विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 3804 2679062 2667601 2026-04-13T01:43:04Z संतोष गोरे 135680 /* राजकारण */ 2679062 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = प्रांत |स्थानिक_नाव = मराठवाडा |इतर_नाव = |टोपणनाव = |पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे |आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |क्षेत्रफळ_एकूण = 64811 |लोकसंख्या_एकूण = 15589223 |लोकसंख्या_वर्ष = 2001 |जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] |साक्षरता = ६८.९५ }} '''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.<ref name="मराठवाडा">[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.</ref> कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे. {{विकिकरण}} ==इतिहास== आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}</ref> मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील भोकर या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती. नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, जोर्वे, नाशिक, दायमाबाद, इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मांतीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो. (लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम) ==प्राचीन मराठवाडा== भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो. मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो. सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे. #सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात. वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता. * मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे. प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती. (लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम) ==मध्ययुगीन मराठवाडा== यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे. रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे. यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे! प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. (लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम) ==मराठवाड्याची संस्कृती== भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'. आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते. मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच. पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम) *अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला. इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&view=article&id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}</ref> भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}</ref> स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे. ==भौगोलिक स्थान== ===मुख्य शहरे=== * [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, अजिंठा - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते. * [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे. * [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात. * [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. * [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. * [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत. * [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे. * [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. * [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत. * [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे. * [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात. ===महत्त्वाची ठिकाणे=== [[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]] संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात. * [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र * [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा * [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र * [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र * [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना * कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान. * श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी * श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका * कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड * श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड * श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड * श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे * श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड * श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव * श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव * नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव * नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव * चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी * धर्मापुरी किल्ला * भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड * आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड == नद्या == [[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]] गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत. '''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत. [[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते. [[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने [[अहिल्यानगर]] व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}} [[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा बनते. '''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत ''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे. == मराठवाड्यातील धरणे== मोठे प्रकल्प - १ २ ३ ४ ५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी मध्यम प्रकल्प १ २ ३ ४ ५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी लहान प्रकल्प १ २ ३ ४ ५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र. ==प्रशासन== ===महसूल=== मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो. * [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]] * [[धाराशिव जिल्हा]] * [[जालना जिल्हा]] * [[नांदेड जिल्हा]] * [[परभणी जिल्हा]] * [[बीड जिल्हा]] * [[लातूर जिल्हा]] * [[हिंगोली जिल्हा]] ===न्यायदान=== सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते. ==अर्थव्यवस्था== मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे. प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत. मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र बनले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात. प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले. अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन १. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले. या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम बनली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र बनले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते. राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती. कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध बनला होता. 3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो. इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. ४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. १) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. २) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध बनले होते. ३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. ४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली. राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत." हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे. राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई. विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे. या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई. ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- १. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे. यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली. मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता. यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. २. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, "पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, "धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात". या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते. 3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण बनले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १, संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे. ==समाजरचना आणि लोकजीवन== या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे. ==शिक्षण== सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती. मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत. स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या सुमारे ६५० एव्हडी आहे. मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे . [लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम] छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत. === डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ === {{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}} [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.<ref name="UNI">[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.</ref> सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला. === स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ === {{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}} [[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.<ref name="SRT">[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.</ref> प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. === वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ === {{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}} १९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला. शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो. संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत. विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते. दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते. ==नामांकित शिक्षण संस्था== * नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था * नूतन शिक्षण संस्था * केंद्रीय महाविद्यालय, परभणी * भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ * मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ * योगेश्वरी शिक्षण संस्था, अम्बाजोगाई * सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, छत्रपती संभाजीनगर. ==साहित्य आणि साहित्यिक== [[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]] * मराठवाड्यातील डॉक्टर [[यू.म.पठाण|यू. म.पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर [[नरेंद्र नाईक]] यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .[[दैनिक मराठवाडा]]चे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले. ==पुस्तके== * ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम * ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड) * ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : [[नरेंद्र नाईक]] * ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन. * मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक) * ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[यू. म. पठाण]] * ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[यू.म. पठाण]] * मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख) * ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[यू.म. पठाण]] * ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी ==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे== * दै. मराठवाडा * दै. [[प्रजावाणी]] * दै. लोकसत्ता * दै. सकाळ * दै. दिव्य मराठी * दै. [[एकमत]] * दै. चंपावतीपत्र * दै. कार्यारंभ * दै. मराठवाडा साथी * दै. झुंजारनेता * दै. पुढारी * दै. कार्यारंभ * == मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ति == [[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]] === राजकारण === * भारतरत्न [[नानाजी देशमुख]] * [[स्वामी रामानंदतीर्थ]] * [[प्रमोद महाजन]] * [[शंकरराव चव्हाण]] * [[गोविंदभाई श्रॉफ]] * [[सुंदरराव सोळंके]] * [[शिवाजीराव निलंगेकर]] * [[शिवराज पाटील|शिवराज पाटील-चाकूरकर]] * [[विलासराव देशमुख]] * [[अशोक चव्हाण]] * [[गोपीनाथ मुंडे]] * केशरबाई क्षीरसागर * [[केशवराव धोंडगे]] * जयसिंग गायकवाड * बाबासाहेब सवनेकर * बाबुरावजी काळे * मुकुंदराव पेडगावकर * रफीक झकेरिया * वसंतराव काळे * शिवाजीराव पंडित * डॉ. मारुती आवरगंड ==स्वतंत्र [[मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ]]== १९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदार संघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे. * डी.के. देशमुख * राजाभाऊ उदगीरकर * पी.जी. दस्तुरकर * प.म. पाटील * वसंतराव काळे * विक्रम काळे ==समाजकारण आणि ग्रामीण विकास== * लक्ष्मण गायकवाड * चंदुलाल बियाणी * [[मच्छिंद्र गोजमे]] * ना.य. डोळे * विठ्ठलराव देशपाण्डे * प्रा. मधुकर मुंडे * विजयआण्णा बोराडे * व्यंकटेश चौधरी === व्यावसायिक === * नंदकुमार धूत * [[जवाहरलाल दर्डा]] * मच्छिंद्र चाटे * रणजित देशमुख * [[बद्रीनारायण बारवाले]] * चंदुलाल बियाणी ===मराठवाड्यातील साहित्यिक=== * अनुराधा पाटील * ऋषिकेश कांबळे * छाया महाजन * प्रा. बाळासाहेब बोरसे * प्रा प्रतिभा अहिरे * डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे * [[जयदेव डोळे]] * प्रा. दत्ता भगत * दादा गोरे * दासू वैद्य * [[नरहर कुरुंदकर]] * [[नरेंद्र नाईक]] * डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] * पी. विठ्ठल * [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]] * [[फ.मुं. शिंदे]] * बी. रघुनाथ * मुक्तविहारी * [[यू.म. पठाण]] * रमेश दीक्षित * रविंद्र किंबहुने * रावजी राठोड * [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]] * [[वा.रा. कांत]] * श्रीकांत देशमुख * डॉ. सरदारसिंग बैनाडे<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * सुधीर रसाळ * डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे ===मराठवाड्यातील कलावंत=== * [[मकरंद अनासपुरे]] * डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे * चंद्रकांत कुलकर्णी * मयूरी कांगो * योगेश शिरसाट * डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] * संदिप पाठक * सोन्या एस. सोळंके === संत आणि महंत === * [[पाचलेगावकर महाराज]] * संत एकनाथ (पैठण) * संत नामदेव (नरसी) * संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र कपिलधार,बीड) * संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड) * संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड) * संत ज्ञानेश्वर (आपेगाव) * संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]]) * संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड * संत गोरा कुंभार - तेर, धाराशिव * न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र भगवानगड, बीड * स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम * महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी * संत वामनभाऊ * महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड) * महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड) * महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा) * ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी) * महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी * महंत शिवाजी महाराज (नारायणगड)  * संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर  * केशव महाराज उखळीकर परळी  * ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे) * चैतन्य महाराज देगलूरकर * माधवबुवा शास्त्री (अम्बाजोगाई)  * योगीराज महाराज पैठणकर  * [[प्रकाश महाराज बोधले]] डिकसळ ===खेळाडू=== * अंकित बावणे * [[इक्बाल सिद्दिकी]] * [[विजय झोल]] * [[संजय बांगर]] * [[अविनाश साबळे]] == पर्यटन == * [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. * [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे. * भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे. * [[माहूरची पांडवलेणी]] * येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात. * [[कंधार किल्ला]] * सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे. * [[तुळजाभवानी मंदिर]] * [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत. ==हे सुद्धा पहा== * [[हैदराबाद मुक्तीसंग्राम]] * [[दालन:मराठवाडा]] * [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्र राज्य}} {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:मराठवाडा|*]] poqt3hjxfpw3brpke355mzsbryj9yvv 0 3805 2679086 2639653 2026-04-13T08:46:06Z ~2026-22579-21 182116 2679086 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{जिल्हा_शहर|ज=नांदेड जिल्हा|श=नांदेड}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = [[शहर]] | स्थानिक_नाव = नांदेड | इतर_नाव = नंदीतट | टोपणनाव = हुजुरसाहेब (अबचलनगर) | iucn_category = <!-- फक्त संरक्षित जागांसाठी --> | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> | आकाशदेखावा = Nanded Gurdwara.jpg|अल्ट=नांदेड येथील गुरूद्वारा|इवलेसे|<nowiki>सचखंड गुरूद्वारा]]</nowiki> | आकाशदेखावा_शीर्षक = सचखंड गुरुद्वारा | अक्षांश = | अक्षांशमिनिटे = | अक्षांशसेकंद = | रेखांश = | रेखांशमिनिटे = | रेखांशसेकंद = | मुळ_नकाशा = <mapframe latitude="19.152952" longitude="77.313538" zoom="5" width="200" height="100" align="right" /> | शोधक_स्थान = <!-- left/right --> | मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> | आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> | नकाशा_शीर्षक = नांदेड-वाघाळा | क्षेत्रफळ_एकूण = ६३.२२ | क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_क्रमांक = | क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = | क्षेत्रफळ_मेट्रो = | क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = | उंची = ३६२ | उंची_संदर्भ =62 मीटर (1,188 फूट) | समुद्री_किनारा = | हवामान = | वर्षाव = | तापमान_वार्षिक = | तापमान_हिवाळा = | तापमान_उन्हाळा = | स्थान_१ = [[लातूर]] | दिशा_१ = [[नैर्ऋत्‍य दिशा]] | अंतर_१ = १३५ | मार्ग_१ = रत्नागिरी - नागपूर महामार्ग | स्थान_२ = [[परभणी]] | दिशा_२ = [[पश्चिम दिशा]] | अंतर_२ = ७० | मार्ग_२ = नांदेड - परभणी महामार्ग | स्थान_३ = [[यवतमाळ]] | दिशा_३ = [[ईशान्य दिशा]] | अंतर_३ = १९२ | मार्ग_३ = नांदेड - नागपूर महामार्ग | राजधानी = <!-- फक्त राज्य/केंद्रशासीत प्रदेश/प्रांत साठी --> | उपराजधानी = <!-- फक्त राज्य/केंद्रशासीत प्रदेश/प्रांत साठी --> | मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> | मोठे_शहर = | मोठे_मेट्रो = | जवळचे_शहर = [[परळी]], [[यवतमाळ]], [[लातूर]], [[वसमतनगर]], [[परभणी]] | प्रांत = मराठवाडा | विभाग = [[छत्रपती संभाजीनगर विभाग]] | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] | लोकसंख्या_एकूण = ५,५०,४३९ | लोकसंख्या_क्रमांक = ८० | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = | लोकसंख्या_घनता = ८,७०० | लोकसंख्या_घनता_संदर्भ = | लोकसंख्या_मेट्रो = | लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक = | लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = | लोकसंख्या_मेट्रो_संदर्भ = | लिंग_गुणोत्तर =942|1000 | साक्षरता = ६५ | साक्षरता_पुरुष = | साक्षरता_स्त्री = | अधिकृत_भाषा = [[मराठी]] | नेता_पद_१ = महापौर | नेता_नाव_१ = कविता संतोष मुळे | नेता_पद_२ = आयुक्त | नेता_नाव_२ = डॉ.महेशकुमार डोईफोडे (म.श.प्र.से.) | नेता_पद_३ = आमदार | नेता_नाव_३ = {{*}}[[बालाजी कल्याणकर]](नां. उत्तर),<br> {{*}}आनंद तिडके, (नां. दक्षिण) | स्थापित_शीर्षक = नंदीग्राम | स्थापित_दिनांक = १७०८ | विधानसभा_प्रकार = महाराष्ट्र विधानसभा | विधानसभा_संख्या = ९ | संसदीय_मतदारसंघ = नांदेड | विधानसभा_मतदारसं = {{*}}[[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ]] {{*}}[[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ]] | योजना_संघटना = | शासकीय_संघटना = | मनपा_विभाग = 6 | मनपा_प्रभाग = ८० | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = नांदेड तालुका | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[महानगरपालिका]] | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = [[जिल्हा परिषद]] | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[नांदेड जिल्हा परिषद]] | कोरे_शीर्षक_१ = | कोरे_उत्तर_१ = | कोरे_शीर्षक_२ = | कोरे_उत्तर_२ = | संक्षिप्त_नाव = <!-- ISO 3166-2 --> | एसटीडी_कोड = ०२४६२ | पिन_कोड = ४३१६०१ ते ४३१६०५ | unlocode = | आरटीओ_कोड = MH - 26 | संकेतस्थळ = www.nanded.nic.in | संकेतस्थळ_नाव = | दालन = | तळटिपा = ४ जिल्ह्यांचे महसूली विभागीय आयुक्तालय,नांदेड येथे लवकरच स्थापित होईल. | चिन्ह = | चिन्ह_आकारमान = | चिन्ह_शीर्षक = | गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> | स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''नांदेड''' शहर हे [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[मराठवाडा]] विभागात असलेले आणि [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या शहराला [[ऐतिहासिक]] आणि [[धार्मिक]] वारसा लाभलेला आहे. नंदागिरी उर्फ नंदीग्राम या प्राचीन किल्ल्याच्या नावावरून या शहराला प्रथम नंदीग्राम आणि कालांतराने अपभ्रंश होऊन नांदेड हे नाव पडले असल्याचे सांगण्यात येते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/marathwada/nandagiri-fort-has-history-over-two-thousand-years-nanded-news-274850|title=भाग दोन नंदगिरी किल्ल्याला आहे दोन हजार वर्षांपूर्वीचा इतिहास|भाषा=मराठी|access-date=१४ फेब्रुवारी २०२१}}</ref> नांदेड शहरात शिखांचे दहावे आणि शेवटचे गुरू, [[गुरू गोविंदसिंह]] यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा [[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]] आहे. इ.स. २००८ साली येथे [[शीख]] धर्माच्या 'गुरू-ता-गद्दी' ([[गुरुग्रंथ साहेब|गुरुग्रंथ]]) ह्या ग्रंथास धर्मगुरूचा सन्मान प्रदान केल्याच्या घटनेस तीनशे वर्ष पूर्ण झाल्याचा सोहळा संपन्न झाला. नांदेड हे मराठी कवी [[रघुनाथ पंडित]] आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. कवी दे.ल. महाजन, कवी वा.रा. कांत, साहित्यिक नरहर कुरुंदकर, इतिहासाचार्य तात्यासाहेब तथा अंबादास कानोले, संगीत महर्षी अण्णासाहेब गुंजकराची ही कर्मभूमी. मध्ययुगीन काळातील धर्मपंडीत '''शेष''' घराणे इथलेच. नांदेड जिल्ह्याला [[संस्कृत]] कवींचे शहर असेही म्हणतात. हे शहर '[[गोदावरी नदी]]च्या' काठी वसलेले आहे. येथे नंदगिरी नावाचा किल्ला आहे. शहरालगत [[विष्णूपुरी धरण]] हा [[आशिया]] खंडातील सर्वात मोठा [[उपसा जलसिंचन]] (Lift Irrigation) प्रकल्प येथे आहे. == तालुके == जिल्हा १९५६ मध्ये महाराष्ट्रात सामील झाला, तेव्हा त्यात नांदेड मुख्यालयासह ६ तहसिल (कंधार, हदगांव, बिलोली व देगलूर तसेच मुधोळ तालुका) आणि २ (भोकर व मुखेड) महल होते. नंतर १९५९ मध्ये [[किनवट तालुका]] (ईस्लापूर-सह) व धर्माबाद (ता.[[बिलोली]]) मुधोळ तहसिलीच्या हस्तांतरणाने सामिल झाले. १९९१ पर्यंत ८ तालुकेच होते. सध्या नांदेड जिल्ह्यात नांदेडसह १६ तालुके आहेत, त्यांची नांवे पुढीलप्रमाणे: मुखेड, मुदखेड, लोहा, नायगांव, बिलोली, देगलुर, धर्माबाद, कंधार, हिमायतनगर, हदगाव, माहूर, किनवट, भोकर, उमरी, अर्धापूर व नांदेड. प्रस्तावित तालुके: # [[तामसा]] # [[मुक्रमाबाद]] # दक्षिण व उत्तर नांदेड (विभाजन) # मांडवी ==भौगोलिक स्थान== महाराष्ट्राच्या आग्नेय सीमेवर, तेलंगणाच्या वायव्य सीमेजवळ आणि कर्नाटकच्या उत्तरेस नांदेड जिल्हा येतो. [[लातूर]], [[परभणी]], [[हिंगोली]] व [[यवतमाळ]] हे महाराष्ट्रातील जिल्हे, [[निजामाबाद]], कामारेड्डी, निर्मल, [[आदिलाबाद जिल्हा|आदिलाबाद]] तेलंगणातील आणि [[बिदर]] हा कर्नाटकातील जिल्हा नांदेडला जोडून आहेत. ==वाहतूक व्यवस्था== === पारंपारिक वाहतूक=== महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्याच्या ठिकाणांपासून नांदेड साठी [[महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळ|महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची]] थेट बससेवा उपलब्ध आहे. === रेल्वे === नांदेड येथे दक्षिण मध्य रेल्वेचे विभागीय कार्यालय रेल विकास भवन चैतन्य नगर नांदेड येथे आहे [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]] हे भारतीय रेल्वेच्या [[दक्षिण मध्य रेल्वे]] विभागात आहे आणि [[दिल्ली]],[[मुंबई]], [[पुणे]], [[हैदराबाद]], [[औरंगाबाद]], [[बंगळूर]], [[चेन्नई]], [[चंदिगढ]], [[जयपूर]], [[बनारस]], [[अलाहाबाद]], [[विशाखापट्टणम]], [[श्री गंगानगर]], [[ओरिसा]], [[हावडा]], [[तिरुपती]], [[कोल्हापूर]], [[पटना]], [[नागपूर]] येथून नांदेडसाठी थेट रेल्वेसेवा आहे. शीख भाविकांसाठी नांदेड ते [[अमृतसर]] अशी गाडी चालविण्यात येते. ===हवाई=== नांदेड येथे श्री गुरू गोविंदसिंग जी विमानतळ आहे. नांदेड हे हवाई मार्गाने [[गाझियाबाद]], [[मुंबई]], [[हैदराबाद]], [[आदमपूर]], [[पुणे]], [[बेंगलोर]],[[तिरुपती]] ,[[अहमदाबाद]],[[भुज]] या शहरांशी जोडले गेले आहे. खाजगी विमान कंपनी [[स्टार एअर]] या कंपनीच्या विमानांनी नांदेडला जाता येते. ===स्थानिक वाहतूक=== स्थानिक लोक शेअर रिक्षाचा उपयोग करतात. महाराष्ट्रात सगळ्यात जास्त प्रमाणात रिक्षा नांदेडमध्ये आहेत.{{संदर्भ}} ==संस्कृती== या शहरात प्रामुख्याने [[हिंदू]],[[मुस्लिम]] आणि महत्त्वाची म्हणजे [[शीख]] धर्मियांची संस्कृती अस्तित्वात आहे. येथील [[गोदावरी]] नदीच्या किनारी [[नंदी]] या [[महादेव|महादेवाच्या]] वाहनाने नृत्य केले म्हणून या शहरास नांदेड असे नाव पडले आणि याच्या मुळेच इथे हिंदू [[संस्कृती]] अस्तित्वात आली. शीख धर्मियांच्या दहावे गुरू गोविंदसिंग यांचे समाधी स्थळ इथेच आहे ते म्हणजे सचखंड गुरुद्वारा यांच्यामुळेच इथे शीख संस्कृती वसली आहे. ==भाषा== नांदेड जिल्ह्याची प्रमुख भाषा [[मराठी|मराठी भाषा]] आहे. आदिवासी क्षेत्रात बोलीभाषा वापरली जाते. तसेच तेलंगाणा आणि कर्नाटक राज्याच्या सीमेलगत असल्यामुळे येथे काही नागरिक [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] व [[दख्खनी उर्दू]] भाषेत सुद्धा बोलतात. गोरमाटी भाषा अनेक वस्ती, तांड्यावर बोलली जाते इथे गोर बंजारा समाज पण मोठ्या संख्येने उपस्थित असलेले आढळून येते.नांदेड येथे पंजाबी भाषा पण मोठ्या प्रमाणात बोलल्या जाते. == परंपरा == दक्षिण भारतात प्रसिद्ध असलेली माळेगाव यात्रा, *महाविहार बाबरी नगर दाभड येथे भरणारी महाधम्म परिषद, * बारड चैत्र-पौर्णिमा यात्रा, * हुजुर साहिब नांदेड येथील दसरा हल्लाबोल महहला, * भगवान बालाजी दसरा रथयात्रा नांदेड,दाभाड सत्य गणपती, * कंधार येथील हजिसाया उरूस, * माहूर येथील नारळीपौर्णिमा निमित्त भरणारी परिक्रमा यात्रा तसेच नवरात्र महोत्सव, * दत्तशिखर माहूर येथील दत्त जयंती सोहळा, * सोनखेड येथील जगदगुरू श्री संत तुकाराम महाराज यांच्या जयंती निमित्त साजरा होणारा बिजोत्सव सप्ताह, [[हिंदू|हिन्दू]] व [[शीख]] समुदायाचा [[दसरा]] हे वार्षिक सोहळे अत्यंत छान असतात. रावणदहन, दीपावली, सन्दल, रमजान ईद, बकरी ईद, ईद ए मिलाद, [[शिवजयंती|शिवजयन्ती]], डॉ.[[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आम्बेडकर]] जयंती, [[अण्णा भाऊ साठे]] जयंती, [[बुद्ध पौर्णिमा]], [[गणेशोत्सव|गणेश उत्सव]] हे दिवसही उत्साहाने साजरे होतात. ==माध्यमे== ===स्थानिक वृत्तपत्रे=== नान्देड येथून प्रसिद्ध होणारी वृत्तपत्रे - * दैनिक गोदातीर समाचार * [[प्रजावाणी| दै.प्रजावाणी]] * दैनिक भूमिपुत्र * दैनिक लोकपत्र * दै.उद्याचा मराठवाडा * दैनिक सत्यप्रभा ===इलेक्ट्रॉनिक मीडिया=== उद्याचा [[मराठवाडा]], [[गोदातीर समाचार]], [[लोकमत]], [[लोकसत्ता]], [[सकाळ]] ही मराठी वृत्तपत्रे आणि [[इंडियन एक्सप्रेस|इण्डियन एक्सप्रेस]] व [[टाइम्स ऑफ इंडिया|टाइम्स ऑफ इण्डिया]] या इंग्रजी वृत्तपत्रांचा नांदेडमध्ये अधिक खप आहे.{{संदर्भ हवा}}. साप्ताहिक मराठी स्वराज्य हे मराठी साप्ताहिक वृत्तपत्रही लोकप्रिय आहे. नांदेडमध्ये [[आकाशवाणी]], रेडियो सिटी ही रेडियो केन्द्रे ऐकता येतात. झी मराठी, ई-टीव्ही मराठी, आयबी एन लोकमत, मी मराठी, साम मराठी आणि दूरदर्शनची सह्यादी या मराठी दूरचित्रवाहिन्या विशेष लोकप्रिय आहेत{{संदर्भ हवा}}. अनेक हिंदी व इंग्रजी वाहिन्या देखील दूरचित्रवाणीवर दिसतात. अनेक संस्था अन्तरजाल (इंटरनेट) सेवा पुरवतात; परंतु त्यांतल्या त्यांत बीएस्‌एन्‌एल, टाटा व रिलायन्स या प्रमुख कम्पन्या आहेत{{संदर्भ हवा}}. ==शैक्षणिक== नांदेड हे शैक्षणिकदृष्ट्या महत्त्वाचे शहर आहे. केवळ मराठवाडा, महाराष्ट्र नव्हे तर पूर्ण भारतातून येथे शिक्षण घेण्यासाठी विद्यार्थी येत असतात. नांदेडला महाराष्ट्राच्या उच्च माध्यमिक परीक्षा विभागाची शाखा आहे. ===विद्यापीठ=== इ.स. १९९४ साली [[मराठवाडा विद्यापीठा]]च्या नामविस्ताराच्या पार्श्वभूमीवर नांदेड उपकेंद्राचे रुपांतर करून ([[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]]ाची) स्थापना झाली. सुमारे ३८९ महाविद्यालये या विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. * तसेच [[यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ]]चे विभागीय केंद्र नांदेड येथे विद्यापीठ परिसरात आहे. ===अभियांत्रिकी महाविद्यालये=== * [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड|श्री गुरू गोविन्द सिंहजी अभियांत्रिकी आणि तंत्र संस्था]] * रेणुकादेवी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, माहूर जि. नांदेड * [[महात्मा गांधी मिशनचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय, नांदेड|महात्मा गांधी मिशनचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] * [[मातोश्री प्रतिष्ठानचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], विष्णपुरी * ग्रामीण अभियांत्रिकी महाविद्यालय. # [[शासकीय तंत्रनिकेतन]] ===औषधनिर्माण महाविद्यालये=== # औषधनिर्माण शाळा, विद्यापीठ परिसर # नांदेड औषधनिर्माण महाविद्यालय, बाबानगर # सहयोग औषधनिर्माण संस्था, विष्णुपुरी ===वैद्यकीय महाविद्यालये=== * [[शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय,विष्णूपुरी]] * शासकीय आयुर्वेद महाविद्यालय, वजिराबाद * ग्रामीण दंत महाविद्यालय, नांदेड * श्यामराव कदम होमिओपॅथिक महाविद्यालय * युनानी रसशाळा, वाजेगांव ===विधी महाविद्यालये=== # नारायणराव चव्हाण विधी महाविद्यालय # शरद पवार विधी महाविद्यालय # शिवाजी विधी महाविद्यालय, कंधार ===पारंपारिक महाविद्यालये=== * [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटीचे सायन्स कॉलेज|सायन्स कॉलेज]] व पिपल्स महाविद्यालय * [[महिला महाविद्यालय]], तरोडा * शारदा भवन शैक्षणिक संस्थेचे यशवंत महाविद्यालय, बाबानगर * नेताजी सुभाषचन्द्र बोस महाविद्यालय * वसंतराव नाईक महाविद्यालय, वसरणी * देगलूर महाविद्यालय === सैनिकी प्रशिक्षण संस्था === * '''राजर्षी श्री छत्रपती शाहू सैनिकी विद्यालय''' सगरोळी ता. बिलोली येथे आहे. प्राचार्य अरविंद देशमुख यांनी या सैनिकी शाळेसाठी आयुष्य वेचले. * मुदखेड येथे केंद्रीय राखीव पोलीस बलाचे (CRPF College) केंद्रीय प्रशिक्षण महाविद्यालय आहे. === प्राथमिक शिक्षण संस्था === * प्रतिभा निकेतन * गुजराती हायस्कूल * [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे पीपल्स हायस्कूल * म. ज्योतिबा फुले विद्यालय, बाबानगर * केंब्रिज विद्यालय * शाहू विद्यालय * इंदिरा पब्लिक स्कूल * नरसिंह विद्या मंदिर * शिवाजी माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालय * जिजामाता प्राथमिक शाळा * राणी लक्ष्मीबाई विद्यालय * गोदावरी इंटर नॅशनल स्कूल * सरस्वती हायस्कूल * सांदिपानी पब्लिक स्कूल * नागसेन विद्यालय प्रभातनगर * इंदिरा गांधी हायस्कूल हडको, नांदेड * नागार्जुना इंटरनॅशनल स्कूल, कौठा नांदेड ==राजकारण== नांदेड जिल्ह्यावर प्रामुख्याने [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे वर्चस्व आहे. [[शंकरराव चव्हाण|कै. शंकरराव चव्हाण]] हे नांदेडचे राज्य व राष्ट्रीय राजकीय स्तरावर माहित असलेले मोठे नेते होते. त्यांनी महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्रीपद दोनदा सांभाळले. राष्ट्रीय स्तरावर त्यांनी [[भारत]] देशाचे गृहमंत्री, अर्थमंत्री इत्यादी पदे भूषविली. त्यांचा राजकीय वारसा त्यांचे सुपुत्र [[अशोकराव चव्हाण]] हे चालवत आहेत. त्यांनी मुख्यमत्र्यांच्या दोन कालावधीत हे पद ग्रहण केले आहे. महाराष्ट्रातील पिता-पुत्रांची ही एकमेव जोडी आहे. * तसेच [[शेतकरी कामगार पक्ष]] नेते माजी खासदार व आमदार भाई डॉ.[[केशवराव धोंडगे]] हे सुद्धा मातब्बर नेते होते. त्यांनी मराठवाडा मुक्तिसंग्राम लढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला होता. * मा.खा. [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी सुद्धा देशाच्या मंत्रिमंडळात केंद्रीय ग्रामविकास, संसदीयकार्य राज्यमंत्री म्हणून नांदेडचे नाव उज्ज्वल केले आहे. * माजी मंत्री [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर]] यांनी बाभळी बंधाऱ्याचे बांधकाम पूर्ण करून जलक्रांती केली, त्यामुळे आंध्रमध्ये जाणारे पाणी सीमाभागात रोखले गेले. ==स्थानिक प्र/भाग किंवा परीसर== शहीदपुरा/बड़पुरा चिखलवाड़ी === अबचलनगर === ===शिवाजीनगर=== === श्रीनगर=== ===चौफाळा === ===चैतन्य नगर=== ===विष्णूनगर=== हा नांदेड वाघाळा महानगर पालिकेचे प्रभाग क्रमांक ९चा भाग आहे. विष्णुनगर येथे जाण्यास हुजुर साहेब अबचलनगर नांदेड रेल्वे स्टेशनचा प्लॅटफॉर्म ४ मधून बाहेर निघल्यास चौकातून उजवी कडे पायी चालत गेल्यास ४-५ मिनिट वेळ लागतो. महापालिकेची शाळा आहे. येथील युवक आणि युवती साठी अद्ययावत असे बास्केटबॉल कोर्ट आहे. विष्णूनगरच्या आग्निय दिशेला अंडर ग्राउंड ब्रिज आहे दक्षिणेस हमालपुरा आहे. पश्चिमेस गोकुळनगर आणि राम मनोहर लोहिया वाचनालय तर वायव्य दिशेला स्टेडियम, विसावा उद्यान आहे. उत्तर दिशेला VIP रोड आणि कृषी उत्पन्न बाजार समिती (APMC, नवा मोंढा) आहे आणि ईशान्य दिशेला अण्णाभाऊ साठे यांचा पुतळा आहे. आणि पुर्वेस MSEB चे कार्यालय आहे. ===भाग्यनगर=== ===राहुलनगर=== राहुल नगर महाराष्ट्र नांदेड जिल्ह्यातील नांदेड वाघाळा महानगरपालिका वसलेले नगरचा भाग आहे. नांदेड-वाघाळा महानगर पालिकेतील शेवटचे टोक महानगर पालिका अंतर्गत नगराचा विकास झाला आहे राहुल नगरच्या बाजूला नांदेड मधील M.I.D.C एरिया असुन लोकचा मुख्यता कामगार वर्ग मोठ्या प्रमाणात आहे. ==हे सुद्धा पहा== * [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] ==बाह्य दुवे== *[http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html नांदेड जिल्ह्याचे शासकीय संकेतस्थळ] * [http://www.nwcmc.gov.in नांदेड वाघाळा महानगरपालिकेचे संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409230417/http://nwmcnanded.org/ |date=2009-04-09 }} *[http://www.srtmun.ac.in/ स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे अधिकृत संकेतस्थळ] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] [[वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा]] 22qvpz7mjtb0q69le3x01527jm39nj0 0 4586 2679000 2640243 2026-04-12T13:44:01Z ~2026-22611-82 182090 2679000 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वृत्तपत्र | नाव = लोकसत्ता | लोगो = Loksatta - Lokmanya Lokshakti Logo.gif | लोगो रुंदी = | चित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | प्रकार = [[दैनिक]] | आकारमान = | स्थापना = १४ जानेवारी १९४८ | प्रकाशन बंद = | किंमत = ₹५.०/- | मालक = | प्रकाशक = इंडियन एक्सप्रेस वृत्तसमूह | संपादक = [[गिरीश कुबेर]] | मुख्य संपादक = | सहसंपादक = | व्यवस्थापकीय संपादक = | वृत्तसंपादक = | व्यवस्थापकीय डिझाइन संपादक = | निवासी संपादक = | निवासी प्रमुख = | मतसंपादक = | क्रीडासंपादक = | छायाचित्रसंपादक = | पत्रकारवर्ग = | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | राजकीय बांधिलकी = | खप = | मुख्यालय = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | भगिनी वृत्तपत्रे = | ISSN = | oclc = | संकेतस्थळ = [http://www.loksatta.com/ www.loksatta.com] }} '''लोकसत्ता''' हे भारताच्या [[मुंबई]], [[पुणे]], [[नागपूर]], [[अहिल्यानगर]], [[छत्रपती संभाजीनगर]] आणि [[दिल्ली]] या शहरांतून प्रसिद्ध होणारे [[मराठी]] भाषेतील वृत्तपत्र आहे. [[इंडियन एक्सप्रेस]] या वृत्तसमूहाचे लोकसत्ता हे मराठी दैनिक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://expressbusinesspublications.com/|title=The Express Group - Business Publications Division|date=2019-07-13|website=web.archive.org|access-date=2022-06-08|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713073631/http://expressbusinesspublications.com/|url-status=dead}}</ref> साप्ताहिक लोकप्रभा हे लोकसत्ताचे प्रकाशन आहे. लोकसत्ता हे द इंडियन एक्सप्रेस ग्रुप द्वारे [[मुंबई]], भारत येथे प्रकाशित होणारे लोकप्रिय मराठी दैनिक आहे. १.५ दशलक्षाहून अधिक प्रसारित लोकसत्ता [[राजकारण]], [[व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणाली|व्यवसाय]], [[क्रीडा]], [[मनोरंजन]] आणि [[जीवनशैली रोग|जीवनशैली]] कव्हर करते. त्याची संपादकीय टीम निःपक्षपाती अहवाल आणि अंतर्दृष्टीपूर्ण विश्लेषणासाठी प्रसिद्ध आहे. मल्टीमीडिया सामग्री असलेल्या सर्वसमावेशक वेबसाइटसह वर्तमानपत्राची ऑनलाइन उपस्थिती मजबूत आहे. लोकसत्ताने [[रामनाथ गोएंका पुरस्कार|रामनाथ गोएंका]] एक्सलन्स इन जर्नालिझम अवॉर्डसह अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत आणि आपल्या उपक्रमांद्वारे [[मराठी भाषा]] आणि संस्कृतीला सक्रियपणे प्रोत्साहन दिले आहे. ==विविध आवृत्त्या== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !आवृत्ती !पुरवणी नाव !पुरवणी सुरुवात !आधी |- | [[अहिल्यानगर]] | | | |- | [[छत्रपती संभाजीनगर]] | | १२ डिसेंबर २००४ | [[मराठवाडा]] वृत्तान्त |- | [[मुंबई]] | लोकसत्ता [मुंबई] | ८ एप्रिल २०१६ | मुंबई वृत्तान्त '''(१४ जानेवारी चालू)''' |- | [[नागपूर]] | नागपूर वृत्तान्त | | |- | [[नाशिक]] | नाशिक वृत्तान्त | | |- | [[पालघर]] | लोकसत्ता [वसई-विरार] / लोकसत्ता [पालघर] | १४ ऑक्टोबर २०१५ / १ सप्टेंबर २०१८ | |- | [[पुणे]] | लोकसत्ता [पुणे] | २० जुलै २०१६ | पुणे वृत्तान्त '''(२६ फेब्रुवारी चालू)''' |- | [[ठाणे]] | लोकसत्ता [ठाणे] | १५ जानेवारी २०१५ | ठाणे वृत्तान्त |- | [[नवी मुंबई]] | लोकसत्ता [महामुंबई] | ११ ऑक्टोबर २०१६ | महामुंबई वृत्तान्त '''(१५ जानेवारी २०१४ चालू)''' |} ==विशेष पुरवण्या== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !पुरवणी !आवृत्ती !वार |- | वास्तुरंग | [[मुंबई]], [[पालघर]], [[पुणे]], [[ठाणे]], [[नवी मुंबई]] | शनिवार |- | लोकरंग / रविवार वृत्तान्त | rowspan="3"| सर्व | रविवार |- | चतुरंग | शनिवार |- | व्हिवा | शुक्रवार |- | वृत्तान्त | [[नागपूर]], [[नाशिक]] | मंगळवार-शनिवार |- | शहर विशेष | [[मुंबई]], [[पालघर]], [[पुणे]], [[ठाणे]], [[नवी मुंबई]] | मंगळवार-शनिवार |} {{मुंबईतील वृत्तपत्रे}} {{मुंबई}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे]] [[वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे]] bkpjz7e1cp858xtu5azge87jduw15yg 0 14071 2679096 2678406 2026-04-13T11:31:05Z ~2026-22779-63 182121 2679096 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित मालिका == {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! प्रसारण ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | ३० मिनिटे | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | ६० मिनिटे | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | १९ जानेवारी २०२६ | [[शुभ श्रावणी]] | rowspan="2"| ४५ मिनिटे | संध्या. ६.३० वाजता | तेलुगू मालिका अम्मायी गारू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | rowspan="3"| ३० मिनिटे | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | rowspan="2"| ४५ मिनिटे | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता | |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | ३० मिनिटे | रात्री ११ वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! प्रसारण ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | ६० मिनिटे | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | ३० मिनिटे | दुपारी २.३० वाजता |} {| class="wikitable sortable" |- |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] # [[सा रे ग म प]] (११ पर्वे) # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२४ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] eqlt05xgz49i1kxmb8pq5qs4l3tykuh 0 15300 2678996 1941260 2026-04-12T13:24:17Z Aryan Bagkar 152513 2678996 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट महेंद्रवर्मन पहिला | पदवी = सम्राट | चित्र = Mahendravarman I.jpg | चित्र_शीर्षक = वराह लेणी मंदिरातील महेंद्रवर्मन प्रथम आणि त्यांच्या राण्यांची मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६००]] – [[इ.स. ६३०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६००]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कांचीपुरम]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = महेंद्रवर्मन | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ६३०]] | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[सिंहविष्णू]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | वडील = [[सिंहविष्णू]] | आई = | पत्नी = महाराणी देवसोमा | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | राजवंश = [[पल्लव वंश]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]]<br>[[जैन धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पहिला महेंद्रवर्मन''' ([[इ.स. ६००|६००]] - [[इ.स. ६३०|६३०]]) हा [[पल्लव वंश|पल्लव]] राजा होता. याची राजधानी [[राजमुंद्री]] येथे होती.हा ७ व्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतातील सध्याच्या आंध्र प्रदेशाच्या दक्षिणेकडील भाग आणि सध्याच्या तमिळनाडूच्या उत्तरेकडील प्रदेशावर राज्य करणारा एक पल्लव सम्राट होता. तो एक विद्वान, चित्रकार, वास्तुकार आणि संगीतकार होता. तो सिंहविष्णूचा मुलगा होता,ज्याने कालभ्रांचा पराभव करून पल्लव राज्याची पुनर्स्थापना केली . याने ''मत्तविलास प्रहसन'' नावाचे [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] मार्मिक नाटक लिहिले. {{विस्तार}} [[वर्ग:पल्लव घराणे]] [[वर्ग:इ.स. ६३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] p6srhfmikgv2xv4u3rup2gilfdl7cd4 2678997 2678996 2026-04-12T13:24:54Z Aryan Bagkar 152513 2678997 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट महेंद्रवर्मन पहिला | पदवी = सम्राट | चित्र = Mahendravarman I.jpg | चित्र_शीर्षक = वराह लेणी मंदिरातील महेंद्रवर्मन प्रथम आणि त्यांच्या राण्यांची मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६००]] – [[इ.स. ६३०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६००]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कांचीपुरम]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = महेंद्रवर्मन | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ६३०]] | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[सिंहविष्णू]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | वडील = [[सिंहविष्णू]] | आई = | पत्नी = महाराणी देवसोमा | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | राजवंश = [[पल्लव वंश]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]]<br>[[जैन धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पहिला महेंद्रवर्मन''' ([[इ.स. ६००|६००]] - [[इ.स. ६३०|६३०]]) हा [[पल्लव वंश|पल्लव]] राजा होता. याची राजधानी [[कांचीपुरम]] येथे होती.हा ७ व्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतातील सध्याच्या आंध्र प्रदेशाच्या दक्षिणेकडील भाग आणि सध्याच्या तमिळनाडूच्या उत्तरेकडील प्रदेशावर राज्य करणारा एक पल्लव सम्राट होता. तो एक विद्वान, चित्रकार, वास्तुकार आणि संगीतकार होता. तो सिंहविष्णूचा मुलगा होता,ज्याने कालभ्रांचा पराभव करून पल्लव राज्याची पुनर्स्थापना केली . याने ''मत्तविलास प्रहसन'' नावाचे [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] मार्मिक नाटक लिहिले. {{विस्तार}} [[वर्ग:पल्लव घराणे]] [[वर्ग:इ.स. ६३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 3wp3wl0fs3nikyt95gncwkn77eaeznm 2678998 2678997 2026-04-12T13:25:31Z Aryan Bagkar 152513 Aryan Bagkar ने लेख [[महेंद्रवर्मन]] वरुन [[पहिला महेंद्रवर्मन]] ला हलविला: Name changed 2678997 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट महेंद्रवर्मन पहिला | पदवी = सम्राट | चित्र = Mahendravarman I.jpg | चित्र_शीर्षक = वराह लेणी मंदिरातील महेंद्रवर्मन प्रथम आणि त्यांच्या राण्यांची मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६००]] – [[इ.स. ६३०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६००]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कांचीपुरम]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = महेंद्रवर्मन | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ६३०]] | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[सिंहविष्णू]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | वडील = [[सिंहविष्णू]] | आई = | पत्नी = महाराणी देवसोमा | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला नरसिंहवर्मन]] | राजवंश = [[पल्लव वंश]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]]<br>[[जैन धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पहिला महेंद्रवर्मन''' ([[इ.स. ६००|६००]] - [[इ.स. ६३०|६३०]]) हा [[पल्लव वंश|पल्लव]] राजा होता. याची राजधानी [[कांचीपुरम]] येथे होती.हा ७ व्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतातील सध्याच्या आंध्र प्रदेशाच्या दक्षिणेकडील भाग आणि सध्याच्या तमिळनाडूच्या उत्तरेकडील प्रदेशावर राज्य करणारा एक पल्लव सम्राट होता. तो एक विद्वान, चित्रकार, वास्तुकार आणि संगीतकार होता. तो सिंहविष्णूचा मुलगा होता,ज्याने कालभ्रांचा पराभव करून पल्लव राज्याची पुनर्स्थापना केली . याने ''मत्तविलास प्रहसन'' नावाचे [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] मार्मिक नाटक लिहिले. {{विस्तार}} [[वर्ग:पल्लव घराणे]] [[वर्ग:इ.स. ६३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 3wp3wl0fs3nikyt95gncwkn77eaeznm 0 21854 2679005 2678990 2026-04-12T15:55:31Z संतोष गोरे 135680 2679005 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = आशा भोसले | चित्र = Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = <big>आशा भोसले</big> | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date|1933|09|08}} | जन्म_स्थान = [[सांगली]], [[मुंबई प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = प्रभुकुंज अपार्टमेंट, पेडर रोड, दक्षिण [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = गायक [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | कारकीर्द_काळ = १९४३ पासून | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदु]] | जोडीदार = गणपत राव भोसले, दुसरा विवाह-[[राहुल देव बर्मन]] | अपत्ये = हेमंत, वर्षा, आनंद | वडील = [[दीनानाथ मंगेशकर]] | आई = शेवंती उपाख्य शुद्धमती मंगेशकर (माई मंगेशकर) | नातेवाईक = [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[उषा मंगेशकर]] | पुरस्कार = [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]](२००८), [[ग्रॅमी पुरस्कार]](१९९७), [[दादासाहेब फाळके पुरस्कार]](२०००), [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२०२१) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://www.asha-bhonsle.com/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''आशा भोसले''' ([[सप्टेंबर ८|८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[१२ एप्रिल]] [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय [[मराठी]] गायिका होत्या. [[मराठी भाषा|मराठीसह]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि अनेक भाषांतील चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे. सुरांच्या साहाय्याने केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. त्या गळ्याला गाता येत नाही असे कुठलेच गाणे नाही; तो आवाज चैतन्य निर्माण करू शकत नाही अशी कुठलीच मैफिल नाही: त्या गळ्याला त्याज्य आहे असा कुठलाच संगीत-प्रकार नाही असे म्हणले जाते. {{संदर्भ हवा}} ==बालपण== आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबातला असून त्यांना मास्टर दीनानाथांचा गाण्याचा वारसा मिळाला. ते कलाकार आणि गायक होते. [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]] आदी भावंडांचे मार्गदर्शन व त्यांची साथ या सगळ्यांतून आशाताईंचा गळा घडत गेला. दीनानाथ मंगेशकरांचे वडील [[कऱ्हाडे ब्राह्मण]] आणि आई देवदासी होत्या. अशा अपत्यांना आता [[गोमंतक मराठा]] म्हणतात. ==कारकीर्द== आशा भोसले यांनी चित्रपट गायनाची सुरुवात [[माझा बाळ]] या चित्रपटातून केली. १९५० च्या सुमारास त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही अनेक गाणी गायली खरी, पण ते चित्रपट विशेष गाजले नाहीत. त्या काळात हिंदी चित्रपटसंगीतावर [[लता मंगेशकर]], [[शमशाद बेगम]], [[गीता दत्त]] अशा गायिका राज्य करत होत्या. त्यामुळे आशाताईंना संधी मिळणे अवघड होते. या गायिकांच्या राज्यात राहून, गाऊन, आपले वेगळे अस्तित्त्व निर्माण करण्याचे, स्वतःला सिद्ध करण्याचे फार मोठे आव्हान आशाताईंपुढे होते. या दरम्यान त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी, मुलांची जबाबदारी, प्रतिकूल परिस्थिती या सगळ्या विपरीत घटकांशी सामना करत करत आशाताईंनी ते आव्हान स्वीकारले आणि ते स्वबळावर, आत्मविश्वासाने यशस्वीपणे पेलून दाखवले. [[इ.स. १९५७]]- [[इ.स. १९५८]] हे वर्ष आशा भोसले यांचेच होते. [[सचिन देव बर्मन]] यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्या संधीचे त्यांनी सोने केले. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी आपल्या आवाजाने अजरामर केले. पुढची पाच दशके आशाताईंनी गाजवली. अनेक संगीतकारांबरोबर काम केले. अनेक कवींच्या काव्यरचनांना सुरांचे कोंदण दिले. एवढेच नाही तर आपल्या गाण्यांबरोबर त्या चित्रपटांना, त्यांतल्या अभिनेत्रींनादेखील अजरामर केले. [[ओंकार प्रसाद नय्यर|ओ. पी. नय्यर]] आणि आशाताई एक अफलातून जोडी होती. [[इ.स. १९६०]]च्या सुमारास नय्यर यांचे संगीत असणारे ‘ऑखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूॅं ) हे गाणे; [[इ.स. १९६५]]चे ''जाइये आप कहॉं'' (मेरे सनम); [[इ.स. १९६८]] मधील ''वो हसीन दर्द देदो'' (हम साया); ''चैन से हमको कभी'' - अशी अनेक प्रसिद्ध गाणी त्यांनी गायली. [[राहुल देव बर्मन]] यांच्याबरोबर काम करताना ''पिया तू अब तो आजा'' हे [[इ.स. १९७१]]चे [[कारवॉं]] चित्रपटातील गीत, [[इ.स. १९७१]] चेच फिल्मफेर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे [[इ.स. १९७२]]चे जवानी दिवानीतले गाणे, ही गाणी आशा भोसलेंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. [[इ.स. १९८१]]चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, इन ऑंखोंकी मस्तीसारखी शब्दरचना हे सगळेच जमून आले. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला [[इ.स. १९८१]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही [[इ.स. १९८६]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हिंदीबरोबर आशा भोसलेंची मराठी गाण्यांची कारकीर्द बहरतच होती. [[सुधीर फडके]], [[हेमंत कुमार मुखोपाध्याय|हेमंत कुमार]], [[लता मंगेशकर]], [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]] अशा गायक-गायिकांबरोबरची गाणी मराठी रसिकमनात घर करून राहिली आहेत. [[बा.भ. बोरकर|बा. भ. बोरकर]], [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]], [[गजानन दिगंबर माडगूळकर|ग. दि. माडगुळकर]], [[शांता शेळके]], [[सुरेश भट]], [[सुधीर मोघे]] यांच्या कवितांबरोबर [[किशोर कदम|सौमित्र]]सारख्या नव्या दमाच्या कवींच्या कविताही आशाताईंच्याच आवाजात रसिकांपुढे आल्या. सर्व कवींच्या शब्दांना आशाताईंनी सुरेल न्याय दिला. तरुण आहे रात्र अजुनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती - अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. जसे की, ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ इत्यादी. त्यांनी ज्यांच्यासाठी गाणी गायली ते संगीतकार, ते गीतकार, त्या अभिनेत्री आणि आशा भोसलेंचा आवाज - या सर्वांच्या परस्परसंबंधांचे संख्यात्मक व गुणात्मकदृष्ट्या वर्णन करणे हे एक अशक्यप्राय काम आहे. त्याचबरोबर आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादी करायची ठरवली, तरी ते एक आव्हानात्मक काम आहे. हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशा भोसले यांनी एस.डी.बर्मन यांच्यापासून ते [[ए.आर. रहमान]]पर्यंतच्या विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही [[दत्तात्रेय शंकर डावजेकर|दत्ता डावजेकर]]-[[श्रीनिवास खळे]] यांच्यापासून ते [[श्रीधर फडके]] यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे. [[मधुबाला]]-[[मीनाकुमारी]]पासून ते अलीकडच्या [[तब्बू]]-[[ऊर्मिला मातोंडकर|उर्मिला मातोंडकर]]-[[ऐश्वर्या राय]]पर्यंतच्या अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. त्यांनी [[मोहम्मद रफी]], [[किशोर कुमार]] व [[सुधीर फडके]] यांच्याबरोबरचा काळ तर गाजवला आहेच, तसेच त्या आज [[हृषीकेश रानडे]] सारख्या तरुण गायकाबरोबरही गात आहेत. आशाताई आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांशी गायिका म्हणून जोडल्या गेल्या आहेत. तसेच त्यांनी १४ भाषांमध्ये १२०००हून अधिक गाणी गायली आहेत. नाच रे मोरा, आईए मेहेरबाँ, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहाँ पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गोकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश... ही ‘रेंज’च अफाट आहे, हा आवाकाच अविश्वसनीय आहे. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीते, मराठी-हिंदी चित्रपट गीत्गे, नाट्यगीते, गझली, लावण्या, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी - अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई तेवढ्याच ताकदीने गायल्या आहे. [[कॅनडा]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[स्वीडन]] आदि अनेक देशांत झालेले कार्यक्रम, परकीय संगीतकारांबरोबर केलेले काम, ‘राहुल ॲंन्ड आय’ सारखा अल्बम, लेस्ली लुईबरोबरचे काम असे अनेक नवनवे प्रयोग आशाताई आजही करतात. वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्यांनी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू [[ब्रेट ली]], अभिनेता [[संजय दत्त]] यांच्याबरोबर गाण्याचा प्रयोग केला. ‘आशा अँड फ्रेन्ड्‌स’ या अल्बमचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी ठरला आहे. == मृत्यू == ११ एप्रिल २०२६ रोजी, थकवा आणि फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे भोसले यांना मुंबईतील [[ब्रिच कँडी रुग्णांलय |ब्रिच कँडी रुग्णांलयात]] दाखल करण्यात आले. त्यांची नात झनाई भोसले हिने सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या प्रवेशाची घोषणा केली आणि उपचारादरम्यान कौटुंबिक गोपनीयतेची विनंती केली.<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> दुसऱ्या दिवशी, 'मल्टिपल ऑर्गन फेल्युअर' (अनेक अवयव निकामी होणे) मुळे वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |website=BBC}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref> == पुरस्कार == [[राष्ट्रीय पुरस्कार]], अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]], महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि नुकताच [[इ.स. २००८]] मध्ये मिळालेला पद्मविभूषण पुरस्कार- हे पुरस्कार आशा भोसलेंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-२००१ मध्ये देण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने [[जीवनगौरव पुरस्कार]]ही त्यांना देण्यात आला. {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" ! पुरस्कार ! प्राप्त ! नामांकने |- | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | ९ | २० |- | ग्रॅमी पुरस्कार | ० | १ |- | बंगाली फिल्म जर्नलिस्ट्स' असोसिएशन पुरस्कार | ४ | ४ |- | महाराष्ट्र राज्य फिल्म पुरस्कार | १८ | १८ |- | आयफा | १ | १ |- | स्क्रीन अवॉर्ड्स | १ | १ |- | झी सिने पुरस्कार | १ | १ |- | मिर्ची म्युझिक | १ | १ |} ===फिल्मफेअर पुरस्कार=== आशा भोसले यांनी १८ नामांकनांपैकी सात [[फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार]] जिंकले आहेत. त्यांनी त्यांचे पहिले दोन पुरस्कार १९६७ आणि १९६८ मध्ये जिंकले, जेव्हा त्यांची मोठी बहीण [[लता मंगेशकर]] अजूनही पुरस्कार स्वीकारत असत (लता मंगेशकर यांनी १९६९ नंतर नवीन प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यासाठी पुरस्काराच्या नामांकनांसाठी आपला विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली होती.) १९७९ मध्ये पुरस्कार मिळाल्यानंतर, आशा भोसले यांनीही आपल्या बहिणीचे अनुकरण केले आणि यापुढे नामांकनांसाठी त्यांच्या नावाचा विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली. असे असूनही, त्या आजपर्यंत या पुरस्काराच्या सर्वाधिक वेळा विजेत्या आहेत, ज्यामध्ये [[अलका याज्ञिक]] यांच्याशी त्यांची बरोबरी आहे. त्यांना नंतर 'रंगीला' चित्रपटासाठी विशेष पुरस्कार आणि २००१ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !गाणे/नामांकन !निकाल |- |'''१९६७''' |सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका |''गरिबाें की सुनो– दस लाख'' | {{won}} |- | '''१९६९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | परदे में रहने दो – शिकार | {{won}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जिंदगी एक सफर है सुहाना – अंदाज | {{nom}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | पिया तू अब तो आजा | {{won}} |- | '''१९७३''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | दम मारो दम | {{won}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जब अंधेरा होता है - राजा रानी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | हंगामा हो गया - अनहोनी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | होने लगी है रात जवान – नैना | {{won}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | अच्छे समय पर तुम - बिदाई | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये हवस है तू क्या जाने – हवस | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चोरी चोरी सोला सिंगार - मनोरंजन | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चैन से हमको कभी – प्राण जाए पर वचन ना जाए | {{won}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | कल के अपने – अमानुष | {{nom}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | सपना मेरा टूट गया - खेल खेल में | {{nom}} |- | '''१९७७''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ''आय लव्ह यू – बारूद | {{nom}} |- | '''१९७८''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | लायी कहाँ है जिंदगी – टैक्सी टैक्सी | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ओ साथी रे - मुकद्दर का सिकंदर | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये मेरा दिल - डॉन | {{won}} |- | '''१९९६''' | फिल्म फेर विशेष पुरस्कार | रंगीला | {{won}} |- | '''२००१''' | फिल्म फेर लाइफ टाइम अवार्ड | | {{won}} |} ===राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार=== * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८१, [[उमराव जान]] चित्रपटातील "दिल चीज क्या है" साठी. * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८७, [[इजाजत]] चित्रपटातील "मेरा कुछ सामान" साठी.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> ===बेंगॉल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन (BFJA) पुरस्कार=== {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !चित्रपट !निकाल |- | १९६६ |बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | वक्त | {{won}} |- | १९६७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | तीसरी कसम | {{won}} |- | १९७१ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (बंगाली) | मेघ कालो | {{won}} |- | १९८७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | एक पल | {{won}} |} ===महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार=== आशा भोसले या मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी सर्वाधिक गाणी मराठी भाषेत गायली आहेत. त्यांना तब्बल १८ वेळा "महाराष्ट्र राज्य चित्रपट सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार" देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे, जो एक विक्रम आहे. ===इतर पुरस्कार=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील ५ मे २००८ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथे आयोजित एका समारंभात प्रसिद्ध पार्श्वगायिका डॉ. (श्रीमती) आशा भोसले यांना 'पद्मविभूषण' प्रदान करताना]] * '''१९८७''' : [[नाईटिंगेल ऑफ एशिया]] * '''१९८९''' : [[मध्य प्रदेश]] सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''१९९७''' : ''लिगसी विथ [[उस्ताद अली अकबर खान]]'' साठी [[ग्रॅमी पुरस्कार]] नामांकन * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी चॅनेल व्ही पुरस्कार * '''१९९९''' : आंतरराष्ट्रीय संगीतातील योगदानासाठी स्क्रीन पुरस्कार<ref>{{cite web |title=Award Winners |url=http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |website=[[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991022044355/http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |archivedate=22 October 1999}}</ref> * '''१९९९''' : महाराष्ट्र सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''२०००''' : दादासाहेब फाळके पुरस्कार * '''२०००''' : सिंगर ऑफ द मिलेनियम (दुबई) * '''२०००''' : कोल्हापुरी भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : सांगली भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : ओमेगा एक्सलन्स जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०००''' : 'तक्षक' चित्रपटातील ''मुझे रंग दे'' साठी झी गोल्ड बॉलिवूड पुरस्कार * '''२००१''' : ''कमबख्त इश्क'' साठी एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''२००१''' : दयावती मोदी पुरस्कार * '''२००२''' : झी सिने - हॉल ऑफ फेम पुरस्कार * '''२००२''' : जीवनगौरव पुरस्कार * '''२००२''' : राजर्षी शाहू पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी झी सिने पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी सॅन्सुई मुव्ही पुरस्कार * '''२००२''' : आयफा (IIFA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : बीबीसी (BBC) जीवनगौरव पुरस्कार (ब्रिटनचे पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते प्रदान) * '''२००३''' : भारतीय संगीतातील उत्कृष्ट योगदानासाठी स्वरालय येसुदास पुरस्कार * '''२००४''' : फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (FICCI) तर्फे 'लिव्हिंग लीजेंड' पुरस्कार * '''२००५''' : एमटीव्ही इमीज, ''आज जाने की जिद ना करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट महिला पॉप कलाकार * '''२००५''' : संगीतातील सर्वात स्टायलिश व्यक्ती (मोस्ट स्टायलिश पीपल इन म्युझिक) * '''२००८''' : [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] * '''२०११''' : आयफा (IIFA) जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : १८ वा वार्षिक कलर्स स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : [[मिर्ची म्युझिक अवॉर्ड्स]] जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१३''' : पंडित हृदयनाथ जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१४''' : ग्लोबल इंडियन म्युझिक अकॅडमी अवॉर्ड्स (GiMA) तर्फे म्युझिक लिव्हिंग लीजेंड अवॉर्ड * '''२०१४''' : दुबई इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (DIFF) मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१८''' : यश चोप्रा मेमोरियल पुरस्कार * '''२०१८''' : दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार * '''२०१८''' : बंग विभूषण पुरस्कार (पश्चिम बंगालचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार) * '''२०२१''' : [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==सन्मान== * अमरावती आणि जळगाव विद्यापीठाकडून साहित्यातील मानद डॉक्टरेट. * जोधपूर नॅशनल युनिव्हर्सिटीची पहिली 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर' (D.Litt.) पदवी आशा भोसले यांना मिळाली आहे. * आशा भोसले यांना 'फ्रेडी मर्क्युरी अवॉर्ड'ने देखील सन्मानित करण्यात आले आहे. * आशा भोसले यांना 'सूर सिंगर पुरस्कार' मिळाला आहे. * बर्मिंगहॅम फिल्म फेस्टिव्हलने नोव्हेंबर २००२ मध्ये त्यांना विशेष श्रद्धांजली वाहिली. * गेल्या ५० वर्षांतील पहिल्या २० संगीत आयकॉन्समध्ये आशा भोसले यांचा समावेश होता. * २०११ मध्ये, 'द एशियन अवॉर्ड्स'मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने अधिकृतपणे आशा भोसले यांची संगीत इतिहासातील सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या कलाकार म्हणून दखल घेतली. १९४३ पासून २० हून अधिक भारतीय भाषांमध्ये ११,००० हून अधिक सोलो, ड्युएट आणि कोरस गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यांना सेबॅस्टियन को यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र देण्यात आले. या कार्यक्रमात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. * ग्रॅमी पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेल्या आशा भोसले या पहिल्या भारतीय गायिका आहेत. ==आशा भोसले पुरस्कार== २००२सालापासून आशा भोसले यांच्या वाढदिवसानिमित्त, चित्रपट संगीतात लक्षणीय कामगिरी करणाऱ्या पार्श्वगायकास, अखिल भारतीय नाट्य परिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) आणि काही अन्य संस्थांच्या वतीने ’आशा भोसले पुरस्कार’ दिला जातो. एक लाख अकरा हजार रुपये रोख व एक स्मृती चिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. २०१३सालापर्यंत हा पुरस्कार [[लता मंगेशकर]], संगीतकार [[खय्याम]], [[रवींद्र जैन]], [[बप्पी लाहिरी]], [[उषा मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[लक्ष्मीकांत प्यारेलाल]] जोडीतले प्यारेलाल, [[कल्याणजी आनंदजी]]मधले आनंदजी, [[अन्नू मलिक]], [[शंकर महादेवन]], [[शिवकुमार शर्मा]], [[सुरेश वाडकर]], [[हरिहरन]] आणि [[सोनू निगम]] यांना मिळाला आहे. ==पुस्तके== आशा भोसले यांच्या सांगीतिक आयुष्यावर अनेक पुस्तके आहेत त्यांपैकी काही ही :- * Asha Bhosale : A Musical Biography (इंग्रजी, राजू भारतन) ==आशा भोसले यांच्यावरील लेख असलेली पुस्तके== * आशा भोसले : नक्षत्रांचे देणे (संपादक - वामन देशपांडे, मोरया प्रकाशन) * खय्याम (विश्वास नेरुरकर) * नामांकित (डाॅ. [[अनघा केसकर]]) * मंगेशकर - स्वरांचा कल्पवृक्ष (प्रभाकर तांबट) * सुरा मी वंदिले (कृष्णकुमार गावंड) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिक्वोटविहार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:भोसले, आशा}} [[वर्ग:मराठी गायक]] [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]] rynselvork2vbfb51g6z02bkw6ie2q4 2679063 2679005 2026-04-13T01:56:06Z संतोष गोरे 135680 /* आशा भोसले पुरस्कार */ 2679063 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = आशा भोसले | चित्र = Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = <big>आशा भोसले</big> | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date|1933|09|08}} | जन्म_स्थान = [[सांगली]], [[मुंबई प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = प्रभुकुंज अपार्टमेंट, पेडर रोड, दक्षिण [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = गायक [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | कारकीर्द_काळ = १९४३ पासून | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदु]] | जोडीदार = गणपत राव भोसले, दुसरा विवाह-[[राहुल देव बर्मन]] | अपत्ये = हेमंत, वर्षा, आनंद | वडील = [[दीनानाथ मंगेशकर]] | आई = शेवंती उपाख्य शुद्धमती मंगेशकर (माई मंगेशकर) | नातेवाईक = [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[उषा मंगेशकर]] | पुरस्कार = [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]](२००८), [[ग्रॅमी पुरस्कार]](१९९७), [[दादासाहेब फाळके पुरस्कार]](२०००), [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२०२१) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://www.asha-bhonsle.com/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''आशा भोसले''' ([[सप्टेंबर ८|८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[१२ एप्रिल]] [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय [[मराठी]] गायिका होत्या. [[मराठी भाषा|मराठीसह]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि अनेक भाषांतील चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे. सुरांच्या साहाय्याने केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. त्या गळ्याला गाता येत नाही असे कुठलेच गाणे नाही; तो आवाज चैतन्य निर्माण करू शकत नाही अशी कुठलीच मैफिल नाही: त्या गळ्याला त्याज्य आहे असा कुठलाच संगीत-प्रकार नाही असे म्हणले जाते. {{संदर्भ हवा}} ==बालपण== आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबातला असून त्यांना मास्टर दीनानाथांचा गाण्याचा वारसा मिळाला. ते कलाकार आणि गायक होते. [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]] आदी भावंडांचे मार्गदर्शन व त्यांची साथ या सगळ्यांतून आशाताईंचा गळा घडत गेला. दीनानाथ मंगेशकरांचे वडील [[कऱ्हाडे ब्राह्मण]] आणि आई देवदासी होत्या. अशा अपत्यांना आता [[गोमंतक मराठा]] म्हणतात. ==कारकीर्द== आशा भोसले यांनी चित्रपट गायनाची सुरुवात [[माझा बाळ]] या चित्रपटातून केली. १९५० च्या सुमारास त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही अनेक गाणी गायली खरी, पण ते चित्रपट विशेष गाजले नाहीत. त्या काळात हिंदी चित्रपटसंगीतावर [[लता मंगेशकर]], [[शमशाद बेगम]], [[गीता दत्त]] अशा गायिका राज्य करत होत्या. त्यामुळे आशाताईंना संधी मिळणे अवघड होते. या गायिकांच्या राज्यात राहून, गाऊन, आपले वेगळे अस्तित्त्व निर्माण करण्याचे, स्वतःला सिद्ध करण्याचे फार मोठे आव्हान आशाताईंपुढे होते. या दरम्यान त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी, मुलांची जबाबदारी, प्रतिकूल परिस्थिती या सगळ्या विपरीत घटकांशी सामना करत करत आशाताईंनी ते आव्हान स्वीकारले आणि ते स्वबळावर, आत्मविश्वासाने यशस्वीपणे पेलून दाखवले. [[इ.स. १९५७]]- [[इ.स. १९५८]] हे वर्ष आशा भोसले यांचेच होते. [[सचिन देव बर्मन]] यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्या संधीचे त्यांनी सोने केले. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी आपल्या आवाजाने अजरामर केले. पुढची पाच दशके आशाताईंनी गाजवली. अनेक संगीतकारांबरोबर काम केले. अनेक कवींच्या काव्यरचनांना सुरांचे कोंदण दिले. एवढेच नाही तर आपल्या गाण्यांबरोबर त्या चित्रपटांना, त्यांतल्या अभिनेत्रींनादेखील अजरामर केले. [[ओंकार प्रसाद नय्यर|ओ. पी. नय्यर]] आणि आशाताई एक अफलातून जोडी होती. [[इ.स. १९६०]]च्या सुमारास नय्यर यांचे संगीत असणारे ‘ऑखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूॅं ) हे गाणे; [[इ.स. १९६५]]चे ''जाइये आप कहॉं'' (मेरे सनम); [[इ.स. १९६८]] मधील ''वो हसीन दर्द देदो'' (हम साया); ''चैन से हमको कभी'' - अशी अनेक प्रसिद्ध गाणी त्यांनी गायली. [[राहुल देव बर्मन]] यांच्याबरोबर काम करताना ''पिया तू अब तो आजा'' हे [[इ.स. १९७१]]चे [[कारवॉं]] चित्रपटातील गीत, [[इ.स. १९७१]] चेच फिल्मफेर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे [[इ.स. १९७२]]चे जवानी दिवानीतले गाणे, ही गाणी आशा भोसलेंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. [[इ.स. १९८१]]चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, इन ऑंखोंकी मस्तीसारखी शब्दरचना हे सगळेच जमून आले. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला [[इ.स. १९८१]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही [[इ.स. १९८६]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हिंदीबरोबर आशा भोसलेंची मराठी गाण्यांची कारकीर्द बहरतच होती. [[सुधीर फडके]], [[हेमंत कुमार मुखोपाध्याय|हेमंत कुमार]], [[लता मंगेशकर]], [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]] अशा गायक-गायिकांबरोबरची गाणी मराठी रसिकमनात घर करून राहिली आहेत. [[बा.भ. बोरकर|बा. भ. बोरकर]], [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]], [[गजानन दिगंबर माडगूळकर|ग. दि. माडगुळकर]], [[शांता शेळके]], [[सुरेश भट]], [[सुधीर मोघे]] यांच्या कवितांबरोबर [[किशोर कदम|सौमित्र]]सारख्या नव्या दमाच्या कवींच्या कविताही आशाताईंच्याच आवाजात रसिकांपुढे आल्या. सर्व कवींच्या शब्दांना आशाताईंनी सुरेल न्याय दिला. तरुण आहे रात्र अजुनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती - अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. जसे की, ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ इत्यादी. त्यांनी ज्यांच्यासाठी गाणी गायली ते संगीतकार, ते गीतकार, त्या अभिनेत्री आणि आशा भोसलेंचा आवाज - या सर्वांच्या परस्परसंबंधांचे संख्यात्मक व गुणात्मकदृष्ट्या वर्णन करणे हे एक अशक्यप्राय काम आहे. त्याचबरोबर आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादी करायची ठरवली, तरी ते एक आव्हानात्मक काम आहे. हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशा भोसले यांनी एस.डी.बर्मन यांच्यापासून ते [[ए.आर. रहमान]]पर्यंतच्या विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही [[दत्तात्रेय शंकर डावजेकर|दत्ता डावजेकर]]-[[श्रीनिवास खळे]] यांच्यापासून ते [[श्रीधर फडके]] यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे. [[मधुबाला]]-[[मीनाकुमारी]]पासून ते अलीकडच्या [[तब्बू]]-[[ऊर्मिला मातोंडकर|उर्मिला मातोंडकर]]-[[ऐश्वर्या राय]]पर्यंतच्या अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. त्यांनी [[मोहम्मद रफी]], [[किशोर कुमार]] व [[सुधीर फडके]] यांच्याबरोबरचा काळ तर गाजवला आहेच, तसेच त्या आज [[हृषीकेश रानडे]] सारख्या तरुण गायकाबरोबरही गात आहेत. आशाताई आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांशी गायिका म्हणून जोडल्या गेल्या आहेत. तसेच त्यांनी १४ भाषांमध्ये १२०००हून अधिक गाणी गायली आहेत. नाच रे मोरा, आईए मेहेरबाँ, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहाँ पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गोकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश... ही ‘रेंज’च अफाट आहे, हा आवाकाच अविश्वसनीय आहे. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीते, मराठी-हिंदी चित्रपट गीत्गे, नाट्यगीते, गझली, लावण्या, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी - अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई तेवढ्याच ताकदीने गायल्या आहे. [[कॅनडा]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[स्वीडन]] आदि अनेक देशांत झालेले कार्यक्रम, परकीय संगीतकारांबरोबर केलेले काम, ‘राहुल ॲंन्ड आय’ सारखा अल्बम, लेस्ली लुईबरोबरचे काम असे अनेक नवनवे प्रयोग आशाताई आजही करतात. वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्यांनी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू [[ब्रेट ली]], अभिनेता [[संजय दत्त]] यांच्याबरोबर गाण्याचा प्रयोग केला. ‘आशा अँड फ्रेन्ड्‌स’ या अल्बमचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी ठरला आहे. == मृत्यू == ११ एप्रिल २०२६ रोजी, थकवा आणि फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे भोसले यांना मुंबईतील [[ब्रिच कँडी रुग्णांलय |ब्रिच कँडी रुग्णांलयात]] दाखल करण्यात आले. त्यांची नात झनाई भोसले हिने सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या प्रवेशाची घोषणा केली आणि उपचारादरम्यान कौटुंबिक गोपनीयतेची विनंती केली.<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> दुसऱ्या दिवशी, 'मल्टिपल ऑर्गन फेल्युअर' (अनेक अवयव निकामी होणे) मुळे वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |website=BBC}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref> == पुरस्कार == [[राष्ट्रीय पुरस्कार]], अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]], महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि नुकताच [[इ.स. २००८]] मध्ये मिळालेला पद्मविभूषण पुरस्कार- हे पुरस्कार आशा भोसलेंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-२००१ मध्ये देण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने [[जीवनगौरव पुरस्कार]]ही त्यांना देण्यात आला. {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" ! पुरस्कार ! प्राप्त ! नामांकने |- | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | ९ | २० |- | ग्रॅमी पुरस्कार | ० | १ |- | बंगाली फिल्म जर्नलिस्ट्स' असोसिएशन पुरस्कार | ४ | ४ |- | महाराष्ट्र राज्य फिल्म पुरस्कार | १८ | १८ |- | आयफा | १ | १ |- | स्क्रीन अवॉर्ड्स | १ | १ |- | झी सिने पुरस्कार | १ | १ |- | मिर्ची म्युझिक | १ | १ |} ===फिल्मफेअर पुरस्कार=== आशा भोसले यांनी १८ नामांकनांपैकी सात [[फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार]] जिंकले आहेत. त्यांनी त्यांचे पहिले दोन पुरस्कार १९६७ आणि १९६८ मध्ये जिंकले, जेव्हा त्यांची मोठी बहीण [[लता मंगेशकर]] अजूनही पुरस्कार स्वीकारत असत (लता मंगेशकर यांनी १९६९ नंतर नवीन प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यासाठी पुरस्काराच्या नामांकनांसाठी आपला विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली होती.) १९७९ मध्ये पुरस्कार मिळाल्यानंतर, आशा भोसले यांनीही आपल्या बहिणीचे अनुकरण केले आणि यापुढे नामांकनांसाठी त्यांच्या नावाचा विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली. असे असूनही, त्या आजपर्यंत या पुरस्काराच्या सर्वाधिक वेळा विजेत्या आहेत, ज्यामध्ये [[अलका याज्ञिक]] यांच्याशी त्यांची बरोबरी आहे. त्यांना नंतर 'रंगीला' चित्रपटासाठी विशेष पुरस्कार आणि २००१ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !गाणे/नामांकन !निकाल |- |'''१९६७''' |सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका |''गरिबाें की सुनो– दस लाख'' | {{won}} |- | '''१९६९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | परदे में रहने दो – शिकार | {{won}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जिंदगी एक सफर है सुहाना – अंदाज | {{nom}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | पिया तू अब तो आजा | {{won}} |- | '''१९७३''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | दम मारो दम | {{won}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जब अंधेरा होता है - राजा रानी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | हंगामा हो गया - अनहोनी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | होने लगी है रात जवान – नैना | {{won}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | अच्छे समय पर तुम - बिदाई | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये हवस है तू क्या जाने – हवस | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चोरी चोरी सोला सिंगार - मनोरंजन | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चैन से हमको कभी – प्राण जाए पर वचन ना जाए | {{won}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | कल के अपने – अमानुष | {{nom}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | सपना मेरा टूट गया - खेल खेल में | {{nom}} |- | '''१९७७''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ''आय लव्ह यू – बारूद | {{nom}} |- | '''१९७८''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | लायी कहाँ है जिंदगी – टैक्सी टैक्सी | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ओ साथी रे - मुकद्दर का सिकंदर | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये मेरा दिल - डॉन | {{won}} |- | '''१९९६''' | फिल्म फेर विशेष पुरस्कार | रंगीला | {{won}} |- | '''२००१''' | फिल्म फेर लाइफ टाइम अवार्ड | | {{won}} |} ===राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार=== * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८१, [[उमराव जान]] चित्रपटातील "दिल चीज क्या है" साठी. * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८७, [[इजाजत]] चित्रपटातील "मेरा कुछ सामान" साठी.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> ===बेंगॉल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन (BFJA) पुरस्कार=== {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !चित्रपट !निकाल |- | १९६६ |बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | वक्त | {{won}} |- | १९६७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | तीसरी कसम | {{won}} |- | १९७१ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (बंगाली) | मेघ कालो | {{won}} |- | १९८७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | एक पल | {{won}} |} ===महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार=== आशा भोसले या मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी सर्वाधिक गाणी मराठी भाषेत गायली आहेत. त्यांना तब्बल १८ वेळा "महाराष्ट्र राज्य चित्रपट सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार" देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे, जो एक विक्रम आहे. ===इतर पुरस्कार=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील ५ मे २००८ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथे आयोजित एका समारंभात प्रसिद्ध पार्श्वगायिका डॉ. (श्रीमती) आशा भोसले यांना 'पद्मविभूषण' प्रदान करताना]] * '''१९८७''' : [[नाईटिंगेल ऑफ एशिया]] * '''१९८९''' : [[मध्य प्रदेश]] सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''१९९७''' : ''लिगसी विथ [[उस्ताद अली अकबर खान]]'' साठी [[ग्रॅमी पुरस्कार]] नामांकन * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी चॅनेल व्ही पुरस्कार * '''१९९९''' : आंतरराष्ट्रीय संगीतातील योगदानासाठी स्क्रीन पुरस्कार<ref>{{cite web |title=Award Winners |url=http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |website=[[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991022044355/http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |archivedate=22 October 1999}}</ref> * '''१९९९''' : महाराष्ट्र सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''२०००''' : दादासाहेब फाळके पुरस्कार * '''२०००''' : सिंगर ऑफ द मिलेनियम (दुबई) * '''२०००''' : कोल्हापुरी भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : सांगली भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : ओमेगा एक्सलन्स जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०००''' : 'तक्षक' चित्रपटातील ''मुझे रंग दे'' साठी झी गोल्ड बॉलिवूड पुरस्कार * '''२००१''' : ''कमबख्त इश्क'' साठी एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''२००१''' : दयावती मोदी पुरस्कार * '''२००२''' : झी सिने - हॉल ऑफ फेम पुरस्कार * '''२००२''' : जीवनगौरव पुरस्कार * '''२००२''' : राजर्षी शाहू पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी झी सिने पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी सॅन्सुई मुव्ही पुरस्कार * '''२००२''' : आयफा (IIFA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : बीबीसी (BBC) जीवनगौरव पुरस्कार (ब्रिटनचे पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते प्रदान) * '''२००३''' : भारतीय संगीतातील उत्कृष्ट योगदानासाठी स्वरालय येसुदास पुरस्कार * '''२००४''' : फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (FICCI) तर्फे 'लिव्हिंग लीजेंड' पुरस्कार * '''२००५''' : एमटीव्ही इमीज, ''आज जाने की जिद ना करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट महिला पॉप कलाकार * '''२००५''' : संगीतातील सर्वात स्टायलिश व्यक्ती (मोस्ट स्टायलिश पीपल इन म्युझिक) * '''२००८''' : [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] * '''२०११''' : आयफा (IIFA) जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : १८ वा वार्षिक कलर्स स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : [[मिर्ची म्युझिक अवॉर्ड्स]] जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१३''' : पंडित हृदयनाथ जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१४''' : ग्लोबल इंडियन म्युझिक अकॅडमी अवॉर्ड्स (GiMA) तर्फे म्युझिक लिव्हिंग लीजेंड अवॉर्ड * '''२०१४''' : दुबई इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (DIFF) मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१८''' : यश चोप्रा मेमोरियल पुरस्कार * '''२०१८''' : दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार * '''२०१८''' : बंग विभूषण पुरस्कार (पश्चिम बंगालचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार) * '''२०२१''' : [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==सन्मान== * अमरावती आणि जळगाव विद्यापीठाकडून साहित्यातील मानद डॉक्टरेट. * जोधपूर नॅशनल युनिव्हर्सिटीची पहिली 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर' (D.Litt.) पदवी आशा भोसले यांना मिळाली आहे. * आशा भोसले यांना 'फ्रेडी मर्क्युरी अवॉर्ड'ने देखील सन्मानित करण्यात आले आहे. * आशा भोसले यांना 'सूर सिंगर पुरस्कार' मिळाला आहे. * बर्मिंगहॅम फिल्म फेस्टिव्हलने नोव्हेंबर २००२ मध्ये त्यांना विशेष श्रद्धांजली वाहिली. * गेल्या ५० वर्षांतील पहिल्या २० संगीत आयकॉन्समध्ये आशा भोसले यांचा समावेश होता. * २०११ मध्ये, 'द एशियन अवॉर्ड्स'मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने अधिकृतपणे आशा भोसले यांची संगीत इतिहासातील सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या कलाकार म्हणून दखल घेतली. १९४३ पासून २० हून अधिक भारतीय भाषांमध्ये ११,००० हून अधिक सोलो, ड्युएट आणि कोरस गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यांना सेबॅस्टियन को यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र देण्यात आले. या कार्यक्रमात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. * ग्रॅमी पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेल्या आशा भोसले या पहिल्या भारतीय गायिका आहेत. ==आशा भोसले पुरस्कार== २००२सालापासून आशा भोसले यांच्या वाढदिवसानिमित्त, चित्रपट संगीतात लक्षणीय कामगिरी करणाऱ्या पार्श्वगायकास, अखिल भारतीय नाट्य परिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) आणि काही अन्य संस्थांच्या वतीने ’आशा भोसले पुरस्कार’ दिला जातो. एक लाख अकरा हजार रुपये रोख व एक स्मृती चिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. २०१३सालापर्यंत हा पुरस्कार [[लता मंगेशकर]], संगीतकार [[खय्याम]], [[रवींद्र जैन]], [[बप्पी लाहिरी]], [[उषा मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[लक्ष्मीकांत प्यारेलाल]] जोडीतले प्यारेलाल, [[कल्याणजी आनंदजी]]मधले आनंदजी, [[अन्नू मलिक]], [[शंकर महादेवन]], [[शिवकुमार शर्मा]], [[सुरेश वाडकर]], [[हरिहरन]] आणि [[सोनू निगम]] यांना मिळाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.etvbharat.com/mr/!entertainment/pimpri-chinchwad-branch-of-marathi-natya-parishad-announced-asha-bhosale-award-to-playback-singer-shan-mhs24020304125 |title=मराठी नाट्य परिषदेच्या पिंपरी चिंचवड शाखेचा 'आशा भोसले' पुरस्कार पार्श्वगायक शान यांना जाहीर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=ईटीव्ही भारत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/pune/asha-bhosale-award-pimpri-chinchwad-natya-parishad-announced-roopkumar-rathod/ |title=पिंपरी चिंचवड नाट्य परिषदेचा आशा भोसले पुरस्कार रूपकुमार राठोड यांना जाहीर Pune Marathi News |लेखक= |दिनांक=२०२६-०४-१३ |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पुस्तके== आशा भोसले यांच्या सांगीतिक आयुष्यावर अनेक पुस्तके आहेत त्यांपैकी काही ही :- * Asha Bhosale : A Musical Biography (इंग्रजी, राजू भारतन) ==आशा भोसले यांच्यावरील लेख असलेली पुस्तके== * आशा भोसले : नक्षत्रांचे देणे (संपादक - वामन देशपांडे, मोरया प्रकाशन) * खय्याम (विश्वास नेरुरकर) * नामांकित (डाॅ. [[अनघा केसकर]]) * मंगेशकर - स्वरांचा कल्पवृक्ष (प्रभाकर तांबट) * सुरा मी वंदिले (कृष्णकुमार गावंड) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिक्वोटविहार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:भोसले, आशा}} [[वर्ग:मराठी गायक]] [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]] 7xjm4q8y0jcrn4ncnilvx9tdzsvqvjh 2679064 2679063 2026-04-13T01:56:44Z संतोष गोरे 135680 /* आशा भोसले पुरस्कार */ 2679064 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = आशा भोसले | चित्र = Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = <big>आशा भोसले</big> | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date|1933|09|08}} | जन्म_स्थान = [[सांगली]], [[मुंबई प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = प्रभुकुंज अपार्टमेंट, पेडर रोड, दक्षिण [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = गायक [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | कारकीर्द_काळ = १९४३ पासून | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदु]] | जोडीदार = गणपत राव भोसले, दुसरा विवाह-[[राहुल देव बर्मन]] | अपत्ये = हेमंत, वर्षा, आनंद | वडील = [[दीनानाथ मंगेशकर]] | आई = शेवंती उपाख्य शुद्धमती मंगेशकर (माई मंगेशकर) | नातेवाईक = [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[उषा मंगेशकर]] | पुरस्कार = [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]](२००८), [[ग्रॅमी पुरस्कार]](१९९७), [[दादासाहेब फाळके पुरस्कार]](२०००), [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२०२१) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://www.asha-bhonsle.com/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''आशा भोसले''' ([[सप्टेंबर ८|८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[१२ एप्रिल]] [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय [[मराठी]] गायिका होत्या. [[मराठी भाषा|मराठीसह]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि अनेक भाषांतील चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे. सुरांच्या साहाय्याने केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. त्या गळ्याला गाता येत नाही असे कुठलेच गाणे नाही; तो आवाज चैतन्य निर्माण करू शकत नाही अशी कुठलीच मैफिल नाही: त्या गळ्याला त्याज्य आहे असा कुठलाच संगीत-प्रकार नाही असे म्हणले जाते. {{संदर्भ हवा}} ==बालपण== आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबातला असून त्यांना मास्टर दीनानाथांचा गाण्याचा वारसा मिळाला. ते कलाकार आणि गायक होते. [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]] आदी भावंडांचे मार्गदर्शन व त्यांची साथ या सगळ्यांतून आशाताईंचा गळा घडत गेला. दीनानाथ मंगेशकरांचे वडील [[कऱ्हाडे ब्राह्मण]] आणि आई देवदासी होत्या. अशा अपत्यांना आता [[गोमंतक मराठा]] म्हणतात. ==कारकीर्द== आशा भोसले यांनी चित्रपट गायनाची सुरुवात [[माझा बाळ]] या चित्रपटातून केली. १९५० च्या सुमारास त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही अनेक गाणी गायली खरी, पण ते चित्रपट विशेष गाजले नाहीत. त्या काळात हिंदी चित्रपटसंगीतावर [[लता मंगेशकर]], [[शमशाद बेगम]], [[गीता दत्त]] अशा गायिका राज्य करत होत्या. त्यामुळे आशाताईंना संधी मिळणे अवघड होते. या गायिकांच्या राज्यात राहून, गाऊन, आपले वेगळे अस्तित्त्व निर्माण करण्याचे, स्वतःला सिद्ध करण्याचे फार मोठे आव्हान आशाताईंपुढे होते. या दरम्यान त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी, मुलांची जबाबदारी, प्रतिकूल परिस्थिती या सगळ्या विपरीत घटकांशी सामना करत करत आशाताईंनी ते आव्हान स्वीकारले आणि ते स्वबळावर, आत्मविश्वासाने यशस्वीपणे पेलून दाखवले. [[इ.स. १९५७]]- [[इ.स. १९५८]] हे वर्ष आशा भोसले यांचेच होते. [[सचिन देव बर्मन]] यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्या संधीचे त्यांनी सोने केले. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी आपल्या आवाजाने अजरामर केले. पुढची पाच दशके आशाताईंनी गाजवली. अनेक संगीतकारांबरोबर काम केले. अनेक कवींच्या काव्यरचनांना सुरांचे कोंदण दिले. एवढेच नाही तर आपल्या गाण्यांबरोबर त्या चित्रपटांना, त्यांतल्या अभिनेत्रींनादेखील अजरामर केले. [[ओंकार प्रसाद नय्यर|ओ. पी. नय्यर]] आणि आशाताई एक अफलातून जोडी होती. [[इ.स. १९६०]]च्या सुमारास नय्यर यांचे संगीत असणारे ‘ऑखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूॅं ) हे गाणे; [[इ.स. १९६५]]चे ''जाइये आप कहॉं'' (मेरे सनम); [[इ.स. १९६८]] मधील ''वो हसीन दर्द देदो'' (हम साया); ''चैन से हमको कभी'' - अशी अनेक प्रसिद्ध गाणी त्यांनी गायली. [[राहुल देव बर्मन]] यांच्याबरोबर काम करताना ''पिया तू अब तो आजा'' हे [[इ.स. १९७१]]चे [[कारवॉं]] चित्रपटातील गीत, [[इ.स. १९७१]] चेच फिल्मफेर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे [[इ.स. १९७२]]चे जवानी दिवानीतले गाणे, ही गाणी आशा भोसलेंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. [[इ.स. १९८१]]चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, इन ऑंखोंकी मस्तीसारखी शब्दरचना हे सगळेच जमून आले. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला [[इ.स. १९८१]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही [[इ.स. १९८६]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हिंदीबरोबर आशा भोसलेंची मराठी गाण्यांची कारकीर्द बहरतच होती. [[सुधीर फडके]], [[हेमंत कुमार मुखोपाध्याय|हेमंत कुमार]], [[लता मंगेशकर]], [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]] अशा गायक-गायिकांबरोबरची गाणी मराठी रसिकमनात घर करून राहिली आहेत. [[बा.भ. बोरकर|बा. भ. बोरकर]], [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]], [[गजानन दिगंबर माडगूळकर|ग. दि. माडगुळकर]], [[शांता शेळके]], [[सुरेश भट]], [[सुधीर मोघे]] यांच्या कवितांबरोबर [[किशोर कदम|सौमित्र]]सारख्या नव्या दमाच्या कवींच्या कविताही आशाताईंच्याच आवाजात रसिकांपुढे आल्या. सर्व कवींच्या शब्दांना आशाताईंनी सुरेल न्याय दिला. तरुण आहे रात्र अजुनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती - अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. जसे की, ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ इत्यादी. त्यांनी ज्यांच्यासाठी गाणी गायली ते संगीतकार, ते गीतकार, त्या अभिनेत्री आणि आशा भोसलेंचा आवाज - या सर्वांच्या परस्परसंबंधांचे संख्यात्मक व गुणात्मकदृष्ट्या वर्णन करणे हे एक अशक्यप्राय काम आहे. त्याचबरोबर आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादी करायची ठरवली, तरी ते एक आव्हानात्मक काम आहे. हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशा भोसले यांनी एस.डी.बर्मन यांच्यापासून ते [[ए.आर. रहमान]]पर्यंतच्या विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही [[दत्तात्रेय शंकर डावजेकर|दत्ता डावजेकर]]-[[श्रीनिवास खळे]] यांच्यापासून ते [[श्रीधर फडके]] यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे. [[मधुबाला]]-[[मीनाकुमारी]]पासून ते अलीकडच्या [[तब्बू]]-[[ऊर्मिला मातोंडकर|उर्मिला मातोंडकर]]-[[ऐश्वर्या राय]]पर्यंतच्या अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. त्यांनी [[मोहम्मद रफी]], [[किशोर कुमार]] व [[सुधीर फडके]] यांच्याबरोबरचा काळ तर गाजवला आहेच, तसेच त्या आज [[हृषीकेश रानडे]] सारख्या तरुण गायकाबरोबरही गात आहेत. आशाताई आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांशी गायिका म्हणून जोडल्या गेल्या आहेत. तसेच त्यांनी १४ भाषांमध्ये १२०००हून अधिक गाणी गायली आहेत. नाच रे मोरा, आईए मेहेरबाँ, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहाँ पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गोकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश... ही ‘रेंज’च अफाट आहे, हा आवाकाच अविश्वसनीय आहे. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीते, मराठी-हिंदी चित्रपट गीत्गे, नाट्यगीते, गझली, लावण्या, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी - अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई तेवढ्याच ताकदीने गायल्या आहे. [[कॅनडा]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[स्वीडन]] आदि अनेक देशांत झालेले कार्यक्रम, परकीय संगीतकारांबरोबर केलेले काम, ‘राहुल ॲंन्ड आय’ सारखा अल्बम, लेस्ली लुईबरोबरचे काम असे अनेक नवनवे प्रयोग आशाताई आजही करतात. वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्यांनी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू [[ब्रेट ली]], अभिनेता [[संजय दत्त]] यांच्याबरोबर गाण्याचा प्रयोग केला. ‘आशा अँड फ्रेन्ड्‌स’ या अल्बमचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी ठरला आहे. == मृत्यू == ११ एप्रिल २०२६ रोजी, थकवा आणि फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे भोसले यांना मुंबईतील [[ब्रिच कँडी रुग्णांलय |ब्रिच कँडी रुग्णांलयात]] दाखल करण्यात आले. त्यांची नात झनाई भोसले हिने सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या प्रवेशाची घोषणा केली आणि उपचारादरम्यान कौटुंबिक गोपनीयतेची विनंती केली.<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> दुसऱ्या दिवशी, 'मल्टिपल ऑर्गन फेल्युअर' (अनेक अवयव निकामी होणे) मुळे वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |website=BBC}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref> == पुरस्कार == [[राष्ट्रीय पुरस्कार]], अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]], महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि नुकताच [[इ.स. २००८]] मध्ये मिळालेला पद्मविभूषण पुरस्कार- हे पुरस्कार आशा भोसलेंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-२००१ मध्ये देण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने [[जीवनगौरव पुरस्कार]]ही त्यांना देण्यात आला. {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" ! पुरस्कार ! प्राप्त ! नामांकने |- | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | ९ | २० |- | ग्रॅमी पुरस्कार | ० | १ |- | बंगाली फिल्म जर्नलिस्ट्स' असोसिएशन पुरस्कार | ४ | ४ |- | महाराष्ट्र राज्य फिल्म पुरस्कार | १८ | १८ |- | आयफा | १ | १ |- | स्क्रीन अवॉर्ड्स | १ | १ |- | झी सिने पुरस्कार | १ | १ |- | मिर्ची म्युझिक | १ | १ |} ===फिल्मफेअर पुरस्कार=== आशा भोसले यांनी १८ नामांकनांपैकी सात [[फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार]] जिंकले आहेत. त्यांनी त्यांचे पहिले दोन पुरस्कार १९६७ आणि १९६८ मध्ये जिंकले, जेव्हा त्यांची मोठी बहीण [[लता मंगेशकर]] अजूनही पुरस्कार स्वीकारत असत (लता मंगेशकर यांनी १९६९ नंतर नवीन प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यासाठी पुरस्काराच्या नामांकनांसाठी आपला विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली होती.) १९७९ मध्ये पुरस्कार मिळाल्यानंतर, आशा भोसले यांनीही आपल्या बहिणीचे अनुकरण केले आणि यापुढे नामांकनांसाठी त्यांच्या नावाचा विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली. असे असूनही, त्या आजपर्यंत या पुरस्काराच्या सर्वाधिक वेळा विजेत्या आहेत, ज्यामध्ये [[अलका याज्ञिक]] यांच्याशी त्यांची बरोबरी आहे. त्यांना नंतर 'रंगीला' चित्रपटासाठी विशेष पुरस्कार आणि २००१ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !गाणे/नामांकन !निकाल |- |'''१९६७''' |सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका |''गरिबाें की सुनो– दस लाख'' | {{won}} |- | '''१९६९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | परदे में रहने दो – शिकार | {{won}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जिंदगी एक सफर है सुहाना – अंदाज | {{nom}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | पिया तू अब तो आजा | {{won}} |- | '''१९७३''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | दम मारो दम | {{won}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जब अंधेरा होता है - राजा रानी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | हंगामा हो गया - अनहोनी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | होने लगी है रात जवान – नैना | {{won}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | अच्छे समय पर तुम - बिदाई | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये हवस है तू क्या जाने – हवस | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चोरी चोरी सोला सिंगार - मनोरंजन | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चैन से हमको कभी – प्राण जाए पर वचन ना जाए | {{won}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | कल के अपने – अमानुष | {{nom}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | सपना मेरा टूट गया - खेल खेल में | {{nom}} |- | '''१९७७''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ''आय लव्ह यू – बारूद | {{nom}} |- | '''१९७८''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | लायी कहाँ है जिंदगी – टैक्सी टैक्सी | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ओ साथी रे - मुकद्दर का सिकंदर | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये मेरा दिल - डॉन | {{won}} |- | '''१९९६''' | फिल्म फेर विशेष पुरस्कार | रंगीला | {{won}} |- | '''२००१''' | फिल्म फेर लाइफ टाइम अवार्ड | | {{won}} |} ===राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार=== * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८१, [[उमराव जान]] चित्रपटातील "दिल चीज क्या है" साठी. * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८७, [[इजाजत]] चित्रपटातील "मेरा कुछ सामान" साठी.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> ===बेंगॉल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन (BFJA) पुरस्कार=== {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !चित्रपट !निकाल |- | १९६६ |बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | वक्त | {{won}} |- | १९६७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | तीसरी कसम | {{won}} |- | १९७१ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (बंगाली) | मेघ कालो | {{won}} |- | १९८७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | एक पल | {{won}} |} ===महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार=== आशा भोसले या मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी सर्वाधिक गाणी मराठी भाषेत गायली आहेत. त्यांना तब्बल १८ वेळा "महाराष्ट्र राज्य चित्रपट सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार" देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे, जो एक विक्रम आहे. ===इतर पुरस्कार=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील ५ मे २००८ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथे आयोजित एका समारंभात प्रसिद्ध पार्श्वगायिका डॉ. (श्रीमती) आशा भोसले यांना 'पद्मविभूषण' प्रदान करताना]] * '''१९८७''' : [[नाईटिंगेल ऑफ एशिया]] * '''१९८९''' : [[मध्य प्रदेश]] सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''१९९७''' : ''लिगसी विथ [[उस्ताद अली अकबर खान]]'' साठी [[ग्रॅमी पुरस्कार]] नामांकन * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी चॅनेल व्ही पुरस्कार * '''१९९९''' : आंतरराष्ट्रीय संगीतातील योगदानासाठी स्क्रीन पुरस्कार<ref>{{cite web |title=Award Winners |url=http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |website=[[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991022044355/http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |archivedate=22 October 1999}}</ref> * '''१९९९''' : महाराष्ट्र सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''२०००''' : दादासाहेब फाळके पुरस्कार * '''२०००''' : सिंगर ऑफ द मिलेनियम (दुबई) * '''२०००''' : कोल्हापुरी भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : सांगली भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : ओमेगा एक्सलन्स जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०००''' : 'तक्षक' चित्रपटातील ''मुझे रंग दे'' साठी झी गोल्ड बॉलिवूड पुरस्कार * '''२००१''' : ''कमबख्त इश्क'' साठी एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''२००१''' : दयावती मोदी पुरस्कार * '''२००२''' : झी सिने - हॉल ऑफ फेम पुरस्कार * '''२००२''' : जीवनगौरव पुरस्कार * '''२००२''' : राजर्षी शाहू पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी झी सिने पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी सॅन्सुई मुव्ही पुरस्कार * '''२००२''' : आयफा (IIFA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : बीबीसी (BBC) जीवनगौरव पुरस्कार (ब्रिटनचे पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते प्रदान) * '''२००३''' : भारतीय संगीतातील उत्कृष्ट योगदानासाठी स्वरालय येसुदास पुरस्कार * '''२००४''' : फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (FICCI) तर्फे 'लिव्हिंग लीजेंड' पुरस्कार * '''२००५''' : एमटीव्ही इमीज, ''आज जाने की जिद ना करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट महिला पॉप कलाकार * '''२००५''' : संगीतातील सर्वात स्टायलिश व्यक्ती (मोस्ट स्टायलिश पीपल इन म्युझिक) * '''२००८''' : [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] * '''२०११''' : आयफा (IIFA) जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : १८ वा वार्षिक कलर्स स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : [[मिर्ची म्युझिक अवॉर्ड्स]] जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१३''' : पंडित हृदयनाथ जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१४''' : ग्लोबल इंडियन म्युझिक अकॅडमी अवॉर्ड्स (GiMA) तर्फे म्युझिक लिव्हिंग लीजेंड अवॉर्ड * '''२०१४''' : दुबई इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (DIFF) मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१८''' : यश चोप्रा मेमोरियल पुरस्कार * '''२०१८''' : दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार * '''२०१८''' : बंग विभूषण पुरस्कार (पश्चिम बंगालचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार) * '''२०२१''' : [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==सन्मान== * अमरावती आणि जळगाव विद्यापीठाकडून साहित्यातील मानद डॉक्टरेट. * जोधपूर नॅशनल युनिव्हर्सिटीची पहिली 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर' (D.Litt.) पदवी आशा भोसले यांना मिळाली आहे. * आशा भोसले यांना 'फ्रेडी मर्क्युरी अवॉर्ड'ने देखील सन्मानित करण्यात आले आहे. * आशा भोसले यांना 'सूर सिंगर पुरस्कार' मिळाला आहे. * बर्मिंगहॅम फिल्म फेस्टिव्हलने नोव्हेंबर २००२ मध्ये त्यांना विशेष श्रद्धांजली वाहिली. * गेल्या ५० वर्षांतील पहिल्या २० संगीत आयकॉन्समध्ये आशा भोसले यांचा समावेश होता. * २०११ मध्ये, 'द एशियन अवॉर्ड्स'मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने अधिकृतपणे आशा भोसले यांची संगीत इतिहासातील सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या कलाकार म्हणून दखल घेतली. १९४३ पासून २० हून अधिक भारतीय भाषांमध्ये ११,००० हून अधिक सोलो, ड्युएट आणि कोरस गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यांना सेबॅस्टियन को यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र देण्यात आले. या कार्यक्रमात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. * ग्रॅमी पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेल्या आशा भोसले या पहिल्या भारतीय गायिका आहेत. ==आशा भोसले पुरस्कार== २००२सालापासून आशा भोसले यांच्या वाढदिवसानिमित्त, चित्रपट संगीतात लक्षणीय कामगिरी करणाऱ्या पार्श्वगायकास, अखिल भारतीय नाट्य परिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) आणि काही अन्य संस्थांच्या वतीने ’आशा भोसले पुरस्कार’ दिला जातो. एक लाख अकरा हजार रुपये रोख व एक स्मृती चिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. २०१३सालापर्यंत हा पुरस्कार [[लता मंगेशकर]], संगीतकार [[खय्याम]], [[रवींद्र जैन]], [[बप्पी लाहिरी]], [[उषा मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[लक्ष्मीकांत प्यारेलाल]] जोडीतले प्यारेलाल, [[कल्याणजी आनंदजी]]मधले आनंदजी, [[अन्नू मलिक]], [[शंकर महादेवन]], [[शिवकुमार शर्मा]], [[सुरेश वाडकर]], [[हरिहरन]] आणि [[सोनू निगम]] यांना मिळाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.etvbharat.com/mr/!entertainment/pimpri-chinchwad-branch-of-marathi-natya-parishad-announced-asha-bhosale-award-to-playback-singer-shan-mhs24020304125 |title=मराठी नाट्य परिषदेच्या पिंपरी चिंचवड शाखेचा 'आशा भोसले' पुरस्कार पार्श्वगायक शान यांना जाहीर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=ईटीव्ही भारत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/pune/asha-bhosale-award-pimpri-chinchwad-natya-parishad-announced-roopkumar-rathod/ |title=पिंपरी चिंचवड नाट्य परिषदेचा आशा भोसले पुरस्कार रूपकुमार राठोड यांना जाहीर Pune Marathi News |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पुस्तके== आशा भोसले यांच्या सांगीतिक आयुष्यावर अनेक पुस्तके आहेत त्यांपैकी काही ही :- * Asha Bhosale : A Musical Biography (इंग्रजी, राजू भारतन) ==आशा भोसले यांच्यावरील लेख असलेली पुस्तके== * आशा भोसले : नक्षत्रांचे देणे (संपादक - वामन देशपांडे, मोरया प्रकाशन) * खय्याम (विश्वास नेरुरकर) * नामांकित (डाॅ. [[अनघा केसकर]]) * मंगेशकर - स्वरांचा कल्पवृक्ष (प्रभाकर तांबट) * सुरा मी वंदिले (कृष्णकुमार गावंड) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिक्वोटविहार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:भोसले, आशा}} [[वर्ग:मराठी गायक]] [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]] p3lxtyp6eyub6q191alw907wuix80bh 2679081 2679064 2026-04-13T08:01:36Z AlphaVictorDelta0107 158019 2679081 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | चित्र = Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = <big>आशा भोसले</big> | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = आशालता दीनानाथ मंगेशकर | जन्म_दिनांक = {{Birth date|1933|09|08}} | जन्म_स्थान = [[सांगली]], [[मुंबई प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = प्रभुकुंज अपार्टमेंट, पेडर रोड, दक्षिण [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = गायक [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | कारकीर्द_काळ = १९४३ पासून | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदु]] | जोडीदार = गणपत राव भोसले, दुसरा विवाह-[[राहुल देव बर्मन]] | अपत्ये = हेमंत, वर्षा, आनंद | वडील = [[दीनानाथ मंगेशकर]] | आई = शेवंती उपाख्य शुद्धमती मंगेशकर (माई मंगेशकर) | नातेवाईक = [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[उषा मंगेशकर]] | पुरस्कार = [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]](२००८), [[ग्रॅमी पुरस्कार]](१९९७), [[दादासाहेब फाळके पुरस्कार]](२०००), [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२०२१) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://www.asha-bhonsle.com/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''आशालता गणपत भोसले''' ([[सप्टेंबर ८|८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[१२ एप्रिल]] [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय [[मराठी]] गायिका होत्या. [[मराठी भाषा|मराठीसह]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि अनेक भाषांतील चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे. सुरांच्या साहाय्याने केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. त्या गळ्याला गाता येत नाही असे कुठलेच गाणे नाही; तो आवाज चैतन्य निर्माण करू शकत नाही अशी कुठलीच मैफिल नाही: त्या गळ्याला त्याज्य आहे असा कुठलाच संगीत-प्रकार नाही असे म्हणले जाते. {{संदर्भ हवा}} ==बालपण== आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबातला असून त्यांना मास्टर दीनानाथांचा गाण्याचा वारसा मिळाला. ते कलाकार आणि गायक होते. [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]] आदी भावंडांचे मार्गदर्शन व त्यांची साथ या सगळ्यांतून आशाताईंचा गळा घडत गेला. दीनानाथ मंगेशकरांचे वडील [[कऱ्हाडे ब्राह्मण]] आणि आई देवदासी होत्या. अशा अपत्यांना आता [[गोमंतक मराठा]] म्हणतात. ==कारकीर्द== आशा भोसले यांनी चित्रपट गायनाची सुरुवात [[माझा बाळ]] या चित्रपटातून केली. १९५० च्या सुमारास त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही अनेक गाणी गायली खरी, पण ते चित्रपट विशेष गाजले नाहीत. त्या काळात हिंदी चित्रपटसंगीतावर [[लता मंगेशकर]], [[शमशाद बेगम]], [[गीता दत्त]] अशा गायिका राज्य करत होत्या. त्यामुळे आशाताईंना संधी मिळणे अवघड होते. या गायिकांच्या राज्यात राहून, गाऊन, आपले वेगळे अस्तित्त्व निर्माण करण्याचे, स्वतःला सिद्ध करण्याचे फार मोठे आव्हान आशाताईंपुढे होते. या दरम्यान त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी, मुलांची जबाबदारी, प्रतिकूल परिस्थिती या सगळ्या विपरीत घटकांशी सामना करत करत आशाताईंनी ते आव्हान स्वीकारले आणि ते स्वबळावर, आत्मविश्वासाने यशस्वीपणे पेलून दाखवले. [[इ.स. १९५७]]- [[इ.स. १९५८]] हे वर्ष आशा भोसले यांचेच होते. [[सचिन देव बर्मन]] यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्या संधीचे त्यांनी सोने केले. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी आपल्या आवाजाने अजरामर केले. पुढची पाच दशके आशाताईंनी गाजवली. अनेक संगीतकारांबरोबर काम केले. अनेक कवींच्या काव्यरचनांना सुरांचे कोंदण दिले. एवढेच नाही तर आपल्या गाण्यांबरोबर त्या चित्रपटांना, त्यांतल्या अभिनेत्रींनादेखील अजरामर केले. [[ओंकार प्रसाद नय्यर|ओ. पी. नय्यर]] आणि आशाताई एक अफलातून जोडी होती. [[इ.स. १९६०]]च्या सुमारास नय्यर यांचे संगीत असणारे ‘ऑखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूॅं ) हे गाणे; [[इ.स. १९६५]]चे ''जाइये आप कहॉं'' (मेरे सनम); [[इ.स. १९६८]] मधील ''वो हसीन दर्द देदो'' (हम साया); ''चैन से हमको कभी'' - अशी अनेक प्रसिद्ध गाणी त्यांनी गायली. [[राहुल देव बर्मन]] यांच्याबरोबर काम करताना ''पिया तू अब तो आजा'' हे [[इ.स. १९७१]]चे [[कारवॉं]] चित्रपटातील गीत, [[इ.स. १९७१]] चेच फिल्मफेर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे [[इ.स. १९७२]]चे जवानी दिवानीतले गाणे, ही गाणी आशा भोसलेंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. [[इ.स. १९८१]]चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, इन ऑंखोंकी मस्तीसारखी शब्दरचना हे सगळेच जमून आले. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला [[इ.स. १९८१]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही [[इ.स. १९८६]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हिंदीबरोबर आशा भोसलेंची मराठी गाण्यांची कारकीर्द बहरतच होती. [[सुधीर फडके]], [[हेमंत कुमार मुखोपाध्याय|हेमंत कुमार]], [[लता मंगेशकर]], [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]] अशा गायक-गायिकांबरोबरची गाणी मराठी रसिकमनात घर करून राहिली आहेत. [[बा.भ. बोरकर|बा. भ. बोरकर]], [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]], [[गजानन दिगंबर माडगूळकर|ग. दि. माडगुळकर]], [[शांता शेळके]], [[सुरेश भट]], [[सुधीर मोघे]] यांच्या कवितांबरोबर [[किशोर कदम|सौमित्र]]सारख्या नव्या दमाच्या कवींच्या कविताही आशाताईंच्याच आवाजात रसिकांपुढे आल्या. सर्व कवींच्या शब्दांना आशाताईंनी सुरेल न्याय दिला. तरुण आहे रात्र अजुनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती - अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. जसे की, ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ इत्यादी. त्यांनी ज्यांच्यासाठी गाणी गायली ते संगीतकार, ते गीतकार, त्या अभिनेत्री आणि आशा भोसलेंचा आवाज - या सर्वांच्या परस्परसंबंधांचे संख्यात्मक व गुणात्मकदृष्ट्या वर्णन करणे हे एक अशक्यप्राय काम आहे. त्याचबरोबर आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादी करायची ठरवली, तरी ते एक आव्हानात्मक काम आहे. हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशा भोसले यांनी एस.डी.बर्मन यांच्यापासून ते [[ए.आर. रहमान]]पर्यंतच्या विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही [[दत्तात्रेय शंकर डावजेकर|दत्ता डावजेकर]]-[[श्रीनिवास खळे]] यांच्यापासून ते [[श्रीधर फडके]] यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे. [[मधुबाला]]-[[मीनाकुमारी]]पासून ते अलीकडच्या [[तब्बू]]-[[ऊर्मिला मातोंडकर|उर्मिला मातोंडकर]]-[[ऐश्वर्या राय]]पर्यंतच्या अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. त्यांनी [[मोहम्मद रफी]], [[किशोर कुमार]] व [[सुधीर फडके]] यांच्याबरोबरचा काळ तर गाजवला आहेच, तसेच त्या आज [[हृषीकेश रानडे]] सारख्या तरुण गायकाबरोबरही गात आहेत. आशाताई आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांशी गायिका म्हणून जोडल्या गेल्या आहेत. तसेच त्यांनी १४ भाषांमध्ये १२०००हून अधिक गाणी गायली आहेत. नाच रे मोरा, आईए मेहेरबाँ, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहाँ पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गोकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश... ही ‘रेंज’च अफाट आहे, हा आवाकाच अविश्वसनीय आहे. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीते, मराठी-हिंदी चित्रपट गीत्गे, नाट्यगीते, गझली, लावण्या, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी - अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई तेवढ्याच ताकदीने गायल्या आहे. [[कॅनडा]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[स्वीडन]] आदि अनेक देशांत झालेले कार्यक्रम, परकीय संगीतकारांबरोबर केलेले काम, ‘राहुल ॲंन्ड आय’ सारखा अल्बम, लेस्ली लुईबरोबरचे काम असे अनेक नवनवे प्रयोग आशाताई आजही करतात. वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्यांनी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू [[ब्रेट ली]], अभिनेता [[संजय दत्त]] यांच्याबरोबर गाण्याचा प्रयोग केला. ‘आशा अँड फ्रेन्ड्‌स’ या अल्बमचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी ठरला आहे. == मृत्यू == ११ एप्रिल २०२६ रोजी, थकवा आणि फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे भोसले यांना मुंबईतील [[ब्रिच कँडी रुग्णांलय |ब्रिच कँडी रुग्णांलयात]] दाखल करण्यात आले. त्यांची नात झनाई भोसले हिने सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या प्रवेशाची घोषणा केली आणि उपचारादरम्यान कौटुंबिक गोपनीयतेची विनंती केली.<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> दुसऱ्या दिवशी, 'मल्टिपल ऑर्गन फेल्युअर' (अनेक अवयव निकामी होणे) मुळे वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |website=BBC}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref> == पुरस्कार == [[राष्ट्रीय पुरस्कार]], अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]], महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि नुकताच [[इ.स. २००८]] मध्ये मिळालेला पद्मविभूषण पुरस्कार- हे पुरस्कार आशा भोसलेंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-२००१ मध्ये देण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने [[जीवनगौरव पुरस्कार]]ही त्यांना देण्यात आला. {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" ! पुरस्कार ! प्राप्त ! नामांकने |- | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | ९ | २० |- | ग्रॅमी पुरस्कार | ० | १ |- | बंगाली फिल्म जर्नलिस्ट्स' असोसिएशन पुरस्कार | ४ | ४ |- | महाराष्ट्र राज्य फिल्म पुरस्कार | १८ | १८ |- | आयफा | १ | १ |- | स्क्रीन अवॉर्ड्स | १ | १ |- | झी सिने पुरस्कार | १ | १ |- | मिर्ची म्युझिक | १ | १ |} ===फिल्मफेअर पुरस्कार=== आशा भोसले यांनी १८ नामांकनांपैकी सात [[फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार]] जिंकले आहेत. त्यांनी त्यांचे पहिले दोन पुरस्कार १९६७ आणि १९६८ मध्ये जिंकले, जेव्हा त्यांची मोठी बहीण [[लता मंगेशकर]] अजूनही पुरस्कार स्वीकारत असत (लता मंगेशकर यांनी १९६९ नंतर नवीन प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यासाठी पुरस्काराच्या नामांकनांसाठी आपला विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली होती.) १९७९ मध्ये पुरस्कार मिळाल्यानंतर, आशा भोसले यांनीही आपल्या बहिणीचे अनुकरण केले आणि यापुढे नामांकनांसाठी त्यांच्या नावाचा विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली. असे असूनही, त्या आजपर्यंत या पुरस्काराच्या सर्वाधिक वेळा विजेत्या आहेत, ज्यामध्ये [[अलका याज्ञिक]] यांच्याशी त्यांची बरोबरी आहे. त्यांना नंतर 'रंगीला' चित्रपटासाठी विशेष पुरस्कार आणि २००१ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !गाणे/नामांकन !निकाल |- |'''१९६७''' |सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका |''गरिबाें की सुनो– दस लाख'' | {{won}} |- | '''१९६९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | परदे में रहने दो – शिकार | {{won}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जिंदगी एक सफर है सुहाना – अंदाज | {{nom}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | पिया तू अब तो आजा | {{won}} |- | '''१९७३''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | दम मारो दम | {{won}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जब अंधेरा होता है - राजा रानी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | हंगामा हो गया - अनहोनी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | होने लगी है रात जवान – नैना | {{won}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | अच्छे समय पर तुम - बिदाई | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये हवस है तू क्या जाने – हवस | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चोरी चोरी सोला सिंगार - मनोरंजन | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चैन से हमको कभी – प्राण जाए पर वचन ना जाए | {{won}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | कल के अपने – अमानुष | {{nom}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | सपना मेरा टूट गया - खेल खेल में | {{nom}} |- | '''१९७७''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ''आय लव्ह यू – बारूद | {{nom}} |- | '''१९७८''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | लायी कहाँ है जिंदगी – टैक्सी टैक्सी | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ओ साथी रे - मुकद्दर का सिकंदर | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये मेरा दिल - डॉन | {{won}} |- | '''१९९६''' | फिल्म फेर विशेष पुरस्कार | रंगीला | {{won}} |- | '''२००१''' | फिल्म फेर लाइफ टाइम अवार्ड | | {{won}} |} ===राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार=== * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८१, [[उमराव जान]] चित्रपटातील "दिल चीज क्या है" साठी. * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८७, [[इजाजत]] चित्रपटातील "मेरा कुछ सामान" साठी.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> ===बेंगॉल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन (BFJA) पुरस्कार=== {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !चित्रपट !निकाल |- | १९६६ |बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | वक्त | {{won}} |- | १९६७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | तीसरी कसम | {{won}} |- | १९७१ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (बंगाली) | मेघ कालो | {{won}} |- | १९८७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | एक पल | {{won}} |} ===महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार=== आशा भोसले या मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी सर्वाधिक गाणी मराठी भाषेत गायली आहेत. त्यांना तब्बल १८ वेळा "महाराष्ट्र राज्य चित्रपट सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार" देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे, जो एक विक्रम आहे. ===इतर पुरस्कार=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील ५ मे २००८ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथे आयोजित एका समारंभात प्रसिद्ध पार्श्वगायिका डॉ. (श्रीमती) आशा भोसले यांना 'पद्मविभूषण' प्रदान करताना]] * '''१९८७''' : [[नाईटिंगेल ऑफ एशिया]] * '''१९८९''' : [[मध्य प्रदेश]] सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''१९९७''' : ''लिगसी विथ [[उस्ताद अली अकबर खान]]'' साठी [[ग्रॅमी पुरस्कार]] नामांकन * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी चॅनेल व्ही पुरस्कार * '''१९९९''' : आंतरराष्ट्रीय संगीतातील योगदानासाठी स्क्रीन पुरस्कार<ref>{{cite web |title=Award Winners |url=http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |website=[[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991022044355/http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |archivedate=22 October 1999}}</ref> * '''१९९९''' : महाराष्ट्र सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''२०००''' : दादासाहेब फाळके पुरस्कार * '''२०००''' : सिंगर ऑफ द मिलेनियम (दुबई) * '''२०००''' : कोल्हापुरी भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : सांगली भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : ओमेगा एक्सलन्स जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०००''' : 'तक्षक' चित्रपटातील ''मुझे रंग दे'' साठी झी गोल्ड बॉलिवूड पुरस्कार * '''२००१''' : ''कमबख्त इश्क'' साठी एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''२००१''' : दयावती मोदी पुरस्कार * '''२००२''' : झी सिने - हॉल ऑफ फेम पुरस्कार * '''२००२''' : जीवनगौरव पुरस्कार * '''२००२''' : राजर्षी शाहू पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी झी सिने पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी सॅन्सुई मुव्ही पुरस्कार * '''२००२''' : आयफा (IIFA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : बीबीसी (BBC) जीवनगौरव पुरस्कार (ब्रिटनचे पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते प्रदान) * '''२००३''' : भारतीय संगीतातील उत्कृष्ट योगदानासाठी स्वरालय येसुदास पुरस्कार * '''२००४''' : फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (FICCI) तर्फे 'लिव्हिंग लीजेंड' पुरस्कार * '''२००५''' : एमटीव्ही इमीज, ''आज जाने की जिद ना करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट महिला पॉप कलाकार * '''२००५''' : संगीतातील सर्वात स्टायलिश व्यक्ती (मोस्ट स्टायलिश पीपल इन म्युझिक) * '''२००८''' : [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] * '''२०११''' : आयफा (IIFA) जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : १८ वा वार्षिक कलर्स स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : [[मिर्ची म्युझिक अवॉर्ड्स]] जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१३''' : पंडित हृदयनाथ जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१४''' : ग्लोबल इंडियन म्युझिक अकॅडमी अवॉर्ड्स (GiMA) तर्फे म्युझिक लिव्हिंग लीजेंड अवॉर्ड * '''२०१४''' : दुबई इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (DIFF) मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१८''' : यश चोप्रा मेमोरियल पुरस्कार * '''२०१८''' : दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार * '''२०१८''' : बंग विभूषण पुरस्कार (पश्चिम बंगालचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार) * '''२०२१''' : [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==सन्मान== * अमरावती आणि जळगाव विद्यापीठाकडून साहित्यातील मानद डॉक्टरेट. * जोधपूर नॅशनल युनिव्हर्सिटीची पहिली 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर' (D.Litt.) पदवी आशा भोसले यांना मिळाली आहे. * आशा भोसले यांना 'फ्रेडी मर्क्युरी अवॉर्ड'ने देखील सन्मानित करण्यात आले आहे. * आशा भोसले यांना 'सूर सिंगर पुरस्कार' मिळाला आहे. * बर्मिंगहॅम फिल्म फेस्टिव्हलने नोव्हेंबर २००२ मध्ये त्यांना विशेष श्रद्धांजली वाहिली. * गेल्या ५० वर्षांतील पहिल्या २० संगीत आयकॉन्समध्ये आशा भोसले यांचा समावेश होता. * २०११ मध्ये, 'द एशियन अवॉर्ड्स'मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने अधिकृतपणे आशा भोसले यांची संगीत इतिहासातील सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या कलाकार म्हणून दखल घेतली. १९४३ पासून २० हून अधिक भारतीय भाषांमध्ये ११,००० हून अधिक सोलो, ड्युएट आणि कोरस गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यांना सेबॅस्टियन को यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र देण्यात आले. या कार्यक्रमात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. * ग्रॅमी पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेल्या आशा भोसले या पहिल्या भारतीय गायिका आहेत. ==आशा भोसले पुरस्कार== २००२सालापासून आशा भोसले यांच्या वाढदिवसानिमित्त, चित्रपट संगीतात लक्षणीय कामगिरी करणाऱ्या पार्श्वगायकास, अखिल भारतीय नाट्य परिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) आणि काही अन्य संस्थांच्या वतीने ’आशा भोसले पुरस्कार’ दिला जातो. एक लाख अकरा हजार रुपये रोख व एक स्मृती चिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. २०१३सालापर्यंत हा पुरस्कार [[लता मंगेशकर]], संगीतकार [[खय्याम]], [[रवींद्र जैन]], [[बप्पी लाहिरी]], [[उषा मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[लक्ष्मीकांत प्यारेलाल]] जोडीतले प्यारेलाल, [[कल्याणजी आनंदजी]]मधले आनंदजी, [[अन्नू मलिक]], [[शंकर महादेवन]], [[शिवकुमार शर्मा]], [[सुरेश वाडकर]], [[हरिहरन]] आणि [[सोनू निगम]] यांना मिळाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.etvbharat.com/mr/!entertainment/pimpri-chinchwad-branch-of-marathi-natya-parishad-announced-asha-bhosale-award-to-playback-singer-shan-mhs24020304125 |title=मराठी नाट्य परिषदेच्या पिंपरी चिंचवड शाखेचा 'आशा भोसले' पुरस्कार पार्श्वगायक शान यांना जाहीर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=ईटीव्ही भारत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/pune/asha-bhosale-award-pimpri-chinchwad-natya-parishad-announced-roopkumar-rathod/ |title=पिंपरी चिंचवड नाट्य परिषदेचा आशा भोसले पुरस्कार रूपकुमार राठोड यांना जाहीर Pune Marathi News |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पुस्तके== आशा भोसले यांच्या सांगीतिक आयुष्यावर अनेक पुस्तके आहेत त्यांपैकी काही ही :- * Asha Bhosale : A Musical Biography (इंग्रजी, राजू भारतन) ==आशा भोसले यांच्यावरील लेख असलेली पुस्तके== * आशा भोसले : नक्षत्रांचे देणे (संपादक - वामन देशपांडे, मोरया प्रकाशन) * खय्याम (विश्वास नेरुरकर) * नामांकित (डाॅ. [[अनघा केसकर]]) * मंगेशकर - स्वरांचा कल्पवृक्ष (प्रभाकर तांबट) * सुरा मी वंदिले (कृष्णकुमार गावंड) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिक्वोटविहार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:भोसले, आशा}} [[वर्ग:मराठी गायक]] [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]] heohf2u854gxhyjg5gprr47bneikstt 2679090 2679081 2026-04-13T09:22:47Z Mahesh102 143051 /* मृत्यू */ 2679090 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | चित्र = Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = <big>आशा भोसले</big> | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = आशालता दीनानाथ मंगेशकर | जन्म_दिनांक = {{Birth date|1933|09|08}} | जन्म_स्थान = [[सांगली]], [[मुंबई प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = प्रभुकुंज अपार्टमेंट, पेडर रोड, दक्षिण [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = गायक [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | कारकीर्द_काळ = १९४३ पासून | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदु]] | जोडीदार = गणपत राव भोसले, दुसरा विवाह-[[राहुल देव बर्मन]] | अपत्ये = हेमंत, वर्षा, आनंद | वडील = [[दीनानाथ मंगेशकर]] | आई = शेवंती उपाख्य शुद्धमती मंगेशकर (माई मंगेशकर) | नातेवाईक = [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[उषा मंगेशकर]] | पुरस्कार = [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]](२००८), [[ग्रॅमी पुरस्कार]](१९९७), [[दादासाहेब फाळके पुरस्कार]](२०००), [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२०२१) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://www.asha-bhonsle.com/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''आशालता गणपत भोसले''' ([[सप्टेंबर ८|८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[१२ एप्रिल]] [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय [[मराठी]] गायिका होत्या. [[मराठी भाषा|मराठीसह]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि अनेक भाषांतील चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे. सुरांच्या साहाय्याने केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. त्या गळ्याला गाता येत नाही असे कुठलेच गाणे नाही; तो आवाज चैतन्य निर्माण करू शकत नाही अशी कुठलीच मैफिल नाही: त्या गळ्याला त्याज्य आहे असा कुठलाच संगीत-प्रकार नाही असे म्हणले जाते. {{संदर्भ हवा}} ==बालपण== आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबातला असून त्यांना मास्टर दीनानाथांचा गाण्याचा वारसा मिळाला. ते कलाकार आणि गायक होते. [[लता मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]] आदी भावंडांचे मार्गदर्शन व त्यांची साथ या सगळ्यांतून आशाताईंचा गळा घडत गेला. दीनानाथ मंगेशकरांचे वडील [[कऱ्हाडे ब्राह्मण]] आणि आई देवदासी होत्या. अशा अपत्यांना आता [[गोमंतक मराठा]] म्हणतात. ==कारकीर्द== आशा भोसले यांनी चित्रपट गायनाची सुरुवात [[माझा बाळ]] या चित्रपटातून केली. १९५० च्या सुमारास त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही अनेक गाणी गायली खरी, पण ते चित्रपट विशेष गाजले नाहीत. त्या काळात हिंदी चित्रपटसंगीतावर [[लता मंगेशकर]], [[शमशाद बेगम]], [[गीता दत्त]] अशा गायिका राज्य करत होत्या. त्यामुळे आशाताईंना संधी मिळणे अवघड होते. या गायिकांच्या राज्यात राहून, गाऊन, आपले वेगळे अस्तित्त्व निर्माण करण्याचे, स्वतःला सिद्ध करण्याचे फार मोठे आव्हान आशाताईंपुढे होते. या दरम्यान त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी, मुलांची जबाबदारी, प्रतिकूल परिस्थिती या सगळ्या विपरीत घटकांशी सामना करत करत आशाताईंनी ते आव्हान स्वीकारले आणि ते स्वबळावर, आत्मविश्वासाने यशस्वीपणे पेलून दाखवले. [[इ.स. १९५७]]- [[इ.स. १९५८]] हे वर्ष आशा भोसले यांचेच होते. [[सचिन देव बर्मन]] यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्या संधीचे त्यांनी सोने केले. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी आपल्या आवाजाने अजरामर केले. पुढची पाच दशके आशाताईंनी गाजवली. अनेक संगीतकारांबरोबर काम केले. अनेक कवींच्या काव्यरचनांना सुरांचे कोंदण दिले. एवढेच नाही तर आपल्या गाण्यांबरोबर त्या चित्रपटांना, त्यांतल्या अभिनेत्रींनादेखील अजरामर केले. [[ओंकार प्रसाद नय्यर|ओ. पी. नय्यर]] आणि आशाताई एक अफलातून जोडी होती. [[इ.स. १९६०]]च्या सुमारास नय्यर यांचे संगीत असणारे ‘ऑखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूॅं ) हे गाणे; [[इ.स. १९६५]]चे ''जाइये आप कहॉं'' (मेरे सनम); [[इ.स. १९६८]] मधील ''वो हसीन दर्द देदो'' (हम साया); ''चैन से हमको कभी'' - अशी अनेक प्रसिद्ध गाणी त्यांनी गायली. [[राहुल देव बर्मन]] यांच्याबरोबर काम करताना ''पिया तू अब तो आजा'' हे [[इ.स. १९७१]]चे [[कारवॉं]] चित्रपटातील गीत, [[इ.स. १९७१]] चेच फिल्मफेर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे [[इ.स. १९७२]]चे जवानी दिवानीतले गाणे, ही गाणी आशा भोसलेंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. [[इ.स. १९८१]]चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, इन ऑंखोंकी मस्तीसारखी शब्दरचना हे सगळेच जमून आले. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला [[इ.स. १९८१]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही [[इ.स. १९८६]]चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हिंदीबरोबर आशा भोसलेंची मराठी गाण्यांची कारकीर्द बहरतच होती. [[सुधीर फडके]], [[हेमंत कुमार मुखोपाध्याय|हेमंत कुमार]], [[लता मंगेशकर]], [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]] अशा गायक-गायिकांबरोबरची गाणी मराठी रसिकमनात घर करून राहिली आहेत. [[बा.भ. बोरकर|बा. भ. बोरकर]], [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]], [[गजानन दिगंबर माडगूळकर|ग. दि. माडगुळकर]], [[शांता शेळके]], [[सुरेश भट]], [[सुधीर मोघे]] यांच्या कवितांबरोबर [[किशोर कदम|सौमित्र]]सारख्या नव्या दमाच्या कवींच्या कविताही आशाताईंच्याच आवाजात रसिकांपुढे आल्या. सर्व कवींच्या शब्दांना आशाताईंनी सुरेल न्याय दिला. तरुण आहे रात्र अजुनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती - अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. जसे की, ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ इत्यादी. त्यांनी ज्यांच्यासाठी गाणी गायली ते संगीतकार, ते गीतकार, त्या अभिनेत्री आणि आशा भोसलेंचा आवाज - या सर्वांच्या परस्परसंबंधांचे संख्यात्मक व गुणात्मकदृष्ट्या वर्णन करणे हे एक अशक्यप्राय काम आहे. त्याचबरोबर आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादी करायची ठरवली, तरी ते एक आव्हानात्मक काम आहे. हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशा भोसले यांनी एस.डी.बर्मन यांच्यापासून ते [[ए.आर. रहमान]]पर्यंतच्या विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही [[दत्तात्रेय शंकर डावजेकर|दत्ता डावजेकर]]-[[श्रीनिवास खळे]] यांच्यापासून ते [[श्रीधर फडके]] यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे. [[मधुबाला]]-[[मीनाकुमारी]]पासून ते अलीकडच्या [[तब्बू]]-[[ऊर्मिला मातोंडकर|उर्मिला मातोंडकर]]-[[ऐश्वर्या राय]]पर्यंतच्या अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. त्यांनी [[मोहम्मद रफी]], [[किशोर कुमार]] व [[सुधीर फडके]] यांच्याबरोबरचा काळ तर गाजवला आहेच, तसेच त्या आज [[हृषीकेश रानडे]] सारख्या तरुण गायकाबरोबरही गात आहेत. आशाताई आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांशी गायिका म्हणून जोडल्या गेल्या आहेत. तसेच त्यांनी १४ भाषांमध्ये १२०००हून अधिक गाणी गायली आहेत. नाच रे मोरा, आईए मेहेरबाँ, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहाँ पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गोकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश... ही ‘रेंज’च अफाट आहे, हा आवाकाच अविश्वसनीय आहे. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीते, मराठी-हिंदी चित्रपट गीत्गे, नाट्यगीते, गझली, लावण्या, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी - अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई तेवढ्याच ताकदीने गायल्या आहे. [[कॅनडा]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[स्वीडन]] आदि अनेक देशांत झालेले कार्यक्रम, परकीय संगीतकारांबरोबर केलेले काम, ‘राहुल ॲंन्ड आय’ सारखा अल्बम, लेस्ली लुईबरोबरचे काम असे अनेक नवनवे प्रयोग आशाताई आजही करतात. वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्यांनी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू [[ब्रेट ली]], अभिनेता [[संजय दत्त]] यांच्याबरोबर गाण्याचा प्रयोग केला. ‘आशा अँड फ्रेन्ड्‌स’ या अल्बमचा हा प्रयोग कमालीचा यशस्वी ठरला आहे. == मृत्यू == ११ एप्रिल २०२६ रोजी, थकवा आणि फुफ्फुसाच्या संसर्गामुळे भोसले यांना मुंबईतील [[ब्रिच कँडी रुग्णांलय |ब्रिच कँडी रुग्णांलयात]] दाखल करण्यात आले. त्यांची नात झनाई भोसले हिने सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या प्रवेशाची घोषणा केली आणि उपचारादरम्यान कौटुंबिक गोपनीयतेची विनंती केली.<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> दुसऱ्या दिवशी, 'मल्टिपल ऑर्गन फेल्युअर' (अनेक अवयव निकामी होणे) मुळे वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|date=12 April 2026|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=12 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |website=BBC}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref> == पुरस्कार == [[राष्ट्रीय पुरस्कार]], अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]], महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि नुकताच [[इ.स. २००८]] मध्ये मिळालेला पद्मविभूषण पुरस्कार- हे पुरस्कार आशा भोसलेंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-२००१ मध्ये देण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने [[जीवनगौरव पुरस्कार]]ही त्यांना देण्यात आला. {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" ! पुरस्कार ! प्राप्त ! नामांकने |- | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | ९ | २० |- | ग्रॅमी पुरस्कार | ० | १ |- | बंगाली फिल्म जर्नलिस्ट्स' असोसिएशन पुरस्कार | ४ | ४ |- | महाराष्ट्र राज्य फिल्म पुरस्कार | १८ | १८ |- | आयफा | १ | १ |- | स्क्रीन अवॉर्ड्स | १ | १ |- | झी सिने पुरस्कार | १ | १ |- | मिर्ची म्युझिक | १ | १ |} ===फिल्मफेअर पुरस्कार=== आशा भोसले यांनी १८ नामांकनांपैकी सात [[फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार]] जिंकले आहेत. त्यांनी त्यांचे पहिले दोन पुरस्कार १९६७ आणि १९६८ मध्ये जिंकले, जेव्हा त्यांची मोठी बहीण [[लता मंगेशकर]] अजूनही पुरस्कार स्वीकारत असत (लता मंगेशकर यांनी १९६९ नंतर नवीन प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यासाठी पुरस्काराच्या नामांकनांसाठी आपला विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली होती.) १९७९ मध्ये पुरस्कार मिळाल्यानंतर, आशा भोसले यांनीही आपल्या बहिणीचे अनुकरण केले आणि यापुढे नामांकनांसाठी त्यांच्या नावाचा विचार केला जाऊ नये अशी विनंती केली. असे असूनही, त्या आजपर्यंत या पुरस्काराच्या सर्वाधिक वेळा विजेत्या आहेत, ज्यामध्ये [[अलका याज्ञिक]] यांच्याशी त्यांची बरोबरी आहे. त्यांना नंतर 'रंगीला' चित्रपटासाठी विशेष पुरस्कार आणि २००१ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !गाणे/नामांकन !निकाल |- |'''१९६७''' |सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका |''गरिबाें की सुनो– दस लाख'' | {{won}} |- | '''१९६९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | परदे में रहने दो – शिकार | {{won}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जिंदगी एक सफर है सुहाना – अंदाज | {{nom}} |- | '''१९७२''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | पिया तू अब तो आजा | {{won}} |- | '''१९७३''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | दम मारो दम | {{won}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | जब अंधेरा होता है - राजा रानी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | हंगामा हो गया - अनहोनी | {{nom}} |- | '''१९७४''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | होने लगी है रात जवान – नैना | {{won}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | अच्छे समय पर तुम - बिदाई | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये हवस है तू क्या जाने – हवस | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चोरी चोरी सोला सिंगार - मनोरंजन | {{nom}} |- | '''१९७५''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | चैन से हमको कभी – प्राण जाए पर वचन ना जाए | {{won}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | कल के अपने – अमानुष | {{nom}} |- | '''१९७६''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | सपना मेरा टूट गया - खेल खेल में | {{nom}} |- | '''१९७७''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ''आय लव्ह यू – बारूद | {{nom}} |- | '''१९७८''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | लायी कहाँ है जिंदगी – टैक्सी टैक्सी | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ओ साथी रे - मुकद्दर का सिकंदर | {{nom}} |- | '''१९७९''' | सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका | ये मेरा दिल - डॉन | {{won}} |- | '''१९९६''' | फिल्म फेर विशेष पुरस्कार | रंगीला | {{won}} |- | '''२००१''' | फिल्म फेर लाइफ टाइम अवार्ड | | {{won}} |} ===राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार=== * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८१, [[उमराव जान]] चित्रपटातील "दिल चीज क्या है" साठी. * [[सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] - १९८७, [[इजाजत]] चित्रपटातील "मेरा कुछ सामान" साठी.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/asha-bhosle/awards.html|title = Asha Bhosle Awards & Nominations List}}</ref> ===बेंगॉल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन (BFJA) पुरस्कार=== {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !वर्ष !श्रेणी !चित्रपट !निकाल |- | १९६६ |बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | वक्त | {{won}} |- | १९६७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | तीसरी कसम | {{won}} |- | १९७१ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (बंगाली) | मेघ कालो | {{won}} |- | १९८७ | बीएफजेए (BFJA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार (हिंदी) | एक पल | {{won}} |} ===महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार=== आशा भोसले या मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी सर्वाधिक गाणी मराठी भाषेत गायली आहेत. त्यांना तब्बल १८ वेळा "महाराष्ट्र राज्य चित्रपट सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार" देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे, जो एक विक्रम आहे. ===इतर पुरस्कार=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील ५ मे २००८ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथे आयोजित एका समारंभात प्रसिद्ध पार्श्वगायिका डॉ. (श्रीमती) आशा भोसले यांना 'पद्मविभूषण' प्रदान करताना]] * '''१९८७''' : [[नाईटिंगेल ऑफ एशिया]] * '''१९८९''' : [[मध्य प्रदेश]] सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''१९९७''' : ''लिगसी विथ [[उस्ताद अली अकबर खान]]'' साठी [[ग्रॅमी पुरस्कार]] नामांकन * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''१९९७''' : ''जानम समझा करो'' साठी चॅनेल व्ही पुरस्कार * '''१९९९''' : आंतरराष्ट्रीय संगीतातील योगदानासाठी स्क्रीन पुरस्कार<ref>{{cite web |title=Award Winners |url=http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |website=[[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate=2 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991022044355/http://www.expressindia.com/screen/awards/eve.htm |archivedate=22 October 1999}}</ref> * '''१९९९''' : महाराष्ट्र सरकारचा [[लता मंगेशकर पुरस्कार]] * '''२०००''' : दादासाहेब फाळके पुरस्कार * '''२०००''' : सिंगर ऑफ द मिलेनियम (दुबई) * '''२०००''' : कोल्हापुरी भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : सांगली भूषण पुरस्कार * '''२०००''' : ओमेगा एक्सलन्स जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०००''' : 'तक्षक' चित्रपटातील ''मुझे रंग दे'' साठी झी गोल्ड बॉलिवूड पुरस्कार * '''२००१''' : ''कमबख्त इश्क'' साठी एमटीव्ही (MTV) पुरस्कार * '''२००१''' : दयावती मोदी पुरस्कार * '''२००२''' : झी सिने - हॉल ऑफ फेम पुरस्कार * '''२००२''' : जीवनगौरव पुरस्कार * '''२००२''' : राजर्षी शाहू पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी झी सिने पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी स्क्रीन व्हिडिओकॉन पुरस्कार * '''२००२''' : 'लगान' चित्रपटातील ''राधा कैसे ना जले'' साठी सॅन्सुई मुव्ही पुरस्कार * '''२००२''' : आयफा (IIFA) सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका पुरस्कार * '''२००२''' : बीबीसी (BBC) जीवनगौरव पुरस्कार (ब्रिटनचे पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते प्रदान) * '''२००३''' : भारतीय संगीतातील उत्कृष्ट योगदानासाठी स्वरालय येसुदास पुरस्कार * '''२००४''' : फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (FICCI) तर्फे 'लिव्हिंग लीजेंड' पुरस्कार * '''२००५''' : एमटीव्ही इमीज, ''आज जाने की जिद ना करो'' साठी सर्वोत्कृष्ट महिला पॉप कलाकार * '''२००५''' : संगीतातील सर्वात स्टायलिश व्यक्ती (मोस्ट स्टायलिश पीपल इन म्युझिक) * '''२००८''' : [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] * '''२०११''' : आयफा (IIFA) जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : १८ वा वार्षिक कलर्स स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१२''' : [[मिर्ची म्युझिक अवॉर्ड्स]] जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१३''' : पंडित हृदयनाथ जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१४''' : ग्लोबल इंडियन म्युझिक अकॅडमी अवॉर्ड्स (GiMA) तर्फे म्युझिक लिव्हिंग लीजेंड अवॉर्ड * '''२०१४''' : दुबई इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (DIFF) मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल जीवनगौरव पुरस्कार * '''२०१८''' : यश चोप्रा मेमोरियल पुरस्कार * '''२०१८''' : दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार * '''२०१८''' : बंग विभूषण पुरस्कार (पश्चिम बंगालचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार) * '''२०२१''' : [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==सन्मान== * अमरावती आणि जळगाव विद्यापीठाकडून साहित्यातील मानद डॉक्टरेट. * जोधपूर नॅशनल युनिव्हर्सिटीची पहिली 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर' (D.Litt.) पदवी आशा भोसले यांना मिळाली आहे. * आशा भोसले यांना 'फ्रेडी मर्क्युरी अवॉर्ड'ने देखील सन्मानित करण्यात आले आहे. * आशा भोसले यांना 'सूर सिंगर पुरस्कार' मिळाला आहे. * बर्मिंगहॅम फिल्म फेस्टिव्हलने नोव्हेंबर २००२ मध्ये त्यांना विशेष श्रद्धांजली वाहिली. * गेल्या ५० वर्षांतील पहिल्या २० संगीत आयकॉन्समध्ये आशा भोसले यांचा समावेश होता. * २०११ मध्ये, 'द एशियन अवॉर्ड्स'मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने अधिकृतपणे आशा भोसले यांची संगीत इतिहासातील सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या कलाकार म्हणून दखल घेतली. १९४३ पासून २० हून अधिक भारतीय भाषांमध्ये ११,००० हून अधिक सोलो, ड्युएट आणि कोरस गाणी रेकॉर्ड केल्याबद्दल त्यांना सेबॅस्टियन को यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र देण्यात आले. या कार्यक्रमात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. * ग्रॅमी पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेल्या आशा भोसले या पहिल्या भारतीय गायिका आहेत. ==आशा भोसले पुरस्कार== २००२सालापासून आशा भोसले यांच्या वाढदिवसानिमित्त, चित्रपट संगीतात लक्षणीय कामगिरी करणाऱ्या पार्श्वगायकास, अखिल भारतीय नाट्य परिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) आणि काही अन्य संस्थांच्या वतीने ’आशा भोसले पुरस्कार’ दिला जातो. एक लाख अकरा हजार रुपये रोख व एक स्मृती चिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. २०१३सालापर्यंत हा पुरस्कार [[लता मंगेशकर]], संगीतकार [[खय्याम]], [[रवींद्र जैन]], [[बप्पी लाहिरी]], [[उषा मंगेशकर]], [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[लक्ष्मीकांत प्यारेलाल]] जोडीतले प्यारेलाल, [[कल्याणजी आनंदजी]]मधले आनंदजी, [[अन्नू मलिक]], [[शंकर महादेवन]], [[शिवकुमार शर्मा]], [[सुरेश वाडकर]], [[हरिहरन]] आणि [[सोनू निगम]] यांना मिळाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.etvbharat.com/mr/!entertainment/pimpri-chinchwad-branch-of-marathi-natya-parishad-announced-asha-bhosale-award-to-playback-singer-shan-mhs24020304125 |title=मराठी नाट्य परिषदेच्या पिंपरी चिंचवड शाखेचा 'आशा भोसले' पुरस्कार पार्श्वगायक शान यांना जाहीर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=ईटीव्ही भारत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/pune/asha-bhosale-award-pimpri-chinchwad-natya-parishad-announced-roopkumar-rathod/ |title=पिंपरी चिंचवड नाट्य परिषदेचा आशा भोसले पुरस्कार रूपकुमार राठोड यांना जाहीर Pune Marathi News |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०४-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पुस्तके== आशा भोसले यांच्या सांगीतिक आयुष्यावर अनेक पुस्तके आहेत त्यांपैकी काही ही :- * Asha Bhosale : A Musical Biography (इंग्रजी, राजू भारतन) ==आशा भोसले यांच्यावरील लेख असलेली पुस्तके== * आशा भोसले : नक्षत्रांचे देणे (संपादक - वामन देशपांडे, मोरया प्रकाशन) * खय्याम (विश्वास नेरुरकर) * नामांकित (डाॅ. [[अनघा केसकर]]) * मंगेशकर - स्वरांचा कल्पवृक्ष (प्रभाकर तांबट) * सुरा मी वंदिले (कृष्णकुमार गावंड) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिक्वोटविहार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:भोसले, आशा}} [[वर्ग:मराठी गायक]] [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]] awiv4naf16kvs6ww20i2ib3zsvc8sqi 0 31856 2679068 2663266 2026-04-13T03:09:22Z ~2026-22711-47 182110 2679068 wikitext text/x-wiki '''बाळापूर''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[अकोला जिल्हा|अकोला जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. {{माहितीचौकट भारतीय शहर |नाव=बाळापूर |जिल्हा_नाव=[[अकोला जिल्हा|अकोला]] |राज्य_नाव=[[महाराष्ट्र]] |दूरध्वनी_कोड=07257 }} हे शहर [[नागपूर]]-[[अकोला]] - [[धुळे]] या राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक - ६ वर अकोल्यापासून सुमारे २८ कि.मि.अंतरावर आहे.बाळापूर या शहरातून [[मन]] व [[महेश]] नद्या वाहतात. ==बाळापूर == == संदर्भ == # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == बाह्य दुवे == {{अकोला जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] बाळापुर हे गाव तालुका आहे. fkc222stgyufwz73y07ziq0gyeqgjox 0 31885 2679087 2660874 2026-04-13T08:47:39Z ~2026-22579-21 182116 2679087 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = देगलूर |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 18|अक्षांशमिनिटे = 32|अक्षांशसेकंद = 46 |रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 34|रेखांशसेकंद= 39 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण =20 |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = नांदेड |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = नांदेड जिल्हा |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष =2011 |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_१ = विजय टाकळे |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]] |विधानसभा_मतदारसंघ = [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = देगलूर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = देगलूर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = +०२४६3 |पिन_कोड = 431717 |आरटीओ_कोड = MH26 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> |लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_क्रमांक=54493}} {{विस्तार}} '''देगलूर''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आचेगाव]] #[[आळापूर]] #[[अलुर]] #[[आंबुलगा]] #[[आमदापूर]] #[[अंतापूर (देगलूर)]] #[[अपसावरगाव]] #[[बालेगाव]] #[[बल्लुर]] #[[बेंबरा]] #[[भक्तपूर]] #[[भायेगाव]] #[[भोकसखेडा]] #[[भुतनहिप्परगा]] #[[बिजलवाडी]] #[[बोमनाळी]] #[[बोरगाव (देगलूर)]] #[[चैनपूर]] #[[चाकुर (देगलूर)]] #[[चव्हाणवाडी (देगलूर)]] #[[दरेगाव (देगलूर)]] #[[दावणगिर]] #[[देगाव बुद्रुक (देगलूर)]] #[[देगाव खुर्द]] #[[देवापूर (देगलूर)]] #[[ढोसणी]] #[[गवंडगाव]] #[[गोगाळागोविंदतांडा]] #[[हळी]] #[[हणेगाव]] #[[हनुमानहिप्परगा]] #[[हावरगा]] #[[होतळ]] #[[इब्राहिमपूर (देगलूर)]] #[[कबीरवाडी]] #[[कामजीवाडी]] #[[कनमारपाळी]] #[[करडखेड]] #[[कारेमलकापूर]] #[[कारेगाव (देगलूर)]] #[[काठेवाडी]] #[[कवळगड्डा]] #[[कवळगाव]] #[[केदारकुंटा]] #[[खानापूर (देगलूर)]] #[[खुत्मापूर]] #[[किणी (देगलूर)]] #[[किणीतांडा]] #[[कोकळगाव (देगलूर)]] #[[कोटेकल्लुर]] #[[क्षीरसमुद्र (देगलूर)]] #[[कुडाळी (देगलूर)]] #[[कुरुदगी बुद्रुक]] #[[कुरुदगी खुर्द]] #[[कुतुबशहापूरवाडी]] #[[लाख्खा]] #[[लिंबा (देगलूर)]] #[[लिंगणकेरूर]] #[[लोणी (देगलूर)]] #[[मैलापूर]] #[[माळेगाव (देगलूर)]] #[[मलकापूर (देगलूर)]] #[[मंडगी]] #[[मंगाजीवाडी]] #[[माणशाकरगा]] #[[माणुर बुद्रुक]] #[[मरखेल]] #[[मरतोळी]] #[[मेंदणकल्लुर]] #[[मेंगापूर (देगलूर)]] #[[मुंजळगा]] #[[नागराळ (देगलूर)]] #[[नाईकतांडा]] #[[नांदुर (देगलूर)]] #[[नरंगल बुद्रुक]] #[[नरंगल खुर्द]] #[[निपाणीसावरगाव]] #[[पेंडपल्ली]] #[[पिंपळगाव (देगलूर)]] #[[पुंजरवाडी (देगलूर)]] #[[रामपूर बुद्रुक]] #[[रामपूर प शहापूर]] #[[रमतापूर]] #[[सांगवी करडखेड]] #[[सांगवी उमर]] #[[शहापूर (देगलूर)]] #[[शेखापूर (देगलूर)]] #[[शेळगाव (देगलूर)]] #[[शेवळा (देगलूर)]] #[[शिळवणी]] #[[शिवआचेगाव]] #[[शिवणी (देगलूर)]] #[[सोमुर]] #[[सुगाव (देगलूर)]] #[[सुजयतपूर]] #[[सुंदगी बुद्रुक]] #[[सुंदगी खुर्द]] #[[ताडखेळ]] #[[टाकळीजहागिर]] #[[टाकळीबागम]] #[[टाकळीवळग]] #[[तामळूर]] #[[थडीसावरगाव]] #[[तुंबरपल्ली]] #[[तुपशेळगाव]] #[[वाडीकारखेड]] #[[वळग]] #[[वण्णाळी]] #[[वझर (देगलूर)]] #[[वझरगा]] #[[येडुर]] #[[येडुर खुर्द]] #[[येरगी]] #[[झरी (देगलूर)]] == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == देगलूर तालुका दोन राज्यांच्या सीमेवर वसलेला आहे. आग्नेय दिशेला [[तेलंगणा|तेलंगाणा]], वायव्य दिशेला कर्नाटक आहे. [[मराठी भाषा|मराठी]], [[तेलुगू भाषा]], [[कन्नड भाषा]] या येथील बोलीभाषा आहे. येथील बाजारपेठ, मोंढा प्रसिद्ध आहे. [[लेंडी नदी]] ही देगलूर तालुक्यातून वाहणारी मुख्य नदी आहे. * अडत व्यापारी शिक्षण संस्थेचे देगलूर महाविद्यालय, धुंडा महाराज महाविद्यालय, साधना हायस्कूल, मानव्य विकास विद्यालय या शैक्षणिक संस्था आहेत. * [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]] येथील हेमाडपंथी महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== देगलूर येथे मोठे घुमट आहे. * [[होट्टलचे शिलालेख]]: येथून जवळच होट्टल येथे जगप्रसिद्ध सिद्धेश्वर मंदिर व त्यावर असलेले कोरीव काम हे स्थापत्यकलेचा उत्तम नमुना आहे. दगडावरील कोरीवकाम नादब्रम्ह गणेश मूर्ती विलोभनीय आहे. होट्टल येथे दरवर्षी होट्टल महोत्सवाचे आयोजन करण्यात येत आहे. ==नागरी सुविधा== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] ii7kxeeq36ymosi3xvqavl1yegdl0x4 0 128972 2679054 2617814 2026-04-12T23:31:25Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक]] वरुन [[सुपर ८ टी२० चषक]] ला हलविला 2617814 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | name = फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक | current = | image = <!-- Faysal-Bank-T20-Super-8.jpg --> | size = 200px | caption = लोगो | country = [[पाकिस्तान]] | administrator = [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] | cricket format = [[२०-२० सामने|टी२०]] | first = [[२०११ फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक|२०११]] | last = | next = | tournament format = [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | participants = ८ | champions = {{cr-PAK|stall}} | most successful = {{cr-PAK|stall}},<br/>{{cr-PAK|rawal}} (१ वेळा) | qualification = [[२०-२० चॅंपियन्स लीग]] | website = }} '''फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक''' ही [[पाकिस्तान]] मधील [[२०-२० सामने|टी२०]] [[क्रिकेट]] लीग आहे. स्पर्धेचे सद्य प्रायोजय फैसल बँक असून स्पर्धेच्या विजेत्या संघ [[२०-२० चॅंपियन्स लीग]] स्पर्धेसाठी पात्र होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.pcboard.com.pk/Pakistan/Articles/13/13193.html |title=Faysal Bank’s new three-year Partnership with the PCB |access-date=2012-08-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002852/http://www.pcboard.com.pk/Pakistan/Articles/13/13193.html |url-status=dead }}</ref> प्रत्येक हंगामात फैसल बँक टी२० स्पर्धेतील पहिले ८ संघ ह्या स्पर्धेत सहभागी होतात. ==संघ== {| class="wikitable" |- ! संघ !! शहर |- | align=left |[[लाहोर ईगल्स]] | [[लाहोर]] |- | align=left |[[फैसलाबाद वोल्व्स]] | [[फैसलाबाद]] |- | align=left |[[हैद्राबाद हॉक्स]] | [[हैद्राबाद (पाकिस्तान)|हैद्राबाद]], [[सिंध]] |- | align=left |[[इस्लामाबाद लियोपार्ड्स]] | [[इस्लामाबाद]] |- | align=left |[[कराची डॉल्फिन्स]] | [[कराची]] |- | align=left |[[लाहोर लायन्स]] | [[लाहोर]] |- | align=left |[[मुल्तान टायगर्स]] | [[मुल्तान]] |- | align=left |[[पेशावर पॅंथर्स]] | [[पेशावर]] |- | align=left |[[रावळपिंडी रॅम्स]] | [[रावलपिंडी]] |- | align=left |[[सियालकोट स्टॅलियन्स]] | [[सियालकोट]] |- | align=left |[[कराची झेब्राज]] | [[कराची]] |} ==निकाल== {| class="wikitable" style=" width: 100%; text-align: center" |- !rowspan=2|वर्ष !rowspan=2|यजमान !colspan=3|अंतिम सामना |- !विजेता!!निकाल!!उप विजेता |- |२०११<br/>''[[२०११ फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक|माहिती]]'' |[[इक्बाल स्टेडियम, फैसलाबाद|इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] |{{cr-PAK|rawal}}<br/>{{small|१६४ (२० षटके)}} |सुपर ओव्हर मध्ये विजयी'''<br/>{{small|[http://www.espncricinfo.com/faysal-2020cup-2011/engine/match/519401.html धावफलक]}} |{{cr-PAK|kadol}}<br/>{{small|१६४/५ (२० षटके)}} |- |२०१२<br/>''[[२०१२ फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक|माहिती]]'' |[[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] |{{cr-PAK|stall}}<br/>{{small|१७०/२ (१८.५ षटके)}} |८ गडी राखुन विजयी'''<br/>{{small|[http://www.espncricinfo.com/faysal-super-2020cup-2012/engine/match/557958.html धावफलक]}} |{{cr-PAK|kadol}}<br/>{{small|१६७/८ (२० षटके)}} |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{पाकिस्तान टी२० लीग}} {{२०-२० चॅंपियन्स लीग}} {{२०-२० क्रिकेट लीग}} [[वर्ग:फैसल बँक टी२० चषक]] [[वर्ग:पाकिस्तानमधील क्रिकेट]] 5f6jqtz9ed4swlaq024yql3gjk9priv 0 148580 2679029 2631407 2026-04-12T22:40:29Z ~2026-22679-67 182101 2679029 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = पुणे उपनगरी रेल्वे | चित्र = Lonavla EMU at Pune platform 6.jpg | चित्र२ = | स्थान = {{flagicon|India}} [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | प्रकार = [[उपनगरी रेल्वे]] | मालक = [[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]] | मार्ग = २ | लांबी = ६३ | स्थानके = ३९ | प्रवासी = | आरंभ = | वेब = | नकाशा = {{पुणे उपनगरी रेल्वे}} }} '''पुणे उपनगरी रेल्वे''' ही [[भारत]] देशाच्या [[पुणे]] शहरामधील [[उपनगरी रेल्वे]] वाहतूक सेवा आहे. ही रेल्वे पुणे शहर व [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यामधील]] नजीकच्या काही ठिकाणांना सेवा पुरवते. == अप फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| लोणावळा / तळेगाव कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९९८०२ || ०:१५ || पुणे || १:५० || लोणावळा |- | २ || ९९८०४ || ४:४५ || पुणे || ६:०५ || लोणावळा |- | ३ || ९९८०६ || ५:४५ || पुणे || ७:०५ || लोणावळा |- | ४ || ९९८०८ || ६:३० || पुणे || ७:५० || लोणावळा |- | ५ || ९९९०२ || ६:४८ || पुणे || ७:३८ || तळेगाव |- | ६ || ९९८१० || ८:१० || शिवाजी नगर || ९:२५ || लोणावळा |- | ७ || ९९९०४ || ८:५३ || पुणे || ९:४३ || तळेगाव |- | ८ || ९९८१२ || ९:५७ || पुणे || ११:२० || लोणावळा |- | ९ || ९९८१४ || ११:१७ || पुणे || १२:३७ || लोणावळा |- | १० || ९९८१६ || १२:०५ || शिवाजी नगर || १३:२० || लोणावळा |- | ११ || ९९८१८ || १५:०० || पुणे || १६:२० || लोणावळा |- | १२ || ९९९०६ || १५:४७ || शिवाजी नगर || १६:३२ || तळेगाव |- | १३ || ९९८२० || १६:२५ || पुणे || १७:४५ || लोणावळा |- | १४ || ९९८२२ || १७:२० || शिवाजी नगर || १८:३८ || लोणावळा |- | १५ || ९९८२४ || १८:०२ || पुणे || १९:२७ || लोणावळा |- | १६ || ९९८२६ || १९:१० || शिवाजी नगर || २०:३० || लोणावळा |- | १७ || ९९८२८ || २०:०५ || शिवाजी नगर || २१:३० || लोणावळा |- | १८ || ९९८३० || २०:३७ || पुणे || २१:५७ || लोणावळा |- | १९ || ९९८३२ || २१:०५ || शिवाजी नगर || २२:१० || लोणावळा |- | २० || ९९८३४ || २२:१० || पुणे || २३:३० || लोणावळा |- | २१ || ९९९०८ || २३:१५ || पुणे || ०:०५ || तळेगाव |} == डाऊन फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| पुणे / शिवाजी नगर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९९९०१ || ०:३५ || तळेगाव || १:३७ || पुणे |- | २ || ९९८०१ || ५:२० || लोणावळा || ६:४० || पुणे |- | ३ || ९९८०३ || ६:३० || लोणावळा || ७:५५ || शिवाजी नगर |- | ४ || ९९८०५ || ७:२५ || लोणावळा || ८:४८ || पुणे |- | ५ || ९९९०३ || ७:४८ || तळेगाव || ८:३८ || पुणे |- | ६ || ९९८०७ || ८:२० || लोणावळा || ९:४५ || पुणे |- | ७ || ९९९०५ || ९:५७ || तळेगाव || १०:५० || पुणे |- | ८ || ९९८०९ || १०:०५ || लोणावळा || ११:२५ || शिवाजी नगर |- | ९ || ९९८११ || ११:३० || लोणावळा || १२:४५ || शिवाजी नगर |- | १० || ९९८१३ || १४:५० || लोणावळा || १६:१० || पुणे |- | ११ || ९९८१५ || १५:३० || लोणावळा || १७:०५ || शिवाजी नगर |- | १२ || ९९९०७ || १६:४० || तळेगाव || १७:३२ || पुणे |- | १३ || ९९८१७ || १७:३० || लोणावळा || १८:५० || शिवाजी नगर |- | १४ || ९९८१९ || १८:०८ || लोणावळा || १९:४० || शिवाजी नगर |- | १५ || ९९८२१ || १९:०० || लोणावळा || २०:३२ || पुणे |- | १६ || ९९८२३ || १९:३५ || लोणावळा || २०:५५ || शिवाजी नगर |- | १७ || ९९८२५ || २०:४० || लोणावळा || २२:०० || पुणे |- | १८ || ९९८२७ || २१:४० || लोणावळा || २३:०० || पुणे |- | १९ || ९९८२९ || २२:०५ || लोणावळा || २३:२५ || पुणे |- | २० || ९९८३१ || २२:३५ || लोणावळा || २३:५० || पुणे |- | २१ || ९९८३३ || २३:४५ || लोणावळा || १:२० || पुणे |} == बाह्य दुवे == *[http://www.punediary.com/html/downside_local.html २०१३ वेळापत्रक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925005502/http://www.punediary.com/html/downside_local.html |date=2013-09-25 }} {{भारत जलद वाहतूक}} [[वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक]] [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:भारतामधील उपनगरी रेल्वे]] cjdy9d2hyb4nhm3yjw4wji1cvhiejnh 0 187411 2679085 2670909 2026-04-13T08:43:37Z ~2026-22579-21 182116 /* महापौरांची यादी */ 2679085 wikitext text/x-wiki [[नांदेड]] शहराचे काम {{लेखनाव}} तर्फे चालते व महापालिका १९९६-९७ मध्ये स्थापन झाली. महानगरपालिकेचे मुख्यालय [[नांदेड]] येथे आहे. [[नांदेड]] हे शहर गोदावरी नदीच्या काठावर वसले आहे. [[नांदेड]] शहराला गोदातीर,संस्कृत कवींचे शहर किंवा नंदीतट असेही म्हणतात. * नांदेड नगरपालिका अस्तित्वात असताना तिचे प्रथम नगराध्यक्ष श्री. [[शंकरराव चव्हाण]] हे होते. * १ले महापौर म्हणून [[शिवसेना|शिवसेनेचे]] श्री. सुधाकरदादा पांढरे ह्यांनी काम पाहिले. == महापौरांची यादी == # सुधाकर पांढरे, [[शिवसेना]] # श्रीमती मंगला निमकर # गंगाधर मोरे # [[ओमप्रकाश पोकर्णा]] # अ. शमीम बेगम # बलवंतसिंघ गाडीवाले # प्रकाशचंद मुथा # अजयसिंह बिसेन # [[अब्दुल सत्तार]] # श्रीमती शैलजा किशोर स्वामी # श्रीमती शिला किशोर भवरे # श्रीमती दिक्षा धबाले # श्रीमती मोहिनी येवनकर # श्रीमती जयश्री निलेश पावडे # [[प्रशासक]] (२०२२-आजतागायत) # कविता संतोष मुळे (फेब्रुवारी,२०२६-) ==२०२६ निवडणूक== * एकूण सदस्य-८१ # [[भाजप]]-४५ # एमआयएम-१४ # [[काँग्रेस]]-१० # वंचित-५ # [[शिवसेना]]-४ # [[राष्ट्रवादी]]-२ # अपक्ष-१ {| class="sortable wikitable" !क्र. !पक्षाचे नाव !पार्टी ध्वज किंवा चिन्ह !नगरसेवकांची संख्या |- |०१ |[[भारतीय जनता पक्ष]] | |४५ |- |०२ |[[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|एम.आय.एम.]] (MIM) |[[File:Indian Election Symbol Kite.svg|दुवा=https://mr.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.png|45x45अंश]] |१५ |- |०३ |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |[[File:INC Logo.png|45x45अंश]] |१० |- |०४ |[[शिवसेना]] (शिंदे) |[[File:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|दुवा=https://mr.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.png|45x45अंश]] |०४ |- |०५ | [[वंचित बहुजन आघाडी|वंचित आघाडी]] |[[File:VBA party.jpg|45x45अंश]] |५ |- |०६ | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |[[File:NCP-flag.svg|दुवा=https://mr.wikipedia.org/wiki/File:NCP-flag.svg|45x45अंश]] |२ |} [[वर्ग:नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील महानगरपालिका]] lpwg2zdicak7g69docuklepm47lakp7 0 195201 2679035 2460742 2026-04-12T23:20:18Z Khirid Harshad 138639 2679035 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = चेंबूर मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | आरंभ = २ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} [[चित्र:Chembur monorail station.jpg|इवलेसे|चेंबूर मोनोरेल स्थानक]] '''चेंबूर मोनोरेल स्थानक''' [[मुंबई उपनगरी रेल्वे|मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या]] [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गावरील]] [[चेंबूर रेल्वे स्थानक|चेंबूर रेल्वे स्थानकाच्या]] जवळ स्थित आहे ज्यामुळे प्रवाशांना मार्ग बदलणे सुलभ होते. {{मुंबई मोनोरेल}} {{मुंबई महानगर क्षेत्र}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 3lgp1hbkjeqrrtvrzkvoit5d1iqsgon 0 195202 2679046 2467488 2026-04-12T23:22:47Z Khirid Harshad 138639 2679046 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = व्हीएनपी आणि आरसी मार्ग जंक्शन मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 8i2mejtf4kohlvgvua0vh3n8yqk8l8a 0 195203 2679038 2467490 2026-04-12T23:21:02Z Khirid Harshad 138639 2679038 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = फर्टीलाइझर टाउनशिप मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] rmdol0hwk206jjtmbx47asiqg3t5bi7 0 195204 2679042 2467491 2026-04-12T23:21:53Z Khirid Harshad 138639 2679042 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = मैसूर कॉलनी मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] lqfeovy53acipckdexifnb9fpmhf1uf 0 195205 2679040 2460746 2026-04-12T23:21:30Z Khirid Harshad 138639 2679040 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = भारत पेट्रोलियम मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 6feqzz2opp2darq1x7sne1o2e7sm7oi 0 195208 2679039 2460745 2026-04-12T23:21:15Z Khirid Harshad 138639 2679039 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = भक्ती पार्क मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[चेंबूर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} [[चित्र:MumbaiMonorailStation.jpg|इवलेसे|भक्ती पार्क मोनोरेल स्थानक]] {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 77655dmp4cj5a58tlyt8silu9h7rre8 0 195209 2679044 2471952 2026-04-12T23:22:21Z Khirid Harshad 138639 2679044 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = वडाळा डेपो मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[वडाळा]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = १ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ४ फेब्रुवारी २०१४ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} [[चित्र:Wadala Depot Monorail Station.jpg|इवलेसे|वडाळा डेपो मोनोरेल स्थानक]] {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] [[वर्ग:वडाळा]] 533958ju2453sm5bmj7suftyu22sish 0 210598 2679094 2579764 2026-04-13T11:04:18Z ~2026-22775-43 182120 2679094 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = गाव |स्थानिक_नाव = भाटेपुरी |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा= |आकाशदेखावा_शीर्षक= |जिल्हा = बीड |जिल्हा_नाव = बीड |तालुका_नाव = गेवराई |तालुका_नावे = गेवराई |जवळचे_शहर = [[गेवराई ]] |अक्षांश=19 |अक्षांशमिनिटे=16 |अक्षांशसेकंद=07 |रेखांश=75 |रेखांशमिनिटे=45 |रेखांशसेकंद=04 |क्षेत्रफळ_एकूण = |उंची = |शोधक_स्थान = right |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_स्त्री = |साक्षरता_पुरूष = |अधिकृत_भाषा= [[मराठी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[ग्रामपंचायत]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = भाटेपुरी |एसटीडी_कोड = 02447 |पिन_कोड = 431127 |आरटीओ_कोड = MH23 |जनगणना_कोड = |तळटिपा = <references/> }} ---- == भाटेपुरी == '''भाटेपुरी''' हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील '''बीड जिल्ह्याच्या गेवराई तालुक्यातील''' एक गाव आहे. हे गाव '''हायवेपासून सुमारे २ किलोमीटर''' अंतरावर वसलेले आहे. ---- === भौगोलिक माहिती === गावात एक '''प्राचीन पाच पिंडी शिवमंदिर''' आहे, ज्याच्या शेजारी एक '''मोठा तलाव''' आहे. शिवमंदिर गावाच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. याशिवाय गावात एक '''लहान नदी''' आहे, जी '''हनुमान मंदिराच्या मागून''' वाहते. भाटेपुरी गावाची रचना दोन भागांत विभागलेली आहे. पूर्वी लोक मुख्य गावात राहत असत आणि आपली जनावरे जवळील '''बर्ड (गोटा)''' या भागात बांधत असत. नंतर लोक त्या भागातच स्थायिक झाले व गावाचे दोन विभाग झाले. गावालगत '''मोठ्या प्रमाणात गायरान जमीन''' आहे, जिथे '''क्रिकेट खेळण्यासाठी मोठे मैदान''' आहे. ---- === हवामान === भाटेपुरीचे हवामान उन्हाळ्यात खूप उष्ण असते. उन्हाळ्यात तापमान '''४०°C ते ४८°C''' पर्यंत जाऊ शकते. पावसाळा सामान्य प्रमाणात असतो आणि थंडीचे प्रमाण मध्यम आहे. ---- === लोकसंख्या आणि समाजरचना === गावाची एकूण लोकसंख्या अंदाजे '''५५० ते ६००''' दरम्यान आहे. यापैकी '''९९% लोक मराठा समाजाचे''' असून सर्व लोक '''मराठी भाषिक''' आहेत. ---- === शिक्षण === गावात '''चौथीपर्यंतचे शिक्षण''' देणारी शाळा आहे – '''जि. प्रा. प्रा. शाळा, भाटेपुरी'''. ---- === सण व उत्सव === गावात '''पोळा''', '''दिवाळी''', आणि इतर '''मराठी पारंपरिक सण''' उत्साहात साजरे केले जातात. विशेषतः '''दुलीवंद''' या सणाची मुले आतुरतेने वाट पाहतात. गावात '''देवीची जात'''ही दरवर्षी आयोजित केली जाते. ---- === वाहतूक व्यवस्था === गावात येण्या-जाण्यासाठी स्थानिक पातळीवर '''संभाजी-जिजा रिक्षा सेवा''' उपलब्ध आहे. ---- === प्रसिद्ध व्यक्ती === * '''आकाश सागडे''' – भारतीय लष्करात कार्यरत आहेत. * '''विठ्ठल सागडे''' – पोलीस खात्यात कार्यरत. * ---- '''धन्यवाद!''' == लोकसंख्या == या गावाची [[इ.स. २०११]]च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. [[अनुसूचित जाती]]ची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर [[अनुसूचित जमाती]]चे -- लोक (--+%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.<ref>[http://www.census2011.co.in/data/village/564712-ambadawe-maharashtra.html| जनगणना २०११]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="1" border="0" |- | align="left" | '''घटक''' | align="left" | '''एकूण | align="left" | '''पुरुष | align="left" | '''स्त्री''' |- | align="left" | कुटुंब | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | लोकसंख्या | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | मुले (० ते ६ ) | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | अनु. जाती | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | अनु. जमाती | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | साक्षरता | align="left" | % | align="left" | % | align="left" | % |- | align="left" | एकूण कामगार | align="left" | | align="left" | | align="left" | |} == साक्षरता == * एकूण साक्षर लोकसंख्या: * साक्षर पुरुष लोकसंख्या: * साक्षर स्त्री लोकसंख्या: == ग्रामसंसद == == शैक्षणिक सुविधा == == आरोग्य केंद्र == *प्राथमिक आरोग्य केंद्र — *प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र — *पशुवैद्यकिय दवाखाना — *अंगणवाडी — == पिण्याचे पाणी == #सार्वजनिक विहिरी — #खाजगी विहिरी — #बोअर वेल — #हातपंप — #पाण्याची टाकी — #नळ योजना — #स्टॅंडपोस्ट — #नळ कनेक्शन — #वाटर फिल्टर — == नद्या == == स्वच्छता == == संपर्क व दळणवळण == == बाजार == == लोकजीवन== == धार्मिक स्थळे == == आरोग्य == == वीज == == उत्पादन == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == हे ही पहा == [[वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे]] 9ue4b36b8k2vtty8cp8g4b6lfyf5uq9 2679095 2679094 2026-04-13T11:06:17Z ~2026-22775-43 182120 2679095 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = गाव |स्थानिक_नाव = भाटेपुरी |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा= |आकाशदेखावा_शीर्षक= |जिल्हा = बीड |जिल्हा_नाव = बीड |तालुका_नाव = गेवराई |तालुका_नावे = गेवराई |जवळचे_शहर = [[गेवराई ]] |अक्षांश=19 |अक्षांशमिनिटे=16 |अक्षांशसेकंद=07 |रेखांश=75 |रेखांशमिनिटे=45 |रेखांशसेकंद=04 |क्षेत्रफळ_एकूण = |उंची = |शोधक_स्थान = right |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_स्त्री = |साक्षरता_पुरूष = |अधिकृत_भाषा= [[मराठी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[ग्रामपंचायत]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = भाटेपुरी |एसटीडी_कोड = 02447 |पिन_कोड = 431127 |आरटीओ_कोड = MH23 |जनगणना_कोड = |तळटिपा = <references/> }} ---- == भाटेपुरी == '''भाटेपुरी''' हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील '''बीड जिल्ह्याच्या गेवराई तालुक्यातील''' एक गाव आहे. हे गाव '''हायवेपासून सुमारे २ किलोमीटर''' अंतरावर वसलेले आहे. ---- === भौगोलिक माहिती === गावात एक '''प्राचीन पाच पिंडी शिवमंदिर''' आहे, ज्याच्या शेजारी एक '''मोठा तलाव''' आहे. शिवमंदिर गावाच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. याशिवाय गावात एक '''लहान नदी''' आहे, जी '''हनुमान मंदिराच्या मागून''' वाहते. भाटेपुरी गावाची रचना दोन भागांत विभागलेली आहे. पूर्वी लोक मुख्य गावात राहत असत आणि आपली जनावरे जवळील '''बर्ड (गोटा)''' या भागात बांधत असत. नंतर लोक त्या भागातच स्थायिक झाले व गावाचे दोन विभाग झाले. गावालगत '''मोठ्या प्रमाणात गायरान जमीन''' आहे, जिथे '''क्रिकेट खेळण्यासाठी मोठे मैदान''' आहे. ---- === हवामान === भाटेपुरीचे हवामान उन्हाळ्यात खूप उष्ण असते. उन्हाळ्यात तापमान '''४०°C ते ४८°C''' पर्यंत जाऊ शकते. पावसाळा सामान्य प्रमाणात असतो आणि थंडीचे प्रमाण मध्यम आहे. ---- === लोकसंख्या आणि समाजरचना === गावाची एकूण लोकसंख्या अंदाजे '''५५० ते ६००''' दरम्यान आहे. यापैकी '''९९% लोक मराठा समाजाचे''' असून सर्व लोक '''मराठी भाषिक''' आहेत. ---- === शिक्षण === गावात '''चौथीपर्यंतचे शिक्षण''' देणारी शाळा आहे – '''जि. प्रा. प्रा. शाळा, भाटेपुरी'''. ---- === सण व उत्सव === गावात '''पोळा''', '''दिवाळी''', आणि इतर '''मराठी पारंपरिक सण''' उत्साहात साजरे केले जातात. विशेषतः '''दुलीवंद''' या सणाची मुले आतुरतेने वाट पाहतात. गावात '''देवीची जात'''ही दरवर्षी आयोजित केली जाते. ---- === वाहतूक व्यवस्था === गावात येण्या-जाण्यासाठी स्थानिक पातळीवर '''संभाजी-जिजा रिक्षा सेवा''' उपलब्ध आहे. ---- === प्रसिद्ध व्यक्ती === * '''आकाश सागडे''' – भारतीय लष्करात कार्यरत आहेत. * '''विठ्ठल सागडे''' – पोलीस खात्यात कार्यरत. * ---- '''धन्यवाद!''' == लोकसंख्या == या गावाची [[इ.स. २०११]]च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. [[अनुसूचित जाती]]ची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर [[अनुसूचित जमाती]]चे -- लोक (--+%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.<ref>[http://www.census2011.co.in/data/village/564712-ambadawe-maharashtra.html| जनगणना २०११]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="1" border="0" |- | align="left" | '''घटक''' | align="left" | '''एकूण | align="left" | '''पुरुष | align="left" | '''स्त्री''' |- | align="left" | कुटुंब | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | लोकसंख्या | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | मुले (० ते ६ ) | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | अनु. जाती | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | अनु. जमाती | align="left" | | align="left" | | align="left" | |- | align="left" | साक्षरता | align="left" | % | align="left" | % | align="left" | % |- | align="left" | एकूण कामगार | align="left" | | align="left" | | align="left" | |} == साक्षरता == * एकूण साक्षर लोकसंख्या: * साक्षर पुरुष लोकसंख्या: * साक्षर स्त्री लोकसंख्या: == ग्रामसंसद == == शैक्षणिक सुविधा == == आरोग्य केंद्र == *प्राथमिक आरोग्य केंद्र — *प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र — *पशुवैद्यकिय दवाखाना — *अंगणवाडी — == पिण्याचे पाणी == #सार्वजनिक विहिरी — #खाजगी विहिरी — #बोअर वेल — #हातपंप — #पाण्याची टाकी — #नळ योजना — #स्टॅंडपोस्ट — #नळ कनेक्शन — #वाटर फिल्टर — == नद्या == == स्वच्छता == == संपर्क व दळणवळण == == बाजार == == लोकजीवन == सर्वसामान्य लोकाचे जीवन शेतीआहे == धार्मिक स्थळे == == आरोग्य == == वीज == == उत्पादन == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == हे ही पहा == [[वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे]] 9odcvyipuxa9gigrmpk8v3z8s14l68q 0 224339 2679069 2618491 2026-04-13T03:57:21Z ~2026-22675-41 182111 हो 2679069 wikitext text/x-wiki '''[[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] विशेष मागास प्रवर्गातील'''(SBC) समुदायांची संख्या ७(आता6) असून या प्रवर्गास २% [[आरक्षण]] आहे. == समुदायाची यादी == {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! क्रमांक !! जाती |- | १ || गोवारी |- | २ || '''वगळले''' ([[माना जमात]]) |- | ३ || 1) कोष्टी, 2) हलबा कोष्टी, 3) '''वगळले'''? हडगर 4) साळी, स्वकुळ साळी 5) लाडकोष्टी, 6) गढेवाल कोष्टी, 7) देशकर, 8) '''वगळले''' (सालेवार) 9) पद्मशाली, तत्सम जात: सालेवार, चेनेवार, चनेवार, चेत्रेवार 10) देवांग, 11) काची बंधे, 12) पटवीस, 13) सतसाले, 14) साडे, लिंगायत कोष्टी, लिंगायत देवांग, लिंगायत साळी (शा.नि. दि. 4 सप्टेंबर 2014 प्रमाणे) |- | ४ || 1) कोळी (तत्सम जाती), 2) मच्छिमार कोळी, 3) अहीर कोळी, 4) खानदेशी कोळी,5) पानकोळी, 6) ख्रिश्चन कोळी, 7) चुंबळेकोळी, 8) पानभरे कोळी, 9) कोळी सुर्यवंशी, 10) मांगेला, 11) सोनकोळी, 12) वैती, 13) खारवा किंवा खारवी, 14) अनुसूचित जमातीमध्ये समावेश नसलेले कोळी, 15) माच्छी, मिटना, माच्छी-मिटना (शा.नि.दि. 1 मार्च, 2014 प्रमाणे)16) कोळी 4 (1) |- | ५ || 1) मुन्नेवार, 2) मुन्नुरवार, 3) मुन्नुर, 4) तेलुगू मुन्नुर, 5) मुन्नुरवार तेलुगू, 6) '''वगळले''' (मुन्नुरकापू) 7) '''वगळले''' (कापेवार) 8) तेलुगू कापेवार, 9) मुन्नरवाड, 10) तेलुगू फुलमाळी |- | ६ || गाबीत |- | ७ || मुस्लिमधर्मीय भंगी, मेहतर, लालबेग/ हलालखोर/खाकरोब |- |} ==हे सुद्धा पहा== * [[महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी]] * [[महाराष्ट्रातील आरक्षण]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जाती| ]] [[वर्ग:विशेष मागास प्रवर्ग| ]] 6kubwf86v5j42qimwl95r33e364woop 2679074 2679069 2026-04-13T06:56:21Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-22675-41|~2026-22675-41]] ([[User talk:~2026-22675-41|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2025-26529-14|~2025-26529-14]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2618491 wikitext text/x-wiki '''[[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] विशेष मागास प्रवर्गातील'''(SBC) समुदायांची संख्या ७(आता6) असून या प्रवर्गास २% [[आरक्षण]] आहे. == समुदायाची यादी == {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! क्रमांक !! जाती |- | १ || गोवारी |- | २ || '''वगळले''' ([[माना जमात]]) |- | ३ || 1) कोष्टी, 2) हलबा कोष्टी, 3) '''वगळले'''? हडगर 4) साळी, स्वकुळ साळी 5) लाडकोष्टी, 6) गढेवाल कोष्टी, 7) देशकर, 8) '''वगळले''' (सालेवार) 9) पद्मशाली, तत्सम जात: सालेवार, चेनेवार, चनेवार, चेत्रेवार 10) देवांग, 11) काची बंधे, 12) पटवीस, 13) सतसाले, 14) साडे, लिंगायत कोष्टी, लिंगायत देवांग, लिंगायत साळी (शा.नि. दि. 4 सप्टेंबर 2014 प्रमाणे) |- | ४ || 1) कोळी (तत्सम जाती), 2) मच्छिमार कोळी, 3) अहीर कोळी, 4) खानदेशी कोळी,5) पानकोळी, 6) ख्रिश्चन कोळी, 7) चुंबळेकोळी, 8) पानभरे कोळी, 9) कोळी सुर्यवंशी, 10) मांगेला, 11) सोनकोळी, 12) वैती, 13) खारवा किंवा खारवी, 14) अनुसूचित जमातीमध्ये समावेश नसलेले कोळी, 15) माच्छी, मिटना, माच्छी-मिटना (शा.नि.दि. 1 मार्च, 2014 प्रमाणे) |- | ५ || 1) मुन्नेवार, 2) मुन्नुरवार, 3) मुन्नुर, 4) तेलुगू मुन्नुर, 5) मुन्नुरवार तेलुगू, 6) '''वगळले''' (मुन्नुरकापू) 7) '''वगळले''' (कापेवार) 8) तेलुगू कापेवार, 9) मुन्नरवाड, 10) तेलुगू फुलमाळी |- | ६ || गाबीत |- | ७ || मुस्लिमधर्मीय भंगी, मेहतर, लालबेग/ हलालखोर/खाकरोब |- |} ==हे सुद्धा पहा== * [[महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी]] * [[महाराष्ट्रातील आरक्षण]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जाती| ]] [[वर्ग:विशेष मागास प्रवर्ग| ]] ed9bmoldi9y045fkcx2z8fpfjzdkczj 0 260852 2679082 2678982 2026-04-13T08:11:15Z Dgbhosale 181876 2679082 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव=. | स्थानिक_नाव ='''तिर्लोट''' | | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सौ.रितिका रामकृष्ण जुवाटकर |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = ३०२२ | क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ एकूण = तिर्लोट-६०३-५६-२४ हेक्टर मोहूळगाव-३८६-४६ हेक्टर |पिन_कोड=४१६८०७ | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' तिर्लोट''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुका|देवगड तालुक्यातील]] सतरा वाड्यांमध्ये विभागलेले एक गाव आहे. हे गाव निसर्गसंपन्न आणि पारंपारिक रितीरिवाज जपणारे कोकणातील दक्षिण किनारपट्टीच्या भागात स्थित आहे. हे गाव मुख्यत्वे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण निसर्गसौंदर्य आणि आई भावकादेवी या ग्रामदेवतेच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. या गावाच्या तिन्ही बाजूने पाणी असल्याने गावाचे नाव तिर्लोट पडले असे म्हणतात. ==भौगोलिक स्थान== तिर्लोट हे गाव वा‌घोटण खाडीच्या किनाऱ्यावर वसलेले असून हे तालुक्याचे ठिकाण देवगड पासून सुमारे २४ कि.मी अंतरावर स्थित आहे. जिथे तिर्लोट व मोहूळगाव यांच्या मिळून एकूण सतरा वाड्या आहेत. हे गाव जिल्हा मुख्यालय ओरोस पासून अंदाजे ८७ कि.मी. अंतरावर आहे. तसेच रत्‍नागिरी जिल्हयाच्या सिमेला लागून असून राजापूर तालुक्यापासून सुमारे २८ कि.मी. अंतरावर आहे. गावाचा पिन कोड ४१६८०७ असा आहे. ==हवामान== या गावचे हवामान सामान्यतः उष्ण आणि दमट आहे. कोकण किनारपट्टीजवळ असल्याने येथे हवामानात मोठा बदल जाणवत नाही. अरबी समुद्राच्या सानिध्यामुळे वर्षभर हवेत आर्द्रता जास्त असते. ==लोकजीवन== येथील लोकजीवन प्रामुख्याने निसर्गाच्या सानिध्यात, शेती आणि बागांवर आधारित आहे. हे गाव आई भावकादेवीच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. == प्रशासन== [[File:ग्रामसचिवालय.jpg|thumb|ग्रामसचिवालय]] तिर्लोट ग्रामपंचायत ही गावाच्या प्रशासनाची मुख्य संस्था आहे. गावाच्या दैनंदिन विकासकामांसाठी सरपंच आणि ग्रामपंचायत अधिकारी कार्यरत असतात. ==शिक्षण== या गावातील शिक्षण व्यवस्थेत तिर्लोट मराठी, तिर्लोट आंबेरी व तिर्लोट मोहूळ या जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा महत्वाची भूमिका बजावतात. या शाळांमध्ये वर्ग पहिली ते सातवी पर्यतची सोय असून त्या सर्वसोयींनी युक्त अशा शाळा आहेत. गावातील मुले / मुली माध्यमिक आणि उच्चमाध्यमिक शिक्षणासाठी नजीकच्या मोठ्या गावांत तसेच देवगड शहरात जातात. ==नागरी सुविधा== [[File:तिर्लोट पोस्ट ऑफिस.jpg|thumb|तिर्लोट पोस्ट ऑफिस]] [[File:प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र.jpg|thumb|प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र]] या गावात ग्रामीण भागातील मूलभूत गरजा पूर्ण करण्यासाठी रस्ते, पाणी, विज आणि स्वच्छता या सुविधांवर विशेष भर दिला आहे त्याचबरोबर गावात पोस्ट ऑफिस, प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र आहे. तसेच गावात ग्रामसचिवालय म्हणून ग्रामपंचायतीची सुसज्ज इमारत आहे. ==धार्मिक आणि प्रेक्षणीय स्थळे== येथील शांत वातावरण, कोकणी संस्कृती आणि परिसरातील धार्मिक व पर्यटनस्थळे आकर्षणाचे केंद्र आहेत. त्यामध्ये प्रामुख्याने आई भावका देवी मंदिर, रवळनाथ मंदिर, पुरातनकालीन रामेश्वर मंदिर, ब्राह्मण देव मंदिर, गणेश मंदिर, विठ्ठल मंदिर इ. धार्मिक स्थळे प्रसिद्ध आहेत. प्रेक्षणीय स्थळांमध्ये तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.१, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.२, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं.३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं.४, तसेच सर्वांना आकर्षून घेणारा सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या जिल्ह्यांना रस्ते मार्गे जोडणारा आंबेरी पुल ज्याची लांबी ३१७ मीटर असून तो वाघोटन खाडीवर आहे. '''''आई भावका देवी मंदिर-''''[[File:आई भावका देवी मंदिर.jpg|thumb|आई भावका देवी मंदिर]] [[File:आई भावका देवी.jpg|thumb|आई भावका देवी]] तिर्लोट गावातील आई भावका देवी मंदिर हे एक प्राचीन आणि जागृत ग्रामदैवत असून, हे स्थान श्री भगवतीचे रूप मानले जाते. नवसाला पावणारी देवी म्हणून सुद्धा हे देवस्थान प्रसिद्ध आहे. हे मंदिर सिंधुदुर्ग जिल्हयातील भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान आहे. '''''रवळनाथ मंदिर -'''''[[File:तिर्लोट रवळनाथ मंदिर.jpg|thumb|तिर्लोट रवळनाथ मंदिर]] तिर्लोट येथील रवळनाथ मंदिर हे कोकणातील प्राचीन आणि जागृत देवस्थान आहे. तेथे रवळनाथाची काळ्या पाषाणातील सुबक मूर्ती मुख्य आकर्षण आहे. हे मंदिर तेथील भक्कम तटबंदी, शांत परिसर आणि पालखी सोहळ्यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. '''''गणेश मंदिर -'''''[[File:गणेश मंदिर.jpg|thumb|गणेश मंदिर]] तिर्लोट येथील श्री गणेश मंदिर हे कोकणातील एक जागृत आणि ऐतिहासिक ठिकाण आहे. या मंदिराची वैशिष्ट्ये म्हणजे येथील गणेशमूर्ती अत्यंत प्रसन्न आहे. हे मंदिर निसर्गरम्य परिसरात वसलेले आहे. '''''विठ्ठल मंदिर -''''' तिर्लोट आंबेरी येथील विठ्ठल मंदिर हे एक जागृत देवस्थान असून येथे पंढरपूरच्या विठ्ठल-रुक्मिणीचे सात्विक रूप पाहण्यास मिळते.आषाढी एकादशी, कार्तिकी एकादशी आणि इतर पंढरीच्या वारीच्या काळात येथे विशेष पुजा, भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. येथे जवळच आंबेरी खाडी आणि निसर्गरम्य परिसर आहे. '''''हनुमान मंदिर -''''' आंबेरी खाडीच्या लगत असलेले जागृत देवस्थान म्हणून प्रसिद्ध असलेले हनुमान मंदिर तेथे प्रवेश केला की मन अगदी प्रसन्न होते. '''जेटी -''' (Jetty) [[File:आंबेरी खाडी व पूल.jpg|thumb|आंबेरी खाडी व पूल]] तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. १, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. २, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं. ३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं. ४ असे वाघोटण खाडीच्या काठावर स्थित किनारपट्टी बंदर आहेत. जे स्थानिक मासेमारी, मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीसाठी वापरले जाते. पर्यटनासाठी तर अतिशय निसर्गरम्य ठिकाण आहेत. '''''आंबेरी पुल ''''' [[File:आंबेरी पूल.jpg|इवलेसे]] वाघोटण खाडीवर बांधलेला सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या दोन जिल्ह्यांना रस्तेमार्गे जोडणारा ३१७ मी. लांबीचा पुल म्हणजे या भागातील नैसर्गिक सौंदर्यात आणखी पडलेली भरच. कोकणातील पारंपारिक संस्कृती व निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी आंबा व काजूच्या बागा अतिउत्तम. हे गाव देवगडचे हापूस आंबे आणि विविध प्रकारचे मासे यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. आणखी वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे तिर्लोट हेळदेवाडीच्या पायथ्याशी वाहत असणारी बारमाही नदी. ==जवळपासची गावे== * पुर्वेस - सौदाळे, वाघोटन. * पश्चिमेस - खाडीपलिकडे गिर्ये, विजयदुर्ग. * उत्तरेस - खाडीपलिकडे सागवे कात्रादेवी. * दक्षिणेस - पडेल, पुरळ, वाडा. ==अर्थव्यवस्था== येथील अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेती आणि कोकणातील पारंपारिक व्यवसायांवर आधारित आहे. यामध्ये अर्थव्यवस्था आंबा (हापूस) आणि काजू बागायतीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. शिवाय मच्छिमारी, नारळ, सुपारी, भातशेती व नाचणी इ. असे उत्पन्नाचे महत्वाचे स्रोत आहेत. ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] bsuehovwpgx8atbefw021f88qo24pqx 2679083 2679082 2026-04-13T08:25:32Z Dgbhosale 181876 2679083 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव=. | स्थानिक_नाव ='''तिर्लोट''' | | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सौ.रितिका रामकृष्ण जुवाटकर |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = ३०२२ | क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ एकूण = तिर्लोट-६०३-५६-२४ हेक्टर मोहूळगाव-३८६-४६ हेक्टर |पिन_कोड=४१६८०७ | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' तिर्लोट''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुका|देवगड तालुक्यातील]] सतरा वाड्यांमध्ये विभागलेले एक गाव आहे. हे गाव निसर्गसंपन्न आणि पारंपारिक रितीरिवाज जपणारे कोकणातील दक्षिण किनारपट्टीच्या भागात स्थित आहे. हे गाव मुख्यत्वे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण निसर्गसौंदर्य आणि आई भावकादेवी या ग्रामदेवतेच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. या गावाच्या तिन्ही बाजूने पाणी असल्याने गावाचे नाव तिर्लोट पडले असे म्हणतात. [[File:आई भावका देवी.jpg|thumb|आई भावका देवी]] ==भौगोलिक स्थान== तिर्लोट हे गाव वा‌घोटण खाडीच्या किनाऱ्यावर वसलेले असून हे तालुक्याचे ठिकाण देवगड पासून सुमारे २४ कि.मी अंतरावर स्थित आहे. जिथे तिर्लोट व मोहूळगाव यांच्या मिळून एकूण सतरा वाड्या आहेत. हे गाव जिल्हा मुख्यालय ओरोस पासून अंदाजे ८७ कि.मी. अंतरावर आहे. तसेच रत्‍नागिरी जिल्हयाच्या सिमेला लागून असून राजापूर तालुक्यापासून सुमारे २८ कि.मी. अंतरावर आहे. गावाचा पिन कोड ४१६८०७ असा आहे. ==हवामान== या गावचे हवामान सामान्यतः उष्ण आणि दमट आहे. कोकण किनारपट्टीजवळ असल्याने येथे हवामानात मोठा बदल जाणवत नाही. अरबी समुद्राच्या सानिध्यामुळे वर्षभर हवेत आर्द्रता जास्त असते. ==लोकजीवन== येथील लोकजीवन प्रामुख्याने निसर्गाच्या सानिध्यात, शेती आणि बागांवर आधारित आहे. हे गाव आई भावकादेवीच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. == प्रशासन== [[File:ग्रामसचिवालय.jpg|thumb|ग्रामसचिवालय]] तिर्लोट ग्रामपंचायत ही गावाच्या प्रशासनाची मुख्य संस्था आहे. गावाच्या दैनंदिन विकासकामांसाठी सरपंच आणि ग्रामपंचायत अधिकारी कार्यरत असतात. ==शिक्षण== या गावातील शिक्षण व्यवस्थेत तिर्लोट मराठी, तिर्लोट आंबेरी व तिर्लोट मोहूळ या जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा महत्वाची भूमिका बजावतात. या शाळांमध्ये वर्ग पहिली ते सातवी पर्यतची सोय असून त्या सर्वसोयींनी युक्त अशा शाळा आहेत. गावातील मुले / मुली माध्यमिक आणि उच्चमाध्यमिक शिक्षणासाठी नजीकच्या मोठ्या गावांत तसेच देवगड शहरात जातात. ==नागरी सुविधा== [[File:तिर्लोट पोस्ट ऑफिस.jpg|thumb|तिर्लोट पोस्ट ऑफिस]] [[File:प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र.jpg|thumb|प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र]] या गावात ग्रामीण भागातील मूलभूत गरजा पूर्ण करण्यासाठी रस्ते, पाणी, विज आणि स्वच्छता या सुविधांवर विशेष भर दिला आहे त्याचबरोबर गावात पोस्ट ऑफिस, प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र आहे. तसेच गावात ग्रामसचिवालय म्हणून ग्रामपंचायतीची सुसज्ज इमारत आहे. ==धार्मिक आणि प्रेक्षणीय स्थळे== येथील शांत वातावरण, कोकणी संस्कृती आणि परिसरातील धार्मिक व पर्यटनस्थळे आकर्षणाचे केंद्र आहेत. त्यामध्ये प्रामुख्याने आई भावका देवी मंदिर, रवळनाथ मंदिर, पुरातनकालीन रामेश्वर मंदिर, ब्राह्मण देव मंदिर, गणेश मंदिर, विठ्ठल मंदिर इ. धार्मिक स्थळे प्रसिद्ध आहेत. प्रेक्षणीय स्थळांमध्ये तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.१, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.२, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं.३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं.४, तसेच सर्वांना आकर्षून घेणारा सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या जिल्ह्यांना रस्ते मार्गे जोडणारा आंबेरी पुल ज्याची लांबी ३१७ मीटर असून तो वाघोटन खाडीवर आहे. '''''आई भावका देवी मंदिर-''''[[File:आई भावका देवी मंदिर.jpg|thumb|आई भावका देवी मंदिर]] [[File:आई भावका देवी.jpg|thumb|आई भावका देवी]] तिर्लोट गावातील आई भावका देवी मंदिर हे एक प्राचीन आणि जागृत ग्रामदैवत असून, हे स्थान श्री भगवतीचे रूप मानले जाते. नवसाला पावणारी देवी म्हणून सुद्धा हे देवस्थान प्रसिद्ध आहे. हे मंदिर सिंधुदुर्ग जिल्हयातील भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान आहे. '''''रवळनाथ मंदिर -''''' [[File:तिर्लोट रवळनाथ मंदिर.jpg|thumb|तिर्लोट रवळनाथ मंदिर]] तिर्लोट येथील रवळनाथ मंदिर हे कोकणातील प्राचीन आणि जागृत देवस्थान आहे. तेथे रवळनाथाची काळ्या पाषाणातील सुबक मूर्ती मुख्य आकर्षण आहे. हे मंदिर तेथील भक्कम तटबंदी, शांत परिसर आणि पालखी सोहळ्यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. '''''गणेश मंदिर -''''' [[File:गणेश मंदिर.jpg|thumb|गणेश मंदिर]] तिर्लोट येथील श्री गणेश मंदिर हे कोकणातील एक जागृत आणि ऐतिहासिक ठिकाण आहे. या मंदिराची वैशिष्ट्ये म्हणजे येथील गणेशमूर्ती अत्यंत प्रसन्न आहे. हे मंदिर निसर्गरम्य परिसरात वसलेले आहे. '''''विठ्ठल मंदिर -''''' [[File:विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर.jpg|thumb|विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर]] तिर्लोट आंबेरी येथील विठ्ठल मंदिर हे एक जागृत देवस्थान असून येथे पंढरपूरच्या विठ्ठल-रुक्मिणीचे सात्विक रूप पाहण्यास मिळते.आषाढी एकादशी, कार्तिकी एकादशी आणि इतर पंढरीच्या वारीच्या काळात येथे विशेष पुजा, भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. येथे जवळच आंबेरी खाडी आणि निसर्गरम्य परिसर आहे. '''''हनुमान मंदिर -''''' आंबेरी खाडीच्या लगत असलेले जागृत देवस्थान म्हणून प्रसिद्ध असलेले हनुमान मंदिर तेथे प्रवेश केला की मन अगदी प्रसन्न होते. '''जेटी -''' (Jetty) [[File:आंबेरी खाडी व पूल.jpg|thumb|आंबेरी खाडी व पूल]] [[File:तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.३.jpg|thumb|तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.३]] तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. १, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. २, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं. ३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं. ४ असे वाघोटण खाडीच्या काठावर स्थित किनारपट्टी बंदर आहेत. जे स्थानिक मासेमारी, मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीसाठी वापरले जाते. पर्यटनासाठी तर अतिशय निसर्गरम्य ठिकाण आहेत. '''''आंबेरी पुल ''''' [[File:आंबेरी पूल.jpg|इवलेसे]] वाघोटण खाडीवर बांधलेला सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या दोन जिल्ह्यांना रस्तेमार्गे जोडणारा ३१७ मी. लांबीचा पुल म्हणजे या भागातील नैसर्गिक सौंदर्यात आणखी पडलेली भरच. कोकणातील पारंपारिक संस्कृती व निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी आंबा व काजूच्या बागा अतिउत्तम. हे गाव देवगडचे हापूस आंबे आणि विविध प्रकारचे मासे यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. आणखी वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे तिर्लोट हेळदेवाडीच्या पायथ्याशी वाहत असणारी बारमाही नदी. ==जवळपासची गावे== * पुर्वेस - सौदाळे, वाघोटन. * पश्चिमेस - खाडीपलिकडे गिर्ये, विजयदुर्ग. * उत्तरेस - खाडीपलिकडे सागवे कात्रादेवी. * दक्षिणेस - पडेल, पुरळ, वाडा. ==अर्थव्यवस्था== येथील अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेती आणि कोकणातील पारंपारिक व्यवसायांवर आधारित आहे. यामध्ये अर्थव्यवस्था आंबा (हापूस) आणि काजू बागायतीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. शिवाय मच्छिमारी, नारळ, सुपारी, भातशेती व नाचणी इ. असे उत्पन्नाचे महत्वाचे स्रोत आहेत. ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] m054eriiv35rqtionapd4awnzb81ksw 2679084 2679083 2026-04-13T08:30:05Z Dgbhosale 181876 2679084 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव=. | स्थानिक_नाव ='''तिर्लोट''' | | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सौ.रितिका रामकृष्ण जुवाटकर |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = ३०२२ | क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ एकूण = तिर्लोट-६०३-५६-२४ हेक्टर मोहूळगाव-३८६-४६ हेक्टर |पिन_कोड=४१६८०७ | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' तिर्लोट''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुका|देवगड तालुक्यातील]] सतरा वाड्यांमध्ये विभागलेले एक गाव आहे. हे गाव निसर्गसंपन्न आणि पारंपारिक रितीरिवाज जपणारे कोकणातील दक्षिण किनारपट्टीच्या भागात स्थित आहे. हे गाव मुख्यत्वे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण निसर्गसौंदर्य आणि आई भावकादेवी या ग्रामदेवतेच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. या गावाच्या तिन्ही बाजूने पाणी असल्याने गावाचे नाव तिर्लोट पडले असे म्हणतात. [[File:आई भावका देवी.jpg|thumb|आई भावका देवी]] ==भौगोलिक स्थान== तिर्लोट हे गाव वा‌घोटण खाडीच्या किनाऱ्यावर वसलेले असून हे तालुक्याचे ठिकाण देवगड पासून सुमारे २४ कि.मी अंतरावर स्थित आहे. जिथे तिर्लोट व मोहूळगाव यांच्या मिळून एकूण सतरा वाड्या आहेत. हे गाव जिल्हा मुख्यालय ओरोस पासून अंदाजे ८७ कि.मी. अंतरावर आहे. तसेच रत्‍नागिरी जिल्हयाच्या सिमेला लागून असून राजापूर तालुक्यापासून सुमारे २८ कि.मी. अंतरावर आहे. गावाचा पिन कोड ४१६८०७ असा आहे. ==हवामान== या गावचे हवामान सामान्यतः उष्ण आणि दमट आहे. कोकण किनारपट्टीजवळ असल्याने येथे हवामानात मोठा बदल जाणवत नाही. अरबी समुद्राच्या सानिध्यामुळे वर्षभर हवेत आर्द्रता जास्त असते. ==लोकजीवन== येथील लोकजीवन प्रामुख्याने निसर्गाच्या सानिध्यात, शेती आणि बागांवर आधारित आहे. हे गाव आई भावकादेवीच्या जत्रेसाठी प्रसिद्ध आहे. == प्रशासन== [[File:ग्रामसचिवालय.jpg|thumb|ग्रामसचिवालय]] तिर्लोट ग्रामपंचायत ही गावाच्या प्रशासनाची मुख्य संस्था आहे. गावाच्या दैनंदिन विकासकामांसाठी सरपंच आणि ग्रामपंचायत अधिकारी कार्यरत असतात. ==शिक्षण== या गावातील शिक्षण व्यवस्थेत तिर्लोट मराठी, तिर्लोट आंबेरी व तिर्लोट मोहूळ या जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा महत्वाची भूमिका बजावतात. या शाळांमध्ये वर्ग पहिली ते सातवी पर्यतची सोय असून त्या सर्वसोयींनी युक्त अशा शाळा आहेत. गावातील मुले / मुली माध्यमिक आणि उच्चमाध्यमिक शिक्षणासाठी नजीकच्या मोठ्या गावांत तसेच देवगड शहरात जातात. ==नागरी सुविधा== [[File:तिर्लोट पोस्ट ऑफिस.jpg|thumb|तिर्लोट पोस्ट ऑफिस]] [[File:प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र.jpg|thumb|प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र]] या गावात ग्रामीण भागातील मूलभूत गरजा पूर्ण करण्यासाठी रस्ते, पाणी, विज आणि स्वच्छता या सुविधांवर विशेष भर दिला आहे त्याचबरोबर गावात पोस्ट ऑफिस, प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र आहे. तसेच गावात ग्रामसचिवालय म्हणून ग्रामपंचायतीची सुसज्ज इमारत आहे. ==धार्मिक आणि प्रेक्षणीय स्थळे== येथील शांत वातावरण, कोकणी संस्कृती आणि परिसरातील धार्मिक व पर्यटनस्थळे आकर्षणाचे केंद्र आहेत. त्यामध्ये प्रामुख्याने आई भावका देवी मंदिर, रवळनाथ मंदिर, पुरातनकालीन रामेश्वर मंदिर, ब्राह्मण देव मंदिर, गणेश मंदिर, विठ्ठल मंदिर इ. धार्मिक स्थळे प्रसिद्ध आहेत. प्रेक्षणीय स्थळांमध्ये तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.१, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.२, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं.३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं.४, तसेच सर्वांना आकर्षून घेणारा सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या जिल्ह्यांना रस्ते मार्गे जोडणारा आंबेरी पुल ज्याची लांबी ३१७ मीटर असून तो वाघोटन खाडीवर आहे. '''''आई भावका देवी मंदिर-''''[[File:आई भावका देवी मंदिर.jpg|thumb|आई भावका देवी मंदिर]] [[File:आई भावका देवी.jpg|thumb|आई भावका देवी]] तिर्लोट गावातील आई भावका देवी मंदिर हे एक प्राचीन आणि जागृत ग्रामदैवत असून, हे स्थान श्री भगवतीचे रूप मानले जाते. नवसाला पावणारी देवी म्हणून सुद्धा हे देवस्थान प्रसिद्ध आहे. हे मंदिर सिंधुदुर्ग जिल्हयातील भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान आहे. '''''रवळनाथ मंदिर -''''' [[File:तिर्लोट रवळनाथ मंदिर.jpg|thumb|तिर्लोट रवळनाथ मंदिर]] तिर्लोट येथील रवळनाथ मंदिर हे कोकणातील प्राचीन आणि जागृत देवस्थान आहे. तेथे रवळनाथाची काळ्या पाषाणातील सुबक मूर्ती मुख्य आकर्षण आहे. हे मंदिर तेथील भक्कम तटबंदी, शांत परिसर आणि पालखी सोहळ्यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. '''''गणेश मंदिर -''''' [[File:गणेश मंदिर.jpg|thumb|गणेश मंदिर]] तिर्लोट येथील श्री गणेश मंदिर हे कोकणातील एक जागृत आणि ऐतिहासिक ठिकाण आहे. या मंदिराची वैशिष्ट्ये म्हणजे येथील गणेशमूर्ती अत्यंत प्रसन्न आहे. हे मंदिर निसर्गरम्य परिसरात वसलेले आहे. '''''विठ्ठल मंदिर -''''' [[File:विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर.jpg|thumb|विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर]] तिर्लोट आंबेरी येथील विठ्ठल मंदिर हे एक जागृत देवस्थान असून येथे पंढरपूरच्या विठ्ठल-रुक्मिणीचे सात्विक रूप पाहण्यास मिळते.आषाढी एकादशी, कार्तिकी एकादशी आणि इतर पंढरीच्या वारीच्या काळात येथे विशेष पुजा, भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. येथे जवळच आंबेरी खाडी आणि निसर्गरम्य परिसर आहे. '''''हनुमान मंदिर -''''' आंबेरी खाडीच्या लगत असलेले जागृत देवस्थान म्हणून प्रसिद्ध असलेले हनुमान मंदिर तेथे प्रवेश केला की मन अगदी प्रसन्न होते. '''जेटी -''' (Jetty) [[File:आंबेरी खाडी व पूल.jpg|thumb|आंबेरी खाडी व पूल]] [[File:तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.३.jpg|thumb|तिर्लोट आंबेरी जेटी नं.३]] तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. १, तिर्लोट आंबेरी जेटी नं. २, तिर्लोट वरचे मोहूळ जेटी नं. ३, तिर्लोट भाटवाडी जेटी नं. ४ असे वाघोटण खाडीच्या काठावर स्थित किनारपट्टी बंदर आहेत. जे स्थानिक मासेमारी, मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीसाठी वापरले जाते. पर्यटनासाठी तर अतिशय निसर्गरम्य ठिकाण आहेत. '''''आंबेरी पुल ''''' [[File:आंबेरी पूल.jpg|इवलेसे]] वाघोटण खाडीवर बांधलेला सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी या दोन जिल्ह्यांना रस्तेमार्गे जोडणारा ३१७ मी. लांबीचा पुल म्हणजे या भागातील नैसर्गिक सौंदर्यात आणखी पडलेली भरच. कोकणातील पारंपारिक संस्कृती व निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी आंबा व काजूच्या बागा अतिउत्तम. हे गाव देवगडचे हापूस आंबे आणि विविध प्रकारचे मासे यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. आणखी वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे तिर्लोट हेळदेवाडीच्या पायथ्याशी वाहत असणारी बारमाही नदी. ==जवळपासची गावे== * पुर्वेस - सौदाळे, वाघोटन. * पश्चिमेस - खाडीपलिकडे गिर्ये, विजयदुर्ग. * उत्तरेस - खाडीपलिकडे सागवे कात्रादेवी. * दक्षिणेस - पडेल, पुरळ, वाडा. ==अर्थव्यवस्था== येथील अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेती आणि कोकणातील पारंपारिक व्यवसायांवर आधारित आहे. यामध्ये अर्थव्यवस्था आंबा (हापूस) आणि काजू बागायतीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. शिवाय मच्छिमारी, नारळ, सुपारी, भातशेती व नाचणी इ. असे उत्पन्नाचे महत्वाचे स्रोत आहेत. ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] ok3qygm74r30scpwv78jv3eo3to3shd 0 279042 2679065 2675791 2026-04-13T01:59:11Z ~2026-22692-03 182108 /* १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ */ 2679065 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | प्रेमाचा गेम सेम टू सेम | रात्री ८ वाजता |- | मोलकरीण बाई | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २९ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२ आणि २९ मार्च सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२ आणि २९ मार्च सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५ आणि २९ मार्च सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२ आणि २९ मार्च सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | वचन दिले तू मला | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == ३० मार्च २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | वचन दिले तू मला | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 2m66c4wpvniplrs44mbi6mir4fcxqdb 10 280207 2679018 2678244 2026-04-12T17:25:57Z Aditya tamhankar 80177 2679018 wikitext text/x-wiki {{Navbox with columns | name = देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी | title = देशानुसार [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] यांची यादी |bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:top; |belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; |groupstyle = background:#ddddff; width:12%;padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right; |liststyle = background:transparent; |oddstyle = background:transparent; |evenstyle = background:#f7f7f7; |fullwidth = y |col1 = {{navbox|subgroup | group1 = {{देशध्वज|AFG|२०१३}} | list1 = [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group2 = {{देशध्वज|ARG}} | list2 = [[आर्जेन्टिना क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[आर्जेन्टिना महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group3 = {{देशध्वज|AUS}} | list3 = [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group4 = {{देशध्वज|AUT}} | list4 = [[ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[ऑस्ट्रिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group5 = {{देशध्वज|BAH}} | list5 = [[बहामास क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group6 = {{देशध्वज|Bahrain}} | list6 = [[बहरैन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बहरैन महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group7 = {{देशध्वज|BAN}} | list7 = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group8 = {{देशध्वज|BAR}} | list8 = <span style="color:#A0A0A0;">पुरुष</span> • [[बार्बाडोस महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group9 = {{देशध्वज|BEL}} | list9 = [[बेल्जियम क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बेल्जियम महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group10 = {{देशध्वज|BLZ}} | list10 = [[बेलीझ क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बेलीझ महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group11 = {{देशध्वज|BER}} | list11 = [[बर्म्युडा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group12 = {{देशध्वज|BHU}} | list12 = [[भूतान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[भूतान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group13 = {{देशध्वज|BOT}} | list13 = [[बोत्स्वाना क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बोत्स्वाना महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group14 = {{देशध्वज|BRA}} | list14 = [[ब्राझील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[ब्राझील महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group15 = {{देशध्वज|BUL}} | list15 = [[बल्गेरिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group16 = {{देशध्वज|CAM}} | list16 = [[कंबोडिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कंबोडिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group17 = {{देशध्वज|CMR}} | list17 = [[कामेरून क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कामेरून महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group18 = {{देशध्वज|CAN}} | list18 = [[कॅनडा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कॅनडा महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group19 = {{देशध्वज|CAY}} | list19 = [[केमन द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[केमन द्वीपसमूह महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group20 = {{देशध्वज|Chile}} | list20 = [[चिले क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[चिले महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} |col2 = {{navbox|subgroup | group21 = {{देशध्वज|CHN}} | list21 = [[चीन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[चीन महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group22 = {{देशध्वज|COK}} | list22 = [[कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कूक द्वीपसमूह महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group23 = {{देशध्वज|Costa Rica}} | list23 = [[कोस्टा रिका क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कोस्टा रिका महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group24 = {{देशध्वज|Croatia}} | list24 = [[क्रोएशिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group25 = {{देशध्वज|Cyprus}} | list25 = [[सायप्रस क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सायप्रस महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group26 = {{देशध्वज|CZE}} | list26 = [[चेक प्रजासत्ताक क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[चेक प्रजासत्ताक महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group27 = {{देशध्वज|DEN}} | list27 = [[डेन्मार्क क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[डेन्मार्क महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group28 = {{देशध्वज|ENG}} | list28 = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group29 = {{देशध्वज|EST}} | list29 = [[एस्टोनिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[एस्टोनिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group30 = {{देशध्वज|Swaziland}} | list30 = [[इस्वाटिनी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[इस्वाटिनी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group31 = {{देशध्वज|FLK}} | list31 = [[फॉकलंड द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group32 = {{देशध्वज|FIJ}} | list32 = [[फिजी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[फिजी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group33 = {{देशध्वज|FIN}} | list33 = [[फिनलंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[फिनलंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group34 = {{देशध्वज|FRA}} | list34 = [[फ्रान्स क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[फ्रान्स महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group35 = {{देशध्वज|GAM}} | list35 = [[गांबिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[गांबिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group36 = {{देशध्वज|GER}} | list36 = [[जर्मनी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[जर्मनी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group37 = {{देशध्वज|GHA}} | list37 = [[घाना क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[घाना महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group38 = {{देशध्वज|GIB}} | list38 = [[जिब्राल्टर क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[जिब्राल्टर महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group39 = {{देशध्वज|GRE}} | list39 = [[ग्रीस क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[ग्रीस महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group40 = {{देशध्वज|GUE}} | list40 = [[गर्न्सी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[गर्न्सी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} |col3 = {{navbox|subgroup | group41 = {{देशध्वज|HK}} | list41 = [[हाँग काँग क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[हाँग काँग महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group42 = {{देशध्वज|HUN}} | list42 = [[हंगेरी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group43 = आयसीसी आंतरराष्ट्रीय XI | list43 = [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group44 = {{देशध्वज|IND}} | list44 = [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group45 = {{देशध्वज|Indonesia}} | list45 = [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[इंडोनेशिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group46 = {{देशध्वज|Iran}} | list46 = [[इराण क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group47 = {{देशध्वज|IRE}} | list47 = [[आयर्लंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group48 = {{देशध्वज|IMN}} | list48 = [[आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[आईल ऑफ मान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group49 = {{देशध्वज|Israel}} | list49 = [[इस्रायल क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group50 = {{देशध्वज|ITA}} | list50 = [[इटली क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[इटली महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group51 = {{देशध्वज|Ivory Coast}} | list51 = [[आयवरी कोस्ट क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group52 = {{देशध्वज|JPN}} | list52 = [[जपान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[जपान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group53 = {{देशध्वज|JER}} | list53 = [[जर्सी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[जर्सी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group54 = {{देशध्वज|KEN}} | list54 = [[केन्या क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[केन्या महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group55 = {{देशध्वज|KUW}} | list55 = [[कुवेत क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कुवेत महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group56 = {{देशध्वज|LES}} | list56 = [[लेसोथो क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[लेसोथो महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group57 = {{देशध्वज|LUX}} | list57 = [[लक्झेंबर्ग क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[लक्झेंबर्ग महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group58 = {{देशध्वज|MWI}} | list58 = [[मलावी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मलावी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group59 = {{देशध्वज|MAS}} | list59 = [[मलेशिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मलेशिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group60 = {{देशध्वज|MDV}} | list60 = [[मालदीव क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मालदीव महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} |col4 = {{navbox|subgroup | group61 = {{देशध्वज|MLI}} | list61 = [[माली क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[माली महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group62 = {{देशध्वज|MLT}} | list62 = [[माल्टा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[माल्टा महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group63 = {{देशध्वज|MEX}} | list63 = [[मेक्सिको क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मेक्सिको महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group64 = {{देशध्वज|MGL}} | list64 = [[मंगोलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मंगोलिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group65 = {{देशध्वज|MOZ}} | list65 = [[मोझांबिक क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[मोझांबिक महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group66 = {{देशध्वज|MYA}} | list66 = [[म्यानमार क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[म्यानमार महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group67 = {{देशध्वज|NAM}} | list67 = [[नामिबिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[नामिबिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group68 = {{देशध्वज|NEP}} | list68 = [[नेपाळ क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[नेपाळ महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group69 = {{देशध्वज|NED}} | list69 = [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group70 = {{देशध्वज|NZ}} | list70 = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group71 = {{देशध्वज|NGA}} | list71 = [[नायजेरिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[नायजेरिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group72 = {{देशध्वज|NOR}} | list72 = [[नॉर्वे क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[नॉर्वे महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group73 = {{देशध्वज|OMA}} | list73 = [[ओमान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[ओमान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group74 = {{देशध्वज|PAK}} | list74 = [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group75 = {{देशध्वज|PAN}} | list75 = [[पनामा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group76 = {{देशध्वज|PNG}} | list76 = [[पापुआ न्यू गिनी क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[पापुआ न्यू गिनी महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group77 = {{देशध्वज|Peru}} | list77 = [[पेरू क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[पेरू महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group78 = {{देशध्वज|PHI}} | list78 = [[फिलिपिन्स क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[फिलिपिन्स महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group79 = {{देशध्वज|POR}} | list79 = [[पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[पोर्तुगाल महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group80 = {{देशध्वज|QAT}} | list80 = [[कतार क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[कतार महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} |col5 = {{navbox|subgroup | group81 = {{देशध्वज|ROM}} | list81 = [[रोमेनिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[रोमेनिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group82 = {{देशध्वज|RWA}} | list82 = [[रवांडा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[रवांडा महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group83 = {{देशध्वज|SAM}} | list83 = [[सामोआ क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सामोआ महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group84 = {{देशध्वज|SAU}} | list84 = [[सौदी अरेबिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सौदी अरेबिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group85 = {{देशध्वज|SCO}} | list85 = [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group86 = {{देशध्वज|SER}} | list86 = [[सर्बिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सर्बिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group87 = {{देशध्वज|SEY}} | list87 = [[सेशेल्स क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group88 = {{देशध्वज|SLE}} | list88 = [[सियेरा लिओन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सियेरा लिओन महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group89 = {{देशध्वज|SIN}} | list89 = [[सिंगापूर क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[सिंगापूर महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group90 = {{देशध्वज|SVN}} | list90 = [[स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group91 = {{देशध्वज|SA}} | list91 = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group92 = {{देशध्वज|KOR}} | list92 = [[दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group93 = {{देशध्वज|ESP}} | list93 = [[स्पेन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[स्पेन महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group94 = {{देशध्वज|SL}} | list94 = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group95 = {{देशध्वज|Saint Helena}} | list95 = [[सेंट हेलेना क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group96 = {{देशध्वज|Suriname}} | list96 = [[सुरिनाम क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group97 = {{देशध्वज|SWE}} | list97 = [[स्वीडन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[स्वीडन महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group98 = {{देशध्वज|SWI}} | list98 = [[स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group99 = {{देशध्वज|Tajikistan}} | list99 = <span style="color:#A0A0A0;">पुरुष</span> • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group100 = {{देशध्वज|TAN}} | list100 = [[टांझानिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[टांझानिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} |col6 = {{navbox|subgroup | group101 = {{देशध्वज|THA}} | list101 = [[थायलंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[थायलंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group102 = {{देशध्वज|Timor Leste}} | list102 = [[पूर्व तिमोर क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group103 = {{देशध्वज|TUR}} | list103 = [[तुर्कस्तान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[तुर्कस्तान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group104 = {{देशध्वज|Turks and Caicos Islands}} | list104 = [[टर्क्स आणि कैकास द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group105 = {{देशध्वज|UGA}} | list105 = [[युगांडा क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[युगांडा महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group106 = {{देशध्वज|UAE}} | list106 = [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group107 = {{देशध्वज|USA}} | list107 = [[अमेरिका क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[अमेरिका महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group108 = {{देशध्वज|Uzbekistan}} | list108 = <span style="color:#A0A0A0;">पुरुष</span> • <span style="color:#A0A0A0;">महिला</span> | group109 = {{देशध्वज|VAN}} | list109 = [[व्हानुआतू क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[व्हानुआतू महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group110 = {{देशध्वज|WIN}} | list110 = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group111 = {{देशध्वज|ZAM}} | list111 = [[झांबिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[झांबिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] | group112 = {{देशध्वज|ZIM}} | list112 = [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|पुरुष]] • [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी‎|महिला]] }} }} <noinclude> [[वर्ग:क्रिकेट मार्गक्रमण साचे|{{PAGENAME}}]] </noinclude> <noinclude> [[वर्ग:साचे]] [[वर्ग:खेळ साचे]] [[वर्ग:क्रिकेट साचे]] </noinclude> 8jwy25i3rrowzkqvkkhahitjxky6si3 0 291691 2679078 2639486 2026-04-13T07:06:41Z संतोष गोरे 135680 2679078 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''किंकरी देवी''' (१९२५ - ३० डिसेंबर, २००७) ह्या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्ती आणि पर्यावरणवादी होत्या.त्यांचा जन्म हिमाचल प्रदेश मधील असून तेथे होणाऱ्या बेकायदेशीर खाण आणि उत्खननाविरोधात आंदोलन करण्यासाठी त्या प्रसिद्ध होत्या. किंकरी देवी अशिक्षित असून त्यांना लिहिता-वाचता येत नव्हते. परंतु त्यांच्या मृत्यूपूर्वी काही वर्ष आधी आपली स्वाक्षरी कशी करावी हे त्यांनी शिकून घेतले होते.<ref name=iht>{{cite news |first=Haresh|last=Pandya|title=Kinkri Devi, 82, battled illegal mining in India|url=http://www.iht.com/articles/2008/01/06/asia/obits.php |work= [[International Herald Tribune]] |date=2008-01-06 |access-date=2008-02-21}}</ref> किंकरी देवी ह्या अत्यंत हलाखीचे जीवन जगत असताना त्यांच्या गरिबीची बातमी एका पंजाबी भाषिक वृत्तपत्रात छापून आली होती. ही बातमी हिमाचल प्रदेशातील एका अमेरिकन धर्मादाय संस्थेला जेव्हा वृत्तपत्रातुन वाचण्यात आली, तेव्हा त्यांनी किंकरी देवींना योग्य ती मदत करून त्यांची गरिबी कमी केली.<ref name=tim>{{cite news|title=Kinkri Devi: Impoverished Dalit woman who became an unlikely celebrity after campaigning against mining in her home region|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3122886.ece|work=[[द टाइम्स]]|date=2008-01-03|access-date=2008-02-22|archive-date=2010-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525011441/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3122886.ece|url-status=dead}}</ref> == वैयक्तिक आयुष्य == किंकरी देवीचा जन्म इ.स. १९२५ मध्ये [[हिमाचल प्रदेश|हिमाचल प्रदेशातील]] [[सिरमौर जिल्हा|सिरमौर जिल्ह्यातील]] 'घाटोन' गावात झाला. तिचे वडील दलित म्हणजेच तत्कालीन अस्पृश्य जातीचे मुख्य शेतकरी होते. किंकरी देवींनी आपल्या बालपणीच नोकर म्हणून काम सुरू केले. त्यांच्या वयाच्या चौदाव्या वर्षी त्यांचा विवाह बंदिस्त मजूर असलेल्या 'शामू राम' नावाच्या व्यक्ती सोबत झाला. अवघ्या काही वर्षात म्हणजे किंकरी देवी बावीस वर्षांच्या असताना त्यांच्या पतीस [[विषमज्वर]] नावाचा आजार झाला आणि त्यातच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref name=iht/><ref name=tim/> साफ-सफाई कामगार म्हणून नवीन नोकरीत काम करत असताना एकदा किंकरी देवीच्या लक्षात आले की, हिमाचल प्रदेशच्या डोंगराच्या काही भागात मोठ्या प्रमाणावर उत्खनन सुरू असल्यामुळे, पिण्याचे आणि भातशेतीचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होत आहे. यावेळी देवीने स्वतःच लक्षपूर्वक खाणकाम करण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="better-india"/> == चळवळ == इ.स.१९८८ मध्ये किंकरी देवींनी तब्बल ४८ खाण मालकांविरोधात शिमला येथील [[हिमाचल प्रदेश उच्च न्यायालय|हिमाचल प्रदेश उच्च न्यायालयात]] जनहित याचिका दाखल केली. त्यावेळेस 'पीपल्स अ‍ॅक्शन फॉर पीपल इन नीड' (People’s Action for People in Need) या स्थानिक स्वयंसेवक गटाने देवीला पाठिंबा दिला. देवींनी यात असा आरोप केला की, चुनखडीच्या उत्खननात खाणकाम करणाऱ्या कंपन्या निष्काळजीपणा दाखवत असून त्यामुळे नद्या आणि पिण्याच्या पाण्याचे जलस्त्रोत प्रदूषित होत आहेत. परंतु कोर्टात या दाव्याला नाकारले आणि खाण मालकांचा त्यात विजय झाला. परंतु स्वतःचा पराभव न मानता किंकरी देवीने न्यायालयाबाहेर तब्बल १९ दिवस उपोषण केले. न्यायालयाने हा मुद्दा गंभीरपणे विचार घेतला आणि अखेर न्यायालयाने खाणकामावर स्थगिती देण्याचा आदेश दिला. याविरुद्ध खाण मालकांनी सर्वोच्च न्यायालयात अपील केले, परंतु जुलै १९९५ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने त्यांचे अपील फेटाळले. या सर्व घटना प्रसंगाने किंकरी देवी केवळ राष्ट्रीय नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुद्धा पर्यावरण तज्ज्ञ म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या.<ref name="better-india"/> तत्कालीन अमेरिकेतील प्रथम महिला [[हिलरी क्लिंटन]] यांनी तिच्यावर स्वारस्य घेतले आणि त्याच वर्षी देवीला [[बीजिंग]]मधील आंतरराष्ट्रीय महिला परिषदेत सहभागी होण्याचे आमंत्रण देण्यात आले. समारंभाच्या सुरुवातीला देवींच्या हातून दीप प्रज्वलन करण्यात आले. त्यावेळी देवींनी आपल्या लढ्याबद्दल माहिती दिली आणि सामान्य लोक आपला प्रभाव कसा टाकू शकतात याबद्दल मार्गदर्शन केले.<ref>{{cite web|title=किंकरी देवी: वो महिला जो हिमाचल के जंगल और ज़मीन बचाने के लिए खनन माफ़िया से भीड़ गई थीं|url=https://hindi.scoopwhoop.com/life/story-of-kinkri-devi-who-fought-illegal-miners-to-save-himachal-forests/|language=english|accessdate=२६ सप्टेंबर २०२१|archive-date=2021-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926144315/https://hindi.scoopwhoop.com/life/story-of-kinkri-devi-who-fought-illegal-miners-to-save-himachal-forests/|url-status=dead}}</ref> किंकरी देवींनी पर्यावरणवादाव्यतिरिक्त, आपल्या सारखे इतरांनी अशिक्षित राहूनये म्हणून अट्टाहास करत आपल्या गावात पदवी पर्यंतचे शिक्षण देणारे महाविद्यालय सुरू करण्यास राज्य सरकार कडे पिच्छा पुरवला. अखेर इ.स. २००७ मध्ये महाविद्यालयाची गावात स्थापना करण्यात आली.<ref name=iht/><ref name=tim/><ref name="better-india">{{cite web|title=She Was Not Literate. Yet the Brave Kinkri Devi Educated the World about the Environment.|url=http://www.thebetterindia.com/40364/kinkri-devi-himachal-pradesh/|access-date=7 February 2016}}</ref> उतारवयात असल्याने अखेर किंकरी देवीचे [[चंदीगड]] मध्ये आपल्या वयाच्या ८२व्या वर्षी, ३० डिसेंबर २००७ रोजी निधन झाले.<ref name=iht/> == पुरस्कार == १९९९ मध्ये देवीला ''स्त्री शक्ती पुरस्कार'' देण्यात आला. हा पुरस्कार पुढे चालून [[नारी शक्ती पुरस्कार]] नावाने ओळखला जाऊ लागला <ref name=tim/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:देवी, किंकरी}} [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] n3mrss54xxsa65bq08mhrq6we0r19g2 0 299593 2679075 2674163 2026-04-13T06:59:49Z संतोष गोरे 135680 2679075 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''करीवेप्पिल राबिया''' (जन्म १९६६) ह्या भारतातील वेल्लीलाक्कडू, [[मलप्पुरम]], [[केरळ]] येथील शारीरिकदृष्ट्या विकलांग सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. १९९० मध्ये मलप्पुरम जिल्ह्यातील [[भारतातील साक्षरता#केरळ|केरळ राज्य साक्षरता मोहिम]]ेतील भूमिकेमुळे त्या प्रसिद्ध झाल्या. त्यांच्या प्रयत्नांना भारत सरकारने विविध प्रसंगी राष्ट्रीय स्तरावर नावाजले. १९९४ मध्ये, [[भारत सरकार]]च्या [[मानव संसाधन विकास मंत्रालय]]ाने त्यांना समाजातील योगदानाबद्दल [[राष्ट्रीय युवा पुरस्कार]]ाने सन्मानित केले होते.<ref>{{Cite web|title=शारीरिकदृष्ट्या विकलांग सामाजिक कार्यकर्त्याला केर कडून ५ लाख रुपये मंजूर|url=https://www.dnaindia.com/india/report-ker-sanctions-rs-5-lakh-to-physically-challenged-social-worker-2409619|access-date=९ फेब्रुवारी २०२२|language=इंग्रजी|work=outlookindia.com}}</ref> जानेवारी २००१ मध्ये, त्यंना महिलांच्या उद्धार आणि सक्षमीकरणासाठी योगदान दिल्याबद्दल १९९९चा पहिला कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. या पुरस्काराचे [[नारी शक्ती पुरस्कार]] असे नामांतर करण्यात आले आहे.<ref>पृष्ठ २८२, वार्षिक योजना, भारत. नियोजन आयोग, २००१</ref><ref>पृष्ठ ५, महिला आणि मुले, आमची वचनबद्धता: प्रगतीची दोन वर्षे, ऑक्टोबर १९९९ ते सप्टेंबर २००१, महिला आणि बाल विकास विभाग, मानव संसाधन विकास मंत्रालय, भारत सरकार, २००१</ref> त्यांना जानेवारी २०२२ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] प्रदान करण्यात आला. ==सुरुवातीचे जीवन== ५ फेब्रुवारी १९६६ रोजी केरळमधील [[मलप्पुरम]] जिल्ह्यातील वेल्लीलाक्कडू या दुर्गम गावात एका गरीब मपिला कुटुंबात एका लहान रेशन दुकानदाराची मुलगी म्हणून जन्मलेल्या राबियाने पीएसएमओ कॉलेजमध्ये पदवी मिळवण्यापूर्वी तिचे प्रारंभिक शिक्षण तिरुरंगडी हायस्कूलमध्ये केले. वयाच्या १७ व्या वर्षी, कॉलेजमध्ये पहिल्या वर्षात असताना, पोलिओमुळे तिचे पाय अपंग झाले. ती फक्त व्हील चेअरच्या मदतीने फिरू शकत होती त्यामुळे तिला तिचा अभ्यास थांबवावा लागला.<ref name="Outstanding">पृ. १६६–१६७, के.व्ही. राबिया, भारतातील काही उत्कृष्ट महिला, डॉ. सतीशचंद्र कुमार</ref><ref name="pib">[http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2000/roct2000/r18102000.html १९९९ साठी पाच महिलांना स्त्री शक्ती पुरस्कार, भारत सरकार, प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोचे प्रकाशन, ऑक्टोबर २०००]</ref> ==साक्षरता मोहीम== जून १९९० मध्ये, त्यांनी त्यांच्या परिसरातील सर्व वयोगटातील निरक्षर लोकांसाठी प्रौढ साक्षरतेची मोहीम सुरू केली. सहा महिन्यांत, तिरुरंगडीचे जवळजवळ सर्व निरक्षर लोक त्यांच्या वर्गात होते. त्यांच्या कामामुळे त्यांची शारीरिक स्थिती बिघडली, तरीही त्या लोक आणि अधिकारी अशा दोघांचाही पाठिंबा मिळवत पुढे जात राहिल्या. जून १९९२ मध्ये, राज्य अधिकारी आणि अधिकाऱ्यांनी तिच्या वर्गाला भेट दिली आणि ८ वर्षांच्या एका मुलाला ८० वर्षीय महिलेसोबत शिकताना पाहून त्यांना आश्चर्य वाटले. गावात मूलभूत सुविधा नसल्‍याच्‍या त्यांच्या तक्रारी आल्‍यानंतर [[जिल्हाधिकारी|जिल्‍हाधिकाऱ्यांनी]] त्‍यांच्‍या गावासाठी रस्ते, वीज, दूरध्वनी आणि पाणी कनेक्‍शन मंजूर केले. दीड किमीच्या रस्त्याला अक्षरा रस्ता असे नाव देण्यात आले.<ref name="Outstanding"/><ref name="pib"/><ref name="moving">{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/09/30/stories/2007093050240700.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108123941/http://www.hindu.com/mag/2007/09/30/stories/2007093050240700.htm | url-status=dead | archive-date=८ नोव्हेंबर २०१२| newspaper=[[द हिंदू]] | title=मुव्हिंग फोर्स - इंडीया बीट्स | date=३० सप्टेंबर २००७ | language=इंग्रजी}}</ref><br> त्यांनी नंतर ''चलनम'' ही स्वयंसेवी संस्था सुरू केली आणि त्या अजूनही तिचे अध्यक्ष म्हणून काम करत आहेत. ही संस्था शारीरिकदृष्ट्या अपंग आणि मतिमंद मुलांसाठी सहा शाळा चालवतात. संस्था आरोग्य जागृतीला प्रोत्साहन देणे आणि शाळा चालवणे, हेल्थ क्लब, सतत शिक्षण कार्यक्रम, महिलांसाठी प्रशिक्षण आणि शारीरिकदृष्ट्या अपंगांचे पुनर्वसन अशा कामांचा पुस्कार करते. दारूबंदी, हुंडाबळी, कौटुंबिक कलह, अंधश्रद्धा आणि सांप्रदायिकता यांच्या विरोधात जनजागरणासाठी प्रेरक जनजागृतीचाही या उपक्रमांमध्ये समावेश आहे. तसेच संस्थेने वेल्लीलक्कडू या शैक्षणिकदृष्ट्या मागासलेल्या गावात महिलांसाठी लघु-उत्पादन युनिट, महिला वाचनालय आणि युवा क्लबची स्थापना केली. केरळमधील निरक्षरता दूर करण्यात त्यांच्या प्रयत्नांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.<ref name="Outstanding"/><ref name="pib"/><ref name="moving"/> तिने स्वतःला "[[अक्षय प्रकल्प|अक्षय]]: ब्रिजिंग द डिजिटल डिव्हाइड" प्रकल्पात सामील केले ज्यामुळे 'मलप्पुरम हा भारतातील पहिला [[संगणक साक्षरता|ई-साक्षर]] जिल्हा बनला.<ref name="arabnews">{{Cite web |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=88963&d=18&m=11&y=2006 |title=साक्षरता चळवळीच्या चॅम्पियनसाठी भीतीची एकमेव गोष्ट म्हणजे भीती, मोहम्मद अश्रफ, अरब न्यूझ, तिरुवनंतपुरम, १८ नोव्हेंबर २००६|access-date=7 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330182058/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=88963&d=18&m=11&y=2006 |archive-date=३० मार्च २०१२ |url-status=dead|language=इंग्रजी}}</ref> ==वैयक्तिक संघर्ष== पोलिओमुळे कंबरेच्या खाली अर्धांगवायू झाल्यानंतर, त्या व्हीलचेअरवर फिरत राहिल्या. पण काही वर्षांनंतर इ.स. २००० मध्ये, त्यांना कर्करोगाचे निदान झाले आणि त्यांच्यासाठी गोष्टी अधिक कठीण झाल्या. त्यांच्यावर त्रिचूरच्या [[अमला इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस|अमला हॉस्पिटल]]मध्ये यशस्वीपणे [[केमोथेरपी]] झाली. रुग्णालयात असताना, त्यांनी इतर रुग्णांना समुपदेशन केले आणि त्यांच्यामध्ये त्यांच्या भविष्यासाठी आशा निर्माण करण्याचे महत्त्वपुर्ण कार्य केले.<ref name="Kungumam"/> २००२ मध्ये, त्या [[मक्का]] येथे हज यात्रेसाठी गेल्या आणि [[हज]] करून, दीर्घकाळचे स्वप्न पूर्ण केले.<ref name="Kungumam"/> २००४ पर्यंत, त्या त्यांच्या कामावर परतल्या, परंतु आणखी एक संकट त्यांच्यावर आले. त्या बाथरूमच्या फरशीवर घसरल्या आणि त्यांच्या पाठीचा कणा मोडला आणि त्यांच्या हालचाली ठप्प झाल्या. त्यांना मानेच्या खाली अर्धवट लकवा झाला होता. नंतर, स्नायू काम करत नसल्यामुळे, त्यांना लघवीच्या पिशवीसह जीवनाचा जगणे सुरू करावे लागले. वॉटरबेडवर झोपून, वेदना आणि असमर्थतेचा सामना करण्याचा प्रयत्न करत असताना, त्यांनी वहीच्या पानांवर रंगीत पेन्सिल वापरून त्यांच्या आठवणी लिहायला सुरुवात केली. प्रतिकूल परिस्थिती असूनही, त्यांनी अजूनही १०० इतर स्वयंसेवकांसोबत चालनम मधील आपले काम निरंतर दृढनिश्चयाने सुरू ठेवले आहे.<ref name="moving"/><ref name="Kungumam"/> त्यांच्या आरोग्यासमोरील विविध आव्हानांनी कुटुंबाच्या मानसिकतेवरच नव्हे तर त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीवरही परिणाम केला. यांच्या उपचारासाठी आर्थिक तरतूद करण्यासाठी, त्यांनी त्यांच्या आठवणी बेडवर पडून शब्दबद्ध केल्या आणि पुस्तक पूर्ण केले - ''मौना नोंबरंगल''.[8] ==मान्यता आणि प्रशंसा== त्यांचे आत्मचरित्र, स्वप्नांगलक्कू चिराकुकालुंडू (स्वप्नांना पंख आहेत) हे एप्रिल २००९ मध्ये प्रसिद्ध झाले. [[सुकुमार अझिकोडे]] यांनी इतिहासातील काही महान चरित्रांशी तुलना करता येण्यासारखे अशी प्रशंसा केली.<ref name="icon"/> मौना नोंबरंगल (मुक अश्रू) या त्यांच्या आठवणींचा पूर्वीचा संग्रह २६ ऑक्टोबर २००६ रोजी केरळचे मुख्यमंत्री [[व्ही.एस. अच्युतानंदन]] यांनी प्रकाशित केला होता. त्यांनी इतर ३ पुस्तकेही लिहिली आहेत. पुस्तकाच्या विक्रीतून मिळालेल्या रॉयल्टीचा उपयोग त्या त्यांच्या वैद्यकीय खर्चासाठी वापरतात.<ref name="moving"/><ref name="Kungumam">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://talent-kerala.net/previous/2007/feb/13.htm |title=कुंगूमम, डीसेंबर २००६ आवृत्ती |access-date=2022-02-09 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123024712/http://talent-kerala.net/previous/2007/feb/13.htm |url-status=dead }}</ref> शारीरिक अपंगत्व असूनही त्यांनी मिळवलेल्या यशामुळे त्यां केरळमधील १९९० च्या दशकातील साक्षरता मोहिमेच्या प्रतीक बनल्या.<ref name="icon">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/04/19/stories/2009041955490800.htm |title=राबियाचे चरित्र प्रकाशित, द हिंदू, १९ एप्रिल २००९ |language=इंग्रजी |access-date=2022-02-09 |archive-date=2012-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108121748/http://www.hindu.com/2009/04/19/stories/2009041955490800.htm |url-status=dead }}</ref> दिग्दर्शक [[अली अकबर]] यांनी "राबिया मूव्ह्स" नावाचा चरित्रात्मक चित्रपट बनवला होता आणि तो त्याच्या प्रेरक आशयासाठी प्रसिद्ध झाला तसेच १४ भाषांमध्ये अनुवादित करण्यात आला होता. जगभरातील विविध प्रकाशनांनी त्यांच्या कामावर १०० पेक्षा जास्त लेख लिहिले आहेत.<ref name="Outstanding"/><ref>http://www.mnddc.org/news/inclusion-daily/2006/10/100406indadvemp.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315193035/http://www.mnddc.org/news/inclusion-daily/2006/10/100406indadvemp.htm |date=2012-03-15 }} क्रुसेडर हेल्प्स चिल्ड्रेन ॲण्ड विमेन अचिव्ह ४ ऑक्टोबर २००६, द मिनेसोटा गव्हर्नर कौन्सिल ऑन डेव्हलपमेंटल डिसॅबिलिटीज</ref> १९९४ मध्ये त्यांना [[भारत सरकार]]च्या [[मानव संसाधन विकास मंत्रालय]]ाकडून मिळालेला राष्ट्रीय युवा पुरस्कार ही त्यांनी केलेल्या कामाची पहिली राष्ट्रीय पोचपावती होती. भारताच्या ७३व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला २५ जानेवारी २०२२ रोजी त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार]]ाने सन्मानिन करण्यात आले. इ.स. २००० मध्ये, भारत सरकारच्या बालकल्याण विभागाने मध्ये स्थापन केलेल्या कन्नकी स्त्री शक्ती ह्या पुरस्काराच्या त्या पहिल्या मानकरी होत्या. त्यांनी इ.स. २००० मध्ये भारत सरकारचे केंद्रीय युवा व्यवहार मंत्रालय आणि UNDP द्वारे संयुक्तपणे स्थापन केलेल्या गरीबी विरुद्ध युवा स्वयंसेविका पुरस्कार देखील मिळवला. जुनियर चेंबर इंटरनॅशनलने १९९९ मध्ये दहा उत्कृष्ट तरुण भारतीय पुरस्कारासाठी त्यांची निवड केली. इतर पुरस्कारांमध्ये नेहरू युवा केंद्र पुरस्कार, बजाज ट्रस्ट पुरस्कार, रामश्रमम पुरस्कार, राज्य साक्षरता समिती पुरस्कार,<ref name="moving"/> सेठी साहिब स्मारक पुरस्कार (२०१०), उत्कृष्ट सामाजिक कार्यासाठी जोसेफ मुंडसेरी पुरस्कार (२०१०) आणि सशक्तीकरण क्षमतेमध्ये उत्कृष्टतेसाठी डॉ. मेरी वर्गीस पुरस्कार (२०१३) यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/01/12/stories/2010011258130400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20100610041024/http://www.hindu.com/2010/01/12/stories/2010011258130400.htm | url-status=dead | archive-date=१० जून २०१० | location=चेन्नई, भारत | work=[[द हिंदू]] | title=सेठी साहिब पुरस्कारांची घोषणा | date=१२ जानेवारी २०१० |language=इंग्रजी}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/119512-thrissur-body-announces-winners-of-awards.html |title=त्रिसूर बॉडी अनाउन्सेस विनर्स ऑफ अवॉर्ड्स – द पेनिनसुला ८ जुलै २०१० |access-date=९ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://archive.today/20130204123223/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/119512-thrissur-body-announces-winners-of-awards.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०१३ |url-status=dead|language=इंग्रजी}}</ref><ref name="Rabia Mary Verghese award">{{cite news|title=डॉ मेरी वर्गीस अवॉर्ड्स २०१३|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mary-verghese-award-presented-to-social-worker-from-kerala/article4423954.ece|accessdate=४ मार्च २०१३|newspaper=द हिंदू|date=१७ फेब्रुवारी २०१३|location=चेन्नई, भारत|language=इंग्रजी}}</ref> ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय समाजसेवक]] n5abrfz85acxwgf9idoelkwgrvq9gum 2679076 2679075 2026-04-13T07:02:55Z संतोष गोरे 135680 2679076 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''करीवेप्पिल राबिया''' (जन्म १९६६) ह्या भारतातील वेल्लीलाक्कडू, [[मलप्पुरम]], [[केरळ]] येथील शारीरिकदृष्ट्या विकलांग सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. १९९० मध्ये मलप्पुरम जिल्ह्यातील केरळ राज्य साक्षरता मोहिमेतील भूमिकेमुळे त्या प्रसिद्ध झाल्या. त्यांच्या प्रयत्नांना भारत सरकारने विविध प्रसंगी राष्ट्रीय स्तरावर नावाजले. १९९४ मध्ये, [[भारत सरकार]]च्या [[मानव संसाधन विकास मंत्रालय]]ाने त्यांना समाजातील योगदानाबद्दल राष्ट्रीय युवा पुरस्काराने सन्मानित केले होते.<ref>{{Cite web|title=शारीरिकदृष्ट्या विकलांग सामाजिक कार्यकर्त्याला केर कडून ५ लाख रुपये मंजूर|url=https://www.dnaindia.com/india/report-ker-sanctions-rs-5-lakh-to-physically-challenged-social-worker-2409619|access-date=९ फेब्रुवारी २०२२|language=इंग्रजी|work=outlookindia.com}}</ref> जानेवारी २००१ मध्ये, त्यंना महिलांच्या उद्धार आणि सक्षमीकरणासाठी योगदान दिल्याबद्दल १९९९चा पहिला कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. या पुरस्काराचे [[नारी शक्ती पुरस्कार]] असे नामांतर करण्यात आले आहे.<ref>पृष्ठ २८२, वार्षिक योजना, भारत. नियोजन आयोग, २००१</ref><ref>पृष्ठ ५, महिला आणि मुले, आमची वचनबद्धता: प्रगतीची दोन वर्षे, ऑक्टोबर १९९९ ते सप्टेंबर २००१, महिला आणि बाल विकास विभाग, मानव संसाधन विकास मंत्रालय, भारत सरकार, २००१</ref> त्यांना जानेवारी २०२२ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] प्रदान करण्यात आला. ==सुरुवातीचे जीवन== ५ फेब्रुवारी १९६६ रोजी केरळमधील [[मलप्पुरम]] जिल्ह्यातील वेल्लीलाक्कडू या दुर्गम गावात एका गरीब मपिला कुटुंबात एका लहान रेशन दुकानदाराची मुलगी म्हणून जन्मलेल्या राबियाने पीएसएमओ कॉलेजमध्ये पदवी मिळवण्यापूर्वी तिचे प्रारंभिक शिक्षण तिरुरंगडी हायस्कूलमध्ये केले. वयाच्या १७ व्या वर्षी, कॉलेजमध्ये पहिल्या वर्षात असताना, पोलिओमुळे तिचे पाय अपंग झाले. ती फक्त व्हील चेअरच्या मदतीने फिरू शकत होती त्यामुळे तिला तिचा अभ्यास थांबवावा लागला.<ref name="Outstanding">पृ. १६६–१६७, के.व्ही. राबिया, भारतातील काही उत्कृष्ट महिला, डॉ. सतीशचंद्र कुमार</ref><ref name="pib">[http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2000/roct2000/r18102000.html १९९९ साठी पाच महिलांना स्त्री शक्ती पुरस्कार, भारत सरकार, प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोचे प्रकाशन, ऑक्टोबर २०००]</ref> ==साक्षरता मोहीम== जून १९९० मध्ये, त्यांनी त्यांच्या परिसरातील सर्व वयोगटातील निरक्षर लोकांसाठी प्रौढ साक्षरतेची मोहीम सुरू केली. सहा महिन्यांत, तिरुरंगडीचे जवळजवळ सर्व निरक्षर लोक त्यांच्या वर्गात होते. त्यांच्या कामामुळे त्यांची शारीरिक स्थिती बिघडली, तरीही त्या लोक आणि अधिकारी अशा दोघांचाही पाठिंबा मिळवत पुढे जात राहिल्या. जून १९९२ मध्ये, राज्य अधिकारी आणि अधिकाऱ्यांनी तिच्या वर्गाला भेट दिली आणि ८ वर्षांच्या एका मुलाला ८० वर्षीय महिलेसोबत शिकताना पाहून त्यांना आश्चर्य वाटले. गावात मूलभूत सुविधा नसल्‍याच्‍या त्यांच्या तक्रारी आल्‍यानंतर [[जिल्हाधिकारी|जिल्‍हाधिकाऱ्यांनी]] त्‍यांच्‍या गावासाठी रस्ते, वीज, दूरध्वनी आणि पाणी कनेक्‍शन मंजूर केले. दीड किमीच्या रस्त्याला अक्षरा रस्ता असे नाव देण्यात आले.<ref name="Outstanding"/><ref name="pib"/><ref name="moving">{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/09/30/stories/2007093050240700.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108123941/http://www.hindu.com/mag/2007/09/30/stories/2007093050240700.htm | url-status=dead | archive-date=८ नोव्हेंबर २०१२| newspaper=[[द हिंदू]] | title=मुव्हिंग फोर्स - इंडीया बीट्स | date=३० सप्टेंबर २००७ | language=इंग्रजी}}</ref><br> त्यांनी नंतर ''चलनम'' ही स्वयंसेवी संस्था सुरू केली आणि त्या अजूनही तिचे अध्यक्ष म्हणून काम करत आहेत. ही संस्था शारीरिकदृष्ट्या अपंग आणि मतिमंद मुलांसाठी सहा शाळा चालवतात. संस्था आरोग्य जागृतीला प्रोत्साहन देणे आणि शाळा चालवणे, हेल्थ क्लब, सतत शिक्षण कार्यक्रम, महिलांसाठी प्रशिक्षण आणि शारीरिकदृष्ट्या अपंगांचे पुनर्वसन अशा कामांचा पुस्कार करते. दारूबंदी, हुंडाबळी, कौटुंबिक कलह, अंधश्रद्धा आणि सांप्रदायिकता यांच्या विरोधात जनजागरणासाठी प्रेरक जनजागृतीचाही या उपक्रमांमध्ये समावेश आहे. तसेच संस्थेने वेल्लीलक्कडू या शैक्षणिकदृष्ट्या मागासलेल्या गावात महिलांसाठी लघु-उत्पादन युनिट, महिला वाचनालय आणि युवा क्लबची स्थापना केली. केरळमधील निरक्षरता दूर करण्यात त्यांच्या प्रयत्नांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.<ref name="Outstanding"/><ref name="pib"/><ref name="moving"/> तिने स्वतःला "[[अक्षय प्रकल्प|अक्षय]]: ब्रिजिंग द डिजिटल डिव्हाइड" प्रकल्पात सामील केले ज्यामुळे 'मलप्पुरम हा भारतातील पहिला [[संगणक साक्षरता|ई-साक्षर]] जिल्हा बनला.<ref name="arabnews">{{Cite web |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=88963&d=18&m=11&y=2006 |title=साक्षरता चळवळीच्या चॅम्पियनसाठी भीतीची एकमेव गोष्ट म्हणजे भीती, मोहम्मद अश्रफ, अरब न्यूझ, तिरुवनंतपुरम, १८ नोव्हेंबर २००६|access-date=7 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330182058/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=88963&d=18&m=11&y=2006 |archive-date=३० मार्च २०१२ |url-status=dead|language=इंग्रजी}}</ref> ==वैयक्तिक संघर्ष== पोलिओमुळे कंबरेच्या खाली अर्धांगवायू झाल्यानंतर, त्या व्हीलचेअरवर फिरत राहिल्या. पण काही वर्षांनंतर इ.स. २००० मध्ये, त्यांना कर्करोगाचे निदान झाले आणि त्यांच्यासाठी गोष्टी अधिक कठीण झाल्या. त्यांच्यावर त्रिचूरच्या [[अमला इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस|अमला हॉस्पिटल]]मध्ये यशस्वीपणे [[केमोथेरपी]] झाली. रुग्णालयात असताना, त्यांनी इतर रुग्णांना समुपदेशन केले आणि त्यांच्यामध्ये त्यांच्या भविष्यासाठी आशा निर्माण करण्याचे महत्त्वपुर्ण कार्य केले.<ref name="Kungumam"/> २००२ मध्ये, त्या [[मक्का]] येथे हज यात्रेसाठी गेल्या आणि [[हज]] करून, दीर्घकाळचे स्वप्न पूर्ण केले.<ref name="Kungumam"/> २००४ पर्यंत, त्या त्यांच्या कामावर परतल्या, परंतु आणखी एक संकट त्यांच्यावर आले. त्या बाथरूमच्या फरशीवर घसरल्या आणि त्यांच्या पाठीचा कणा मोडला आणि त्यांच्या हालचाली ठप्प झाल्या. त्यांना मानेच्या खाली अर्धवट लकवा झाला होता. नंतर, स्नायू काम करत नसल्यामुळे, त्यांना लघवीच्या पिशवीसह जीवनाचा जगणे सुरू करावे लागले. वॉटरबेडवर झोपून, वेदना आणि असमर्थतेचा सामना करण्याचा प्रयत्न करत असताना, त्यांनी वहीच्या पानांवर रंगीत पेन्सिल वापरून त्यांच्या आठवणी लिहायला सुरुवात केली. प्रतिकूल परिस्थिती असूनही, त्यांनी अजूनही १०० इतर स्वयंसेवकांसोबत चालनम मधील आपले काम निरंतर दृढनिश्चयाने सुरू ठेवले आहे.<ref name="moving"/><ref name="Kungumam"/> त्यांच्या आरोग्यासमोरील विविध आव्हानांनी कुटुंबाच्या मानसिकतेवरच नव्हे तर त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीवरही परिणाम केला. यांच्या उपचारासाठी आर्थिक तरतूद करण्यासाठी, त्यांनी त्यांच्या आठवणी बेडवर पडून शब्दबद्ध केल्या आणि पुस्तक पूर्ण केले - ''मौना नोंबरंगल''.[8] ==मान्यता आणि प्रशंसा== त्यांचे आत्मचरित्र, स्वप्नांगलक्कू चिराकुकालुंडू (स्वप्नांना पंख आहेत) हे एप्रिल २००९ मध्ये प्रसिद्ध झाले. [[सुकुमार अझिकोडे]] यांनी इतिहासातील काही महान चरित्रांशी तुलना करता येण्यासारखे अशी प्रशंसा केली.<ref name="icon"/> मौना नोंबरंगल (मुक अश्रू) या त्यांच्या आठवणींचा पूर्वीचा संग्रह २६ ऑक्टोबर २००६ रोजी केरळचे मुख्यमंत्री [[व्ही.एस. अच्युतानंदन]] यांनी प्रकाशित केला होता. त्यांनी इतर ३ पुस्तकेही लिहिली आहेत. पुस्तकाच्या विक्रीतून मिळालेल्या रॉयल्टीचा उपयोग त्या त्यांच्या वैद्यकीय खर्चासाठी वापरतात.<ref name="moving"/><ref name="Kungumam">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://talent-kerala.net/previous/2007/feb/13.htm |title=कुंगूमम, डीसेंबर २००६ आवृत्ती |access-date=2022-02-09 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123024712/http://talent-kerala.net/previous/2007/feb/13.htm |url-status=dead }}</ref> शारीरिक अपंगत्व असूनही त्यांनी मिळवलेल्या यशामुळे त्यां केरळमधील १९९० च्या दशकातील साक्षरता मोहिमेच्या प्रतीक बनल्या.<ref name="icon">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/04/19/stories/2009041955490800.htm |title=राबियाचे चरित्र प्रकाशित, द हिंदू, १९ एप्रिल २००९ |language=इंग्रजी |access-date=2022-02-09 |archive-date=2012-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108121748/http://www.hindu.com/2009/04/19/stories/2009041955490800.htm |url-status=dead }}</ref> दिग्दर्शक [[अली अकबर]] यांनी "राबिया मूव्ह्स" नावाचा चरित्रात्मक चित्रपट बनवला होता आणि तो त्याच्या प्रेरक आशयासाठी प्रसिद्ध झाला तसेच १४ भाषांमध्ये अनुवादित करण्यात आला होता. जगभरातील विविध प्रकाशनांनी त्यांच्या कामावर १०० पेक्षा जास्त लेख लिहिले आहेत.<ref name="Outstanding"/><ref>http://www.mnddc.org/news/inclusion-daily/2006/10/100406indadvemp.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315193035/http://www.mnddc.org/news/inclusion-daily/2006/10/100406indadvemp.htm |date=2012-03-15 }} क्रुसेडर हेल्प्स चिल्ड्रेन ॲण्ड विमेन अचिव्ह ४ ऑक्टोबर २००६, द मिनेसोटा गव्हर्नर कौन्सिल ऑन डेव्हलपमेंटल डिसॅबिलिटीज</ref> १९९४ मध्ये त्यांना [[भारत सरकार]]च्या [[मानव संसाधन विकास मंत्रालय]]ाकडून मिळालेला राष्ट्रीय युवा पुरस्कार ही त्यांनी केलेल्या कामाची पहिली राष्ट्रीय पोचपावती होती. भारताच्या ७३व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला २५ जानेवारी २०२२ रोजी त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार]]ाने सन्मानिन करण्यात आले. इ.स. २००० मध्ये, भारत सरकारच्या बालकल्याण विभागाने मध्ये स्थापन केलेल्या कन्नकी स्त्री शक्ती ह्या पुरस्काराच्या त्या पहिल्या मानकरी होत्या. त्यांनी इ.स. २००० मध्ये भारत सरकारचे केंद्रीय युवा व्यवहार मंत्रालय आणि UNDP द्वारे संयुक्तपणे स्थापन केलेल्या गरीबी विरुद्ध युवा स्वयंसेविका पुरस्कार देखील मिळवला. जुनियर चेंबर इंटरनॅशनलने १९९९ मध्ये दहा उत्कृष्ट तरुण भारतीय पुरस्कारासाठी त्यांची निवड केली. इतर पुरस्कारांमध्ये नेहरू युवा केंद्र पुरस्कार, बजाज ट्रस्ट पुरस्कार, रामश्रमम पुरस्कार, राज्य साक्षरता समिती पुरस्कार,<ref name="moving"/> सेठी साहिब स्मारक पुरस्कार (२०१०), उत्कृष्ट सामाजिक कार्यासाठी जोसेफ मुंडसेरी पुरस्कार (२०१०) आणि सशक्तीकरण क्षमतेमध्ये उत्कृष्टतेसाठी डॉ. मेरी वर्गीस पुरस्कार (२०१३) यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/01/12/stories/2010011258130400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20100610041024/http://www.hindu.com/2010/01/12/stories/2010011258130400.htm | url-status=dead | archive-date=१० जून २०१० | location=चेन्नई, भारत | work=[[द हिंदू]] | title=सेठी साहिब पुरस्कारांची घोषणा | date=१२ जानेवारी २०१० |language=इंग्रजी}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/119512-thrissur-body-announces-winners-of-awards.html |title=त्रिसूर बॉडी अनाउन्सेस विनर्स ऑफ अवॉर्ड्स – द पेनिनसुला ८ जुलै २०१० |access-date=९ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://archive.today/20130204123223/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/119512-thrissur-body-announces-winners-of-awards.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०१३ |url-status=dead|language=इंग्रजी}}</ref><ref name="Rabia Mary Verghese award">{{cite news|title=डॉ मेरी वर्गीस अवॉर्ड्स २०१३|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mary-verghese-award-presented-to-social-worker-from-kerala/article4423954.ece|accessdate=४ मार्च २०१३|newspaper=द हिंदू|date=१७ फेब्रुवारी २०१३|location=चेन्नई, भारत|language=इंग्रजी}}</ref> ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय समाजसेवक]] k2x8ca5zx3u6xgvw25qdlx953uvkcxu 0 300166 2679077 2498753 2026-04-13T07:05:01Z संतोष गोरे 135680 2679077 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''चिन्ना पिल्लई''' या [[तामिळनाडू]] राज्यातील [[मदुराई जिल्हा|मदुराई जिल्ह्यातील]], पुल्लीसेरी नामक छोट्याशा गावातील एक सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत.<ref name=vv>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2001/jan/15spec.htm|title=The Negotiator|date=15 January 2001|first=Rasmesh|last=Menon|publisher=Rediff|access-date=7 July 2020}}</ref> त्यांनी तामिळनाडूमधील खेड्यांमध्ये एक अतिशय यशस्वी बँकिंग प्रणाली सुरू केली आणि महिलांचे सक्षमीकरण करून गरिबी आणि कर्जाच्या तक्रारी कमी करण्याचा प्रयत्न करणारी एक यशस्वी सामाजिक कार्यकर्ती आहे.<ref>{{cite news|title=Woman Achiever|url=http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/03/23/stories/2002032301540200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041128120312/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/03/23/stories/2002032301540200.htm|url-status=dead|archive-date=28 November 2004|access-date=9 March 2013|date=23 March 2002|first=Vidyashree |newspaper=[[द हिंदू]]|last=Dharmaraj}}</ref> पुल्लुचेरी या कर्जबाजारी गावातील महिलांमध्ये बचत गटाचे नेतृत्व करण्याचा त्यांचा हेतू इतका यशस्वी झाला की लवकरच या प्रदेशात या सम अनेक गट निर्माण झाले. पिल्लई यांच्या समर्पण आणि योगदानामुळे कलंजियम, सूक्ष्म बचतगट चळवळीला मोठी चालना मिळाली, ज्यामुळे गरिबीखाली जगणाऱ्या अनेक महिलांपर्यंत ही योजना पोहोचली.<ref>{{cite news|last=Doraisamy|first=Vani |title=Chinna Pillai to embark on a major mission|url=http://www.hindu.com/2007/01/24/stories/2007012416461000.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015130942/http://hindu.com/2007/01/24/stories/2007012416461000.htm|url-status=dead|archive-date=15 October 2007|access-date=9 March 2013|newspaper=[[द हिंदू]]|date=24 January 2007}}</ref> चिन्ना पिल्लई अशिक्षित आहेत आणि त्या फक्त स्वतःच्या नावाची सही करू शकतात. परंतु केवळ आपल्या वाकचातुर्याच्या कौशल्यामुळे त्या एक नेता म्हणून ओळखल्या गेल्या. त्यांनी कामगारांच्या बाजूने लढा लढला ज्यामुळे मालक लोकांच्या लक्षात आले की आता जास्त वेतन देण्याशिवाय दुसरा पर्याय नाही. त्यांना फारसा अनुभव आणि माहित नसताना स्थानिक तलावात मासेमारीचा ठेका घेण्यासाठी बोली लावली. हे पारंपारिकपणे स्थानिक श्रीमंत जमीनमालकांचे राखीव तलाव होते म्हणून जेव्हा त्यांनी हा करार जिंकला तेव्हा त्यांनी पिल्लई वर प्रतिहल्ला केला. या लोकांनी त्यांना आपल्या कामावर घेण्यास नकार दिला. म्हणून मग पिल्लई आणि त्यांचा गट गावाबाहेर कामाला गेला. हा गट आता स्वतःची मत्स्यशेती करतो.<ref name=vv/> == पुरस्कार == इ.स. १९९९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] मिळविणाऱ्या पाच महिलांपैकी चिन्ना पिल्लई एक होत्या. हा स्त्री शक्ती पुरस्कार आता नारी शक्ती पुरस्कार म्हणून ओळखला जातो. तत्कालीन पंतप्रधान [[अटलबिहारी वाजपेयी]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करताना आदराने नतमस्तक झाले आणि त्यांच्या चरणांना स्पर्श केला. <ref>{{cite news|title=On an EQUAL footing|date=5 March 2005|first=Anitha |last=Rajachandrasekaran|url=http://www.hindu.com/mp/2005/03/05/stories/2005030500910100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120070357/http://www.hindu.com/mp/2005/03/05/stories/2005030500910100.htm|url-status=dead|archive-date=20 November 2013|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=10 March 2013}}</ref> त्यानंतर पिल्लई यांना इ.स. २०१९ मध्ये आपल्या या सामाजिक कार्याबद्दल [[पद्मश्री पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news|title=Padma Awards 2019 Announced: Full list of awardees|date=25 January 2019|url=https://www.thenewsminute.com/article/padma-awards-2019-announced-full-list-awardees-95673|access-date=25 January 2019|newspaper=The NEWS Minute}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पिल्लई, चिन्ना}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:तमिळनाडूतील महिला]] [[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] hqalhgzz5ilf4yjvupzovqp5x7p7eij 0 307347 2679009 2650604 2026-04-12T16:58:21Z Aditya tamhankar 80177 2679009 wikitext text/x-wiki खालील यादी जिब्राल्टर क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. जिब्राल्टरने २६ ऑक्टोबर २०१९ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | जिब्राल्टरने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273136.html १२३०] || २० ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273138.html १२३६] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282272.html १३३५] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282273.html १३४१] || २२ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282274.html १३४७] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282278.html १३५६] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282281.html १३६३] || २५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || बरोबरीत || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310170.html १५२२] || १० मे २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=6 | [[२०२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310172.html १५२४] || १० मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310174.html १५२६] || ११ मे २०२२ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310179.html १५३१] || १३ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310183.html १५३५] || १४ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310185.html १५३७] || १५ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320969.html १५८१] || २८ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320974.html १५८७] || २९ जून २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320978.html १५९३] || १ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320987.html १६०६] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|MLT}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान|सांतारेम क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान|सांतारेम क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान|सांतारेम क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367727.html २०५८] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367730.html २०५९] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367731.html २०६३] || ७ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|MLT}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391338.html २२६५] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=6 | |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391339.html २२६७] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|EST}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400053.html २२९१] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400054.html २२९४] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400055.html २३१५] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400056.html २३१७] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|LUX}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434155.html २६१८] || २४ मे २०२४ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | [[२०२४ कॉन्टिनेंटल कप|२०२४ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]<ref name="NonT20I" group="n">या आवृत्तीमध्ये [[हंगेरी क्रिकेट संघ]]ाने देखील भाग घेतलेला. परंतु हंगेरीने आपला दुय्यम फळीचा संघ पाठवल्याने हंगेरीच्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नव्हता. त्यामुळे जिब्राल्टरने हंगेरीविरुद्ध खेळलेल्या सामन्याला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नसल्याने तो सामना या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434160.html २६२४] || २५ मे २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439814.html २७४१] || ८ जुलै २०२४ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439824.html २७५०] || १० जुलै २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SVN}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439825.html २७५२] || ११ जुलै २०२४ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SWE}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439830.html २७५६] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|NOR}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452624.html २८७८] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452625.html २८८१] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491604.html ३२९५] || १० जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 | [[२०२५ बल्गेरिया ट्वेंटी२० तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491606.html ३३००] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491607.html ३३०२] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491609.html ३३०८] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491610.html ३३१२] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} jrd2b6mqhlyjtt13a5rugjrqxl57zrc 2679013 2679009 2026-04-12T17:08:47Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679013 wikitext text/x-wiki खालील यादी जिब्राल्टर क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. जिब्राल्टरने २६ ऑक्टोबर २०१९ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | जिब्राल्टरने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273136.html १२३०] || २० ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273138.html १२३६] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282272.html १३३५] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282273.html १३४१] || २२ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282274.html १३४७] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282278.html १३५६] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282281.html १३६३] || २५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || बरोबरीत || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310170.html १५२२] || १० मे २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=6 | [[२०२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310172.html १५२४] || १० मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310174.html १५२६] || ११ मे २०२२ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310179.html १५३१] || १३ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310183.html १५३५] || १४ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310185.html १५३७] || १५ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320969.html १५८१] || २८ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320974.html १५८७] || २९ जून २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320978.html १५९३] || १ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320987.html १६०६] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|MLT}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367727.html २०५८] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367730.html २०५९] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367731.html २०६३] || ७ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|MLT}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391338.html २२६५] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=6 | |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391339.html २२६७] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|EST}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400053.html २२९१] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400054.html २२९४] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400055.html २३१५] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400056.html २३१७] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|LUX}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434155.html २६१८] || २४ मे २०२४ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | [[२०२४ कॉन्टिनेंटल कप|२०२४ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]<ref name="NonT20I" group="n">या आवृत्तीमध्ये [[हंगेरी क्रिकेट संघ]]ाने देखील भाग घेतलेला. परंतु हंगेरीने आपला दुय्यम फळीचा संघ पाठवल्याने हंगेरीच्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नव्हता. त्यामुळे जिब्राल्टरने हंगेरीविरुद्ध खेळलेल्या सामन्याला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नसल्याने तो सामना या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434160.html २६२४] || २५ मे २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439814.html २७४१] || ८ जुलै २०२४ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439824.html २७५०] || १० जुलै २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SVN}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439825.html २७५२] || ११ जुलै २०२४ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SWE}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439830.html २७५६] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|NOR}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452624.html २८७८] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452625.html २८८१] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491604.html ३२९५] || १० जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 | [[२०२५ बल्गेरिया ट्वेंटी२० तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491606.html ३३००] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491607.html ३३०२] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491609.html ३३०८] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491610.html ३३१२] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} enjolatzreqfiydjpeyvq8wt61r505z 0 316706 2679070 2677013 2026-04-13T04:21:40Z ~2026-22725-92 182112 /* पुरस्कार */ 2679070 wikitext text/x-wiki '''डॉ. मेघश्री दळवी''' या मराठी लेखिका आहेत. या विज्ञानकथा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html|title=Science India Magazine, Feb 2021 (Page no. 47)|website=scienceindiamag.in|url-status=dead|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101070835/https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html}}</ref> आणि विज्ञानलेख लिहितात.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=अशाश्वताच्या समशेरीवर: भारतातील हवामानबदल : अपाय आणि उपाय|url=https://books.google.co.in/books?id=gscvEAAAQBAJ&pg=PT19&lpg=PT19&dq=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&source=bl&ots=kov4kugH05&sig=ACfU3U3oqhOJsBSoatMCXw2LBHQiceW5kg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjX_Iai-or7AhVC4GEKHetKAh04UBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&f=false |language=Marathi }}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|title=विज्ञानसृष्टीचे वरदान – पुणे विद्यापीठ अभ्यासक्रमासाठी|last=तावरे|first=डॉ स्नेहल|publisher=स्न्हेहवर्धन प्रकाशन|year=2014|location=पुणे|pages=114|accessdate=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071118/http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|url-status=dead}}</ref> त्यांची आठ मराठी पुस्तके प्रकाशित झालेली असून अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात त्यांच्या कथा समाविष्ट आहेत. त्यांच्या दीडशेहून अधिक मराठी आणि पन्नासहून अधिक इंग्लिश विज्ञानकथा<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?255213|title=Summary Bibliography: Meghashri Dalvi|website=www.isfdb.org|access-date=2024-06-10}}</ref> प्रकाशित झाल्या आहेत. तर पाचशेहून अधिक मराठी विज्ञान लेख प्रकाशित झाले आहेत. त्यांनी कुमारवयीन वाचकांसाठीही लेखन केलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wayam.in/blog/detail/rashtriya-saankhyikee-din|title=अर्चनाचा पत्ता, वयम, जून २०२३|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/balmaifalya/balmaifal-article-on-memories-written-on-paper-in-a-box-found-on-beach-css-98-4833097/|title=बालमैफल: कुपीचे गुपित, लोकसत्ता जानेवारी १९, २०२५|url-status=live}}</ref> त्यांच्या कथा हिंदी, कन्नड, फ्रेंच, व स्पॅनिशमध्ये अनुवादित झाल्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://galaxiessf.com/produit/gsf-86/|title=GSF-86 {{!}} Galaxies SF|language=fr-FR|access-date=2026-02-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.magbook.in/ProductView.aspx?ID=11436&MAG_TITLE=-vigyan-sampreshan-jun-2024|title=Magbook- विज्ञान संप्रेषण जून 2024|website=www.magbook.in|access-date=2026-02-04}}</ref> त्यांनी अभियांत्रिकी पदवी आणि त्यानंतर व्यवस्थापनात पीएचडी मिळवलेली आहे.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=मराठी-विज्ञान-साहित्य (page no.37)|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724184350/https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Sahitya.marathi.gov.in |language=Marathi }}</ref> == प्रकाशित साहित्य == *पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह,२०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-04-03}}</ref> *गणितगोष्टी - गणितावर आधारित कथांचा संग्रह, २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/ganit-gosti-book-making-mathematics-magical-and-engaging-pjp78|title=जादू गणितातली रुक्षता संपण्याची...|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2025-05-11|website=Marathi News Esakal|language=Mr|access-date=2025-05-13}}</ref> *वेलकम बॅक - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ *आगमन - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/e-publications-mar/|title=इ-प्रकाशने, मराठी विज्ञान परिषद|url-status=live|ref=|दुवा=}}</ref> *चिक्कार नंतरच्या गोष्टी - कुमार विज्ञानकथा संग्रह, २०२० *ब्रह्मांडाची कवाडं - ज्येष्ठ लेखक [[लक्ष्मण लोंढे]] यांसमवेत सहसंपादन, प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रह, २०१६ <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=विज्ञानकथांची रोमांचक सफर|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20221031110519/https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Loksatta.com |language=Marathi }}</ref> *प्रिमझाल मान आणि अन्य विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह, २०१३ <ref>{{Cite web |date=2 December 2013 |title='मुलांना जगण्याची कला शिकवा'|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031112852/https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi }}</ref> *प्रारंभ - विज्ञानकथा संग्रह, २०१० *यंत्राच्या विश्वात, १९९० *अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात कथा समाविष्ट <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prahaar.in/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9e%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%b5/|title=विज्ञानकथांचा सशक्त प्रवास|date=2015-05-23|website=Prahaar.in|language=en-US|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419044634/https://prahaar.in/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/marathi-book-brahmanda-chi-kavand-review-1343339/|title=नव्या दमाच्या विज्ञानकथा|website=Loksatta|language=mr|url-status=live|access-date=2023-04-19}}</ref> ==पुरस्कार== * सार्वजनिक वाचनालय नाशिक पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२६<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.indiatimes.com/article-share?article=09_04_2026_101_008_mtnk_MT|title=Times ePaper Online - Read Today’s English, Marathi News Paper Online|website=The Economic Times|access-date=2026-04-13}}</ref> * पुणे मराठी ग्रंथालय चेतना पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2025-05-29}}</ref> * छंदश्री दिवाळी अंक स्पर्धा २०२२ - लघुकथा, प्रथम पुरस्कार <ref>http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_PULK_20230403_2_5</ref> * [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]] -  गो. रा. परांजपे पुरस्कार २०२२ <ref>{{Cite web |date=31 August 2022 |title=डॉ. मेघश्री दळवी यांना गो. रा. परांजपे पुरस्कार|url=https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031111826/https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=dainikprabhat.com |language=Marathi }}</ref> * महाराष्ट्र राज्य सरकार पुरस्कार - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ * हरिभाऊ मोटे विज्ञान पारितोषिक - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|title=हरिभाऊ मोटे पारितोषिक – मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)|language=en-US|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101041328/https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|url-status=dead}}</ref> * विज्ञानरंजन कथा स्पर्धा पुरस्कार १९८८ आणि १९८९ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा विजेते - Marathi Vidnyan Parishad|date=2020-08-21|language=mr-MR|url-status=dead|access-date=2022-11-12|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112041030/https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/vidnyan-ranjan-katha-spardha/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा – Marathi Vidnyan Parishad|language=en-US|access-date=2023-04-05}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:दळवी, मेघश्री}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:मराठी विज्ञानकथा लेखक]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ht448sdddnb00znqixnmr5axkg96krr 2679071 2679070 2026-04-13T04:53:49Z ~2026-22725-92 182112 /* पुरस्कार */ 2679071 wikitext text/x-wiki '''डॉ. मेघश्री दळवी''' या मराठी लेखिका आहेत. या विज्ञानकथा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html|title=Science India Magazine, Feb 2021 (Page no. 47)|website=scienceindiamag.in|url-status=dead|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101070835/https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html}}</ref> आणि विज्ञानलेख लिहितात.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=अशाश्वताच्या समशेरीवर: भारतातील हवामानबदल : अपाय आणि उपाय|url=https://books.google.co.in/books?id=gscvEAAAQBAJ&pg=PT19&lpg=PT19&dq=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&source=bl&ots=kov4kugH05&sig=ACfU3U3oqhOJsBSoatMCXw2LBHQiceW5kg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjX_Iai-or7AhVC4GEKHetKAh04UBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&f=false |language=Marathi }}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|title=विज्ञानसृष्टीचे वरदान – पुणे विद्यापीठ अभ्यासक्रमासाठी|last=तावरे|first=डॉ स्नेहल|publisher=स्न्हेहवर्धन प्रकाशन|year=2014|location=पुणे|pages=114|accessdate=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071118/http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|url-status=dead}}</ref> त्यांची आठ मराठी पुस्तके प्रकाशित झालेली असून अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात त्यांच्या कथा समाविष्ट आहेत. त्यांच्या दीडशेहून अधिक मराठी आणि पन्नासहून अधिक इंग्लिश विज्ञानकथा<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?255213|title=Summary Bibliography: Meghashri Dalvi|website=www.isfdb.org|access-date=2024-06-10}}</ref> प्रकाशित झाल्या आहेत. तर पाचशेहून अधिक मराठी विज्ञान लेख प्रकाशित झाले आहेत. त्यांनी कुमारवयीन वाचकांसाठीही लेखन केलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wayam.in/blog/detail/rashtriya-saankhyikee-din|title=अर्चनाचा पत्ता, वयम, जून २०२३|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/balmaifalya/balmaifal-article-on-memories-written-on-paper-in-a-box-found-on-beach-css-98-4833097/|title=बालमैफल: कुपीचे गुपित, लोकसत्ता जानेवारी १९, २०२५|url-status=live}}</ref> त्यांच्या कथा हिंदी, कन्नड, फ्रेंच, व स्पॅनिशमध्ये अनुवादित झाल्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://galaxiessf.com/produit/gsf-86/|title=GSF-86 {{!}} Galaxies SF|language=fr-FR|access-date=2026-02-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.magbook.in/ProductView.aspx?ID=11436&MAG_TITLE=-vigyan-sampreshan-jun-2024|title=Magbook- विज्ञान संप्रेषण जून 2024|website=www.magbook.in|access-date=2026-02-04}}</ref> त्यांनी अभियांत्रिकी पदवी आणि त्यानंतर व्यवस्थापनात पीएचडी मिळवलेली आहे.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=मराठी-विज्ञान-साहित्य (page no.37)|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724184350/https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Sahitya.marathi.gov.in |language=Marathi }}</ref> == प्रकाशित साहित्य == *पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह,२०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-04-03}}</ref> *गणितगोष्टी - गणितावर आधारित कथांचा संग्रह, २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/ganit-gosti-book-making-mathematics-magical-and-engaging-pjp78|title=जादू गणितातली रुक्षता संपण्याची...|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2025-05-11|website=Marathi News Esakal|language=Mr|access-date=2025-05-13}}</ref> *वेलकम बॅक - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ *आगमन - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/e-publications-mar/|title=इ-प्रकाशने, मराठी विज्ञान परिषद|url-status=live|ref=|दुवा=}}</ref> *चिक्कार नंतरच्या गोष्टी - कुमार विज्ञानकथा संग्रह, २०२० *ब्रह्मांडाची कवाडं - ज्येष्ठ लेखक [[लक्ष्मण लोंढे]] यांसमवेत सहसंपादन, प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रह, २०१६ <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=विज्ञानकथांची रोमांचक सफर|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20221031110519/https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Loksatta.com |language=Marathi }}</ref> *प्रिमझाल मान आणि अन्य विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह, २०१३ <ref>{{Cite web |date=2 December 2013 |title='मुलांना जगण्याची कला शिकवा'|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031112852/https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi }}</ref> *प्रारंभ - विज्ञानकथा संग्रह, २०१० *यंत्राच्या विश्वात, १९९० *अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात कथा समाविष्ट <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prahaar.in/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9e%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%b5/|title=विज्ञानकथांचा सशक्त प्रवास|date=2015-05-23|website=Prahaar.in|language=en-US|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419044634/https://prahaar.in/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/marathi-book-brahmanda-chi-kavand-review-1343339/|title=नव्या दमाच्या विज्ञानकथा|website=Loksatta|language=mr|url-status=live|access-date=2023-04-19}}</ref> ==पुरस्कार== * [[सार्वजनिक वाचनालय (नाशिक)|सार्वजनिक वाचनालय नाशिक]] पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२६<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.indiatimes.com/article-share?article=09_04_2026_101_008_mtnk_MT|title=Times ePaper Online - Read Today’s English, Marathi News Paper Online|website=The Economic Times|access-date=2026-04-13}}</ref> * पुणे मराठी ग्रंथालय चेतना पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2025-05-29}}</ref> * छंदश्री दिवाळी अंक स्पर्धा २०२२ - लघुकथा, प्रथम पुरस्कार <ref>http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_PULK_20230403_2_5</ref> * [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]] -  गो. रा. परांजपे पुरस्कार २०२२ <ref>{{Cite web |date=31 August 2022 |title=डॉ. मेघश्री दळवी यांना गो. रा. परांजपे पुरस्कार|url=https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031111826/https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=dainikprabhat.com |language=Marathi }}</ref> * महाराष्ट्र राज्य सरकार पुरस्कार - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ * हरिभाऊ मोटे विज्ञान पारितोषिक - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|title=हरिभाऊ मोटे पारितोषिक – मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)|language=en-US|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101041328/https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|url-status=dead}}</ref> * विज्ञानरंजन कथा स्पर्धा पुरस्कार १९८८ आणि १९८९ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा विजेते - Marathi Vidnyan Parishad|date=2020-08-21|language=mr-MR|url-status=dead|access-date=2022-11-12|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112041030/https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/vidnyan-ranjan-katha-spardha/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा – Marathi Vidnyan Parishad|language=en-US|access-date=2023-04-05}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:दळवी, मेघश्री}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:मराठी विज्ञानकथा लेखक]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] oc7evtiruqv1t9sb76f51m7n6p9y6xq 2679072 2679071 2026-04-13T04:55:03Z ~2026-22725-92 182112 /* पुरस्कार */ 2679072 wikitext text/x-wiki '''डॉ. मेघश्री दळवी''' या मराठी लेखिका आहेत. या विज्ञानकथा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html|title=Science India Magazine, Feb 2021 (Page no. 47)|website=scienceindiamag.in|url-status=dead|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101070835/https://scienceindiamag.in/magazine/feb-2021/files/basic-html/page47.html}}</ref> आणि विज्ञानलेख लिहितात.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=अशाश्वताच्या समशेरीवर: भारतातील हवामानबदल : अपाय आणि उपाय|url=https://books.google.co.in/books?id=gscvEAAAQBAJ&pg=PT19&lpg=PT19&dq=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&source=bl&ots=kov4kugH05&sig=ACfU3U3oqhOJsBSoatMCXw2LBHQiceW5kg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjX_Iai-or7AhVC4GEKHetKAh04UBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%A6%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A5%80&f=false |language=Marathi }}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|title=विज्ञानसृष्टीचे वरदान – पुणे विद्यापीठ अभ्यासक्रमासाठी|last=तावरे|first=डॉ स्नेहल|publisher=स्न्हेहवर्धन प्रकाशन|year=2014|location=पुणे|pages=114|accessdate=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071118/http://milindkasbe.com/wp-content/uploads/2018/02/S.-Y.-BSc-Semister-1.pdf|url-status=dead}}</ref> त्यांची आठ मराठी पुस्तके प्रकाशित झालेली असून अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात त्यांच्या कथा समाविष्ट आहेत. त्यांच्या दीडशेहून अधिक मराठी आणि पन्नासहून अधिक इंग्लिश विज्ञानकथा<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?255213|title=Summary Bibliography: Meghashri Dalvi|website=www.isfdb.org|access-date=2024-06-10}}</ref> प्रकाशित झाल्या आहेत. तर पाचशेहून अधिक मराठी विज्ञान लेख प्रकाशित झाले आहेत. त्यांनी कुमारवयीन वाचकांसाठीही लेखन केलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wayam.in/blog/detail/rashtriya-saankhyikee-din|title=अर्चनाचा पत्ता, वयम, जून २०२३|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/balmaifalya/balmaifal-article-on-memories-written-on-paper-in-a-box-found-on-beach-css-98-4833097/|title=बालमैफल: कुपीचे गुपित, लोकसत्ता जानेवारी १९, २०२५|url-status=live}}</ref> त्यांच्या कथा हिंदी, कन्नड, फ्रेंच, व स्पॅनिशमध्ये अनुवादित झाल्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://galaxiessf.com/produit/gsf-86/|title=GSF-86 {{!}} Galaxies SF|language=fr-FR|access-date=2026-02-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.magbook.in/ProductView.aspx?ID=11436&MAG_TITLE=-vigyan-sampreshan-jun-2024|title=Magbook- विज्ञान संप्रेषण जून 2024|website=www.magbook.in|access-date=2026-02-04}}</ref> त्यांनी अभियांत्रिकी पदवी आणि त्यानंतर व्यवस्थापनात पीएचडी मिळवलेली आहे.<ref>{{Cite web |date=31 October 2022 |title=मराठी-विज्ञान-साहित्य (page no.37)|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724184350/https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2020/12/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF.pdf |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Sahitya.marathi.gov.in |language=Marathi }}</ref> == प्रकाशित साहित्य == *पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह,२०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-04-03}}</ref> *गणितगोष्टी - गणितावर आधारित कथांचा संग्रह, २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/ganit-gosti-book-making-mathematics-magical-and-engaging-pjp78|title=जादू गणितातली रुक्षता संपण्याची...|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2025-05-11|website=Marathi News Esakal|language=Mr|access-date=2025-05-13}}</ref> *वेलकम बॅक - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ *आगमन - विज्ञानकथा संग्रह, २०२३ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/e-publications-mar/|title=इ-प्रकाशने, मराठी विज्ञान परिषद|url-status=live|ref=|दुवा=}}</ref> *चिक्कार नंतरच्या गोष्टी - कुमार विज्ञानकथा संग्रह, २०२० *ब्रह्मांडाची कवाडं - ज्येष्ठ लेखक [[लक्ष्मण लोंढे]] यांसमवेत सहसंपादन, प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रह, २०१६ <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=विज्ञानकथांची रोमांचक सफर|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20221031110519/https://www.loksatta.com/lokprabha/pustkachepaan/book-review-bramhandachi-kavada-1346697/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Loksatta.com |language=Marathi }}</ref> *प्रिमझाल मान आणि अन्य विज्ञानकथा - विज्ञानकथा संग्रह, २०१३ <ref>{{Cite web |date=2 December 2013 |title='मुलांना जगण्याची कला शिकवा'|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031112852/https://maharashtratimes.com/-/articleshow/26709370.cms |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi }}</ref> *प्रारंभ - विज्ञानकथा संग्रह, २०१० *यंत्राच्या विश्वात, १९९० *अनेक प्रातिनिधिक विज्ञानकथा संग्रहात कथा समाविष्ट <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prahaar.in/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9e%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%b5/|title=विज्ञानकथांचा सशक्त प्रवास|date=2015-05-23|website=Prahaar.in|language=en-US|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419044634/https://prahaar.in/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/marathi-book-brahmanda-chi-kavand-review-1343339/|title=नव्या दमाच्या विज्ञानकथा|website=Loksatta|language=mr|url-status=live|access-date=2023-04-19}}</ref> ==पुरस्कार== * [[सार्वजनिक वाचनालय (नाशिक)|सार्वजनिक वाचनालय नाशिक]] पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२६<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.indiatimes.com/article-share?article=09_04_2026_101_008_mtnk_MT|title=Times ePaper Online - Read Today’s English, Marathi News Paper Online|website=The Economic Times|access-date=2026-04-13}}</ref> * [https://map.sahapedia.org/article/%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%87%20%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%20%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF/5654 पुणे मराठी ग्रंथालय] चेतना पुरस्कार - पॉपअप आणि इतर विज्ञानकथा या संग्रहासाठी २०२५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/savarkar-was-the-first-advocate-of-national-security-ssb-93-5119664/|title=स्वा. सावरकर हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे पहिले पुरस्कर्ते|date=2025-05-29|website=Loksatta|language=mr|access-date=2025-05-29}}</ref> * छंदश्री दिवाळी अंक स्पर्धा २०२२ - लघुकथा, प्रथम पुरस्कार <ref>http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_PULK_20230403_2_5</ref> * [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]] -  गो. रा. परांजपे पुरस्कार २०२२ <ref>{{Cite web |date=31 August 2022 |title=डॉ. मेघश्री दळवी यांना गो. रा. परांजपे पुरस्कार|url=https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031111826/https://www.dainikprabhat.com/dr-meghshree-dalvi-was-born-res-paranjape-award/ |archive-date=31 October 2022 |access-date=31 October 2022 |website=dainikprabhat.com |language=Marathi }}</ref> * महाराष्ट्र राज्य सरकार पुरस्कार - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ * हरिभाऊ मोटे विज्ञान पारितोषिक - यंत्रांच्या विश्वात या विज्ञान पुस्तकासाठी १९९२ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|title=हरिभाऊ मोटे पारितोषिक – मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)|language=en-US|access-date=2022-11-01|archive-date=2022-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101041328/https://www.mavipamumbai.org/haribhau-mote-award/|url-status=dead}}</ref> * विज्ञानरंजन कथा स्पर्धा पुरस्कार १९८८ आणि १९८९ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा विजेते - Marathi Vidnyan Parishad|date=2020-08-21|language=mr-MR|url-status=dead|access-date=2022-11-12|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112041030/https://mavipa.org/science/activity/competition/vranjankspa/vranjankspawnr/page/7/}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mavipa.org/vidnyan-ranjan-katha-spardha/|title=विज्ञान रंजन कथा स्पर्धा – Marathi Vidnyan Parishad|language=en-US|access-date=2023-04-05}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:दळवी, मेघश्री}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:मराठी विज्ञानकथा लेखक]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 4ndq2f5kvn9sb1ru71ytnjpaem066qj 0 349571 2679001 2610064 2026-04-12T13:49:12Z ~2026-22611-82 182090 /* भुषविलेली पदे */ 2679001 wikitext text/x-wiki '''माधवराव भुजंगराव किन्हाळकर''' हे मराठी राजकारणी आहेत. ते [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकरचे]] १९९०-९९ पर्यंत आमदार होते तसेच एकेकाळी [[महाराष्ट्र]] राज्याचे राज्यमंत्री होते. ते [[भोकर (शहर)]] येथील रहिवासी आहेत. {{माहितीचौकट संसद सदस्य | सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = डॉ. | नाव = माधवराव किन्हाळकर | सन्मानवाचक प्रत्यय= राज्यमंत्री-गृह | लघुचित्र= | पद = माजी मंत्री | कार्यकाळ_आरंभ = १९९० | कार्यकाळ_समाप्ती = १९९५ | राष्ट्रपती = | मागील = [[शंकरराव चव्हाण]] | पुढील = [[बालाजीराव गोरठेकर]] | क्रम2 = | पद2 = [[महाराष्ट्र विधानसभा|सदस्य, महाराष्ट्र विधानसभा]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९० | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९९ | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1963|10|28}} | जन्मस्थान = भोकर | राष्ट्रीयत्व = {{flag|भारत}} | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | इतरपक्ष = [[काँग्रेस]], [[भाजप]],[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] | पती = | पत्नी = [[वृषाली किन्हाळकर]] | अपत्ये = १ | निवास = | मतदारसंघ = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]] | व्यवसाय = वैद्यकीय | धर्म = हिंदू | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} प्रसिद्ध कवयित्री [[वृषाली किन्हाळकर]] या त्यांच्या पत्नी होतं. =भुषविलेली पदे= * महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य * राज्य मंत्रीमंडळात कनिष्ठ मंत्री * अध्यक्ष, नांदेड जिल्हा क्रिकेट परिषद * अध्यक्ष: [[दिगंबरराव बिंदू]] स्मारक समिती, भोकर {{DEFAULTSORT:किन्हाळकर, माधव भुजंगराव}} [[वर्ग:भोकरचे आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यमंत्री]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] bottof3awr7z69kaswjuz9hg7nsnbdh 0 353713 2679034 2467494 2026-04-12T23:19:58Z Khirid Harshad 138639 2679034 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = गुरू तेग बहादुर नगर मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[गुरू तेग बहादुर नगर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 6iz7667aetktymfiql29loyc512uvv1 0 353714 2679031 2467496 2026-04-12T23:19:09Z Khirid Harshad 138639 2679031 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = अँटॉप हिल मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[वडाळा]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 95sjt8s66qnlzy5ncv6f7gsjns9me4a 0 353715 2679033 2467497 2026-04-12T23:19:40Z Khirid Harshad 138639 2679033 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = आचार्य अत्रे नगर मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[वडाळा]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 9b52gdfa5mbkqc6afebibid5t24kgyj 0 353716 2679045 2471951 2026-04-12T23:22:34Z Khirid Harshad 138639 2679045 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = वडाळा ब्रिज मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[वडाळा]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] [[वर्ग:वडाळा]] 3rcrx412njf2ytcx1toc7s1y3ito62m 0 353717 2679036 2471941 2026-04-12T23:20:37Z Khirid Harshad 138639 2679036 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = दादर (पूर्व) मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[दादर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] [[वर्ग:दादर]] diz35fiaw37lzqzsnpbgiyziq83pyc2 0 353718 2679037 2467502 2026-04-12T23:20:49Z Khirid Harshad 138639 2679037 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = नायगाव मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[दादर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] l7mcpxjctb3dzlu3q5hq7hahxvhp224 0 353719 2679032 2467503 2026-04-12T23:19:22Z Khirid Harshad 138639 2679032 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = आंबेडकर नगर मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[दादर]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] jmzyli1093pl5yzvdexeczq0nuav4sq 0 353720 2679041 2467504 2026-04-12T23:21:42Z Khirid Harshad 138639 2679041 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = मिंट कॉलनी मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[परळ]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 1fiyu5iqh1suyegtd4yrljs4pbxr42b 0 353721 2679043 2467505 2026-04-12T23:22:04Z Khirid Harshad 138639 2679043 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = लोअर परळ मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[लोअर परळ]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] gvg3kgj0ve710gjwc94njyxjvndvc2p 0 353722 2679047 2467506 2026-04-12T23:23:00Z Khirid Harshad 138639 2679047 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = संत गाडगे महाराज चौक मोनोरेल स्थानक | चित्र = Mumbai Monorail logo.jpg | चित्र२ = | स्थान = [[मुंबई]] | पत्ता = [[महालक्ष्मी]], [[मुंबई]] | प्रकार = [[जलद परिवहन]] | मार्ग = २ | जोडमार्ग = | लांबी = | स्थानके = | प्रवासी = | आरंभ = ३ मार्च २०१९ | वेब = | नकाशा = {{मुंबई मोनोरेल मार्ग}} }} {{मुंबई मोनोरेल}} [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल स्थानके]] 213b4u2v01fgnz344iquwadec4mq22v 0 355823 2679002 2653568 2026-04-12T13:50:16Z ~2026-22611-82 182090 /* शैक्षणिक चळवळ */ 2679002 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''भोकर''' शहर हे महाराष्ट्रातील [[नांदेड जिल्हा]]चा भाग आहे. ते तालुक्याचा भाग असून उपविभागीय कार्यालये तेथे आहेत. तसेच ते महाराष्ट्र-तेलंगण सीमेजवळ वसलेले औद्योगिक शहर आहे. हे शहर [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ]] मध्ये येत असून शहराचे नांव मतदारसंघाला आहे. {{Location map |भारत| label= भोकर |mark=<!--dot-->Green pog.svg |lat_deg=19|lat_min=13 |lon_deg=77|lon_min=40 |position= centre |width=300 |float= centre }} == ईतिहास == भोगावतीनगर असे पुराणात नाव. * [[निजामशाही]] कालखंडात महसूल-संकलनासाठी '''महाल''' दर्जा. == भोकर नगरपालिका == २००८ साली नगरपालिकेची स्थापना झाली असून पहिला सार्वत्रिक निवडणूक एप्रिल-२०१० साली होवून १७ नगरसेवक निवडून नगरपालिकेत दाखल, तर एप्रिल-२०१५ मध्ये १९ नगरसेवक ५०% नगरसेविकांसह लोकप्रतिनिधी बनल्या, परंतु तेव्हापासून COVID-19 मुळे नगरपालिकेची ३री सार्वत्रिक निवडणूक-२०२० डिसेंबर-२०२६ मध्ये झाली असून नगराध्यक्षपदासह भारतीय जनता पक्षाचे वर्चस्व नगरपालिकेवर आहे. ==नगराध्यक्षांची यादी== # डॉ.विजयकुमार दंडे, [[काँग्रेस]] # विनोद ढवळे, ([[काँग्रेस|INC]]) # साहेबराव सोमेवाड, (अपक्ष) # श्रीमती संगिता चिंचाळकर, ([[Congress]]) # श्री. भगवानराव दंडवे ([[भाजप|BJP]]) == शैक्षणिक चळवळ == # कै. दिगंबरराव बिंदू महाविद्यालय # डॉ. शासकीय औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, भोकर [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] [[वर्ग:भोकर तालुक्यातील गावे]] ig5qqtsubn9kvazbxf5bx7ge4wiws3g 10 375006 2679030 2678300 2026-04-12T23:06:02Z ~2026-22679-67 182101 2679030 wikitext text/x-wiki {{Routemap |inline = <includeonly>1</includeonly> |navbar = MM Yellow Line |title = मुंबई मेट्रो |title-color = black |title-bg = Yellow |state = collapsed |map-title = पिवळी मार्गिका २ |map = ~~{{center|किमी}}~~ hCONTg red\\~~ ~~ ~~''[[File:BSicon SUBWAY-CHN.svg|18px]] [[लाल मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|लाल मार्गिका ७]]'' hABZgl red\hSTR+r red\ XPLTaq!~hINTACC red\XPLTeq!~lhBHF!~KSTRe red!~KINTACCa yellow\~~०.००००~~{{मेट्रो|दहिसर (पूर्व)}} hCONTgq red\hSTRr red\hSTR yellow\\~~ ~~ ~~''[[File:BSicon SUBWAY-CHN.svg|18px]] [[लाल मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|लाल मार्गिका ९]]'' RP4e\hSKRZ-G4 yellow\dRP4q\d~~ ~~ ~~महात्मा गांधी रस्ता hACC yellow~~०.७११~~{{मेट्रो|आनंद नगर (मुंबई)}} CONTgq\mhKRZ yellow+\LSTR+r~~ ~~ ~~{{rint|mumbai|s}} ''{{BSto|[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]]|{{rws|डहाणू रोड}}कडे}}'' dWASSERq\hKRZW yellow\dWASSERq~~ ~~ ~~[[दहिसर नदी]] hACC yellow~~२.४२२७~~{{मेट्रो|कांदरपाडा}} hACC yellow~~३.३८३१~~{{मेट्रो|मंडपेश्वर}} hACC yellow~~४.४६८४~~{{मेट्रो|एकसर}} hACC yellow~~५.५३७५~~{{मेट्रो|बोरीवली (पश्चिम)}} hACC yellow~~६.४६५९~~{{मेट्रो|शिंपोली}} hACC yellow~~७.५७१८~~{{मेट्रो|कांदिवली (पश्चिम)}} hACC yellow~~८.२००३~~{{मेट्रो|डहाणूकरवाडी}} dWASSERq\hKRZW yellow\dWASSERq~~ ~~ ~~[[पोईसर नदी]] KDSTaq yellow!~lhSTRa@fq\hABZgr yellow\~~ ~~ ~~चारकोप डेपो hACC yellow~~९.५३५५~~{{मेट्रो|वळनई-मीठ चौकी}} hACC yellow~~१०.८४६~~{{मेट्रो|मालाड (पश्चिम)}} hACC yellow~~१२.२४३४~~{{मेट्रो|लोअर मालाड}} hACC yellow~~१३.१८३१~~{{मेट्रो|बांगुर नगर}} hACC yellow~~१४.४५५५~~{{मेट्रो|गोरेगाव (पश्चिम)}} dWASSERq\hKRZW yellow\dWASSERq~~ ~~ ~~[[ओशिवरा नदी]] hACC yellow~~१५.४६८७~~{{मेट्रो|ओशिवरा}} \exhCONTgq pink\hSTR yellow!~lhMSTRq!~exSTRq pink\XPLTa!~exhINTACCq pink\exhCONTfq pink~~ ~~{{मेट्रो|आदर्श नगर}}~~''[[File:BSicon exSUBWAY-CHN.svg|18px]] [[गुलाबी मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|गुलाबी मार्गिका ६]]'' \XPLTaq!~hINTACC yellow\XPLTr~~१६.४३३~~{{मेट्रो|लोअर ओशिवरा}} XPLT+l\XPLTeq!~hKINTACCxe yellow\~~१७.५७८६~~{{मेट्रो|अंधेरी (पश्चिम)}} hdCONTgq azure\XPLTe!~hINTACCq azure\hSTRq azure!~lhMSTR!~exSTR yellow\hcSTRq azure\hCONTfq azure\c~~ ~~{{मेट्रो|डी.एन. नगर}}~~''[[File:BSicon SUBWAY-CHN.svg|18px]] [[निळी मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|निळी मार्गिका १]]'' exhACC yellow~~१८.६३७६~~{{मेट्रो|इ.एस.आय.सी. नगर}} exhACC yellow~~२०.३०२६~~{{मेट्रो|प्रेम नगर}} exhACC yellow~~२०.८२९२~~{{मेट्रो|इंदिरा नगर}} exhACC yellow~~२१.९०२५~~{{मेट्रो|नानावटी रुग्णालय}} \exhSTR yellow\LSTR~~ ~~ ~~''{{rint|mumbai|s}} [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]]'' \exhINTACC yellow\BHF~~२३.५०९४~~{{मेट्रो|खिरा नगर}}┃{{rws|सांताक्रुझ}} \exhACC yellow\STR~~२४.४६६०~~{{मेट्रो|सारस्वत नगर}} \exhACC yellow\STR~~२५.५५९०~~{{मेट्रो|राष्ट्रीय महाविद्यालय}} \exhINTACC yellow\BHF~~२६.६९९७~~{{मेट्रो|वांद्रे}}┃{{rws|वांद्रे}} CONTgq\xmhKRZ yellow+\STRr~~ ~~ ~~{{rint|mumbai|s}} ''{{BSto|[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]]|{{rws|चर्चगेट}}कडे}}'' RP4e\exhSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~[[पश्चिम द्रुतगती महामार्ग]] exhACC yellow~~२८.९१३९~~{{मेट्रो|आयकर कार्यालय}} tCONTgq teal\tINTACCq teal!~lhMBHF!~exSTR yellow!~lINTACC\tCONTfq teal~~ ~~{{मेट्रो|वांद्रे कुर्ला संकुल}}~~''[[File:BSicon SUBWAY-CHN.svg|18px]] [[ॲक्वा मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|ॲक्वा मार्गिका ३]]'' dWASSERq\exhKRZW yellow\dWASSERq~~ ~~ ~~वाकोला नाला exhACC yellow~~३०.१८८०~~{{मेट्रो|आय.एल. आणि एफ.एस.}} exhACC yellow~~३०.८९२८~~{{मेट्रो|एम.टी.एन.एल.}} dWASSERq\exhKRZW yellow\dWASSERq~~ ~~ ~~[[मिठी नदी]] exhACC yellow~~३२.७२०२~~{{मेट्रो|एस.जी. बर्वे मार्ग}} CONTgq\xmhKRZ yellow+\CONTfq~~ ~~ ~~''{{BSto|[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]]|← [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]कडे┃{{rws|कल्याण जंक्शन}}कडे →|align=center}}'' RP4e\exhSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~[[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] उड्डाणपूल रस्ता d\CONTgq\dSTRq!~MSTR!~exhSTR yellow\kSTR2+r\kSTRc3~~ ~~ ~~{{rint|mumbai|s}} ''[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]कडे'' d\\exhACC yellow\d\kLLSTR+4~~३४.३४९२~~{{मेट्रो|कुर्ला (पूर्व)}} exhCONTgq green\exhINTACCq green!~lhMBHF!~exhINTACC yellow\exhCONTfq green~~३५.३५६३~~{{मेट्रो|पूर्व द्रुतगती महामार्ग}} ''[[File:BSicon exSUBWAY-CHN.svg|18px]] [[हिरवी मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|हिरवी मार्गिका ४]]'' HUBc2\exhINTACC yellow!~HUB3\~~३५.९९६७~~{{मेट्रो|चेंबूर}} uhdCONTgq\uhINTACCq!~HUB1\uhSTRq!~lhMSTR!~exSTR yellow!~HUBc4\uhcSTRq\uhCONTfq\c~~ ~~ ~~{{rint|mono|link=मुंबई मोनोरेल}} {{BSsplit|[[व्हीएनपी आणि आरसी मार्ग जंक्शन मोनोरेल स्थानक|व्हीएनपी आणि आरसी मार्ग जंक्शन]]|''[[मुंबई मोनोरेल]]''}} hACC yellow~~३६.९५९०~~{{मेट्रो|डायमंड गार्डन}} hACC yellow~~३७.८१९०~~{{मेट्रो|शिवाजी चौक (मुंबई)}} RP4e\hSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~ [[पूर्व मुक्तमार्ग (मुंबई)]] d\\hACC yellow\d\kLLSTR3~~३८.९३९६~~{{मेट्रो|देवनार}} c\cd!~3STR3+l\d!~MSTR!~hSTR yellow\kSTRr+1\d!~kSTRc4 c!~HUBaq\cd!~v3BHF.L-\cHUBq\hINTACC yellow!~HUBeq\\c~~४०.५४६७~~{{मेट्रो|मानखुर्द}}┃{{rws|मानखुर्द}} c\cd!~3STRl+4\cd!~hSTR yellow\cSTRq\CONTfq~~ ~~ ~~{{rint|mumbai|s}} ''[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] {{rws|पनवेल}}कडे'' hACC yellow~~४१.५०७४~~{{मेट्रो|मंडाळे}} KDSTe yellow!~lhSTRe@g~~ ~~ ~~मंडाळे डेपो }}<noinclude> {{Railway-routemap|IN|पिवळी मार्गिका (मुंबई मेट्रो)|type=rapid transit line|cat=no}} [[वर्ग:मुंबई मेट्रो साचे]] </noinclude> 3du566lfw3ljp0yokefo2fa7nqpsoqv 0 377084 2679020 2653488 2026-04-12T17:29:03Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679020 wikitext text/x-wiki खालील यादी नॉर्वे महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. नॉर्वेने ३१ जुलै २०१९ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | नॉर्वेने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193700.html ७०३] || ३१ जुलै २०१९ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|NOR}} || rowspan=6 | [[२०१९ फ्रान्स चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193701.html ७०४] || ३१ जुलै २०१९ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193704.html ७०८] || १ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193705.html ७०९] || २ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193707.html ७११] || २ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193709.html ७१३] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[नॉंत|पार्क डू ग्रँड-ब्लोटेरेयु]], [[नॉंत]] || {{crw|JER}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275074.html ९३९] || २९ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|SWE}} [[गुट्स्टा क्रिकेट मैदान]], [[स्वीडन|कोल्स्वा]] || {{crw|SWE}} || |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316753.html १०८३] || २७ मे २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|SWE}} [[गुट्स्टा क्रिकेट मैदान]], [[स्वीडन|कोल्स्वा]] || {{crw|SWE}} || rowspan=4 | [[२०२२ महिला ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316754.html १०८४] || २७ मे २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|SWE}} [[गुट्स्टा क्रिकेट मैदान]], [[स्वीडन|कोल्स्वा]] || {{crw|SWE}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316756.html १०८७] || २८ मे २०२२ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|SWE}} [[गुट्स्टा क्रिकेट मैदान]], [[स्वीडन|कोल्स्वा]] || {{crw|NOR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316758.html १०८९] || २९ मे २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|SWE}} [[गुट्स्टा क्रिकेट मैदान]], [[स्वीडन|कोल्स्वा]] || {{crw|SWE}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339551.html १२९२] || ११ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका|२०२२ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339552.html १२९४] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|IOM}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|IOM}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339555.html १२९७] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339557.html १२९९] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|SWE}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391654.html १५४४] || २५ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{crw|DEN}} || rowspan=4 | [[२०२३ महिला टी२०आ नॉर्डिक कप|२०२३ महिला ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391657.html १५४९] || २६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|EST}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{crw|NOR}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391660.html १५५२] || २६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{crw|SWE}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391648.html १५५५] || २७ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{crw|SWE}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1445491.html १९८२] || १० ऑगस्ट २०२४ || {{crw|EST}} || {{flagicon|NOR}} [[ओस्लो|एकेबर्ग क्रिकेट मैदान क्र. १]], [[ओस्लो]] || {{crw|NOR}} || rowspan=3 | [[२०२४ महिला नॉर्डिक कप|२०२४ महिला ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1445485.html १९८५] || ११ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NOR}} [[ओस्लो|एकेबर्ग क्रिकेट मैदान क्र. १]], [[ओस्लो]] || {{crw|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1445489.html १९८७] || ११ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|GUE}} || {{flagicon|NOR}} [[ओस्लो|एकेबर्ग क्रिकेट मैदान क्र. १]], [[ओस्लो]] || {{crw|GUE}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450198.html २०१४] || १४ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[कोगे|कोगे क्रिकेट क्लब मैदान क्र. १]], [[कोगे]] || {{crw|DEN}} || rowspan=4 | [[२०२४ कोपनहेगन कप|२०२४ महिला ट्वेंटी२० कोपनहेगन चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450201.html २०२०] || १४ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|LUX}} || {{flagicon|DEN}} [[कोगे|कोगे क्रिकेट क्लब मैदान क्र. २]], [[कोगे]] || {{crw|NOR}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450203.html २०२४] || १५ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|DEN}} [[कोगे|कोगे क्रिकेट क्लब मैदान क्र. २]], [[कोगे]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450204.html २०२६] || १५ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|LUX}} || {{flagicon|DEN}} [[कोगे|कोगे क्रिकेट क्लब मैदान क्र. २]], [[कोगे]] || {{crw|NOR}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478411.html २२२३] || ७ एप्रिल २०२५ || {{crw|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|POR}} || rowspan=3 | |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478412.html २२२४] || ८ एप्रिल २०२५ || {{crw|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|NOR}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478413.html २२२७] || ९ एप्रिल २०२५ || {{crw|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499022.html २४५२] || २९ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[कोपनहेगन|अल्बर्ट्सलंड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोपनहेगन|अल्बर्ट्सलंड]] || {{crw|SWE}} || rowspan=4 | [[२०२५ महिला नॉर्डिक कप|२०२५ महिला ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499023.html २४५३] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[कोपनहेगन|इसॉय क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोपनहेगन|इसॉय]] || {{crw|NOR}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499026.html २४५६] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|DEN}} [[कोपनहेगन|इसॉय क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोपनहेगन|इसॉय]] || {{crw|GER}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499027.html २४५९] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[कोपनहेगन|अल्बर्ट्सलंड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोपनहेगन|अल्बर्ट्सलंड]] || {{crw|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506186.html २५३६] || ११ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|TUR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{crw|NOR}} || rowspan=4 | [[२०२५ महिला ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506188.html २५३८] || ११ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{crw|ROM}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506189.html २५३९] || १२ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{crw|NOR}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506190.html २५४०] || १२ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{crw|NOR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:नॉर्वे क्रिकेट|महिला टी२०]] [[वर्ग:महिला टी२० क्रिकेट]] p9pn07dofr6vry0mdi3dog77oeucvd0 0 378091 2679052 2673325 2026-04-12T23:30:15Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[योगशिखा-उपनिषद्]] वरुन [[योगशिखा उपनिषद]] ला हलविला 2673325 wikitext text/x-wiki {{बदल}} योगशिखा-उपनिषद् (योगशिखोपनिषद्) हे कृष्ण यजुर्वेदाचे उपनिषद् पद्य शैलीत असून योगविषयक उपनिषदांमध्ये त्याची गणना केली जाते. प्रस्तुत उपनिषदामध्ये गुरू (महेश्वर) आणि शिष्य (ब्रह्मदेव) यांच्या प्रश्नोत्तररूपी संवादातून जीवाच्या ऐहिक आणि पारमार्थिक परम कल्याणासाठी आत्मज्ञानाचे विवेचन आले आहे. योगशिखा उपनिषदाच्या अथर्ववेदाशी संबधित लघू आवृत्ती आणि कृष्ण यजुर्वेदाशी संबधित दीर्घ आवृत्ती अशा दोन आवृत्ती अस्तित्वात आहेत. दीर्घ आवृत्तीत एकूण सहा अध्याय आढळतात. प्रस्तुत नोंदीत दीर्घ आवृत्तीचा विचार केला आहे. प्रथम अध्यायाचे नाव ‘मुक्तिमार्ग जिज्ञासा’ असे आहे. यात एकूण १७८ श्लोक असून षट्चक्र निरूपणाने या अध्यायाचा शेवट होतो. हिरण्यगर्भ प्रजापती अर्थात ब्रह्मदेव संसारात बद्ध असलेल्या जीवाला मुक्ती कशी मिळेल, सर्व सुखांची व सिद्धींची प्राप्ती कशी होईल आणि दुःखांचा नाश कसा होईल, असे शंकराला विचारतात. यावर शंकर असे विधान करतात की, कैवल्य केवळ शास्त्राचा अभ्यास करून प्राप्त होऊ शकत नाही. मोक्षाची इच्छा असणाऱ्या साधकाने ज्ञान आणि योग या दोनही मार्गांचा अवलंब करावा. ज्ञानमार्गाचा अवलंब केल्यामुळे साधकाच्या अज्ञानाची निवृत्ती होऊन तो स्वरूपाचे ज्ञान प्राप्त करतो आणि काम, क्रोध, भय इत्यादी दोषांपासून मुक्त होऊन परमपद अर्थात कैवल्य साध्य करतो. मात्र ज्ञानी मनुष्याला योगाशिवाय मोक्षप्राप्ती नाही. साधकाचे अपरिपक्व आणि परिपक्व असे दोन प्रकार सांगितले आहेत. योगरहित साधक अपरिपक्व, तर योगसहित साधक परिपक्व होय. ज्याने मन, बुद्धी, काम, क्रोध आणि इंद्रिय यांवर विजय मिळविला आहे तो योगी श्रेष्ठ होय. जीव आणि परमात्मा यांच्या ऐक्यास योग असे म्हटले आहे. प्रस्तुत अध्यायात योगशिखेचे निरूपण केले आहे. ईश्वराचे ध्यान करून शरीराच्या मध्यभागी आदित्य मंडलाप्रमाणे आकृती असलेल्या किरण-रूप ज्वालांनी युक्त अशा अग्नीला, दीपाच्या मध्यभागी जळणाऱ्या वातीप्रमाणे प्रज्वलित करावे. हा अग्नी प्राणतत्त्वाने प्रज्वलित होतो. या अध्यायात मंत्रयोग, हठयोग, लययोग आणि राजयोग या चारही योगांचे संक्षिप्त वर्णन आढळते. या चार प्रकारांच्या योगास एकत्रितपणे ‘महायोग’ अशी संज्ञा आहे. अभ्यासानेच महायोगात सफलता प्राप्त होते. योगाभ्यासासाठी प्राणावर विजय मिळविण्याची सिद्धी प्राप्त केलेल्या गुरूची निवड करावी. अशा गुरूंच्या उपदेशानुसार साधकाने प्राणावर विजय मिळवावा. सरस्वतीचालन, कुंडलिनीचालन आणि कुंडलिनीजागृतीची सविस्तर प्रक्रिया येथे विशद केली आहे. तसेच मानवी शरीरांतर्गत कामरूप पीठ, पूर्णगिरीपीठ, जालंधर पीठ आणि उड्याण पीठ ह्या चार पीठांचे आणि त्या अनुषंगाने षट्चक्रांचे निरूपण आढळते. जीवन्मुक्ताचे आणि सिद्ध पुरुषाचे वर्णनही या अध्यायात आले आहे. द्वितीय अध्यायाचे नाव ‘योगज्ञानाधिकारी’ असे आहे. यात एकूण २२ श्लोक असून योगज्ञानाचा अधिकारी कसा असावा ह्याचा उपदेश प्रस्तुत अध्यायात केला आहे. तो इंद्रियनिग्रह करणारा, ब्रह्मचारी, बारा वर्षे प्रमादरहित सेवा करणारा आणि यथार्थ बोलणारा असा असावा. गुरूने धनलोभाने अयोग्य साधकास योगविद्येचा उपदेश करू नये. येथे प्रणव ह्या मूलमंत्राचे माहात्म्य विशद केले आहे. हा मंत्र सर्व मंत्रांचे मूळ आहे. तो सर्व सिद्धींचे कारण आहे. ह्या मंत्राद्वारे परमेश्वराच्या ठिकाणी मनाचा लय होतो. या व अन्य लक्षणांमुळे प्रणवास मूलमंत्र आणि परमेश्वराचे लिंग (प्रतीक) असेही म्हणतात. ह्या मंत्राचे सर्व प्राण्यांमध्ये निरंतर अस्तित्व असल्यामुळे आणि तो परमेश्वराच्या स्वरूपाचा सूचक असल्यामुळे ह्या मूलमंत्रास सूत्र असेही म्हटले आहे. सूत्र म्हणजे सर्वांना एकत्र आणण्याचे साधन. प्रणवाचे बिंदूपीठ अर्थात जिच्यापासून विश्वाचा प्रारंभ होतो त्या अव्यक्त आधाररूप शक्तीला महामाया, महालक्ष्मी आणि सरस्वती असेही संबोधिले जाते. प्रणवाच्या अभ्यासाने शुद्ध आत्मस्वरूप जाणले जाते. नादानुसंधानाचे महत्त्व थोडक्यात सांगितले आहे. गुरुभक्ती आणि ईश्वरभक्तीचे महत्त्व विशद करण्यासाठी श्वेताश्वतर उपनिषदामध्ये ‘ज्याची ईश्वर आणि गुरूंवर अढळ श्रद्धा असते, त्या महात्म्याला उपनिषदात वर्णिलेली तत्त्वे ज्ञात होतात’, असे सांगितले आहे (श्वेताश्वतर उपनिषद् ६.२२). तृतीय अध्यायाचे नाव ‘नादब्रह्मण: परापश्यन्त्यादिरूपचतुष्टयम्’ असे आहे. यात एकूण २५ श्लोक आहेत. अध्यायाच्या नावावरूनच हे स्पष्ट होते की या अध्यायात परा, पश्यन्ती, मध्यमा आणि वैखरी असे वाणीचे अर्थात नादब्रह्माचे चार प्रकार विशद केले आहेत. तसेच शब्दब्रह्माची उपासना सांगितली आहे. शब्दब्रह्माच्या उपासनेने परब्रह्माची प्राप्ती होते, असे म्हटले आहे. चौथ्या अध्यायाचे नाव ‘जीवत्वस्य असत्यत्वम्’ असे आहे. यात एकूण २४ श्लोक आहेत. ‘जीवत्वस्य असत्यत्वम्’ याचा अर्थ जीवाचे मिथ्या स्वरूप असा होतो. अर्थात जीवात्मा, व्यावहारिक जग हे मिथ्या असून केवळ ब्रह्मतत्त्व हेच सत्य आहे. ज्याप्रमाणे दोरीवर सर्पाचा आभास होतो, त्याप्रमाणे चैतन्यावर जीवाचा आभास होतो. चैतन्यरूप ब्रह्म विश्वरूपाने भासते. ज्याप्रमाणे सोने दागिन्यांच्या रूपात भासते, त्याप्रमाणे ब्रह्म हे विश्वाच्या रूपाने भासते. जीवात्म्याच्या जाग्रत् (जागृत), स्वप्न व सुषुप्त ह्या तीन अवस्था देखील मिथ्या आहेत. या अवस्थांना पाहणारा अर्थात या अवस्थांचा द्रष्टा किंवा साक्षी चैतन्यरूप आत्मा हा शाश्वत आणि निरंतर सत्य आहे. ज्याप्रकारे घटाच्या स्वरूपाचे ज्ञान झाल्यावर घट म्हणजे वस्तुतः मातीच आहे हे कळते, त्याप्रमाणे प्रपंचाचे ज्ञान झाल्यावर प्रपंच म्हणजे तेजस्वी ब्रह्मच आहे असे ज्ञान प्राप्त होते. पाचव्या अध्यायाचे नाव ‘देहस्य विष्ण्वालयत्वम्’ अर्थात ‘देह विष्णूचे मंदिर आहे’ असे आहे. यात एकूण ६२ श्लोक आहेत. या अध्यायात शरीरातील षट्चक्रांचे त्याचप्रमाणे नाडी चक्राचे वर्णन आले आहे. सहा चक्रांचा आधार असलेल्या पीठांचा निर्देश येथे केला आहे. सुषुम्ना (ब्रह्मनाडी), इडा, पिंगला, विलंबिनी, गांधारी, हस्तिजिह्वा, पूषा, अलंबुसा, शूरा, विश्वोदरी, सरस्वती, राका, शंखिनी, कुहू, वारुणी आणि सीविनी ह्या नाड्यांचे स्थान आणि कार्य विशद केले आहे. खेचरीमुद्रा आणि विविध प्रकारची धारणा या अध्यायात सांगितली आहे. पृथ्वीतत्त्व, जलतत्त्व, अग्नितत्त्व, वायुतत्त्व आणि आकाशतत्त्व या तत्त्वांवर चित्ताच्या धारणेचा उपदेश केला आहे. कुंडलिनी शक्तीच्या चालन आणि जागरण प्रक्रियेच्या वर्णनाची येथे पुनरुक्ती आढळते. कुंडलिनीसाधनेमुळे साधकाला सर्व सिद्धी प्राप्त होतात. कुंडलिनीचे ज्ञान गुरूंच्या उपदेशानेच शक्य आहे म्हणून गुरूपूजनाचे विधान आणि महत्त्व विशद केले आहे. गुरूंची भक्तिभावाने सेवा करावी. साधकाने गुरूंशी तात्त्विक वाद करू नये. ज्या साधकाला योगशिखेचे ज्ञान होते, तो सर्वज्ञ होतो आणि त्याला मोक्षही मिळतो. सहाव्या अध्यायाचे नाव ‘कुण्डलिनीशक्ते: उपासनाविधि:’ अर्थात् ‘कुंडलिनी शक्तीची उपासना’ असे आहे. यात एकूण ७९ श्लोक आहेत. जीव प्राणवायूसह सुषुम्ना नाडीत प्रवेश करतो आणि ऊर्ध्वगामी होतो. जीवात्मा प्राण आणि अपान वायूच्या साहाय्याने शरीरात वर-खाली संचारण करतो. तो डाव्या आणि उजव्या म्हणजेच अनुक्रमे इडा आणि पिंगला नाडींच्या मार्गामध्ये सदैव गतिमान असल्याने दृष्टीस पडत नाही. अपान वायू प्राणवायूला आकर्षित करतो, त्याचप्रमाणे प्राणवायू अपान वायूला खेचतो. प्राणवायू ‘ह’ काराच्या रूपात बाहेर जातो आणि ‘स’ काराच्या रूपात पुन्हा आत येतो. याप्रमाणे जीव ‘हंस, हंस’ या मंत्राचा सतत जप करतो. प्राण आणि चित्त हे परस्परावलंबी आहेत. घड्यामध्ये असणाऱ्या दिव्याचा प्रकाश बाहेर दिसू शकत नाही. परंतु, घडा फुटल्यावर दिव्याचा प्रकाश सर्वत्र पसरतो. जीवाचे शरीर हासुद्धा घडा आहे आणि त्यात राहणारा जीव ‘तत्’ म्हणजे आत्मा आहे. देहाचा त्याग केल्यावर जीव आत्म्यात विलीन होतो. [[वर्ग:उपनिषद्]] jww6j7ajid3jvw24vig0jn5ot401a91 0 378107 2679050 2673173 2026-04-12T23:29:48Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वराहोपनिषद्]] वरुन [[वराहोपनिषद]] ला हलविला 2673173 wikitext text/x-wiki वराह रूपातील भगवंतांनी महामुनी ऋभु यांना सांगितलेले तत्त्वज्ञान हा वराह उपनिषदाचा विषय आहे. ह्यात एकूण पाच अध्याय असून त्यांत भगवंतांनी ब्रह्मविद्येचे सार सांगितले आहे. त्या अनुषंगाने पहिल्या अध्यायात विश्वातील एकूण ९६ तत्त्वांचे वर्णन येते. प्रत्येकी पाच ज्ञानेंद्रिये, कर्मेंद्रिये, तन्मात्र व महाभूते; पाच प्रकारचे प्राण; मन, बुद्धी, अहंकार व चित्त हे अंतःकरणाचे चार घटक; स्थूल, सूक्ष्म व कारण असे तीन देह; जाग्रत्, स्वप्न व सुषुप्ती ह्या तीन अवस्था; अस्तित्त्व, उत्पत्ती, वृद्धी, परिणाम, क्षय व नाश हे सहा विकार; भूक-तहान, शोक-मोह आणि जन्म-मृत्यू ह्या सहा द्वंद्वरूप ऊर्मी; त्वचा, रक्त, मांस, मेद, मज्जा व अस्थी हे सहा देहकोश; काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद व मत्सर हे सहा शत्रू; विश्व, तैजस व प्राज्ञ हे तीन प्रकारचे जीव; सत्त्व, रज व तम हे तीन गुण; प्रारब्ध, अनागत व अर्जित ही तीन प्रकारची कर्मे; वचन, आदान, गमन, विसर्ग व आनंद ही पाच कर्मेंद्रियांची कामे; संकल्प करणे, निश्चय करणे, अभिमान करणे आणि अवधारण करणे ही चार अंतःकरणांची कार्ये; मुदिता, करुणा, मैत्री व उपेक्षा ह्या चार भावना; दिशा, वायू, सूर्य, वरुण, अश्विनौ, अग्नी, इंद्र, उपेंद्र, यम, चंद्र, ब्रह्मा, रुद्र, जीवात्मा आणि परमात्मा अशी ही तत्त्वे होत. ह्या सर्वांहून परमतत्त्व म्हणजेच विष्णुतत्त्व पूर्णपणे विलक्षण होय (१.२-१५). आत्म्याचे आनंदरूपत्त्व, स्वयंप्रकाशत्त्व, स्वरूपत्त्व, चिन्मयत्त्व इत्यादींचे तात्त्विक विवेचन ह्या उपनिषदात येते. ब्रह्मसत्-चित्-आनंदस्वरूप आहे. सत्य (सत्) आणि प्रज्ञान (चित्) हे ब्रह्माचे लक्षण आहे. ब्रह्मज्ञानाने साधक अमृतपदास प्राप्त होतो (२.१८-२०). मृत्यूचक्रापासून मुक्ती मिळवण्याचा सगळयात चांगला मार्ग म्हणजे परमेश्वराची भक्ती होय असे म्हटले आहे (३.१२-१३). प्रणव, प्रणवाच्या अकारादि मात्रा, त्यांचे स्थूल, सूक्ष्म, बीज आणि साक्षी ह्या भेदानुसार चार प्रकार, पुन्हा त्यांच्याही जाग्रत्, स्वप्न, सुषुप्ती व तुरीया ह्या अवस्था यांचे यथार्थ वर्णन केले आहे (४.४-११). शुभेच्छा, विचारणा, तनुमानसी, सत्त्वापत्ति, असंसक्ती, पदार्थ भावना आणि तुर्यगा ह्या सात ज्ञानभूमी ब्रह्मप्राप्तीच्या पायऱ्या होत. जीवन्मुक्त व त्याची लक्षणे सांगून जीवन्मुक्तीचे शुकप्रणित व वामदेवप्रणित असे दोन प्रकारचे मार्ग येथे वर्णिले आहेत. शुकप्रणित मार्गाने म्हणजेच वैराग्यमार्गाने वा प्रत्यक्ष विधि आचरणाने असंप्रज्ञात समाधीद्वारे त्वरित मोक्ष मिळतो; तर वामदेव मार्ग हा योगदर्शनाने, सांख्यदर्शनाने, कर्मानुष्ठानाने व भक्तीने असे क्रमाने कर्मबंधनातून साधकाला मुक्त करीत अनेक जन्मांतील हठयोगाच्या निरंतर साधनेने सिद्ध होतो (४.३४-४२). पाचव्या अध्यायात योगाभ्यासाची प्रक्रिया सांगितलेली आहे. लययोग, मंत्रयोग व हठयोग असे तीन प्रकारचे योग सांगून योगाची आठ अंगे; अकरा प्रकारची आसने; प्राणायाम; देह व अवयवांचे प्रमाण; नाडीचक्र; मूलबंध, उड्ड्यानबंध व जालंधरबंध इत्यादी संज्ञांचे विस्तृत वर्णन येते. योगसाधना ही काळाच्या बंधनातून मुक्त करणारी, शरीर सुदृढ, बलवान करणारी आहे असे म्हटलेले आहे. मूलाधार चक्र हेच बिंदूरूपशिव आणि कुंडलिनीरूप शक्ती या दोहोंचे स्थान होय (५.५०-५१). आरंभ, घट, परिचय किंवा प्रचय आणि निष्पत्ती ह्या चार योगभूमिका वा अवस्था वर्णिल्या असून निष्पत्ती भूमिका हीच असंप्रज्ञात समाधी अवस्था होय असे म्हटले आहे (५.७१-७५). प्रस्तुत उपनिषद् प्रामुख्याने ज्ञानयोगाधिष्ठित आहे. कारण त्यात आरंभीच वेदान्तानुसार साधनचतुष्ट्य, आत्म्याचे स्वरूप, ब्रह्माचे लक्षण, जीवनमुक्ती इत्यादी विषयांचे विवेचन आढळते. तरीही हे उपनिषद योगसाधकांसाठी उपयुक्त ठरते. कारण यात योगविषयक नादानुसंधान (२.८३), प्रणव, ज्ञानभूमी (४.१-२, ११-१२), हठयोग आणि ऐश्वर्य, बंध, प्राणायाम, नाडी, आरंभ, घट, परिचय आणि निष्पत्ती या आठ प्रकारांचे संक्षिप्त वर्णन आढळते. [[वर्ग:उपनिषद्]] 5igfnz3gnq1s0twbldhcxb3lifm5smx 0 378468 2679049 2675362 2026-04-12T23:28:06Z Khirid Harshad 138639 [[बोईंग ७५७-२००#मालवाहू]] कडे पुनर्निर्देशित 2679049 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बोईंग ७५७-२००#मालवाहू]] tnym680b3nsenelvukhibnibqg2p91o 3 378516 2679088 2678872 2026-04-13T09:08:25Z अभिलाषा 181490 Reply 2679088 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:१०, २८ मार्च २०२६ (IST) :धन्यवाद [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १४:३८, १३ एप्रिल २०२६ (IST) mmogblx0cd303npb5vl3ar9sv1vo0f0 2679089 2679088 2026-04-13T09:11:32Z अभिलाषा 181490 /* स्त्री म्हणजे काय? */ नवीन विभाग 2679089 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:१०, २८ मार्च २०२६ (IST) :धन्यवाद [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १४:३८, १३ एप्रिल २०२६ (IST) == स्त्री म्हणजे काय? == स्त्री .. आपल्या सर्वांना ओळखीचा असलेला शब्द.. शब्द ह्यांसाठी म्हटलं कारण आजही ह्या जगात स्त्री या शब्दाचा पुरेपूर अर्थ कोणी नीटसं सांगू शकलेला नाही.. काहींनी केले प्रयत्न ज्यांना-त्यांना उमगेल त्याप्रमाणे शब्दांत मांडून जगाला सांगण्याचे.. पण खरंच ह्या जगाला स्त्री कधी कळली आहे का हो? उत्तर नाहीच मिळत ना? एका स्त्री ला तरी ती काय आहे याची कुठे पुर्णपणे उमज आहे.. त्यांवर अनुत्तरित स्त्री पण आहेच की.. आज स्त्री बद्दल बोलावसं का वाटलं हा प्रश्न पडला असेल ना? सकाळी उठल्या उठल्या तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी स्त्री वर बलात्कार करून निर्घृणपणे हत्या केल्याच्या बातम्या कानावर पडल्या.. एक स्त्री म्हणून काळीज चरकलं.. एका अनामिक भीतीने काळजावर घर केलं.. हृदयाची धडधड ऐकू येईल इतकी वाढली.. घशाला कोरड पडली.. एकीकडे तर अत्याचारीत स्त्री ही छोटी मुलगी होती.. पुर्णपणे अजून ते फूल उमलंल पण नव्हतं त्या आधीच त्याला कुस्करून मारून टाकण्यात आलं.. नुसतं ऐकूनही अंगावर शहारे येतात ना? ज्याच्यावर हा प्रसंग ओढावलाय त्या स्त्री ची त्या वेळची अवस्था काय असेल कल्पना देखील करवत नाही.. तिच्या नंतर तिच्या कुटुंबावर कोणता दुःखाचा पहाड कोसळलाय हे आपण येथून सांगू देखील शकत नाही.. आई-बापाने त्यांच्या पोटचा गोळा गमावलेला आहे, कोणी बहिण, पत्नी, मैत्रिण, मुलगी गमावली आहे.. ते पण इतक्या क्रूरपणे.. नाहीच आपल्या मनाला पेलवत.. आपसूकच अश्रू ओघळतायत डोळ्यातून… माझ्या बाबाने सुध्दा ही बातमी वाचली,जेव्हा मी कामासाठी बाहेर जाण्यासाठी निघतच होते.. बाबा म्हणाला, ‘बाळा, येतो सोबत मी.. ‘ त्याच्या डोळ्यातील ती चिंता, भीती, मुलीच्या सुरक्षेची काळजी पाहिली.. कालवाकालव झाली हृदयांत…कळत होतं मला यायला थोडा जरी उशीर झाला तर का कासावीस होतात आई-बाबा..तिचे पण आई-बाबा असेच वाट बघत असतील ना? काय अवस्था असेल त्यांची आपल्या मुलीच्या अवस्थेबद्दल कळल्यावर..काय बोलणार मी व काय समजावणार बाबाला..की बाबा तू आता आहेस माझं रक्षण करायला.. रोज सोबत असशीलच असं नाही ना रे.. कदाचित माझा बाबा येईलही रोज सोबत.. मला वाचवेलही..मनात सकाळपासून चाललेली चलबिचल बाबाच्या सोबत असण्याने थोडीशी कमी झाली..पण मग सहज मनात डोकावलं की असा बाबा सगळ्या स्त्रियांकडे नाही ना? ज्यांच्याकडे असा बाबा, दादा, पती, मुलगा नाही त्यांनी काय करायचं? आणि मी देखील किती दिवस त्याच्या सावलीआड सुरक्षित राहणार होते? विचारांच काहूर नुसतं डोक्यात थैमान घालत होतं.. आता तिला न्याय मिळवून देण्यासाठी सगळे एकत्र आलेत.. निषेध व्यक्त करत आहेत..मेणबत्त्या पेटवून तिच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी प्रार्थना करत आहेत..पण त्या जळणाऱ्या मेणबत्ती कडे पाहिलं की वाटतं का जाळू शकत नाही आपण त्या दोषींना ह्या मेणबत्त्या जाळण्याऐवजी..उत्तर नाही..कायदा आडवा येतो..झालेलं कृत्य न्यायालयात सिध्द करावं लागतं..तोच आरोप, पुरावे देऊन कायद्याला पटवून द्यावा लागतो..मग आरोपींना मृत्यूदंडाची शिक्षा व्हायला हवी अशी मागणी केली जाते.. साबित केलं तर होईलही शिक्षा.. पण नाही झालं तर कायद्याच्या चौकटीतून अलगद पण सुटलं जातं..तेव्हा काय? बलात्कारांचे वाढते प्रमाण लक्षात घेता फक्त शिक्षा पुरेशी आहे का.? असे प्रकार परत होऊ नयेत ह्यांसाठी ठोस पावले उचलायला नकोत का? होणारी शिक्षा कितीशी कठोर आहे की काही झालं तरी असले प्रकार थांबतच नाहीत ह्यांवर सखोल परिक्षण होणं नितांत गरजेचं आहे.. स्त्री म्हणजे नेमकं काय? कोणी सांगेल का? समाजात चाललेल्या अशा घटना पाहिलं की स्त्री म्हणजे एक उपभोगाचे साधन आहे जी आपली पाशवी इच्छा पूर्ण करायला हवं तसं वापरता यावं अशी पुरूषांची मानसिकता दिसून येतेय.. नाही.. नाही.. सर्वच पुरुषांवर नाही हा ठपका ठेवलेला.. पण वारंवार घडणाऱ्या या घटना पाहता व त्यांचे वाढते प्रमाण पाहता ही मानसिकता समाजात वाढत आहे असाच होत नाही का? मी फक्त रडायचंच आहे व सहानुभूती हवी आहे स्त्री ला या अनुषंगाने नक्कीच लिहित नाहीये.. तर स्त्री नक्की काय आहे, ही पाशवी कृत्ये रोखण्यासाठी आपण काय करू शकतो ह्याचा विचार आपण एक समाज म्हणून एकत्र येऊन केला पाहिजे… स्त्री ला आपल्या वेद-पुराणात आपण देवीचे स्थान देऊन एकीकडे तिची पूजा करतो तर दुसरीकडे तिच्या अब्रूचे असे धिंदवडे निघतात.. स्त्री ही काय मूर्ती रूपात पुजणाऱ्या देवीपुरतीच मर्यादित आहे का सन्मान देण्यासाठी..? देव्हाऱ्यात सजवून ठेवण्यासाठी? आदिशक्ती चं रूप म्हणतो आणि मानतो ना आपण तिला? मग असली कृत्ये करताना एवढ्या सहज विसर पडावा.. तेव्हा नाही दिसत त्या स्त्री मध्ये ती पवित्र देवी? स्त्री ही एका जीवाला जन्म देते.. जन्मदात्री आहे ती.. मग हे काय होतंय रोज? स्त्री ला सन्मान देण्यासाठी फक्त एक दिवसंच असतो का महिला दिनाचा? ह्या पुरूषप्रधान संस्कृतीमध्ये स्त्री चे स्थान नेमके ते काय? काय जाणतो आपण स्त्री बद्दल? स्त्री….. ज्याप्रमाणे युगानुयुगे अवकाशाला सांभाळत व आधार देत धरणी माता उभी आहे, त्याप्रमाणे नवनिर्मितीचा प्रण घेतलेली, दुःख व वेदना सहन करत उभी असलेली ही स्त्री आपल्यासोबत उभी आहे… कधी जीवनाच्या रंगमंचावर आपल्या आयुष्यातील वेगवेगळे किरदार निभावत, ह्या हेंदकाळणाऱ्या जीवनाची नौका तीरावर पोहचवण्याचं काम ती स्त्री करतेय… ह्या रंगमंचावरील कलाकार साकारताना तिची अनेक पात्र आहेत ,विचार प्रामाणिक आहेत, म्हणूनच स्त्री या सृष्टीची पालनहार पण आहे.. अमृतकलशातून झिरपणाऱ्या अमृताप्रमाणे आईच्या मायेची धार बनून, तर कधी रेशमाच्या नाजूक धाग्याप्रमाणे बहिणीच्या रूपाने सहारा बनून, वाकड्यातिकड्या, खाचखळग्यांनी व दगडधोंड्यांनी भरलेल्या रस्त्यांवर अर्धांगिनीच्या रूपाने सबळ शक्ती बनून, तर कधी धरणीच्या गर्भात दडलेल्या सृष्टीच्या नवीन जन्माच्या गुपिताप्रमाणे घराची शोभा वाढवणारी मुलगी म्हणून स्त्री ही आयुष्याचा अविभाज्य अंग आहे… स्त्री या शब्दाची अचूक व्याख्या करणं कदाचित शक्य नाही.. हे एवढं सगळं असताना तिला सुरक्षित वाटू नये? कुठेतरी चुकतंय नक्की… दोष कोणत्या व किती गोष्टींना देणार? आपल्या समाजात बलात्कार झालेल्या महिलेलाच बोल लावले जातात, तिने हे करू नये, असं वागू नये, घराबाहेर पडू नये, तोकडे कपडे घालू नये.. असे एक ना अनेक हजार सल्ले तयार असतात.. असं केल्यास थांबणार आहेत का बलात्कार? नाही ना? सगळ्यांना माहीत आहे , फक्त स्वीकारायचं नाहीये.. हे थांबण्यासाठी समाजाची व पुरुषाची मानसिकता बदलणं जास्त गरजेचं आहे असं मला वाटतं… स्त्री चा आदर केला पाहिजे, समाजात तिला योग्य स्थान मिळालं पाहिजे, स्त्री ही फक्त उपभोगाची वस्तू नसून हाडामांसाचा एक जीव आहे याची जाणीव ज्या दिवशी होईल त्या दिवशी कदाचित क्रांती होईल…स्त्री सबलीकरण हा जो काय प्रकार आहे तोच मला पटत नाही..अहो जीवाच्या आकांताच्या कळा सोसून नव्या जीवाला जन्म देणाऱ्या स्त्री ला सबलीकरणाची गरज ती काय? ती आधीच खूप खंबीर आहे, सोशिक आहे..तिला गरज आहे साथीची, पाठिंब्याची, समाजात पुरूषाच्या खांद्याला खांदा लावून उभे करण्यासाठी हात देण्याची…किती अन् कोणत्या विश्वासावर स्त्री ने या दिवसाची वाट बघायची की ज्या दिवशी ती घराबाहेर पडेल तेव्हा सुरक्षित वातावरणात मोकळा श्वास घेऊ शकेल? नाही ना ठाऊक… मग तोपर्यंत स्त्री ने काय करावं? वाट बघत बसायचं? की कोणाच्यातरी मदतीची अपेक्षा करत बसायचं? नक्कीच नाही.. समाजात बदल होईल, नक्की होईल की नाही, बलात्कारासारखे गुन्हे झाल्यावर कठोर शिक्षा होतील, कडक कायदे कानून होतील, यांची वाट बघत बसायची? आहे का वेळ निश्चित? नाहीच… म्हणून प्रत्येक स्त्री ला एक साद आहे.. तिने स्वतःला ही लढाई लढण्यासाठी सज्ज केलं पाहिजे.. स्वतःच्या संरक्षणाची जबाबदारी स्वतः घेतली पाहिजे.. त्यातून हे गुन्हे कितपत कमी होतील माहीत नाही… कारण जिथे १-२ महिन्याच्या अभ्रकावर सुध्दा काही दैत्य त्यांची पाशवी लालसा दाखवतात तेव्हा सगळंच निःशब्द होतं.. पण हा अखंड चालणारा लढा आहे जो आपण सर्वांनी मिळून लढायला हवा.. पुरूषांनी इतकं स्वतःला बदलायला हवं की एखाद्या स्त्री ला एखाद्या अनोळखी पुरुषाकडे पाहिल्यावर भीती नाही वाटणार.. आपली नजर एवढी सुधारली पाहिजे की त्या नजरेत एक सुरक्षिततेचा विश्वास दिसायला हवा.. बलात्कार काय फक्त शरिरावर घाव घालूनच होतो का? तर नाही? नजरेत तेवढा स्वच्छपणा आणणे जरूरी आहे.. आपल्या स्पर्शामधे तेवढा दिलासा हवा की त्या स्त्री ला सुरक्षित वाटलं पाहिजे.. स्त्री ला देखील स्वतःच या युध्दाला सामोरं जाता आलं पाहिजे… दुर्गा, चंडिकेचं रूप बनून नराधमांना ठेचता आलं पाहिजे… प्रयत्न केला तर बदल घडेल.. सुरक्षित वातावरण तयार होईल.. सरकारने पण ही निर्घृणता व दानवी कृत्यांना आवर घालण्यासाठी ठोस, कठोर, कायमस्वरूपी उपाययोजना केल्या पाहिजेत.. आपल्याला छत्रपती शिवरायांनी स्त्री रक्षणासाठी केलेल्या कायद्यांची नितांत गरज आहे.. आखाती व मुस्लिम राष्ट्रांनी सुध्दा शिवाजी महाराजांच्या ह्या शिक्षा व दंड अंगिकारल्या आहेत मग आपण का मागे पडतोय? बलात्काऱ्यांना भर चौकात फाशी दिली जाते जेणेकरून अशा हैवानी घटना करण्याचं धाडस परत कोणी करणार नाही.. मग आपल्या येथे बलात्काऱ्यासाठी मानवाधिकार वगैरे सबबी लावून पाठराखण केली जाते हे दुर्दैवी आहे.. कारण तो बलात्कारी हे कृत्य करताना त्या स्त्री च्या मानवाधिकाराचा विचार करतो का? तिच्या अब्रूची लक्तरे तोडताना त्या दानवाला फक्त त्याची लालसा दिसत असते.. आपली किळसवाणी तृष्णा शमवायची असते..ज्या देशात बलात्कारी आरोपींसाठी वकील मिळतो त्या देशात बलात्कार कधीतरी थांबतील का हो? सर्वांनाच सखोल आत्मपरीक्षणाची व स्वतःच्या स्वत्वाला जागृत करण्याची गरज आहे… सत्ताधारी, विरोधी पक्ष, निवडून आलेल्या स्त्री उमेदवार, राज्य व राष्ट्रीय महिला आयोग, नारी शक्ति साठी डंका पिटणाऱ्या संस्था ह्यांच्याकडून स्त्री सुरक्षा विषयक काही ठोस कायदा होईल याची अपेक्षा कितपत ठेवायची हा देखील मोठा प्रश्न आहे.. कारण आजपर्यंत भाषणापर्यंतच सगळं मर्यादित राहिलंय.. नारी एक शक्ती आहे.. स्त्री अशी, स्त्री तशी, स्त्री च महत्त्व, ह्यांवर बरीच भाषणं, वादविवाद होतात.. मुलीला जन्म द्या, भेद करू नका असे नारे दिले जातात.. मग ह्या बलात्कार रूपी राक्षसाला पाहिल्यावर कोणत्या आई-वडिलाला मुलीला जन्म द्यावा वाटेल? कोणती आई मुलगी हवी अशी आस पकडेल… स्त्री सुरक्षित नाही हे वास्तववादी सत्य आहे.. तिला सुरक्षित वाटू देणं हे प्रत्येक पुरूषाचं कर्तव्य आहे, नव्हे नैतिक जबाबदारी आहे.. मुलीला जसं लहानपणापासून हे कर, ते करू नको, कसं सांभाळून रहा हे सांगितलं जातं.. तसं घरात जन्मलेल्या मुलाला देखील लहानपणापासून स्त्री चा आदर व सन्मान करायाला शिकवलं पाहिजे.. तर पुढे जाऊन तो स्त्री चं रक्षण करू शकेल.. स्त्री सुरक्षित राहू शकेल.. तसंच घरात जन्मलेल्या आपल्या मुलीला पालकांनी राजमाता जिजाऊ, महाराणी येसूबाई, झाशीची राणी लक्ष्मीबाई अश्या सारख्या कर्तृत्ववान स्त्रीयांप्रमाणे खंबीर व शूर बनवलं पाहिजे.. एकत्र येऊन ठरवलं तर अशक्य वाटणारं हे संकट सुध्दा टळून जाईल.. स्त्री पण मोकळेपणाने खुल्या हवेत स्वातंत्र्याचा, सुरक्षिततेचा श्वास घेऊ शकेल.. आणि कदाचित तेव्हा आपण स्त्री या शब्दाचा अर्थ योग्य पद्धतीने समजून घेऊ शकू… स्त्री या समाजाचा कणा आहे, नवनिर्मितीचा स्त्रोत आहे.. प्रेमाचा खळखळता झरा आहे.. वीजे प्रमाणे तळपणारी,तरी सौम्यपणाने समजून घेऊन जखमांवर फुंकर घालणारा वाऱ्याचा झोका आहे.. तिला जपलं पाहिजे.. सन्मानाने जगवलं पाहिजे.. विचार थांबायला तयार नव्हते.. तोंडावर सगळ्या वेदना, विचार दाटून आले होते.. मन सुन्न झालं होतं.. कदाचित बाबाला कळलं असावं माझ्या मनात चाललेली चलबिचल.. त्याने हसून फक्त हात फिरवला पाठीवरून व एकदा जवळ घेतलं.. त्या स्पर्शाने किती गोष्टींची जाणीव क्षणार्धात करून दिली.. माझ्या अवतीभवती असणाऱ्या सुरक्षित कवचाची, आधाराची, विश्वासाची.. म्हणाला मला, ‘बाळा जा तू’.. कारण माझ्या आई-वडिलांनी मला ही लढाई लढण्यासाठी तेवढं सक्षम बनवलंय.. असं असलं तरी ह्या घटनांनी काही वेळासाठी का होईना सगळ्यांनाच हादरवून टाकलं होतं..मी माझं रक्षण करू शकते आणि प्रत्येक स्त्री अशीच सक्षम राहावी ही एक इच्छा आहे.. प्रत्येक स्त्री, स्त्री म्हणून जगावी,आपल्या स्त्री असण्याची भीती किंवा पश्चात्ताप तिला होऊ नये असं कळकळीने वाटतं.. त्यासाठी सर्वांनाच समोर येऊन ऐकमेकांचा हात थामण्याची गरज आहे.. जेणेकरून मी एक स्त्री आहे असं अभिमानाने सांगायला समाजातील एकूण एक स्त्री उभी राहिली पाहिजे.. सन्मानाने..ताठपणे.. काय? अंर्तमुख होऊन विचार करावा वाटतोय ना? पटतंय ना? एक प्रश्न विचारावा वाटतोय.. स्त्री काय आहेस तू? मला समजलेली स्त्री मी माझ्या शब्दांत मांडली.. तुम्हाला देखील तशीच वाटते का हे नक्की पडताळून बघा एकदा.. कदाचित अनेक अनुत्तरित प्रश्नांची उत्तरे मिळून जातील आपल्याला…. जाता जाता एक कविता सुचली…अगदी समर्पक व सोप्या शब्दांत मांडायचा प्रयत्न केलाय… स्त्री काय आहेस तू… आकाशी धगधगती सौदामिनी तू, ओलावून बरसणारी श्रावणी तू, चंद्राच्या अस्तित्वाला जागणारी पौर्णिमा तू, चांदण्याच्या सहवासाला भावणारी अमावस्या तू, शिवबाची जिजाऊ तू, राणी झाशीची बळकट बाहू तू, सळसळत्या मावळ्यांची जय भवानी तू, राक्षसांना बाधणारी काली माता तू.. तुज वाचून ना कुठला जीव, तुजवाचून ना कुठली नीव, वंदावे तुला हे स्त्री शक्ती, कारण आजही तुजवाचूनी ना कुठला इंद्र ,ना कुठलाच शिव…. असे असूनही व्यथा तुझ्या नशिबी, कोणत्या जन्माचे भोग ही येती.. नराधमांच्या लटपटणाऱ्या जिव्हा, उभ्या उभ्या जीवनाचा तुझ्या तो घोट घेती.. तरी ना संपणार तुझे अस्तिव, ना तू होशील विरळ , तुझवाचून हे विश्व आपूले, असे किती काळ टिकेल… [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १४:४१, १३ एप्रिल २०२६ (IST) ms5qtazxvuauqminsyq8cdu3inkpxlv 0 378640 2679079 2677359 2026-04-13T07:17:08Z संतोष गोरे 135680 /* संदर्भ */ 2679079 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="लोकमत" /> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="अलंकार" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="लोकमत" /><ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] h98reuqd4zshizago5amziqwmj6gqgn 2679080 2679079 2026-04-13T07:17:49Z संतोष गोरे 135680 2679080 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="लोकमत" /> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="अलंकार" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="लोकमत" /><ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:बोलके, झिंगूबाई}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 269vi52ph6nm5srp6cm2qgcnmfmac6d 0 378881 2679023 2678915 2026-04-12T18:50:50Z संतोष गोरे 135680 /* बाह्य दुवे */ 2679023 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग (अॅमियोट्रॉफिक लॅटरल स्क्लेरोसिस) | synonyms = {{ubl|मोटर न्यूरॉन रोग (एमएनडी)|[[लू गेहरिग]]चा रोग|[[जाँ-मार्तँ शार्को|शार्को]]चा रोग}} | image = ALS Affected neurons and muscles.png | caption = शरीरभर [[कंकाल स्नायू|कंकाल स्नायूंमध्ये]] क्रमाक्रमाने लक्षणे निर्माण करणाऱ्या एएलएसने प्रभावित [[मज्जासंस्था|मज्जासंस्थेचे]] भाग | field = [[स्नायुविज्ञान]] | symptoms = '''प्रारंभिक''': [[स्पॅस्टिसिटी|स्नायू कडक होणे]], [[फॅसिकुलेशन|स्नायू थरथरणे]], हळूहळू वाढणारी अशक्तता<br />'''नंतर''': [[डिसआर्थ्रिया|बोलणे]], [[डिसफेजिया|गिळणे]] आणि [[श्वसनाचा त्रास|श्वास घेण्यात]] अडचण; [[श्वसन निकामी]]; | complications = [[पडणे (अपघात)]]; [[श्वसन निकामी]]; [[न्यूमोनिया]]; [[कुपोषण]] | onset = ४५–७५ वर्षे | causes = अज्ञात (९०% ते ९५%), अनुवांशिक (५% ते १०%) | risks = अनुवांशिक जोखीम घटक; वय; [[पुरुष|पुरुष लिंग]]; जड धातू; सेंद्रिय रासायनिक; धूम्रपान; विजेचा धक्का; शारीरिक व्यायाम; डोक्याला दुखापत | diagnosis = वरच्या आणि खालच्या मोटर न्यूरॉन ऱ्हासाच्या प्रगतीशील लक्षणांवर आधारित वर्जन-निदान, जेव्हा इतर कोणतेही स्पष्टीकरण मिळत नाही. [[इलेक्ट्रोमायोग्राफी]], [[अनुवांशिक चाचणी]], आणि [[न्यूरोइमेजिंग]] चाचण्यांमधून सहायक पुरावे | differential = [[मल्टीफोकल मोटर न्यूरोपॅथी]], [[केनेडीचा रोग]], [[आनुवंशिक स्पॅस्टिक पॅरापलेजिया]], [[मज्जातंतू संकुचन सिंड्रोम]], [[मधुमेह न्यूरोपॅथी]], [[पोस्ट-पोलिओ सिंड्रोम]], [[मायस्थेनिया ग्रॅव्हिस]], [[मल्टिपल स्क्लेरोसिस]] | treatment = [[चालण्याची साधने]]; [[व्हीलचेअर]]; [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]]; [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]]; [[संवर्धित आणि पर्यायी संवाद]]; लक्षणांचे व्यवस्थापन | medication = [[रिल्युझोल]], [[एदारावोन]], [[सोडियम फेनिलब्युटिरेट/युर्सोडॉक्सिकोल्टॉरिन]], [[टोफर्सेन]], [[डेक्सट्रोमेथॉर्फन/क्विनिडीन]] | prognosis = आयुर्मान अत्यंत परिवर्तनशील परंतु साधारणतः निदानानंतर २–४ वर्षे | frequency = {{Plain list| घटना: दरवर्षी १,००,००० व्यक्तींमागे १.६ जण प्रादुर्भाव: जिवंत १,००,००० व्यक्तींमागे ४.४ जण आजीवन जोखीम: ४०० व्यक्तींमागे १ जण }}}} <!-- व्याख्या आणि लक्षणे --> '''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग''' ('''एएलएस'''), ज्याला '''मोटर न्यूरॉन रोग''' ('''एमएनडी''') किंवा—[[अमेरिका]] आणि [[कॅनडा]]मध्ये—'''लू गेहरिगचा रोग''' ('''एलजीडी''') असेही म्हणतात, हा एक दुर्मिळ, [[प्राणघातक रोग|प्राणघातक]] [[न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोग|न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकार]] आहे जो सामान्यतः [[कंकाल स्नायू|ऐच्छिक स्नायूं]]च्या आकुंचनावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या वरच्या आणि खालच्या दोन्ही [[मोटर न्यूरॉन|मोटर न्यूरॉन्सच्या]] प्रगतीशील क्षतीमुळे होतो. एएलएस हा [[मोटर न्यूरॉन रोग|मोटर न्यूरॉन रोगांच्या]] व्यापक गटातील सर्वात सामान्य प्रकार आहे. एएलएस बहुतेक वेळा सुरुवातीच्या अवस्थेत हळूहळू स्नायू [[स्पॅस्टिसिटी|कडक होणे]], [[स्नायू थरथरणे|थरथरणे]], [[स्नायू अशक्तता|अशक्तता]], आणि [[स्नायू क्षय|क्षय]] यांनी प्रकट होतो. मोटर न्यूरॉन ऱ्हास सामान्यतः तोपर्यंत चालू राहतो जोपर्यंत यांत्रिक सहाय्याशिवाय खाणे, बोलणे, हालचाल करणे आणि श्वास घेण्याची क्षमता नाहीशी होत नाही. जरी एएलएस असलेल्या केवळ १५% लोकांना पूर्ण [[फ्रंटोटेम्पोरल डिमेन्शिया]] विकसित होतो, तरी अंदाजे ५०% लोकांना विचार करण्यात आणि वागणुकीत किमान किरकोळ बदल होतात. लक्षणांपैकी कोणते प्रथम विकसित होते यावर अवलंबून, एएलएसला ''अंग-प्रारंभ'' (हात किंवा पायांमध्ये अशक्ततेने सुरू होणे) किंवा ''बल्बर-प्रारंभ'' ([[भाषणदोष|बोलण्यात]] आणि/किंवा [[गिळण्यात अडचण|गिळण्यात]] अडचणींनी सुरू होणे) असे वर्गीकृत केले जाते. श्वसन-प्रारंभ सुमारे १%–३% प्रकरणांमध्ये होतो. <!-- कारणे आणि यंत्रणा --> एएलएसच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये (सुमारे ९०-९५%) कोणतेही ज्ञात कारण नाही आणि ती ''छिटपुट एएलएस'' म्हणून ओळखली जातात.तथापि, [[अनुवांशिकता|अनुवांशिक]] आणि [[पर्यावरणीय घटक]] दोन्ही संबंधित असल्याचे मानले जाते. उर्वरित ५-१०% प्रकरणांना अनुवांशिक कारण असते, बहुतेक वेळा [[कौटुंबिक इतिहास (वैद्यकीय)|रोगाच्या कौटुंबिक इतिहासाशी]] संबंधित असते, आणि ती ''कौटुंबिक एएलएस'' (आनुवंशिक) म्हणून ओळखली जातात. या अनुवांशिक प्रकरणांपैकी जवळजवळ निम्मी चार विशिष्ट [[जनुक|जनुकांपैकी]] एकामध्ये रोग-उत्पादक उत्परिवर्तनांमुळे होतात. [[निदान]] एखाद्या व्यक्तीच्या [[चिन्हे आणि लक्षणे|चिन्हे आणि लक्षणांवर]] आधारित असते, आणि इतर संभाव्य कारणे वगळण्यासाठी चाचण्या केल्या जातात. <!-- उपचार, रोगनिदान आणि महामारीविज्ञान --> एएलएसवर कोणताही ज्ञात उपचार नाही. उपचाराचे उद्दिष्ट रोगाची प्रगती मंद करणे आणि लक्षणे सुधारणे हे आहे. एफडीए-मान्यताप्राप्त उपचार जे एएलएसची प्रगती मंद करतात त्यात [[रिल्युझोल]] आणि [[एदारावोन]] यांचा समावेश आहे. [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]] जीवनाचा दर्जा आणि आयुर्मान दोन्ही सुधारू शकते. [[यांत्रिक वायुवीजन]] जगण्याची वेळ वाढवू शकते परंतु रोगाची प्रगती थांबवत नाही. एक [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]] वजन आणि पोषण टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकते. मृत्यू साधारणतः श्वसनाच्या बिघाडामुळे होतो. हा रोग कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला प्रभावित करू शकतो, परंतु सामान्यतः ६० वर्षांच्या जवळपास सुरू होतो. सुरुवातीपासून मृत्यूपर्यंत सरासरी जगणे दोन ते चार वर्षे असते, जरी हे बदलू शकते, आणि प्रभावितांपैकी सुमारे १०% दहा वर्षांहून अधिक काळ जगतात. <!-- इतिहास --> रोगाचे वर्णन किमान १८२४ मध्ये [[चार्ल्स बेल]] यांनी केले होते. १८६९ मध्ये, लक्षणे आणि अंतर्निहित मज्जातंतू समस्यांमधील संबंध प्रथम फ्रेंच स्नायुशास्त्रज्ञ [[जाँ-मार्तँ शार्को]] यांनी वर्णन केला, ज्यांनी १८७४ मध्ये ''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग'' हा शब्द वापरण्यास सुरुवात केली. {{TOC limit|3}} == समाज आणि संस्कृती == [[File:ALS Ice Bucket Challenge.ogv|thumb|upright=1.2|आइस बकेट चॅलेंज करताना एक विद्यार्थी]] {{हे देखील पहा|मोटर न्यूरॉन रोग असलेल्या व्यक्तींची यादी}} बेसबॉल खेळाडू [[लू गेहरिग]] आणि सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ [[स्टीफन हॉकिंग]] (जे या स्थितीसह इतरांपेक्षा जास्त काळ जगले) यांच्याशिवाय, इतर अनेक उल्लेखनीय व्यक्तींना एएलएस झाला आहे किंवा होता. या रोगाशी संबंधित अनेक पुस्तके लिहिली गेली आहेत आणि चित्रपटही तयार केले गेले आहेत. अमेरिकन समाजशास्त्राचे प्राध्यापक आणि एएलएस रुग्ण [[मोरी श्वार्टझ]] हे संस्मरण ''[[ट्यूजडेज विथ मोरी]]'' आणि [[ट्यूजडेज विथ मोरी (चित्रपट)|त्याच नावाच्या चित्रपटाचे]] विषय होते, आणि स्टीफन हॉकिंग हे समीक्षकांनी प्रशंसित जीवनचरित्रपट ''[[द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग (२०१४ चित्रपट)|द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग]]''चे विषय होते. ऑगस्ट २०१४ मध्ये, एएलएस संशोधनासाठी निधी उभारण्याचे "[[आइस बकेट चॅलेंज]]" ऑनलाइन [[व्हायरल घटना|व्हायरल]] झाले. सहभागींनी स्वतःवर बर्फ-थंड पाण्याने भरलेली बादली ओतण्याचा व्हिडिओ तयार केला; नंतर त्यांनी इतर व्यक्तींनाही तेच करण्यास नामांकित केले. अनेक सहभागींनी [[एएलएस असोसिएशन]], [[एएलएस थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट]], [[एएलएस सोसायटी ऑफ कॅनडा]] किंवा युनायटेड किंगडमच्या [[मोटर न्यूरॉन डिसीज असोसिएशन]]ला एएलएस संशोधनासाठी देणग्या दिल्या. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} == बाह्य दुवे == {{Commons category|Motor neuron diseases|मोटर न्यूरॉन रोग}} * [https://www.als.org/ ALS असोसिएशन अधिकृत संकेतस्थळ] * [https://www.als.net/ ALS थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट] * [https://www.als-mnd.org/ ALS/MND असोसिएशनची आंतरराष्ट्रीय युती] * [https://symposium.mndassociation.org/ ALS/MND वर आंतरराष्ट्रीय परिसंवाद] [[वर्ग:स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग| ]] [[वर्ग:मोटर न्यूरॉन रोग]] [[वर्ग:दुर्मिळ रोग]] [[वर्ग:स्नायुविज्ञानातील अनुत्तरित समस्या]] [[वर्ग:सायटोस्केलेटल दोष]] [[वर्ग:न्यूरोमस्क्युलर विकार]] [[वर्ग:इडिओपॅथिक रोग]] d6xxfox8hukqkh43t821dk04iy6eafj 2679024 2679023 2026-04-12T18:54:25Z संतोष गोरे 135680 2679024 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग (अॅमियोट्रॉफिक लॅटरल स्क्लेरोसिस) | synonyms = {{ubl|मोटर न्यूरॉन रोग (एमएनडी)|[[लू गेहरिग]]चा रोग|[[जाँ-मार्तँ शार्को|शार्को]]चा रोग}} | image = ALS Affected neurons and muscles.png | caption = शरीरभर [[कंकाल स्नायू|कंकाल स्नायूंमध्ये]] क्रमाक्रमाने लक्षणे निर्माण करणाऱ्या एएलएसने प्रभावित [[मज्जासंस्था|मज्जासंस्थेचे]] भाग | field = [[स्नायुविज्ञान]] | symptoms = '''प्रारंभिक''': [[स्पॅस्टिसिटी|स्नायू कडक होणे]], [[फॅसिकुलेशन|स्नायू थरथरणे]], हळूहळू वाढणारी अशक्तता<br />'''नंतर''': [[डिसआर्थ्रिया|बोलणे]], [[डिसफेजिया|गिळणे]] आणि [[श्वसनाचा त्रास|श्वास घेण्यात]] अडचण; [[श्वसन निकामी]]; | complications = [[पडणे (अपघात)]]; [[श्वसन निकामी]]; [[न्यूमोनिया]]; [[कुपोषण]] | onset = ४५–७५ वर्षे | causes = अज्ञात (९०% ते ९५%), अनुवांशिक (५% ते १०%) | risks = अनुवांशिक जोखीम घटक; वय; [[पुरुष|पुरुष लिंग]]; जड धातू; सेंद्रिय रासायनिक; धूम्रपान; विजेचा धक्का; शारीरिक व्यायाम; डोक्याला दुखापत | diagnosis = वरच्या आणि खालच्या मोटर न्यूरॉन ऱ्हासाच्या प्रगतीशील लक्षणांवर आधारित वर्जन-निदान, जेव्हा इतर कोणतेही स्पष्टीकरण मिळत नाही. [[इलेक्ट्रोमायोग्राफी]], [[अनुवांशिक चाचणी]], आणि [[न्यूरोइमेजिंग]] चाचण्यांमधून सहायक पुरावे | differential = [[मल्टीफोकल मोटर न्यूरोपॅथी]], [[केनेडीचा रोग]], [[आनुवंशिक स्पॅस्टिक पॅरापलेजिया]], [[मज्जातंतू संकुचन सिंड्रोम]], [[मधुमेह न्यूरोपॅथी]], [[पोस्ट-पोलिओ सिंड्रोम]], [[मायस्थेनिया ग्रॅव्हिस]], [[मल्टिपल स्क्लेरोसिस]] | treatment = [[चालण्याची साधने]]; [[व्हीलचेअर]]; [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]]; [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]]; [[संवर्धित आणि पर्यायी संवाद]]; लक्षणांचे व्यवस्थापन | medication = [[रिल्युझोल]], [[एदारावोन]], [[सोडियम फेनिलब्युटिरेट/युर्सोडॉक्सिकोल्टॉरिन]], [[टोफर्सेन]], [[डेक्सट्रोमेथॉर्फन/क्विनिडीन]] | prognosis = आयुर्मान अत्यंत परिवर्तनशील परंतु साधारणतः निदानानंतर २–४ वर्षे | frequency = {{Plain list| घटना: दरवर्षी १,००,००० व्यक्तींमागे १.६ जण प्रादुर्भाव: जिवंत १,००,००० व्यक्तींमागे ४.४ जण आजीवन जोखीम: ४०० व्यक्तींमागे १ जण }}}} '''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग''' ('''एएलएस'''), ज्याला '''मोटर न्यूरॉन रोग''' ('''एमएनडी''') किंवा—[[अमेरिका]] आणि [[कॅनडा]]मध्ये—'''लू गेहरिगचा रोग''' ('''एलजीडी''') असेही म्हणतात, हा एक दुर्मिळ, [[प्राणघातक रोग|प्राणघातक]] [[न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोग|न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकार]] आहे जो सामान्यतः [[कंकाल स्नायू|ऐच्छिक स्नायूं]]च्या आकुंचनावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या वरच्या आणि खालच्या दोन्ही [[मोटर न्यूरॉन|मोटर न्यूरॉन्सच्या]] प्रगतीशील क्षतीमुळे होतो. एएलएस हा [[मोटर न्यूरॉन रोग|मोटर न्यूरॉन रोगांच्या]] व्यापक गटातील सर्वात सामान्य प्रकार आहे. == लक्षणे == एएलएस बहुतेक वेळा सुरुवातीच्या अवस्थेत हळूहळू स्नायू [[स्पॅस्टिसिटी|कडक होणे]], [[स्नायू थरथरणे|थरथरणे]], [[स्नायू अशक्तता|अशक्तता]], आणि [[स्नायू क्षय|क्षय]] यांनी प्रकट होतो. मोटर न्यूरॉन ऱ्हास सामान्यतः तोपर्यंत चालू राहतो जोपर्यंत यांत्रिक सहाय्याशिवाय खाणे, बोलणे, हालचाल करणे आणि श्वास घेण्याची क्षमता नाहीशी होत नाही. जरी एएलएस असलेल्या केवळ १५% लोकांना पूर्ण [[फ्रंटोटेम्पोरल डिमेन्शिया]] विकसित होतो, तरी अंदाजे ५०% लोकांना विचार करण्यात आणि वागणुकीत किमान किरकोळ बदल होतात. लक्षणांपैकी कोणते प्रथम विकसित होते यावर अवलंबून, एएलएसला ''अंग-प्रारंभ'' (हात किंवा पायांमध्ये अशक्ततेने सुरू होणे) किंवा ''बल्बर-प्रारंभ'' ([[भाषणदोष|बोलण्यात]] आणि/किंवा [[गिळण्यात अडचण|गिळण्यात]] अडचणींनी सुरू होणे) असे वर्गीकृत केले जाते. श्वसन-प्रारंभ सुमारे १%–३% प्रकरणांमध्ये होतो. == कारणे आणि यंत्रणा == एएलएसच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये (सुमारे ९०-९५%) कोणतेही ज्ञात कारण नाही आणि ती ''छिटपुट एएलएस'' म्हणून ओळखली जातात.तथापि, [[अनुवांशिकता|अनुवांशिक]] आणि [[पर्यावरणीय घटक]] दोन्ही संबंधित असल्याचे मानले जाते. उर्वरित ५-१०% प्रकरणांना अनुवांशिक कारण असते, बहुतेक वेळा [[कौटुंबिक इतिहास (वैद्यकीय)|रोगाच्या कौटुंबिक इतिहासाशी]] संबंधित असते, आणि ती ''कौटुंबिक एएलएस'' (आनुवंशिक) म्हणून ओळखली जातात. या अनुवांशिक प्रकरणांपैकी जवळजवळ निम्मी चार विशिष्ट [[जनुक|जनुकांपैकी]] एकामध्ये रोग-उत्पादक उत्परिवर्तनांमुळे होतात. [[निदान]] एखाद्या व्यक्तीच्या [[चिन्हे आणि लक्षणे|चिन्हे आणि लक्षणांवर]] आधारित असते, आणि इतर संभाव्य कारणे वगळण्यासाठी चाचण्या केल्या जातात. == उपचार, रोगनिदान आणि महामारीविज्ञान == एएलएसवर कोणताही ज्ञात उपचार नाही. उपचाराचे उद्दिष्ट रोगाची प्रगती मंद करणे आणि लक्षणे सुधारणे हे आहे. एफडीए-मान्यताप्राप्त उपचार जे एएलएसची प्रगती मंद करतात त्यात [[रिल्युझोल]] आणि [[एदारावोन]] यांचा समावेश आहे. [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]] जीवनाचा दर्जा आणि आयुर्मान दोन्ही सुधारू शकते. [[यांत्रिक वायुवीजन]] जगण्याची वेळ वाढवू शकते परंतु रोगाची प्रगती थांबवत नाही. एक [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]] वजन आणि पोषण टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकते. मृत्यू साधारणतः श्वसनाच्या बिघाडामुळे होतो. हा रोग कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला प्रभावित करू शकतो, परंतु सामान्यतः ६० वर्षांच्या जवळपास सुरू होतो. सुरुवातीपासून मृत्यूपर्यंत सरासरी जगणे दोन ते चार वर्षे असते, जरी हे बदलू शकते, आणि प्रभावितांपैकी सुमारे १०% दहा वर्षांहून अधिक काळ जगतात. == इतिहास == रोगाचे वर्णन किमान १८२४ मध्ये [[चार्ल्स बेल]] यांनी केले होते. १८६९ मध्ये, लक्षणे आणि अंतर्निहित मज्जातंतू समस्यांमधील संबंध प्रथम फ्रेंच स्नायुशास्त्रज्ञ [[जाँ-मार्तँ शार्को]] यांनी वर्णन केला, ज्यांनी १८७४ मध्ये ''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग'' हा शब्द वापरण्यास सुरुवात केली. {{TOC limit|3}} == समाज आणि संस्कृती == [[File:ALS Ice Bucket Challenge.ogv|thumb|upright=1.2|आइस बकेट चॅलेंज करताना एक विद्यार्थी]] {{हे देखील पहा|मोटर न्यूरॉन रोग असलेल्या व्यक्तींची यादी}} बेसबॉल खेळाडू [[लू गेहरिग]] आणि सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ [[स्टीफन हॉकिंग]] (जे या स्थितीसह इतरांपेक्षा जास्त काळ जगले) यांच्याशिवाय, इतर अनेक उल्लेखनीय व्यक्तींना एएलएस झाला आहे किंवा होता. या रोगाशी संबंधित अनेक पुस्तके लिहिली गेली आहेत आणि चित्रपटही तयार केले गेले आहेत. अमेरिकन समाजशास्त्राचे प्राध्यापक आणि एएलएस रुग्ण [[मोरी श्वार्टझ]] हे संस्मरण ''[[ट्यूजडेज विथ मोरी]]'' आणि [[ट्यूजडेज विथ मोरी (चित्रपट)|त्याच नावाच्या चित्रपटाचे]] विषय होते, आणि स्टीफन हॉकिंग हे समीक्षकांनी प्रशंसित जीवनचरित्रपट ''[[द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग (२०१४ चित्रपट)|द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग]]''चे विषय होते. ऑगस्ट २०१४ मध्ये, एएलएस संशोधनासाठी निधी उभारण्याचे "[[आइस बकेट चॅलेंज]]" ऑनलाइन [[व्हायरल घटना|व्हायरल]] झाले. सहभागींनी स्वतःवर बर्फ-थंड पाण्याने भरलेली बादली ओतण्याचा व्हिडिओ तयार केला; नंतर त्यांनी इतर व्यक्तींनाही तेच करण्यास नामांकित केले. अनेक सहभागींनी [[एएलएस असोसिएशन]], [[एएलएस थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट]], [[एएलएस सोसायटी ऑफ कॅनडा]] किंवा युनायटेड किंगडमच्या [[मोटर न्यूरॉन डिसीज असोसिएशन]]ला एएलएस संशोधनासाठी देणग्या दिल्या. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} == बाह्य दुवे == {{Commons category|Motor neuron diseases|मोटर न्यूरॉन रोग}} * [https://www.als.org/ ALS असोसिएशन अधिकृत संकेतस्थळ] * [https://www.als.net/ ALS थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट] * [https://www.als-mnd.org/ ALS/MND असोसिएशनची आंतरराष्ट्रीय युती] * [https://symposium.mndassociation.org/ ALS/MND वर आंतरराष्ट्रीय परिसंवाद] [[वर्ग:स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग| ]] [[वर्ग:मोटर न्यूरॉन रोग]] [[वर्ग:दुर्मिळ रोग]] [[वर्ग:स्नायुविज्ञानातील अनुत्तरित समस्या]] [[वर्ग:सायटोस्केलेटल दोष]] [[वर्ग:न्यूरोमस्क्युलर विकार]] [[वर्ग:इडिओपॅथिक रोग]] nxff3j1y20u2ynx73n36vfy0zfki7g7 2679025 2679024 2026-04-12T18:55:40Z संतोष गोरे 135680 /* समाज आणि संस्कृती */ 2679025 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग (अॅमियोट्रॉफिक लॅटरल स्क्लेरोसिस) | synonyms = {{ubl|मोटर न्यूरॉन रोग (एमएनडी)|[[लू गेहरिग]]चा रोग|[[जाँ-मार्तँ शार्को|शार्को]]चा रोग}} | image = ALS Affected neurons and muscles.png | caption = शरीरभर [[कंकाल स्नायू|कंकाल स्नायूंमध्ये]] क्रमाक्रमाने लक्षणे निर्माण करणाऱ्या एएलएसने प्रभावित [[मज्जासंस्था|मज्जासंस्थेचे]] भाग | field = [[स्नायुविज्ञान]] | symptoms = '''प्रारंभिक''': [[स्पॅस्टिसिटी|स्नायू कडक होणे]], [[फॅसिकुलेशन|स्नायू थरथरणे]], हळूहळू वाढणारी अशक्तता<br />'''नंतर''': [[डिसआर्थ्रिया|बोलणे]], [[डिसफेजिया|गिळणे]] आणि [[श्वसनाचा त्रास|श्वास घेण्यात]] अडचण; [[श्वसन निकामी]]; | complications = [[पडणे (अपघात)]]; [[श्वसन निकामी]]; [[न्यूमोनिया]]; [[कुपोषण]] | onset = ४५–७५ वर्षे | causes = अज्ञात (९०% ते ९५%), अनुवांशिक (५% ते १०%) | risks = अनुवांशिक जोखीम घटक; वय; [[पुरुष|पुरुष लिंग]]; जड धातू; सेंद्रिय रासायनिक; धूम्रपान; विजेचा धक्का; शारीरिक व्यायाम; डोक्याला दुखापत | diagnosis = वरच्या आणि खालच्या मोटर न्यूरॉन ऱ्हासाच्या प्रगतीशील लक्षणांवर आधारित वर्जन-निदान, जेव्हा इतर कोणतेही स्पष्टीकरण मिळत नाही. [[इलेक्ट्रोमायोग्राफी]], [[अनुवांशिक चाचणी]], आणि [[न्यूरोइमेजिंग]] चाचण्यांमधून सहायक पुरावे | differential = [[मल्टीफोकल मोटर न्यूरोपॅथी]], [[केनेडीचा रोग]], [[आनुवंशिक स्पॅस्टिक पॅरापलेजिया]], [[मज्जातंतू संकुचन सिंड्रोम]], [[मधुमेह न्यूरोपॅथी]], [[पोस्ट-पोलिओ सिंड्रोम]], [[मायस्थेनिया ग्रॅव्हिस]], [[मल्टिपल स्क्लेरोसिस]] | treatment = [[चालण्याची साधने]]; [[व्हीलचेअर]]; [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]]; [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]]; [[संवर्धित आणि पर्यायी संवाद]]; लक्षणांचे व्यवस्थापन | medication = [[रिल्युझोल]], [[एदारावोन]], [[सोडियम फेनिलब्युटिरेट/युर्सोडॉक्सिकोल्टॉरिन]], [[टोफर्सेन]], [[डेक्सट्रोमेथॉर्फन/क्विनिडीन]] | prognosis = आयुर्मान अत्यंत परिवर्तनशील परंतु साधारणतः निदानानंतर २–४ वर्षे | frequency = {{Plain list| घटना: दरवर्षी १,००,००० व्यक्तींमागे १.६ जण प्रादुर्भाव: जिवंत १,००,००० व्यक्तींमागे ४.४ जण आजीवन जोखीम: ४०० व्यक्तींमागे १ जण }}}} '''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग''' ('''एएलएस'''), ज्याला '''मोटर न्यूरॉन रोग''' ('''एमएनडी''') किंवा—[[अमेरिका]] आणि [[कॅनडा]]मध्ये—'''लू गेहरिगचा रोग''' ('''एलजीडी''') असेही म्हणतात, हा एक दुर्मिळ, [[प्राणघातक रोग|प्राणघातक]] [[न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोग|न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकार]] आहे जो सामान्यतः [[कंकाल स्नायू|ऐच्छिक स्नायूं]]च्या आकुंचनावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या वरच्या आणि खालच्या दोन्ही [[मोटर न्यूरॉन|मोटर न्यूरॉन्सच्या]] प्रगतीशील क्षतीमुळे होतो. एएलएस हा [[मोटर न्यूरॉन रोग|मोटर न्यूरॉन रोगांच्या]] व्यापक गटातील सर्वात सामान्य प्रकार आहे. == लक्षणे == एएलएस बहुतेक वेळा सुरुवातीच्या अवस्थेत हळूहळू स्नायू [[स्पॅस्टिसिटी|कडक होणे]], [[स्नायू थरथरणे|थरथरणे]], [[स्नायू अशक्तता|अशक्तता]], आणि [[स्नायू क्षय|क्षय]] यांनी प्रकट होतो. मोटर न्यूरॉन ऱ्हास सामान्यतः तोपर्यंत चालू राहतो जोपर्यंत यांत्रिक सहाय्याशिवाय खाणे, बोलणे, हालचाल करणे आणि श्वास घेण्याची क्षमता नाहीशी होत नाही. जरी एएलएस असलेल्या केवळ १५% लोकांना पूर्ण [[फ्रंटोटेम्पोरल डिमेन्शिया]] विकसित होतो, तरी अंदाजे ५०% लोकांना विचार करण्यात आणि वागणुकीत किमान किरकोळ बदल होतात. लक्षणांपैकी कोणते प्रथम विकसित होते यावर अवलंबून, एएलएसला ''अंग-प्रारंभ'' (हात किंवा पायांमध्ये अशक्ततेने सुरू होणे) किंवा ''बल्बर-प्रारंभ'' ([[भाषणदोष|बोलण्यात]] आणि/किंवा [[गिळण्यात अडचण|गिळण्यात]] अडचणींनी सुरू होणे) असे वर्गीकृत केले जाते. श्वसन-प्रारंभ सुमारे १%–३% प्रकरणांमध्ये होतो. == कारणे आणि यंत्रणा == एएलएसच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये (सुमारे ९०-९५%) कोणतेही ज्ञात कारण नाही आणि ती ''छिटपुट एएलएस'' म्हणून ओळखली जातात.तथापि, [[अनुवांशिकता|अनुवांशिक]] आणि [[पर्यावरणीय घटक]] दोन्ही संबंधित असल्याचे मानले जाते. उर्वरित ५-१०% प्रकरणांना अनुवांशिक कारण असते, बहुतेक वेळा [[कौटुंबिक इतिहास (वैद्यकीय)|रोगाच्या कौटुंबिक इतिहासाशी]] संबंधित असते, आणि ती ''कौटुंबिक एएलएस'' (आनुवंशिक) म्हणून ओळखली जातात. या अनुवांशिक प्रकरणांपैकी जवळजवळ निम्मी चार विशिष्ट [[जनुक|जनुकांपैकी]] एकामध्ये रोग-उत्पादक उत्परिवर्तनांमुळे होतात. [[निदान]] एखाद्या व्यक्तीच्या [[चिन्हे आणि लक्षणे|चिन्हे आणि लक्षणांवर]] आधारित असते, आणि इतर संभाव्य कारणे वगळण्यासाठी चाचण्या केल्या जातात. == उपचार, रोगनिदान आणि महामारीविज्ञान == एएलएसवर कोणताही ज्ञात उपचार नाही. उपचाराचे उद्दिष्ट रोगाची प्रगती मंद करणे आणि लक्षणे सुधारणे हे आहे. एफडीए-मान्यताप्राप्त उपचार जे एएलएसची प्रगती मंद करतात त्यात [[रिल्युझोल]] आणि [[एदारावोन]] यांचा समावेश आहे. [[नॉन-इनव्हेसिव्ह व्हेंटिलेशन]] जीवनाचा दर्जा आणि आयुर्मान दोन्ही सुधारू शकते. [[यांत्रिक वायुवीजन]] जगण्याची वेळ वाढवू शकते परंतु रोगाची प्रगती थांबवत नाही. एक [[गॅस्ट्रोस्टोमी नळी]] वजन आणि पोषण टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकते. मृत्यू साधारणतः श्वसनाच्या बिघाडामुळे होतो. हा रोग कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला प्रभावित करू शकतो, परंतु सामान्यतः ६० वर्षांच्या जवळपास सुरू होतो. सुरुवातीपासून मृत्यूपर्यंत सरासरी जगणे दोन ते चार वर्षे असते, जरी हे बदलू शकते, आणि प्रभावितांपैकी सुमारे १०% दहा वर्षांहून अधिक काळ जगतात. == इतिहास == रोगाचे वर्णन किमान १८२४ मध्ये [[चार्ल्स बेल]] यांनी केले होते. १८६९ मध्ये, लक्षणे आणि अंतर्निहित मज्जातंतू समस्यांमधील संबंध प्रथम फ्रेंच स्नायुशास्त्रज्ञ [[जाँ-मार्तँ शार्को]] यांनी वर्णन केला, ज्यांनी १८७४ मध्ये ''स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग'' हा शब्द वापरण्यास सुरुवात केली. {{TOC limit|3}} == समाज आणि संस्कृती == [[File:ALS Ice Bucket Challenge.ogv|thumb|upright=1.2|आइस बकेट चॅलेंज करताना एक विद्यार्थी]] बेसबॉल खेळाडू [[लू गेहरिग]] आणि सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ [[स्टीफन हॉकिंग]] (जे या स्थितीसह इतरांपेक्षा जास्त काळ जगले) यांच्याशिवाय, इतर अनेक उल्लेखनीय व्यक्तींना एएलएस झाला आहे किंवा होता. या रोगाशी संबंधित अनेक पुस्तके लिहिली गेली आहेत आणि चित्रपटही तयार केले गेले आहेत. अमेरिकन समाजशास्त्राचे प्राध्यापक आणि एएलएस रुग्ण [[मोरी श्वार्टझ]] हे संस्मरण ''[[ट्यूजडेज विथ मोरी]]'' आणि [[ट्यूजडेज विथ मोरी (चित्रपट)|त्याच नावाच्या चित्रपटाचे]] विषय होते, आणि स्टीफन हॉकिंग हे समीक्षकांनी प्रशंसित जीवनचरित्रपट ''[[द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग (२०१४ चित्रपट)|द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग]]''चे विषय होते. ऑगस्ट २०१४ मध्ये, एएलएस संशोधनासाठी निधी उभारण्याचे "[[आइस बकेट चॅलेंज]]" ऑनलाइन [[व्हायरल घटना|व्हायरल]] झाले. सहभागींनी स्वतःवर बर्फ-थंड पाण्याने भरलेली बादली ओतण्याचा व्हिडिओ तयार केला; नंतर त्यांनी इतर व्यक्तींनाही तेच करण्यास नामांकित केले. अनेक सहभागींनी [[एएलएस असोसिएशन]], [[एएलएस थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट]], [[एएलएस सोसायटी ऑफ कॅनडा]] किंवा युनायटेड किंगडमच्या [[मोटर न्यूरॉन डिसीज असोसिएशन]]ला एएलएस संशोधनासाठी देणग्या दिल्या. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} == बाह्य दुवे == {{Commons category|Motor neuron diseases|मोटर न्यूरॉन रोग}} * [https://www.als.org/ ALS असोसिएशन अधिकृत संकेतस्थळ] * [https://www.als.net/ ALS थेरपी डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट] * [https://www.als-mnd.org/ ALS/MND असोसिएशनची आंतरराष्ट्रीय युती] * [https://symposium.mndassociation.org/ ALS/MND वर आंतरराष्ट्रीय परिसंवाद] [[वर्ग:स्नायू क्षीणकारी पार्श्विक काठिण्य रोग| ]] [[वर्ग:मोटर न्यूरॉन रोग]] [[वर्ग:दुर्मिळ रोग]] [[वर्ग:स्नायुविज्ञानातील अनुत्तरित समस्या]] [[वर्ग:सायटोस्केलेटल दोष]] [[वर्ग:न्यूरोमस्क्युलर विकार]] [[वर्ग:इडिओपॅथिक रोग]] oz7ysritcpzqsn4a4aqyc7x3tjll76k 1 378890 2679021 2678616 2026-04-12T18:47:51Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[चर्चा:स्नायू विकृती]] वरुन [[चर्चा:मोटर न्यूरॉन रोग]] ला हलविला 2678616 wikitext text/x-wiki == लेख पान कोरे करणे. == @[[सदस्य:Jonathansammy|Jonathansammy]] नमस्कार, सदरील लेख आपण लिहिता लिहिता कोरा केल्याचे दिसून आले. काही अडचण आली का? -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:२३, १० एप्रिल २०२६ (IST) qqc7g9zw31hlybruinawnynweebp713 0 378921 2679027 2678926 2026-04-12T19:41:58Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडल्या 2679027 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[चित्र:Troyes_altarpiece_(detail)_Victoria_and_Albert_Museum,_London.JPG|इवलेसे|त्र्वॉ वेदीचित्र (तपशील) व्हिक्टोरिया आणि अल्बर्ट संग्रहालय, लंडन]] '''त्र्वॉ ''' (उच्चार भेद:''त्रुआ'') हे ईशान्य [[फ्रान्स|फ्रांस]]<nowiki/>मधील [[ग्रांद एस्त]] प्रदेशातील [[ऑब]] [[फ्रान्सचे विभाग|विभागाचे]] राजधानी आणि एक कॉम्यिन आहे. हे शहर [[सेन नदी|सेन]] नदीवरती वसलेले आहे आणि सुमारे {{Convert|140|km|mi|abbr=on}} [[पॅरिस|पॅरिसच्या]] आग्नेयेला. हे शांपान वाइन प्रदेशात येते आणि ऑर्यां वन प्रादेशिक नैसर्गिक उद्यानाच्या जवळ आहे. २०२३मध्ये त्र्वॉची लोकसंख्या ६२,०८८ होती हे कॉमिनोते दॅग्लॉमेरास्यों त्र्वॉ शांपान मेत्रॉपॉलचे केंद्र आहे, जिथे अंदाजे एक लाख पंच्यात्तर हजार रहिवासी आहेत. त्र्वॉचा विकास [[प्राचीन रोम|रोमी काळापासूनच]] झाला, जेव्हा ते '''आउगुस्तोबोना त्रिकास्सिउम''' म्हणून ओळखले जात होते. ते अनेक महामार्गांच्या, विशेषतः विया अग्रिप्पाच्या, केंद्रस्थानी वसलेले होते. या शहराला एक समृद्ध इतिहास आहे, त्रिकास्सेस जमातीपासून ते [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धा]]<nowiki/>दरम्यान २५ ऑगस्ट १९४४ रोजी शहराच्या मुक्तीपर्यंत, ज्यामध्ये कातालाउनी मैदानांची लढाई, त्र्वॉची परिषद, [[इंग्लंडचा पाचवा हेन्री|हेन्री पाचवा]] आणि फ्रांसची कात्रीन यांचा विवाह, आणि शांपानचे जत्रे, जिथे [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिस्ती]] जगतातून व्यापारी येत असत, यांचा समावेश आहे. त्र्वॉला एक समृद्ध स्थापत्य आणि शहरी वारसा आहे; अनेक वास्तू ऐतिहासिक स्मारके म्हणून संरक्षित आहेत, ज्यात जुन्या शहरात टिकून राहिलेल्या अर्ध्या लाकडी घरांचा (मुख्यतः १६व्या शतकातील) समावेश आहे. त्यांच्या योगदानामुळेच त्र्वॉ 'कला आणि इतिहासाचे शहर' असे घोषित करण्यात आले आहे. १८ व्या शतकापासून पुढे, १९६० च्या दशकापर्यंत [[वस्त्रोद्योग|वस्त्र]] उत्पादन हा त्र्वॉच्या अर्थव्यवस्थेचा एक प्रमुख भाग होता. आज, त्र्वॉ हे थेट विक्रीकेंद्र आणि व्यापाराची युरोपीय राजधानी आहे, व तीन ब्रँड केंद्र आहेत. == इतिहास == त्र्वॉच्या परिसरात सापडलेल्या प्रागैतिहासिक गोष्टींवरून असे सूचित होते की ही वस्ती सुमारे इ.स.पूर्व ६००मध्ये विकसित झाली असावी. शहराच्या जवळ केल्ती दफनभूमीचे ढिगारे सापडले आहेत, आणि शहराच्या हद्दीत केल्ती कलाकृतींचे उत्खननही करण्यात आले आहे. रोमी काळात ''आउगुस्तोबोना त्रिकास्सिउम'' नावाने ओळखले जाणाऱ्या त्र्वॉ जवळ अनेक महामार्ग एकमेकांशी छेदत होते. यांत [[रेंस]]-[[लांग्र]] आणि पुढे [[मिलान|मिलानकडे]] जाणारा [[विया अग्रिप्पा]] महामार्ग होता.<ref>Traces of the Roman paving have been found {{Convert|3|m|2|abbr=on}} below the rue de la Ciré.</ref> त्र्वॉपासूनचे इतर रोमी मार्ग [[पॉइती]], ओतों आणि [[ओर्लेयों|ओर्लेयोंकडे]] जात होते. हे त्रिकास्सेस लोकांचे ''शहर'' होते, ज्यांना [[ऑगस्टस|ऑगस्टसने]] सेनोनेसपासून वेगळे केले होते. सुरुवातीच्या [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्यातील]] या गाल्लो-रोमन शहराचे काही विखुरलेले अवशेष सापडले आहेत, परंतु जलवाहिनीच्या खुणांव्यतिरिक्त इतर कोणतेही सार्वजनिक स्मारक आढळले नाही. साम्राज्याच्या उत्तरार्धात या वस्तीचा विस्तार कमी झाला होता. याला '''त्रिकस्सिउम''' किंवा '''त्रिकास्साए''' असे संबोधले जात असे, जे फ्रांसी त्र्वॉ(Troyes)चे व्युत्पत्ती आहे. ४थ्या शतकापासून, नागरिक ख्रिस्ती झाले होते आणि [[कॅथलिक चर्च|चर्च]]<nowiki/>ने शहराला एका [[बिशप|बिशपचे]] पीठ बनवले होते. या शहराचे बिशप [[त्र्वॉचे लुपुस|लुपुस (लूप)]], ज्यांनी दंतकथेनुसार शहराचे [[अत्तीला]]<nowiki/>पासून रक्षण केले, ही कथा ऐतिहासिक तथ्यांपेक्षा अतिरंजित स्तुतीच जास्त वाटते. संत लुपुसचे शिष्य अवेन्तिनुस(त्र्वॉचे संत अवेन्तिनुस, मृत्यु ५३७) यांनी त्र्वॉमध्ये एक मठाची स्थापना केली.<ref> {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=6Hwa38EjyoAC|title=Grand livre des saints: culte et iconographie en Occident|last=Baudoin|first=Jacques|publisher=EDITIONS CREER|year=2006|isbn=9782848190419|publication-place=Nonette|page=112|language=fr|quote=Saint Aventin de Troyes (Aventinus, 4 février) Ermite natif de Bourges, attiré en Champagne par la réputation de saint Loup de Troyes († 479). Il avait installé à Troyes une communauté monastique. En 525, il racheta de l'esclavage Fidole (saint Phal), à qui il confia son monastère, et il se retira en ermite a l'Isle-au-Mont, ou il mourut en 537.|access-date=12 November 2023}}</ref> कातालाउनी मैदानांची लढाई, जिला त्र्वॉची लढाई असेही म्हणतात, ती इ.स. ४५१ मध्ये परिसरात झाली. यात रोमी सेनापती फ्लाविउस ॲतिउस आणि विसिगॉथ राजा थेओदोरिक पहिला यांनी अत्तीलाविरुद्ध लढा दिला. पूर्वीचे प्रमुख चर्च सध्याच्या चर्चेच्या जागेवरच होते. येथेच ८७८ मध्ये तोतऱ्या लुईने [[पोप जॉन आठवा|पोप जॉन आठव्याकडून]] पश्चिम फ्रांसियाचे राजमुकुट स्वीकारला. ९व्या शतकाच्या अखेरीस, नॉर्मनकडून शहरावर झालेल्या हल्ल्यांनंतर, शांपानच्या सरदारांनी त्र्वॉला आपली राजधानी म्हणून निवडले. १८व्या शतकाच्या अखेरीस झालेल्या [[फ्रेंच राज्यक्रांती|राज्यक्रांतीपर्यंत]] ते शांपान प्रांताची राजधानी राहिले. संत लुपुसच्या मठाने एक प्रसिद्ध ग्रंथालय आणि लेखनशाळा विकसित केली. [[मध्य युग|मध्ययुगात]], त्र्वॉ एक महत्त्वाचे आंतरराष्ट्रीय व्यापारी केंद्र म्हणून प्रसिद्ध होते. सोन्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या 'ट्रॉय वजन' या मापन पद्धतीचे नाव या शहरावरुनच ठेवण्यात आले, जी येथेच विकसित झाली होती. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Second Book of General Ignorance|last=Lloyd|first=John|last2=Mitchison|first2=John|publisher=Faber and Faber Ltd|year=2010|isbn=978-0-571-26965-5|edition=First|location=London|page=71}}</ref> शांपान कापड जत्रे आणि दूरच्या व्यापाराचे पुनरुज्जीवन, तसेच नाणी आणि पतपुरवठ्याचा नवीन विस्तार, हे त्र्वॉच्या मध्ययुगीन अर्थव्यवस्थेचे चालक घटक होते. [[इ.स. १०४०|१०४०]] मध्ये शेलोमो यिशाकी, ज्याला 'राशी' नावाने अधिक ओळखले जाते, यांचा जन्म त्र्वॉ येथे झाला. [[बायबल]] आणि ताल्मुदचे एक प्रमुख भाष्यकार असलेल्या या रब्बी आणि तत्त्वज्ञांनी शहरात यहूदी विचारांची एक प्रभावशाली संप्रदाय स्थापन केला. १२८५ मध्ये, जेव्हा [[फ्रान्सचा चौथा फिलिप|चौथा फिलिप]]<nowiki/>ने शांपान फ्रांसी राजघराण्याच्या राज्यात विलीन केला, तेव्हा या शहराने आपले अनेक पारंपरिक विशेषाधिकार कायम ठेवले. [[शंभर वर्षांचे युद्ध|शंभर वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] इंग्रजांचा मित्र असलेला, बूर्गॉनचे ड्यूक निर्भय जाँ याने १४१७ मध्ये त्र्वॉला फ्रान्सची राजधानी म्हणून घोषित करण्यासाठी प्रयत्न केले. त्याने [[फ्रान्सचा सहावा शार्ल|शार्ल सहावा]] याची पत्नी, बायर्नची इजाबो हिच्याशी त्र्वॉमध्ये नियंत्रकाच्या कार्यालयांसह एक न्यायालय, परिषद आणि अपीलीय न्यायालय स्थापन करण्याबाबत करार केला. २१ मे १४२० रोजी, बूर्गॉनच्या लोकांच्या ताब्यात असलेल्या या शहरात त्र्वॉचा तह झाला, ज्यानुसारे [[इंग्लंडचा पाचवा हेन्री|हेन्री पाचवा]] याचा लग्न शार्ल सहावा याची मुलगी वाल्वाची कॅथेरीन हिच्याशी ठरले. तहाच्या अटींनुसार, युवराजा(दोफें)ऐवजी हेन्री पाचवा हा फ्रान्सचा राजा म्हणून शार्लचा उत्तराधिकारी होणार होता. फ्रान्समधील प्लांटाजेनेट वर्चस्वाचा परमोच्च बिंदू १४२९ मध्ये गाठला, जेव्हा युवराज (जो नंतर [[फ्रांसचा सातवा शार्ल|सातवा शार्ल]] झाला ) आणि [[जोन ऑफ आर्क|आर्कची जोन]] यांनी सशस्त्र संघर्षाद्वारे (त्र्वॉचा वेढा) त्र्वॉ शहरावर पुन्हा फ्रांसी नियंत्रण प्रस्थापित केले. [[चित्र:Maison_Commune_-_Hôtel_de_Ville,_Troyes_20140509_1.jpg|उजवे|इवलेसे|ओतेल द वील]] १५२४ च्या महाग्नीने मध्ययुगीन शहराचा बराच भाग नष्ट केला, जरी शहरात विविध भागांना वेगळे करणारे असंख्य कालवे होते. जानेवारी आणि फेब्रुवारी १८९४ च्या मोहीम दरम्यान, पुलिसांनी तेथे राहणाऱ्या [[अराजकता|अराजकतावाद्यांना]] लक्ष्य करून छापे टाकले, परंतु ते फारसे यशस्वी झाले नाहीत. <ref name=":12">{{स्रोत बातमी|title=Les anarchistes|date=3 January 1894|work=La Dépêche|pages=2|trans-title=The anarchists}}</ref> <ref name=":22">{{जर्नल स्रोत|date=2 January 1894|title=Deux mille perquisitions|journal=L'Estafette|pages=2}}</ref> <ref name=":32">{{स्रोत बातमी|title=Une série générale de perquisitions : résultat négatif des recherches|date=3 January 1894|work=L'Éclair|trans-title=A general series of raids: negative results}}</ref> == आकर्षणे == [[चित्र:Baptême_Cathédrale_de_Troyes_290308.jpg|उजवे|इवलेसे|काथेद्राल सां-प्येर-ए-सां-पोल द त्र्वॉ(१५४८) (Cathédrale Saint-Pierre-et-Saint-Paul de Troyes)]] * खूप जुन्या शहरात अनेक अर्ध-लाकडी घरे (मुख्यतः १६ व्या शतकातील) टिकून आहेत. * जुन्या शहरातील ''ओतेल पार्तिक्युल्येर्स'' (भव्यवाडे) * प्लेस अलेक्झांद्र इस्रायलवरील ओतेल द वील हे ''लुई तेरावा'' शैलीचे एक शहरी उदाहरण आहे. मुख्य स्वागत कक्ष असलेल्या मध्यवर्ती ''इमारतीवर'', त्याची कंगोरेदार रचना (कॉर्निस) जोडलेल्या कोरिंथियन स्तंभांवरून लयबद्धपणे पुढे आलेली आहे; यांना खाली मजबूत, एकत्रित स्तंभांचा आधार आहे. प्रवेशद्वाराच्या वर असलेला [[फ्रान्सचा चौदावा लुई|लुई चौदाव्याचा]] पुतळा, [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रेंच राज्यक्रांतीच्या]] दहशतीचे साम्राज्याच्या काळात, १७९३ मध्ये त्याच्या कोनाड्यातून बाहेर काढून फोडण्यात आला; एकोणिसाव्या शतकात त्याच्या जागी सध्याची ''शिरस्त्राणधारी मिनेर्वा'' आणि तिचे मूळ प्रतीक बसवण्यात आले. आता "लिबेर्ते, एगालिते, फ्रातेर्निते, ऊ ला मॉर्त" (स्वातंत्र्य, समानता, बंधुत्व, किंवा मृत्यू) पाहणे दुर्मिळ झाले आहे. ''साल दु'' काँसेय(परिषद कक्ष) मध्ये, त्र्वॉ येथे जन्मलेल्या फ्रान्स्वा झीगार्दाँ यांनी बनवलेले लुई चौदावाचे (१६९०) एक संगमरवरी पदक या विध्वंसातून सुखरूप वाचले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aube-champagne.com/en/poi/hotel-de-ville-de-troyes-2/|title=Hôtel de Ville de Troyes|publisher=Aube-Champagne|access-date=25 November 2024}}</ref> === संग्रहालये === * आधुनिक कला संग्रहालय (Musée d'Art Moderne/मुजे दार्त मोदेर्न) * औजारे आणि श्रमिक विचार संग्रहालय (Maison de l'outil et de la pensée ouvrière/मेजाँ द लुती ए द ला पांसे ऊव्रीएर) * वोल्वीजां(Vauluisant) संग्रहालय: ** त्र्वॉ आणि शांपानार्देन ऐतिहासिक संग्रहालय ** विणकाम किंवा मोजेनिर्मिती संग्रहालय (Musée de la Bonneterie/मुजे द ला बॉनेत्री) * ओतेल-द्यो-लकाँत(Hôtel-Dieu-Lecomte) औषधालय * सां-लूप संग्रहालय (ललित कला संग्रहालय) * दी मार्को संग्रहालय (दरवर्षी १ एप्रिल ते १ ऑक्टोबर पर्यंत खुले असते) === चर्च === [[चित्र:Troyes_Cathédrale_St._Pierre_et_Paul_Fassade_1.jpg|उजवे|इवलेसे|260x260अंश|प्रमुखचर्चेचे पश्चिमी दर्शनी भाग]] अलीकडील युद्धांचा फटका न बसल्यामुळे, त्र्वॉमध्ये शहराच्या मध्यवर्ती भागाजवळ जुन्या धार्मिक वास्तूंचा दाट वस्ती आहे. त्यांमध्ये खालील इमारतींचा समावेश आहे: * सां-प्येर-ए-सां-पोल प्रमुखचर्च(Saint-Pierre-et-Saint-Paul Cathedral) * सां-नीझ्ये चर्च, गॉथिक आणि पुनर्जागरण शैलीतील असून, त्यात उल्लेखनीय शिल्पकला आहे. १८४० मध्ये याला ''<nowiki/>'मॉनिमां हिस्तोरीक''' (ऐतिहासिक स्मारक) म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले. * गॉथिक सां-अर्बेन महामंदिर (१३व्या शतकातील), जिचे छत चकचकीत कौलांनी आच्छादलेले आहे. ही महामंदिर झॅक पांतालेऑं यांनी बांधली होती, जे १२६१ मध्ये [[पोप अर्बन चौथा|'अर्बन चौथा']] या नावाने पोप म्हणून निवडले गेले होते. ही बॅसिलिका त्यांच्या वडिलांच्या कार्यशाळेच्या जागेवर बांधली गेली. १८४० मध्ये या वास्तूला ''<nowiki/>'मॉनिमां हिस्तोरीक''' म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले. १९६४ मध्ये याला महामंदिर म्हणून घोषित करण्यात आले. * सां-मादलीन चर्च. अतिशय सुरुवातीच्या गॉथिक शैलीतील, ज्याचा पूर्वेकडील भाग सुमारे १५०० मध्ये पुन्हा बांधण्यात आला. १५०८-१७ मधील फ्लॅम्बॉयंट गॉथिक शैलीतील एक अत्यंत कलात्मक दगडी पडदा, जो जां गेल्द यांनी कोरला असून त्यावर [[मार्था|संत मार्थाचा]] पुतळा आहे. उत्कृष्ट पुनर्जागरण रंगीत काचकाम. संत जां जिल्हा. १८४० मध्ये ''ऐतिहासिक स्मारक म्हणून'' वर्गीकृत. * सां-जां चर्च, पुनर्जागरणकालीन गर्भगृह आणि [[Giraudon|गिराउदोंने]] बनवलेले मुख्य वेदीचे मंजुषा. प्रवेशद्वारावर [[फ्रांसचा नववा शार्ल|शार्ल नववा]] यांचे राजचिन्ह आहे. १८४० मध्ये 'मॉनिमां हिस्तोरीक' म्हणून वर्गीकृत. * १६व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील गॉथिक संत-निकोलस चर्च, ज्यामध्ये एका भव्य जिन्याने पोहोचता येणारे कॅल्व्हरी चॅपलच्या आकाराचे व्यासपीठ आहे. दक्षिण प्रवेशद्वारावर, फ्रान्स्वा जांती यांनी साकारलेली दावूद आणि यशया यांची दोन शिल्पे आहेत. * सोळाव्या शतकातील विस्तृत मूर्तिकाम असलेले संत-पांतालेऑं चर्च. * सेंट रेमी चर्च, ज्याचा १४ व्या शतकातील मनोरा {{Convert|60|m|2|abbr=on}} उंच आहे . त्याच्या दक्षिण बाजूला असलेल्या १७ व्या शतकातील सूर्यघड्याळावर ''sicut umbra dies nostri super terram'' ("पृथ्वीवरील आपले दिवस सावलीसारखे जातात") असा लॅटिन शिलालेख आहे. * ''सां-मार्तिन-एस-विन्ये'' चर्च. यात स्थानिक कुशल काचकामगार लिनार्द गाँत्ये यांनी १७व्या शतकात बनवलेल्या रंगीत काचेच्या खिडक्या आहेत. === सिनेगॉग === [[चित्र:Troyes_synagogue.jpg|अल्ट=The Rashi Synagogue|डावे|इवलेसे|[[Rashi Synagogue of Troyes|राशी सिनेगॉग]]]] त्र्वॉच्या राशी सिनेगॉगमध्ये यहूदी उपासना केली जाते. सध्याची वास्तू १६व्या शतकातील एका जुन्या मठाच्या जागेवर बांधली गेली आणि [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] नष्ट झालेल्या सिनेगॉगची जागा घेतली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.judaicultures.info/sites-patrimoine/france-15/Region-Centre/Troyes-en-France|title=Troyes in France – A Millennial Jewish History|website=judaicultures.info|access-date=February 15, 2012}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.crdp-reims.fr/cddp10/ressources/mediatheque/dossiers/lieux_cultuels/2.htm|title=Making Sense of the Forms of Places of Worship – The Synagogue|website=crdp-reims.fr|access-date=October 29, 2011}}</ref> ही वास्तू [[युरोपीय प्रबोधनाचा काळ|पुनर्जागरण]] शैलीत आहे आणि २०व्या शतकात तिची पुनर्बांधणी करण्यात आली. यात १६व्या शतकातील एक अर्ध-लाकडी घर आणि १८व्या शतकातील (लुई पंधरावा शैली) दुसरे घर आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Troyes en Champagne|last=Didier Guy|last2=Patrick Dupré|publisher=La Maison du Boulanger|year=|isbn=978-2-913052-21-5|location=Troyes|page=124}}</ref> एक सांस्कृतिक केंद्र देखील स्थापन करण्यात आले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.crdp-reims.fr/cddp10/ressources/mediatheque/dossiers/lieux_cultuels/2.htm|title=Donner sens aux formes des lieux cultuels - La synagogue|website=crdp-reims.fr|access-date=29 October 2011}}</ref> राशीच्या काळातील भावना प्रतिबिंबित करण्यासाठी सिनेगॉगला पुनर्संचयित करण्यासाठी अलीकडे नूतनीकरण करण्यात आले आहेत. फ्रान्सचे मुख्य रब्बी हाइम कोर्सिया यांच्या उपस्थितीत {{Date|September 4, 2016}} रोजी उद्घाटन झाले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=I.F. with R. Doumergue|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/aube/troyes/troyes-la-synogogue-restauree-ete-inauguree-1078009.html|title=Troyes: the Restored Synagogue Was Inaugurated|date=September 4, 2016|work=France 3 Region|pages=|language=fr}}</ref> == लोकसंख्या == त्या कम्यूनच्या रहिवाशांना फ्रेंचमध्ये त्र्वॉयाँ(Troyens) म्हणतात. {{ऐतिहासिक लोकसंख्या|1793|26751|1800|24061|1806|27196|1821|25078|1831|23740|1836|25563|1841|25469|1846|25702|1851|27376|1856|33071|1861|34613|1866|35678|1872|38113|1876|41275|1881|46067|1886|46972|1891|50330|1896|52998|1901|53146|1906|53447|1911|55486|1921|55215|1926|58321|1931|58804|1936|57961|1946|58805|1954|58819|1962|67406|1968|74898|1975|72165|1982|63579|1990|59255|1999|60958|2007|61823|2012|60009|2017|61652|2023|62088|align=none|percentages=pagr|source=EHESS<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|38334|Troyes}}</ref> and INSEE (1968–2023)<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-10387#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref>}} == अर्थव्यवस्था == [[चित्र:Troyes_rue_Emile_Zola_maisons_pans_de_bois.jpg|उजवे|इवलेसे|जुन्या शहरातील घरे]] त्र्वॉ हे कपड्यांचा ब्रँड असलेल्या लाकोस्त कंपनीच्या उत्पादन मुख्यालयाचे ठिकाण आहे. तसेच, हे चाकलेट निर्माता पास्कल काफेचेही ठिकाण आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pascal-caffet.com|title=Pascal Caffet, Meilleur Ouvrier de France pâtissier, Champion du monde des métiers du dessert|last=chocolatier|publisher=Pascal-caffet.com|access-date=2011-09-16}}</ref> == शिक्षण == त्र्वॉचे तंत्रज्ञान विद्यापीठ आणि व्यापारिक शाळा [[Groupe École supérieure de commerce de Troyes|ग्रुप इकोले सुपरीयूर द कॉमर्स द त्र्वॉ]] या शहरात आहेत. == हवामान == {{माहितीचौकट हवामान|collapsed=Y|location=त्र्वॉ (१९९१–२०२० सरासरी)|metric first=Y|single line=Y|Jan record high C=16.2|Feb record high C=22.1|Mar record high C=26.1|Apr record high C=29.2|May record high C=33.3|Jun record high C=38.4|Jul record high C=41.8|Aug record high C=40.6|Sep record high C=35.0|Oct record high C=30.3|Nov record high C=23.0|Dec record high C=19.0|Jan high C=6.8|Feb high C=8.2|Mar high C=12.5|Apr high C=16.2|May high C=19.9|Jun high C=23.5|Jul high C=26.2|Aug high C=26.0|Sep high C=21.6|Oct high C=16.6|Nov high C=10.6|Dec high C=7.4|Jan mean C=3.6|Feb mean C=4.3|Mar mean C=7.4|Apr mean C=10.2|May mean C=14.0|Jun mean C=17.4|Jul mean C=19.8|Aug mean C=19.6|Sep mean C=15.7|Oct mean C=11.9|Nov mean C=7.1|Dec mean C=4.3|Jan low C=0.5|Feb low C=0.3|Mar low C=2.2|Apr low C=4.2|May low C=8.1|Jun low C=11.3|Jul low C=13.4|Aug low C=13.2|Sep low C=9.8|Oct low C=7.2|Nov low C=3.5|Dec low C=1.3|Jan record low C=-23.0|Feb record low C=-17.6|Mar record low C=-15.4|Apr record low C=-6.2|May record low C=-2.0|Jun record low C=0.4|Jul record low C=3.1|Aug record low C=3.0|Sep record low C=-0.4|Oct record low C=-7.0|Nov record low C=-11.1|Dec record low C=-18.0|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=48.2|Feb precipitation mm=44.2|Mar precipitation mm=45.9|Apr precipitation mm=48.3|May precipitation mm=64.9|Jun precipitation mm=52.4|Jul precipitation mm=56.4|Aug precipitation mm=53.9|Sep precipitation mm=52.4|Oct precipitation mm=63.8|Nov precipitation mm=55.3|Dec precipitation mm=58.9|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.5|Feb precipitation days=9.7|Mar precipitation days=9.5|Apr precipitation days=9.4|May precipitation days=10.2|Jun precipitation days=8.7|Jul precipitation days=7.9|Aug precipitation days=7.7|Sep precipitation days=7.9|Oct precipitation days=9.7|Nov precipitation days=10.2|Dec precipitation days=11.5|Jan sun=63.1|Feb sun=90.4|Mar sun=148.3|Apr sun=190.0|May sun=216.4|Jun sun=230.8|Jul sun=242.2|Aug sun=232.0|Sep sun=185.7|Oct sun=125.4|Nov sun=69.8|Dec sun=57.4|source=[[Meteociel]]<ref>{{cite web|title=Normals and records for Troyes-Barberey (10) |url=https://www.meteociel.fr/obs/clim/normales_records.php?code=10030001&normes=2020 |publisher=[[Meteociel]]|language=fr|access-date=6 September 2025}}</ref>}} [[वर्ग:फ्रान्स]] 6nn5as1v176wl2hlmeta6w3oonsaglu 0 378933 2679006 2678922 2026-04-12T16:43:18Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679006 wikitext text/x-wiki खालील यादी फिलिपिन्स महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. फिलिपिन्सने २१ डिसेंबर २०१९ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | फिलिपिन्सने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209600.html ८२०] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} || rowspan=10 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209601.html ८२१] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209602.html ८२२] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209603.html ८२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354067.html १३३३] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354068.html १३३५] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354069.html १३३७] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|PHI}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354070.html १३३८] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354071.html १३४०] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354072.html १३४१] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370826.html १४२४] || १ मे २०२३ || {{crw|THA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|THA}} || rowspan=3 | [[२०२३ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२३ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370821.html १४३२] || ६ मे २०२३ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MAS}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370818.html १४४०] || ११ मे २०२३ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MYA}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412527.html १७२५] || २७ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} || rowspan=7 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412528.html १७२६] || २८ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412529.html १७२७] || २९ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464729.html २१६२] || २३ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464730.html २१६३] || २४ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464731.html २१६५] || २६ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464732.html २१६७] || २७ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477680.html २२२९] || १० एप्रिल २०२५ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | [[२०२५ कार्टिनी चषक]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477681.html २२३०] || ११ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|COK}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485407.html २३२८] || ४ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} || rowspan=5 | [[२०२५ सनो शहर महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485411.html २३३८] || ६ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485412.html २३४२] || ७ जून २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485414.html २३४७] || ८ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489041.html २३४९] || ८ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:फिलिपिन्स क्रिकेट|महिला टी२०]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] ovpe9h888oedn4e9d8zpe3izp9l6d0g 2679007 2679006 2026-04-12T16:46:46Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679007 wikitext text/x-wiki खालील यादी फिलिपिन्स महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. फिलिपिन्सने २१ डिसेंबर २०१९ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | फिलिपिन्सने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209600.html ८२०] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} || rowspan=10 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209601.html ८२१] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209602.html ८२२] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209603.html ८२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354067.html १३३३] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354068.html १३३५] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354069.html १३३७] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|PHI}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354070.html १३३८] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354071.html १३४०] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354072.html १३४१] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370826.html १४२४] || १ मे २०२३ || {{crw|THA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|THA}} || rowspan=3 | [[२०२३ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२३ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370821.html १४३२] || ६ मे २०२३ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MAS}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370818.html १४४०] || ११ मे २०२३ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MYA}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412527.html १७२५] || २७ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} || rowspan=7 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412528.html १७२६] || २८ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412529.html १७२७] || २९ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464729.html २१६२] || २३ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464730.html २१६३] || २४ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464731.html २१६५] || २६ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464732.html २१६७] || २७ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477680.html २२२९] || १० एप्रिल २०२५ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | [[२०२५ कार्टिनी चषक]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477681.html २२३०] || ११ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|COK}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485407.html २३२८] || ४ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} || rowspan=5 | [[२०२५ सनो शहर महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485411.html २३३८] || ६ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485412.html २३४२] || ७ जून २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485414.html २३४७] || ८ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489041.html २३४९] || ८ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499787.html २४९४] || ९ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|SAM}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक पुआप्र पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पुर्व-आशिया प्रशांत पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499790.html २४९७] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|PNG}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499793.html २५००] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499797.html २५०५] || १३ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|FIJ}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499801.html २५१२] || १५ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|PHI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:फिलिपिन्स क्रिकेट|महिला टी२०]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] dvvca08zwv54fyh1njzk349t32t4fy1 2679008 2679007 2026-04-12T16:49:45Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679008 wikitext text/x-wiki खालील यादी फिलिपिन्स महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. फिलिपिन्सने २१ डिसेंबर २०१९ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | फिलिपिन्सने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209600.html ८२०] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} || rowspan=10 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209601.html ८२१] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209602.html ८२२] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209603.html ८२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354067.html १३३३] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354068.html १३३५] || २१ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354069.html १३३७] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|PHI}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354070.html १३३८] || २२ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354071.html १३४०] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354072.html १३४१] || २३ डिसेंबर २०२२ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|आय.एस.एफ. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|CAM}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370826.html १४२४] || १ मे २०२३ || {{crw|THA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|THA}} || rowspan=3 | [[२०२३ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२३ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370821.html १४३२] || ६ मे २०२३ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MAS}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370818.html १४४०] || ११ मे २०२३ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|MYA}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412527.html १७२५] || २७ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} || rowspan=7 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412528.html १७२६] || २८ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1412529.html १७२७] || २९ डिसेंबर २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|SIN}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464729.html २१६२] || २३ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464730.html २१६३] || २४ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464731.html २१६५] || २६ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|SIN}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1464732.html २१६७] || २७ डिसेंबर २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477680.html २२२९] || १० एप्रिल २०२५ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | [[२०२५ कार्टिनी चषक]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477681.html २२३०] || ११ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|COK}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485407.html २३२८] || ४ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} || rowspan=5 | [[२०२५ सनो शहर महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485411.html २३३८] || ६ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485412.html २३४२] || ७ जून २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485414.html २३४७] || ८ जून २०२५ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489041.html २३४९] || ८ जून २०२५ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499787.html २४९४] || ९ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|SAM}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक पुआप्र पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पुर्व-आशिया प्रशांत पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499790.html २४९७] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|PNG}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499793.html २५००] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499797.html २५०५] || १३ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|FIJ}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499801.html २५१२] || १५ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513757.html २६०४] || १६ डिसेंबर २०२५ || {{crw|IDN}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | [[२०२५ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२५ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513759.html २६०९] || १७ डिसेंबर २०२५ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|MAS}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:फिलिपिन्स क्रिकेट|महिला टी२०]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] lb1miwsmhm54v32pj8l0hjbad5hjmsk 0 378950 2678999 2026-04-12T13:25:31Z Aryan Bagkar 152513 Aryan Bagkar ने लेख [[महेंद्रवर्मन]] वरुन [[पहिला महेंद्रवर्मन]] ला हलविला: Name changed 2678999 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पहिला महेंद्रवर्मन]] 8qwkves8liikw3w3o7dajh2tg3ns64p 0 378951 2679003 2026-04-12T14:17:37Z Aryan Bagkar 152513 नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट नरसिंहवर्मन पहिला | पदवी = वातापीकोंड<br> महामल्लन | चित्र = Mamallapuram si0497.jpg | चित्र_शीर्षक = महाबलीपुरम येथील नरसिंहवर्मन प्रथम यांची मूर्ती | राजध्वज_... 2679003 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट नरसिंहवर्मन पहिला | पदवी = वातापीकोंड<br> महामल्लन | चित्र = Mamallapuram si0497.jpg | चित्र_शीर्षक = महाबलीपुरम येथील नरसिंहवर्मन प्रथम यांची मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६३०]] – [[इ.स. ६६८]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६३०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कांचीपुरम]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[कांचीपुरम]], [[पल्लव वंश|पल्लव साम्राज्य]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ६६८]] | मृत्यू_स्थान = [[कांचीपुरम]], [[पल्लव वंश|पल्लव साम्राज्य]] | पूर्वाधिकारी = [[पहिला महेंद्रवर्मन]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा महेंद्रवर्मन]] | वडील = [[पहिला महेंद्रवर्मन]] | आई = | पत्नी = पांड्य राजकुमारी (नाव अज्ञात) | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा महेंद्रवर्मन]] | राजवंश = [[पल्लव वंश]] | धर्म = [[जैन धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''नरसिंहवर्मन पहिला''' हा एक पल्लव सम्राट होता ज्याने ६३० ते ६६८ पर्यंत राज्य केले. त्याला त्याचे वडील महेंद्रवर्मन पहिल्याप्रमाणेच कलेची आवड होती आणि त्याने महेंद्रवर्मनने मामल्लापुरममध्ये सुरू केलेली कामे पूर्ण केली . त्याच्या कारकिर्दीत, प्रसिद्ध पंचरथ , एक अखंड खडकात कोरलेले मंदिर संकुल आणि युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ , बांधले गेले. इसवी सन ६४२ मध्ये चालुक्य सम्राट पुलकेशीन द्वितीय याच्याकडून झालेल्या आपल्या वडिलांच्या पराभवाचा बदला घेतला. नरसिंहवर्मन प्रथम हा मामल्लन (महान पैलवान) म्हणूनही ओळखला जात असे आणि मामल्लापुरम (महाबलीपुरम) हे नाव त्याच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले. श्रीलंकेचा इतिहासग्रंथ असलेल्या चुलवंसामध्ये, पल्लव शासक नरसिंहवर्मन प्रथम याचा उल्लेख "कंदुवेथी" (किंवा "कडुवेट्टी") या उपाधीने केला आहे. इतिहासकार या उपाधीचा अर्थ भाषिकदृष्ट्या "कडवन" या शब्दाशी संबंधित मानतात, जे पदनाम नंतर कडवा प्रमुखांशी जोडले गेले, आणि ते सुरुवातीच्या पल्लवांचा कडवा वंशाशी असलेल्या संबंधाचे सूचक मानतात . त्याच्या कारकिर्दीतच, इ.स. 640 मध्ये, चिनी प्रवासी ह्युएन त्सांगने कांचीपुरम ला भेट दिली . नानीमहावर्मन पहिला (इ.स. ६८०-६६८) हा देखील त्याचे वडील महेंद्रवर्मन पहिला (इ.स. ६००-६३०) यांच्याप्रमाणे जैन धर्माचा अनुयायी आणि संरक्षक होता नयनार कवी-संत अप्पर , परंज्योती आणि संबंदर त्याच्या कारकिर्दीत होऊन गेले. इसवी सन ६६८ मध्ये नरसिंहवर्मन प्रथम यांच्यानंतर त्यांचा मुलगा महेंद्रवर्मन द्वितीय गादीवर आला. einqjed83bfgqviz6lrba3co6261z09 2679004 2679003 2026-04-12T14:25:30Z Aryan Bagkar 152513 2679004 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट नरसिंहवर्मन पहिला | पदवी = वातापीकोंड<br> महामल्लन | चित्र = Mamallapuram si0497.jpg | चित्र_शीर्षक = महाबलीपुरम येथील नरसिंहवर्मन प्रथम यांची मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६३०]] – [[इ.स. ६६८]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६३०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कांचीपुरम]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[कांचीपुरम]], [[पल्लव वंश|पल्लव साम्राज्य]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ६६८]] | मृत्यू_स्थान = [[कांचीपुरम]], [[पल्लव वंश|पल्लव साम्राज्य]] | पूर्वाधिकारी = [[पहिला महेंद्रवर्मन]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा महेंद्रवर्मन]] | वडील = [[पहिला महेंद्रवर्मन]] | आई = | पत्नी = [[पांड्य राजवंश|पांड्य]] राजकुमारी (नाव अज्ञात) | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा महेंद्रवर्मन]] | राजवंश = [[पल्लव वंश]] | धर्म = [[जैन धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''नरसिंहवर्मन पहिला''' हा एक पल्लव सम्राट होता ज्याने ६३० ते ६६८ पर्यंत राज्य केले. त्याला त्याचे वडील महेंद्रवर्मन पहिल्याप्रमाणेच कलेची आवड होती आणि त्याने महेंद्रवर्मनने मामल्लापुरममध्ये सुरू केलेली कामे पूर्ण केली . त्याच्या कारकिर्दीत, प्रसिद्ध पंचरथ , एक अखंड खडकात कोरलेले मंदिर संकुल आणि युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ , बांधले गेले. इसवी सन ६४२ मध्ये चालुक्य सम्राट पुलकेशीन द्वितीय याच्याकडून झालेल्या आपल्या वडिलांच्या पराभवाचा बदला घेतला. नरसिंहवर्मन प्रथम हा मामल्लन (महान पैलवान) म्हणूनही ओळखला जात असे आणि मामल्लापुरम (महाबलीपुरम) हे नाव त्याच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले. श्रीलंकेचा इतिहासग्रंथ असलेल्या चुलवंसामध्ये, पल्लव शासक नरसिंहवर्मन प्रथम याचा उल्लेख "कंदुवेथी" (किंवा "कडुवेट्टी") या उपाधीने केला आहे. इतिहासकार या उपाधीचा अर्थ भाषिकदृष्ट्या "कडवन" या शब्दाशी संबंधित मानतात, जे पदनाम नंतर कडवा प्रमुखांशी जोडले गेले, आणि ते सुरुवातीच्या पल्लवांचा कडवा वंशाशी असलेल्या संबंधाचे सूचक मानतात . त्याच्या कारकिर्दीतच, इ.स. 640 मध्ये, चिनी प्रवासी ह्युएन त्सांगने कांचीपुरम ला भेट दिली . नानीमहावर्मन पहिला (इ.स. ६८०-६६८) हा देखील त्याचे वडील महेंद्रवर्मन पहिला (इ.स. ६००-६३०) यांच्याप्रमाणे जैन धर्माचा अनुयायी आणि संरक्षक होता नयनार कवी-संत अप्पर , परंज्योती आणि संबंदर त्याच्या कारकिर्दीत होऊन गेले. इसवी सन ६६८ मध्ये नरसिंहवर्मन प्रथम यांच्यानंतर त्यांचा मुलगा महेंद्रवर्मन द्वितीय गादीवर आला. [[वर्ग:पल्लव घराणे]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] en77gayulpxob4f78ddf1a8lkrlipqg 0 378952 2679010 2026-04-12T16:58:28Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्... 2679010 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 2ptr2p8k960ipte1jl2c1tb5gj1qxjf 2679011 2679010 2026-04-12T17:04:01Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679011 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} rgxjxknaidh5aqrillskg5aun97dk15 2679012 2679011 2026-04-12T17:07:38Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679012 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} br4kb1j1wpfp53f3n08curz0giq6nvj 2679014 2679012 2026-04-12T17:12:18Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679014 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 36kei1vcubon7eadjfwt2db5dvwn7kz 2679015 2679014 2026-04-12T17:16:31Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679015 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436472.html २६५३] || ९ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436477.html २६६२] || १० जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436480.html २६६८] || १२ जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ISR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 0j3i3b2rqbmpg6vjvmpftyj31xvol0x 2679016 2679015 2026-04-12T17:21:14Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679016 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436472.html २६५३] || ९ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436477.html २६६२] || १० जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436480.html २६६८] || १२ जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ISR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478228.html ३१२९] || ७ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|NOR}} || rowspan=3 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478229.html ३१३०] || ८ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478230.html ३१३३] || ९ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485345.html ३१९२] || ३० मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485343.html ३१९५] || ३० मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485347.html ३१९८] || ३१ मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485344.html ३२००] || ३१ मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486224.html ३२०२] || १ जून २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 9t2qynwayl01sjw5ovs994rp3ojs2nl 2679017 2679016 2026-04-12T17:24:48Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2679017 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436472.html २६५३] || ९ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436477.html २६६२] || १० जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436480.html २६६८] || १२ जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ISR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478228.html ३१२९] || ७ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|NOR}} || rowspan=3 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478229.html ३१३०] || ८ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478230.html ३१३३] || ९ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485345.html ३१९२] || ३० मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485343.html ३१९५] || ३० मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485347.html ३१९८] || ३१ मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485344.html ३२००] || ३१ मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486224.html ३२०२] || १ जून २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528300.html ३८००] || ५ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528301.html ३८०२] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528302.html ३८०३] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528306.html ३८०७] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528305.html ३८०८] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528308.html ३८१२] || ९ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 9yf4a74ihcpxfbpxpd7pfhl2hilrf14 0 378953 2679019 2026-04-12T17:28:49Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी पोर्तुगाल महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने ७ एप्रिल २०२५ रोजी नॉर्वे विरुद्ध पहिला महिला आ... 2679019 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने ७ एप्रिल २०२५ रोजी नॉर्वे विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478411.html २२२३] || ७ एप्रिल २०२५ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|POR}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478412.html २२२४] || ८ एप्रिल २०२५ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|NOR}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478413.html २२२७] || ९ एप्रिल २०२५ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{crw|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} enpd5rmytnam1tavmb74she8lffxmab 1 378954 2679022 2026-04-12T18:47:51Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[चर्चा:स्नायू विकृती]] वरुन [[चर्चा:मोटर न्यूरॉन रोग]] ला हलविला 2679022 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:मोटर न्यूरॉन रोग]] hdxdjsf8kgey29iz0rrjeb9n18a3sh6 0 378955 2679026 2026-04-12T19:39:56Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1330730510|Via Agrippa]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2679026 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Via_agrippa_près_de_Beaumont-Monteux.JPG|इवलेसे|बोमाँ मॉतो(द्रोम)(Beaumont-Monteux (Drôme)) जवळ ''विया अग्रिप्पाचा'' एक विभाग]] [[चित्र:France_map_Lambert-93_topographic-ancient_Roman_roads.svg|इवलेसे|गॉलमधील रोमी रस्ते.]] '''''विया अग्रिप्पा''''', म्हणजे [[गॉल|गॉलमधील]] रोमी रस्त्यांच्या जाळ्याचा तो भाग जो इ. स. पू. १ल्या शतकात मार्कुस विप्सिआनिउस अग्रिप्पा याने बांधला होता, ज्याच्यावर [[ऑगस्टस|ऑगस्टसने]] गॉलच्या पुनर्रचनेची जबाबदारी सोपवली होती. एकूण, रोमनांनी {{Convert|21000|km|mi|-3}} लांब गॉलमध्ये रस्ता बांधले. == अग्रिप्पाचा प्रकल्प == अग्रिप्पाचे जाळे लुग्दुनुम ([[ल्यों]]) या नवीन सामरिक स्थळावरील एका केंद्रापासून पसरले होते. स्त्राबोने दिशा दर्शविल्या, ज्यांना प्येर ग्रोसने असे रस्ते ओळखल्या: * लुग्दुनुम/ल्यों पासून सेंतच्या दिशेने [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागराकडे]] जाणारा एक मार्ग * [[रेंस]], बोवे आणि [[आमियां]] मार्गे [[उत्तर समुद्र|उत्तर समुद्राकडे]] जाणारा एक मार्ग * [[लांग्र]], त्रिअ आणि [[क्योल्न]] मार्गे [[ऱ्हाइन नदी|ऱ्हाइन नदीकडे]] जाणारा मार्ग * दक्षिणेकडे [[मार्सेल|मार्सेलकडे]] जाणारा एक मार्ग जरी ''विया अग्रिप्पाच्या'' विविध टप्प्यांचे तपशीलवार मार्ग जमिनीवर सुस्थापित असले तरी, बांधकामाच्या तारखांवर अजूनही चर्चा आहे: ''गीद रोमें आंतीकच्या'' लेखकांनुसार, इ.स.पू. ३९-३८ मध्ये; प्येर ग्रोसच्या मते, इ.स.पू. २२-२१ मध्ये; किंवा पोल पतीच्या मते, इ.स.पू. १६ ते १३ दरम्यान. == दक्षिणेकडील मार्ग == एक प्राचीन मिठासाठी मार्ग [[ऱ्होन नदी|ऱ्होन नदीच्या]] मुखापर्यंत जात असे, जो नदीच्या कधीकधी दलदलीच्या [[पूर मैदान|पूरमैदानाला]] टाळण्यासाठी टेकड्यांच्या खालच्या उतारावरून जात असे. ऑगस्टसच्या प्रेरणेने, अग्रिप्पाने नदीच्या अधिक जवळून जाणारा एक मार्ग तयार केला, जो आर्ल, [[आव्हियों|अव्हियों]], ओरांज, मॉन्तेलिमार, वालांस, व्येन या महत्त्वाच्या रोमन शहरांमधून जात होता आणि ज्यामध्ये ठिकठिकाणी विश्रांती केंद्रे (मुतातिओनेस) होती, जिथे शासकीय दूतांसाठी घोड्यांची अदलाबदल केली जात असे. ऱ्होनच्या उजव्या तीरावरील ''[[Via Antonina|<nowiki/>'विया आंतोनिना'<nowiki/>]]'' या मार्गाने या मार्गाला अधिक विस्तार मिळाला. == ''विया अ‍ॅग्रिप्पाचे'' अवशेष == वालांसच्या जवळ, आजचे <nowiki><i id="mwVQ">राष्ट्रमार्ग</i></nowiki> 7(Route nationale 7) हे विया अग्रिप्पाच्या मार्गाचा अवलंब करतो. [[इझेर|इझेरच्या]] उत्तरेला, ''विया अग्रिप्पा'' हा मार्ग, अजूनही ''<nowiki/>'से चमें'<nowiki/>'' ('सात रस्ते') म्हणून ओळखला जाणारा चौक ओलांडल्यावर, आता ''रूत देपार्त्मांताल'' १०१ ने चिन्हांकित केलेल्या रेषेवरून बोमाँ-मॉतोच्या दिशेने जात असे; तिथे एक ' ''रूत कोम्युनाल'<nowiki/>'' आणि एक पायवाट त्या सरळ रोमी मार्गाचा मागोवा घेतात, जो बोमाँ-मॉतो आणि पाँ-द-लिझेर या कोम्युन्सची सीमा म्हणून काम करतो. जवळच, '<nowiki/>''वी मान्य'<nowiki/>'' हे स्थळनाम '''विया माग्ना','' अर्थ 'महान रस्ता' याच्या प्रवासाची नोंद करते. == रोमी मैलदगड == [[चित्र:Milliaire_de_la_via_Agrippa_(cathédrale_de_Valence,_Drôme).JPG|इवलेसे|विया अग्रिप्पाचा मैलदगड, जो द्रोम येथील वालांस महामंदिरात.]] मार्गावर लावलेल्या कोरलेल्या उभ्या [[मैलदगड|मैलदगडांवर]] व्येन, वालांस किंवा आवीन्यों येथील सुरुवातीच्या ठिकाणापासून (''कापिता वियाए'') अंतर, तसेच ते उभारणाऱ्या किंवा त्यांची देखभाल करणाऱ्या दंडाधिकारी किंवा सम्राटाचे नाव दर्शवले जात असे. मार्गावर सापडलेल्या बावीस शिल्लक [[मैलदगड|मैलदगडांव्यतिरिक्त]], ३ऱ्या किंवा ४थ्या शतकातील एक मैलदगड वालांस महामंदिरात गायकवृंदाच्या प्रदक्षिणा मार्गावर पुन्हा वापरण्यात आली, जिथे त्यावरील शिलालेख अजूनही वाचता येतो:<blockquote><poem>''IMP(ERATOR) CAESAR L(UCIUS) DOMIT[IUS]'' ''AURELIANU[S] P(IUS) [F(ELIX)] INV[I]CT[US]'' ''[AU]G(USTUS) P(ONTIFEX) MA(XIMUS) GER[MANIC(US) MAX(IMUS)]'' ''[GO]THIC(US) MA[X(IMUS) CARPIC(US) MAX(IMUS)] ?'' ''[PAR]THIC(US) MA[X(IMUS) TRIB(UNICIA) POT(ESTATE) VI CO(N)S(UL)] ?'' ''[III] P(ATER) P(ATRIAE) PROCO(N)[S(UL) PACATOR ET RES]'' ''[TITUT]OR ORB(IS) [REFECIT ET]'' ''[R]ESTITUIT […]'' ''MILIA [PASSUUM]'' ''I[I] II ?''</poem></blockquote>'''उच्चार:''' इम्प्(एरातोर) काएसार ल्(उकिउस) दोमित्(उस) आउरेलियानु[स] पि(उस) [फे(लिक्स)] इन्व्[इ]क्त्[उस] [आउ]ग्(उस्तुस) प्(ओन्तिफेक्स) मा(क्सिमुस) गेर्[मानिक्(उस्) माक्स्(इमुस)] [गो]थिक्(उस) मा[क्स्(इमुस) त्रिब्(उनिकिया) पोत्(एस्ताते) वी को(न्)स्(उल)]? [III/३] प्(आतेर) प्(आत्रिआए) प्रोको(न्)[स्(उल) पाकातोर एत रेस] [तितुत्]ओर ओर्ब्(इस) [रेफेकित एत] [र्]एस्तितुत [...] मिलिया [पास्सूम] I[I] II ? ; भाषांतर : " [[ऑरेलियन|सम्राट काएसार लुकिउस दोमितियन आउरेलियानुस]], धर्मनिष्ठ, भाग्यवान, अजिंक्य, भव्य, ''पुरोहित'', गेर्मान, गॉथ, कार्पी, आणि पार्थींचे विजयोत्तम, [?व्या] वेळी त्रिबुनुसचे अधिकार पुन्हा प्राप्त, [?] वेळा कोन्सुल, ''प्रजापति'', प्रोकोन्सुल, विश्वशांततेचा पुनर्संस्थापक, यांनी पुनर्संचयित केले: ३ [किंवा ४] मैल" == हे सुद्धा पहा == * अग्रिप्पाचा रोमन रस्ता (सेंत-लायॉन) == बाह्य दुवे == * [http://www.omnesviae.org/#!iter_Agripina_Arelato Omnes Viae: Peutinger नकाशावर अग्रिप्पा मार्गे] 40ycrp614boahabpl9hkn5oh9de0rif 118 378956 2679028 2026-04-12T21:51:46Z ~2026-22697-02 182099 Fresh article 2679028 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय लेखक, उद्योजक आणि राजकीय रणनीतिकार}} {{Infobox person|name=सुमेध दु. मानकर|native_name=सुमेध दु. मानकर|native_name_lang=mr|birth_place=हिंगणघाट, वर्धा, महाराष्ट्र, भारत|nationality=भारतीय|occupation=लेखक, उद्योजक, राजकीय रणनीतिकार|known_for=डिजिटल मीडिया, राजकीय सल्ला, लेखन|notable_works=''The Wealth Blueprint for an Indian''; ''लव साम्राज्य''}}'''सुमेध दु. मानकर''' हे हिंगणघाट, महाराष्ट्र येथील भारतीय लेखक, उद्योजक आणि राजकीय रणनीतिकार आहेत. डिजिटल मीडिया, राजकीय संवाद आणि उद्योजकता या क्षेत्रातील त्यांच्या कार्यासाठी ते ओळखले जातात. तसेच संपत्ती निर्मिती आणि कथालेखन या विषयांवरील त्यांच्या पुस्तकांसाठीही ते प्रसिद्ध आहेत. == प्रारंभिक जीवन आणि पार्श्वभूमी == सुमेध दु. मानकर यांचा जन्म आणि संगोपन महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट येथे झाला. सामाजिक, राजकीय आणि डिजिटल क्षेत्रांमध्ये ते सक्रियपणे कार्यरत आहेत. == कारकीर्द == मानकर हे डिजिटल मीडिया व्यावसायिक आणि राजकीय रणनीतिकार म्हणून कार्य करतात. ते राजकीय सल्लागार, निवडणूक मोहिमांचे नियोजन आणि सोशल मीडिया व्यवस्थापन या क्षेत्रांशी संबंधित आहेत. == लेखन कार्य == सुमेध दु. मानकर यांनी इंग्रजी आणि मराठी भाषेत विविध विषयांवर पुस्तके लिहिली आहेत, ज्यामध्ये वैयक्तिक वित्त आणि काल्पनिक साहित्याचा समावेश आहे. === पुस्तके === * ''The Wealth Blueprint for an Indian: 50 Practical Ways to Build Wealth in the Modern Economy'' — भारतातील संपत्ती निर्मितीसाठी उपयुक्त मार्गदर्शन करणारे वैयक्तिक वित्त विषयक पुस्तक. * ''लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा – भावना, मैत्री आणि त्यागाचा प्रवास'' — प्रेम, मैत्री आणि त्याग या विषयांवर आधारित मराठी कादंबरी. == ग्रंथसूची == * सुमेध दु. मानकर, ''The Wealth Blueprint for an Indian: 50 Practical Ways to Build Wealth in the Modern Economy''. उपलब्ध: https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ तसेच: https://amzn.in/d/03n6CRgt * सुमेध दु. मानकर, ''लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा – भावना, मैत्री आणि त्यागाचा प्रवास''. उपलब्ध: https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ तसेच: https://amzn.in/d/07QMIaZs == संबंधित लेख == * भारतातील उद्योजकता * राजकीय सल्लागार == संदर्भ == {{reflist}} <ref>{{cite web|url=https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ|title=The Wealth Blueprint for an Indian|website=Google Play Books}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://amzn.in/d/03n6CRgt|title=The Wealth Blueprint for an Indian|website=Amazon}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ|title=लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा|website=Google Play Books}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://amzn.in/d/07QMIaZs|title=लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा|website=Amazon}}</ref> == बाह्य दुवे == * [https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ The Wealth Blueprint for an Indian – Google Play Books] * [https://amzn.in/d/03n6CRgt The Wealth Blueprint for an Indian – Amazon] * [https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ लव साम्राज्य – Google Play Books] * [https://amzn.in/d/07QMIaZs लव साम्राज्य – Amazon] gr90cg34njyk4tt116ic37e5swr374c 2679066 2679028 2026-04-13T02:49:41Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[सुमेध दू मानकर]] वरुन [[मसुदा:सुमेध दू मानकर]] ला हलविला 2679028 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय लेखक, उद्योजक आणि राजकीय रणनीतिकार}} {{Infobox person|name=सुमेध दु. मानकर|native_name=सुमेध दु. मानकर|native_name_lang=mr|birth_place=हिंगणघाट, वर्धा, महाराष्ट्र, भारत|nationality=भारतीय|occupation=लेखक, उद्योजक, राजकीय रणनीतिकार|known_for=डिजिटल मीडिया, राजकीय सल्ला, लेखन|notable_works=''The Wealth Blueprint for an Indian''; ''लव साम्राज्य''}}'''सुमेध दु. मानकर''' हे हिंगणघाट, महाराष्ट्र येथील भारतीय लेखक, उद्योजक आणि राजकीय रणनीतिकार आहेत. डिजिटल मीडिया, राजकीय संवाद आणि उद्योजकता या क्षेत्रातील त्यांच्या कार्यासाठी ते ओळखले जातात. तसेच संपत्ती निर्मिती आणि कथालेखन या विषयांवरील त्यांच्या पुस्तकांसाठीही ते प्रसिद्ध आहेत. == प्रारंभिक जीवन आणि पार्श्वभूमी == सुमेध दु. मानकर यांचा जन्म आणि संगोपन महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट येथे झाला. सामाजिक, राजकीय आणि डिजिटल क्षेत्रांमध्ये ते सक्रियपणे कार्यरत आहेत. == कारकीर्द == मानकर हे डिजिटल मीडिया व्यावसायिक आणि राजकीय रणनीतिकार म्हणून कार्य करतात. ते राजकीय सल्लागार, निवडणूक मोहिमांचे नियोजन आणि सोशल मीडिया व्यवस्थापन या क्षेत्रांशी संबंधित आहेत. == लेखन कार्य == सुमेध दु. मानकर यांनी इंग्रजी आणि मराठी भाषेत विविध विषयांवर पुस्तके लिहिली आहेत, ज्यामध्ये वैयक्तिक वित्त आणि काल्पनिक साहित्याचा समावेश आहे. === पुस्तके === * ''The Wealth Blueprint for an Indian: 50 Practical Ways to Build Wealth in the Modern Economy'' — भारतातील संपत्ती निर्मितीसाठी उपयुक्त मार्गदर्शन करणारे वैयक्तिक वित्त विषयक पुस्तक. * ''लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा – भावना, मैत्री आणि त्यागाचा प्रवास'' — प्रेम, मैत्री आणि त्याग या विषयांवर आधारित मराठी कादंबरी. == ग्रंथसूची == * सुमेध दु. मानकर, ''The Wealth Blueprint for an Indian: 50 Practical Ways to Build Wealth in the Modern Economy''. उपलब्ध: https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ तसेच: https://amzn.in/d/03n6CRgt * सुमेध दु. मानकर, ''लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा – भावना, मैत्री आणि त्यागाचा प्रवास''. उपलब्ध: https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ तसेच: https://amzn.in/d/07QMIaZs == संबंधित लेख == * भारतातील उद्योजकता * राजकीय सल्लागार == संदर्भ == {{reflist}} <ref>{{cite web|url=https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ|title=The Wealth Blueprint for an Indian|website=Google Play Books}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://amzn.in/d/03n6CRgt|title=The Wealth Blueprint for an Indian|website=Amazon}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ|title=लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा|website=Google Play Books}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://amzn.in/d/07QMIaZs|title=लव साम्राज्य: एक प्रेमकथा|website=Amazon}}</ref> == बाह्य दुवे == * [https://play.google.com/store/books/details?id=TFbKEQAAQBAJ The Wealth Blueprint for an Indian – Google Play Books] * [https://amzn.in/d/03n6CRgt The Wealth Blueprint for an Indian – Amazon] * [https://play.google.com/store/books/details?id=Br7OEQAAQBAJ लव साम्राज्य – Google Play Books] * [https://amzn.in/d/07QMIaZs लव साम्राज्य – Amazon] gr90cg34njyk4tt116ic37e5swr374c 14 378957 2679048 2026-04-12T23:23:22Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल]] 2679048 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:मुंबई मोनोरेल]] l1aiie91jfypv5qsabfh11yd4lsfbzs 0 378958 2679051 2026-04-12T23:29:48Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वराहोपनिषद्]] वरुन [[वराहोपनिषद]] ला हलविला 2679051 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वराहोपनिषद]] n8e4x14ikrdm41pv5t2p40qpd9yr78e 0 378959 2679053 2026-04-12T23:30:15Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[योगशिखा-उपनिषद्]] वरुन [[योगशिखा उपनिषद]] ला हलविला 2679053 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[योगशिखा उपनिषद]] 1l6upal2i5zdq0z3d0wjicuoejumjgx 0 378960 2679055 2026-04-12T23:31:25Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[फैसल बँक सुपर ८ टी२० चषक]] वरुन [[सुपर ८ टी२० चषक]] ला हलविला 2679055 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सुपर ८ टी२० चषक]] 1yitb2bhv1qojgzofzmp04q772xfgvy 0 378961 2679056 2026-04-13T00:56:58Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1305895668|Lupus of Troyes]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2679056 wikitext text/x-wiki   '''लुपुस''' ([[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]]: लू; [[वेल्श भाषा|वेल्श]]: ब्लेइद्यान; सु. ३८३ – सु. ४७८ इ.स. ) हे त्र्वॉचा सुरुवातीचा बिशप होते. सुमारे ४२६ मध्ये, ब्रिटनमधील बिशपांनी पेलाग्युसवादाचा सामना करण्यासाठी गॉलच्या बिशपांकडे मदतीची विनंती केली. आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस आणि लुपुस या दोघांना पाठवले. == जीवन == तूलमध्ये जन्मात येऊन, लुपुस तूलचा एपिरोकुस नावाच्या एका श्रीमंत सरदाराचा मुलगा होता. त्याला लेरेंच्या विंसेंतिउसचा भाऊ असे म्हटले जाते. लहानपणीच आई-वडिलांना गमावल्यामुळे, लुपुसचे पालनपोषण त्याचे मामा आलिस्तोकुस यांनी केले. तो आर्लच्या हिलारिउसचा मेहुणा होता, कारण त्याने हिलारिउसच्या बहिणींपैकी एक असलेल्या पिमेनियोला, हीच्याशी लग्न केले होते. माक्सिमा सेक्वानोरुममध्ये त्याच्या अनेक मालमत्ता होता आणि तो [[वकील]] म्हणून काम करत होता. लग्नाच्या सहा वर्षांनंतर, त्याचा त्याच्या बायकोशी परस्पर संमतीने घटस्फोट झाला. लुपुसने आपली मालमत्ता विकली आणि ते पैसे गरिबांना दिले. तो होनोरातुसच्या नेतृत्वाखालील लेरें मठात दाखल झाला, जिथे तो सुमारे एक वर्ष राहिला. ४२७ मध्ये होनोरातुसला आर्लचा बिशप म्हणून नियुक्त करण्यात आले व हिलारिउस त्याच्या नवीन पदावर त्याच्यासोबत गेला. लुपुस माकाँला निवृत्त झाला, जिथे तो <a href="./Germanus_of_Auxerre" rel="mw:WikiLink" data-linkid="74" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Germanus of Auxerre&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/StGermanus.png/120px-StGermanus.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:86},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;5th-century bishop of Auxerre and saint&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q442516&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwJw" title="Germanus of Auxerre">आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस</a> यांच्या नजरेत आला, ज्याने त्याला त्र्वॉचा बिशप म्हणून नियुक्त केले. हे पद स्वीकारण्यास तो नाखूष होता आणि त्याने सुरुवातीला नकार दिला, पण शेवटी तो तयार झाला. ४२९च्या शरद ऋतूमध्ये, ब्रिटनमधल्या बिशपांच्या विनंतीनुसार, आर्लच्या परिषदेने <a href="./Pelagianism" rel="mw:WikiLink" data-linkid="78" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Pelagianism&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Pelagius.jpg/120px-Pelagius.jpg&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:89},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Early heterodox Christian theological position&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q122398&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwKg" title="Pelagianism">पेलाग्युसवादा</a>चा मुकाबला करण्यासाठी लुपुस आणि आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस गेर्मानुस पाठवले. त्यामुळे, [[वेल्स|वेल्समध्ये]] लुपुसला ब्लेइद्यान म्हणून ओळखले जाते आणि 'बॉनेध अ साइंत' सारख्या वेल्श साहित्यात त्याचा उल्लेख आढळतो. ग्लमोर्गनच्या खोऱ्यातील लानवेइद्यान येथे त्याची आदरांजली केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hCgwAAAAYAAJ|title=Horae Britannicae: Or, Studies in Ancient British History Containing Various Disquisitions on the National and Religious Antiquities of Great Britain. Volume 2|last=Hughes|first=John|date=1819|series=The Horæ Britannicæ translation of Archau y Saint|volume=II|location=London|page=161|language=English}}</ref> ४३०च्या वसंत ऋतूमध्ये [[ईस्टर]]<nowiki/>नंतर लगेचच ते गॉलला परतले. लुपुस बावन्न वर्षे बिशप होते आणि ४७९ मध्ये त्र्वॉला त्यांचे निधन झाले. सिदोनिउस अपोल्लिनारीसने त्यांना "पित्यांचे पिता आणि बिशपांचे बिशप, गाल्लीय धर्मगुरूंचे प्रमुख, वर्तनाचे नियम, सत्यस्तंभ, देवमित्र आणि माणसांसाठी देवाचे मध्यस्थ" म्हटले आहे. ते आउगुस्तोदूनुंचे बिशप एउफ्रोनिउस यांचे मित्र होते. == लुपुस आणि अत्तीला == ४५१ मध्ये अत्तीलाच्या नेतृत्वाखालील हूणांपासून [[त्र्वॉ|त्र्वॉला]] वाचवण्याचे श्रेय लुपुसला दिले जाते. वृत्तांतानुसार, अनेक दिवस प्रार्थना केल्यानंतर, लुपुस, बिशपच्या संपूर्ण वेशात, धर्मगुरूंच्या मिरवणुकीचे नेता बनून अत्तीलाला भेटायला गेला. अत्तीला लुपुसवर इतका प्रभावित झाला की त्याने शहराला जीवदान दिले. पुढे अत्तीला कातालाउनी मैदानांच्या लढाईत हरला. लढाईनंतर अत्तीलाने बिशपला त्याच्या सैन्यासह सोबत येण्यास सांगितले तेव्हा लुपुस अडचणीत आला; अत्तीलाचा असा विश्वास होता की लुपुसच्या उपस्थितीमुळे त्याचे सैन्य संहारापासून वाचेल. तथापि, हूणांना पळून जाण्यास मदत केल्याचा आरोप रोमनांनी लुपुसवर केला. लुपुसला त्र्वॉ सोडावे लागले आणि तो डोंगरांमध्ये वनवासी झाला. परंतु अनेक विद्वान या घटनेच्या वृत्तांताच्या सत्यतेबद्दल शंका घेतात. <ref name="catholic.org" /> अशीच एक कथा गेनोवेफाबद्दल सांगितली जाते. डोनाल्ड अटवॉटर लिहितात की लुपुस आणि अत्तीलाची कथा ही ऐतिहासिक सत्य नसून एक संतचरित्रात्मक कथा आहे. तथापि, त्यात असलेला संभाव्य ऐतिहासिक गाभा असा असू शकतो की अत्तीलाच्या सैन्याकडून त्र्वॉ शहर लुटले जाण्यापासून वाचले आणि तेथील रहिवाशांनी ही एक चमत्कारिक घटना मानली. == संदर्भ == <references responsive="1"></references> {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=712 त्र्वॉचा लुपुस] * हजारो संत आणि त्यांच्या संदर्भांसह [https://web.archive.org/web/20070811120844/http://www.saintpatrickdc.org/ss/ss-index.htm 'इंडेक्स ऑफ सेंट्स'] वेबसाइट. (www.saintpatrickdc.org वरील 'सेंट ऑफ द डे' ची संग्रहित, पूर्वीची आवृत्ती) p6m5ct1zd0ql2ostd2o2h0bjf29kor6 2679057 2679056 2026-04-13T00:57:00Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2679057 wikitext text/x-wiki   '''लुपुस''' ([[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]]: लू; [[वेल्श भाषा|वेल्श]]: ब्लेइद्यान; सु. ३८३ – सु. ४७८ इ.स. ) हे त्र्वॉचा सुरुवातीचा बिशप होते. सुमारे ४२६ मध्ये, ब्रिटनमधील बिशपांनी पेलाग्युसवादाचा सामना करण्यासाठी गॉलच्या बिशपांकडे मदतीची विनंती केली. आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस आणि लुपुस या दोघांना पाठवले. == जीवन == तूलमध्ये जन्मात येऊन, लुपुस तूलचा एपिरोकुस नावाच्या एका श्रीमंत सरदाराचा मुलगा होता. त्याला लेरेंच्या विंसेंतिउसचा भाऊ असे म्हटले जाते. लहानपणीच आई-वडिलांना गमावल्यामुळे, लुपुसचे पालनपोषण त्याचे मामा आलिस्तोकुस यांनी केले. तो आर्लच्या हिलारिउसचा मेहुणा होता, कारण त्याने हिलारिउसच्या बहिणींपैकी एक असलेल्या पिमेनियोला, हीच्याशी लग्न केले होते. माक्सिमा सेक्वानोरुममध्ये त्याच्या अनेक मालमत्ता होता आणि तो [[वकील]] म्हणून काम करत होता. लग्नाच्या सहा वर्षांनंतर, त्याचा त्याच्या बायकोशी परस्पर संमतीने घटस्फोट झाला. लुपुसने आपली मालमत्ता विकली आणि ते पैसे गरिबांना दिले. तो होनोरातुसच्या नेतृत्वाखालील लेरें मठात दाखल झाला, जिथे तो सुमारे एक वर्ष राहिला. ४२७ मध्ये होनोरातुसला आर्लचा बिशप म्हणून नियुक्त करण्यात आले व हिलारिउस त्याच्या नवीन पदावर त्याच्यासोबत गेला. लुपुस माकाँला निवृत्त झाला, जिथे तो <a href="./Germanus_of_Auxerre" rel="mw:WikiLink" data-linkid="74" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Germanus of Auxerre&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/StGermanus.png/120px-StGermanus.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:86},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;5th-century bishop of Auxerre and saint&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q442516&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwJw" title="Germanus of Auxerre">आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस</a> यांच्या नजरेत आला, ज्याने त्याला त्र्वॉचा बिशप म्हणून नियुक्त केले. हे पद स्वीकारण्यास तो नाखूष होता आणि त्याने सुरुवातीला नकार दिला, पण शेवटी तो तयार झाला. ४२९ च्या शरद ऋतूमध्ये, ब्रिटनमधल्या बिशपांच्या विनंतीनुसार, आर्लच्या परिषदेने <a href="./Pelagianism" rel="mw:WikiLink" data-linkid="78" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Pelagianism&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Pelagius.jpg/120px-Pelagius.jpg&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:89},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Early heterodox Christian theological position&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q122398&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwKg" title="Pelagianism">पेलाग्युसवादा</a>चा मुकाबला करण्यासाठी लुपुस आणि आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस गेर्मानुस पाठवले. त्यामुळे, [[वेल्स|वेल्समध्ये]] लुपुसला ब्लेइद्यान म्हणून ओळखले जाते आणि 'बॉनेध अ साइंत' सारख्या वेल्श साहित्यात त्याचा उल्लेख आढळतो. ग्लमोर्गनच्या खोऱ्यातील लानवेइद्यान येथे त्याची आदरांजली केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hCgwAAAAYAAJ|title=Horae Britannicae: Or, Studies in Ancient British History Containing Various Disquisitions on the National and Religious Antiquities of Great Britain. Volume 2|last=Hughes|first=John|date=1819|series=The Horæ Britannicæ translation of Archau y Saint|volume=II|location=London|page=161|language=English}}</ref> ४३० च्या वसंत ऋतूमध्ये [[ईस्टर]]<nowiki/>नंतर लगेचच ते गॉलला परतले. लुपुस बावन्न वर्षे बिशप होते आणि ४७९ मध्ये त्र्वॉला त्यांचे निधन झाले. सिदोनिउस अपोल्लिनारीसने त्यांना "पित्यांचे पिता आणि बिशपांचे बिशप, गाल्लीय धर्मगुरूंचे प्रमुख, वर्तनाचे नियम, सत्यस्तंभ, देवमित्र आणि माणसांसाठी देवाचे मध्यस्थ" म्हटले आहे. ते आउगुस्तोदूनुंचे बिशप एउफ्रोनिउस यांचे मित्र होते. == लुपुस आणि अत्तीला == ४५१ मध्ये अत्तीलाच्या नेतृत्वाखालील हूणांपासून [[त्र्वॉ|त्र्वॉला]] वाचवण्याचे श्रेय लुपुसला दिले जाते. वृत्तांतानुसार, अनेक दिवस प्रार्थना केल्यानंतर, लुपुस, बिशपच्या संपूर्ण वेशात, धर्मगुरूंच्या मिरवणुकीचे नेता बनून अत्तीलाला भेटायला गेला. अत्तीला लुपुसवर इतका प्रभावित झाला की त्याने शहराला जीवदान दिले. पुढे अत्तीला कातालाउनी मैदानांच्या लढाईत हरला. लढाईनंतर अत्तीलाने बिशपला त्याच्या सैन्यासह सोबत येण्यास सांगितले तेव्हा लुपुस अडचणीत आला; अत्तीलाचा असा विश्वास होता की लुपुसच्या उपस्थितीमुळे त्याचे सैन्य संहारापासून वाचेल. तथापि, हूणांना पळून जाण्यास मदत केल्याचा आरोप रोमनांनी लुपुसवर केला. लुपुसला त्र्वॉ सोडावे लागले आणि तो डोंगरांमध्ये वनवासी झाला. परंतु अनेक विद्वान या घटनेच्या वृत्तांताच्या सत्यतेबद्दल शंका घेतात. <ref name="catholic.org" /> अशीच एक कथा गेनोवेफाबद्दल सांगितली जाते. डोनाल्ड अटवॉटर लिहितात की लुपुस आणि अत्तीलाची कथा ही ऐतिहासिक सत्य नसून एक संतचरित्रात्मक कथा आहे. तथापि, त्यात असलेला संभाव्य ऐतिहासिक गाभा असा असू शकतो की अत्तीलाच्या सैन्याकडून त्र्वॉ शहर लुटले जाण्यापासून वाचले आणि तेथील रहिवाशांनी ही एक चमत्कारिक घटना मानली. == संदर्भ == <references responsive="1"></references> {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=712 त्र्वॉचा लुपुस] * हजारो संत आणि त्यांच्या संदर्भांसह [https://web.archive.org/web/20070811120844/http://www.saintpatrickdc.org/ss/ss-index.htm 'इंडेक्स ऑफ सेंट्स'] वेबसाइट. (www.saintpatrickdc.org वरील 'सेंट ऑफ द डे' ची संग्रहित, पूर्वीची आवृत्ती) oyei6he3iqsjza7lyb5w1nufwfs5u3b 2679058 2679057 2026-04-13T00:58:43Z TheonlyPuneriintown 157039 syntax error 2679058 wikitext text/x-wiki   '''लुपुस''' ([[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]]: लू; [[वेल्श भाषा|वेल्श]]: ब्लेइद्यान; सु. ३८३ – सु. ४७८ इ.स. ) हे त्र्वॉचा सुरुवातीचा बिशप होते. सुमारे ४२६ मध्ये, ब्रिटनमधील बिशपांनी पेलाग्युसवादाचा सामना करण्यासाठी गॉलच्या बिशपांकडे मदतीची विनंती केली. आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस आणि लुपुस या दोघांना पाठवले. == जीवन == तूलमध्ये जन्मात येऊन, लुपुस तूलचा एपिरोकुस नावाच्या एका श्रीमंत सरदाराचा मुलगा होता. त्याला लेरेंच्या विंसेंतिउसचा भाऊ असे म्हटले जाते. लहानपणीच आई-वडिलांना गमावल्यामुळे, लुपुसचे पालनपोषण त्याचे मामा आलिस्तोकुस यांनी केले. तो आर्लच्या हिलारिउसचा मेहुणा होता, कारण त्याने हिलारिउसच्या बहिणींपैकी एक असलेल्या पिमेनियोला, हीच्याशी लग्न केले होते. माक्सिमा सेक्वानोरुममध्ये त्याच्या अनेक मालमत्ता होता आणि तो [[वकील]] म्हणून काम करत होता. लग्नाच्या सहा वर्षांनंतर, त्याचा त्याच्या बायकोशी परस्पर संमतीने घटस्फोट झाला. लुपुसने आपली मालमत्ता विकली आणि ते पैसे गरिबांना दिले. तो होनोरातुसच्या नेतृत्वाखालील लेरें मठात दाखल झाला, जिथे तो सुमारे एक वर्ष राहिला. ४२७ मध्ये होनोरातुसला आर्लचा बिशप म्हणून नियुक्त करण्यात आले व हिलारिउस त्याच्या नवीन पदावर त्याच्यासोबत गेला. लुपुस माकाँला निवृत्त झाला, जिथे तो आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस यांच्या नजरेत आला, ज्याने त्याला त्र्वॉचा बिशप म्हणून नियुक्त केले. हे पद स्वीकारण्यास तो नाखूष होता आणि त्याने सुरुवातीला नकार दिला, पण शेवटी तो तयार झाला. ४२९ च्या शरद ऋतूमध्ये, ब्रिटनमधल्या बिशपांच्या विनंतीनुसार, आर्लच्या परिषदेने पेलाग्युसवादाचा मुकाबला करण्यासाठी लुपुस आणि आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस गेर्मानुस पाठवले. त्यामुळे, [[वेल्स|वेल्समध्ये]] लुपुसला ब्लेइद्यान म्हणून ओळखले जाते आणि 'बॉनेध अ साइंत' सारख्या वेल्श साहित्यात त्याचा उल्लेख आढळतो. ग्लमोर्गनच्या खोऱ्यातील लानवेइद्यान येथे त्याची आदरांजली केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hCgwAAAAYAAJ|title=Horae Britannicae: Or, Studies in Ancient British History Containing Various Disquisitions on the National and Religious Antiquities of Great Britain. Volume 2|last=Hughes|first=John|date=1819|series=The Horæ Britannicæ translation of Archau y Saint|volume=II|location=London|page=161|language=English}}</ref> ४३० च्या वसंत ऋतूमध्ये [[ईस्टर]]<nowiki/>नंतर लगेचच ते गॉलला परतले. लुपुस बावन्न वर्षे बिशप होते आणि ४७९ मध्ये त्र्वॉला त्यांचे निधन झाले. सिदोनिउस अपोल्लिनारीसने त्यांना "पित्यांचे पिता आणि बिशपांचे बिशप, गाल्लीय धर्मगुरूंचे प्रमुख, वर्तनाचे नियम, सत्यस्तंभ, देवमित्र आणि माणसांसाठी देवाचे मध्यस्थ" म्हटले आहे. ते आउगुस्तोदूनुंचे बिशप एउफ्रोनिउस यांचे मित्र होते. == लुपुस आणि अत्तीला == ४५१ मध्ये अत्तीलाच्या नेतृत्वाखालील हूणांपासून [[त्र्वॉ|त्र्वॉला]] वाचवण्याचे श्रेय लुपुसला दिले जाते. वृत्तांतानुसार, अनेक दिवस प्रार्थना केल्यानंतर, लुपुस, बिशपच्या संपूर्ण वेशात, धर्मगुरूंच्या मिरवणुकीचे नेता बनून अत्तीलाला भेटायला गेला. अत्तीला लुपुसवर इतका प्रभावित झाला की त्याने शहराला जीवदान दिले. पुढे अत्तीला कातालाउनी मैदानांच्या लढाईत हरला. लढाईनंतर अत्तीलाने बिशपला त्याच्या सैन्यासह सोबत येण्यास सांगितले तेव्हा लुपुस अडचणीत आला; अत्तीलाचा असा विश्वास होता की लुपुसच्या उपस्थितीमुळे त्याचे सैन्य संहारापासून वाचेल. तथापि, हूणांना पळून जाण्यास मदत केल्याचा आरोप रोमनांनी लुपुसवर केला. लुपुसला त्र्वॉ सोडावे लागले आणि तो डोंगरांमध्ये वनवासी झाला. परंतु अनेक विद्वान या घटनेच्या वृत्तांताच्या सत्यतेबद्दल शंका घेतात. <ref name="catholic.org" /> अशीच एक कथा गेनोवेफाबद्दल सांगितली जाते. डोनाल्ड अटवॉटर लिहितात की लुपुस आणि अत्तीलाची कथा ही ऐतिहासिक सत्य नसून एक संतचरित्रात्मक कथा आहे. तथापि, त्यात असलेला संभाव्य ऐतिहासिक गाभा असा असू शकतो की अत्तीलाच्या सैन्याकडून त्र्वॉ शहर लुटले जाण्यापासून वाचले आणि तेथील रहिवाशांनी ही एक चमत्कारिक घटना मानली. == संदर्भ == <references responsive="1"></references> {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=712 त्र्वॉचा लुपुस] * हजारो संत आणि त्यांच्या संदर्भांसह [https://web.archive.org/web/20070811120844/http://www.saintpatrickdc.org/ss/ss-index.htm 'इंडेक्स ऑफ सेंट्स'] वेबसाइट. (www.saintpatrickdc.org वरील 'सेंट ऑफ द डे' ची संग्रहित, पूर्वीची आवृत्ती) 6qjmhotfb452u0kae76jku12et3h1bo 2679059 2679058 2026-04-13T00:59:28Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडल्या 2679059 wikitext text/x-wiki   '''लुपुस''' ([[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]]: लू; [[वेल्श भाषा|वेल्श]]: ब्लेइद्यान; सु. ३८३ – सु. ४७८ इ.स. ) हे [[त्र्वॉ]]चा सुरुवातीचा बिशप होते. सुमारे ४२६ मध्ये, ब्रिटनमधील बिशपांनी पेलाग्युसवादाचा सामना करण्यासाठी गॉलच्या बिशपांकडे मदतीची विनंती केली. आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस आणि लुपुस या दोघांना पाठवले. == जीवन == तूलमध्ये जन्मात येऊन, लुपुस तूलचा एपिरोकुस नावाच्या एका श्रीमंत सरदाराचा मुलगा होता. त्याला लेरेंच्या विंसेंतिउसचा भाऊ असे म्हटले जाते. लहानपणीच आई-वडिलांना गमावल्यामुळे, लुपुसचे पालनपोषण त्याचे मामा आलिस्तोकुस यांनी केले. तो आर्लच्या हिलारिउसचा मेहुणा होता, कारण त्याने हिलारिउसच्या बहिणींपैकी एक असलेल्या पिमेनियोला, हीच्याशी लग्न केले होते. माक्सिमा सेक्वानोरुममध्ये त्याच्या अनेक मालमत्ता होता आणि तो [[वकील]] म्हणून काम करत होता. लग्नाच्या सहा वर्षांनंतर, त्याचा त्याच्या बायकोशी परस्पर संमतीने घटस्फोट झाला. लुपुसने आपली मालमत्ता विकली आणि ते पैसे गरिबांना दिले. तो होनोरातुसच्या नेतृत्वाखालील लेरें मठात दाखल झाला, जिथे तो सुमारे एक वर्ष राहिला. ४२७ मध्ये होनोरातुसला आर्लचा बिशप म्हणून नियुक्त करण्यात आले व हिलारिउस त्याच्या नवीन पदावर त्याच्यासोबत गेला. लुपुस माकाँला निवृत्त झाला, जिथे तो आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस यांच्या नजरेत आला, ज्याने त्याला त्र्वॉचा बिशप म्हणून नियुक्त केले. हे पद स्वीकारण्यास तो नाखूष होता आणि त्याने सुरुवातीला नकार दिला, पण शेवटी तो तयार झाला. ४२९ च्या शरद ऋतूमध्ये, ब्रिटनमधल्या बिशपांच्या विनंतीनुसार, आर्लच्या परिषदेने पेलाग्युसवादाचा मुकाबला करण्यासाठी लुपुस आणि आउतिस्सियोदोरेंसिसचे गेर्मानुस गेर्मानुस पाठवले. त्यामुळे, [[वेल्स|वेल्समध्ये]] लुपुसला ब्लेइद्यान म्हणून ओळखले जाते आणि 'बॉनेध अ साइंत' सारख्या वेल्श साहित्यात त्याचा उल्लेख आढळतो. ग्लमोर्गनच्या खोऱ्यातील लानवेइद्यान येथे त्याची आदरांजली केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hCgwAAAAYAAJ|title=Horae Britannicae: Or, Studies in Ancient British History Containing Various Disquisitions on the National and Religious Antiquities of Great Britain. Volume 2|last=Hughes|first=John|date=1819|series=The Horæ Britannicæ translation of Archau y Saint|volume=II|location=London|page=161|language=English}}</ref> ४३० च्या वसंत ऋतूमध्ये [[ईस्टर]]<nowiki/>नंतर लगेचच ते गॉलला परतले. लुपुस बावन्न वर्षे बिशप होते आणि ४७९ मध्ये त्र्वॉला त्यांचे निधन झाले. सिदोनिउस अपोल्लिनारीसने त्यांना "पित्यांचे पिता आणि बिशपांचे बिशप, गाल्लीय धर्मगुरूंचे प्रमुख, वर्तनाचे नियम, सत्यस्तंभ, देवमित्र आणि माणसांसाठी देवाचे मध्यस्थ" म्हटले आहे. ते आउगुस्तोदूनुंचे बिशप एउफ्रोनिउस यांचे मित्र होते. == लुपुस आणि अत्तीला == ४५१ मध्ये अत्तीलाच्या नेतृत्वाखालील हूणांपासून [[त्र्वॉ|त्र्वॉला]] वाचवण्याचे श्रेय लुपुसला दिले जाते. वृत्तांतानुसार, अनेक दिवस प्रार्थना केल्यानंतर, लुपुस, बिशपच्या संपूर्ण वेशात, धर्मगुरूंच्या मिरवणुकीचे नेता बनून अत्तीलाला भेटायला गेला. अत्तीला लुपुसवर इतका प्रभावित झाला की त्याने शहराला जीवदान दिले. पुढे अत्तीला कातालाउनी मैदानांच्या लढाईत हरला. लढाईनंतर अत्तीलाने बिशपला त्याच्या सैन्यासह सोबत येण्यास सांगितले तेव्हा लुपुस अडचणीत आला; अत्तीलाचा असा विश्वास होता की लुपुसच्या उपस्थितीमुळे त्याचे सैन्य संहारापासून वाचेल. तथापि, हूणांना पळून जाण्यास मदत केल्याचा आरोप रोमनांनी लुपुसवर केला. लुपुसला त्र्वॉ सोडावे लागले आणि तो डोंगरांमध्ये वनवासी झाला. परंतु अनेक विद्वान या घटनेच्या वृत्तांताच्या सत्यतेबद्दल शंका घेतात. <ref name="catholic.org" /> अशीच एक कथा गेनोवेफाबद्दल सांगितली जाते. डोनाल्ड अटवॉटर लिहितात की लुपुस आणि अत्तीलाची कथा ही ऐतिहासिक सत्य नसून एक संतचरित्रात्मक कथा आहे. तथापि, त्यात असलेला संभाव्य ऐतिहासिक गाभा असा असू शकतो की अत्तीलाच्या सैन्याकडून त्र्वॉ शहर लुटले जाण्यापासून वाचले आणि तेथील रहिवाशांनी ही एक चमत्कारिक घटना मानली. == संदर्भ == <references responsive="1"></references> {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=712 त्र्वॉचा लुपुस] * हजारो संत आणि त्यांच्या संदर्भांसह [https://web.archive.org/web/20070811120844/http://www.saintpatrickdc.org/ss/ss-index.htm 'इंडेक्स ऑफ सेंट्स'] वेबसाइट. (www.saintpatrickdc.org वरील 'सेंट ऑफ द डे' ची संग्रहित, पूर्वीची आवृत्ती) kkbtq8yki0hbhz4t1iw9hqe24nk4klh 0 378962 2679067 2026-04-13T02:49:41Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[सुमेध दू मानकर]] वरुन [[मसुदा:सुमेध दू मानकर]] ला हलविला 2679067 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:सुमेध दू मानकर]] 61mvey13hjbtp8wonswfrqmy2yzem4q 3 378963 2679073 2026-04-13T06:08:57Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2679073 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Shailesh SNS}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:३८, १३ एप्रिल २०२६ (IST) r869gihdklze7b4spkxbw8nele92u8r 0 378964 2679091 2026-04-13T10:08:13Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1344956430|Oleksandr Rojtburd]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2679091 wikitext text/x-wiki '''ऑलेक्झांडर रोजटबर्ड''' (१४ ऑक्टोबर १९६१, [[ओदेसा]], [[सोव्हिएत संघ|यूएसएसआर]] – ८ ऑगस्ट २०२१, [[क्यीव]], [[युक्रेन]]) हे युक्रेनियन न्यू वेव्हचे सहभागी आणि युक्रेनियन ट्रान्सअवांतगार्डच्या सिद्धांताचे सह-संस्थापक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/culture-wars-odesa-style/|title=Culture wars, Odesa style|date=24 September 2019}}</ref> त्यांनी चित्रकार आणि इन्स्टॉलेशन कलाकार म्हणून काम केले, तसेच व्हिडिओ आणि फोटो प्रकल्पांवरही काम केले. ते स्वातंत्र्योत्तर, सोव्हिएतोत्तर आणि परंपरा-पश्चात युक्रेनियन कलाकारांच्या पहिल्या लाटेतील कलाकार आहेत. == चरित्र == ओलेक्झांडर रोज्टबर्ड यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[ओदेसा]] येथे झाला. त्यांनी १९८३ मध्ये ओदेसा शैक्षणिक संस्थेच्या कला आणि ग्राफिक विद्याशाखेतून पदवी प्राप्त केली. युक्रेनियन सांस्कृतिक क्षेत्रात आपली मजबूत ओळख असलेले ते, ओदेसा येथे जन्मलेले एक युक्रेनियन-ज्यू समकालीन कलाकार होते. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, सोव्हिएत-युक्रेनियन कलेला आधार देणारी सामाजिक चौकट म्हणून सोव्हिएत संघ कोसळला. सोव्हिएत कलेला समाजवादी वास्तववाद किंवा अभिजात शैलीतील चित्रकलेपुरते मर्यादित करता येत नसले तरी, युक्रेनियन समकालीन कलेची उत्तर-आधुनिकता या पूर्वीच्या घटनेच्या विरोधात उदयास आली आहे. या संदर्भात, रोज्टबर्ड यांची चित्रकला या अर्थाने उत्तर-आधुनिक होती. त्यांनी १९९३ मध्ये ओदेसा येथे न्यू आर्ट असोसिएशनची सह-स्थापना केली. १९९३ पासून त्यांनी त्याचे कला दिग्दर्शक म्हणून आणि १९९९ ते २००१ पर्यंत अध्यक्ष म्हणून काम केले. त्यांनी क्यीवमधील मराट गेलमन गॅलरीचे संचालक म्हणून काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/arts/design/ukrainians-turn-to-the-arts-in-a-time-of-upheaval.html|title=Unfinished Revolution: The Artists Soldier On|last=Donadio|first=Rachel|date=29 April 2014|via=NYTimes.com}}</ref> रोज्टबर्ड यांनी युक्रेन, अमेरिका आणि रशियन फेडरेशनमध्ये वैयक्तिक प्रदर्शने भरवली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|title=Хто такий Олександр Ройтбурд і як його звільнення підняло на вуха Одесу|website=uaportal.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923201724/https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|archive-date=23 September 2021|access-date=24 February 2021}}</ref> ते युक्रेनमधील "आर्ट आर्सेनल" या राष्ट्रीय सांस्कृतिक, कलात्मक आणि संग्रहालय संकुलाच्या विकासासाठी असलेल्या परिषदेचे सदस्यही होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prostranstvo.media/hudozhnik-kerivnik-oleksandr-rojtburd-pro-dikuvatij-rinok-mistectva-j-odesu-jak-startap/|title=Художник-руководитель Александр Ройтбурд о диковатом рынке искусства и Одессе как стартап (UA)|date=1 December 2019}}</ref> क्यीव बुक आर्सेनल २०१६ मध्ये, मोठ्या आकाराच्या प्रक्षोभक कलाकृती असलेली एक खोली त्यांच्या कार्यासाठी समर्पित करण्यात आली होती. मार्च २०१८ ते ८ ऑगस्ट २०२१ पर्यंत ते ओदेसा कला संग्रहालयाचे संचालक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://suspilne.media/107570-pen-ukraine-zaprosue-dolucitis-do-flesmobu-do-150-ricca-lesi-ukrainki/?|title=PEN Ukraine запрошує долучитись до флешмобу до 150-річчя Лесі Українки|last=Морі|first=Євгеній|date=23 February 2021|website=Суспільне &#124; Новини}}</ref> ८ ऑगस्ट २०२१ रोजी क्यीवमध्ये [[कर्करोग|कर्करोगाने]] त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://babel.ua/news/67893-pomer-hudozhnik-oleksandr-roytburd|title=Помер художник Олександр Ройтбурд|date=8 August 2021|publisher=Babel}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lb.ua/culture/2021/08/10/491358_oleksandra_roytburda_pohovayut.html|title=Олександра Ройтбурда поховають на Єврейському цвинтарі в Одесі|date=10 August 2021|publisher=LB.ua}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://glavcom.ua/scotch/live/stala-izvestna-prichina-smerti-hudozhnika-aleksandra-roytburda-774569.html|title=Стала известна причина смерти художника Александра Ройтбурда|date=8 August 2021|publisher=Glavcom.ua}}</ref> उपरोधिक, अत्यंत शैलीदार आणि जाणीवपूर्वक चित्रमय कलाकृतींव्यतिरिक्त, त्यांच्या वारशामध्ये स्थानिक संग्रहालय संचालक म्हणून केलेल्या कार्याचाही समावेश आहे. त्याही पूर्वी, त्यांनी फेसबुकवरील टिप्पण्यांद्वारे आणि युक्रेनच्या राजधानीत २०१३-१४ मध्ये झालेल्या कार्यक्रमांमध्ये निदर्शनात्मक सहभागाद्वारे आपले वक्तृत्वपूर्ण योगदान दर्शवले होते. रोज्टबर्ड यांना युक्रेनियन न्यू वेव्ह चळवळीतील एक महत्त्वाचा आविष्कार मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2774787-oleksandr-rojtburd-hudoznik-direktor-odeskogo-hudoznogo-muzeu.html|title=Олександр Ройтбурд, художник, директор Одеського художнього музею|website=www.ukrinform.ua}}</ref> वरवर पाहता, त्यांची कामे बहुतेक पौराणिक कथांवर आधारित आणि आद्यरूपी प्रतिमानांनी व्यापलेली आहेत. तरीही, अतियथार्थतेचे घटक एका सूक्ष्म उत्क्रांतीच्या सेंद्रिय मर्यादेत राहतात. एक चित्रकार म्हणून, त्यांनी ग्रीक नमुन्याच्या शोधात परिवर्तनाद्वारे आपली वैयक्तिक शैली विकसित करण्यावर आणि परिभाषित करण्यावर कधीही तडजोड केली नाही. त्यांच्या नवीनतम कामांमध्ये उपहास आणि नाट्याचा अस्वीकार हे वैशिष्ट्य आहे. सूक्ष्म व्यंग आणि जवळीकतेच्या बाजूने संघर्ष दृश्यातून नाहीसा होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ukraine-nachrichten.de/rojtburd-nach-dem-majdan-wurde-teil-odessas-st%C3%A4rker-ukrainisch-anderer-st%C3%A4rker-russisch_4819|title=Rojtburd: Nach dem Majdan wurde ein Teil Odessas stärker pro-ukrainisch, ein anderer stärker pro-russisch - Ukraine-Nachrichten|last=Weise|first=Christian|date=25 June 2018|website=ukraine-nachrichten.de}}</ref> == प्रदर्शने == === सोलो === * २००३: द रेट्रोस्पेक्टिव्ह, बेरेझनित्स्की गॅलरी (एल-आर्ट गॅलरी), लुडमिला बेरेस्नित्स्की, क्यीव, युक्रेन * २००१: वन-मॅन-शो ''क्रूसीफाइड बुद्धा'', क्युरेटर कोस्त्यांतीन डोरोशेंको, सांस्कृतिक वारसा संग्रहालय, क्यीव, युक्रेन * १९९७: द एव्हरीडे लाईफ इन पॉम्पेई, अटेलियर कारा गॅलरी, क्यीव, युक्रेन === गट प्रदर्शने === * २००२: आर्ट ॲन्ड ड्रग्स, रिबेलमाइंड्स गॅलरी, बर्लिन * २००१: प्लॅटो ऑफ मॅनकाईंड, ४९वी व्हेनिस बिनाले, व्हेनिस, इटली * २०००: व्हिडिओ टाइम, एमओएमए, न्यूयॉर्क, अमेरिका == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी कलाकार]] [[वर्ग:ज्यू व्यक्ती]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] jjo27l8pgnjt3lkz1z0azldhj7ge36z 2679092 2679091 2026-04-13T10:08:15Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2679092 wikitext text/x-wiki '''ऑलेक्झांडर रोजटबर्ड''' (१४ ऑक्टोबर १९६१, [[ओदेसा]], [[सोव्हिएत संघ|यूएसएसआर]] – ८ ऑगस्ट २०२१, [[क्यीव]], [[युक्रेन]]) हे युक्रेनियन न्यू वेव्हचे सहभागी आणि युक्रेनियन ट्रान्सअवांतगार्डच्या सिद्धांताचे सह-संस्थापक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/culture-wars-odesa-style/|title=Culture wars, Odesa style|date=24 September 2019}}</ref> त्यांनी चित्रकार आणि इन्स्टॉलेशन कलाकार म्हणून काम केले, तसेच व्हिडिओ आणि फोटो प्रकल्पांवरही काम केले. ते स्वातंत्र्योत्तर, सोव्हिएतोत्तर आणि परंपरा-पश्चात युक्रेनियन कलाकारांच्या पहिल्या लाटेतील कलाकार आहेत. == चरित्र == ओलेक्झांडर रोज्टबर्ड यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[ओदेसा]] येथे झाला. त्यांनी १९८३ मध्ये ओदेसा शैक्षणिक संस्थेच्या कला आणि ग्राफिक विद्याशाखेतून पदवी प्राप्त केली. युक्रेनियन सांस्कृतिक क्षेत्रात आपली मजबूत ओळख असलेले ते, ओदेसा येथे जन्मलेले एक युक्रेनियन-ज्यू समकालीन कलाकार होते. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, सोव्हिएत-युक्रेनियन कलेला आधार देणारी सामाजिक चौकट म्हणून सोव्हिएत संघ कोसळला. सोव्हिएत कलेला समाजवादी वास्तववाद किंवा अभिजात शैलीतील चित्रकलेपुरते मर्यादित करता येत नसले तरी, युक्रेनियन समकालीन कलेची उत्तर-आधुनिकता या पूर्वीच्या घटनेच्या विरोधात उदयास आली आहे. या संदर्भात, रोज्टबर्ड यांची चित्रकला या अर्थाने उत्तर-आधुनिक होती. त्यांनी १९९३ मध्ये ओदेसा येथे न्यू आर्ट असोसिएशनची सह-स्थापना केली. १९९३ पासून त्यांनी त्याचे कला दिग्दर्शक म्हणून आणि १९९९ ते २००१ पर्यंत अध्यक्ष म्हणून काम केले. त्यांनी क्यीवमधील मराट गेलमन गॅलरीचे संचालक म्हणून काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/arts/design/ukrainians-turn-to-the-arts-in-a-time-of-upheaval.html|title=Unfinished Revolution: The Artists Soldier On|last=Donadio|first=Rachel|date=29 April 2014|via=NYTimes.com}}</ref> रोज्टबर्ड यांनी युक्रेन, अमेरिका आणि रशियन फेडरेशनमध्ये वैयक्तिक प्रदर्शने भरवली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|title=Хто такий Олександр Ройтбурд і як його звільнення підняло на вуха Одесу|website=uaportal.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923201724/https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|archive-date=23 September 2021|access-date=24 February 2021}}</ref> ते युक्रेनमधील "आर्ट आर्सेनल" या राष्ट्रीय सांस्कृतिक, कलात्मक आणि संग्रहालय संकुलाच्या विकासासाठी असलेल्या परिषदेचे सदस्यही होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prostranstvo.media/hudozhnik-kerivnik-oleksandr-rojtburd-pro-dikuvatij-rinok-mistectva-j-odesu-jak-startap/|title=Художник-руководитель Александр Ройтбурд о диковатом рынке искусства и Одессе как стартап (UA)|date=1 December 2019}}</ref> क्यीव बुक आर्सेनल २०१६ मध्ये, मोठ्या आकाराच्या प्रक्षोभक कलाकृती असलेली एक खोली त्यांच्या कार्यासाठी समर्पित करण्यात आली होती. मार्च २०१८ ते ८ ऑगस्ट २०२१ पर्यंत ते ओदेसा कला संग्रहालयाचे संचालक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://suspilne.media/107570-pen-ukraine-zaprosue-dolucitis-do-flesmobu-do-150-ricca-lesi-ukrainki/?|title=PEN Ukraine запрошує долучитись до флешмобу до 150-річчя Лесі Українки|last=Морі|first=Євгеній|date=23 February 2021|website=Суспільне &#124; Новини}}</ref> ८ ऑगस्ट २०२१ रोजी क्यीवमध्ये [[कर्करोग|कर्करोगाने]] त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://babel.ua/news/67893-pomer-hudozhnik-oleksandr-roytburd|title=Помер художник Олександр Ройтбурд|date=8 August 2021|publisher=Babel}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lb.ua/culture/2021/08/10/491358_oleksandra_roytburda_pohovayut.html|title=Олександра Ройтбурда поховають на Єврейському цвинтарі в Одесі|date=10 August 2021|publisher=LB.ua}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://glavcom.ua/scotch/live/stala-izvestna-prichina-smerti-hudozhnika-aleksandra-roytburda-774569.html|title=Стала известна причина смерти художника Александра Ройтбурда|date=8 August 2021|publisher=Glavcom.ua}}</ref> उपरोधिक, अत्यंत शैलीदार आणि जाणीवपूर्वक चित्रमय कलाकृतींव्यतिरिक्त, त्यांच्या वारशामध्ये स्थानिक संग्रहालय संचालक म्हणून केलेल्या कार्याचाही समावेश आहे. त्याही पूर्वी, त्यांनी फेसबुकवरील टिप्पण्यांद्वारे आणि युक्रेनच्या राजधानीत २०१३-१४ मध्ये झालेल्या कार्यक्रमांमध्ये निदर्शनात्मक सहभागाद्वारे आपले वक्तृत्वपूर्ण योगदान दर्शवले होते. रोज्टबर्ड यांना युक्रेनियन न्यू वेव्ह चळवळीतील एक महत्त्वाचा आविष्कार मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2774787-oleksandr-rojtburd-hudoznik-direktor-odeskogo-hudoznogo-muzeu.html|title=Олександр Ройтбурд, художник, директор Одеського художнього музею|website=www.ukrinform.ua}}</ref> वरवर पाहता, त्यांची कामे बहुतेक पौराणिक कथांवर आधारित आणि आद्यरूपी प्रतिमानांनी व्यापलेली आहेत. तरीही, अतियथार्थतेचे घटक एका सूक्ष्म उत्क्रांतीच्या सेंद्रिय मर्यादेत राहतात. एक चित्रकार म्हणून, त्यांनी ग्रीक नमुन्याच्या शोधात परिवर्तनाद्वारे आपली वैयक्तिक शैली विकसित करण्यावर आणि परिभाषित करण्यावर कधीही तडजोड केली नाही. त्यांच्या नवीनतम कामांमध्ये उपहास आणि नाट्याचा अस्वीकार हे वैशिष्ट्य आहे. सूक्ष्म व्यंग आणि जवळीकतेच्या बाजूने संघर्ष दृश्यातून नाहीसा होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ukraine-nachrichten.de/rojtburd-nach-dem-majdan-wurde-teil-odessas-st%C3%A4rker-ukrainisch-anderer-st%C3%A4rker-russisch_4819|title=Rojtburd: Nach dem Majdan wurde ein Teil Odessas stärker pro-ukrainisch, ein anderer stärker pro-russisch - Ukraine-Nachrichten|last=Weise|first=Christian|date=25 June 2018|website=ukraine-nachrichten.de}}</ref> == प्रदर्शने == === सोलो === * २००३: द रेट्रोस्पेक्टिव्ह, बेरेझनित्स्की गॅलरी (एल-आर्ट गॅलरी), लुडमिला बेरेस्नित्स्की, क्यीव, युक्रेन * २००१: वन-मॅन-शो ''क्रूसीफाइड बुद्धा'', क्युरेटर कोस्त्यांतीन डोरोशेंको, सांस्कृतिक वारसा संग्रहालय, क्यीव, युक्रेन * १९९७: द एव्हरीडे लाईफ इन पॉम्पेई, अटेलियर कारा गॅलरी, क्यीव, युक्रेन === गट प्रदर्शने === * २००२: आर्ट ॲन्ड ड्रग्स, रिबेलमाइंड्स गॅलरी, बर्लिन * २००१: प्लॅटो ऑफ मॅनकाईंड, ४९वी व्हेनिस बिनाले, व्हेनिस, इटली * २०००: व्हिडिओ टाइम, एमओएमए, न्यू यॉर्क, अमेरिका == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी कलाकार]] [[वर्ग:ज्यू व्यक्ती]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] m65pg89uyribn606ci212fohpefqyp9 2679093 2679092 2026-04-13T10:08:35Z Dharmadhyaksha 28394 2679093 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ऑलेक्झांडर रोजटबर्ड''' (१४ ऑक्टोबर १९६१, [[ओदेसा]], [[सोव्हिएत संघ|यूएसएसआर]] – ८ ऑगस्ट २०२१, [[क्यीव]], [[युक्रेन]]) हे युक्रेनियन न्यू वेव्हचे सहभागी आणि युक्रेनियन ट्रान्सअवांतगार्डच्या सिद्धांताचे सह-संस्थापक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/culture-wars-odesa-style/|title=Culture wars, Odesa style|date=24 September 2019}}</ref> त्यांनी चित्रकार आणि इन्स्टॉलेशन कलाकार म्हणून काम केले, तसेच व्हिडिओ आणि फोटो प्रकल्पांवरही काम केले. ते स्वातंत्र्योत्तर, सोव्हिएतोत्तर आणि परंपरा-पश्चात युक्रेनियन कलाकारांच्या पहिल्या लाटेतील कलाकार आहेत. == चरित्र == ओलेक्झांडर रोज्टबर्ड यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[ओदेसा]] येथे झाला. त्यांनी १९८३ मध्ये ओदेसा शैक्षणिक संस्थेच्या कला आणि ग्राफिक विद्याशाखेतून पदवी प्राप्त केली. युक्रेनियन सांस्कृतिक क्षेत्रात आपली मजबूत ओळख असलेले ते, ओदेसा येथे जन्मलेले एक युक्रेनियन-ज्यू समकालीन कलाकार होते. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, सोव्हिएत-युक्रेनियन कलेला आधार देणारी सामाजिक चौकट म्हणून सोव्हिएत संघ कोसळला. सोव्हिएत कलेला समाजवादी वास्तववाद किंवा अभिजात शैलीतील चित्रकलेपुरते मर्यादित करता येत नसले तरी, युक्रेनियन समकालीन कलेची उत्तर-आधुनिकता या पूर्वीच्या घटनेच्या विरोधात उदयास आली आहे. या संदर्भात, रोज्टबर्ड यांची चित्रकला या अर्थाने उत्तर-आधुनिक होती. त्यांनी १९९३ मध्ये ओदेसा येथे न्यू आर्ट असोसिएशनची सह-स्थापना केली. १९९३ पासून त्यांनी त्याचे कला दिग्दर्शक म्हणून आणि १९९९ ते २००१ पर्यंत अध्यक्ष म्हणून काम केले. त्यांनी क्यीवमधील मराट गेलमन गॅलरीचे संचालक म्हणून काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/arts/design/ukrainians-turn-to-the-arts-in-a-time-of-upheaval.html|title=Unfinished Revolution: The Artists Soldier On|last=Donadio|first=Rachel|date=29 April 2014|via=NYTimes.com}}</ref> रोज्टबर्ड यांनी युक्रेन, अमेरिका आणि रशियन फेडरेशनमध्ये वैयक्तिक प्रदर्शने भरवली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|title=Хто такий Олександр Ройтбурд і як його звільнення підняло на вуха Одесу|website=uaportal.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923201724/https://www.uaportal.com/ukr/news/hto-takij-oleksandr-rojtburd-i-yak-jogo-zvilnennya-pidnyalo-na-vuha-odesu.htm|archive-date=23 September 2021|access-date=24 February 2021}}</ref> ते युक्रेनमधील "आर्ट आर्सेनल" या राष्ट्रीय सांस्कृतिक, कलात्मक आणि संग्रहालय संकुलाच्या विकासासाठी असलेल्या परिषदेचे सदस्यही होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prostranstvo.media/hudozhnik-kerivnik-oleksandr-rojtburd-pro-dikuvatij-rinok-mistectva-j-odesu-jak-startap/|title=Художник-руководитель Александр Ройтбурд о диковатом рынке искусства и Одессе как стартап (UA)|date=1 December 2019}}</ref> क्यीव बुक आर्सेनल २०१६ मध्ये, मोठ्या आकाराच्या प्रक्षोभक कलाकृती असलेली एक खोली त्यांच्या कार्यासाठी समर्पित करण्यात आली होती. मार्च २०१८ ते ८ ऑगस्ट २०२१ पर्यंत ते ओदेसा कला संग्रहालयाचे संचालक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://suspilne.media/107570-pen-ukraine-zaprosue-dolucitis-do-flesmobu-do-150-ricca-lesi-ukrainki/?|title=PEN Ukraine запрошує долучитись до флешмобу до 150-річчя Лесі Українки|last=Морі|first=Євгеній|date=23 February 2021|website=Суспільне &#124; Новини}}</ref> ८ ऑगस्ट २०२१ रोजी क्यीवमध्ये [[कर्करोग|कर्करोगाने]] त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://babel.ua/news/67893-pomer-hudozhnik-oleksandr-roytburd|title=Помер художник Олександр Ройтбурд|date=8 August 2021|publisher=Babel}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lb.ua/culture/2021/08/10/491358_oleksandra_roytburda_pohovayut.html|title=Олександра Ройтбурда поховають на Єврейському цвинтарі в Одесі|date=10 August 2021|publisher=LB.ua}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://glavcom.ua/scotch/live/stala-izvestna-prichina-smerti-hudozhnika-aleksandra-roytburda-774569.html|title=Стала известна причина смерти художника Александра Ройтбурда|date=8 August 2021|publisher=Glavcom.ua}}</ref> उपरोधिक, अत्यंत शैलीदार आणि जाणीवपूर्वक चित्रमय कलाकृतींव्यतिरिक्त, त्यांच्या वारशामध्ये स्थानिक संग्रहालय संचालक म्हणून केलेल्या कार्याचाही समावेश आहे. त्याही पूर्वी, त्यांनी फेसबुकवरील टिप्पण्यांद्वारे आणि युक्रेनच्या राजधानीत २०१३-१४ मध्ये झालेल्या कार्यक्रमांमध्ये निदर्शनात्मक सहभागाद्वारे आपले वक्तृत्वपूर्ण योगदान दर्शवले होते. रोज्टबर्ड यांना युक्रेनियन न्यू वेव्ह चळवळीतील एक महत्त्वाचा आविष्कार मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2774787-oleksandr-rojtburd-hudoznik-direktor-odeskogo-hudoznogo-muzeu.html|title=Олександр Ройтбурд, художник, директор Одеського художнього музею|website=www.ukrinform.ua}}</ref> वरवर पाहता, त्यांची कामे बहुतेक पौराणिक कथांवर आधारित आणि आद्यरूपी प्रतिमानांनी व्यापलेली आहेत. तरीही, अतियथार्थतेचे घटक एका सूक्ष्म उत्क्रांतीच्या सेंद्रिय मर्यादेत राहतात. एक चित्रकार म्हणून, त्यांनी ग्रीक नमुन्याच्या शोधात परिवर्तनाद्वारे आपली वैयक्तिक शैली विकसित करण्यावर आणि परिभाषित करण्यावर कधीही तडजोड केली नाही. त्यांच्या नवीनतम कामांमध्ये उपहास आणि नाट्याचा अस्वीकार हे वैशिष्ट्य आहे. सूक्ष्म व्यंग आणि जवळीकतेच्या बाजूने संघर्ष दृश्यातून नाहीसा होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ukraine-nachrichten.de/rojtburd-nach-dem-majdan-wurde-teil-odessas-st%C3%A4rker-ukrainisch-anderer-st%C3%A4rker-russisch_4819|title=Rojtburd: Nach dem Majdan wurde ein Teil Odessas stärker pro-ukrainisch, ein anderer stärker pro-russisch - Ukraine-Nachrichten|last=Weise|first=Christian|date=25 June 2018|website=ukraine-nachrichten.de}}</ref> == प्रदर्शने == === सोलो === * २००३: द रेट्रोस्पेक्टिव्ह, बेरेझनित्स्की गॅलरी (एल-आर्ट गॅलरी), लुडमिला बेरेस्नित्स्की, क्यीव, युक्रेन * २००१: वन-मॅन-शो ''क्रूसीफाइड बुद्धा'', क्युरेटर कोस्त्यांतीन डोरोशेंको, सांस्कृतिक वारसा संग्रहालय, क्यीव, युक्रेन * १९९७: द एव्हरीडे लाईफ इन पॉम्पेई, अटेलियर कारा गॅलरी, क्यीव, युक्रेन === गट प्रदर्शने === * २००२: आर्ट ॲन्ड ड्रग्स, रिबेलमाइंड्स गॅलरी, बर्लिन * २००१: प्लॅटो ऑफ मॅनकाईंड, ४९वी व्हेनिस बिनाले, व्हेनिस, इटली * २०००: व्हिडिओ टाइम, एमओएमए, न्यू यॉर्क, अमेरिका == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी कलाकार]] [[वर्ग:ज्यू व्यक्ती]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] 1iqqzearb608xyzx0dg18aeld9esam5