विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1539 2684142 2652688 2026-05-13T13:45:50Z ~2026-28871-34 183035 2684142 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मंदिर |चित्र = Mahalaxmi of Kolhapur.jpg |निर्माता = चालुक्य राजा कर्णदेव |जीर्णोद्धारक = मराठा राजवंश |नाव = श्री करवीर निवासिनी महालक्ष्मी अंबाबाई |निर्माण काल = ६३४ |प्रधान देवता = सर्वस्याद्या श्री महालक्ष्मी |वास्तुकला = हेमाडपंथी |स्थान = [[करवीर]], [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] }} '''''श्री करवीर निवासिनी महालक्ष्मी अंबाबाई मंदिर''''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[कोल्हापूर]] शहरामधील एक आद्य स्वयंभू [[शक्तिपीठे|शक्तीपीठ]] आहे. हे आदिशक्तीचे महामातृक स्थान आहे. हे मंदिर भारतातील प्रमुख देवी मंदिरांपैकी एक असून आई ''अंबाबाई मंदिर'' म्हणूनही ओळखले जाते. या मंदिराला सुमारे बाराशे वर्षांचा इतिहास आहे. येथे दरवर्षी लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात. मंदिराची भव्य स्थापत्यकला, प्राचीन इतिहास आणि धार्मिक महत्त्व यामुळे हे मंदिर भाविकांसाठी आणि पर्यटकांसाठी विशेष आकर्षणाचे केंद्र आहे.<ref name="gazetteers">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/stapatya/76.pdf |title=महाराष्ट्र गॅझेटियर्स: कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिर |publisher=महाराष्ट्र सरकार |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> कोल्हापूरचे [[महालक्ष्मी]] मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळच नाही, तर एक ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा आहे. हा वारसा जपण्यासाठी प्रशासन आणि स्थानिक लोक एकत्रितपणे प्रयत्न करत आहेत.<ref>{{cite web |url=https://kolhapur.gov.in/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A5%80/ |title=कोल्हापूर जिल्ह्याविषयी |publisher=कोल्हापूर जिल्हा प्रशासन |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> == श्री दुर्गा सप्तशती सर्वस्याद्या महालक्ष्मी == पद्म पुराण, स्कंद पुराण, मार्कंडेय पुराण, देवी भागवत इत्यादी प्राचीन ग्रंथांत महलक्ष्मीचा उल्लेख आहे. मार्कंडेय पुराणातील शाक्त संप्रदायचे ग्रंथ दुर्गा सप्तशती नुसार सृष्टी निर्माणच्या व त्रीदेवांच्या आधी ब्रम्हांडात फक्त एक तेजस्वी उर्जा शक्ती होती. ती उर्जा शक्ती अर्थात परब्रम्ह निर्गुण निराकार होती. त्या उर्जा शक्तीने सगुण साकार रूप धारण केले. ती चतुर्भुज होती. ती तप्तकांचन वर्णभा अर्थात तापलेल्या सोन्याच्या रंगाची होती. तीच्या उजव्या वरच्या हातात जमिनीला टेकलेली गदा, उजव्या खालच्या हातात म्हाळुंग फळ अर्थात बीजफळ, डाव्या वरच्या हातात खेटक, डाव्या खालच्या हातात पानपात्र, मस्तकी सयोनी लिंग आणी साडेतीन वेटोळे असलेला नाग आहे. तसेच ती सिंहावर विराजमान आहे. हिच मुळ सर्वस्याद्या शक्ती म्हणजे कोल्हापूर करवीर निवासिनी जगत जननी श्री महालक्ष्मी देवी. ह्या देवीचे वास्तव्य कोल्हापूर येथे आहे. तिला बोली भाषेत आई अंबाबाई असे म्हणतात. देवी दुर्गा सप्तशती मध्ये महालक्ष्मीचे वर्णन - मातुलुङ्गं गदां खेटं पानपात्रं च बिभ्रती। नागं लिङ्गं च योनिं च बिभ्रती नृप मूर्धनि।। तप्तकाञ्चनवर्णाभा तप्तकाञ्चनभूषणा। शून्यं तदखिलं स्वेन पूरयामास तेजसा।। === श्री महालक्ष्मी महात्म्य === सर्वस्याद्या शक्ती महालक्ष्मी देवीच्या तमोगुणातून चतुर्भुज आदिशक्ती महाकाली व सत्वगुणातून चतुर्भुज आदिशक्ती महासरस्वती प्रकट झाले. म्हणून सर्वस्याद्या शक्ती महालक्ष्मीला त्रिगुणात्मक स्वरूपिणि म्हणतात. नंतर तिघींनी मिळून म्हणजेच महालक्ष्मीच्या गुणातून महा ब्रह्म देव - महा सरस्वती देवी प्रकट झाले. महासरस्वतीच्या गुणातून महा विष्णु देव - महा लक्ष्मी देवी प्रकट झाले. तर महाकालीच्या गुणातून महादेव - गौरी देवी प्रकट झाले. नंतर ह्या सहा जोड्यांचे विवाह करून दिले. त्यांना कार्य सोपविले. ब्रह्म - सरस्वती यांनी विश्व निर्मिती करावी. विष्णू-लक्ष्मी यांनी विश्वाचे पालन करावे. आणी शंकर-गौरी यांनी संहार करावा अशी कामे सोपवून सर्वस्याद्या शक्ती जगत जननी महालक्ष्मी करवीर येथे वास्तव्यास राहिली. देवी महालक्ष्मीची कन्या श्री लक्ष्मी देवी होय. त्यामुळे विष्णू हे महालक्ष्मीचे जावई आहेत. महालक्ष्मी अंबाबाईने अष्टदशभुजा जगदंबा स्वरूपात कोल्हासुराचा वध केला. महिषासुराचा वध करून महिषासुरमर्दिनी नावाने प्रसिद्ध झाली. आणि अष्टभुजा स्वरूपात दुर्गमासुराचा वध करून दुर्गा देवी नावाने प्रसिद्ध झाली. महालक्ष्मी ही साक्षात आदिशक्ती भगवती आहे. विष्णू पत्नी श्री लक्ष्मी देवी महालक्ष्मीची कन्या असल्याने तिरूपती बालाजी हे महालक्ष्मीचे जावई आहेत. त्यामुळे दरवर्षी नवरात्रीमध्ये महालक्ष्मी अंबाबाईला आई ह्या नात्याने तिरूपती बालाजीकडून शालू अर्पण केला जातो. ==मंदिर प्रशासन== महालक्ष्मी मंदिराचे प्रशासन पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीच्या अंतर्गत चालते. ही समिती मंदिराच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी सांभाळते, ज्यात दैनंदिन पूजा, उत्सवांचे आयोजन आणि मंदिराची देखभाल यांचा समावेश आहे. मंदिरात येणाऱ्या दानाच्या रकमेचा उपयोग मंदिराच्या विकासासाठी आणि सामाजिक कार्यांसाठी केला जातो. मंदिराचे मुख्य पुजारी आणि इतर कर्मचारी मंदिराच्या धार्मिक आणि प्रशासकीय कामकाजात सहभागी असतात. भाविकांना दर्शनासाठी सोयी उपलब्ध करून देण्यासाठी समिती विशेष प्रयत्न करते.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिराचा इतिहास== महालक्ष्मी मंदिराचा इतिहास सुमारे १२शे वर्षांपूर्वीचा आहे. मंदिरातील एका शिलालेखानुसार, हे मंदिर चालुक्य राजवंशाच्या काळात, म्हणजेच ७व्या शतकात बांधले गेले. चालुक्य राजांनी या मंदिराला भव्य स्वरूप दिले. मंदिराचा मुख्य गाभारा आणि मूर्ती ७व्या शतकातील असून, त्यानंतर मंदिरात अनेक बदल आणि दुरुस्त्या झाल्या.<ref>{{cite web |url=https://pudhari.news/this-inscription-reveals-the-history-of-kolhapur-ambabai-twelve-hundred-years-ago |title=कोल्हापूर अंबाबाई मंदिराचा १२शे वर्षांचा इतिहास |publisher=पुढारी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> मराठा राजवटीतही या मंदिराला विशेष महत्त्व होते आणि मराठा राजांनी मंदिराच्या विकासासाठी योगदान दिले. १९व्या शतकात मंदिराचा काही भाग पुनर्बांधणी करण्यात आला. आजही मंदिराचा ऐतिहासिक वारसा जपला जातो.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिराची स्थापत्यकला== [[File:कोल्हापूर अंबाबाई मंदिरामधीर शिल्प.jpg|thumb|कोल्हापूर अंबाबाई मंदिरामधीर शिल्प]] महालक्ष्मी मंदिराची स्थापत्यकला ही हेमाडपंती शैलीतील आहे, जी प्रामुख्याने काळ्या दगडात बांधली गेली. मंदिराचा मुख्य गाभारा, मंडप आणि गर्भगृह हे सर्व काळ्या दगडात कोरलेले आहेत. मंदिराच्या भिंतींवर सुंदर कोरीव काम आणि देवी-देवतांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. मंदिराचा मुख्य कळस ६० फूट उंच आहे आणि त्यावर सोनेरी रंगाचा कळस आहे. मंदिराच्या चारही बाजूंना चार प्रवेशद्वारे आहेत, ज्याला "चतुर्मुखी" असे म्हणतात.<ref>{{cite web |url=https://www.timesnowhindi.com/spirituality/read-the-history-of-mahalakshmi-temple-located-in-kolhapur-maharashtra-along-with-religious-belief-and-architecture-article-97576942 |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिराची स्थापत्यकला |publisher=टाइम्स नाऊ हिंदी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> मंदिराच्या गाभाऱ्यातील महालक्ष्मीची मूर्ती ३ फूट उंचीची असून, ती काळ्या पाषाणात कोरलेली आहे. मंदिराच्या बाहेरील बाजूस अनेक लहान मंदिरे आणि मूर्ती आहेत, ज्या मंदिराच्या सौंदर्यात भर घालतात.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिरातील इतर देवता== महालक्ष्मी मंदिरात मुख्य देवता म्हणून आई महालक्ष्मीची मूर्ती आहे. ही मूर्ती काळ्या पाषाणाची असून, ती चार हातांची आहे. मातेच्या हातात पानपात्र, गदा, ढाल आणि म्हाळुंग फळ आहे. मंदिरात महालक्ष्मी सोबतच महाकाली आणि महासरस्वती यांच्या मूर्तीही आहेत, ज्या शक्तीच्या त्रिदेवी म्हणून पूजल्या जातात. मंदिर परिसरात गणपती, शिव, विष्णू आणि इतर देवतांच्या लहान मूर्तीही आहेत. मंदिराच्या गाभाऱ्यातील वातावरण अत्यंत शांत आणि भक्तिमय आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.loksatta.com/vasturang/kolhapur-mahalaxmi-temple-213302/ |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिरातील देवता |publisher=लोकसत्ता |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> ==पूजा== महालक्ष्मी मंदिरात दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी महालक्ष्मीची विशेष पूजा केली जाते. सकाळी ५ वाजता मंदिर उघडते आणि पहिली आरती होते. त्यानंतर अभिषेक, महापूजा आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. संध्याकाळी ७ वाजता शेजारती होते, ज्यामध्ये भाविक मोठ्या संख्येने सहभागी होतात. मंदिरात विशेष प्रसाद म्हणून पंचामृत आणि लाडू दिले जातात. भाविक मातेला फुले, साडी आणि अलंकार अर्पण करतात. मंदिरात दररोज हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात आणि मातेच्या चरणी प्रार्थना करतात.<ref name="gazetteers"/> ==उत्सव== महालक्ष्मी मंदिरात अनेक उत्सव साजरे केले जातात, ज्यामध्ये नवरात्रोत्सव हा सर्वात महत्त्वाचा आहे. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत मंदिरात विशेष पूजा, आरती आणि भजनांचे आयोजन केले जाते. या काळात मंदिराला सुंदर फुलांनी सजवले जाते आणि भाविकांची मोठी गर्दी होते. दसऱ्याच्या दिवशी मातेची पालखी मिरवणूक काढली जाते.<ref>{{cite web |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/mah-wmah-kol-mystery-of-kolhapur-mahalaxmi-temple-5723361-pho.html |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिरातील उत्सव |publisher=दिव्य मराठी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> याशिवाय, किरणोत्सव हा आणखी एक महत्त्वाचा उत्सव आहे, ज्यामध्ये सूर्यकिरण थेट मातेच्या मूर्तीवर पडतात. हा उत्सव वर्षातून दोनदा, फेब्रुवारी आणि नोव्हेंबरमध्ये साजरा होतो. दिवाळी, गुढीपाडवा आणि चैत्र पौर्णिमा यांसारखे सणही मंदिरात उत्साहात साजरे केले जातात.<ref>{{cite web |url=https://lokmat.news18.com/maharashtra/kolhapur/history-of-matriling-temple-in-kolhapur-watch-the-video-780540.html |title=कोल्हापूर मंदिरातील किरणोत्सव |publisher=लोकमत |access-date=20 मार्च 2025 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329034123/https://lokmat.news18.com/maharashtra/kolhapur/history-of-matriling-temple-in-kolhapur-watch-the-video-780540.html |url-status=dead }}</ref> == हेसुद्धा पहा== देवीची साडेतीन शक्तिपीठे :- * श्री क्षेत्र [[माहूर]] - [[रेणुका]]माता * श्री क्षेत्र [[तुळजापूर]] - [[तुळजाभवानी]] माता * श्री क्षेत्र [[सप्तशृंगी]] गड - सप्तशृंगी माता * श्री क्षेत्र [[कोल्हापुर]] - [[अंबा]] माता उपपीठ उंब्रज पुणे == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Mahalaxmi Mandir, Kolhapur.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर चित्र:Entrance of Mahalaxmi temple, Kolhapur.JPG|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर -प्रवेश चित्र:Deepstambha, Mahalaxmi temple, Kolhapur 02.JPG|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - तेथिल दिपमाळा चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 03.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप -१ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 04.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - २ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 02.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ३ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 04.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ४ चित्र:Exterior wall carvings at Shree Mahalaxmi temple, kolhapur.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ५ </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील देवीची शक्तिपीठे]] [[वर्ग:कोल्हापूर|महालक्ष्मी मंदिर]] [[वर्ग:७व्या शतकातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:कोल्हापुरातील इमारती आणि संरचना]] [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटक आकर्षणे]] [[वर्ग:लक्ष्मीची मंदिरे]] 3g7nppihpnx9ifcs3ixx9hmlz8p26om 2684143 2684142 2026-05-13T13:45:53Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट २|अधिक माहिती]]) 2684143 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मंदिर |चित्र = Mahalaxmi of Kolhapur.jpg |निर्माता = चालुक्य राजा कर्णदेव |जीर्णोद्धारक = मराठा राजवंश |नाव = श्री करवीर निवासिनी महालक्ष्मी अंबाबाई |निर्माण काल = ६३४ |प्रधान देवता = सर्वस्याद्या श्री महालक्ष्मी |वास्तुकला = हेमाडपंथी |स्थान = [[करवीर]], [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] }} '''''श्री करवीर निवासिनी महालक्ष्मी अंबाबाई मंदिर''''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[कोल्हापूर]] शहरामधील एक आद्य स्वयंभू [[शक्तिपीठे|शक्तीपीठ]] आहे. हे आदिशक्तीचे महामातृक स्थान आहे. हे मंदिर भारतातील प्रमुख देवी मंदिरांपैकी एक असून आई ''अंबाबाई मंदिर'' म्हणूनही ओळखले जाते. या मंदिराला सुमारे बाराशे वर्षांचा इतिहास आहे. येथे दरवर्षी लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात. मंदिराची भव्य स्थापत्यकला, प्राचीन इतिहास आणि धार्मिक महत्त्व यामुळे हे मंदिर भाविकांसाठी आणि पर्यटकांसाठी विशेष आकर्षणाचे केंद्र आहे.<ref name="gazetteers">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/stapatya/76.pdf |title=महाराष्ट्र गॅझेटियर्स: कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिर |publisher=महाराष्ट्र सरकार |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> कोल्हापूरचे [[महालक्ष्मी]] मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळच नाही, तर एक ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा आहे. हा वारसा जपण्यासाठी प्रशासन आणि स्थानिक लोक एकत्रितपणे प्रयत्न करत आहेत.<ref>{{cite web |url=https://kolhapur.gov.in/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A5%80/ |title=कोल्हापूर जिल्ह्याविषयी |publisher=कोल्हापूर जिल्हा प्रशासन |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> == श्री दुर्गा सप्तशती सर्वस्याद्या महालक्ष्मी == पद्म पुराण, स्कंद पुराण, मार्कंडेय पुराण, देवी भागवत इत्यादी प्राचीन ग्रंथांत महलक्ष्मीचा उल्लेख आहे. मार्कंडेय पुराणातील शाक्त संप्रदायचे ग्रंथ दुर्गा सप्तशती नुसार सृष्टी निर्माणच्या व त्रीदेवांच्या आधी ब्रम्हांडात फक्त एक तेजस्वी उर्जा शक्ती होती. ती उर्जा शक्ती अर्थात परब्रम्ह निर्गुण निराकार होती. त्या उर्जा शक्तीने सगुण साकार रूप धारण केले. ती चतुर्भुज होती. ती तप्तकांचन वर्णभा अर्थात तापलेल्या सोन्याच्या रंगाची होती. तीच्या उजव्या वरच्या हातात जमिनीला टेकलेली गदा, उजव्या खालच्या हातात म्हाळुंग फळ अर्थात बीजफळ, डाव्या वरच्या हातात खेटक, डाव्या खालच्या हातात पानपात्र, मस्तकी सयोनी लिंग आणी साडेतीन वेटोळे असलेला नाग आहे. तसेच ती सिंहावर विराजमान आहे. हिच मुळ सर्वस्याद्या शक्ती म्हणजे कोल्हापूर करवीर निवासिनी जगत जननी श्री महालक्ष्मी देवी. ह्या देवीचे वास्तव्य कोल्हापूर येथे आहे. तिला बोली भाषेत आई अंबाबाई असे म्हणतात. देवी दुर्गा सप्तशती मध्ये महालक्ष्मीचे वर्णन - मातुलुङ्गं गदां खेटं पानपात्रं च बिभ्रती। नागं लिङ्गं च योनिं च बिभ्रती नृप मूर्धनि।। तप्तकाञ्चनवर्णाभा तप्तकाञ्चनभूषणा। शून्यं तदखिलं स्वेन पूरयामास तेजसा।। === श्री महालक्ष्मी महात्म्य === सर्वस्याद्या शक्ती महालक्ष्मी देवीच्या तमोगुणातून चतुर्भुज आदिशक्ती महाकाली व सत्वगुणातून चतुर्भुज आदिशक्ती महासरस्वती प्रकट झाले. म्हणून सर्वस्याद्या शक्ती महालक्ष्मीला त्रिगुणात्मक स्वरूपिणि म्हणतात. नंतर तिघींनी मिळून म्हणजेच महालक्ष्मीच्या गुणातून महा ब्रह्म देव - महा सरस्वती देवी प्रकट झाले. महासरस्वतीच्या गुणातून महा विष्णू देव - महा लक्ष्मी देवी प्रकट झाले. तर महाकालीच्या गुणातून महादेव - गौरी देवी प्रकट झाले. नंतर ह्या सहा जोड्यांचे विवाह करून दिले. त्यांना कार्य सोपविले. ब्रह्म - सरस्वती यांनी विश्व निर्मिती करावी. विष्णू-लक्ष्मी यांनी विश्वाचे पालन करावे. आणी शंकर-गौरी यांनी संहार करावा अशी कामे सोपवून सर्वस्याद्या शक्ती जगत जननी महालक्ष्मी करवीर येथे वास्तव्यास राहिली. देवी महालक्ष्मीची कन्या श्री लक्ष्मी देवी होय. त्यामुळे विष्णू हे महालक्ष्मीचे जावई आहेत. महालक्ष्मी अंबाबाईने अष्टदशभुजा जगदंबा स्वरूपात कोल्हासुराचा वध केला. महिषासुराचा वध करून महिषासुरमर्दिनी नावाने प्रसिद्ध झाली. आणि अष्टभुजा स्वरूपात दुर्गमासुराचा वध करून दुर्गा देवी नावाने प्रसिद्ध झाली. महालक्ष्मी ही साक्षात आदिशक्ती भगवती आहे. विष्णू पत्नी श्री लक्ष्मी देवी महालक्ष्मीची कन्या असल्याने तिरूपती बालाजी हे महालक्ष्मीचे जावई आहेत. त्यामुळे दरवर्षी नवरात्रीमध्ये महालक्ष्मी अंबाबाईला आई ह्या नात्याने तिरूपती बालाजीकडून शालू अर्पण केला जातो. ==मंदिर प्रशासन== महालक्ष्मी मंदिराचे प्रशासन पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीच्या अंतर्गत चालते. ही समिती मंदिराच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी सांभाळते, ज्यात दैनंदिन पूजा, उत्सवांचे आयोजन आणि मंदिराची देखभाल यांचा समावेश आहे. मंदिरात येणाऱ्या दानाच्या रकमेचा उपयोग मंदिराच्या विकासासाठी आणि सामाजिक कार्यांसाठी केला जातो. मंदिराचे मुख्य पुजारी आणि इतर कर्मचारी मंदिराच्या धार्मिक आणि प्रशासकीय कामकाजात सहभागी असतात. भाविकांना दर्शनासाठी सोयी उपलब्ध करून देण्यासाठी समिती विशेष प्रयत्न करते.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिराचा इतिहास== महालक्ष्मी मंदिराचा इतिहास सुमारे १२शे वर्षांपूर्वीचा आहे. मंदिरातील एका शिलालेखानुसार, हे मंदिर चालुक्य राजवंशाच्या काळात, म्हणजेच ७व्या शतकात बांधले गेले. चालुक्य राजांनी या मंदिराला भव्य स्वरूप दिले. मंदिराचा मुख्य गाभारा आणि मूर्ती ७व्या शतकातील असून, त्यानंतर मंदिरात अनेक बदल आणि दुरुस्त्या झाल्या.<ref>{{cite web |url=https://pudhari.news/this-inscription-reveals-the-history-of-kolhapur-ambabai-twelve-hundred-years-ago |title=कोल्हापूर अंबाबाई मंदिराचा १२शे वर्षांचा इतिहास |publisher=पुढारी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> मराठा राजवटीतही या मंदिराला विशेष महत्त्व होते आणि मराठा राजांनी मंदिराच्या विकासासाठी योगदान दिले. १९व्या शतकात मंदिराचा काही भाग पुनर्बांधणी करण्यात आला. आजही मंदिराचा ऐतिहासिक वारसा जपला जातो.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिराची स्थापत्यकला== [[File:कोल्हापूर अंबाबाई मंदिरामधीर शिल्प.jpg|thumb|कोल्हापूर अंबाबाई मंदिरामधीर शिल्प]] महालक्ष्मी मंदिराची स्थापत्यकला ही हेमाडपंती शैलीतील आहे, जी प्रामुख्याने काळ्या दगडात बांधली गेली. मंदिराचा मुख्य गाभारा, मंडप आणि गर्भगृह हे सर्व काळ्या दगडात कोरलेले आहेत. मंदिराच्या भिंतींवर सुंदर कोरीव काम आणि देवी-देवतांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. मंदिराचा मुख्य कळस ६० फूट उंच आहे आणि त्यावर सोनेरी रंगाचा कळस आहे. मंदिराच्या चारही बाजूंना चार प्रवेशद्वारे आहेत, ज्याला "चतुर्मुखी" असे म्हणतात.<ref>{{cite web |url=https://www.timesnowhindi.com/spirituality/read-the-history-of-mahalakshmi-temple-located-in-kolhapur-maharashtra-along-with-religious-belief-and-architecture-article-97576942 |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिराची स्थापत्यकला |publisher=टाइम्स नाऊ हिंदी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> मंदिराच्या गाभाऱ्यातील महालक्ष्मीची मूर्ती ३ फूट उंचीची असून, ती काळ्या पाषाणात कोरलेली आहे. मंदिराच्या बाहेरील बाजूस अनेक लहान मंदिरे आणि मूर्ती आहेत, ज्या मंदिराच्या सौंदर्यात भर घालतात.<ref name="gazetteers"/> ==मंदिरातील इतर देवता== महालक्ष्मी मंदिरात मुख्य देवता म्हणून आई महालक्ष्मीची मूर्ती आहे. ही मूर्ती काळ्या पाषाणाची असून, ती चार हातांची आहे. मातेच्या हातात पानपात्र, गदा, ढाल आणि म्हाळुंग फळ आहे. मंदिरात महालक्ष्मी सोबतच महाकाली आणि महासरस्वती यांच्या मूर्तीही आहेत, ज्या शक्तीच्या त्रिदेवी म्हणून पूजल्या जातात. मंदिर परिसरात गणपती, शिव, विष्णू आणि इतर देवतांच्या लहान मूर्तीही आहेत. मंदिराच्या गाभाऱ्यातील वातावरण अत्यंत शांत आणि भक्तिमय आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.loksatta.com/vasturang/kolhapur-mahalaxmi-temple-213302/ |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिरातील देवता |publisher=लोकसत्ता |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> ==पूजा== महालक्ष्मी मंदिरात दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी महालक्ष्मीची विशेष पूजा केली जाते. सकाळी ५ वाजता मंदिर उघडते आणि पहिली आरती होते. त्यानंतर अभिषेक, महापूजा आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. संध्याकाळी ७ वाजता शेजारती होते, ज्यामध्ये भाविक मोठ्या संख्येने सहभागी होतात. मंदिरात विशेष प्रसाद म्हणून पंचामृत आणि लाडू दिले जातात. भाविक मातेला फुले, साडी आणि अलंकार अर्पण करतात. मंदिरात दररोज हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात आणि मातेच्या चरणी प्रार्थना करतात.<ref name="gazetteers"/> ==उत्सव== महालक्ष्मी मंदिरात अनेक उत्सव साजरे केले जातात, ज्यामध्ये नवरात्रोत्सव हा सर्वात महत्त्वाचा आहे. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत मंदिरात विशेष पूजा, आरती आणि भजनांचे आयोजन केले जाते. या काळात मंदिराला सुंदर फुलांनी सजवले जाते आणि भाविकांची मोठी गर्दी होते. दसऱ्याच्या दिवशी मातेची पालखी मिरवणूक काढली जाते.<ref>{{cite web |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/mah-wmah-kol-mystery-of-kolhapur-mahalaxmi-temple-5723361-pho.html |title=कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिरातील उत्सव |publisher=दिव्य मराठी |access-date=20 मार्च 2025}}</ref> याशिवाय, किरणोत्सव हा आणखी एक महत्त्वाचा उत्सव आहे, ज्यामध्ये सूर्यकिरण थेट मातेच्या मूर्तीवर पडतात. हा उत्सव वर्षातून दोनदा, फेब्रुवारी आणि नोव्हेंबरमध्ये साजरा होतो. दिवाळी, गुढीपाडवा आणि चैत्र पौर्णिमा यांसारखे सणही मंदिरात उत्साहात साजरे केले जातात.<ref>{{cite web |url=https://lokmat.news18.com/maharashtra/kolhapur/history-of-matriling-temple-in-kolhapur-watch-the-video-780540.html |title=कोल्हापूर मंदिरातील किरणोत्सव |publisher=लोकमत |access-date=20 मार्च 2025 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329034123/https://lokmat.news18.com/maharashtra/kolhapur/history-of-matriling-temple-in-kolhapur-watch-the-video-780540.html |url-status=dead }}</ref> == हेसुद्धा पहा== देवीची साडेतीन शक्तिपीठे :- * श्री क्षेत्र [[माहूर]] - [[रेणुका]]माता * श्री क्षेत्र [[तुळजापूर]] - [[तुळजाभवानी]] माता * श्री क्षेत्र [[सप्तशृंगी]] गड - सप्तशृंगी माता * श्री क्षेत्र [[कोल्हापुर]] - [[अंबा]] माता उपपीठ उंब्रज पुणे == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Mahalaxmi Mandir, Kolhapur.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर चित्र:Entrance of Mahalaxmi temple, Kolhapur.JPG|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर -प्रवेश चित्र:Deepstambha, Mahalaxmi temple, Kolhapur 02.JPG|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - तेथिल दिपमाळा चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 03.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप -१ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 04.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - २ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 02.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ३ चित्र:Kolhapur's Mahalaxmi temple exteriors 04.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ४ चित्र:Exterior wall carvings at Shree Mahalaxmi temple, kolhapur.jpg|महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर - बाह्यरूप - ५ </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील देवीची शक्तिपीठे]] [[वर्ग:कोल्हापूर|महालक्ष्मी मंदिर]] [[वर्ग:७व्या शतकातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:कोल्हापुरातील इमारती आणि संरचना]] [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटक आकर्षणे]] [[वर्ग:लक्ष्मीची मंदिरे]] bx5e7zjewwmvq6fwaropm7no7mapsup 0 6473 2684263 2611383 2026-05-14T10:38:13Z ~2026-29023-18 183059 2684263 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विद्यापीठ | image = File:Bombay University Garden.jpg | [[नाव]] = मुंबई विद्यापीठ | प्रचलित नाव =छत्रपती संभाजी महाराज विद्यापीठ मुंबई | ब्रीदवाक्य = ''शीलवृतफला विद्या'' | ब्रीदवाक्याचा अर्थ = विद्येचे फळ म्हणजे चांगले शील होय. | स्थापना = [[जुलै १८]], [[इ.स. १८५७]] | प्रकार = सार्वजनिक | कुलपती = [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] [[भगतसिंह कोश्यारी]] (सप्टेंबर २०१९ पासून) | कुलगुरू = सुहास पेडणेकर ( एप्रिल २०१८ पासून) | विद्यार्थी = | शहर = [[मुंबई]] | राज्य = [[महाराष्ट्र]] | देश = [[भारत]] | परिसर = [[फोर्ट (मुंबई)|फोर्ट]], [[सांताक्रूझ]] | जुने नाव = बॉम्बे युनिव्हर्सिटी | नियंत्रक = [[राष्ट्रीय मूल्यांकन व अधिस्वीकृती परिषद|नॅक]], [[विद्यापीठ अनुदान आयोग|यू.जी.सी.]] | संकेतस्थळ = [http://www.mu.ac.in mu.ac.in] }} '''मुंबई विद्यापीठ''' हे [[भारत|भारतातील]] सर्वात जुन्या तीन [[विद्यापीठ|विद्यापीठांतील]] एक आहे. [[मद्रास]], [[कलकत्ता]] आणि [[मुंबई]] येथील विद्यापीठांची स्थापना [[इ.स. १८५७]] मध्ये झाली होती. यांपैकी मुंबई विद्यापीठाची स्थापना १८ जुलै, [[इ.स. १८५७]] रोजी झाली.{{sfn| टिकेकर, २००७|पृ. तेवीस}} मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न असलेली अनेक महाविद्यालये मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, [[ठाणे]], [[रत्‍नागिरी]], [[रायगड]], [[कोकण]], आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यात आहेत. या जिल्ह्यांतील बहुतेक सार्वजनिक महाविद्यालये मुंबई विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली येतात. मुंबई विद्यापीठातून विविध ज्ञानशाखांत पदवीपूर्व, पदवीचे, पदविकांचे आणि पदवी पश्चातचे शिक्षण दिले जाते. या जिल्ह्यातील अभियांत्रिकी आणि इतर व्यावसायिक शिक्षण देणारी बहुतेक खासगी महाविद्यालयेसुद्धा मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. मुंबई विद्यापीठातील बहुतांश अभ्यासक्रम इंग्रजीतून शिकविले जातात.हे खूप मोठे विद्यापीठ आहे. मुंबई विद्यापीठाला तथागत गौतम बुद्धाचे नाव देण्यात यावे यासाठी पत्रकार सामाजिक कार्यकर्ते रवींद्र जगताप या संदर्भात शासन दरबारी पाठपुरावा करत आहेत. ==इतिहास== सन १९९६ पर्यंत हे विद्यापीठ "'''बॉंम्बे विद्यापीठ'''" (युनिव्हर्सिटी ऑफ बॉंम्बे) म्हणून ओळखले जात होते. १९९६ साली [[बॉंम्बे]] शहराचे नाव बदलून [[मुंबई]] करण्यात आले. ४ सप्टेंबर १९९६ रोजी महाराष्ट्र शासनाने प्रकशित केलेल्या राजपत्रानुसार बॉंम्बे विद्यापीठाचे नामकरण मुंबई विद्यापीठ करण्यात आले. सर [[चार्ल्स वुडच्या]] इ.स. १८५४ च्या शिक्षणविषयक खलित्यानुसार [[डॉ.जॉन विल्सन]] यांनी १८५७ साली मुंबई विद्यापीठाची स्थापना केली. [[मद्रास]] व [[कलकत्ता]] विद्यापीठांबरोबर मुंबई विद्यापीठाची स्थापना झाली होती. डॉ.विल्सनची पत्‍नी मार्गरेट बन विल्सन हिने मुंबईत सेंट कोलंबाज आणि इतर १५ शाळा व विल्सन महाविद्यालय हे कॉलेज स्थापन केले. इ.स. १८६८ साली मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न झालेले मुंबईमधील [[सेंट झेवियर्स महाविद्यालय (मुंबई)|सेंट झेव्हियर्स महाविद्यालयाला]] इ.स. २००९ मध्ये स्वायत्तता मिळाली. पुढे मुंबई विद्यापीठ कायदा (द बॉंम्बे युनिवर्सिटी ॲक्ट) सन १९५३ नुसार विद्यापीठाचे अधिकार आणि कार्ये ठरविण्यात आली. सुरुवातीला [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय|एल्फिन्स्टन महाविद्यालयाची]] इमारत मुंबई विद्यापीठासाठी वापरण्यात आली होती. ==संकुलं== मुंबईत विद्यापीठाची दोन संकुले आहेत. मुंबईच्या [[सांताक्रूझ]] विभागात २३० एकर परिसरात विद्यापीठाचे शैक्षणिक व प्रशासकीय संकुल आहे. मुंबईच्याच फोर्ट भागात विद्यापीठाचे जे संकुल आहे तेथून फक्त प्रशासकीय कारभार पाहिला जातो. मुंबई विद्यापीठाचे स्वतःचे अभियांत्रिकी व वैद्यकिय विभाग नाहीत. ===ग्रंथालय=== [[File:University of Mumbai library.jpg|right|thumb|250px| मुंबई विद्यापीठाचे ग्रंथालय]] विद्यापीठाचे स्वतंत्र [[ग्रंथालय]] असून त्याला [[जवाहरलाल नेहरू]] ग्रंथालय असे नाव आहे. या ग्रंथालयात ८,५०,००० च्यावर पुस्तके आहेत. ग्रंथालयाची पुस्तकसूची संगणकीकृत केलेली आहे. ===मुख्य इमारत=== विद्यापीठाची मुंबई फोर्टमधील मुख्य इमारत गॉथिक शैलीत बांधलेली आहे. या इमारतीच्या बाजूलाच २३० फूट उंचीचा प्रसिद्ध असा [[राजाबाई टॉवर]] आहे. [[लंडन]]मधील बिग बेन टॉवरला नजरेसमोर ठेवून ब्रिटिश अभियंता जॉर्ज गिल्बर्ट स्कॉट याच्या देखरेखीखाली याचे काम [[इ.स. १८७०]] साली पूर्ण झाले. उद्योगपती प्रेमचंद रायचंद यांनीही या कामी आर्थिक मदत केली होती. त्यामुळेच त्यांच्या आईच्या राजाबाई या नावावरून टॉवरलाही राजाबाई टॉवर असे नाव दिले गेले.हे ===इतर संस्था=== [[वीरमाता जिजाबाई अभियांत्रिकी संस्था]] (जुने नाव व्हिक्टोरिया ज्युबिली टेक्निकल इन्स्टिट्यूट-(VJTI)) आणि [[टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च]] (TIFR) यांसारख्या अनेक ख्यातनाम संस्था या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली होत्या. आता या संस्थांना स्वायत्तता मिळाली आहे. ==क्रमवारी आणि श्रेणीकरण== इ.स. २०१० साली [[राष्ट्रीय मूल्यांकन व अधिस्वीकृती परिषद]] (नॅक) कडून या विद्यापीठाला पंचतारांकित दर्जा देण्यात आला. इ.स. २०१२ सालच्या जगातील सर्वोत्तम ५०० विद्यापीठांमध्ये मुंबई विद्यापीठाचा क्रमांक लागत नाही. इ.स. २०१२ साली या विद्यापीठाचा जागतिक क्रमवारीत ५५१ वा क्रमांक होता.<ref>[http://www.topuniversities.com/node/4188/ranking-details/world-university-rankings/2012 टॉप युनिव्हर्सिटी रॅंकिंग्स] (इंग्लिश मजकूर)]</ref><ref>[http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010| टॉप युनिव्हर्सिटी रॅंकिंग्स] (इंग्लिश मजकूर)</ref> == विद्यापीठाचे काही माजी कुलगुरू == * जॉन विल्सन. * सर रेमंड वेस्ट. * [[सर अलेक्झांडर ग्रांट]] * विल्यम गायर. ([[इ.स. १८६९]]) * न्यायमूर्ती [[काशिनाथ त्रिंबक तेलंग]]. ([[इ.स. १८९२]] ते [[इ.स. १८९३]]) * [[रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर]]. (इ.स. १८९३ ते [[इ.स. १८९४]]) * रॅंग्लर [[रघुनाथ पुरूषोत्तम परांजपे]]. * [[महामहोपाध्याय]] [[पांडुरंग वामन काणे]]. * [[डॉ.जॉन मथाई]]. ([[इ.स. १९५५]] ते [[इ.स. १९५७]]) * व्ही.आर.खानोलकर.( इ.स.१९६० ते इ.स.१९६३) * [[डॉ.स्नेहलता देशमुख]]. ([[इ.स. २०००|इ.स. २०००]]) * [[भालचंद्र मुणगेकर|डॉ. भालचंद्र मुणगेकर.]] (इ.स. २००० ते [[इ.स. २००५]]) * डॉ. विजय खोले. (इ.स. २००५ ते [[इ.स. २००९]]) * डॉ.राजन वेळूकर. ([[इ.स. २०१०]] ते इ.स. २०१५) (सद्य) * डॉ. [[संजय देशमुख]] ([[इ.स. २०१५]] ते [[इ.स. २०१७]]) ==नामवंत विद्यार्थी== * [[अजित आगरकर]] == मुंबई विद्यापीठाचे गीत== इदं सुन्दरं मन्दिर शारदाया<br> मुम्बापुरीविश्वविद्यालयम्।<br> कलाशाखवाणिज्यशाखाधिरूढा<br> अमूढा विमुक्ता विहंगा वयम् ॥१॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥धृ॥ <br> सत्यं वदामो धर्म चरामो<br> नयामो नृणां दुःखभारं लयम्।<br> स्वकार्ये रतानां सदा जागृतानां<br> भवेत्किं भविष्येऽपि कस्मात्भयम् ॥२॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥<br> युवा स्यात बलिष्ठो युवा स्यात गरिष्ठो<br> युवा ध्येयनिष्ठोऽपि भूयात्स्वयम्।<br> यदि स्यात्युवा राष्ट्रकर्तव्यनिष्ठः<br> सम्मानयेत् तं ही लोकत्रयम् ॥३॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥ <br> वंदामहे भारतं पूजनीयं<br> स्वदेशात्परं नास्ति देवालयम्।<br> अत्रैव सर्वेप्रतिष्ठापयामो<br> ममत्वेन साधू समत्वं नयम् ॥४॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥ कवी - वसंत बापट संगीत - प्रभाकर पंडित {{sfn| टिकेकर, २००७|पृ. एकवीस}} ==संदर्भ आणि नोंदी== <references/> {{संदर्भसूची}} == संदर्भयादी == *{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = अरुण | आडनाव = टिकेकर | title = ऐसा ज्ञानसागरु बखर मुंबई विद्यापीठाची | भाषा = मराठी | प्रकाशक = पॉप्युलर प्रकाशन | वर्ष = २००७ }} ==हे सुद्धा पहा== {{महाराष्ट्रातील विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:मुंबई]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठ| ]] {{मुंबई}} 77bp1jjbwsaixzhg2u8r4tg1vemf6xb 2684270 2684263 2026-05-14T11:02:49Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-29023-18|~2026-29023-18]] ([[User talk:~2026-29023-18|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:YAKSH75|YAKSH75]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2611383 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विद्यापीठ | image = File:Bombay University Garden.jpg | [[नाव]] = मुंबई विद्यापीठ | प्रचलित नाव = | ब्रीदवाक्य = ''शीलवृतफला विद्या'' | ब्रीदवाक्याचा अर्थ = विद्येचे फळ म्हणजे चांगले शील होय. | स्थापना = [[जुलै १८]], [[इ.स. १८५७]] | प्रकार = सार्वजनिक | कुलपती = [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] [[भगतसिंह कोश्यारी]] (सप्टेंबर २०१९ पासून) | कुलगुरू = सुहास पेडणेकर ( एप्रिल २०१८ पासून) | विद्यार्थी = | शहर = [[मुंबई]] | राज्य = [[महाराष्ट्र]] | देश = [[भारत]] | परिसर = [[फोर्ट (मुंबई)|फोर्ट]], [[सांताक्रूझ]] | जुने नाव = बॉम्बे युनिव्हर्सिटी | नियंत्रक = [[राष्ट्रीय मूल्यांकन व अधिस्वीकृती परिषद|नॅक]], [[विद्यापीठ अनुदान आयोग|यू.जी.सी.]] | संकेतस्थळ = [http://www.mu.ac.in mu.ac.in] }} '''मुंबई विद्यापीठ''' हे [[भारत|भारतातील]] सर्वात जुन्या तीन [[विद्यापीठ|विद्यापीठांतील]] एक आहे. [[मद्रास]], [[कलकत्ता]] आणि [[मुंबई]] येथील विद्यापीठांची स्थापना [[इ.स. १८५७]] मध्ये झाली होती. यांपैकी मुंबई विद्यापीठाची स्थापना १८ जुलै, [[इ.स. १८५७]] रोजी झाली.{{sfn| टिकेकर, २००७|पृ. तेवीस}} मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न असलेली अनेक महाविद्यालये मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, [[ठाणे]], [[रत्‍नागिरी]], [[रायगड]], [[कोकण]], आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यात आहेत. या जिल्ह्यांतील बहुतेक सार्वजनिक महाविद्यालये मुंबई विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली येतात. मुंबई विद्यापीठातून विविध ज्ञानशाखांत पदवीपूर्व, पदवीचे, पदविकांचे आणि पदवी पश्चातचे शिक्षण दिले जाते. या जिल्ह्यातील अभियांत्रिकी आणि इतर व्यावसायिक शिक्षण देणारी बहुतेक खासगी महाविद्यालयेसुद्धा मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. मुंबई विद्यापीठातील बहुतांश अभ्यासक्रम इंग्रजीतून शिकविले जातात.हे खूप मोठे विद्यापीठ आहे. मुंबई विद्यापीठाला तथागत गौतम बुद्धाचे नाव देण्यात यावे यासाठी पत्रकार सामाजिक कार्यकर्ते रवींद्र जगताप या संदर्भात शासन दरबारी पाठपुरावा करत आहेत. ==इतिहास== सन १९९६ पर्यंत हे विद्यापीठ "'''बॉंम्बे विद्यापीठ'''" (युनिव्हर्सिटी ऑफ बॉंम्बे) म्हणून ओळखले जात होते. १९९६ साली [[बॉंम्बे]] शहराचे नाव बदलून [[मुंबई]] करण्यात आले. ४ सप्टेंबर १९९६ रोजी महाराष्ट्र शासनाने प्रकशित केलेल्या राजपत्रानुसार बॉंम्बे विद्यापीठाचे नामकरण मुंबई विद्यापीठ करण्यात आले. सर [[चार्ल्स वुडच्या]] इ.स. १८५४ च्या शिक्षणविषयक खलित्यानुसार [[डॉ.जॉन विल्सन]] यांनी १८५७ साली मुंबई विद्यापीठाची स्थापना केली. [[मद्रास]] व [[कलकत्ता]] विद्यापीठांबरोबर मुंबई विद्यापीठाची स्थापना झाली होती. डॉ.विल्सनची पत्‍नी मार्गरेट बन विल्सन हिने मुंबईत सेंट कोलंबाज आणि इतर १५ शाळा व विल्सन महाविद्यालय हे कॉलेज स्थापन केले. इ.स. १८६८ साली मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न झालेले मुंबईमधील [[सेंट झेवियर्स महाविद्यालय (मुंबई)|सेंट झेव्हियर्स महाविद्यालयाला]] इ.स. २००९ मध्ये स्वायत्तता मिळाली. पुढे मुंबई विद्यापीठ कायदा (द बॉंम्बे युनिवर्सिटी ॲक्ट) सन १९५३ नुसार विद्यापीठाचे अधिकार आणि कार्ये ठरविण्यात आली. सुरुवातीला [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय|एल्फिन्स्टन महाविद्यालयाची]] इमारत मुंबई विद्यापीठासाठी वापरण्यात आली होती. ==संकुलं== मुंबईत विद्यापीठाची दोन संकुले आहेत. मुंबईच्या [[सांताक्रूझ]] विभागात २३० एकर परिसरात विद्यापीठाचे शैक्षणिक व प्रशासकीय संकुल आहे. मुंबईच्याच फोर्ट भागात विद्यापीठाचे जे संकुल आहे तेथून फक्त प्रशासकीय कारभार पाहिला जातो. मुंबई विद्यापीठाचे स्वतःचे अभियांत्रिकी व वैद्यकिय विभाग नाहीत. ===ग्रंथालय=== [[File:University of Mumbai library.jpg|right|thumb|250px| मुंबई विद्यापीठाचे ग्रंथालय]] विद्यापीठाचे स्वतंत्र [[ग्रंथालय]] असून त्याला [[जवाहरलाल नेहरू]] ग्रंथालय असे नाव आहे. या ग्रंथालयात ८,५०,००० च्यावर पुस्तके आहेत. ग्रंथालयाची पुस्तकसूची संगणकीकृत केलेली आहे. ===मुख्य इमारत=== विद्यापीठाची मुंबई फोर्टमधील मुख्य इमारत गॉथिक शैलीत बांधलेली आहे. या इमारतीच्या बाजूलाच २३० फूट उंचीचा प्रसिद्ध असा [[राजाबाई टॉवर]] आहे. [[लंडन]]मधील बिग बेन टॉवरला नजरेसमोर ठेवून ब्रिटिश अभियंता जॉर्ज गिल्बर्ट स्कॉट याच्या देखरेखीखाली याचे काम [[इ.स. १८७०]] साली पूर्ण झाले. उद्योगपती प्रेमचंद रायचंद यांनीही या कामी आर्थिक मदत केली होती. त्यामुळेच त्यांच्या आईच्या राजाबाई या नावावरून टॉवरलाही राजाबाई टॉवर असे नाव दिले गेले.हे ===इतर संस्था=== [[वीरमाता जिजाबाई अभियांत्रिकी संस्था]] (जुने नाव व्हिक्टोरिया ज्युबिली टेक्निकल इन्स्टिट्यूट-(VJTI)) आणि [[टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च]] (TIFR) यांसारख्या अनेक ख्यातनाम संस्था या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली होत्या. आता या संस्थांना स्वायत्तता मिळाली आहे. ==क्रमवारी आणि श्रेणीकरण== इ.स. २०१० साली [[राष्ट्रीय मूल्यांकन व अधिस्वीकृती परिषद]] (नॅक) कडून या विद्यापीठाला पंचतारांकित दर्जा देण्यात आला. इ.स. २०१२ सालच्या जगातील सर्वोत्तम ५०० विद्यापीठांमध्ये मुंबई विद्यापीठाचा क्रमांक लागत नाही. इ.स. २०१२ साली या विद्यापीठाचा जागतिक क्रमवारीत ५५१ वा क्रमांक होता.<ref>[http://www.topuniversities.com/node/4188/ranking-details/world-university-rankings/2012 टॉप युनिव्हर्सिटी रॅंकिंग्स] (इंग्लिश मजकूर)]</ref><ref>[http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010| टॉप युनिव्हर्सिटी रॅंकिंग्स] (इंग्लिश मजकूर)</ref> == विद्यापीठाचे काही माजी कुलगुरू == * जॉन विल्सन. * सर रेमंड वेस्ट. * [[सर अलेक्झांडर ग्रांट]] * विल्यम गायर. ([[इ.स. १८६९]]) * न्यायमूर्ती [[काशिनाथ त्रिंबक तेलंग]]. ([[इ.स. १८९२]] ते [[इ.स. १८९३]]) * [[रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर]]. (इ.स. १८९३ ते [[इ.स. १८९४]]) * रॅंग्लर [[रघुनाथ पुरूषोत्तम परांजपे]]. * [[महामहोपाध्याय]] [[पांडुरंग वामन काणे]]. * [[डॉ.जॉन मथाई]]. ([[इ.स. १९५५]] ते [[इ.स. १९५७]]) * व्ही.आर.खानोलकर.( इ.स.१९६० ते इ.स.१९६३) * [[डॉ.स्नेहलता देशमुख]]. ([[इ.स. २०००|इ.स. २०००]]) * [[भालचंद्र मुणगेकर|डॉ. भालचंद्र मुणगेकर.]] (इ.स. २००० ते [[इ.स. २००५]]) * डॉ. विजय खोले. (इ.स. २००५ ते [[इ.स. २००९]]) * डॉ.राजन वेळूकर. ([[इ.स. २०१०]] ते इ.स. २०१५) (सद्य) * डॉ. [[संजय देशमुख]] ([[इ.स. २०१५]] ते [[इ.स. २०१७]]) ==नामवंत विद्यार्थी== * [[अजित आगरकर]] == मुंबई विद्यापीठाचे गीत== इदं सुन्दरं मन्दिर शारदाया<br> मुम्बापुरीविश्वविद्यालयम्।<br> कलाशाखवाणिज्यशाखाधिरूढा<br> अमूढा विमुक्ता विहंगा वयम् ॥१॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥धृ॥ <br> सत्यं वदामो धर्म चरामो<br> नयामो नृणां दुःखभारं लयम्।<br> स्वकार्ये रतानां सदा जागृतानां<br> भवेत्किं भविष्येऽपि कस्मात्भयम् ॥२॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥<br> युवा स्यात बलिष्ठो युवा स्यात गरिष्ठो<br> युवा ध्येयनिष्ठोऽपि भूयात्स्वयम्।<br> यदि स्यात्युवा राष्ट्रकर्तव्यनिष्ठः<br> सम्मानयेत् तं ही लोकत्रयम् ॥३॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥ <br> वंदामहे भारतं पूजनीयं<br> स्वदेशात्परं नास्ति देवालयम्।<br> अत्रैव सर्वेप्रतिष्ठापयामो<br> ममत्वेन साधू समत्वं नयम् ॥४॥<br> शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥ कवी - वसंत बापट संगीत - प्रभाकर पंडित {{sfn| टिकेकर, २००७|पृ. एकवीस}} ==संदर्भ आणि नोंदी== <references/> {{संदर्भसूची}} == संदर्भयादी == *{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = अरुण | आडनाव = टिकेकर | title = ऐसा ज्ञानसागरु बखर मुंबई विद्यापीठाची | भाषा = मराठी | प्रकाशक = पॉप्युलर प्रकाशन | वर्ष = २००७ }} ==हे सुद्धा पहा== {{महाराष्ट्रातील विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:मुंबई]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठ| ]] {{मुंबई}} sv040oqnchka55klw9gcumvtbzdlrta 0 20584 2684221 2683656 2026-05-14T02:54:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684221 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १८ मार्च |वर्ष = २०२६ }} {{Infobox cricket tournament main | name = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक | image = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp | imagesize = | caption = '''टी२० विश्वचषक''' | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]] | first = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | last = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] | participants = २०<ref>{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}</ref> | champions = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद) | most successful = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे) | most runs = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)<ref name="stats3000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो</ref> | most wickets = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)<ref name="stats5000000.cricinfo.com"> [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो</ref> }} {{Season sidebar | image = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]] | caption = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी | title = स्पर्धा | list = * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] * [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] * [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] * [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] * [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] * [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] * [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] }} '''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)<ref>{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]] | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}</ref> ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे. सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.<ref>{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}</ref> मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.<ref name="2018SA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.<ref>{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> २०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते. ==इतिहास== ===पार्श्वभूमी=== २००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;देशांतर्गत स्पर्धा [[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]] १३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}} वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस म्हणून मिळविली.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}</ref> एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० {{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}} १७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत). ===उद्घाटन स्पर्धा=== [[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]] दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}</ref> [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती. ===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.<ref>{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.<ref name=ICC>{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले. ;कोविड-१९ जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.<ref>{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}</ref> <ref name=sixsports.in /> २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.<ref>{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.<ref name=sixsports.in>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}</ref> संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.<ref>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}</ref> त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. २०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.<ref>{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}</ref> ==स्वरूप== ===यजमान=== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.<ref>{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}</ref> २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती. डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.<ref name="ndtv-t20usa2">{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}</ref> २०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,<ref>{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.<ref>{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}</ref> नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०) ! scope="col" | क्षेत्र ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | नियामक मंडळ ! scope="col" | यजमान |- ! scope="row" | आफ्रिका | [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | अमेरिका | [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज |- | [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] [[यूएसए क्रिकेट]] || वेस्ट इंडीज अमेरिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="5" | आशिया | [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका |- | [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश |- | [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan="2" | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत |- | [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती ओमान |- | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] [[श्रीलंका क्रिकेट]] || भारत श्रीलंका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | पूर्व आशिया-पॅसिफिक | [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया |- | [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] [[न्यूझीलंड क्रिकेट]] || ऑस्ट्रेलिया न्यूझीलंड |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | युरोप | [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड |- | [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] [[क्रिकेट आयर्लंड]] [[क्रिकेट स्कॉटलंड]] || इंग्लंड वेल्स आयर्लंड स्कॉटलंड |} ===पात्रता=== {{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}} [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे. ===अंतिम स्पर्धा=== प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०</ref> # सर्वाधिक गुणसंख्या # समान असल्यास, सर्वाधिक विजय # तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]] # तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी स्ट्राईक रेट]] # तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल. बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०</ref> ==स्पर्धेचे निकाल== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=5%|वर्ष !rowspan=2 width=15%|यजमान देश !rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान !colspan=3|अंतिम सामना !rowspan=2 width=6%|संघ |- !width=18%|विजेता !width=18%|निकाल !width=18%|उपविजेता |- |२००७<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]'' |{{flagicon|RSA}}<br>दक्षिण आफ्रिका |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]<br>दक्षिण आफ्रिका |{{cr|India}}<br /><small>१५७/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ५ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१५२ सर्वबाद (१९.३ षटके)</small> |१२ |- |२००९<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}<br>इंग्लंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१३९/२ (१८.४ षटके)</small> |'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३८/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१०<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|England}}<br /><small>१४८/३ (१७ षटके)</small> |'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक] |{{cr|Australia}}<br /><small>१४७/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१२<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]'' |{{flagicon|SRI}}<br>श्रीलंका |[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]<br>श्रीलंका |{{cr|WIN}}<br /><small>१३७/६ (२० षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक] |{{cr|SRI}}<br /><small>१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)</small> |१२ |- |२०१४<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]'' |{{flagicon|BAN}}<br>बांगलादेश |[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]<br>बांगलादेश |{{cr|SRI}}<br /><small>१३४/४ (१७.५ षटके)</small> |'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक] |{{cr|IND}}<br /><small>१३०/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०१६<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}<br>भारत |[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]<br>भारत |{{cr|WIN}}<br /><small>१६१/६ (१९.४ षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक] |{{cr|ENG}}<br /><small>१५५/९ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२१<br>''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}<br />[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]] |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]<br />संयुक्त अरब अमिराती |{{cr|AUS}}<br /><small>१७३/२ (१८.५ षटके)</small> |'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१७२/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२२<br>''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}<br>ऑस्ट्रेलिया |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |{{cr|ENG}}<br /><small>१३८/५ (१९ षटके)</small> |'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक] |{{cr|PAK}}<br /><small>१३७/८ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२४<br>''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}<br />बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|India}}<br /><small>१७६/७ (२० षटके)</small> |'''भारत ७ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक] |{{cr|SA}}<br /><small>१६९/८ (२० षटके)</small> |२० |- |२०२६<br>''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}<br>भारत, श्रीलंका |[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]<br>भारत |{{cr|India}}<br /><small>२५५/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१५९ (१९ षटके)</small> |२० |- |२०२८<br>''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}<br>ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |TBD |TBD |TBD |२० |- |२०३०<br>''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}<br>इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |TBD |TBD |TBD |२० |} ==संघाची कामगिरी== [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'': {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: center;" |- !rowspan="2" style="width:150px;"|संघ !colspan=3|सहभाग !rowspan="2" style="width:300px;"|सर्वोत्कृष्ट निकाल !colspan="6"|आकडेवारी<ref name="resultsummary">{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}</ref> |- !width=75|एकूण !width=75|पहिला !width=75|शेवटचा !width=30|सामने !width=30|विजय !width=30|पराभव !width=30|बरोबरी !width=30|अनिर्णित !width=30|विजय% |- |style="text-align:left;"|{{Cr|India}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|England}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|West Indies}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Australia}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Pakistan}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Sri Lanka}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|South Africa}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|New Zealand}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Afghanistan|२०१३}} | ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style="background:#cc9966;" |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bangladesh}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Ireland}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Netherlands}} | ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Zimbabwe}} | ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Scotland}} | ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Namibia|2021}} | ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Oman}} | ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Nepal}} | ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Hong Kong}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|United Arab Emirates}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Papua New Guinea}} | २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.०० |- |style="text-align:left;" |{{Cr|CAN}} |२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८ |- |style="text-align:left;" |{{Cr|UGA}} |१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Kenya}} | १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.०० |- |{{Cr|Italy}} |१ |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) |४ |१ |३ |० |० |२५.०० |- ! colspan="11" |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}<br/> स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}} |} ''नोंदी:'' * कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते. ==स्पर्धेनुसार संघ निकाल== ;सूची * {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते * {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते * {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी * {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२) * फे१ — १ली फेरी (गट फेरी) * पा — पात्र * × — पात्र परंतु माघार घेतली * ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित) {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !संघ !{{flagicon|RSA}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|BAN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|UAE}}<br/>{{flagicon|OMA}}<br/>[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>{{flagicon|USA}}<br/>[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>{{flagicon|NZ}}<br/>[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>{{flagicon|Ireland|cricket}}<br/>{{flagicon|SCO}}<br/>{{flagicon|Wales}}<br/>[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]<br/> <small>(२०)</small> !सहभाग |- | id=AFG"" align=left| {{cr|AFG|२०१३}} |—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| फे१ || || ! ८ |- | id=AUS"" align=left| {{cr|AUS}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red"| पा || ! १० |- | align=left| {{cr|Italy}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || ! १ |- | align=left| {{cr|BAN}} | फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || × || || ! ९ |- | align=left| {{cr|CAN}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|ENG}} | style="background:#BBF3BB" | फे२ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || style="border: 3px solid red"| पा ! १० |- | align=left| {{cr|HK}} |—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|IND}} |bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style="border: 3px solid red; background:#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:gold" | '''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:gold" | '''वि''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|IRE}} |—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"| पा ! ९ |- | align=left| {{cr|KEN}} | फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|NAM}} |—||—||—||—||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|NEP}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|NED}} |—|| फे१ ||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || ! ७ |- | align=left| {{cr|NZ}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style="border: 3px solid red" | पा || ! १० |- | align=left| {{cr|OMA}} |—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|PAK}} |bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|PNG}} |—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|SCO}} | फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"|पा ! ७ |- | align=left| {{cr|SA}} | style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB" |फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:silver" | '''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|SL}} | bgcolor="#cc9966"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|UAE}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|UGA}} |—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१ || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|USA}} |—||—||—||—||—||—|| — || — || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|WIN}} | फे१ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|ZIM}} | फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style="background:#BBF3BB"| फे२ || — || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! ७ |} ==संघांचे पदार्पण== पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार. {| class="wikitable" width=55% sortable" style="text-align:" |- ! वर्ष ! पदार्पण करणारा संघ ! एकूण |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}} | style="text-align:center;" |१२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] | {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] | {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] | कोणताही नाही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] | {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] | {{cr|OMA}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] | {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] | कोणताही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] | {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] | {{cr|ITA}} | style="text-align:center;" | १ |- | [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- | [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- ! एकूण ! ! २५ |} ==स्पर्धा विक्रम== {{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | टी२० विश्वचषक विक्रम |- ! colspan="4" | फलंदाजी |- |सर्वाधिक धावा | rowspan="2" |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] |१,२९२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- |[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] <small>(किमान २० डाव)</small> |५८.७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सामन्यात सर्वाधिक धावा | {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}} |१२३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट <small>(किमान ५०० चेंडू)</small> |{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]] |१४४.१६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref name="espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वाधिक ५०+ धावा |{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]] |१५ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-fifties-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वाधिक शतके |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |२ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] |२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |- |सर्वाधिक षटकार |६३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-sixes-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]] | {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]<br> वि {{cr|SRI}} |१७६ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक धावा |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |३८३ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | गोलंदाजी |- |सर्वाधिक बळी |{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] |५० <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]] |१२.६० <small>([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]] |११.७२ <small>([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]] |५.६६ <small>([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्तम गोलंदाजी |{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}} |६/८ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक बळी |{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]] |१७ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | क्षेत्ररक्षण |- |सर्वाधिक गडी बाद <small>([[यष्टीरक्षक]])</small> |{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]] |३९ <small>([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक झेल <small>([[क्षेत्ररक्षण]])</small> |{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]] |२५ <small>([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | संघ |- |सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |२६०/६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वात कमी धावसंख्या |{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}}) |३९ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }}) |३९ <small>([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |- |सर्वाधिक विजय % <small>(किमान १० सामने)</small> |{{cr|IND }} |७३.३३% <small>(सामने ६१, विजय ४३)</small> <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वात मोठा विजय <small>(धावांनुसार)</small> |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |१७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा |{{cr|IND}} v {{cr|ENG}} |४९९/१४ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा |{{cr|NED}} v {{cr|SRI}} |७९-११ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक सलग विजय |{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}} |८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} *[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] *[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} *[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website] {{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{fb start}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}} {{fb end}} [[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] iuxun8ltwrbb2yj7w8h4xipffl14kzg 0 21517 2684261 2623849 2026-05-14T09:13:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684261 wikitext text/x-wiki [[चित्र:खेळपट्टी.gif|350px|thumb|right|क्रिकेट खेळपट्टी]] [[क्रिकेट]] ह्या खेळात, '''क्रिकेट खेळपट्टी''' म्हणजे क्रिकेट मैदानाच्या मध्यभागी [[विकेट]]च्या मधील एक २०.१२ मी (२२ यार्ड) लांब आणि ३.०५ मी (१० फूट रुंद) पट्टी होय. खेळपट्टीचा पृष्ठभाग हा सपाट आणि सामान्यत: खुरट्या गवताने अाच्छादलेला असतो. जगात काही ठिकाणी हौशी सामन्यांसाठी कृत्रिम खेळपट्टी वापरली जाते. ही खेळपट्टी म्हणजे काथ्याची मॅट किंवा कृत्रिम टर्फ अंथरलेल्या कॉंक्रीटच्या स्लॅबपासून बनवलेली असते, काही वेळा काथ्याच्या मॅट किंवा चटईवर ती अस्सल खेळपट्टी वाटावी म्हणून माती टाकतात. परंतु व्यावसायिक क्रिकेटमध्ये कृत्रिम खेळपट्टी दुर्मिळ आहे. ज्या ठिकाणी क्रिकेट सामान्यतः खेळले जात नाही अशा ठिकाणी एखादा प्रदर्शनीय सामना अशी खेळपट्टीवर खेळवला जातो. खेळपट्टीवर [[क्रिकेटचे नियम|क्रिकेटच्या नियमांमध्ये]] निर्देशत केल्याप्रमाणे [[क्रीज (क्रिकेट)|क्रीज]] आखलेले असतात. ''[[विकेट]]'' हा शब्द साधारणपणे खेळपट्टीच्या संदर्भात उद्भवतो. परंतु क्रिकेटच्या नियमांनुसार (नियम ७ मध्ये खेळपट्टी आणि नियम ८ विकेट, त्यामधील फरक दर्शवतात) तांत्रिकदृष्ट्या ते चुकीचे आहे. क्रिकेट खेळाडू, चाहते आणि समालोचक त्याचा वापर कोणत्याही शक्य संदिग्धतेशिवाय संदर्भांमध्ये करतात. ''ट्रॅक'' हा खेळपट्टीसाठी आणखी एक समानार्थी शब्द आहे. क्रिकेटमैदानाच्या मध्यभागी खेळपट्टीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या क्षेत्राला ''स्क्वेअर'' असे म्हणतात. क्रिकेटची खेळपट्टी ही सहसा व्यावहारिकदृष्ट्या दक्षिणोत्तर दिशेने असते, कारण तसे नसल्यास दुपारच्यावेळी सूर्यामुळे पश्चिमेकडे तोंड असलेल्या फलंदाजाला ते त्रासदायक वाटू शकते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.dsr.wa.gov.au/outdoorplayingareas|title=ओरिएंटेशन ऑफ आऊटडोअर प्लेइंग एरियाज|प्रकाशक=पश्चिम ऑस्ट्रेलिया सरकार, क्रीडा आणि मनोरंजन विभाग|भाषा=इंग्लिश|access-date=२१ मार्च २०१७|दिनांक=७ ऑगस्ट २०१३|archive-date=१३ एप्रिल २०१४|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413124809/http://www.dsr.wa.gov.au/outdoorplayingareas|url-status=dead}}</ref> == संरक्षित क्षेत्र == [[चित्र:विकेट.png|right|thumb|150px|तीन यष्ट्या असलेली [[विकेट]] जी मैदानावर ठेवलेली असते आणि त्यावर दोन [[बेल्स (क्रिकेट)|बेल्स]] ठेवलेल्या असतात.]] '''संरक्षित क्षेत्र''' किंवा '''धोकादायक क्षेत्र''' म्हणजे खेळपट्टीचा मधला भाग, हा एक दोन फूट रुंदीचा आयताकार असतो, आणि दोन्ही पॉपिंग क्रीजच्या पाच फुटांपासून सुरू होऊन खेळपट्टीच्या मध्यापर्यंत जातो. क्रिकेटच्या कायद्यानुसार, चेंडू टाकल्यानंतर गोलंदाजाने ह्या क्षेत्रातून धावत जाणे टाळणे गरजेचे आहे. खेळाची निष्पक्षता टिकवून ठेवण्यासाठी खेळपट्टी सुरक्षित ठेवली जाते. जेव्हा एखादा गोलंदाज खेळपट्टीवर मागोवा घेतो, तेव्हा तो खेळपट्टीवर असा पॅच तयार करतो की ज्यामुळे चेंडूला अनपेक्षित स्विंग आणि बाउन्स मिळतो. गोलंदाजांकडून सामन्याचा निकाल बदलण्यासाठी या क्षेत्रांचा वापर केला जाऊ शकतो. एखादा गोलंदाज संरक्षित क्षेत्रावरून धावल्यास, [[पंच (क्रिकेट)| पंच]] गोलंदाज आणि त्याच्या संघाच्या कर्णधार यांना ताकीद देताता. गोलंदाजाने पुन्हा एकदा तसे केल्यास पंच त्यांना एक दुसरी आणि शेवटची चेतावणी देतात. याची तिसऱ्यांदा पुनरावृत्ती झाल्यास पंचांकडून गोलंदाजाला बाहेर काढले जाते आणि उर्वरित [[डाव]]ासाठी तो गोलंदाज पुन्हा गोलंदाजी करू शकत नाही.<ref name="renamed_from_42_on_20150109030149">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://www.rulesofcricket.co.uk/the_rules_of_cricket/the_rules_of_cricket_law_42.htm|title= क्रिकेटचे नियम: नियम ४२|भाषा=इंग्लिश|अ‍ॅक्सेसदिनांक= १८ मे २०१७}}</ref> संरक्षित क्षेत्राची अशा प्रकारची आखणी यासाठी केलेली असते की, साधारणतः याच क्षेत्रात चेंडूचा टप्पा पडतो. आणि जर हे क्षेत्र गोलंदाजाच्या पायाच्या ठशांमुळे खराब झाले तर गोलंदाजी करणाऱ्या संघाला त्याचा गैरफायदा मिळू शकतो. गोलंदाज किंवा इतर कोणताही खेळाडूला ह्या क्षेत्रावरून धावत जाऊन क्षेत्ररक्षण करण्यास हा नियम मज्जाव करत नाही, फक्त गोलंदाजाच्या फॉलो-थ्रू साठी हा नियम लागू होतो. == खेळपट्टीची स्थिती == [[चित्र:क्रिकेट - विकेट.gif|right|thumb|150px|[[गोलंदाज (क्रिकेट)| गोलंदाजाच्या]] टोकाकडून क्रिकेट खेळपट्टीचे यथार्थ दृश्य. खेळपट्टीच्या एका टोकाकडून गोलंदाज एकतर 'ओव्हर' द विकेट किंवा 'राऊंड' द विकेट गोलंदाजी करतो.]] ज्या नैसर्गिक खेळपट्टीवर नेहमीपेक्षा मोठे गवत असेल किंवा जास्त ओलसर असेल, त्या खेळपट्टीचे वर्णन हिरवी खेळपट्टी किंवा किंवा ग्रीन सीमर म्हणून केले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.stuff.co.nz/sport/cricket/74846149/Hobart-pitch-first-look-reveals-green-seamer-for-Australia-v-West-Indies-test|title=ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध वेस्ट इंडीज कसोटीसाठी होबार्टच्या खेळपट्टीचा ग्रीन सीमर लुक |पहिलेनाव=ख्रिस|आडनाव=बॅरेट|दिनांक=८ डिसेंबर २०१३}}</ref> ओलसर आणि मोठे गवत असलेल्या ह्या खेळपट्टीवर चेंडू विचित्र प्रकारे उसळी घेत असल्याने ही फलंदाजांपेक्षा गोलंदाजांना जास्त मदत करते. बहुतांश क्लब आणि सामाजिक क्रिकेट व्यावसायिक क्रिकेट खेळाडू ज्या खेळपट्टीला हिरवी म्हणतात, त्यावर खेळतात. ''स्टिकी खेळपट्टी'' – जी खेळपट्टी ओली झाल्यानंतर, कडक उन्हामुळे वेगाने वाळते – त्या खेळपट्टीची धीम्या गतीच्या आणि [[फिरकी गोलंदाज|फिरकी]] गोलंदाजांना चांगली मदत होते. तथापि, आधुनिक खेळपट्टी सामान्यतः पाऊस आणि दंवापासून सामन्याआधी आणि सामन्यादरम्यान सुरक्षित ठेवल्या जातात, त्यामुळे [[प्रथम वर्गीय क्रिकेट]]मध्ये स्टिकी खेळपट्टी क्वचितच दिसून येते. परंतु हा वाक्प्रचार क्रिकेट ऐवजी इतर ठिकाणी कठीण परिस्थिती ह्या अर्थी वापरला जातो.<ref name="Terms">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://sccwa.tripod.com/cktlist.html|title= क्रिकेटमधील तांत्रिक शब्द|अ‍ॅक्सेसदिनांक= २२ डिसेंबर २०१७|archive-date= 2017-12-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20171205211847/http://sccwa.tripod.com/cktlist.html|url-status= dead}}</ref> सामना जसजसा पुढे सरकतो, तशी खेळपट्टी सुकत जाते. क्रिकेटच्या नियमानुसार सामना सुरू असताना खेळपट्टीवर पाणी मारण्यास मज्जाव असतो. खेळपट्टी सुकत गेल्याने ओलावा निघून जातो आणि फलंदाजी करणे सोपे होते. चार किंवा पाच दिवसीय सामन्यात, खेळपट्टीला चरे पडत जातात, त्यामुळे खेळपट्टी खराब आणि धूलिमय होत जाते. अशा प्रकारच्या खेळपट्टीला 'डस्ट बाऊल' किंवा 'माइनफील्ड' असे म्हणले जाते. अशी खेळपट्टीही गोलंदाजांना आणि त्यातही फिरकी गोलंदाजांना मदत करते. नाणेफेक जिंकणारा कर्णधार, कोणत्या संघाने प्रथम फलंदाजी करावी याचा निर्णय घेताना एक धोरण म्हणून, सामन्यादरम्यान खेळपट्टीमध्ये होणाऱ्या ह्या बदलांना लक्षात घेतो आणि त्यानुसार निर्णय घेतो. === सामान्य खेळपट्ट्या === जगातील वेगवेगळ्या भागांमध्ये खेळपट्ट्यांची विविध वैशिष्ट्ये आहेत. खेळपट्टीचे स्वरूप प्रत्यक्ष खेळामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते: संघ निवड आणि इतर पैलूंवर तिचा लक्षणीय प्रभाव असतो. उष्ण आणि कोरड्या हवामानात किंवा हंगामात खेळपट्ट्यांवर कमी गवत असते, ज्यामुळे फलंदाजी करणे सोपे होते. फलंदाज किंवा गोलंदाजांना ते ज्या प्रदेशात आहेत त्यानुसार यशाचे वेगवेगळे स्तर असू शकतात आणि हे अंशतः खेळपट्ट्यांमधील फरकामुळे होते. संपूर्ण सामन्यात खेळपट्टी खराब होत असल्याने, याचा संघाच्या गोलंदाजी किंवा फलंदाजीच्या प्रयत्नांच्या यश किंवा अपयशावरही मोठा प्रभाव पडतो. ===खेळपट्टी सुरक्षा=== खेळपट्टी तंदुरुस्त आणि खेळण्यासाठी सुरक्षित आहे याची खात्री करण्यासाठी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने निश्चित केलेल्या काही अटींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे. जर खेळपट्टी एका बाजूने अत्याधिक अनुकूल असल्याचे आढळून आले किंवा इतर परिस्थितींमुळे ते धोकादायक ठरले तर, कर्णधार आणि पंच यांच्यातील करारानंतर, सामना रद्द केला जाऊ शकतो आणि शक्यतो पुन्हा शेड्यूल केला जाऊ शकतो.<ref>{{cite web|url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/99969/wanderers-pitch-india-vs-south-africa-the-rules-for-rating-a-pitch-dangerous-or-unfit|title=खेळपट्टीला 'धोकादायक' किंवा 'अयोग्य' मानांकीत करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे |access-date=६ डिसेंबर २०२४|work=क्रिकबझ्झ|date=२६ जानेवारी २०१८}}</ref> == न झाकलेल्या खेळपट्ट्या == सुरुवातीला झाकून न ठेवलेल्या खेळपट्ट्यांवर क्रिकेट खेळवले जाई. खेळपट्टी झाकून ठेवण्याची सुरुवात १९७० च्या दशकात झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/461172.html |title= क्रिकेटचे टर्निंग पॉइंट्स: झाकलेल्या खेळपट्ट्या &#124; हायलाईट्स &#124; क्रिकइन्फो मासिक |प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो |दिनांक= |भाषा=इंग्लिश|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०१७}}</ref> == खेळपट्टी झाकणे == [[चित्र:The Hover Cover, Old Trafford.JPG|thumb|350px|left|[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] येथील ''हॉवर कव्हर'']] पाऊस आणि दंवापासून खेळपट्टी सुरक्षित ठेवण्यासाठी ग्राउंडमन खेळपट्टी झाकून घेतात. कव्हर्सचा वापर केल्याने किंवा न केल्याने खेळपट्टीवरून फलंदाजाकडे चेंडू कसा येईल ह्यावर मोठा परिणाम होत असतो, ज्यामुळे हा मुद्दा वादग्रस्त होऊ शकतो. क्रिकेट नियमावलीमधील ११व्या नियमाप्रमाणे नाणेफेकीआधी करार झाल्यास किंवा नियम असल्यासच क्रिकेटच्या सामन्यादरम्यान खेळपट्टी संपूर्णतः झाकली जाऊ शकते. शक्य असेल तेव्हा हवामानाचा अंदाज घेऊन गोलंदाजाच्या धावण्याची जागा कोरडी ठेवण्यासाठी झाकली जाऊ शकेते. रात्रीच्यावेळी खेळपट्टी झाकली गेल्यास सकाळी खेळ सुरू होण्याच्या आधी शक्य तितक्या लवकर खेळपट्टीवरचे कव्हर्स काढले जातात. जर हवामानामुळे कव्हर्स घातले गेले किंवा खराब हवामानामुळे रात्री घातलेले कव्हर्स सकाळी काढण्यास उशीर झाल्यास, हवामान सुधारल्यानंतर कव्हर्स लगेच काढले जातात. वॉटर हॉग मशीनच्या सहाय्याने खेळपट्टी किंवा बाह्यमैदानावरील जास्तीचे पाणी काढता येते.<ref name="Terms" /> == खेळपट्टीची तयारी आणि देखभाल == क्रिकेट कायद्यांमधील कायदा क्र. १० मध्ये खेळपट्टी तयार करणे आणि तिच्या देखभालीसंबंधीची मार्गदर्शक तत्त्वे दिली आहेत. === खेळपट्टी रोलिंग === सामन्यादरम्यान, फलंदाजी करणाऱ्या संघाचा कर्णधार, डाव सुरू होण्याआधी (सामन्याच्या पहिल्या डावाव्यतिरिक्त) आणि सामन्याच्या इतर दिवसांच्या सुरुवातीस, खेळपट्टीवर जास्तीत जास्त ७ मिनिटांपर्यंत रोलर फिरविण्याची विनंती करू शकतो. याव्यतिरिक्त, नाणेफेकीनंतर सामन्याच्या पहिल्या डावापूर्वी जर सुरुवातीला उशीर होत असेल तर फलंदाजी संघाच्या कर्णधार जास्तीत जास्त ७ मिनिटे खेळपट्टीवर रोलर फिरविण्याची विनंती करू शकतो. परंतु होणाऱ्या विलंबामुळे खेळपट्टीवर लक्षणीय परिणाम होणार नसेल तर पंचांच्या सहमतीने रोलर न फिरविण्याचा निर्णय घेतला जाऊ शकतो. एकदा खेळ सुरू झाला की विशेष परिस्थितीशिवाय इतरवेळी रोलर फिरवण्याची अनुमती नसते. एका सामन्यात, एकापेक्षा अधिकवेळा रोलर फिरवण्याची परवानगी असल्यास, फलंदाजी करणाऱ्या संघाच्या कर्णधाराला तसे करण्याची संधी दिली जाते. शक्य असल्यास सामन्याला विलंब न लावता रोलिंग करण्याबाबत आणि गरज असल्यास फलंदाजी करणाऱ्या संघाच्या कर्णधारास हवे असल्यास जास्तीत जास्त ७ मिनिटांच्या रोलिंगसाठी विशिष्ट नियम अस्तित्वात आहेत. खेळपट्टी रोलिंगसाठी बराच वेळ लागतो, परंतु पूर्ण झाल्यानंतर ती फारच प्रभावी होते. खेळपट्टी रोलिंग करणे हे एखाद्या फलंदाजासाठी किंवा गोलंदाजासाठी चांगले असण्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचे आहे. २०१० काऊंटी चॅम्पियनशिप दरम्यान खेळपट्टीवर जड रोलर फिरवण्यास मनाई करण्यात आली होती. जड रोलर्समुळे खेळपट्टी सपाट होऊन अनेक सामने अनिर्णित राहतात असा तेव्हा समज होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा = http://www.news18.com/cricketnext/news/heavy-rollers-banned-in-english-county-ties-562682.html |title = इंग्लिश काऊंटीमध्ये जड रोलर्सवर बंदी |भाषा=इंग्लिश|अ‍ॅक्सेसदिनांक= २७ डिसेंबर २०१७}}</ref> === झाडलोट === खेळपट्टीवर रोलर फिरविण्याआधी, खेळपट्टीवरील कचरा रोल होऊन खेळपट्टीला होणारा धोका टाळण्यासाठी खेळपट्टीची झाडलोट केली जाते. प्रत्येक दिवसाच्या सुरुवातीला तसेच जेवणाच्या वेळेत आणि दोन डावांदरम्यानसुद्धा खेळपट्टी झाडली जाते. याला एकमात्र अपवाद म्हणजे खेळपट्टीचा एखादा पृष्ठभाग जर पंचांच्या मते झाडलोट केल्यास हानिकारक असेल तर. === कापणी === ज्या दिवशी खेळ होणार असेल अशा प्रत्येक दिवशी ग्राउंडमन (क्रीडांगणाची देखभाल करण्यासाठी नोकर) खेळपट्टीवरील गवताची कापणी करतो. एकदा सामना सुरू झाल्यानंतर ही कापणी पंचांच्या देखरेखीखाली होते. === फूटहोल्स आणि फूटहोल्ड्स === मैदान खेळण्याजोगे बनवण्यासाठी फलंदाज आणि गोलंदाजांमुळे खेळपट्टीवर झालेले फुटहोल्स पंचांनी दुरुस्त करून घेणे गरजेचे असे. एकापेक्षा जास्त दिवसाच्या सामन्यात गोलंदाजांमुळे झालेल्या फुटहोल्स मध्ये भराव टाकून ती जागा खेळासाठी सुरक्षित करणे गरजेचे असते. खेळाडू सुद्धा त्यांचे फुटहोल्स माती टाकून सुरक्षित करु शकतात, परंतु असे करताना दुसऱ्या संघासाठी ते चुकीचे ठरणार नाही याची काळजी घेणे गरजेचे असते. == मैदानावरील सराव == सामन्याच्या कोणत्याही दिवशी आणि कोणत्याही वेळी नियमानुसार, खेळपट्टी, खेळपट्टीला समांतर जागी तसेच मुख्य खेळपट्टीच्या बाजूच्या खेळपट्टीवर गोलंदाजी किंवा फलंदाजीच्या सरावासाठी परवानगी नसते. सामन्याच्या दिवशी मैदानाच्या इतर भागात सरावाची मुभा दिली जाते. परंतु सदर सराव सामना सुरू होण्याआधी ३० मिनिटेपर्यंत थांबवावा लागतो आणि सामना संपल्या नंतर ३० मिनिटांनी सुरू केला जाऊ शकतो. सामन्यादरम्यान, खेळाडू सहसा मैदानावर परंतु क्रिकेटच्या चौकटी बाहेर सराव करतात. तसेच, गोलंदाज काहीवेळा सामन्यादरम्यान रन-अपचा सराव करतात. परंतु, जर वेळ वाया जात असेल तर असा सराव किंवा रन-अपची परवानगी दिली जात नाही. मैदानावर करावयाच्या सरावाबाबतीचे नियम क्रिकेट नियम १७ मध्ये सांगितले गेले आहेत. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी|3}} [[वर्ग:क्रिकेट]] fxsqjlbm8xny9xnq22lwy7rv3pyigbk 0 36133 2684128 2634678 2026-05-13T12:36:37Z Ketaki Modak 21590 पुस्तकांचे दुवे जोडले. 2684128 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अकबर | पदवी = बादशाह | चित्र = Akbar.jpg | चित्र_title = कैसर अकबर या पुस्तकातील मुखचित्र | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_title = | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_title = | राज्य_काळ = [[इ.स. १५५६]]-[[इ.स. १६०५]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = | पूर्ण_नाव = जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर | इतर_पदव्या = [[अकबर]] [[गाझी]] अल-सुलतान अल-आजम वल खक़म अल-मुकर्रम, इमाम-इ-'आदिल, सुलतान उल-इस्लाम काफ्फात्त उल-अनम, आमीर उल-मु'मिनीन, खलीफत उल-मुता'अली साहिब-इ-झमन,पदशहा गाझी जीउअल्ला: 'आर्ष-अश्यानी, शहनश-ए-सुल्तनत उई हिंदिया वल मुघलीया, एम्परर ऑफ इंडिया <ref name="Biodiversity Profile of India">{{संकेतस्थळ स्रोत |title = The South Asian. Retrieved 2008-05-23 |दुवा = http://www.the-south-asian.com/Dec2000/Akbar.htm |अ‍ॅक्सेसदिनांक = २३-०७-२०१०}}</ref> | जन्म_दिनांक = [[ऑक्टोबर १५]], [[इ.स. १५४२]] | जन्म_स्थान = [[उमरकोट]], [[सिंध]], [[पाकिस्तान]] | मृत्यू_दिनांक = [[ऑक्टोबर १२]], [[इ.स. १६०५]] | मृत्यू_स्थान = [[आग्रा]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | पूर्वाधिकारी = [[हुमायूॅं]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[जहांगीर]] | वडील = [[हुमायूॅं]] | आई = [[हमीदा बानू बेगम]] | पत्नी = [[रुकय्या सुलतान बेगम]] | इतर_पत्नी = * [[जोधा बाई]] * [[सलिमा सुल्तान]] * [[रूकैय्या सुल्तान]] * [[सकीना बानू बेगम]] | पती = | इतर_पती = | संतती = * शाहझादा ''नुरुद्दीन मोहम्मद सलीम'' तथा [[जहांगीर]], पुत्र * शाहझादा [[शाह मुराद]], पुत्र * शाहझादा [[दन्याल]], पुत्र * शाहझादा [[खुसरो]], पुत्र * शाहझादा [[शाह मुराद]], पुत्र * शाहझादी [[खनीम सुलतान]], पुत्री * शाहझादी [[शक्रुन्निसा बेगम]], पुत्री * शाहझादी [[आराम बानू बेगम]], पुत्री * शाहझादी [[जहान बेगम]], पुत्री * शाहझादी [[झिमिनी बेगम]], पुत्री | राजवंश = [[मुघल]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर''' (جلال الدین محمد اکبر) ([[ऑक्टोबर १५]], [[इ.स. १५४२]] - [[ऑक्टोबर १२]], [[इ.स. १६०५]]) हा [[इ.स. १५५६]] पासून मृत्यूपर्यंत मुघल सम्राट होता.<ref name="Biodiversity Profile of India"/><ref name="BookRags. Retrieved 2008-05-23.">{{संकेतस्थळ स्रोत |title = Jalal-ud-din Mohammed Akbar Biography |दुवा = http://www.bookrags.com/biography/jalal-ud-din-mohammed-akbar/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक = २४-०७-२०१०}}</ref><ref name="Conversion of Islamic and Christian dates (Dual)">{{संकेतस्थळ स्रोत |title = As per the date convertor Baadshah Akbar's birth date, as per Humayun nama, of 04 Rajab, 949 AH, corresponds to 14 October 1542. |दुवा = http://www.oriold.uzh.ch/static/hegira.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक = २३-०७-२०१० |archive-date = 2009-08-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090801034114/http://www.oriold.uzh.ch/static/hegira.html |url-status = dead }}</ref> हा भारताचा चा तिसरा मुघल सम्राट होता. याला ''अकबर-ए-आझम'' (''महान अकबर'' किंवा ''अकबर द ग्रेट'') असेही संबोधले जाते. अकबर [[तीमुरीद]] घराण्यातील नसिरुद्दीन [[हुमायूॅं]]चा पुत्र आणि भारतात मुघल घराण्याची स्थापना करणाऱ्या झाहीरुद्दिन मुहम्मद [[बाबर]] चा नातू व वारसदार होता. अकबरचा राज्यकाळ १६०५ साली संपण्या आधी, शेवटच्या वर्षानमध्ये मुघल साम्राज्याने जवळ जवळ संपूर्ण उत्तर आणि मध्य भारत व्यापला होता, व ते तत्कालीन शक्तिशाली राज्यांपैकी एक होते.{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.writespirit.net/authors/akbar|title=विस्तीर्ण राज्य}} हुमायूंच्या मृत्यूपश्चात वयाच्या १३व्या वर्षी सम्राटपदी विराजमान झाला.<ref name=bolo>{{संकेतस्थळ स्रोत|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-23|दुवा=http://www.boloji.com/history/022.htm|title=The Nine Gems of Akbar|प्रकाशक=Boloji|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114183721/http://boloji.com/history/022.htm|url-status=dead}}</ref> आपल्या राज्यकाळादरम्यान त्याने [[शेरशाह सूरी]]चा पाडाव केला व [[पानिपतची दुसरी लढाई|पानिपतच्या दुसऱ्या लढाईत]] [[हिंदू]] राजा [[हेमचंद्र विक्रमादित्य|सम्राट हेमचंद्र विक्रमादित्य ऊर्फ हेमूचा]] पराभव केला.<ref name="AknamaVolII">{{स्रोत पुस्तक|लेखक=Fazl, Abul|title=Akbarnama Volume II}}</ref><ref name="avasthy">{{स्रोत पुस्तक|title=The life and times of Humayun|लेखक=Prasad, Ishwari|वर्ष=1970|दुवा=http://scholar.google.com/scholar?q=Ishwari%20Prasad%20life%20and%20times%20of%20humayun&hl=en&lr=&oi=scholart}}</ref> पुढे संपूर्ण [[भारतीय भूगोल|उत्तर आणि मध्ये भारत]] त्याच्या एकत्रित सत्तेत आणायला जवळ जवळ वीस वर्ष लागली. अर्थातच संपूर्ण भारतीय उपमहाद्विपावर त्याचा ठळक प्रभाव पडला. सम्राट असताना त्याने आपले राज्य आणखी बळकट करण्यासाठी तत्कालीन बलाढ्य हिंदू [[राजपूत]] जातीशी सुत जुलावण्याचेही प्रयत्न केले. त्यासाठी त्याने राजपूत राजकन्येला आपल्या [[हारेम|हरम]] मध्ये दाखल केले.<ref name="AknamaVolII" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०१०-०७-२४|दुवा=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Akbar.html|title=Akbar|प्रकाशक=[[Columbia Encyclopedia]]|वर्ष=2008}}</ref> अकबर चा एकूण देशाच्या संस्कृतीवर बराच प्रभाव पडला.<ref name="Art">{{जर्नल स्रोत|author=Maurice S. Dimand|year=1953|title=Mughal Painting under Akbar the Great |journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|volume=12|issue=2 |pages=46–51 |दुवा=http://www.jstor.org/stable/3257529 |doi= }}</ref> अकबराला स्वतःला रंग्कामांत भरपूर रुची होती, व त्याच्या महालांच्या [[भिंती वरील कलाकृती|भिंती आखीव कलाकृतींनी]] सजवलेल्या असायच्या. [[मुघल रंगकाम|मुघल कले]] बरोबरच त्याने युरोपिअन कलानाही प्रोत्साहन दिले. स्वतः साहित्याचा रसिक असल्याने त्यांनी बरेच [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] साहित्य पर्शियन मध्ये आणि पर्शियन साहित्त्य संस्कृत मध्ये भाषांतर करून घेतले. हिंदू आणि इस्लामेतर धर्मान विषयीचा त्याचा असहिष्णू दृष्टीकोन, राजपूत राजकन्येशी वैवाहिक बोलणी सुरू झाल्यानंतर बराच बदलला, व नंतर तो इस्लामेतर धर्मांविषयी बरीच सहनशीलता बाळगून राहिला. पुढे त्यांनी धार्मिक चर्चा सुरू केल्या, ज्यात [[अलीम|मुसलीम विद्वान]] [[सिख]], हिंदू, [[चार्वाक]], [[नास्तिक]], [[ज्यू]], [[पोर्तुगीज]] आणि [[ख्रिश्चन]] विद्वानांबरोबर धार्मिक विषयांवर चर्चा करत असत. ह्या सगळ्या विद्वानांचा तो सन्मान करत असे.<ref name="Hasan 2007 73">{{Harvnb|Hasan|2007|p=73}}</ref> त्याच्या सहनशीलतेचे उदाहरण म्हणजे त्याने मुघल झेंड्यावर [[कॅथोलिक]] अल्पसंख्यकांच्या सन्मानार्थ ख्रिस्ती क्रॉस कार्यरत केला.{{Citation needed|date=July 2010}} पुढे त्याने [[दीन-ए-इलाही]] या धर्माची स्थापना केली. दुर्दैवाने हा [[धर्म]] म्हणजे व्यक्तीप्रभावित [[पंथ]]च ठरला व त्याच्या मृत्यूनंतर नाहीसा झाला . == बालपण == अकबरचा जन्म [[पाकिस्तान]]मधील [[सिंध]] प्रांतातल्या [[उमरकोट]] येथील किल्ल्यात झाला. या काळात हुमायूॅं व त्याची नवीन पत्नी हमीदा बानू बेगम परागंदा झालेले होते. अकबरच्या जन्मानंतर लगेचच हुमायूॅं आपल्या कुटुंबाला घेउन [[मध्य प्रदेश]]मधील [[रेवा संस्थान]]ात गेला. तेथे अकबर व रेवाचा राजकुमार [[राम सिंग, रेवा|राम सिंग]] एकत्र वाढले. त्यांची ही मैत्री अखेरपर्यंत टिकून होती. हुमायूॅं पुन्हा बादशहा झाल्यावर अकबर [[दिल्ली]]स गेला परंतु [[शेरशाह सुरी]]च्या दिल्लीवरील आक्रमणामुळे त्याने परत [[पर्शिया]]ला पळ काढला. अकबरला त्याच्या काकाने [[अफगाणिस्तान]]मध्ये नेले. असे केल्यामुळे इराणी ऐशारामा ऐवजी अकबरला अनेक कष्टांना सामोरे जाउन त्याच्यात सम्राट होण्याची ताकद येईल हा उद्देश होता. अकबरने आपले लहानपण शिकार, मर्दानी खेळ व भांडण-हाणामाऱ्या करीत घालवले परंतु तो कधीच लिहा-वाचायला शिकला नाही. * [[बाबर]]च्या वंशजांमधील हा एकच निरक्षर बादशहा होता. असे असूनही अकबरला कधी याची उणीव भासली नाही. त्याची कला, साहित्य, स्थापत्य व संगीतातील जाण कोणत्याही विद्वानाला साजेशी होती. याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे अकबरला इतरांच्या मताची कदर होती. शेरशाहचा मुलगा [[इस्लामशाह]]च्या मृत्यूनंतर दिल्लीत वारसाहक्कावरून अनागोंदी माजली. याचा फायदा घेउन हुमायूॅंने [[इ.स. १५५५]]मध्ये [[इराण]]च्या शहाच्या सैन्याच्या मदतीने पुन्हा दिल्ली काबीज केली. यानंतर काही महिन्यांतच जिन्यावरून घसरून हुमायूॅं मरण पावला. [[फेब्रुवारी १४]], [[इ.स. १५५६]], रोजी अकबर सम्राटपदी आरुढ झाला. यावेळी [[सिकंदर शाह सुरी]]ने दिल्लीवर आक्रमण केले, परंतु अकबरच्या सैन्याने त्यांना रोखुन धरले. * १३ वर्षांचा अकबर कलानौर येथे मुघल सम्राट झाला व त्याने स्वतःला ''शहंशाह'' ([[पर्शियन भाषा|पर्शियन भाषेत]] राजांचा राजा) ही पदवी बहाल केली. == नामकरण == अकबरचा जन्म पौर्णिमेच्या दिवशी झाला, म्हणून त्याचे नाव बदरुद्दीन मोहम्मद अकबर ठेवले गेले. बद्र म्हणजे पूर्ण चंद्र आणि अकबर हे त्याचे आजोबा शेख अली अकबर जामी यांचे वंशज होते. काबूलच्या विजयानंतर, त्याचे वडील हुमायूंने अकबराची जन्म तारीख आणि त्याचे नाव बदलून वाईट डोळे टाळण्यासाठी असे म्हणले जाते. अरबी भाषेत अकबर शब्दाचा अर्थ "महान" किंवा मोठा आहे. == राज्याभिषेक == १५५५ मध्ये शेरशाह सुरीचा मुलगा इस्लाम शहा याच्या वारसाहक्काच्या वादांच्या कारभारामुळे हुमायूने ​​दिल्ली परत मिळवली. यामध्ये, त्याच्या सैन्याचा एक मोठा भाग पर्शियन सहयोगी तहमासप पहिला होता. काही महिन्यांनंतर वयाच्या ४८ व्या वर्षी हुमायूंचा त्याच्या लायब्ररीच्या पायऱ्यांवरून पडून अपघाती मृत्यू झाला. त्यानंतर अकबरचा मार्गदर्शक बैराम खान याने साम्राज्याच्या हितासाठी हा मृत्यू लपवून ठेवला आणि  काही काळानंतर अकबरला वारसासाठी तयार केले. १४ फेब्रुवारी १५५७ रोजी अकबरचा राज्याभिषेक झाला. हे सर्व मुगल साम्राज्यापासून दिल्लीच्या सिंहासनावर अधिकार परत मिळवण्यासाठी सिकंदर शाह सूरींशी सुरू असलेल्या युद्धादरम्यान घडले. पंजाबच्या कळनौर येथे १३ वर्षाच्या अकबरचा राज्याभिषेक मुकुट, सोन्याच्या झगा आणि गडद पगडीमध्ये नव्याने तयार केलेल्या व्यासपीठावर झाला. हे व्यासपीठ अजूनही आहे. त्याला फारसी भाषेत सम्राटासाठी शहंशाह असे संबोधले जात असे. प्रौढ होईपर्यंत त्याचे राज्य बैराम खानच्या संरक्षणाखाली राहिले. == अकबराचा नवरत्न दरबार == अकबराचा नवरत्न दरबार प्रसिद्ध होता. दरबारातील हे एकेक रत्न आपापल्या क्षेत्रात नामवंत होते. १. अब्दुल रहीम 'खान-इ-खान’ २. [[अबुल फझल]], लेखक ३. [[अबुल फैजी]], कवि ४. [[तानसेन]], गायक ५. [[राजा तोरडमल]], अर्थमंत्री ६. [[राजा बिरबल]], वजीर ७. [[राजा मानसिंग]] ८. [[मुल्ला दो प्याजा]] ९. [[हकिम हुमाम]] == अकबराचे सामाजिक विचार == अकबराने गुलामांची पद्धत बंद केली. गुलामांच्या खरेदी विक्रि बंदीचा हुकुम काढला. कोणत्याही मानसाने एकापेक्षा अधिक बायका करण्यास बंदी. पहिल्या बायकोपासून मूल न झाल्यास् पुन्हा लग्न करण्याची सूट. [[विधवा|विधवां]]<nowiki/>ना वाटल्यास पुनर्विवाह करण्याची परवानगी कायद्याने दिली. इच्छा नसेल तर विधवेस सती जाण्याची सक्ती करु नये असा कायदा पास केला. मशीद, मंदिरे,चर्च बांधण्यावर कोणतेही बंधन राहणार नाही. दारु तयार करणे व विकणे यावर बंदी घालण्यात आली. भीक मागणे यावर बंदी घातली. भीक मागणाऱ्या लोकांना त्याने कामे दिली. या व अशा अनेक सामाजिक सुधारणांचे कायदे अकबराने आपल्या प्रशासनात पास केले<ref>{{स्रोत पुस्तक | title = "मोगलकालीन भारताचा इतिहास (इ.स.१५२६ ते १७०७)" | लेखक = प्राचार्य डॉ. एस.एस.गाठाळ | प्रकाशक = कैलाश पब्लिकेशन्स, औरंगपुरा, औरंगाबाद, महाराष्ट्र | भाषा = मराठी }}</ref> == सुरुवातीचा राज्यकाल == [[चित्र:Mogulreich Akbar.png|इवलेसे|डावे|250px|अकबरचे साम्राज्य.]] अकबरने राज्यावर आल्याआल्या ठरवले की [[शेरशाह सूरी|शेरशाह सुरी]]<nowiki/>च्या, ज्याने [[हुमायूँ|हुमायूॅं]]<nowiki/>ला [[दिल्ली]]<nowiki/>तून हाकलुन देउन दिल्लीचे तख्त काबीज केले होते, वंशाचा नायनाट करायचा. शेरशाहची तीन मुले वेगवेगळ्या ठिकाणी स्वतंत्र राज्ये चालवित होती. अकबरने त्यातील सगळ्या बलाढ्य अशा [[सिकंदरशाह सुरी]] वर चाल केली. दिल्लीची सल्तनत [[तर्दी बेग खान]]च्या हातात सोपवून अकबर स्वतः [[पंजाब]]कडे चालून गेला. सिकंदरशाहने अकबरचा सामना न करता त्याला हुलकावण्या देणे पसंत केले. अकबर त्याचा पाठलाग करीत असताना दिल्लीवर सिकंदरशाहचा भाऊ [[आदिलशाह सुरी]]च्या [[हेमचंद्र विक्रमादित्य]] नावाच्या [[हिंदू]] सेनापतीने चाल केली. तर्दी खानने दिल्लीची तटबंदी केलेली नव्हती व हेमूचा हल्ला होताच तो शहर सोडून पळून गेला. हेमूने दिल्ली जिंकल्यावर आदिलशाहची सत्ता झुगारून दिली व स्वतःला ''राजा विक्रमादित्य'' या नावाने राज्याभिषेक करून घेतला. अशा प्रकारे हेमू दिल्लीवर राज्य करणारा शेवटचा हिंदू सम्राट झाला. दिल्लीने अशाप्रकारे नांगी टाकल्याची खबर अकबरला मिळाल्यावर त्याच्या सल्लागारांनी त्याला आल्यावाटेने काबूलला पळ काढण्याचा सल्ला दिला. राजधानी गमावलेली असताना व सम्राट होउन अवघे काही महिने झालेले असताना राज्य परत मिळवण्याऐवजी काबूलमधील आपल्या नातेवाईकांचा आसरा घेणे जास्त हितावह असल्याचा तो सल्ला होता. अकबरच्या सेनानींपैकी एक [[बयराम खान]]ने याचा विरोध केला व दिल्लीतून घूसखोरांना हाकलून देउन आपले राज्य परत घेण्यास अकबरला उद्युक्त केले. अकबरने आपले असलेले सगळे सैन्य घेउन दिल्लीवर चाल केली. दिल्लीतून पळालेला तर्दी बेग खान आता परत अकबरला येउन मिळाला व त्यानेही दिल्लीकडे न जाता परस्पर काबूलला जाण्याचा सल्ला दिला. काही काळानंतर बयरामखानने तर्दी बेग खानवर पळपुटेपणाचा आरोप ठेवून त्याला मृत्युदंड दिला. [[अबुल फझल]] व [[जहांगीर]]च्या मते बयरामखानने हे निमित्त काढून आपल्या प्रतिस्पर्ध्याचा निकाल लावला. ==अकबरासंबंधी मराठी पुस्तके== * अकबर ते [[औरंगजेब]] (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - डब्ल्यू. एच. मूरलॅंड; मराठी अनुवाद - [[राजेंद्र बनहट्टी]]) * [[c:File:अकबर_१९०८.pdf|अकबर १९०८,]] लेखक - अनंत केशव चितळे, मोदवृत्त छापखाना, वाई (ऐतिहासिक कादंबरी) * [[c:File:अकबर_बादशाहा.pdf|अकबर बादशाहा]], लेखक - गोविंद वासुदेव कानिटकर, १८७९ * [[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]], अनुवादक - माधवराव व्यंकटेश लेले, १८९८ * [[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] - अनुवादक - वासुदेव विठ्ठल चांदेकर, १८९७ == हे ही पहा == * [[मुघल साम्राज्य]] * [[सम्राट अशोक]] * [[सिकंदर]] == संदर्भ == <references /> {{commons|Category:Akbar|अकबर}} {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]] |पासून=[[फेब्रुवारी १४]], [[इ.स. १५५६]] |पर्यंत=[[ऑक्टोबर १२]], [[इ.स. १६०५]] |मागील=[[हुमायूॅं]] |पुढील=[[जहांगीर]] }} [[वर्ग:इ.स. १५४२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मुघल सम्राट]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 0lp12dt8eua1uie80j29ta7k03ahyi5 0 39952 2684242 2682362 2026-05-14T05:01:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684242 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एमडीएलआर एरलाइन्स''' ही [[भारत|भारताच्या]] [[हरियाणा|हरयाणा]] राज्यातील [[गुरगांव|गुडगांव]] येथे मुख्य कार्यालय असलेली एक विमानवाहतूक कंपनी होती. ही कंपनी [[इ.स. २००७|२००७]] ते [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २००९]] पर्यंत कार्यरत होती. नावातले एमडी म्हणजे मुरली धर आणि एलआर म्हणजे लखी राम. या पिता पुत्रांनी ही विमान कंपनी स्थापन केली होती. प्रवासादरम्यान फक्त शुद्ध शाकाहारी खाद्यपदार्थ देणारी ही जगातली पहिली विमान कंपनी होती. == गंतव्यस्थाने<ref>{{cite web |url=http://www.mdlrairlines.in/flash/map-3.swf |title=Route Map |publisher=Mdlrairlines.in |access-date=2013-06-09 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725093707/http://www.mdlrairlines.in/flash/map-3.swf |url-status=dead }}</ref> == {|class="sortable wikitable" ! देश (राज्य) ! शहर ! विमानतळ ! नोंदी ! class="unsortable" | संदर्भ |- |[[बिहार]] |[[गया (भारत)|गया]] |[[गया विमानतळ]] |{{terminated|बंद}} | |- |[[चंदीगड]] |[[चंदीगड]] |[[चंदीगड विमानतळ]] | | |- |[[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (भारत)|राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]] |[[दिल्ली]] |[[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | मुख्य तळ | |- |[[गोवा]] |[[गोवा]] |[[गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | | |- |[[झारखंड]] |[[जमशेदपूर]] |[[सोनारी विमानतळ]] | | |- |[[झारखंड]] |[[रांची]] |[[बिरसा मुंडा विमानतळ]] | दुय्यम तळ | |- |[[पश्चिम बंगाल]] |[[कोलकाता]] |[[नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | | |} == विमानताफा<ref name="FI09">{{cite journal | title= Directory: World Airlines Part 3 (2009) | journal= [[Flight International]] | pages= 29–90| date= 2009-04-14}}</ref> == {| class="wikitable" style="margin:1em auto; border-collapse:collapse;text-align:center" |+ एमडीएलआर एरलाइन्सची विमाने<ref name="FI09"/> |- ! rowspan="2" style="width:140px;" | विमान ! rowspan="2" style="width:40px;" | एकूण ! colspan="3" class="unsortable" | प्रवासी ! rowspan="2" style="width:200px;" | नोंदी |- ! style="width:25px;" | <abbr title="Club">सी</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="Economy">वाय</abbr> ! style="width:25px;" | एकूण |- |[[ब्रिटीश एरोस्पेस १४६|अॅव्हरो आरजे-७०]] |३ |६ |६४ |७० |VT-MDL, VT-MDM, VT-MDN |} == बाह्य दुवे == * [http://www.mdlrairlines.in एमडीएलआर एरलाइन्सची अधिकृत वेबसाईट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231075918/http://www.mdlrairlines.in/ |date=2007-12-31 }} {{भारतीय विमान सेवा}} [[वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील स्थापना]] [[वर्ग:इ.स. २००९ मधील समाप्ती]] 6efhef6sxyll4pbi6nb5zn2dwncpwdv 0 50686 2684253 2683188 2026-05-14T07:43:48Z Dharmadhyaksha 28394 /* आसाम (१४) */ 2684253 wikitext text/x-wiki [[File:Wahlkreise in Indien.svg|thumb|भारतीय लोकसभा मतदारसंघ]] [[लोकसभा]], भारतीय संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे जे खासदारांनी बनलेले आहे. संसदेचा प्रत्येक सदस्य (खासदार) एका भौगोलिक मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतो. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानात]] नमूद केल्यानुसार लोकसभेचा कमाल आकार ५५० सदस्यांचा आहे, ज्यामध्ये २८ राज्यांतील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे ५३० सदस्य आणि ८ केंद्रशासित प्रदेशातील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे २० सदस्य आहेत. सध्या ५४३ मतदारसंघ आहेत.<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament |url=https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503063047/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-date=3 May 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> == संक्षेप सारणी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" width="80%" |+ लोकसंख्या मतदारसंघ ! rowspan="2" scope=col | क्र. ! rowspan="2" scope=col | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश ! colspan="5" scope=colgroup | जागा ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या<br>(२०११) ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या प्रति<br>मतदारसंघ |- ! scope=col | सामान्य ! scope=col | एससी ! scope=col | एसटी ! scope=col | एकूण ! scope=col | एकूण (%) |- | १ ! scope=row | [[आंध्र प्रदेश]] | २० | ४ | १ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:49577103}} | {{formatnum:1983084}} |- | २ ! scope=row | [[अरुणाचल प्रदेश]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1383727}} | {{formatnum:691864}} |- | ३ ! scope=row | [[आसाम]] | ११ | १ | २ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:31205576}} | {{formatnum:2228970}} |- | ४ ! scope=row | [[बिहार]] | ३४ | ६ | - | ४० | ७.३६६% | {{formatnum:104099452}} | {{formatnum:2602486}} |- | ५ ! scope=row | [[छत्तीसगढ]] | ६ | १ | ४ | ११ | २.०२६% | {{formatnum:25545198}} | {{formatnum:2322291}} |- | ६ ! scope=row | [[गोवा]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1458545}} | {{formatnum:729273}} |- | ७ ! scope=row | [[गुजरात]] | २० | २ | ४ | २६ | ४.७८८% | {{formatnum:60439692}} | {{formatnum:2324604}} |- | ८ ! scope=row | [[हरियाणा]] | ८ | २ | - | १० | १.८४२% | {{formatnum:25351462}} | {{formatnum:2535146}} |- | ९ ! scope=row | [[हिमाचल प्रदेश]] | ३ | १ | - | ४ | ०.७३७% | {{formatnum:6864602}} | {{formatnum:1716151}} |- | १० ! scope=row | [[झारखंड]] | ८ | १ | ५ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:32988134}} | {{formatnum:2356295}} |- | ११ ! scope=row | [[कर्नाटक]] | २१ | ५ | २ | २८ | ५.१५६५% | {{formatnum:61095297}} | {{formatnum:2181975}} |- | १२ ! scope=row | [[केरळ]] | १८ | २ | - | २० | ३.६८३% | {{formatnum:33406061}} | {{formatnum:1670303}} |- | १३ ! scope=row | [[मध्य प्रदेश]] | १९ | ४ | ६ | २९ | ५.३४१% | {{formatnum:72626809}} | {{formatnum:2504373}} |- | १४ ! scope=row | [[महाराष्ट्र]] | ३९ | ५ | ४ | ४८ | ८.८४% | {{formatnum:112374333}} | {{formatnum:2341132}} |- | १५ ! scope=row | [[मणिपूर]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2570390}} | {{formatnum:1285195}} |- | १६ ! scope=row | [[मेघालय]] | - | - | २ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2966889}} | {{formatnum:1483445}} |- | १७ ! scope=row | [[मिझोरम]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1097206}} | {{formatnum:1097206}} |- | १८ ! scope=row | [[नागालॅंड]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1978502}} | {{formatnum:1978502}} |- | १९ ! scope=row | [[ओडिशा]] | १३ | ३ | ५ | २१ | ३.८६७% | {{formatnum:41974219}} | {{formatnum:1998772}} |- | २० ! scope=row | [[पंजाब]] | ९ | ४ | - | १३ | २.३९४% | {{formatnum:27743338}} | {{formatnum:2134103}} |- | २१ ! scope=row | [[राजस्थान]] | १८ | ४ | ३ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:68548437}} | {{formatnum:2741937}} |- | २२ ! scope=row | [[सिक्कीम]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:610577}} | {{formatnum:610577}} |- | २३ ! scope=row | [[तमिळनाडू]] | ३२ | ७ | - | ३९ | ७.१८२% | {{formatnum:72147030}} | {{formatnum:1849924}} |- | २४ ! scope=row | [[तेलंगणा]] | १२ | ३ | २ | १७ | ३.१३१% | {{formatnum:35003674}} | {{formatnum:2059040}} |- | २५ ! scope=row | [[त्रिपुरा]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:3673917}} | {{formatnum:1836959}} |- | २६ ! scope=row | [[उत्तर प्रदेश]] | ६३ | १७ | - | ८० | १४.७३३% | {{formatnum:199812341}} | {{formatnum:2497654}} |- | २७ ! scope=row | [[उत्तराखंड]] | ४ | १ | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:10086292}} | {{formatnum:2017258}} |- | २८ ! scope=row | [[पश्चिम बंगाल]] | ३० | १० | २ | ४२ | ७.७३५% | {{formatnum:91276115}} | {{formatnum:2173241}} |- | २९ ! scope=row | [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:380581}} | {{formatnum:380581}} |- | ३० ! scope=row | [[चंदिगढ]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1055450}} | {{formatnum:1055450}} |- | ३१ ! scope=row | [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:585764}} | {{formatnum:292882}} |- | ३२ ! scope=row | [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] | ५ | - | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:12267032}} | {{formatnum:2453406}} |- | ३३ ! scope=row | [[लडाख]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:274000}} | {{formatnum:274000}} |- | ३४ ! scope=row | [[लक्षद्वीप]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:64473}} | {{formatnum:64473}} |- | ३५ ! scope=row | [[दिल्ली]] | ६ | १ | - | ७ | १.२८९% | {{formatnum:16787941}} | {{formatnum:2398277}} |- | ३६ ! scope=row | [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1247953}} | {{formatnum:1247953}} |-class=sortbottom !colspan=2 scope=row|एकूण ! ४१२ ! ८४ ! ४७ ! ५४३ ! १००% ! {{formatnum:1210569573}} ! {{formatnum:2229410}} |} == राज्यानुसार मतदारसंघ == === [[आंध्र प्रदेश]] (२५) === [[चित्र:Andhra Pradesh Loksabha constituencies (2019 - ).svg|इवलेसे|आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[अरुकू लोकसभा मतदारसंघ|अरुकू]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | ३. [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]] | ४. [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] |- | ५. [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | ६. [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] |- | ९. [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]] | १०. [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | ११. [[मछिलिपटनम लोकसभा मतदारसंघ|मछिलिपटनम]] | १२. [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] |- | १३. [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | १४. [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बा.पटला]] {{ref|1|[एससी]}} | १६. [[ओंगोले लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोले]] |- | १७. [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | १८. [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | १९. [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तपूर]] | २०. [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]] |- | २१. [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | २२. [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] |- | style="background:#fef06d;" | २५. [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[अरुणाचल प्रदेश]] (२) === [[File:Arunachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|अरुणाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | २. [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] |} === [[आसाम]] (१४) === [[File:Assam Wahlkreise Lok Sabha 2023.svg|इवलेसे|आसाममधील लोकसभा मतदारसंघ (२०२३ नंतर)]] {| class="wikitable sortable" |+२०२३ नंतरची यादी |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | ३. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ४. [[दर्रांग-उदलगुडी लोकसभा मतदारसंघ|दर्रांग-उदलगुडी]] |- | ५. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[नागांव लोकसभा मतदारसंघ|नागांव]] | १०. [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]] | ११. [[सोणितपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोणितपूर]] | १२. [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] |- | १३. [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | १४. [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] |- |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |+२०२३च्या आधीची यादी |- | १. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | २. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ३. [[स्वायत्त जिल्हा लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२०२४)|स्वायत्त जिल्हा]] {{ref|1|[एसटी]}} | ४. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ७. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | ८. [[मंगलदोई लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२०२४)|मंगलदोई]] |- | ९. [[तेजपूर लोकसभा मतदारसंघ|तेजपूर]] | १०. [[नौगाँग (लोकसभा मतदारसंघ)|नौगाँग]] | ११. [[कलियाबोर लोकसभा मतदारसंघ|कलियाबोर]] | १२. [[जोरहाट (लोकसभा मतदारसंघ)|जोरहाट]] |- | १३. [[दिब्रुगड (लोकसभा मतदारसंघ)|दिब्रुगड]] | १४. [[लखिमपूर (लोकसभा मतदारसंघ)|लखिमपूर]] |- |} === [[बिहार]] (४०) === [[File:Bihar Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]] | २. [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]] | ३. [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]] | ४. [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]] |- | ५. [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | ६. [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]] | ७. [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]] | ८. [[सुपौल लोकसभा मतदारसंघ|सुपौल]] |- | ९. [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]] | १०. [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]] | ११. [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]] | १२. [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]] |- | १३. [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]] | १४. [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]] | १५. [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]] | १६. [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]] |- | style="background:#fef06d;" | १७. [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | १८. [[सिवन लोकसभा मतदारसंघ|सिवन]] | १९. [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | २०. [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २२. [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[बेगुसराई (लोकसभा मतदारसंघ)|बेगुसराई]] |- | २५. [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]] | २६. [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]] | २७. [[बांका (लोकसभा मतदारसंघ)|बांका]] | २८. [[मोंघिर लोकसभा मतदारसंघ|मोंघिर]] |- | २९. [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]] | ३०. [[पटणा लोकसभा मतदारसंघ|पटणा]] | ३१. [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] | ३२. [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] |- | ३३. [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]] | ३६. [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] |- | ३७. [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]] | style="background:#fef06d;" | ४०. [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[छत्तीसगढ]] (११) === [[File:Chhattisgarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जांजगिर-चांपा लोकसभा मतदारसंघ|जांजगिर-चांपा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] |- | ५. [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]] | ६. [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनान्दगाव]] | ७. [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]] | ८. [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]] |- | ९. [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुन्द]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[गोवा]] (२) === [[चित्र:Goa Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गोवामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]] | २. [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]] |} === [[गुजरात]] (२६) === [[File:Gujarat Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]] | ३. [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]] | ४. [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]] |- | ५. [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]] | ६. [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गान्धीनगर]] | ७. [[पूर्व अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[पश्चिम अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेन्द्रनगर]] | १०. [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]] | ११. [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबन्दर]] | १२. [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]] |- | १३. [[जुनागढ़ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]] | १४. [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] | १५. [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]] | १६. [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणन्द]] |- | १७. [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]] | १८. [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[दहोद लोकसभा मतदारसंघ|दहोद]] {{ref|1|[एसटी]}} | २०. [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[छोटाउदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटाउदेपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २२. [[भरूच लोकसभा मतदारसंघ|भरूच]] | style="background:#fdcdb0;" | २३. [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]] {{ref|1|[एसटी]}} | २४. [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]] |- | २५. [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]] | style="background:#fdcdb0;" | २६. [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[हरियाणा]] (१०) === [[File:Haryana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हरियाणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अम्बाला]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[हिस्सार लोकसभा मतदारसंघ|हिस्सार]] |- | ५. [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]] | ६. [[सोनेपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनेपत]] | ७. [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]] | ८. [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] |- | ९. [[गुरगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुरगांव]] | १०. [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरीदाबाद]] |- |} === [[हिमाचल प्रदेश]] (४) === [[File:Himachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हिमाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कांगडा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]] | २. [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मण्डी]] | ३. [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[झारखंड]] (१४) === [[File:Jharkhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|झारखंडमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[डुम्का लोकसभा मतदारसंघ|डुम्का]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]] | ४. [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]] |- | ५. [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]] | ६. [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] | ७. [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]] | ८. [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]] |- | ९. [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुण्टी]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहारडागा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामौ]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[हजारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हजारीबाग]] |- |} === [[कर्नाटक]] (२८) === [[File:Karnataka Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|कर्नाटकमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]] | २. [[बेळगाव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगाव]] | ३. [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बिदर]] | ८. [[कोप्पल लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ९. [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]] {{ref|1|[एसटी]}} | १०. [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हवेरी]] | ११. [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]] | १२. [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]] |- | १३. [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]] | १४. [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]] | १५. [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]] | १६. [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हस्सन]] |- | १७. [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[तुम्कुर लोकसभा मतदारसंघ|तुम्कुर]] | २०. [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मण्ड्या]] |- | २१. [[म्हैसूर लोकसभा मतदारसंघ|म्हैसूर]] | style="background:#fef06d;" | २२. [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]] | २४. [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर उत्तर]] |- | २५. [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर मध्य]] | २६. [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर दक्षिण]] | २७. [[चिकबल्लपूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबल्लपूर]] | style="background:#fef06d;" | २८. [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[केरळ]] (२०) === [[File:Kerala Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|केरळमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासारगोड]] | २. [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]] | ३. [[वडकरा लोकसभा मतदारसंघ|वडकरा]] | ४. [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] |- | ५. [[कोझिकोडे लोकसभा मतदारसंघ|कोझिकोडे]] | ६. [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] | ७. [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]] | ८. [[पालक्काड लोकसभा मतदारसंघ|पालक्काड]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[तृशुर लोकसभा मतदारसंघ|तृशुर]] | ११. [[चालकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चालकुडी]] | १२. [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]] |- | १३. [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]] | १४. [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] | १५. [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] | १८. [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] | १९. [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]] | २०. [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]] |- |} === [[मध्य प्रदेश]] (२९)=== [[File:Madhya Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]] | style="background:#fef06d;" | २. [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]] | ४. [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]] |- | ५. [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[टिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|टिकमगढ]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]] | ८. [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]] |- | ९. [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]] | १०. [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]] | ११. [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १४. [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]] {{ref|1|[एसटी]}} | १५. [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]] | १६. [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा ]] |- | १७. [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|नर्मदापुरम (होशंगाबाद)]] | १८. [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]] | १९. [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]] | २०. [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २२. [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मन्दसौर]] | style="background:#fdcdb0;" | २४. [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | २५. [[धर लोकसभा मतदारसंघ|धर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २६. [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इन्दुर]] | style="background:#fdcdb0;" | २७. [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]] {{ref|1|[एसटी]}} | २८. [[खांडवा लोकसभा मतदारसंघ|खांडवा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २९. [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[महाराष्ट्र]] (४८)=== [[File:Maharashtra Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|महाराष्ट्रमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नन्दुरबार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]] | ३. [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]] | ४. [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] |- | ५. [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | ६. [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]] | ११. [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भण्डारा गोन्दिया]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चन्द्रपुर]] | १४. [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]] | १५. [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | १६. [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] |- | १७. [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] | १८. [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]] | १९. [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डोरी]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]] | style="background:#fdcdb0;" | २२. [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २३. [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवण्डी]] | २४. [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] |- | २५. [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | २६. [[उत्तर मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुम्बई]] | २७. [[उत्तर पश्चिम मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम मुम्बई]] | २८. [[उत्तर पूर्व मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पूर्व मुम्बई]] |- | २९. [[उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मध्य मुम्बई]] | ३०. [[दक्षिण मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मध्य मुम्बई]] | ३१. [[दक्षिण मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुम्बई]] | ३२. [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] |- | ३३. [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] | ३४. [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]] | ३५. [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] | ३६. [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]] |- | ३७. [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]] | ४०. [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ४२. [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४३. [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]] | ४४. [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] |- | ४५. [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]] | ४६. [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिन्धुदुर्ग]] | ४७. [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]] | ४८. [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] |- |} === [[मणिपूर]] (२) === [[File:Manipur Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|मणिपूरमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंतः मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|अंतः मणिपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मेघालय]] (२) === [[File:Meghalaya Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मेघालयमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मिझोरम]] (१) === [[File:Mizoram Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मिझोरममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[नागालॅंड]] (१) === [[File:Nagaland Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|नागालॅंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]] |} === [[ओडिशा]] (२१) === [[File:Odisha Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|ओडिशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बरागढ लोकसभा मतदारसंघ|बरागढ]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | ४. [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालासोर]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ८. [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]] | १०. [[बोलांगिर लोकसभा मतदारसंघ|बोलांगिर]] | ११. [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[नौरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नौरंगपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[कंधमाळ लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाळ]] | १४. [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]] | १५. [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंहपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]] | १८. [[भुवनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुवनेश्वर]] | १९. [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]] | २०. [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पंजाब]] (१३) === [[File:Punjab Lok Sabha constituency map.png |इवलेसे|पंजाबमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[गुरदासपुर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपुर]] | २. [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]] | ३. [[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]] | ७. [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[फिरोजपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोजपूर]] | ११. [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिण्डा]] | १२. [[संगरूर लोकसभा मतदारसंघ|संगरूर]] |- | १३. [[पतियाळा लोकसभा मतदारसंघ|पतियाळा]] |- |} === [[राजस्थान]] (२५) === [[File:Rajasthan Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|राजस्थानमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]] | ४. [[झुनझुनू लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनू]] |- | ५. [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] | ६. [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]] | ७. [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]] | ८. [[अलवार लोकसभा मतदारसंघ|अलवार]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १०. [[करौली-धोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धोलपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]] {{ref|1|[एसटी]}} | १२. [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]] |- | १३. [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]] | १४. [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] | १५. [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]] | १६. [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]] |- | १७. [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]] | १८. [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[चित्तोडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तोडगढ]] | २२. [[राजसमंद लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंद]] | २३. [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]] | २४. [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]] |- | २५. [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]] |- |} === [[सिक्कीम]] (१) === [[File:Sikkim Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|सिक्कीममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] |} === [[तमिळनाडू]] (३९) === [[File:Tamil Nadu Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई उत्तर]] | ३. [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई दक्षिण]] | ४. [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई मध्य]] |- | ५. [[श्रीपेरुम्बुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]] | ८. [[वेल्लूर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लूर]] |- | ९. [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]] | १०. [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]] | ११. [[तिरुवनमलाई लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनमलाई]] | १२. [[आरणी लोकसभा मतदारसंघ|आरणी]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[विलुपुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[कल्लकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लकुरिची]] | १५. [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]] | १६. [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]] |- | १७. [[इरोड लोकसभा मतदारसंघ|इरोड]] | १८. [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]] {{ref|1|[एससी]}} | २०. [[कोइंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोइंबतूर]] |- | २१. [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]] | २२. [[दिंडीगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डिगुल]] | २३. [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | २४. [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] |- | २५. [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | २६. [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[नागपट्टीनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टीनम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तंजावर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावर]] | ३१. [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]] | ३२. [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुरै]] |- | ३३. [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]] | ३४. [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]] | ३५. [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]] | ३६. [[तूतुकुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुकुडी]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३८. [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]] | ३९. [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] |- |} === [[तेलंगणा]] (१७) === [[File:Telangana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|तेलंगणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | ४. [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] |- | ५. [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]] | ६. [[मेदक लोकसभा मतदारसंघ|मेदक]] | ७. [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]] | ८. [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] |- | ९. [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | १०. [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]] | ११. [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | style="background:#fef06d;" | १२. [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १३. [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | १४. [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १६. [[महबूबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबूबाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १७. [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] |- |} === [[त्रिपुरा]] (२) === [[File:Tripura Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|त्रिपुरामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पश्चिम त्रिपुरा]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[पूर्व त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पूर्व त्रिपुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[उत्तर प्रदेश]] (८०) === [[File:Uttar Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] | २. [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] | ३. [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | ४. [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] | ७. [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] | ८. [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|सम्भल]] |- | ९. [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] | १०. [[मेरठ लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] | ११. [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] | १२. [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] |- | १३. [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] | style="background:#fef06d;" | १४. [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[फत्तेपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फत्तेपूर सिक्री]] | २०. [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] |- | २१. [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] | २२. [[इटाह लोकसभा मतदारसंघ|इटाह]] | २३. [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]] | २४. [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] |- | २५. [[बरैली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] | २६. [[पिलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पिलीभीत]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] |- | २९. [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] | ३०. [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] | style="background:#fef06d;" | ३१. [[हरदोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३२. [[मिसरीख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरीख]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ३३. [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] | ३६. [[रायबरेली लोकसभा मतदारसंघ|रायबरेली]] |- | ३७. [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] | ३८. [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] | ३९. [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] | ४०. [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] | ४३. [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] | ४४. [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] |- | style="background:#fef06d;" | ४५. [[जलौन लोकसभा मतदारसंघ|जलौन]] {{ref|1|[एससी]}} | ४६. [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] | ४७. [[हमीरपूर (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | ४८. [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बान्दा]] |- | ४९. [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] | style="background:#fef06d;" | ५०. [[कौशांबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५१. [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] | ५२. [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ५३. [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५४. [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]] | ५५. [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] | style="background:#fef06d;" | ५६. [[बहरैच लोकसभा मतदारसंघ|बहरैच]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ५७. [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] | ५८. [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] | ५९. [[गोंदा लोकसभा मतदारसंघ|गोन्दा]] | ६०. [[डोमारीगंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारीगंज]] |- | ६१. [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] | ६२. [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] | ६३. [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | ६४. [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] |- | ६५. [[कुशीनगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशीनगर]] | ६६. [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] | style="background:#fef06d;" | ६७. [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ६८. [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ६९. [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] | ७०. [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | ७१. [[सालेमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सालेमपूर]] | ७२. [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] |- | ७३. [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] | style="background:#fef06d;" | ७४. [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | ७५. [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] | ७६. [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] |- | ७७. [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] | ७८. [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | ७९. [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | style="background:#fef06d;" | ८०. [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[उत्तराखंड]] (५) === [[File:Uttarakhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तराखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी गढवाल]] | २. [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[नैनिताल-उधमसिंह नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंह नगर]] | ५. [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरद्वार]] |} === [[पश्चिम बंगाल]] (४२) === [[File:Westbengalen Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[अलिपूरद्वार लोकसभा मतदारसंघ|अलिपुरद्वार]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जलपाइगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाइगुडी]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]] |- | ५. [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]] | ६. [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]] | ७. [[उत्तर मालदा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मालदा]] | ८. [[दक्षिण मालदा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मालदा]] |- | ९. [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]] | १०. [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपुर]] | ११. [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]] | १२. [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १४. [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[बैरकपुर लोकसभा मतदारसंघ|बैरकपुर]] | १६. [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]] |- | १७. [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]] | १८. [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[जॉयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जॉयनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २०. [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | २१. [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]] | २२. [[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जादवपूर]] | २३. [[दक्षिण कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] | २४. [[उत्तर कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]] |- | २५. [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावरा]] | २६. [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]] | २७. [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]] | २८. [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | ३१. [[कांथी लोकसभा मतदारसंघ|कांथी]] | ३२. [[घाटल लोकसभा मतदारसंघ|घाटल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ३३. [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३४. [[मिदनापोर लोकसभा मतदारसंघ|मिदनापोर]] | ३५. [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | ३६. [[बांकुडा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुडा]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिष्णुपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३८. [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व बर्धमान]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]] | ४०. [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[बोलपुर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपुर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]] |- |} == केंद्रशासित प्रदेशानुसार मतदारसंघ == <gallery> File:Andamanen & Nikobaren Wahlkreise Lok Sabha.svg|अंदमान आणि निकोबार बेटे File:Chandigarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|चंदिगढ File:Dadra Wahlkreise Lok Sabha.svg|दादरा आणि नगर-हवेली File:Daman & Diu Wahlkreise Lok Sabha.svg|दमण आणि दीव File:Delhi Wahlkreise Lok Sabha.svg|दिल्ली File:J&K PC new formatted.png|जम्मू आणि कश्मीर File:Ladakh map for WLM-IN.svg|लडाख File:Lakshadweep Wahlkreise Lok Sabha.svg|लक्षद्वीप File:Pondicherry Wahlkreise Lok Sabha.svg|पुडुचेरी </gallery> === [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अन्दमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] |} === [[चंदिगढ]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] |} === [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] (२) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]] | २. [[उत्तरपूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तरपूर्व दिल्ली]] | ३. [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]] | ४. [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ| नवी दिल्ली]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[उत्तर पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम दिल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]] | ७. [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]] || |- |} === [[जम्मू आणि काश्मीर]] (५) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] | २. [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] | ३. [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तनाग]] | ४. [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]] | ५. [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]] |- |} === [[लडाख]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[लडाख लोकसभा मतदारसंघ|लडाख]] |- |} === [[लक्षद्वीप]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी]] |- |} == भूतपूर्व मतदारसंघ == भारताच्या परिसीमन आयोगाने अनेक वर्षांपासून अनेक मतदारसंघांच्या हद्दीत फेरबदल केले असून नवे मतदारसंघ निर्माण झाले आहे. वाढत्या व बदलत्या लोकसंखेनुसार हे करण्याची गरज असते. परिसीमन आयोग ही एक स्वतंत्र संस्था आहे ज्यांच्या आदेशाला कोणत्याही न्यायालयात आव्हान देता येत नाही. हे आदेश लोकसभा आणि संबंधित राज्यांच्या विधानसभांसमोर ठेवण्यात येतात. व त्यात बदलांना परवानगी नसते. खालील यादी ही भूतपूर्व मतदारसंघांची आहे. {| class="wikitable sortable" |- ! राज्य/केंद्रशासित प्रदेश !! मतदारसंघ !! रद्द होण्याचे वर्ष !! परिणाम |- | rowspan="18" | महाराष्ट्र || [[इचलकरंजी लोकसभा मतदारसंघ|इचलकरंजी]] || २००८ || [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[एरंडोल लोकसभा मतदारसंघ|एरंडोल]] || २००८ || [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] आणि [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कराड लोकसभा मतदारसंघ|कराड]] || २००८ || [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा मतदारसंघ]] आणि [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कुलाबा लोकसभा मतदारसंघ|कुलाबा]] || २००८ || [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कोपरगाव लोकसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]] || २००८ || [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खामगाव लोकसभा मतदारसंघ|खामगाव]] || १९७६ || [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खेड लोकसभा मतदारसंघ|खेड]] || || |- | [[गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|गोंदिया]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|चिमूर]] ||२००८ || [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ| गडचिरोली]] मतदारसंघात विलीन |- | [[डहाणू लोकसभा मतदारसंघ|डहाणू]] || || |- | [[पंढरपूर लोकसभा मतदारसंघ|पंढरपूर]] || || |- | [[भंडारा लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[मालेगाव लोकसभा मतदारसंघ|मालेगाव]] || || |- | [[मुंबई सेंट्रल लोकसभा मतदारसंघ|मुंबई सेंट्रल]] || || |- | [[रत्‍नागिरी लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[राजापूर लोकसभा मतदारसंघ|राजापूर]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[यवतमाळ लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- | [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- |} == टिप्पणी == * ^{{{note|1|[एससी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]] (एससी) साठी राखीव. * ^{{{note|1|[एसटी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमाती]] (एसटी) साठी राखीव. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ|*]] fc6bs81m2fzkf98dfpoi55yfkn79e3z 2684254 2684253 2026-05-14T07:43:51Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2684254 wikitext text/x-wiki [[File:Wahlkreise in Indien.svg|thumb|भारतीय लोकसभा मतदारसंघ]] [[लोकसभा]], भारतीय संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे जे खासदारांनी बनलेले आहे. संसदेचा प्रत्येक सदस्य (खासदार) एका भौगोलिक मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतो. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानात]] नमूद केल्यानुसार लोकसभेचा कमाल आकार ५५० सदस्यांचा आहे, ज्यामध्ये २८ राज्यांतील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे ५३० सदस्य आणि ८ केंद्रशासित प्रदेशातील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे २० सदस्य आहेत. सध्या ५४३ मतदारसंघ आहेत.<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament |url=https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503063047/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-date=3 May 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> == संक्षेप सारणी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" width="80%" |+ लोकसंख्या मतदारसंघ ! rowspan="2" scope=col | क्र. ! rowspan="2" scope=col | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश ! colspan="5" scope=colgroup | जागा ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या<br>(२०११) ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या प्रति<br>मतदारसंघ |- ! scope=col | सामान्य ! scope=col | एससी ! scope=col | एसटी ! scope=col | एकूण ! scope=col | एकूण (%) |- | १ ! scope=row | [[आंध्र प्रदेश]] | २० | ४ | १ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:49577103}} | {{formatnum:1983084}} |- | २ ! scope=row | [[अरुणाचल प्रदेश]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1383727}} | {{formatnum:691864}} |- | ३ ! scope=row | [[आसाम]] | ११ | १ | २ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:31205576}} | {{formatnum:2228970}} |- | ४ ! scope=row | [[बिहार]] | ३४ | ६ | - | ४० | ७.३६६% | {{formatnum:104099452}} | {{formatnum:2602486}} |- | ५ ! scope=row | [[छत्तीसगढ]] | ६ | १ | ४ | ११ | २.०२६% | {{formatnum:25545198}} | {{formatnum:2322291}} |- | ६ ! scope=row | [[गोवा]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1458545}} | {{formatnum:729273}} |- | ७ ! scope=row | [[गुजरात]] | २० | २ | ४ | २६ | ४.७८८% | {{formatnum:60439692}} | {{formatnum:2324604}} |- | ८ ! scope=row | [[हरियाणा]] | ८ | २ | - | १० | १.८४२% | {{formatnum:25351462}} | {{formatnum:2535146}} |- | ९ ! scope=row | [[हिमाचल प्रदेश]] | ३ | १ | - | ४ | ०.७३७% | {{formatnum:6864602}} | {{formatnum:1716151}} |- | १० ! scope=row | [[झारखंड]] | ८ | १ | ५ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:32988134}} | {{formatnum:2356295}} |- | ११ ! scope=row | [[कर्नाटक]] | २१ | ५ | २ | २८ | ५.१५६५% | {{formatnum:61095297}} | {{formatnum:2181975}} |- | १२ ! scope=row | [[केरळ]] | १८ | २ | - | २० | ३.६८३% | {{formatnum:33406061}} | {{formatnum:1670303}} |- | १३ ! scope=row | [[मध्य प्रदेश]] | १९ | ४ | ६ | २९ | ५.३४१% | {{formatnum:72626809}} | {{formatnum:2504373}} |- | १४ ! scope=row | [[महाराष्ट्र]] | ३९ | ५ | ४ | ४८ | ८.८४% | {{formatnum:112374333}} | {{formatnum:2341132}} |- | १५ ! scope=row | [[मणिपूर]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2570390}} | {{formatnum:1285195}} |- | १६ ! scope=row | [[मेघालय]] | - | - | २ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2966889}} | {{formatnum:1483445}} |- | १७ ! scope=row | [[मिझोरम]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1097206}} | {{formatnum:1097206}} |- | १८ ! scope=row | [[नागालॅंड]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1978502}} | {{formatnum:1978502}} |- | १९ ! scope=row | [[ओडिशा]] | १३ | ३ | ५ | २१ | ३.८६७% | {{formatnum:41974219}} | {{formatnum:1998772}} |- | २० ! scope=row | [[पंजाब]] | ९ | ४ | - | १३ | २.३९४% | {{formatnum:27743338}} | {{formatnum:2134103}} |- | २१ ! scope=row | [[राजस्थान]] | १८ | ४ | ३ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:68548437}} | {{formatnum:2741937}} |- | २२ ! scope=row | [[सिक्कीम]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:610577}} | {{formatnum:610577}} |- | २३ ! scope=row | [[तमिळनाडू]] | ३२ | ७ | - | ३९ | ७.१८२% | {{formatnum:72147030}} | {{formatnum:1849924}} |- | २४ ! scope=row | [[तेलंगणा]] | १२ | ३ | २ | १७ | ३.१३१% | {{formatnum:35003674}} | {{formatnum:2059040}} |- | २५ ! scope=row | [[त्रिपुरा]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:3673917}} | {{formatnum:1836959}} |- | २६ ! scope=row | [[उत्तर प्रदेश]] | ६३ | १७ | - | ८० | १४.७३३% | {{formatnum:199812341}} | {{formatnum:2497654}} |- | २७ ! scope=row | [[उत्तराखंड]] | ४ | १ | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:10086292}} | {{formatnum:2017258}} |- | २८ ! scope=row | [[पश्चिम बंगाल]] | ३० | १० | २ | ४२ | ७.७३५% | {{formatnum:91276115}} | {{formatnum:2173241}} |- | २९ ! scope=row | [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:380581}} | {{formatnum:380581}} |- | ३० ! scope=row | [[चंदिगढ]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1055450}} | {{formatnum:1055450}} |- | ३१ ! scope=row | [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:585764}} | {{formatnum:292882}} |- | ३२ ! scope=row | [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] | ५ | - | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:12267032}} | {{formatnum:2453406}} |- | ३३ ! scope=row | [[लडाख]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:274000}} | {{formatnum:274000}} |- | ३४ ! scope=row | [[लक्षद्वीप]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:64473}} | {{formatnum:64473}} |- | ३५ ! scope=row | [[दिल्ली]] | ६ | १ | - | ७ | १.२८९% | {{formatnum:16787941}} | {{formatnum:2398277}} |- | ३६ ! scope=row | [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1247953}} | {{formatnum:1247953}} |-class=sortbottom !colspan=2 scope=row|एकूण ! ४१२ ! ८४ ! ४७ ! ५४३ ! १००% ! {{formatnum:1210569573}} ! {{formatnum:2229410}} |} == राज्यानुसार मतदारसंघ == === [[आंध्र प्रदेश]] (२५) === [[चित्र:Andhra Pradesh Loksabha constituencies (2019 - ).svg|इवलेसे|आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[अरुकू लोकसभा मतदारसंघ|अरुकू]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | ३. [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]] | ४. [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] |- | ५. [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | ६. [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] |- | ९. [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]] | १०. [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | ११. [[मछिलिपटनम लोकसभा मतदारसंघ|मछिलिपटनम]] | १२. [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] |- | १३. [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | १४. [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बा.पटला]] {{ref|1|[एससी]}} | १६. [[ओंगोले लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोले]] |- | १७. [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | १८. [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | १९. [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तपूर]] | २०. [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]] |- | २१. [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | २२. [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] |- | style="background:#fef06d;" | २५. [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[अरुणाचल प्रदेश]] (२) === [[File:Arunachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|अरुणाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | २. [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] |} === [[आसाम]] (१४) === [[File:Assam Wahlkreise Lok Sabha 2023.svg|इवलेसे|आसाममधील लोकसभा मतदारसंघ (२०२३ नंतर)]] {| class="wikitable sortable" |+२०२३ नंतरची यादी |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | ३. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ४. [[दर्रांग-उदलगुडी लोकसभा मतदारसंघ|दर्रांग-उदलगुडी]] |- | ५. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[नागांव लोकसभा मतदारसंघ|नागांव]] | १०. [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]] | ११. [[सोणितपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोणितपूर]] | १२. [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] |- | १३. [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | १४. [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] |- |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |+२०२३ च्या आधीची यादी |- | १. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | २. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ३. [[स्वायत्त जिल्हा लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२०२४)|स्वायत्त जिल्हा]] {{ref|1|[एसटी]}} | ४. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ७. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | ८. [[मंगलदोई लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२०२४)|मंगलदोई]] |- | ९. [[तेजपूर लोकसभा मतदारसंघ|तेजपूर]] | १०. [[नौगाँग (लोकसभा मतदारसंघ)|नौगाँग]] | ११. [[कलियाबोर लोकसभा मतदारसंघ|कलियाबोर]] | १२. [[जोरहाट (लोकसभा मतदारसंघ)|जोरहाट]] |- | १३. [[दिब्रुगड (लोकसभा मतदारसंघ)|दिब्रुगड]] | १४. [[लखिमपूर (लोकसभा मतदारसंघ)|लखिमपूर]] |- |} === [[बिहार]] (४०) === [[File:Bihar Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]] | २. [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]] | ३. [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]] | ४. [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]] |- | ५. [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | ६. [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]] | ७. [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]] | ८. [[सुपौल लोकसभा मतदारसंघ|सुपौल]] |- | ९. [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]] | १०. [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]] | ११. [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]] | १२. [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]] |- | १३. [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]] | १४. [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]] | १५. [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]] | १६. [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]] |- | style="background:#fef06d;" | १७. [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | १८. [[सिवन लोकसभा मतदारसंघ|सिवन]] | १९. [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | २०. [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २२. [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[बेगुसराई (लोकसभा मतदारसंघ)|बेगुसराई]] |- | २५. [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]] | २६. [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]] | २७. [[बांका (लोकसभा मतदारसंघ)|बांका]] | २८. [[मोंघिर लोकसभा मतदारसंघ|मोंघिर]] |- | २९. [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]] | ३०. [[पटणा लोकसभा मतदारसंघ|पटणा]] | ३१. [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] | ३२. [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] |- | ३३. [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]] | ३६. [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] |- | ३७. [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]] | style="background:#fef06d;" | ४०. [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[छत्तीसगढ]] (११) === [[File:Chhattisgarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जांजगिर-चांपा लोकसभा मतदारसंघ|जांजगिर-चांपा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] |- | ५. [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]] | ६. [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनान्दगाव]] | ७. [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]] | ८. [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]] |- | ९. [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुन्द]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[गोवा]] (२) === [[चित्र:Goa Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गोवामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]] | २. [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]] |} === [[गुजरात]] (२६) === [[File:Gujarat Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]] | ३. [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]] | ४. [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]] |- | ५. [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]] | ६. [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गान्धीनगर]] | ७. [[पूर्व अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[पश्चिम अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेन्द्रनगर]] | १०. [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]] | ११. [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबन्दर]] | १२. [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]] |- | १३. [[जुनागढ़ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]] | १४. [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] | १५. [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]] | १६. [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणन्द]] |- | १७. [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]] | १८. [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[दहोद लोकसभा मतदारसंघ|दहोद]] {{ref|1|[एसटी]}} | २०. [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[छोटाउदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटाउदेपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २२. [[भरूच लोकसभा मतदारसंघ|भरूच]] | style="background:#fdcdb0;" | २३. [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]] {{ref|1|[एसटी]}} | २४. [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]] |- | २५. [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]] | style="background:#fdcdb0;" | २६. [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[हरियाणा]] (१०) === [[File:Haryana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हरियाणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अम्बाला]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[हिस्सार लोकसभा मतदारसंघ|हिस्सार]] |- | ५. [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]] | ६. [[सोनेपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनेपत]] | ७. [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]] | ८. [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] |- | ९. [[गुरगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुरगांव]] | १०. [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरीदाबाद]] |- |} === [[हिमाचल प्रदेश]] (४) === [[File:Himachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हिमाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कांगडा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]] | २. [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मण्डी]] | ३. [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[झारखंड]] (१४) === [[File:Jharkhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|झारखंडमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[डुम्का लोकसभा मतदारसंघ|डुम्का]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]] | ४. [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]] |- | ५. [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]] | ६. [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] | ७. [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]] | ८. [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]] |- | ९. [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुण्टी]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहारडागा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामौ]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[हजारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हजारीबाग]] |- |} === [[कर्नाटक]] (२८) === [[File:Karnataka Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|कर्नाटकमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]] | २. [[बेळगाव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगाव]] | ३. [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बिदर]] | ८. [[कोप्पल लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ९. [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]] {{ref|1|[एसटी]}} | १०. [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हवेरी]] | ११. [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]] | १२. [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]] |- | १३. [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]] | १४. [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]] | १५. [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]] | १६. [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हस्सन]] |- | १७. [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[तुम्कुर लोकसभा मतदारसंघ|तुम्कुर]] | २०. [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मण्ड्या]] |- | २१. [[म्हैसूर लोकसभा मतदारसंघ|म्हैसूर]] | style="background:#fef06d;" | २२. [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]] | २४. [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर उत्तर]] |- | २५. [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर मध्य]] | २६. [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर दक्षिण]] | २७. [[चिकबल्लपूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबल्लपूर]] | style="background:#fef06d;" | २८. [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[केरळ]] (२०) === [[File:Kerala Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|केरळमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासारगोड]] | २. [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]] | ३. [[वडकरा लोकसभा मतदारसंघ|वडकरा]] | ४. [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] |- | ५. [[कोझिकोडे लोकसभा मतदारसंघ|कोझिकोडे]] | ६. [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] | ७. [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]] | ८. [[पालक्काड लोकसभा मतदारसंघ|पालक्काड]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[तृशुर लोकसभा मतदारसंघ|तृशुर]] | ११. [[चालकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चालकुडी]] | १२. [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]] |- | १३. [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]] | १४. [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] | १५. [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] | १८. [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] | १९. [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]] | २०. [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]] |- |} === [[मध्य प्रदेश]] (२९)=== [[File:Madhya Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]] | style="background:#fef06d;" | २. [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]] | ४. [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]] |- | ५. [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[टिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|टिकमगढ]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]] | ८. [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]] |- | ९. [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]] | १०. [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]] | ११. [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १४. [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]] {{ref|1|[एसटी]}} | १५. [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]] | १६. [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा ]] |- | १७. [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|नर्मदापुरम (होशंगाबाद)]] | १८. [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]] | १९. [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]] | २०. [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २२. [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मन्दसौर]] | style="background:#fdcdb0;" | २४. [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | २५. [[धर लोकसभा मतदारसंघ|धर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २६. [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इन्दुर]] | style="background:#fdcdb0;" | २७. [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]] {{ref|1|[एसटी]}} | २८. [[खांडवा लोकसभा मतदारसंघ|खांडवा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २९. [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[महाराष्ट्र]] (४८)=== [[File:Maharashtra Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|महाराष्ट्रमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नन्दुरबार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]] | ३. [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]] | ४. [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] |- | ५. [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | ६. [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]] | ११. [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भण्डारा गोन्दिया]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चन्द्रपुर]] | १४. [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]] | १५. [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | १६. [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] |- | १७. [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] | १८. [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]] | १९. [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डोरी]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]] | style="background:#fdcdb0;" | २२. [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २३. [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवण्डी]] | २४. [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] |- | २५. [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | २६. [[उत्तर मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुम्बई]] | २७. [[उत्तर पश्चिम मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम मुम्बई]] | २८. [[उत्तर पूर्व मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पूर्व मुम्बई]] |- | २९. [[उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मध्य मुम्बई]] | ३०. [[दक्षिण मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मध्य मुम्बई]] | ३१. [[दक्षिण मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुम्बई]] | ३२. [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] |- | ३३. [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] | ३४. [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]] | ३५. [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] | ३६. [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]] |- | ३७. [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]] | ४०. [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ४२. [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४३. [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]] | ४४. [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] |- | ४५. [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]] | ४६. [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिन्धुदुर्ग]] | ४७. [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]] | ४८. [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] |- |} === [[मणिपूर]] (२) === [[File:Manipur Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|मणिपूरमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंतः मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|अंतः मणिपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मेघालय]] (२) === [[File:Meghalaya Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मेघालयमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मिझोरम]] (१) === [[File:Mizoram Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मिझोरममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[नागालॅंड]] (१) === [[File:Nagaland Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|नागालॅंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]] |} === [[ओडिशा]] (२१) === [[File:Odisha Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|ओडिशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बरागढ लोकसभा मतदारसंघ|बरागढ]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | ४. [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालासोर]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ८. [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]] | १०. [[बोलांगिर लोकसभा मतदारसंघ|बोलांगिर]] | ११. [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[नौरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नौरंगपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[कंधमाळ लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाळ]] | १४. [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]] | १५. [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंहपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]] | १८. [[भुवनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुवनेश्वर]] | १९. [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]] | २०. [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पंजाब]] (१३) === [[File:Punjab Lok Sabha constituency map.png |इवलेसे|पंजाबमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[गुरदासपुर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपुर]] | २. [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]] | ३. [[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]] | ७. [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[फिरोजपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोजपूर]] | ११. [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिण्डा]] | १२. [[संगरूर लोकसभा मतदारसंघ|संगरूर]] |- | १३. [[पतियाळा लोकसभा मतदारसंघ|पतियाळा]] |- |} === [[राजस्थान]] (२५) === [[File:Rajasthan Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|राजस्थानमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]] | ४. [[झुनझुनू लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनू]] |- | ५. [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] | ६. [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]] | ७. [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]] | ८. [[अलवार लोकसभा मतदारसंघ|अलवार]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १०. [[करौली-धोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धोलपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]] {{ref|1|[एसटी]}} | १२. [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]] |- | १३. [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]] | १४. [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] | १५. [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]] | १६. [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]] |- | १७. [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]] | १८. [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[चित्तोडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तोडगढ]] | २२. [[राजसमंद लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंद]] | २३. [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]] | २४. [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]] |- | २५. [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]] |- |} === [[सिक्कीम]] (१) === [[File:Sikkim Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|सिक्कीममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] |} === [[तमिळनाडू]] (३९) === [[File:Tamil Nadu Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई उत्तर]] | ३. [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई दक्षिण]] | ४. [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई मध्य]] |- | ५. [[श्रीपेरुम्बुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]] | ८. [[वेल्लूर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लूर]] |- | ९. [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]] | १०. [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]] | ११. [[तिरुवनमलाई लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनमलाई]] | १२. [[आरणी लोकसभा मतदारसंघ|आरणी]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[विलुपुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[कल्लकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लकुरिची]] | १५. [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]] | १६. [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]] |- | १७. [[इरोड लोकसभा मतदारसंघ|इरोड]] | १८. [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]] {{ref|1|[एससी]}} | २०. [[कोइंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोइंबतूर]] |- | २१. [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]] | २२. [[दिंडीगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डिगुल]] | २३. [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | २४. [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] |- | २५. [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | २६. [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[नागपट्टीनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टीनम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तंजावर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावर]] | ३१. [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]] | ३२. [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुरै]] |- | ३३. [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]] | ३४. [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]] | ३५. [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]] | ३६. [[तूतुकुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुकुडी]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३८. [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]] | ३९. [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] |- |} === [[तेलंगणा]] (१७) === [[File:Telangana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|तेलंगणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | ४. [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] |- | ५. [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]] | ६. [[मेदक लोकसभा मतदारसंघ|मेदक]] | ७. [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]] | ८. [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] |- | ९. [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | १०. [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]] | ११. [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | style="background:#fef06d;" | १२. [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १३. [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | १४. [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १६. [[महबूबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबूबाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १७. [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] |- |} === [[त्रिपुरा]] (२) === [[File:Tripura Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|त्रिपुरामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पश्चिम त्रिपुरा]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[पूर्व त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पूर्व त्रिपुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[उत्तर प्रदेश]] (८०) === [[File:Uttar Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] | २. [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] | ३. [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | ४. [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] | ७. [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] | ८. [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|सम्भल]] |- | ९. [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] | १०. [[मेरठ लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] | ११. [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] | १२. [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] |- | १३. [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] | style="background:#fef06d;" | १४. [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[फत्तेपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फत्तेपूर सिक्री]] | २०. [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] |- | २१. [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] | २२. [[इटाह लोकसभा मतदारसंघ|इटाह]] | २३. [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]] | २४. [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] |- | २५. [[बरैली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] | २६. [[पिलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पिलीभीत]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] |- | २९. [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] | ३०. [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] | style="background:#fef06d;" | ३१. [[हरदोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३२. [[मिसरीख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरीख]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ३३. [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] | ३६. [[रायबरेली लोकसभा मतदारसंघ|रायबरेली]] |- | ३७. [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] | ३८. [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] | ३९. [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] | ४०. [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] | ४३. [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] | ४४. [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] |- | style="background:#fef06d;" | ४५. [[जलौन लोकसभा मतदारसंघ|जलौन]] {{ref|1|[एससी]}} | ४६. [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] | ४७. [[हमीरपूर (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | ४८. [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बान्दा]] |- | ४९. [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] | style="background:#fef06d;" | ५०. [[कौशांबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५१. [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] | ५२. [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ५३. [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५४. [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]] | ५५. [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] | style="background:#fef06d;" | ५६. [[बहरैच लोकसभा मतदारसंघ|बहरैच]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ५७. [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] | ५८. [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] | ५९. [[गोंदा लोकसभा मतदारसंघ|गोन्दा]] | ६०. [[डोमारीगंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारीगंज]] |- | ६१. [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] | ६२. [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] | ६३. [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | ६४. [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] |- | ६५. [[कुशीनगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशीनगर]] | ६६. [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] | style="background:#fef06d;" | ६७. [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ६८. [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ६९. [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] | ७०. [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | ७१. [[सालेमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सालेमपूर]] | ७२. [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] |- | ७३. [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] | style="background:#fef06d;" | ७४. [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | ७५. [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] | ७६. [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] |- | ७७. [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] | ७८. [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | ७९. [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | style="background:#fef06d;" | ८०. [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[उत्तराखंड]] (५) === [[File:Uttarakhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तराखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी गढवाल]] | २. [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[नैनिताल-उधमसिंह नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंह नगर]] | ५. [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरद्वार]] |} === [[पश्चिम बंगाल]] (४२) === [[File:Westbengalen Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[अलिपूरद्वार लोकसभा मतदारसंघ|अलिपुरद्वार]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जलपाइगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाइगुडी]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]] |- | ५. [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]] | ६. [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]] | ७. [[उत्तर मालदा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मालदा]] | ८. [[दक्षिण मालदा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मालदा]] |- | ९. [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]] | १०. [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपुर]] | ११. [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]] | १२. [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १४. [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[बैरकपुर लोकसभा मतदारसंघ|बैरकपुर]] | १६. [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]] |- | १७. [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]] | १८. [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[जॉयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जॉयनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २०. [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | २१. [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]] | २२. [[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जादवपूर]] | २३. [[दक्षिण कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] | २४. [[उत्तर कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]] |- | २५. [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावरा]] | २६. [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]] | २७. [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]] | २८. [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | ३१. [[कांथी लोकसभा मतदारसंघ|कांथी]] | ३२. [[घाटल लोकसभा मतदारसंघ|घाटल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ३३. [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३४. [[मिदनापोर लोकसभा मतदारसंघ|मिदनापोर]] | ३५. [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | ३६. [[बांकुडा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुडा]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिष्णुपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३८. [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व बर्धमान]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]] | ४०. [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[बोलपुर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपुर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]] |- |} == केंद्रशासित प्रदेशानुसार मतदारसंघ == <gallery> File:Andamanen & Nikobaren Wahlkreise Lok Sabha.svg|अंदमान आणि निकोबार बेटे File:Chandigarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|चंदिगढ File:Dadra Wahlkreise Lok Sabha.svg|दादरा आणि नगर-हवेली File:Daman & Diu Wahlkreise Lok Sabha.svg|दमण आणि दीव File:Delhi Wahlkreise Lok Sabha.svg|दिल्ली File:J&K PC new formatted.png|जम्मू आणि कश्मीर File:Ladakh map for WLM-IN.svg|लडाख File:Lakshadweep Wahlkreise Lok Sabha.svg|लक्षद्वीप File:Pondicherry Wahlkreise Lok Sabha.svg|पुडुचेरी </gallery> === [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अन्दमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] |} === [[चंदिगढ]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] |} === [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] (२) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]] | २. [[उत्तरपूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तरपूर्व दिल्ली]] | ३. [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]] | ४. [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ| नवी दिल्ली]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[उत्तर पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम दिल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]] | ७. [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]] || |- |} === [[जम्मू आणि काश्मीर]] (५) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] | २. [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] | ३. [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तनाग]] | ४. [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]] | ५. [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]] |- |} === [[लडाख]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[लडाख लोकसभा मतदारसंघ|लडाख]] |- |} === [[लक्षद्वीप]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी]] |- |} == भूतपूर्व मतदारसंघ == भारताच्या परिसीमन आयोगाने अनेक वर्षांपासून अनेक मतदारसंघांच्या हद्दीत फेरबदल केले असून नवे मतदारसंघ निर्माण झाले आहे. वाढत्या व बदलत्या लोकसंखेनुसार हे करण्याची गरज असते. परिसीमन आयोग ही एक स्वतंत्र संस्था आहे ज्यांच्या आदेशाला कोणत्याही न्यायालयात आव्हान देता येत नाही. हे आदेश लोकसभा आणि संबंधित राज्यांच्या विधानसभांसमोर ठेवण्यात येतात. व त्यात बदलांना परवानगी नसते. खालील यादी ही भूतपूर्व मतदारसंघांची आहे. {| class="wikitable sortable" |- ! राज्य/केंद्रशासित प्रदेश !! मतदारसंघ !! रद्द होण्याचे वर्ष !! परिणाम |- | rowspan="18" | महाराष्ट्र || [[इचलकरंजी लोकसभा मतदारसंघ|इचलकरंजी]] || २००८ || [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[एरंडोल लोकसभा मतदारसंघ|एरंडोल]] || २००८ || [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] आणि [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कराड लोकसभा मतदारसंघ|कराड]] || २००८ || [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा मतदारसंघ]] आणि [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कुलाबा लोकसभा मतदारसंघ|कुलाबा]] || २००८ || [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कोपरगाव लोकसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]] || २००८ || [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खामगाव लोकसभा मतदारसंघ|खामगाव]] || १९७६ || [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खेड लोकसभा मतदारसंघ|खेड]] || || |- | [[गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|गोंदिया]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|चिमूर]] ||२००८ || [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ| गडचिरोली]] मतदारसंघात विलीन |- | [[डहाणू लोकसभा मतदारसंघ|डहाणू]] || || |- | [[पंढरपूर लोकसभा मतदारसंघ|पंढरपूर]] || || |- | [[भंडारा लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[मालेगाव लोकसभा मतदारसंघ|मालेगाव]] || || |- | [[मुंबई सेंट्रल लोकसभा मतदारसंघ|मुंबई सेंट्रल]] || || |- | [[रत्‍नागिरी लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[राजापूर लोकसभा मतदारसंघ|राजापूर]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[यवतमाळ लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- | [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- |} == टिप्पणी == * ^{{{note|1|[एससी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]] (एससी) साठी राखीव. * ^{{{note|1|[एसटी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमाती]] (एसटी) साठी राखीव. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ|*]] sf8ua1kav3mxfnnhnpry2pqdhm2egrb 2684255 2684254 2026-05-14T07:45:41Z Dharmadhyaksha 28394 /* आसाम (१४) */ 2684255 wikitext text/x-wiki [[File:Wahlkreise in Indien.svg|thumb|भारतीय लोकसभा मतदारसंघ]] [[लोकसभा]], भारतीय संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे जे खासदारांनी बनलेले आहे. संसदेचा प्रत्येक सदस्य (खासदार) एका भौगोलिक मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतो. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानात]] नमूद केल्यानुसार लोकसभेचा कमाल आकार ५५० सदस्यांचा आहे, ज्यामध्ये २८ राज्यांतील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे ५३० सदस्य आणि ८ केंद्रशासित प्रदेशातील लोकांचे प्रतिनिधित्व करणारे २० सदस्य आहेत. सध्या ५४३ मतदारसंघ आहेत.<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament |url=https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503063047/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/members-parliament |archive-date=3 May 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> == संक्षेप सारणी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" width="80%" |+ लोकसंख्या मतदारसंघ ! rowspan="2" scope=col | क्र. ! rowspan="2" scope=col | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश ! colspan="5" scope=colgroup | जागा ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या<br>(२०११) ! rowspan="2" scope=col | लोकसंख्या प्रति<br>मतदारसंघ |- ! scope=col | सामान्य ! scope=col | एससी ! scope=col | एसटी ! scope=col | एकूण ! scope=col | एकूण (%) |- | १ ! scope=row | [[आंध्र प्रदेश]] | २० | ४ | १ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:49577103}} | {{formatnum:1983084}} |- | २ ! scope=row | [[अरुणाचल प्रदेश]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1383727}} | {{formatnum:691864}} |- | ३ ! scope=row | [[आसाम]] | ११ | १ | २ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:31205576}} | {{formatnum:2228970}} |- | ४ ! scope=row | [[बिहार]] | ३४ | ६ | - | ४० | ७.३६६% | {{formatnum:104099452}} | {{formatnum:2602486}} |- | ५ ! scope=row | [[छत्तीसगढ]] | ६ | १ | ४ | ११ | २.०२६% | {{formatnum:25545198}} | {{formatnum:2322291}} |- | ६ ! scope=row | [[गोवा]] | २ | - | - | २ | ०.३६८% | {{formatnum:1458545}} | {{formatnum:729273}} |- | ७ ! scope=row | [[गुजरात]] | २० | २ | ४ | २६ | ४.७८८% | {{formatnum:60439692}} | {{formatnum:2324604}} |- | ८ ! scope=row | [[हरियाणा]] | ८ | २ | - | १० | १.८४२% | {{formatnum:25351462}} | {{formatnum:2535146}} |- | ९ ! scope=row | [[हिमाचल प्रदेश]] | ३ | १ | - | ४ | ०.७३७% | {{formatnum:6864602}} | {{formatnum:1716151}} |- | १० ! scope=row | [[झारखंड]] | ८ | १ | ५ | १४ | २.५७८% | {{formatnum:32988134}} | {{formatnum:2356295}} |- | ११ ! scope=row | [[कर्नाटक]] | २१ | ५ | २ | २८ | ५.१५६५% | {{formatnum:61095297}} | {{formatnum:2181975}} |- | १२ ! scope=row | [[केरळ]] | १८ | २ | - | २० | ३.६८३% | {{formatnum:33406061}} | {{formatnum:1670303}} |- | १३ ! scope=row | [[मध्य प्रदेश]] | १९ | ४ | ६ | २९ | ५.३४१% | {{formatnum:72626809}} | {{formatnum:2504373}} |- | १४ ! scope=row | [[महाराष्ट्र]] | ३९ | ५ | ४ | ४८ | ८.८४% | {{formatnum:112374333}} | {{formatnum:2341132}} |- | १५ ! scope=row | [[मणिपूर]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2570390}} | {{formatnum:1285195}} |- | १६ ! scope=row | [[मेघालय]] | - | - | २ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:2966889}} | {{formatnum:1483445}} |- | १७ ! scope=row | [[मिझोरम]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1097206}} | {{formatnum:1097206}} |- | १८ ! scope=row | [[नागालॅंड]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1978502}} | {{formatnum:1978502}} |- | १९ ! scope=row | [[ओडिशा]] | १३ | ३ | ५ | २१ | ३.८६७% | {{formatnum:41974219}} | {{formatnum:1998772}} |- | २० ! scope=row | [[पंजाब]] | ९ | ४ | - | १३ | २.३९४% | {{formatnum:27743338}} | {{formatnum:2134103}} |- | २१ ! scope=row | [[राजस्थान]] | १८ | ४ | ३ | २५ | ४.६०४% | {{formatnum:68548437}} | {{formatnum:2741937}} |- | २२ ! scope=row | [[सिक्कीम]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:610577}} | {{formatnum:610577}} |- | २३ ! scope=row | [[तमिळनाडू]] | ३२ | ७ | - | ३९ | ७.१८२% | {{formatnum:72147030}} | {{formatnum:1849924}} |- | २४ ! scope=row | [[तेलंगणा]] | १२ | ३ | २ | १७ | ३.१३१% | {{formatnum:35003674}} | {{formatnum:2059040}} |- | २५ ! scope=row | [[त्रिपुरा]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:3673917}} | {{formatnum:1836959}} |- | २६ ! scope=row | [[उत्तर प्रदेश]] | ६३ | १७ | - | ८० | १४.७३३% | {{formatnum:199812341}} | {{formatnum:2497654}} |- | २७ ! scope=row | [[उत्तराखंड]] | ४ | १ | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:10086292}} | {{formatnum:2017258}} |- | २८ ! scope=row | [[पश्चिम बंगाल]] | ३० | १० | २ | ४२ | ७.७३५% | {{formatnum:91276115}} | {{formatnum:2173241}} |- | २९ ! scope=row | [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:380581}} | {{formatnum:380581}} |- | ३० ! scope=row | [[चंदिगढ]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1055450}} | {{formatnum:1055450}} |- | ३१ ! scope=row | [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] | १ | - | १ | २ | ०.३६८% | {{formatnum:585764}} | {{formatnum:292882}} |- | ३२ ! scope=row | [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] | ५ | - | - | ५ | ०.९२१% | {{formatnum:12267032}} | {{formatnum:2453406}} |- | ३३ ! scope=row | [[लडाख]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:274000}} | {{formatnum:274000}} |- | ३४ ! scope=row | [[लक्षद्वीप]] | - | - | १ | १ | ०.१८४% | {{formatnum:64473}} | {{formatnum:64473}} |- | ३५ ! scope=row | [[दिल्ली]] | ६ | १ | - | ७ | १.२८९% | {{formatnum:16787941}} | {{formatnum:2398277}} |- | ३६ ! scope=row | [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] | १ | - | - | १ | ०.१८४% | {{formatnum:1247953}} | {{formatnum:1247953}} |-class=sortbottom !colspan=2 scope=row|एकूण ! ४१२ ! ८४ ! ४७ ! ५४३ ! १००% ! {{formatnum:1210569573}} ! {{formatnum:2229410}} |} == राज्यानुसार मतदारसंघ == === [[आंध्र प्रदेश]] (२५) === [[चित्र:Andhra Pradesh Loksabha constituencies (2019 - ).svg|इवलेसे|आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[अरुकू लोकसभा मतदारसंघ|अरुकू]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | ३. [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]] | ४. [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] |- | ५. [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | ६. [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] |- | ९. [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]] | १०. [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | ११. [[मछिलिपटनम लोकसभा मतदारसंघ|मछिलिपटनम]] | १२. [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] |- | १३. [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | १४. [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बा.पटला]] {{ref|1|[एससी]}} | १६. [[ओंगोले लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोले]] |- | १७. [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | १८. [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | १९. [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तपूर]] | २०. [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]] |- | २१. [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | २२. [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] |- | style="background:#fef06d;" | २५. [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[अरुणाचल प्रदेश]] (२) === [[File:Arunachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|अरुणाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | २. [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] |} === [[आसाम]] (१४) === [[File:Assam Wahlkreise Lok Sabha 2023.svg|इवलेसे|आसाममधील लोकसभा मतदारसंघ (२०२३ नंतर)]] {| class="wikitable sortable" |+२०२३ नंतरची यादी |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | ३. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ४. [[दर्रांग-उदलगुडी लोकसभा मतदारसंघ|दर्रांग-उदलगुडी]] |- | ५. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[नागांव लोकसभा मतदारसंघ|नागांव]] | १०. [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]] | ११. [[सोणितपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोणितपूर]] | १२. [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] |- | १३. [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | १४. [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] |- |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! colspan=4 | २०२३ च्या आधीची यादी |- | १. [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | style="background:#fef06d;" | २. [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ३. [[स्वायत्त जिल्हा लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२०२४)|स्वायत्त जिल्हा]] {{ref|1|[एसटी]}} | ४. [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | ७. [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | ८. [[मंगलदोई लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२०२४)|मंगलदोई]] |- | ९. [[तेजपूर लोकसभा मतदारसंघ|तेजपूर]] | १०. [[नौगाँग (लोकसभा मतदारसंघ)|नौगाँग]] | ११. [[कलियाबोर लोकसभा मतदारसंघ|कलियाबोर]] | १२. [[जोरहाट (लोकसभा मतदारसंघ)|जोरहाट]] |- | १३. [[दिब्रुगड (लोकसभा मतदारसंघ)|दिब्रुगड]] | १४. [[लखिमपूर (लोकसभा मतदारसंघ)|लखिमपूर]] |- |} === [[बिहार]] (४०) === [[File:Bihar Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]] | २. [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]] | ३. [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]] | ४. [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]] |- | ५. [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | ६. [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]] | ७. [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]] | ८. [[सुपौल लोकसभा मतदारसंघ|सुपौल]] |- | ९. [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]] | १०. [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]] | ११. [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]] | १२. [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]] |- | १३. [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]] | १४. [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]] | १५. [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]] | १६. [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]] |- | style="background:#fef06d;" | १७. [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | १८. [[सिवन लोकसभा मतदारसंघ|सिवन]] | १९. [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | २०. [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २२. [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]] | style="background:#fef06d;" | २३. [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २४. [[बेगुसराई (लोकसभा मतदारसंघ)|बेगुसराई]] |- | २५. [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]] | २६. [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]] | २७. [[बांका (लोकसभा मतदारसंघ)|बांका]] | २८. [[मोंघिर लोकसभा मतदारसंघ|मोंघिर]] |- | २९. [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]] | ३०. [[पटणा लोकसभा मतदारसंघ|पटणा]] | ३१. [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] | ३२. [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] |- | ३३. [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]] | ३६. [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] |- | ३७. [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]] | style="background:#fef06d;" | ४०. [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[छत्तीसगढ]] (११) === [[File:Chhattisgarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जांजगिर-चांपा लोकसभा मतदारसंघ|जांजगिर-चांपा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] |- | ५. [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]] | ६. [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनान्दगाव]] | ७. [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]] | ८. [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]] |- | ९. [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुन्द]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[गोवा]] (२) === [[चित्र:Goa Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गोवामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]] | २. [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]] |} === [[गुजरात]] (२६) === [[File:Gujarat Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]] | ३. [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]] | ४. [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]] |- | ५. [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]] | ६. [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गान्धीनगर]] | ७. [[पूर्व अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[पश्चिम अहमदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेन्द्रनगर]] | १०. [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]] | ११. [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबन्दर]] | १२. [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]] |- | १३. [[जुनागढ़ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]] | १४. [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] | १५. [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]] | १६. [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणन्द]] |- | १७. [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]] | १८. [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[दहोद लोकसभा मतदारसंघ|दहोद]] {{ref|1|[एसटी]}} | २०. [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[छोटाउदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटाउदेपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २२. [[भरूच लोकसभा मतदारसंघ|भरूच]] | style="background:#fdcdb0;" | २३. [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]] {{ref|1|[एसटी]}} | २४. [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]] |- | २५. [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]] | style="background:#fdcdb0;" | २६. [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[हरियाणा]] (१०) === [[File:Haryana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हरियाणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अम्बाला]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[हिस्सार लोकसभा मतदारसंघ|हिस्सार]] |- | ५. [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]] | ६. [[सोनेपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनेपत]] | ७. [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]] | ८. [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] |- | ९. [[गुरगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुरगांव]] | १०. [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरीदाबाद]] |- |} === [[हिमाचल प्रदेश]] (४) === [[File:Himachal Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|हिमाचल प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कांगडा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]] | २. [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मण्डी]] | ३. [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[झारखंड]] (१४) === [[File:Jharkhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|झारखंडमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[डुम्का लोकसभा मतदारसंघ|डुम्का]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]] | ४. [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]] |- | ५. [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]] | ६. [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] | ७. [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]] | ८. [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]] |- | ९. [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १०. [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुण्टी]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहारडागा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामौ]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[हजारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हजारीबाग]] |- |} === [[कर्नाटक]] (२८) === [[File:Karnataka Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|कर्नाटकमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]] | २. [[बेळगाव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगाव]] | ३. [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ६. [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | ७. [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बिदर]] | ८. [[कोप्पल लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ९. [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]] {{ref|1|[एसटी]}} | १०. [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हवेरी]] | ११. [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]] | १२. [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]] |- | १३. [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]] | १४. [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]] | १५. [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]] | १६. [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हस्सन]] |- | १७. [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[तुम्कुर लोकसभा मतदारसंघ|तुम्कुर]] | २०. [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मण्ड्या]] |- | २१. [[म्हैसूर लोकसभा मतदारसंघ|म्हैसूर]] | style="background:#fef06d;" | २२. [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]] | २४. [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर उत्तर]] |- | २५. [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर मध्य]] | २६. [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर दक्षिण]] | २७. [[चिकबल्लपूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबल्लपूर]] | style="background:#fef06d;" | २८. [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[केरळ]] (२०) === [[File:Kerala Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|केरळमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासारगोड]] | २. [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]] | ३. [[वडकरा लोकसभा मतदारसंघ|वडकरा]] | ४. [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] |- | ५. [[कोझिकोडे लोकसभा मतदारसंघ|कोझिकोडे]] | ६. [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] | ७. [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]] | ८. [[पालक्काड लोकसभा मतदारसंघ|पालक्काड]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[तृशुर लोकसभा मतदारसंघ|तृशुर]] | ११. [[चालकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चालकुडी]] | १२. [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]] |- | १३. [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]] | १४. [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] | १५. [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] | १८. [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] | १९. [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]] | २०. [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]] |- |} === [[मध्य प्रदेश]] (२९)=== [[File:Madhya Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]] | style="background:#fef06d;" | २. [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]] | ४. [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]] |- | ५. [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[टिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|टिकमगढ]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]] | ८. [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]] |- | ९. [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]] | १०. [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]] | ११. [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | १४. [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]] {{ref|1|[एसटी]}} | १५. [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]] | १६. [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा ]] |- | १७. [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|नर्मदापुरम (होशंगाबाद)]] | १८. [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]] | १९. [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]] | २०. [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]] |- | style="background:#fef06d;" | २१. [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २२. [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]] {{ref|1|[एससी]}} | २३. [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मन्दसौर]] | style="background:#fdcdb0;" | २४. [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | २५. [[धर लोकसभा मतदारसंघ|धर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २६. [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इन्दुर]] | style="background:#fdcdb0;" | २७. [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]] {{ref|1|[एसटी]}} | २८. [[खांडवा लोकसभा मतदारसंघ|खांडवा]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २९. [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[महाराष्ट्र]] (४८)=== [[File:Maharashtra Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|महाराष्ट्रमधील लोकसभा मरदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नन्दुरबार]] {{ref|1|[एसटी]}} | २. [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]] | ३. [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]] | ४. [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] |- | ५. [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | ६. [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]] {{ref|1|[एससी]}} | ८. [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]] | ११. [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भण्डारा गोन्दिया]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चन्द्रपुर]] | १४. [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]] | १५. [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | १६. [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] |- | १७. [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] | १८. [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]] | १९. [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डोरी]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]] | style="background:#fdcdb0;" | २२. [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]] {{ref|1|[एसटी]}} | २३. [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवण्डी]] | २४. [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] |- | २५. [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | २६. [[उत्तर मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुम्बई]] | २७. [[उत्तर पश्चिम मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम मुम्बई]] | २८. [[उत्तर पूर्व मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पूर्व मुम्बई]] |- | २९. [[उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मध्य मुम्बई]] | ३०. [[दक्षिण मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मध्य मुम्बई]] | ३१. [[दक्षिण मुंबई लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुम्बई]] | ३२. [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] |- | ३३. [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] | ३४. [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]] | ३५. [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] | ३६. [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]] |- | ३७. [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] | style="background:#fef06d;" | ३८. [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]] | ४०. [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ४२. [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४३. [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]] | ४४. [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] |- | ४५. [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]] | ४६. [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिन्धुदुर्ग]] | ४७. [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]] | ४८. [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] |- |} === [[मणिपूर]] (२) === [[File:Manipur Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|मणिपूरमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंतः मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|अंतः मणिपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मेघालय]] (२) === [[File:Meghalaya Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मेघालयमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[मिझोरम]] (१) === [[File:Mizoram Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|मिझोरममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] {{ref|1|[एसटी]}} |} === [[नागालॅंड]] (१) === [[File:Nagaland Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|नागालॅंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]] |} === [[ओडिशा]] (२१) === [[File:Odisha Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|ओडिशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बरागढ लोकसभा मतदारसंघ|बरागढ]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३. [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]] | style="background:#fdcdb0;" | ४. [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | style="background:#fdcdb0;" | ५. [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]] {{ref|1|[एसटी]}} | ६. [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालासोर]] | style="background:#fef06d;" | ७. [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ८. [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ९. [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]] | १०. [[बोलांगिर लोकसभा मतदारसंघ|बोलांगिर]] | ११. [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]] | style="background:#fdcdb0;" | १२. [[नौरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नौरंगपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १३. [[कंधमाळ लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाळ]] | १४. [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]] | १५. [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंहपूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]] | १८. [[भुवनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुवनेश्वर]] | १९. [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]] | २०. [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]] |- | style="background:#fdcdb0;" | २१. [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पंजाब]] (१३) === [[File:Punjab Lok Sabha constituency map.png |इवलेसे|पंजाबमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[गुरदासपुर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपुर]] | २. [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]] | ३. [[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]] | style="background:#fef06d;" | ४. [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]] | ७. [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]] | style="background:#fef06d;" | ८. [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]] {{ref|1|[एससी]}} |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] {{ref|1|[एससी]}} | १०. [[फिरोजपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोजपूर]] | ११. [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिण्डा]] | १२. [[संगरूर लोकसभा मतदारसंघ|संगरूर]] |- | १३. [[पतियाळा लोकसभा मतदारसंघ|पतियाळा]] |- |} === [[राजस्थान]] (२५) === [[File:Rajasthan Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|राजस्थानमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]] | ४. [[झुनझुनू लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनू]] |- | ५. [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] | ६. [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]] | ७. [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]] | ८. [[अलवार लोकसभा मतदारसंघ|अलवार]] |- | style="background:#fef06d;" | ९. [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १०. [[करौली-धोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धोलपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | ११. [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]] {{ref|1|[एसटी]}} | १२. [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]] |- | १३. [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]] | १४. [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] | १५. [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]] | १६. [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]] |- | १७. [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]] | १८. [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]] | style="background:#fdcdb0;" | १९. [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २०. [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | २१. [[चित्तोडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तोडगढ]] | २२. [[राजसमंद लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंद]] | २३. [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]] | २४. [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]] |- | २५. [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]] |- |} === [[सिक्कीम]] (१) === [[File:Sikkim Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|सिक्कीममधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] |} === [[तमिळनाडू]] (३९) === [[File:Tamil Nadu Wahlkreise Lok Sabha.svg |इवलेसे|तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]] {{ref|1|[एससी]}} | २. [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई उत्तर]] | ३. [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई दक्षिण]] | ४. [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई मध्य]] |- | ५. [[श्रीपेरुम्बुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]] | style="background:#fef06d;" | ६. [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | ७. [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]] | ८. [[वेल्लूर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लूर]] |- | ९. [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]] | १०. [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]] | ११. [[तिरुवनमलाई लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनमलाई]] | १२. [[आरणी लोकसभा मतदारसंघ|आरणी]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[विलुपुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुपुरम]] {{ref|1|[एससी]}} | १४. [[कल्लकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लकुरिची]] | १५. [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]] | १६. [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]] |- | १७. [[इरोड लोकसभा मतदारसंघ|इरोड]] | १८. [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]] {{ref|1|[एससी]}} | २०. [[कोइंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोइंबतूर]] |- | २१. [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]] | २२. [[दिंडीगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिण्डिगुल]] | २३. [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | २४. [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] |- | २५. [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | २६. [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[नागपट्टीनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टीनम]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तंजावर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावर]] | ३१. [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]] | ३२. [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुरै]] |- | ३३. [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]] | ३४. [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]] | ३५. [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]] | ३६. [[तूतुकुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुकुडी]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]] {{ref|1|[एससी]}} | ३८. [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]] | ३९. [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] |- |} === [[तेलंगणा]] (१७) === [[File:Telangana Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|तेलंगणामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | २. [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ३. [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | ४. [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] |- | ५. [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]] | ६. [[मेदक लोकसभा मतदारसंघ|मेदक]] | ७. [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]] | ८. [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] |- | ९. [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | १०. [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]] | ११. [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | style="background:#fef06d;" | १२. [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १३. [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | १४. [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]] | style="background:#fef06d;" | १५. [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | १६. [[महबूबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबूबाबाद]] {{ref|1|[एसटी]}} |- | १७. [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] |- |} === [[त्रिपुरा]] (२) === [[File:Tripura Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|त्रिपुरामधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पश्चिम त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पश्चिम त्रिपुरा]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[पूर्व त्रिपुरा (लोकसभा मतदारसंघ)|पूर्व त्रिपुरा]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[उत्तर प्रदेश]] (८०) === [[File:Uttar Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] | २. [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] | ३. [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | ४. [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] | ७. [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] | ८. [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|सम्भल]] |- | ९. [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] | १०. [[मेरठ लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] | ११. [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] | १२. [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] |- | १३. [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] | style="background:#fef06d;" | १४. [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] | style="background:#fef06d;" | १६. [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] {{ref|1|[एससी]}} |- | १७. [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] | style="background:#fef06d;" | १८. [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] {{ref|1|[एससी]}} | १९. [[फत्तेपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फत्तेपूर सिक्री]] | २०. [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] |- | २१. [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] | २२. [[इटाह लोकसभा मतदारसंघ|इटाह]] | २३. [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]] | २४. [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] |- | २५. [[बरैली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] | २६. [[पिलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पिलीभीत]] | style="background:#fef06d;" | २७. [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | २८. [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] |- | २९. [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] | ३०. [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] | style="background:#fef06d;" | ३१. [[हरदोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३२. [[मिसरीख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरीख]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ३३. [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] | style="background:#fef06d;" | ३४. [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} | ३५. [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] | ३६. [[रायबरेली लोकसभा मतदारसंघ|रायबरेली]] |- | ३७. [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] | ३८. [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] | ३९. [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] | ४०. [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] | ४३. [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] | ४४. [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] |- | style="background:#fef06d;" | ४५. [[जलौन लोकसभा मतदारसंघ|जलौन]] {{ref|1|[एससी]}} | ४६. [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] | ४७. [[हमीरपूर (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | ४८. [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बान्दा]] |- | ४९. [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] | style="background:#fef06d;" | ५०. [[कौशांबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५१. [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] | ५२. [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] |- | style="background:#fef06d;" | ५३. [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] {{ref|1|[एससी]}} | ५४. [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]] | ५५. [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] | style="background:#fef06d;" | ५६. [[बहरैच लोकसभा मतदारसंघ|बहरैच]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ५७. [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] | ५८. [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] | ५९. [[गोंदा लोकसभा मतदारसंघ|गोन्दा]] | ६०. [[डोमारीगंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारीगंज]] |- | ६१. [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] | ६२. [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] | ६३. [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | ६४. [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] |- | ६५. [[कुशीनगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशीनगर]] | ६६. [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] | style="background:#fef06d;" | ६७. [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ६८. [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- | ६९. [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] | ७०. [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | ७१. [[सालेमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सालेमपूर]] | ७२. [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] |- | ७३. [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] | style="background:#fef06d;" | ७४. [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] {{ref|1|[एससी]}} | ७५. [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] | ७६. [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] |- | ७७. [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] | ७८. [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | ७९. [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | style="background:#fef06d;" | ८०. [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]] {{ref|1|[एससी]}} |- |} === [[उत्तराखंड]] (५) === [[File:Uttarakhand Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|उत्तराखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | १. [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी गढवाल]] | २. [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]] | style="background:#fef06d;" | ३. [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[नैनिताल-उधमसिंह नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंह नगर]] | ५. [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरद्वार]] |} === [[पश्चिम बंगाल]] (४२) === [[File:Westbengalen Wahlkreise Lok Sabha.svg|इवलेसे|पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fef06d;" | १. [[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fdcdb0;" | २. [[अलिपूरद्वार लोकसभा मतदारसंघ|अलिपुरद्वार]] {{ref|1|[एसटी]}} | style="background:#fef06d;" | ३. [[जलपाइगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाइगुडी]] {{ref|1|[एससी]}} | ४. [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]] |- | ५. [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]] | ६. [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]] | ७. [[उत्तर मालदा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मालदा]] | ८. [[दक्षिण मालदा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मालदा]] |- | ९. [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]] | १०. [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपुर]] | ११. [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]] | १२. [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]] |- | style="background:#fef06d;" | १३. [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | १४. [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]] {{ref|1|[एससी]}} | १५. [[बैरकपुर लोकसभा मतदारसंघ|बैरकपुर]] | १६. [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]] |- | १७. [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]] | १८. [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | style="background:#fef06d;" | १९. [[जॉयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जॉयनगर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | २०. [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]] {{ref|1|[एससी]}} |- | २१. [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]] | २२. [[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जादवपूर]] | २३. [[दक्षिण कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] | २४. [[उत्तर कोलकाता लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]] |- | २५. [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावरा]] | २६. [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]] | २७. [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]] | २८. [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]] |- | style="background:#fef06d;" | २९. [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]] {{ref|1|[एससी]}} | ३०. [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | ३१. [[कांथी लोकसभा मतदारसंघ|कांथी]] | ३२. [[घाटल लोकसभा मतदारसंघ|घाटल]] |- | style="background:#fdcdb0;" | ३३. [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] {{ref|1|[एसटी]}} | ३४. [[मिदनापोर लोकसभा मतदारसंघ|मिदनापोर]] | ३५. [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | ३६. [[बांकुडा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुडा]] |- | style="background:#fef06d;" | ३७. [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिष्णुपूर]] {{ref|1|[एससी]}} | style="background:#fef06d;" | ३८. [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व बर्धमान]] {{ref|1|[एससी]}} | ३९. [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]] | ४०. [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]] |- | style="background:#fef06d;" | ४१. [[बोलपुर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपुर]] {{ref|1|[एससी]}} | ४२. [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]] |- |} == केंद्रशासित प्रदेशानुसार मतदारसंघ == <gallery> File:Andamanen & Nikobaren Wahlkreise Lok Sabha.svg|अंदमान आणि निकोबार बेटे File:Chandigarh Wahlkreise Lok Sabha.svg|चंदिगढ File:Dadra Wahlkreise Lok Sabha.svg|दादरा आणि नगर-हवेली File:Daman & Diu Wahlkreise Lok Sabha.svg|दमण आणि दीव File:Delhi Wahlkreise Lok Sabha.svg|दिल्ली File:J&K PC new formatted.png|जम्मू आणि कश्मीर File:Ladakh map for WLM-IN.svg|लडाख File:Lakshadweep Wahlkreise Lok Sabha.svg|लक्षद्वीप File:Pondicherry Wahlkreise Lok Sabha.svg|पुडुचेरी </gallery> === [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अन्दमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] |} === [[चंदिगढ]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] |} === [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]] (२) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] | style="background:#fdcdb0;" | २. [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश]] === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]] | २. [[उत्तरपूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तरपूर्व दिल्ली]] | ३. [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]] | ४. [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ| नवी दिल्ली]] |- | style="background:#fef06d;" | ५. [[उत्तर पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर पश्चिम दिल्ली]] {{ref|1|[एससी]}} | ६. [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]] | ७. [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]] || |- |} === [[जम्मू आणि काश्मीर]] (५) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] | २. [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] | ३. [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनन्तनाग]] | ४. [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]] | ५. [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]] |- |} === [[लडाख]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[लडाख लोकसभा मतदारसंघ|लडाख]] |- |} === [[लक्षद्वीप]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | style="background:#fdcdb0;" | १. [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]] {{ref|1|[एसटी]}} |- |} === [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] (१) === {| class="wikitable sortable" |- | १. [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी]] |- |} == भूतपूर्व मतदारसंघ == भारताच्या परिसीमन आयोगाने अनेक वर्षांपासून अनेक मतदारसंघांच्या हद्दीत फेरबदल केले असून नवे मतदारसंघ निर्माण झाले आहे. वाढत्या व बदलत्या लोकसंखेनुसार हे करण्याची गरज असते. परिसीमन आयोग ही एक स्वतंत्र संस्था आहे ज्यांच्या आदेशाला कोणत्याही न्यायालयात आव्हान देता येत नाही. हे आदेश लोकसभा आणि संबंधित राज्यांच्या विधानसभांसमोर ठेवण्यात येतात. व त्यात बदलांना परवानगी नसते. खालील यादी ही भूतपूर्व मतदारसंघांची आहे. {| class="wikitable sortable" |- ! राज्य/केंद्रशासित प्रदेश !! मतदारसंघ !! रद्द होण्याचे वर्ष !! परिणाम |- | rowspan="18" | महाराष्ट्र || [[इचलकरंजी लोकसभा मतदारसंघ|इचलकरंजी]] || २००८ || [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[एरंडोल लोकसभा मतदारसंघ|एरंडोल]] || २००८ || [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] आणि [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कराड लोकसभा मतदारसंघ|कराड]] || २००८ || [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा मतदारसंघ]] आणि [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कुलाबा लोकसभा मतदारसंघ|कुलाबा]] || २००८ || [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड मतदारसंघात]] विलीन |- | [[कोपरगाव लोकसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]] || २००८ || [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खामगाव लोकसभा मतदारसंघ|खामगाव]] || १९७६ || [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[खेड लोकसभा मतदारसंघ|खेड]] || || |- | [[गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|गोंदिया]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|चिमूर]] ||२००८ || [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ| गडचिरोली]] मतदारसंघात विलीन |- | [[डहाणू लोकसभा मतदारसंघ|डहाणू]] || || |- | [[पंढरपूर लोकसभा मतदारसंघ|पंढरपूर]] || || |- | [[भंडारा लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा]] ||२००८ || [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ]] विलीन |- | [[मालेगाव लोकसभा मतदारसंघ|मालेगाव]] || || |- | [[मुंबई सेंट्रल लोकसभा मतदारसंघ|मुंबई सेंट्रल]] || || |- | [[रत्‍नागिरी लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[राजापूर लोकसभा मतदारसंघ|राजापूर]] || २००८ || [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघ]] निर्माण |- | [[यवतमाळ लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- | [[वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|वाशिम]] || २००८ || [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम मतदारसंघात]] विलीन |- |} == टिप्पणी == * ^{{{note|1|[एससी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]] (एससी) साठी राखीव. * ^{{{note|1|[एसटी]}}} - [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमाती]] (एसटी) साठी राखीव. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ|*]] k5qfvc9bwg6lpqpzqkt3ndphgsciy4p 0 51387 2684240 2623273 2026-05-14T04:57:14Z Abhijitsathe 4193 2684240 wikitext text/x-wiki '''कांथी''' (पूर्वीचे नाव: काँठाई लोकसभा मतदारसंघ) हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[कांथी]] शहर व परिसरात स्थित असून ह्यामधील सर्व सात [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३१ - कांथी मध्ये २००९ पासून खालील ७ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | चांदीपूर | rowspan="7" |[[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर]] |- |२ |पाटशपूर |- |३ |कांथी उत्तर |- |४ |भगवानपूर |- |५ |खेजुरी |- |६ |कांथी दक्षिण |- |७ |रामनगर |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | rowspan=3 | [[शिशिरकुमार अधिकारी]] |rowspan=3 bgcolor=#32CD32| |rowspan=3 | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |[[सौमेंदू अधिकारी]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] qdxla9w7bx6crdra1ped0ts9x07w5gt 0 51398 2684267 2623315 2026-05-14T10:59:34Z Abhijitsathe 4193 2684267 wikitext text/x-wiki '''झारग्राम''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[झारग्राम]] शहर व परिसरात स्थित असून तो आजच्या घडीला [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसुचित जमातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव आहे. १९७७ ते २०१४ दरम्यान येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]]ाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. येथून सलग १० वेळा माकपचे उमेदवार जिंकून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३१ - झारग्राम मध्ये २००९ पासून खालील ७ [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | झारग्राम | rowspan="4" |[[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] |- |२ |नयाग्राम |- |३ |गोपीवल्लभपूर |- |४ |बिनपूर |- |५ |गारबेटा | rowspan="2" |[[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा|पश्चिम मेदिनीपूर]] |- |६ |सालबोनी |- |७ |बंडवन [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[उमा सरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[कुणार हेम्ब्राम]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |[[खेरवाल सोरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 5sxf0dy43m23b32lvaz9mke0m122tpm 2684268 2684267 2026-05-14T11:00:08Z Abhijitsathe 4193 2684268 wikitext text/x-wiki '''झारग्राम''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[झारग्राम]] शहर व परिसरात स्थित असून तो आजच्या घडीला [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसुचित जमातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव आहे. १९७७ ते २०१४ दरम्यान येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]]ाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. येथून सलग १० वेळा माकपचे उमेदवार जिंकून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३१ - झारग्राम मध्ये २००९ पासून खालील ७ [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | झारग्राम | rowspan="4" |[[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] |- |२ |नयाग्राम |- |३ |गोपीवल्लभपूर |- |४ |बिनपूर |- |५ |गारबेटा | rowspan="2" |[[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा|पश्चिम मेदिनीपूर]] |- |६ |सालबोनी |- |७ |बंडवन |[[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[उमा सरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[कुणार हेम्ब्राम]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |[[खेरवाल सोरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 1w69b03trt66ntn0o7rhs0opm76z230 2684269 2684268 2026-05-14T11:00:58Z Abhijitsathe 4193 /* विधानसभा मतदासंघ */ 2684269 wikitext text/x-wiki '''झारग्राम''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[झारग्राम]] शहर व परिसरात स्थित असून तो आजच्या घडीला [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसुचित जमातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव आहे. १९७७ ते २०१४ दरम्यान येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]]ाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. येथून सलग १० वेळा माकपचे उमेदवार जिंकून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३३ - झारग्राम मध्ये २००९ पासून खालील ७ [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | झारग्राम | rowspan="4" |[[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] |- |२ |नयाग्राम |- |३ |गोपीवल्लभपूर |- |४ |बिनपूर |- |५ |गारबेटा | rowspan="2" |[[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा|पश्चिम मेदिनीपूर]] |- |६ |सालबोनी |- |७ |बंडवन |[[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[उमा सरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[कुणार हेम्ब्राम]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |[[खेरवाल सोरेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 271t3sjvtx1596axsw9gvpgwln9kpci 0 51411 2684233 2623341 2026-05-14T04:34:52Z Abhijitsathe 4193 2684233 wikitext text/x-wiki '''तामलुक''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[तामलुक]] शहर व परिसरात स्थित असून ह्यामधील सर्व सात [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३० - तामलुक मध्ये २००९ पासून खालील ७ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | तामलुक | rowspan="7" |[[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर]] |- |२ |पांसकुडा पूर्व |- |३ |मोयना |- |४ |नंदकुमार |- |५ |महिषादल |- |६ |हाल्दिया |- |७ |नंदीग्राम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | rowspan=2 | [[शुभेंदू अधिकारी]] |rowspan=4 bgcolor=#32CD32| |rowspan=4 | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] |- |२०१६ पोटनिवडणूक | rowspan=2 | [[दिब्येंदू अधिकारी]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |[[अभिजीत गंगोपाध्याय]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 8bdnxdnyhds1f51jxt81skwhsnzixp3 0 56198 2684207 2201285 2026-05-14T01:49:02Z CommonsDelinker 685 FNL_Flag.svg या चित्राऐवजी Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg चित्र वापरले. 2684207 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष | संघर्ष = व्हियेतनाम युद्ध | या युद्धाचा भाग = [[शीत युद्ध]] | चित्र = Bruce Crandall's UH-1D.jpg | चित्र रुंदी = | चित्रवर्णन = मेजर ब्रूस पी क्रॅन्डल हे उडवीत असलेले बेल युएच-१डी हेलिकॉप्टर अमेरिकी सैनिकांना 'शोधा व नष्ट करा' ह्या मोहिमेवर उतरवून आकाशाकडे झेप घेताना | दिनांक = १ नोव्हेंबर १९५५ ते ३० एप्रिल १९७५<br>(१९ वर्षे, ५ महिने, ४ आठवडे व १ दिवस) | स्थान = [[दक्षिण व्हियेतनाम]], [[उत्तर व्हियेतनाम]], [[कंबोडिया]], [[लाओस]] | परिणती = [[उत्तर व्हियेतनाम]]चा विजय<br>अमेरिकी सैन्याची [[आग्नेय आशिया]]तून माघार<br> व्हियेतनाम गणराज्य खालसा<br>[[व्हियेतनाम]], [[कंबोडिया]], [[लाओस]] मध्ये साम्यवादी सरकारे | सद्यस्थिती = | प्रादेशिक बदल = [[दक्षिण व्हियेतनाम]] व [[उत्तर व्हियेतनाम]] यांचे समाजसतावादी [[व्हियेतनाम]] गणराज्यात एकत्रीकरण | पक्ष१ = '''साम्यवाद्यांविरुद्ध आघाडी''':<br /> {{flagicon image|Flag of South Vietnam.svg}} '''[[दक्षिण व्हियेतनाम]]'''<br /> '''{{देशध्वज|अमेरिका}}'''<br /> {{देशध्वज|दक्षिण कोरिया}}<br /> {{देशध्वज|ऑस्ट्रेलिया}}<br /> {{flagicon|Philippines|1919}}<br /> {{देशध्वज|न्यू झीलँड}}<br /> {{देशध्वज|थायलंड}}<br /> {{flagicon|Cambodia|1970}} ख्मेर गणराज्य<br /> {{flagicon|Laos|1952}} [[लाओस]]<br /> <br /> ''यांच्या पाठिंब्याने'':<br /> '''{{देशध्वज|स्पेन}}'''<br /> '''{{देशध्वज|तैवान}}'''<br /> | पक्ष२ = '''[[साम्यवाद|साम्यवादी]] आघाडी''':<br /> {{flagicon image|Flag of North Vietnam (1955–1975).svg}} '''[[उत्तर व्हियेतनाम]]'''<br /> {{flagicon image|Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg}} ''' [[व्हियेत काँग]]<br /> {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ख्मेर रूज]]<br /> {{ध्वजचिन्ह|लाओस}} पॅथेट लाओ<br /> <br /> ''यांच्या पाठिंब्याने'':<br /> {{देशध्वज|सोव्हिएत संघ}}<br /> {{देशध्वज|चीन}}<br /> {{देशध्वज|उत्तर कोरिया}}<br /> {{देशध्वज|चेकोस्लोव्हेकिया}}<br /> {{देशध्वज|क्युबा}}<br /> {{देशध्वज|बल्गेरिया}}<br /> | सेनापती१ = {{flagicon image|Flag of South Vietnam.svg}} [[गो डिन यीम]]<br />{{flagicon image|Flag of South Vietnam.svg}} [[गुयेन व्हान थियू]]<br />{{flagicon|USA}} [[लिंडन बी. जॉन्सन]]<br />{{flagicon|USA}} [[रिचर्ड निक्सन]]<br />{{ध्वजचिन्ह|दक्षिण कोरिया}} [[पार्क चुंग-ही]]<br />{{ध्वजचिन्ह|ऑस्ट्रेलिया}} [[रॉबर्ट मेंझिस]] | सेनापती२ = {{flagicon image|Flag of North Vietnam (1955–1975).svg}} [[हो चि मिन्ह]]<br />व इतर | सैन्यबळ१ = १८.३ लाख | सैन्यबळ२ = ४.६१ लाख | बळी१ = | बळी२ = | टिपा = }} '''व्हियेतनाम युद्ध''' ([[व्हियेतनामी भाषा|व्हियेतनामी]]: Chiến tranh Việt Nam)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Social-Isssues/193440/Two-250kg-wartime-bombs-defused.html | title = अधिकृत वृत्तस्रोत - नावाचा वापर | प्रकाशक = व्हियेतनामन्यूज.व्हीएनए एजन्सी.कॉम.व्हीएन | दिनांक = २९ ऑक्टोबर, इ.स. २००९ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २८ एप्रिल, इ.स. २०१० | archive-date = 2011-04-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110429011017/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Social-Isssues/193440/Two-250kg-wartime-bombs-defused.html | url-status = dead }}</ref> हे [[शीत युद्ध]]कालातील व्हियेतनाम, [[लाओस]] आणि [[कंबोडिया]]मध्ये लढले गेलेले [[युद्ध]] होते. ह्या युद्धाचा कालावधी साधारणतः [[नोव्हेंबर १]], [[इ.स. १९५५]] ते एप्रिल ३०, [[इ.स. १९७५]]पर्यंत मानण्यात येतो. हे युद्ध [[उत्तर व्हियेतनाम]] व त्याचे [[कम्युनिस्ट]] सहकारी विरुद्ध [[दक्षिण व्हियेतनाम]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] व त्यांचे कम्युनिस्ट-विरोधी सहकारी असे लढले गेले. [[आग्नेय आशिया]]मधील वाढत्या कम्युनिस्ट शक्तीला रोखणे हा अमेरिकेचा ह्या युद्धात पडण्याचा हेतू होता. [[व्हियेत काँग]] ह्या दक्षिण व्हियेतनाममधील परंतु उत्तर व्हियेतनामच्या बाजूने लढणाऱ्या पक्षाने कम्युनिस्टविरोधी सेनेविरुद्ध शिवरायांच्या [[गनिमी कावा|गनिमी काव्याचा]] वापर केला. जवळजवळ २० वर्षे चाललेल्या ह्या युद्धात अखेरीस अमेरिकेला माघार घ्यावी लागली व ५८,२२० सैनिक गमावल्यानंतर १५ ऑगस्ट १९७३ रोजी अमेरिकेने आपले सर्व सैन्य ह्या युद्धामधून काढून घेतले. एप्रिल १९७५ मध्ये दक्षिण व्हियेतनामची राजधानी [[हो चि मिन्ह सिटी|सैगॉनवर]] उत्तर व्हियेतनामने कब्जा मिळवला व ह्या युद्धाचा अंत झाला. युद्धाची परिणती म्हणून दक्षिण व उत्तर व्हियेतनामचे एकत्रीकरण झाले व [[व्हियेतनाम|व्हियेतनामचे साम्यवादी गणराज्य]] ह्या देशाची निर्मिती झाली. तसेच आग्नेय आशियामधील [[कंबोडिया]]मध्ये [[पोल पोट]]च्या नेतृत्वाखाली [[ख्मेर रूज]] ह्या कम्युनिस्ट पक्षाने सरकार स्थापन केले. [[लाओस]]मध्ये देखील कम्युनिस्ट राजवट सत्तेवर आली. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Vietnam War|{{लेखनाव}}}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.history.com/topics/vietnam-war | title = {{लेखनाव}} | प्रकाशक = हिस्टरी.कॉम | भाषा = इंग्लिश }} {{विस्तार}} [[वर्ग:व्हियेतनाम युद्ध| ]] [[वर्ग:व्हियेतनाम सहभागी असलेली युद्धे]] [[वर्ग:अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने सहभागी असलेली युद्धे]] 10hucsmufyt4ehi24dzzpa7qoixmewt 0 57645 2684119 2684115 2026-05-13T12:00:00Z नरेश सावे 88037 /* गौरव */ 2684119 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = {{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_title = {{लेखनाव}} | पूर्ण_नाव =अनंत आत्माराम काणेकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक =२ डिसेंबर १९०५ | जन्म_स्थान =[[मुंबई]] | मृत्यू_दिनांक = ४ मे १९८० | मृत्यू_स्थान =[[वांद्रे]] , मुंबई | कार्यक्षेत्र = साहित्य, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[कवी]], [[लेखक]], [[पत्रकार]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = आत्माराम काणेकर | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''अनंत आत्माराम काणेकर''' (जन्म : २ डिसेंबर, [[इ.स. १९०५]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}; - - ४ मे [[इ.स. १९८०]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}), हे [[मराठी भाषा|मराठी]] कवी, लेखक, व पत्रकार होते. १९३५ ते १९३९ अशी चार वर्षे ते आधी 'चित्रा’ आणि नंतर `आशा’ या साप्ताहिकांचे संपादक होते. अनंत काणेकर यांचे शालेय शिक्षण मुंबई-[[गिरगाव]] येथील चिकित्सक समूह शिरोडकर हायस्कूलमध्ये झाले. मुंबई विद्यापीठातून १९२७मध्ये [[बी.ए.]] झाल्यावर त्यांनी १९२९ साली एल.एल.बी.ची पदवी संपादन केली व वकिलीचा व्यवसाय केला. १९३३ मध्ये चांदरात या पहिल्या काव्यसंग्रहाचे आणि पुढील वर्षी पिकली पाने या [[लघुनिबंध]] संग्रहाचे प्रकाशन झाल्यानंतर त्यांनी १९३५ साली वकिली पैशाला रामराम ठोकला आणि साहित्य सेवेत स्वतःला वाहून घेतले. इ.स. १९४१मध्ये अनंत काणेकर हे मुंबईच्या खालसा महाविद्यालयात प्राध्यापक झाले. आणि तेथे पाच वर्षे नोकरी झाल्यावर सिद्धार्थ महाविद्यालयात आले. तेथूनच ते निवृत्त झाले. `प्रभात’च्या `माणूस’ चित्रपटाचे ते संवादलेखक होते{{Sfn|माणूस}}. तसेच नाट्यमन्वंतर या नाट्य संस्थेचे संस्थापक सदस्य होते. अनंत काणेकर हे मुंबईतील [[वांद्रे]] येथील [[साहित्य सहवास]] वसाहतीत ’[[झपूर्झा]]’ या इमारतीत रहात. काणेकरांच्या निधनानंतरही त्यांच्या पत्नी कमल या तेथे रहात होत्या. कमल काणेकर यांचे वयाच्या नव्वदाव्या वर्षी १८ जानेवारी २००८ रोजी निधन झाले. त्यांना दोन मुली, एक मुलगा व नातवंडे असा परिवार आहे. त्यांनी 'अनन्वय' या अनंत काणेकरांच्या आठवणींच्या पुस्तकाचे संपादन केले. अनंत काणेकर यांच्या स्मरणार्थ [[मुंबई विद्यापीठ]] एक व्याख्यानमाला चालवते. [[महाराष्ट्र]] सरकार ललित लेख असलेल्या एखाद्या पुस्तकाला अनंत काणेकर यांच्या नावाचा पुरस्कार देते. आतापर्यंत हा पुरस्कार मिळालेले लेखक :- १. [[विनायकदादा पाटील]] यांना ‘गेले लिहायचे राहून’ या ललितलेखांच्या पुस्तकाला (१९९५) <br/> २. [[गो.पु. देशपांडे]] (१९९६).<br/> ३. [[नागोराव घनश्याम देशपांडे]] (१९८७), वगैरे. == प्रकाशित साहित्य == === काव्यसंग्रह === * चांदरात, १९३३ === लघुनिबंध === * अनंतिका * उघड्या खिडक्या, १९४५ * तुटलेले तारे * पाण्यावरल्या रेषा, १९६५ * पिकली पाने, १९३४ * प्रकाशाची वारे, १९७० * शिंपले आणि मोती ===ललित लेखसंग्रह=== * आचार्य अत्रे विविधदर्शन * उजेडाची झाडे * घरकुल * निवडक गणूकाका * विजेची वेल === प्रवासवर्णन === * आमची माती, आमचे आकाश (१९४९, उत्तर भारत) * खडक कोरतात आकाश (१९६४, अमेरिका) * गुलाबी प्रकाशात बोलक्या लेखण्या (१९६९, युरोप) * धुक्यातून लाल ताऱ्याकडे (१९३७, युरोप व रशिया) * देशोदेशीच्या नवलकथा (माहितीपर) * निळे डोंगर, तांबडी माती (१९५०, दक्षिण भारत) * रक्ताची फुले (१९५९, पंजाब) * सोनेरी उन्हात पाचूची बेटे (१९५९, कोलंबो, हॉंगकॉंग) === कथा संग्रह === * अनंत काणेकर निवडक कथा (भाग १, ..) (पॉकेट बुक्स) * काळी मेहुणी व इतर कथा * जागत्या छाया * दिव्यावरती अंधार * मोरपिसे * रुपेरी वाळू (रूपककथा) === चित्रपट संवाद === * माणूस, १९३९ * आदमी, १९३९ ===नाटक=== * धूर व इतर एकांकिका * सांबर (एकांकिका) * निशिकांताची नवरी * पतंगाची दोरी == इतर == * नाट्यमन्वंतर या नाट्यसंस्थेची स्थापना ==अनंत काणेकर यांनी लिहिलेली आणि गाजलेली ध्वनिमुद्रित गाणी== * आता कशाला उद्याची बात (गायिका : [[शांता हुबळीकर]]) * आला खुशीत्‌ समिंदर (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * एकलेपणाची आग लागली (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * तू माझी अन्‌ तुझा मीच (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * दर्यावर डोले माझं (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) ==अनंत काणेकरांवरील साहित्य== * अनन्वय (अनंत काणेकर यांच्यावरील लेख, आत्मपर लेखन व भाषण) : (संपादित ग्रंथ) * अनन्वय (अनंत काणेकर - जीवन व साहित्य) (संपादिका कमल काणेकर) * अनंत काणेकर (चरित्र : लेखक -अच्युत बाळकृष्ण परमानंद) == गौरव == #अध्यक्ष, [[मराठी साहित्य संमेलन]], [[औरंगाबाद]], १९५७. #पद्मश्री पुरस्कार,१९६५. #सोव्हिएट लँड नेहरू पुरस्कार. #अनंत काणेकर मार्ग. १९७० -१९८० ह्या दशकात वांद्रे स्थानकातून पूर्व दिशेने [[कलानगर]] येथे जाण्यासाठी थेट रस्ता नव्हता. जेव्हा नवीन रस्ता बांधण्यात आला तेव्हा कवी व लेखक असलेले [[अनंत काणेकर]] ज्यांनी [[साहित्य सहवास]] ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली त्यांचे नाव मुंबई महानगरपालिकेने त्या रस्त्याला दिले व त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला.<ref>महाराष्ट्र टाईप, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,१२ मे २०२६.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == संदर्भसूची == * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/manoos/ |title= माणूस (चित्रपटाविषयीची नोंद) |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathifilmdata.com/ |मालिका= |प्रकाशक= व्ही. शांताराम प्रतिष्ठान |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathisrushti.com/articles/marathi-author-anant-kanekar/ |title= मराठी कवी, लेखक, पत्रकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= वेलणकर, संजीव |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१६ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathisrushti.com |मालिका= |प्रकाशक= मराठीसृष्टी |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = | आडनाव = | लेखक = साठे, शरद (संपा.) | सहलेखक = | title = मराठी ग्रंथसूची | मालिका = मराठी ग्रंथसूचिमाला | प्रकरण = ग्रंथकार-अल्पपरिचय-कोश | भाषा = | संपादक = साठे, शरद | प्रकाशक = राज्य मराठी विकास संस्था | आवृत्ती = १ | दिनांक = | महिना = | वर्ष = २०१४ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = ९६७ | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 81-87889-50-0 | दुवा = | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = | अ‍ॅक्सेसमहिना = | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अवतरण = }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= http://shikshanvivek.com/Encyc/2017/12/2/laghunibandhkar-anant-kanekar.aspx |title= लघुनिबंधकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= साळवेकर, अनुराधा |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१७ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= http://shikshanvivek.com |मालिका= |प्रकाशक= शिक्षणविवेक |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714214419/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 |date=2014-07-14 }} {{मराठी साहित्यिक}} {{मराठी कवी}} {{DEFAULTSORT:काणेकर,अनंत आत्माराम}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]] 3tnyhn3ou1id5o4uwcrxl8x94r2cw7i 2684121 2684119 2026-05-13T12:01:36Z नरेश सावे 88037 /* गौरव */ 2684121 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = {{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_title = {{लेखनाव}} | पूर्ण_नाव =अनंत आत्माराम काणेकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक =२ डिसेंबर १९०५ | जन्म_स्थान =[[मुंबई]] | मृत्यू_दिनांक = ४ मे १९८० | मृत्यू_स्थान =[[वांद्रे]] , मुंबई | कार्यक्षेत्र = साहित्य, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[कवी]], [[लेखक]], [[पत्रकार]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = आत्माराम काणेकर | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''अनंत आत्माराम काणेकर''' (जन्म : २ डिसेंबर, [[इ.स. १९०५]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}; - - ४ मे [[इ.स. १९८०]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}), हे [[मराठी भाषा|मराठी]] कवी, लेखक, व पत्रकार होते. १९३५ ते १९३९ अशी चार वर्षे ते आधी 'चित्रा’ आणि नंतर `आशा’ या साप्ताहिकांचे संपादक होते. अनंत काणेकर यांचे शालेय शिक्षण मुंबई-[[गिरगाव]] येथील चिकित्सक समूह शिरोडकर हायस्कूलमध्ये झाले. मुंबई विद्यापीठातून १९२७मध्ये [[बी.ए.]] झाल्यावर त्यांनी १९२९ साली एल.एल.बी.ची पदवी संपादन केली व वकिलीचा व्यवसाय केला. १९३३ मध्ये चांदरात या पहिल्या काव्यसंग्रहाचे आणि पुढील वर्षी पिकली पाने या [[लघुनिबंध]] संग्रहाचे प्रकाशन झाल्यानंतर त्यांनी १९३५ साली वकिली पैशाला रामराम ठोकला आणि साहित्य सेवेत स्वतःला वाहून घेतले. इ.स. १९४१मध्ये अनंत काणेकर हे मुंबईच्या खालसा महाविद्यालयात प्राध्यापक झाले. आणि तेथे पाच वर्षे नोकरी झाल्यावर सिद्धार्थ महाविद्यालयात आले. तेथूनच ते निवृत्त झाले. `प्रभात’च्या `माणूस’ चित्रपटाचे ते संवादलेखक होते{{Sfn|माणूस}}. तसेच नाट्यमन्वंतर या नाट्य संस्थेचे संस्थापक सदस्य होते. अनंत काणेकर हे मुंबईतील [[वांद्रे]] येथील [[साहित्य सहवास]] वसाहतीत ’[[झपूर्झा]]’ या इमारतीत रहात. काणेकरांच्या निधनानंतरही त्यांच्या पत्नी कमल या तेथे रहात होत्या. कमल काणेकर यांचे वयाच्या नव्वदाव्या वर्षी १८ जानेवारी २००८ रोजी निधन झाले. त्यांना दोन मुली, एक मुलगा व नातवंडे असा परिवार आहे. त्यांनी 'अनन्वय' या अनंत काणेकरांच्या आठवणींच्या पुस्तकाचे संपादन केले. अनंत काणेकर यांच्या स्मरणार्थ [[मुंबई विद्यापीठ]] एक व्याख्यानमाला चालवते. [[महाराष्ट्र]] सरकार ललित लेख असलेल्या एखाद्या पुस्तकाला अनंत काणेकर यांच्या नावाचा पुरस्कार देते. आतापर्यंत हा पुरस्कार मिळालेले लेखक :- १. [[विनायकदादा पाटील]] यांना ‘गेले लिहायचे राहून’ या ललितलेखांच्या पुस्तकाला (१९९५) <br/> २. [[गो.पु. देशपांडे]] (१९९६).<br/> ३. [[नागोराव घनश्याम देशपांडे]] (१९८७), वगैरे. == प्रकाशित साहित्य == === काव्यसंग्रह === * चांदरात, १९३३ === लघुनिबंध === * अनंतिका * उघड्या खिडक्या, १९४५ * तुटलेले तारे * पाण्यावरल्या रेषा, १९६५ * पिकली पाने, १९३४ * प्रकाशाची वारे, १९७० * शिंपले आणि मोती ===ललित लेखसंग्रह=== * आचार्य अत्रे विविधदर्शन * उजेडाची झाडे * घरकुल * निवडक गणूकाका * विजेची वेल === प्रवासवर्णन === * आमची माती, आमचे आकाश (१९४९, उत्तर भारत) * खडक कोरतात आकाश (१९६४, अमेरिका) * गुलाबी प्रकाशात बोलक्या लेखण्या (१९६९, युरोप) * धुक्यातून लाल ताऱ्याकडे (१९३७, युरोप व रशिया) * देशोदेशीच्या नवलकथा (माहितीपर) * निळे डोंगर, तांबडी माती (१९५०, दक्षिण भारत) * रक्ताची फुले (१९५९, पंजाब) * सोनेरी उन्हात पाचूची बेटे (१९५९, कोलंबो, हॉंगकॉंग) === कथा संग्रह === * अनंत काणेकर निवडक कथा (भाग १, ..) (पॉकेट बुक्स) * काळी मेहुणी व इतर कथा * जागत्या छाया * दिव्यावरती अंधार * मोरपिसे * रुपेरी वाळू (रूपककथा) === चित्रपट संवाद === * माणूस, १९३९ * आदमी, १९३९ ===नाटक=== * धूर व इतर एकांकिका * सांबर (एकांकिका) * निशिकांताची नवरी * पतंगाची दोरी == इतर == * नाट्यमन्वंतर या नाट्यसंस्थेची स्थापना ==अनंत काणेकर यांनी लिहिलेली आणि गाजलेली ध्वनिमुद्रित गाणी== * आता कशाला उद्याची बात (गायिका : [[शांता हुबळीकर]]) * आला खुशीत्‌ समिंदर (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * एकलेपणाची आग लागली (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * तू माझी अन्‌ तुझा मीच (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * दर्यावर डोले माझं (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) ==अनंत काणेकरांवरील साहित्य== * अनन्वय (अनंत काणेकर यांच्यावरील लेख, आत्मपर लेखन व भाषण) : (संपादित ग्रंथ) * अनन्वय (अनंत काणेकर - जीवन व साहित्य) (संपादिका कमल काणेकर) * अनंत काणेकर (चरित्र : लेखक -अच्युत बाळकृष्ण परमानंद) == गौरव == #अध्यक्ष, [[मराठी साहित्य संमेलन]], [[औरंगाबाद]], १९५७. #[[पद्मश्री]] पुरस्कार,१९६५. #सोव्हिएट लँड नेहरू पुरस्कार. #अनंत काणेकर मार्ग. १९७० -१९८० ह्या दशकात वांद्रे स्थानकातून पूर्व दिशेने [[कलानगर]] येथे जाण्यासाठी थेट रस्ता नव्हता. जेव्हा नवीन रस्ता बांधण्यात आला तेव्हा कवी व लेखक असलेले [[अनंत काणेकर]] ज्यांनी [[साहित्य सहवास]] ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली त्यांचे नाव मुंबई महानगरपालिकेने त्या रस्त्याला दिले व त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला.<ref>महाराष्ट्र टाईप, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,१२ मे २०२६.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == संदर्भसूची == * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/manoos/ |title= माणूस (चित्रपटाविषयीची नोंद) |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathifilmdata.com/ |मालिका= |प्रकाशक= व्ही. शांताराम प्रतिष्ठान |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathisrushti.com/articles/marathi-author-anant-kanekar/ |title= मराठी कवी, लेखक, पत्रकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= वेलणकर, संजीव |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१६ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathisrushti.com |मालिका= |प्रकाशक= मराठीसृष्टी |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = | आडनाव = | लेखक = साठे, शरद (संपा.) | सहलेखक = | title = मराठी ग्रंथसूची | मालिका = मराठी ग्रंथसूचिमाला | प्रकरण = ग्रंथकार-अल्पपरिचय-कोश | भाषा = | संपादक = साठे, शरद | प्रकाशक = राज्य मराठी विकास संस्था | आवृत्ती = १ | दिनांक = | महिना = | वर्ष = २०१४ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = ९६७ | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 81-87889-50-0 | दुवा = | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = | अ‍ॅक्सेसमहिना = | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अवतरण = }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= http://shikshanvivek.com/Encyc/2017/12/2/laghunibandhkar-anant-kanekar.aspx |title= लघुनिबंधकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= साळवेकर, अनुराधा |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१७ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= http://shikshanvivek.com |मालिका= |प्रकाशक= शिक्षणविवेक |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714214419/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 |date=2014-07-14 }} {{मराठी साहित्यिक}} {{मराठी कवी}} {{DEFAULTSORT:काणेकर,अनंत आत्माराम}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]] f4bu49qt49i0ijfjsjav6qjd9i304in 2684122 2684121 2026-05-13T12:02:42Z नरेश सावे 88037 /* संदर्भसूची */ 2684122 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = {{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_title = {{लेखनाव}} | पूर्ण_नाव =अनंत आत्माराम काणेकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक =२ डिसेंबर १९०५ | जन्म_स्थान =[[मुंबई]] | मृत्यू_दिनांक = ४ मे १९८० | मृत्यू_स्थान =[[वांद्रे]] , मुंबई | कार्यक्षेत्र = साहित्य, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[कवी]], [[लेखक]], [[पत्रकार]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = आत्माराम काणेकर | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''अनंत आत्माराम काणेकर''' (जन्म : २ डिसेंबर, [[इ.स. १९०५]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}; - - ४ मे [[इ.स. १९८०]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}), हे [[मराठी भाषा|मराठी]] कवी, लेखक, व पत्रकार होते. १९३५ ते १९३९ अशी चार वर्षे ते आधी 'चित्रा’ आणि नंतर `आशा’ या साप्ताहिकांचे संपादक होते. अनंत काणेकर यांचे शालेय शिक्षण मुंबई-[[गिरगाव]] येथील चिकित्सक समूह शिरोडकर हायस्कूलमध्ये झाले. मुंबई विद्यापीठातून १९२७मध्ये [[बी.ए.]] झाल्यावर त्यांनी १९२९ साली एल.एल.बी.ची पदवी संपादन केली व वकिलीचा व्यवसाय केला. १९३३ मध्ये चांदरात या पहिल्या काव्यसंग्रहाचे आणि पुढील वर्षी पिकली पाने या [[लघुनिबंध]] संग्रहाचे प्रकाशन झाल्यानंतर त्यांनी १९३५ साली वकिली पैशाला रामराम ठोकला आणि साहित्य सेवेत स्वतःला वाहून घेतले. इ.स. १९४१मध्ये अनंत काणेकर हे मुंबईच्या खालसा महाविद्यालयात प्राध्यापक झाले. आणि तेथे पाच वर्षे नोकरी झाल्यावर सिद्धार्थ महाविद्यालयात आले. तेथूनच ते निवृत्त झाले. `प्रभात’च्या `माणूस’ चित्रपटाचे ते संवादलेखक होते{{Sfn|माणूस}}. तसेच नाट्यमन्वंतर या नाट्य संस्थेचे संस्थापक सदस्य होते. अनंत काणेकर हे मुंबईतील [[वांद्रे]] येथील [[साहित्य सहवास]] वसाहतीत ’[[झपूर्झा]]’ या इमारतीत रहात. काणेकरांच्या निधनानंतरही त्यांच्या पत्नी कमल या तेथे रहात होत्या. कमल काणेकर यांचे वयाच्या नव्वदाव्या वर्षी १८ जानेवारी २००८ रोजी निधन झाले. त्यांना दोन मुली, एक मुलगा व नातवंडे असा परिवार आहे. त्यांनी 'अनन्वय' या अनंत काणेकरांच्या आठवणींच्या पुस्तकाचे संपादन केले. अनंत काणेकर यांच्या स्मरणार्थ [[मुंबई विद्यापीठ]] एक व्याख्यानमाला चालवते. [[महाराष्ट्र]] सरकार ललित लेख असलेल्या एखाद्या पुस्तकाला अनंत काणेकर यांच्या नावाचा पुरस्कार देते. आतापर्यंत हा पुरस्कार मिळालेले लेखक :- १. [[विनायकदादा पाटील]] यांना ‘गेले लिहायचे राहून’ या ललितलेखांच्या पुस्तकाला (१९९५) <br/> २. [[गो.पु. देशपांडे]] (१९९६).<br/> ३. [[नागोराव घनश्याम देशपांडे]] (१९८७), वगैरे. == प्रकाशित साहित्य == === काव्यसंग्रह === * चांदरात, १९३३ === लघुनिबंध === * अनंतिका * उघड्या खिडक्या, १९४५ * तुटलेले तारे * पाण्यावरल्या रेषा, १९६५ * पिकली पाने, १९३४ * प्रकाशाची वारे, १९७० * शिंपले आणि मोती ===ललित लेखसंग्रह=== * आचार्य अत्रे विविधदर्शन * उजेडाची झाडे * घरकुल * निवडक गणूकाका * विजेची वेल === प्रवासवर्णन === * आमची माती, आमचे आकाश (१९४९, उत्तर भारत) * खडक कोरतात आकाश (१९६४, अमेरिका) * गुलाबी प्रकाशात बोलक्या लेखण्या (१९६९, युरोप) * धुक्यातून लाल ताऱ्याकडे (१९३७, युरोप व रशिया) * देशोदेशीच्या नवलकथा (माहितीपर) * निळे डोंगर, तांबडी माती (१९५०, दक्षिण भारत) * रक्ताची फुले (१९५९, पंजाब) * सोनेरी उन्हात पाचूची बेटे (१९५९, कोलंबो, हॉंगकॉंग) === कथा संग्रह === * अनंत काणेकर निवडक कथा (भाग १, ..) (पॉकेट बुक्स) * काळी मेहुणी व इतर कथा * जागत्या छाया * दिव्यावरती अंधार * मोरपिसे * रुपेरी वाळू (रूपककथा) === चित्रपट संवाद === * माणूस, १९३९ * आदमी, १९३९ ===नाटक=== * धूर व इतर एकांकिका * सांबर (एकांकिका) * निशिकांताची नवरी * पतंगाची दोरी == इतर == * नाट्यमन्वंतर या नाट्यसंस्थेची स्थापना ==अनंत काणेकर यांनी लिहिलेली आणि गाजलेली ध्वनिमुद्रित गाणी== * आता कशाला उद्याची बात (गायिका : [[शांता हुबळीकर]]) * आला खुशीत्‌ समिंदर (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * एकलेपणाची आग लागली (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * तू माझी अन्‌ तुझा मीच (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * दर्यावर डोले माझं (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) ==अनंत काणेकरांवरील साहित्य== * अनन्वय (अनंत काणेकर यांच्यावरील लेख, आत्मपर लेखन व भाषण) : (संपादित ग्रंथ) * अनन्वय (अनंत काणेकर - जीवन व साहित्य) (संपादिका कमल काणेकर) * अनंत काणेकर (चरित्र : लेखक -अच्युत बाळकृष्ण परमानंद) == गौरव == #अध्यक्ष, [[मराठी साहित्य संमेलन]], [[औरंगाबाद]], १९५७. #[[पद्मश्री]] पुरस्कार,१९६५. #सोव्हिएट लँड नेहरू पुरस्कार. #अनंत काणेकर मार्ग. १९७० -१९८० ह्या दशकात वांद्रे स्थानकातून पूर्व दिशेने [[कलानगर]] येथे जाण्यासाठी थेट रस्ता नव्हता. जेव्हा नवीन रस्ता बांधण्यात आला तेव्हा कवी व लेखक असलेले [[अनंत काणेकर]] ज्यांनी [[साहित्य सहवास]] ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली त्यांचे नाव मुंबई महानगरपालिकेने त्या रस्त्याला दिले व त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला.<ref>महाराष्ट्र टाईप, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,१२ मे २०२६.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == संदर्भसूची == * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/manoos/ |title= माणूस (चित्रपटाविषयीची नोंद) |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathifilmdata.com/ |मालिका= |प्रकाशक= व्ही. शांताराम प्रतिष्ठान |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathisrushti.com/articles/marathi-author-anant-kanekar/ |title= मराठी कवी, लेखक, पत्रकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= वेलणकर, संजीव |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१६ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathisrushti.com |मालिका= |प्रकाशक= मराठीसृष्टी |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = | आडनाव = | लेखक = साठे, शरद (संपा.) | सहलेखक = | title = मराठी ग्रंथसूची | मालिका = मराठी ग्रंथसूचिमाला | प्रकरण = ग्रंथकार-अल्पपरिचय-कोश | भाषा = | संपादक = साठे, शरद | प्रकाशक = राज्य मराठी विकास संस्था | आवृत्ती = १ | दिनांक = | महिना = | वर्ष = २०१४ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = ९६७ | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 81-87889-50-0 | दुवा = | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = | अ‍ॅक्सेसमहिना = | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अवतरण = }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= http://shikshanvivek.com/Encyc/2017/12/2/laghunibandhkar-anant-kanekar.aspx |title= लघुनिबंधकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= साळवेकर, अनुराधा |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१७ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= http://shikshanvivek.com |मालिका= |प्रकाशक= शिक्षणविवेक |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714214419/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 |date=2014-07-14 }} {{मराठी साहित्यिक}} {{मराठी कवी}} {{DEFAULTSORT:काणेकर,अनंत आत्माराम}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार विजेते]] s42qkr1x9w6vzc5twlva2dcf72inpj3 2684123 2684122 2026-05-13T12:03:40Z नरेश सावे 88037 2684123 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = {{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_title = {{लेखनाव}} | पूर्ण_नाव =अनंत आत्माराम काणेकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक =२ डिसेंबर १९०५ | जन्म_स्थान =[[मुंबई]] | मृत्यू_दिनांक = ४ मे १९८० | मृत्यू_स्थान =[[वांद्रे]] , मुंबई | कार्यक्षेत्र = साहित्य, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[कवी]], [[लेखक]], [[पत्रकार]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = आत्माराम काणेकर | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''अनंत आत्माराम काणेकर''' (जन्म : २ डिसेंबर, [[इ.स. १९०५]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}; - - ४ मे [[इ.स. १९८०]]{{Sfn|साठे|२०१४|पृ. ९६७}}), हे [[मराठी भाषा|मराठी]] कवी, लेखक, व पत्रकार होते. १९३५ ते १९३९ अशी चार वर्षे ते आधी 'चित्रा’ आणि नंतर `आशा’ या साप्ताहिकांचे संपादक होते. अनंत काणेकर यांचे शालेय शिक्षण मुंबई-[[गिरगाव]] येथील चिकित्सक समूह शिरोडकर हायस्कूलमध्ये झाले. मुंबई विद्यापीठातून १९२७मध्ये [[बी.ए.]] झाल्यावर त्यांनी १९२९ साली एल.एल.बी.ची पदवी संपादन केली व वकिलीचा व्यवसाय केला. १९३३ मध्ये चांदरात या पहिल्या काव्यसंग्रहाचे आणि पुढील वर्षी पिकली पाने या [[लघुनिबंध]] संग्रहाचे प्रकाशन झाल्यानंतर त्यांनी १९३५ साली वकिली पैशाला रामराम ठोकला आणि साहित्य सेवेत स्वतःला वाहून घेतले. इ.स. १९४१मध्ये अनंत काणेकर हे मुंबईच्या खालसा महाविद्यालयात प्राध्यापक झाले. आणि तेथे पाच वर्षे नोकरी झाल्यावर सिद्धार्थ महाविद्यालयात आले. तेथूनच ते निवृत्त झाले. `प्रभात’च्या `माणूस’ चित्रपटाचे ते संवादलेखक होते{{Sfn|माणूस}}. तसेच नाट्यमन्वंतर या नाट्य संस्थेचे संस्थापक सदस्य होते. अनंत काणेकर हे मुंबईतील [[वांद्रे]] येथील [[साहित्य सहवास]] वसाहतीत ’[[झपूर्झा]]’ या इमारतीत रहात. काणेकरांच्या निधनानंतरही त्यांच्या पत्नी कमल या तेथे रहात होत्या. कमल काणेकर यांचे वयाच्या नव्वदाव्या वर्षी १८ जानेवारी २००८ रोजी निधन झाले. त्यांना दोन मुली, एक मुलगा व नातवंडे असा परिवार आहे. त्यांनी 'अनन्वय' या अनंत काणेकरांच्या आठवणींच्या पुस्तकाचे संपादन केले. अनंत काणेकर यांच्या स्मरणार्थ [[मुंबई विद्यापीठ]] एक व्याख्यानमाला चालवते. [[महाराष्ट्र]] सरकार ललित लेख असलेल्या एखाद्या पुस्तकाला अनंत काणेकर यांच्या नावाचा पुरस्कार देते. आतापर्यंत हा पुरस्कार मिळालेले लेखक :- १. [[विनायकदादा पाटील]] यांना ‘गेले लिहायचे राहून’ या ललितलेखांच्या पुस्तकाला (१९९५) <br/> २. [[गो.पु. देशपांडे]] (१९९६).<br/> ३. [[नागोराव घनश्याम देशपांडे]] (१९८७), वगैरे. == प्रकाशित साहित्य == === काव्यसंग्रह === * चांदरात, १९३३ === लघुनिबंध === * अनंतिका * उघड्या खिडक्या, १९४५ * तुटलेले तारे * पाण्यावरल्या रेषा, १९६५ * पिकली पाने, १९३४ * प्रकाशाची वारे, १९७० * शिंपले आणि मोती ===ललित लेखसंग्रह=== * आचार्य अत्रे विविधदर्शन * उजेडाची झाडे * घरकुल * निवडक गणूकाका * विजेची वेल === प्रवासवर्णन === * आमची माती, आमचे आकाश (१९४९, उत्तर भारत) * खडक कोरतात आकाश (१९६४, अमेरिका) * गुलाबी प्रकाशात बोलक्या लेखण्या (१९६९, युरोप) * धुक्यातून लाल ताऱ्याकडे (१९३७, युरोप व रशिया) * देशोदेशीच्या नवलकथा (माहितीपर) * निळे डोंगर, तांबडी माती (१९५०, दक्षिण भारत) * रक्ताची फुले (१९५९, पंजाब) * सोनेरी उन्हात पाचूची बेटे (१९५९, कोलंबो, हॉंगकॉंग) === कथा संग्रह === * अनंत काणेकर निवडक कथा (भाग १, ..) (पॉकेट बुक्स) * काळी मेहुणी व इतर कथा * जागत्या छाया * दिव्यावरती अंधार * मोरपिसे * रुपेरी वाळू (रूपककथा) === चित्रपट संवाद === * माणूस, १९३९ * आदमी, १९३९ ===नाटक=== * धूर व इतर एकांकिका * सांबर (एकांकिका) * निशिकांताची नवरी * पतंगाची दोरी == इतर == * नाट्यमन्वंतर या नाट्यसंस्थेची स्थापना ==अनंत काणेकर यांनी लिहिलेली आणि गाजलेली ध्वनिमुद्रित गाणी== * आता कशाला उद्याची बात (गायिका : [[शांता हुबळीकर]]) * आला खुशीत्‌ समिंदर (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * एकलेपणाची आग लागली (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * तू माझी अन्‌ तुझा मीच (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) * दर्यावर डोले माझं (गायिका : [[ज्योत्स्ना भोळे]]) ==अनंत काणेकरांवरील साहित्य== * अनन्वय (अनंत काणेकर यांच्यावरील लेख, आत्मपर लेखन व भाषण) : (संपादित ग्रंथ) * अनन्वय (अनंत काणेकर - जीवन व साहित्य) (संपादिका कमल काणेकर) * अनंत काणेकर (चरित्र : लेखक -अच्युत बाळकृष्ण परमानंद) == गौरव == #अध्यक्ष, [[मराठी साहित्य संमेलन]], [[औरंगाबाद]], १९५७. #[[पद्मश्री]] पुरस्कार,१९६५. #सोव्हिएट लँड नेहरू पुरस्कार. #अनंत काणेकर मार्ग. १९७० -१९८० ह्या दशकात वांद्रे स्थानकातून पूर्व दिशेने [[कलानगर]] येथे जाण्यासाठी थेट रस्ता नव्हता. जेव्हा नवीन रस्ता बांधण्यात आला तेव्हा कवी व लेखक असलेले [[अनंत काणेकर]] ज्यांनी [[साहित्य सहवास]] ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली त्यांचे नाव मुंबई महानगरपालिकेने त्या रस्त्याला दिले व त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला.<ref>महाराष्ट्र टाईप, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,१२ मे २०२६.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == संदर्भसूची == * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/manoos/ |title= माणूस (चित्रपटाविषयीची नोंद) |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathifilmdata.com/ |मालिका= |प्रकाशक= व्ही. शांताराम प्रतिष्ठान |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= https://www.marathisrushti.com/articles/marathi-author-anant-kanekar/ |title= मराठी कवी, लेखक, पत्रकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= वेलणकर, संजीव |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१६ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= https://www.marathisrushti.com |मालिका= |प्रकाशक= मराठीसृष्टी |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = | आडनाव = | लेखक = साठे, शरद (संपा.) | सहलेखक = | title = मराठी ग्रंथसूची | मालिका = मराठी ग्रंथसूचिमाला | प्रकरण = ग्रंथकार-अल्पपरिचय-कोश | भाषा = | संपादक = साठे, शरद | प्रकाशक = राज्य मराठी विकास संस्था | आवृत्ती = १ | दिनांक = | महिना = | वर्ष = २०१४ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = ९६७ | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 81-87889-50-0 | दुवा = | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = | अ‍ॅक्सेसमहिना = | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अवतरण = }} * {{संदर्भ संकेतस्थळ |दुवा= http://shikshanvivek.com/Encyc/2017/12/2/laghunibandhkar-anant-kanekar.aspx |title= लघुनिबंधकार अनंत काणेकर |अनुवादीत title= |आडनाव= |पहिले नाव= |लेखक= साळवेकर, अनुराधा |लेखकदुवा= |आडनाव2= |पहिले नाव2= |लेखक2= |लेखकदुवा2= |दिनांक= २ डिसेंबर २०१७ |महिना= |वर्ष= |आडनाव संपादक= |पहिले नाव संपादक= |संपादक= |संपादकदुवा= |आडनाव संपादक2= |पहिले नाव संपादक2= |संपादकदुवा2= |इतर संपादक= |संकेतस्थळ= http://shikshanvivek.com |मालिका= |प्रकाशक= शिक्षणविवेक |ठिकाण= |पान= |पाने= |वेळ= |भाषा= मराठी |प्रकार= |डी.ओ.आई.= |आय.एस.बी.एन= |आई.एस.एस.एन.= |ओ.सी.एल.सी.= |पी.एम.आई.डी= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= |मृतदुवा= |ॲक्सेसदिनांक= २७ जून २०१९ |अवतरण= }} * http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714214419/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2170 |date=2014-07-14 }} {{मराठी साहित्यिक}} {{मराठी कवी}} {{DEFAULTSORT:काणेकर,अनंत आत्माराम}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] tn995yk7q4fbssy48nfnqys4ys8wv94 0 65007 2684180 2683449 2026-05-13T16:17:57Z संतोष गोरे 135680 2684180 wikitext text/x-wiki [[पद्मश्री]] पुरस्कार हा भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. - विजेते, [[इ.स. १९५४]]-[[इ.स. १९५९]] === इ.स. १९५४ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[बीर भान भाटिया]] || वैद्यकीय || [[दिल्ली]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[के.आर. चक्रवर्ती]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[मथरा दास पाहवा]] || वैद्यकीय || [[आसाम]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[रेलांगी वेंकटा रामया]]|| कला|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अमलप्रवा दास]] || नागरी सेवा || [[आसाम]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[एस.पी.पी. थोरात|ले. जन. एस. पि. पाटील थोरात]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अखिल चंद्रा मित्रा]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अप्पासाहेब बाळासाहेब पंत]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[माचानी सोमप्पा]] || नागरी सेवा || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[वसंत रामजी खानोलकर]] || वैद्यकीय || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[के. शंकर पिल्लई]] || कला || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[सुरेंद्र कुमार डे ]] || नागरी सेवा|| [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[तारलोक सिंग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अचम्मा मथाइ]] || नागरी सेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[आशा देवी आर्यनायकम]] || समाजसेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[भाग मेहता]] || नागरी सेवा|| [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[कॅप्टन पेरिन]] || नागरी सेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[म्रण्मयी राय]] || नागरी सेवा || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |} === इ.स. १९५५ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[मानेश प्रसाद मेहरा]] || वैद्यकीय || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[प्रकाश वर्घेसे बेंजामिन]] || वैद्यकीय || [[केरळ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[सिद्दा नाथ कौल]] || वैद्यकीय || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || [[पं. ओंकार नाथ ठाकुर]] || कला || [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[दिगंबर वासुदेव जोगळेकर]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[हबिबुर रहमान]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[हुमायुन मिर्झा]] || नागरी सेवा|| [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[केवल सिंग चौधरी]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[क्रृष्णकांत हांडिकी]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[आसाम]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[ल़क्ष्मीनारायण साहु]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[मानक जहांगिर भिकाजी मानेकजी]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[मेरी क्लबवाल जाधव]] || समाज कार्य|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[रतन शास्त्री]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[राजस्थान]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[झरिना करिमभाय]] || समाज कार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |} === इ.स. १९५६ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[चिंतामण गोविंद पंडित]] || वैद्यकीय || [[गुजरात]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[आयझक सॅंत्रा]] || वैद्यकीय || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[एम.सि. मोदी]] || वैद्यकीय || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. मोहन लाल|| वैद्यकीय || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[सोहन सिंग]] || वैद्यकीय || [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[सुर्या कुमार भुयान]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[राजस्थान]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[सतिश चंद्रा मजुमदार]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[स्थानम नरसिम्हा राव]] || कला || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[सुखदेव पांडे]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[उत्तराखंड]] || भारत |} === इ.स. १९५७ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[खुशदेव सिंग]] || वैद्यकीय || [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[क्रिश्नास्वामी रामैया]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[शियाली रामारिथा रंगनाथन]] || Librarianship || [[कर्नाटक]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || [[मेजर गुरबक्श सिंग]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || [[मेजर रालेंगनाओ खथिंग]] || Public Affairs || [[मनिपुर]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[आत्माराम रामचंद चेल्लानी]] || नागरी सेवा|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[बलबिर सिंग]] || क्रीडा || [[चंदिगढ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[द्वारम वेंकटस्वामी नायडू]] || कला|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[लक्ष्मण महादेव चितळे]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[नारायण स्वामी धर्मराजन]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[राम प्रकाश गहलोत]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[समरेंद्रनाथ सेन]] || नागरी सेवा|| [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[सुधिर राजन खस्तिगिर]] || कला || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[थक्कडु नातेससस्त्रिगल जगदिसन]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || [[नलिनीबाला देवी]] || साहित्य & शिक्षण || [[आसाम]] || भारत |} === इ.स. १९५८ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५८]] || [[ब्रिग. राम सिंग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब (भारत)| पंजाब]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[अर्गुला नागाराजा राव]] || व्यापार व उद्योग || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[बाल राज निझावान]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || || [[ऑस्ट्रेलिया]] |- | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[बेंजामिन पेरी पाल]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[नवलपक्कम पार्थसारथी]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || || [[थायलंड]] |- | [[इ.स. १९५८]] || [[नर्गिस दत्त|कुमारी नर्गिस]] || कला || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || [[कुंवव दिग्विजय सिंग]] || क्रीडा || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[बलवंत सिंग पुरी]] || समाजकार्य || [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[देबाकी कुमार बोस]] || कला || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[लक्ष्मीनारायन पुलराम अनंथक्रुश्नन रामदास]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[मगनलाल त्रिभुवनदास व्यास]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[गुजरात]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[मोतुरी सत्यनारायन]] || Public Affairs || [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[पुनामलै एकबरमन्थन]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[राम चंद्र वर्मा]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[सत्यजीत रे]] || कला || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[शंभु महाराज]] || कला || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[देविका राणी]] || कला || [[कर्नाटक]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[फातीमा इस्माइल]] || समाजकार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[आर.एस. सुब्बलक्ष्मी]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |} === इ.स. १९५९ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! क्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| डॉ. [[मेरी रत्नम्मा इसाक]] || समाजकार्य || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[आत्मा राम (उद्योजक)|आत्मा राम]] || व्यापार उदीम || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[बद्री नाथ उप्पल]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[चंडीगढ]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[शिवाजी गणेश पटवर्धन]] || वैद्यकशास्त्र || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || [[शैला बाला दास]] || समाजकार्य || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || [[बलवंत सिंग नग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || [[गणेश गोबिंद कारखानीस]] || समाजकार्य || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || [[होमी नुसरवानजी सेठना]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[कोमारव्होलू चंद्रशेखरन]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[लक्ष्मण सिंग जंगपांगी]] || समाजकार्य || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[मनोहर बळवंत दिवान]] || समाजकार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[मॅथ्यू कंदातिल मतुल्ला]] || नागरी सेवा|| [[कर्नाटक]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[मिहिर सेन]] || क्रीडा || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[मिल्खा सिंग]] || क्रीडा || [[चंडीगढ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[ओम प्रकाश माथुर]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[ओंकार श्रीनिवास मूर्ती]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[परमेश्वरन कुट्टप्प पणिक्कर]] || नागरी सेवा|| [[केरळ]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[परिक्षितलाल लल्लुभाई मजमुदार]] || समाजकार्य || [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[प्रतापी गिरधारीलाल मेहता]] || Public Affairs || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[सुरेन्द्र नाथ कर]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |} {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते|पद्मश्री पुरस्कार विजेते]] |मागील=पुरस्कार नव्हता |पुढील=[[पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९६०-१९६९]] |पासून=[[इ.स. १९५४]] |पर्यंत=[[इ.स. १९५९]] }} [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] c3i7qkk7k52ai3pb64cf9n048q1iokj 2684199 2684180 2026-05-13T16:55:54Z संतोष गोरे 135680 2684199 wikitext text/x-wiki [[पद्मश्री]] पुरस्कार हा भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. - विजेते, [[इ.स. १९५४]]-[[इ.स. १९५९]] === इ.स. १९५४ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[बीर भान भाटिया]] || वैद्यकीय || [[दिल्ली]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[के.आर. चक्रवर्ती]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || डॉ. [[मथरा दास पाहवा]] || वैद्यकीय || [[आसाम]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[रेलांगी वेंकटा रामया]]|| कला|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अमलप्रवा दास]] || नागरी सेवा || [[आसाम]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[एस.पी.पी. थोरात|ले. जन. एस. पि. पाटील थोरात]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अखिल चंद्रा मित्रा]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अप्पासाहेब बाळासाहेब पंत]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[माचानी सोमप्पा]] || नागरी सेवा || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[वसंत रामजी खानोलकर]] || वैद्यकीय || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[के. शंकर पिल्लई]] || कला || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[सुरेंद्र कुमार डे ]] || नागरी सेवा|| [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[तरलोक सिंग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[अचम्मा मथाइ]] || नागरी सेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[आशा देवी आर्यनायकम]] || समाजसेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[भाग मेहता]] || नागरी सेवा|| [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[कॅप्टन पेरिन]] || नागरी सेवा || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५४|१९५४]] || [[म्रण्मयी राय]] || नागरी सेवा || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |} === इ.स. १९५५ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[मानेश प्रसाद मेहरा]] || वैद्यकीय || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[प्रकाश वर्घेसे बेंजामिन]] || वैद्यकीय || [[केरळ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || डॉ. [[सिद्दा नाथ कौल]] || वैद्यकीय || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || [[पं. ओंकार नाथ ठाकुर]] || कला || [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[दिगंबर वासुदेव जोगळेकर]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[हबिबुर रहमान]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[हुमायुन मिर्झा]] || नागरी सेवा|| [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[केवल सिंग चौधरी]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[क्रृष्णकांत हांडिकी]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[आसाम]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[ल़क्ष्मीनारायण साहु]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्री [[मानक जहांगिर भिकाजी मानेकजी]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[मेरी क्लबवाल जाधव]] || समाज कार्य|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[रतन शास्त्री]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[राजस्थान]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५५|१९५५]] || श्रीमती. [[झरिना करिमभाय]] || समाज कार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |} === इ.स. १९५६ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[चिंतामण गोविंद पंडित]] || वैद्यकीय || [[गुजरात]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[आयझक सॅंत्रा]] || वैद्यकीय || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[एम.सि. मोदी]] || वैद्यकीय || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. मोहन लाल|| वैद्यकीय || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[सोहन सिंग]] || वैद्यकीय || [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || डॉ. [[सुर्या कुमार भुयान]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[राजस्थान]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[सतिश चंद्रा मजुमदार]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[स्थानम नरसिम्हा राव]] || कला || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- |[[इ.स. १९५६]] || श्री [[सुखदेव पांडे]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[उत्तराखंड]] || भारत |} === इ.स. १९५७ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[खुशदेव सिंग]] || वैद्यकीय || [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[क्रिश्नास्वामी रामैया]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || डॉ. [[शियाली रामारिथा रंगनाथन]] || Librarianship || [[कर्नाटक]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || [[मेजर गुरबक्श सिंग]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || [[मेजर रालेंगनाओ खथिंग]] || Public Affairs || [[मनिपुर]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[आत्माराम रामचंद चेल्लानी]] || नागरी सेवा|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[बलबिर सिंग]] || क्रीडा || [[चंदिगढ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[द्वारम वेंकटस्वामी नायडू]] || कला|| [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] || नागरी सेवा|| [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[लक्ष्मण महादेव चितळे]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[नारायण स्वामी धर्मराजन]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[राम प्रकाश गहलोत]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[समरेंद्रनाथ सेन]] || नागरी सेवा|| [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[सुधिर राजन खस्तिगिर]] || कला || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५७]] || श्री [[थक्कडु नातेससस्त्रिगल जगदिसन]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५७]] || [[नलिनीबाला देवी]] || साहित्य & शिक्षण || [[आसाम]] || भारत |} === इ.स. १९५८ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! कार्यक्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५८]] || [[ब्रिग. राम सिंग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब (भारत)| पंजाब]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[अर्गुला नागाराजा राव]] || व्यापार व उद्योग || [[आंध्र प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[बाल राज निझावान]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || || [[ऑस्ट्रेलिया]] |- | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[बेंजामिन पेरी पाल]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || डॉ. [[नवलपक्कम पार्थसारथी]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || || [[थायलंड]] |- | [[इ.स. १९५८]] || [[नर्गिस दत्त|कुमारी नर्गिस]] || कला || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || [[कुंवव दिग्विजय सिंग]] || क्रीडा || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[बलवंत सिंग पुरी]] || समाजकार्य || [[पंजाब]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[देबाकी कुमार बोस]] || कला || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[लक्ष्मीनारायन पुलराम अनंथक्रुश्नन रामदास]] || विज्ञान व अभियांत्रिकी || [[दिल्ली]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[मगनलाल त्रिभुवनदास व्यास]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[गुजरात]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[मोतुरी सत्यनारायन]] || Public Affairs || [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[पुनामलै एकबरमन्थन]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[राम चंद्र वर्मा]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[सत्यजीत रे]] || कला || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्री [[शंभु महाराज]] || कला || [[उत्तर प्रदेश]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[देविका राणी]] || कला || [[कर्नाटक]] || भारत |- | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[फातीमा इस्माइल]] || समाजकार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe | [[इ.स. १९५८]] || श्रीमती [[आर.एस. सुब्बलक्ष्मी]] || समाजकार्य || [[तामिलनाडु]] || भारत |} === इ.स. १९५९ मधील पुरस्कार विजेते === {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="100%" ! वर्ष ! नाव ! क्षेत्र ! राज्य ! देश |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| डॉ. [[मेरी रत्नम्मा इसाक]] || समाजकार्य || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[आत्मा राम (उद्योजक)|आत्मा राम]] || व्यापार उदीम || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[बद्री नाथ उप्पल]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[चंडीगढ]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || डॉ. [[शिवाजी गणेश पटवर्धन]] || वैद्यकशास्त्र || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || [[शैला बाला दास]] || समाजकार्य || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || [[बलवंत सिंग नग]] || नागरी सेवा|| [[पंजाब]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]] || [[गणेश गोबिंद कारखानीस]] || समाजकार्य || [[कर्नाटक]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]] || [[होमी नुसरवानजी सेठना]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[कोमारव्होलू चंद्रशेखरन]] || साहित्य आणि शिक्षण || [[तामिलनाडु]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[लक्ष्मण सिंग जंगपांगी]] || समाजकार्य || [[ओडिशा|ओडिशा]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[मनोहर बळवंत दिवान]] || समाजकार्य || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[मॅथ्यू कंदातिल मतुल्ला]] || नागरी सेवा|| [[कर्नाटक]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[मिहिर सेन]] || क्रीडा || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[मिल्खा सिंग]] || क्रीडा || [[चंडीगढ]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[ओम प्रकाश माथुर]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[ओंकार श्रीनिवास मूर्ती]] || नागरी सेवा|| [[तामिलनाडु]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[परमेश्वरन कुट्टप्प पणिक्कर]] || नागरी सेवा|| [[केरळ]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[परिक्षितलाल लल्लुभाई मजमुदार]] || समाजकार्य || [[गुजरात]] || भारत |- |[[इ.स. १९५९]]|| [[प्रतापी गिरधारीलाल मेहता]] || Public Affairs || [[महाराष्ट्र]] || भारत |- bgcolor=#edf3fe |[[इ.स. १९५९]]|| [[सुरेन्द्र नाथ कर]] || विज्ञान आणि तंत्रज्ञान || [[पश्चिम बंगाल]] || भारत |} {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते|पद्मश्री पुरस्कार विजेते]] |मागील=पुरस्कार नव्हता |पुढील=[[पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९६०-१९६९]] |पासून=[[इ.स. १९५४]] |पर्यंत=[[इ.स. १९५९]] }} [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] 7uvxf37ntmouzlv7jcir63ibqehdqb5 0 67997 2684117 2684111 2026-05-13T11:59:26Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:तमिळगा वेट्री कळघम]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684117 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} {{Infobox officeholder | name = जोसेफ विजय | office = तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री | order = ९वे | term_start = १० मे २०२६ | governor = [[राजेंद्र आर्लेकर]] | predecessor = [[एम.के. स्टॅलिन]] | 1blankname1 = मंत्रालय आणि विभाग | 1namedata1 = * सार्वजनिक विभाग * नगरपालिका प्रशासन आणि पाणीपुरवठा विभाग * महसूल विभाग * तमिळनाडू पोलीस * गृह, मद्यनिषेध आणि उत्पादन शुल्क विभाग * नियोजन, विकास आणि विशेष उपक्रम विभाग * विशेष कार्यक्रम अंमलबजावणी विभाग * दिव्यांग कल्याण विभाग | term_start1 = १० मे २०२६ | predecessor1 = [[एम.के. स्टॅलिन]] | office2 = [[आमदार]] [[तमिळनाडू विधानसभा]] | constituency2 = पेरंबूर विधानसभा | term_start2 = ४ मे २०२६ | predecessor2 = आर डी शेखर | term_start3 = | term_end3 = | constituency3 = | predecessor3 = | office4 = अध्यक्ष [[तमिळगा वेट्री कळघम]] | term_start4 = २ फेब्रुवारी २०२४ | 1blankname4 = सचिव | 1namedata4 = [[एन. आनंद]] | predecessor4 = पदस्थ | image = Vijay at Jana Nayagan's pooja ceremony.jpg | caption = विजय (२०२४ मधे) | birth_name = जोसेफ विजय चंद्रशेखर | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|6|22}} | birth_place = [[मद्रास]], तमिळनाडू | other_name = इळैयतळपती विजय, तळपती, मास हिरो, साऊथ मेगास्टार | party = [[तमिळगा वेट्री कळघम]] | spouse = {{लग्न|संकगीता|25 August 1999|2025|end=घटस्फोट}} | children = संजय, दिव्या | father = [[एस.ए. चंद्रशेखर]] | mother = [[शोभा चंद्रशेखर]] | occupation = {{hlist|राजकारणी|अभिनेता}} | relatives = | awards = | signature = Vijay-tranperent-signature.png | education = लोयोला कॉलेज, मद्रास (अपूर्ण) }} '''जोसेफ विजय चंद्रशेखर''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: விஜய்) ([[जून २२]], [[इ.स. १९७४|१९७४]] - हयात) हे तमिळ चित्रपट अभिनेते (तसेच त्यांनी पार्श्वगायन देखील केले आहे.) आहेत. १९९२ सालापासून ते अभिनय क्षेत्रात काम करीत आहेत. ते तमिळ चित्रपट सृष्टीत आघाडीचे यशस्वी नायक असून, २०२६ पासून तामिळनाडूचे ९ मुख्यमंत्री आहेत. त्यांना लोक '''इळैयतळपती विजय''' या नावाने ओळखतात. ते साहसी दृश्यांसाठी प्रसिद्ध आहेत. "पूवे उनकाह (१९९६)", "कादलक्कु मरियादै (१९९७)", "कुशी (२०००)", "गिल्ली (२००४)", "पोक्किरी(२००७)" हे त्यांचे काही व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपट. त्यांचे भरपूर चित्रपटांचे दुसऱ्या भाषांमध्ये रिमेक झाले आहेत, त्यामध्ये हिंदीत सलमान खानचा “वॉन्टेड” त्यांचा चित्रपट “पोक्किरी” तमिळचा आणि अक्षय कुमार “हॉलिडे” हा “थुप्पाकी”चा रिमेक होता. सध्या ते आयपीएल मधील "[[चेन्नई सुपर किंग्स]]" ह्या संघाचे "ब्रँड ॲंबसेडर" आहेत. ते चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक [[एस.ए. चंद्रशेखर]] यांचे चिरंजीव आहेत. == चित्रपटाची कारकिर्द == {{बदल}} === अभिनय === {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! चित्रपट ! भूमिका ! नोंद |- | rowspan="2" | १९८४ | वेट्री | विजय | |- | कुुुदुंबम | नारदा | |- | १९८६ | वसंत रागम | विजय | |- | १९८७ | सट्टम ओरु विलैयाट्टु | राजा | |- | १९८८ | इतु एंंगल नीती | | |- | rowspan="4" | १९९२ | नालय थीर्पू | विजय | |- | सेंथूरापंडी | विजय | |- | रसिगन | विजय | |- | देवा | देवा | |- | rowspan="3"| १९९५ | राजावीन पार्वैयिले | राजा | |- | विष्णु | विष्णू | |- | चंद्रलेखा | रहीम | |- | rowspan="5"| १९९६ | कोयम्बटूर माप्ले | बालू | |- | [[पूवे उनक्काग]] | राजा | |- | [[वसंत वासल]] | विजय | |- | मान्बुमिगु मानवन | शिवा | |- | [[सेल्वा]] | सेल्वा | |- | rowspan="5"| १९९७ | [[कालामेल्लम काथिरुप्पें]] | कन्नन | |- | [[लव टुडे]] | गणेश | |- | [[वन्स मोर]] | विजय | |- | [[नेर्रुक्कू नेर]] | विजय | |- | [[काधालुक्कु मरियाधई]] | जीवानन्दम | '''विजेता,''' सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार (तमिळनाडू राज्य) |- | rowspan="3"| १९९८ | [[निनैत्तेन बंधाई]] | गोकुलकृष्णन | |- | [[प्रियमुदन]] | वसंत | |- | [[निलावे वा]] | सेलुवाई | |- | rowspan="4"| १९९९ | [[थुल्लाध मनमुम थुल्लुम]] | कुट्टी | |- | [[एन्द्रेंदृम काधल]] | विजय | |- | [[नेंजिनिले]] | करुणाकरन | |- | [[मिन्सारा कन्ना]] | कन्नन | |- | rowspan="3"| २००० | [[कन्नुक्कुल निलवु]] | गौथम | |- | [[कुशी]] | शिवा | |- | [[प्रियमानवले]] | विजय | |- | rowspan="3"| २००१ | फ्रेंड्स | अरविन्थ | |- | [[बद्री]] | बद्री | |- | शाहजहां | अशोक | |- | rowspan="3"| २००२ | तमिलन | सूर्या | |- | [[यूथ]] | शिवा | |- | भगवती | भगवती | |- | rowspan="3"| २००३ | [[वसीगारा]] | भूपथी | |- | [[पुतिय गीतै]] | सारथी | |- | [[थिरुमलै]] | थिरुमलै | |- | rowspan="3"| २००४ | [[उदया]] | उदयकुमरन | |- | [[घिल्ली]] | सरवनवेलु | |- | मधुर | मधुरवेल | |- | rowspan="4"| २००५ | [[थिरुपाची]] | सिवगिरी | '''विजेता,''' सर्वश्रेष्ठ अभिनेता (तमिलनाडु राज्य फ़िल्म) |- | सचीन | सचीन | |- | सुकरन | सुकरन | एक्सटेनटेड केमेओ |- | सिवकासी | सिवकासी (मुत्तप्पा) | |- | २००६ | आधी | आधी | |- | rowspan="2"| २००७ | [[पोक्किरी]] | सत्यमूर्ति (तमिल) | '''विजेता,''' विजय पुरस्कार (चित्रपट:एंटरटेइनर ऑफ़ द इयर) |- | [[अलगिय तमिल मगन]] | गुरू ,<br /> प्रसाद | |- | rowspan="2"| २००८ | कुरुवी | वेट्रिवेल | |- | पन्धयम | खुद | छोटा किरदार |- | rowspan="2"| २००९ | [[विल्लू]] | पुगल,<br />मेजर सरवनन | |- | [[वेट्टैक्कारन]] | ऑटो रवि (पुलिस रवि) | |- | २०१० | सुरा | सुरा | |- | rowspan="2" |२०११ | कावलन | भूमिनातन | |- |वेलायुतम |वेलायुतम | |- | rowspan="3" |२०१२ |नन्बन |कोसक्सि पसपुगल (पन्चवन पारिवेन्दन) | |- |[[राउडी राठौर]] | |हिंदी चित्रपट; "चिंता ता" गाण्यात पाहुणा कलाकार |- |[[तुप्पाक्की]] |जगदीश दनपाल | |- |२०१३ |तलैवा |विश्वा रामदुुुरैै | |- | rowspan="2" |२०१४ |जिल्ला |शक्ती | |- |कत्ति |कतिरेसन, जीवानंंदम | |- |२०१५ |पुलि |मरुदीरन, पुलिवेंदन | |- |२०१६ | थेरी |विजय कुमार (जोसफ कुरुविल्ला, धर्मेश्वर) | |- | rowspan="2" |२०१७ |बैरवा |बैरवा | |- |[[मेर्सल]] |वेट्री, मारन, वेट्रीमारन | |- |२०१८ |सरकार |सुन्दर रामस्वामी | |- |२०१९ |बिगिल |मैखेल, रायप्पन | |- |२०२१ |मास्टर |जान दुरैराज (जे.डी) | |- |२०२२ |रॉ (बीस्ट)'' |वीरा राघवन |फिल्माने |- |२०२३ |वारिस (बारिसू) |विजय राजेंद्र | |- |२०२३ |लियो |लियो दास / पार्थिपन | |- |२०२४ |(द ग्रेटेस्ट ऑफ ऑल टाईम) G.O.A.T | |५ सप्टेंबर २०२४ मध्ये प्रदर्शित |} === पार्श्व गायक === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! गीत ! फ़िल्म ! अन्य नोट |- | [[२००५|2005]] | वादी वादी | ''[[साचें]] '' | |- | rowspan="2"|[[२००२|2002]] | कोका-कोला | ''[[बगावाथी]]'' | |- | उल्लाथई किल्लाधाए | ''[[तमिलन]]'' | सह अभिनेत्री [[प्रियंका चोपड़ा]], के साथ गाया |- | [[२००१|2001]] | एन्नोदा लैला | ''[[बद्री]]'' | |- | rowspan="3"|[[२०००|2000]] | मिसिसिपी नधी कुलुंगा | ''[[प्रियामानावाले]] '' | |- | सिंनन चिरु | ''[[कन्नुक्कुल निलवु]]'' | फ़िल्म संस्करण में |- | इरवु पगली | ''[[कन्नुक्कुल निलवु]] '' | फ़िल्म संस्करण में |- | [[१९९९|1999]] | थान्गानिराठुकू | ''[[नेंजिनिले]] '' | |- | rowspan="7"|[[१९९८|1998]] | टिक टिक टिक | ''थुल्ली थिरिन्था कलाम'' | गायक[[पी. उन्नी कृष्णन]] के साथ गाया |- | रोद्दुला ओरु | ''[[पेरियान्ना]] '' | [[सूर्य शिवकुमार]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | थम्मादिक्किरा स्त्यला पथु | ''[[पेरियान्ना]] '' | [[सूर्य शिवकुमार]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | कलाठुक्कू ओरु गण | ''[[वेली]]'' | अभिनेता [[विग्नेश]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | चंदिरा मंदालाथई | ''[[निलावे वा]] '' | |- | निलावे ... निलावे | ''[[निलावे वा]]'' | |- | मोव्रिया मोव्रिया | ''[[प्रियामुदन]] '' | |- | rowspan="2"|[[१९९७|1997]] | ओह बेबी बेबी | ''[[कधालुक्कू मरियाधई]]'' | |- | उर्मिला उर्मिला | ''[[वन्स मोर]]'' | |- | rowspan="3"|[[१९९६|1996]] | चिकन करे | ''[[सेल्वा]]'' | |- | अंजाम नंबर बुस्सिल एरी | ''[[कालामेल्लम काथिरुप्पें]] '' | |- | थिरुप्प्ति पाना मोट्टा | ''[[मान्बुमिगु मानवान]] '' | |- | [[१९९५|1995]] | बोम्बोई पार्टी शिल्पा शेट्टी | ''[[कोयम्बटूर माप्ले]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | थोत्ताबेत्लाए | ''[[विष्णु]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | अददा अलमेलु आवीं पसुम्पालू | ''[[देवा]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | कोथ्थागिरी कुप्पम्मा | ''[[देवा]]'' | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:विजय, जोसेफ}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:तमिळनाडूचे आमदार]] [[वर्ग:तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय पुरुष गायक]] [[वर्ग:तमिळगा वेट्री कळघम पक्षातील राजकारणी]] rrzr4vflan1w1diecojf9n8pqxnfupw 2684208 2684117 2026-05-14T01:59:48Z CommonsDelinker 685 Vijay-tranperent-signature.png या चित्राऐवजी Vijay-transparent-signature.png चित्र वापरले. 2684208 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} {{Infobox officeholder | name = जोसेफ विजय | office = तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री | order = ९वे | term_start = १० मे २०२६ | governor = [[राजेंद्र आर्लेकर]] | predecessor = [[एम.के. स्टॅलिन]] | 1blankname1 = मंत्रालय आणि विभाग | 1namedata1 = * सार्वजनिक विभाग * नगरपालिका प्रशासन आणि पाणीपुरवठा विभाग * महसूल विभाग * तमिळनाडू पोलीस * गृह, मद्यनिषेध आणि उत्पादन शुल्क विभाग * नियोजन, विकास आणि विशेष उपक्रम विभाग * विशेष कार्यक्रम अंमलबजावणी विभाग * दिव्यांग कल्याण विभाग | term_start1 = १० मे २०२६ | predecessor1 = [[एम.के. स्टॅलिन]] | office2 = [[आमदार]] [[तमिळनाडू विधानसभा]] | constituency2 = पेरंबूर विधानसभा | term_start2 = ४ मे २०२६ | predecessor2 = आर डी शेखर | term_start3 = | term_end3 = | constituency3 = | predecessor3 = | office4 = अध्यक्ष [[तमिळगा वेट्री कळघम]] | term_start4 = २ फेब्रुवारी २०२४ | 1blankname4 = सचिव | 1namedata4 = [[एन. आनंद]] | predecessor4 = पदस्थ | image = Vijay at Jana Nayagan's pooja ceremony.jpg | caption = विजय (२०२४ मधे) | birth_name = जोसेफ विजय चंद्रशेखर | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|6|22}} | birth_place = [[मद्रास]], तमिळनाडू | other_name = इळैयतळपती विजय, तळपती, मास हिरो, साऊथ मेगास्टार | party = [[तमिळगा वेट्री कळघम]] | spouse = {{लग्न|संकगीता|25 August 1999|2025|end=घटस्फोट}} | children = संजय, दिव्या | father = [[एस.ए. चंद्रशेखर]] | mother = [[शोभा चंद्रशेखर]] | occupation = {{hlist|राजकारणी|अभिनेता}} | relatives = | awards = | signature = Vijay-transparent-signature.png | education = लोयोला कॉलेज, मद्रास (अपूर्ण) }} '''जोसेफ विजय चंद्रशेखर''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: விஜய்) ([[जून २२]], [[इ.स. १९७४|१९७४]] - हयात) हे तमिळ चित्रपट अभिनेते (तसेच त्यांनी पार्श्वगायन देखील केले आहे.) आहेत. १९९२ सालापासून ते अभिनय क्षेत्रात काम करीत आहेत. ते तमिळ चित्रपट सृष्टीत आघाडीचे यशस्वी नायक असून, २०२६ पासून तामिळनाडूचे ९ मुख्यमंत्री आहेत. त्यांना लोक '''इळैयतळपती विजय''' या नावाने ओळखतात. ते साहसी दृश्यांसाठी प्रसिद्ध आहेत. "पूवे उनकाह (१९९६)", "कादलक्कु मरियादै (१९९७)", "कुशी (२०००)", "गिल्ली (२००४)", "पोक्किरी(२००७)" हे त्यांचे काही व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपट. त्यांचे भरपूर चित्रपटांचे दुसऱ्या भाषांमध्ये रिमेक झाले आहेत, त्यामध्ये हिंदीत सलमान खानचा “वॉन्टेड” त्यांचा चित्रपट “पोक्किरी” तमिळचा आणि अक्षय कुमार “हॉलिडे” हा “थुप्पाकी”चा रिमेक होता. सध्या ते आयपीएल मधील "[[चेन्नई सुपर किंग्स]]" ह्या संघाचे "ब्रँड ॲंबसेडर" आहेत. ते चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक [[एस.ए. चंद्रशेखर]] यांचे चिरंजीव आहेत. == चित्रपटाची कारकिर्द == {{बदल}} === अभिनय === {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! चित्रपट ! भूमिका ! नोंद |- | rowspan="2" | १९८४ | वेट्री | विजय | |- | कुुुदुंबम | नारदा | |- | १९८६ | वसंत रागम | विजय | |- | १९८७ | सट्टम ओरु विलैयाट्टु | राजा | |- | १९८८ | इतु एंंगल नीती | | |- | rowspan="4" | १९९२ | नालय थीर्पू | विजय | |- | सेंथूरापंडी | विजय | |- | रसिगन | विजय | |- | देवा | देवा | |- | rowspan="3"| १९९५ | राजावीन पार्वैयिले | राजा | |- | विष्णु | विष्णू | |- | चंद्रलेखा | रहीम | |- | rowspan="5"| १९९६ | कोयम्बटूर माप्ले | बालू | |- | [[पूवे उनक्काग]] | राजा | |- | [[वसंत वासल]] | विजय | |- | मान्बुमिगु मानवन | शिवा | |- | [[सेल्वा]] | सेल्वा | |- | rowspan="5"| १९९७ | [[कालामेल्लम काथिरुप्पें]] | कन्नन | |- | [[लव टुडे]] | गणेश | |- | [[वन्स मोर]] | विजय | |- | [[नेर्रुक्कू नेर]] | विजय | |- | [[काधालुक्कु मरियाधई]] | जीवानन्दम | '''विजेता,''' सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार (तमिळनाडू राज्य) |- | rowspan="3"| १९९८ | [[निनैत्तेन बंधाई]] | गोकुलकृष्णन | |- | [[प्रियमुदन]] | वसंत | |- | [[निलावे वा]] | सेलुवाई | |- | rowspan="4"| १९९९ | [[थुल्लाध मनमुम थुल्लुम]] | कुट्टी | |- | [[एन्द्रेंदृम काधल]] | विजय | |- | [[नेंजिनिले]] | करुणाकरन | |- | [[मिन्सारा कन्ना]] | कन्नन | |- | rowspan="3"| २००० | [[कन्नुक्कुल निलवु]] | गौथम | |- | [[कुशी]] | शिवा | |- | [[प्रियमानवले]] | विजय | |- | rowspan="3"| २००१ | फ्रेंड्स | अरविन्थ | |- | [[बद्री]] | बद्री | |- | शाहजहां | अशोक | |- | rowspan="3"| २००२ | तमिलन | सूर्या | |- | [[यूथ]] | शिवा | |- | भगवती | भगवती | |- | rowspan="3"| २००३ | [[वसीगारा]] | भूपथी | |- | [[पुतिय गीतै]] | सारथी | |- | [[थिरुमलै]] | थिरुमलै | |- | rowspan="3"| २००४ | [[उदया]] | उदयकुमरन | |- | [[घिल्ली]] | सरवनवेलु | |- | मधुर | मधुरवेल | |- | rowspan="4"| २००५ | [[थिरुपाची]] | सिवगिरी | '''विजेता,''' सर्वश्रेष्ठ अभिनेता (तमिलनाडु राज्य फ़िल्म) |- | सचीन | सचीन | |- | सुकरन | सुकरन | एक्सटेनटेड केमेओ |- | सिवकासी | सिवकासी (मुत्तप्पा) | |- | २००६ | आधी | आधी | |- | rowspan="2"| २००७ | [[पोक्किरी]] | सत्यमूर्ति (तमिल) | '''विजेता,''' विजय पुरस्कार (चित्रपट:एंटरटेइनर ऑफ़ द इयर) |- | [[अलगिय तमिल मगन]] | गुरू ,<br /> प्रसाद | |- | rowspan="2"| २००८ | कुरुवी | वेट्रिवेल | |- | पन्धयम | खुद | छोटा किरदार |- | rowspan="2"| २००९ | [[विल्लू]] | पुगल,<br />मेजर सरवनन | |- | [[वेट्टैक्कारन]] | ऑटो रवि (पुलिस रवि) | |- | २०१० | सुरा | सुरा | |- | rowspan="2" |२०११ | कावलन | भूमिनातन | |- |वेलायुतम |वेलायुतम | |- | rowspan="3" |२०१२ |नन्बन |कोसक्सि पसपुगल (पन्चवन पारिवेन्दन) | |- |[[राउडी राठौर]] | |हिंदी चित्रपट; "चिंता ता" गाण्यात पाहुणा कलाकार |- |[[तुप्पाक्की]] |जगदीश दनपाल | |- |२०१३ |तलैवा |विश्वा रामदुुुरैै | |- | rowspan="2" |२०१४ |जिल्ला |शक्ती | |- |कत्ति |कतिरेसन, जीवानंंदम | |- |२०१५ |पुलि |मरुदीरन, पुलिवेंदन | |- |२०१६ | थेरी |विजय कुमार (जोसफ कुरुविल्ला, धर्मेश्वर) | |- | rowspan="2" |२०१७ |बैरवा |बैरवा | |- |[[मेर्सल]] |वेट्री, मारन, वेट्रीमारन | |- |२०१८ |सरकार |सुन्दर रामस्वामी | |- |२०१९ |बिगिल |मैखेल, रायप्पन | |- |२०२१ |मास्टर |जान दुरैराज (जे.डी) | |- |२०२२ |रॉ (बीस्ट)'' |वीरा राघवन |फिल्माने |- |२०२३ |वारिस (बारिसू) |विजय राजेंद्र | |- |२०२३ |लियो |लियो दास / पार्थिपन | |- |२०२४ |(द ग्रेटेस्ट ऑफ ऑल टाईम) G.O.A.T | |५ सप्टेंबर २०२४ मध्ये प्रदर्शित |} === पार्श्व गायक === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! गीत ! फ़िल्म ! अन्य नोट |- | [[२००५|2005]] | वादी वादी | ''[[साचें]] '' | |- | rowspan="2"|[[२००२|2002]] | कोका-कोला | ''[[बगावाथी]]'' | |- | उल्लाथई किल्लाधाए | ''[[तमिलन]]'' | सह अभिनेत्री [[प्रियंका चोपड़ा]], के साथ गाया |- | [[२००१|2001]] | एन्नोदा लैला | ''[[बद्री]]'' | |- | rowspan="3"|[[२०००|2000]] | मिसिसिपी नधी कुलुंगा | ''[[प्रियामानावाले]] '' | |- | सिंनन चिरु | ''[[कन्नुक्कुल निलवु]]'' | फ़िल्म संस्करण में |- | इरवु पगली | ''[[कन्नुक्कुल निलवु]] '' | फ़िल्म संस्करण में |- | [[१९९९|1999]] | थान्गानिराठुकू | ''[[नेंजिनिले]] '' | |- | rowspan="7"|[[१९९८|1998]] | टिक टिक टिक | ''थुल्ली थिरिन्था कलाम'' | गायक[[पी. उन्नी कृष्णन]] के साथ गाया |- | रोद्दुला ओरु | ''[[पेरियान्ना]] '' | [[सूर्य शिवकुमार]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | थम्मादिक्किरा स्त्यला पथु | ''[[पेरियान्ना]] '' | [[सूर्य शिवकुमार]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | कलाठुक्कू ओरु गण | ''[[वेली]]'' | अभिनेता [[विग्नेश]] के लिए आवाज़ प्रदान की |- | चंदिरा मंदालाथई | ''[[निलावे वा]] '' | |- | निलावे ... निलावे | ''[[निलावे वा]]'' | |- | मोव्रिया मोव्रिया | ''[[प्रियामुदन]] '' | |- | rowspan="2"|[[१९९७|1997]] | ओह बेबी बेबी | ''[[कधालुक्कू मरियाधई]]'' | |- | उर्मिला उर्मिला | ''[[वन्स मोर]]'' | |- | rowspan="3"|[[१९९६|1996]] | चिकन करे | ''[[सेल्वा]]'' | |- | अंजाम नंबर बुस्सिल एरी | ''[[कालामेल्लम काथिरुप्पें]] '' | |- | थिरुप्प्ति पाना मोट्टा | ''[[मान्बुमिगु मानवान]] '' | |- | [[१९९५|1995]] | बोम्बोई पार्टी शिल्पा शेट्टी | ''[[कोयम्बटूर माप्ले]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | थोत्ताबेत्लाए | ''[[विष्णु]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | अददा अलमेलु आवीं पसुम्पालू | ''[[देवा]]'' | |- | [[१९९४|1994]] | कोथ्थागिरी कुप्पम्मा | ''[[देवा]]'' | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:विजय, जोसेफ}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:तमिळनाडूचे आमदार]] [[वर्ग:तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय पुरुष गायक]] [[वर्ग:तमिळगा वेट्री कळघम पक्षातील राजकारणी]] sfes896l8zhldtsih4axll5xnm7pfnr 0 71379 2684206 2529140 2026-05-13T23:46:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684206 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{लेखनाव}} म्हणजे कोणत्याही माहितीची जलद उपलब्धते साठी विशिष्ठ क्रमाने केलेली रचना. बाराखडीतील क्रमानुसार मांडणी करणे हा अकारविल्ह्याचा एक प्रकार आहे. == प्रकार == * बाराखडी (अक्षरमाले) नुसार. * क्रमांका नुसार. == मराठी वर्णमाला क्रम == २००९ च्या महाराष्ट्र शासन निर्णयानुसार मराठी वर्णमालेचा ठरवलेला क्रम खालीलप्रमाणे.<ref>मराठी वर्णमाला क्रम-[https://www.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/20091106130447001.pdf शासन निर्णय]</ref> ===> स्वर=== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 700px; height: 70px; font-size: 150%;" ! अ || आ || इ || ई || उ || ऊ || ऋ || लृ || ए || ॲ || ऐ || ओ || ऑ || औ |- |} ===> स्वरादी=== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 300px; height: 70px; font-size: 150%;" ! ं (अनुस्वार) || ः (विसर्ग) |- |} === व्यंजने === {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 350px; height: 400px; font-size: 150%;" ! क् || ख् || ग् || घ् || ङ् |- ! च् || छ् || ज् || झ् || ञ् |- ! ट् || ठ् || ड् || ढ् || ण् |- ! त् || थ् || द् || ध् || न् |- ! प् || फ् || ब् || भ् || म् |- ! य् || र् || व् || ल् |- ! श् || ष् || स् |- ! ह् || ळ् |- |} === विशेष संयुक्त व्यंजने=== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 150px; height: 50px; font-size: 150%;" ! क्ष् || ज्ञ् |- |} === अंक=== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 700px; height: 70px; font-size: 150%;" ! ० || १ || २ || ३ || ४ || ५ || ६ || ७ || ८ || ९ |- |} == अणूरेणू == * ग्रंथांची अकारविल्हे यादी ग्रंथ नाम आणि प्रकाशनसंस्थे प्रमाणे: {| class="wikitable" |- ! width="30%"| नाव ! width="30%"| प्रकाशन |- | चिमणरावांचे चऱ्हाट || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | निवडक गुंड्याभाऊ || देशमुख आणि कंपनी प्रकाशन |- | हास्य-चिंतामणी || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | लंकावैभव || देशमुख आणि कंपनी प्रकाशन |- | चौथे चिमणराव || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | ओसाडवाडीचे देव || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | राईस प्लेट || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | स्टेशनमास्तर || देशमुख आणि कंपनी प्रकाशन |- | बोरी बाभळी || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- | एरंडाचे गुऱ्हाळ || कॉंटिनेंटल प्रकाशन |- |} * [http://mhani.tripod.com/ मराठीतील म्हणींची '''अकारविल्हे''' रचना]{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{मराठी शब्द सुचवा}} eitnotylbsviz4stfkkx9r8ngk4g6ud 0 99593 2684120 2684113 2026-05-13T12:00:32Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684120 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अ‍ॅक्ट १८५८ हा''' [[युनायटेड किंग्डम]]च्या संसदेत [[इ.स. १८५८]]मध्ये पारित करण्यात आलेला कायदा होता. याद्वारे भारताचा राज्यकारभार [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]कडून काढून घेण्यात आला. बोर्ड ऑफ कंट्रोल व कोर्ट ऑफ डायरेक्टर बरखास्त करून भारत मंडळ व भारतमंत्री पद निर्माण झाले. ईस्ट इंडिया कंपनीची राजवट संपुष्टात येउन ब्रिटनच्या राणीची सत्ता सुरू झाली. दुसरी कायदा समिती नेमण्यात आली.संस्थानिकांच्या अंतर्गत हस्तक्षेप ढवळाढवळ न करण्याचे आश्वासन देण्यात आले. १ नोव्हेंबर १८५८ रोजी लॉर्ड कॅनिंगने हा जाहीरनामा इलाहाबाद येथे वाचून दाखविला. <nowiki>*</nowiki>Pits India act 1784, ने केलेली विभागणी रद्द करण्यात आली.भारताच्या 'गव्हर्नर जनरल' ऐवजी व्हाईसरॉय नाव देण्यात आले. {{भारताचा घटनात्मक इतिहास}} [[वर्ग:भारताचा घटनात्मक इतिहास]] [[वर्ग:इ.स. १८५८]] 9pmq2w57isbeda0p5b8uc4ue0aze8uk 0 134613 2684262 2683236 2026-05-14T10:12:34Z ~2026-29106-52 183056 /* */ Minor changes 2684262 wikitext text/x-wiki {{बदल}} पुरुषोत्तम भगवानाचे संपुर्ण भारतात एकमेव मंदिर फक्त पुरुषोत्तमपुरी येथेच आहे हे तालुका माजलगाव जिल्हा बीड, महाराष्ट्र मध्ये येते. पुरुषोत्तम मास म्हणजे अधिकमास अर्थात धोंड्याचा महिना किंवा मलमास, धोडेमहात्मे या पवित्र ग्रंथात वर्नील्याप्रमाने सालातील बारा महिन्यांचे बारा भगवंत स्वामी आहेत. मात्र सर्वांचा मीळुन उरी सुरी बनलेल्या अधिकमासाचे स्वामीत्व कोनीच स्विकारेना, ते पुरुषोत्तमाने स्विकारले. या गावी दक्षिण कडून गोदावरी नदी आहे. त्यास चक्रतीर्थ असे म्हणतात. त्याची आख्यायिका अशी, पूर्वी शार्दुल नावाचा राक्षस पंचक्रोशीतील जनतेला तो फार त्रास देऊ लागला. म्हणून भगवान पुरुषोत्तम यांनी अवतार घेऊन या राक्षसाचा वध केला आणि ते ज्या चक्राच्या साह्याने त्या राक्षसाचा वध केला ते सुदर्शन चक्र गोदावरी नदीत जाऊन पडले या ठिकाणी आज भाविक तेथे स्नान करतात. स्नान केल्यानंतर शंक, गदा, तथा पशुधारी सावळ्या विठ्ठलाचे अर्थात पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेतात. या मंदिराशेजारीच त्रिवेनी संगम मंदिर म्हणून संबोधले जाते या मंदिराची विशेषता म्हणजे वरदविनायक गणपतीची ४ फुट उंचीची मूर्ती, माता पार्वतीच्या पादुका आणी सहालक्षेश्वर शंकराची शिव पिंड. असा त्रिवेणी संगम एकाच मंदिरात ईतरत्र शोधुनही सापडत नाही. या मंदिराच्या गाभाऱ्याची प्रतीमा म्हणजे वृंदावनातील कृष्णमंदिराची प्रतीकृती आहे. येथील विशेष दोन्ही मंदिराच्या विटा पाण्यावर तरंगतात. जसे विद्वताचे भक्त पुंडलीक तसे पुरुषोत्तमाचे भक्त पुर्णाश्रमस्वामी यांचाही येथे मठ आहे. गावाच्या दक्षिणेस काशी विश्वेश्वराचे मंदिर आहे. गावापासुन पुर्वेस 9 कि. मी गोदावरी पात्रात भस्माची टेकडी आहे, त्याचा पुर्वोतिहास म्हणजे तेथे ऋषीमुनींचे येथे वास्तव्य होते. त्यांनी केलेल्या यज्ञांची प्रचिती म्हणून आज ही त्या टेकडीत भस्म बघण्यास मिळतो. बीड जिल्ह्यातील माजलगांव तालुक्यातील श्रीक्षेत्र पुरुषोत्तमपुरी येथील गोदावरीच्या पात्रात मंदिराचे काही पुरातन अवशेष सापडले. माजलगांव पासून २२ कि.मी.अंतरावर असणा-या गोदावरीच्या काठावर असलेल्या पुरुषोत्तमपुरीला पुरुषोत्तमाचे भारतातील एकमेव मंदिर आहे. भगवान पुरुषोत्तमाचे मंदिर गोदावरी नदीच्या काठावर वसलेलं आहे. तीव्र दुष्काळामुळे गोदावरीचे पात्र कोरडेठाक पडले होते. कोरड्या पडलेल्या या पात्रात काही पूरातन अवशेष सापडले. गोदावरीच्या पात्रात पूर्व पश्चिम प्रवाहात जवळपास हजार फूट अंतरापर्यंत हे अवयव अस्ताव्यस्त पसरले आहेत. त्यात स्तंभशीर्ष, स्तंभस्थळ, जांघा भागेवरील कोरीव दगडे व मंदिराच्या तळाशी विविध घडीव शिळांच्या समावेश आहे याच अवशेषात एक सतीची शिळा असून, ती साडेतीन फूट उंच माझा व दोन फूट रुंद आहे. याच शिळेवर एकूण तीन शिल्पे कोरलेली आहेत. या शिळेवर एक हात दंडापासून कोरला असून तो घोट्यापासून 90 अंशात सरळ वर आशिर्वचनावस्थेत आहे. हाताखालची धावत्या घोड्यावर स्वार व्यक्तिचे शिल्प असून घोड्याचा लगाम धरलेली व्यक्ति पुढे धावते आहे. या शिल्पाखाली पुन्हा तिसरे शिल्प असून त्यात स्त्री पुरुषास रेखाचित्र दाखविण्यासाठी आडवे कोरले आहे. विशेष म्हणजे नदीपात्रात एका प्राचीन घाट उघडा सापडला असून हा घाट यादवांच्याही अगोदरच्या काळातील असावा असा अंदाज जिल्ह्यातील इतिहास संशोधक डॉ. सतीश साळूंके यांनी पुरुषोत्तमपुरी येथे भेट देऊन पाहणी केल्यानंतर केला. माजलगाव तालुक्यातील पुरुषोत्तमपुरी मंदिराचे स्थापत्य कलेतील वेगळेपण असे की मंदिराच्या बांधकामात वापरलेल्या विटा चक्क पाण्यावर तरंगतात. हे मंदिर इसवी सन १३१० मध्ये राजा रामदेव यांनी यांनी उभारले. यामुळेच या गावाला पुरुषोत्तमपुरी हे नाव पडले.आणि पुढचे बांधकाम पुरुषोत्तमपुरी येथील जमीनदार खुशालचंद्र अब्बड यांच्या मुळे पूर्ण झाले. इतिहासाच्या दृष्टीने पुरुषोत्तमपुरीस मोठे महत्त्व असून रामचंद्र देव यादवांचा शेवटचा ज्ञात ताम्रपट इथेच सापडला आहे. आजपर्यंत उपलब्ध सर्व ताम्रपटात हा ताम्रपट वजनाने व आकारानेही मोठा मानला जातो. यात रामचंद्र देव यादवाने मंदिर उभारणीसाठी व मंदिराच्या देखरेखीसाठी पंचक्रोशीतील गावे दान दिल्याचा उल्लेख आहे. पुरुषोत्तमपुरीमध्ये महाराष्ट्राच्या विविध भागातून भाविक अधिक महिन्यात माजलगाव तालुक्यातील पुरुषोत्तमपुरीत पुरुषोत्तमाच्या दर्शनास जातात. अधिक मासात या ठिकाणाला अनन्य साधारण महत्त्व आहे. गोदाकाठी राक्षसभूवन, पुरुषोत्तमपुरी, मंजरथ, गंगामसला येथे प्राचीन मंदिरे आहेत. त्यात पुरुषोत्तमपुरीचे मंदिर उल्लेखनीय ठरते. पुरुषोत्तमपुरी येथील पुरुषोत्तम मंदिराच्या विटा पाण्यावर तरंगतात. झुंबरलाल अब्बड हे पुरुषोत्तमपुरी चे मुखिया होते त्यावेळेस सदर पुरुषोत्तम मंदिर ही पूर्वी कुठेही शासन दरबारी नोंद नव्हती. वर्ष 1980 साली श्री. बाबुराव सहदेव गोळेकर रा.पुरुषोत्तमपुरी ता.माजलगाव जिल्हा बीड यांनी पुरुषोत्तम देवस्थान विश्वस्त संस्था नोंदणीकृत केली. “पुरुषोत्तमपुरी येथे आजही स्व. झुंबरलाल अब्बड यांचे कुटुंब अधिकमास अर्थात धोंड्याचा महिन्यात भाविकांसाठी निःशुल्क भोजनसेवा (महाप्रसाद) देत आहेत. ही सेवा परंपरा श्रद्धा व सेवाभावाने अखंडपणे सुरू आहे.” सदर मंदिराचे जीर्णोद्धार होण्यासाठी गावातील भजनी मंडळी 1980 पासून सतत प्रयत्न करत आहेत परंतु सदर मंदिरास पर्यटनाचा दर्जा नव्हता म्हणून सरकारकडून निधी मिळत नसे. 1980 ते 2002 पर्यंत सर्व विश्वस्त आणि भजनी मंडळी आणि भाविक यांचे आर्थिक सहकार्य यातून थोडा थोडा मंदिर जीर्णोद्धार करत होते. वर्षे 2005 मध्ये मा. खासदार जयसिंगराव गायकवाड पाटील यांचे खासदार फंडातून सभागृह बांधकाम पूर्ण केले. यानंतर भक्त निवासाच्या सोयीसाठी काही बांधकाम पूर्ण केले. नंतरच्या काळात सरकारने दखल घेऊन या मंदिराची पर्यटन म्हणून मंजूरी मिळत आता 2020 साली राज्यातील सरकारने 54 कोटी चा पुरुषोत्तम मंदिर विकास आराखडा मंजुर करून यावर्षी 2023 पासून प्रत्यक्ष विकास काम चालू केले असून लवकरच हे पूर्ण होईल आणि पुढील काळात भाविकांसाठी संपूर्ण सोयींनी युक्त असे हे मंदिर आपल्याला पाहायला मिळेल. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://epaperdivyamarathi.bhaskar.com/beed/251/05012013/0/1/ | title =पुरूषोत्तमपुरीच्या उद्ध्वस्त मंदिराचे गोदावरी नदीपात्रात अवशेष | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[http://divyamarathi.bhaskar.com]] | दिनांक = | ॲक्सेसदिनांक = }}{{मृत दुवा|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:बीड जिल्हा]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 0q69b16nxgbjjkvc2xf2l6z11w3f5s4 0 141661 2684257 2682264 2026-05-14T08:32:52Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684257 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = कोरियन एर | चित्र = Korean Air 2025 (Alt).svg | चित्र_आकारमान = | IATA = KE | ICAO = KAL | callsign = KOREANAIR | स्थापना = १९४६ (कोरियन नॅशनल एरलाइन्स) | बंद = | विमानतळ = [[इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], [[गिम्पो विमानतळ]] (आता बंद) | मुख्य_शहरे = [[बुसान]], [[जेजू]], [[ओसाका]] | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''स्कायपास'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १४८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[सोल]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.koreanair.com }} [[चित्र:Korean Air takes delivery of its first A380 at Toulouse Blagnac International Airport.jpg|250 px|[[तुलूझ]] विमानतळावर पहिल्या [[एरबस ए३८०]]चा ताबा घेताना कोरियन एर|इवलेसे]] '''कोरियन एर''' ([[कोरियन भाषा|कोरियन]]: 대한항공) ही [[दक्षिण कोरिया]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९६२ साली कोरियन सरकारने कोरियन नॅशनल एरलाइन्स ह्या कंपनीचे रूपांतर कोरियन एर मध्ये करण्याचा निर्णय घेतला. सध्या जगातील ११६ मोठ्या शहरांमध्ये कोरियन एर प्रवासीवाहतूक व मालवाहतूक करते. जगातील सर्व सहा [[खंड]]ांपर्यंत पोचणाऱ्या काही निवडक विमानकंपन्यांपैकी कोरियन एर एक आहे. २०१२ साली कोरियन एरला [[आशिया]]मधील सर्वोत्तम विमानसेवेचा पुरस्कार मिळाला. == गंतव्यस्थाने == === प्रवासी === {| class="wikitable sortable" ! देश / प्रदेश ! शहर ! विमानतळ ! प्रकार !class="unsortable"|संदर्भ |- | ऑस्ट्रेलिया || [[ब्रिस्बेन]] || [[ब्रिस्बेन विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | ऑस्ट्रेलिया || [[सिडनी]] || [[सिडनी विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | ऑस्ट्रिया || [[व्हिएन्ना]] || [[व्हिएन्ना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | कंबोडिया || [[फ्नॉम पेन्ह]] || [[टेको आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref>{{cite news|url=https://www.koreanair.com/contents/footer/customer-support/notice/2025/250813-Phnom-Penh-International-Airport|title=Relocation of Phnom Penh, Cambodia Airport|publisher=Korean Air|date=13 August 2025}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | कंबोडिया || [[सिएम रीप]] || [[सिएम रीप–अंगकोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || हंगामी प्रवासी || align=center|<ref name="J0"/><ref name="D1"/> |- | कॅनडा || [[टोरोंटो]] || [[टोरोंटो पिअर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | कॅनडा || [[व्हॅन्कुव्हर]] || [[व्हॅन्कुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[बीजिंग]] || [[बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[चांग्शा]] || [[चांग्शा हुआंगहुआ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[डालियान]] || [[डालियान झोउशुईझी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[फुझोउ]] || [[फुझोउ चांगले आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref>{{cite press release|url=https://news.koreanair.com/...|title=Korean Air launches new Incheon~Fuzhou route|publisher=Korean Air|date=24 October 2024}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | चीन || [[ग्वांगझू]] || [[ग्वांगझू बाययुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[हांगझोउ]] || [[हांगझोउ शियाओशान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[हेफेई]] || [[हेफेई शिनकियाओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref>{{cite news|url=https://www.fnnews.com/news/...|title=Korean Air launches Incheon-Hefei route|date=30 March 2015}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | चीन || [[कुनमिंग]] || [[कुनमिंग चांगशुई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref>{{cite news|url=https://n.news.naver.com/...|title=Korean Air launches new routes between Kunming and Wuhan|date=19 November 2001}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | चीन || [[मुदानजियांग]] || [[मुदानजियांग हायलांग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref>{{cite news|url=https://n.news.naver.com/...|title=Korean Air launches Xi'an and Mudanjiang|date=4 May 2009}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | चीन || [[नानजिंग]] || [[नानजिंग लुकोउ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="Hello Nanjing"/><ref name="KE_CHN_Expansion"/> |- | चीन || [[किंगदाओ]] || [[किंगदाओ जियाओडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[सान्या]] || [[सान्या फिनिक्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || हंगामी चार्टर || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[शांघाय]] || [[शांघाय होंगकियाओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[शांघाय]] || [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[शेनयांग]] || [[शेनयांग ताओक्सियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[शेन्झेन]] || [[शेन्झेन बाओ'आन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[तियानजिन]] || [[तियानजिन बिन्हाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[वुहान]] || [[वुहान तियान्हे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[शीआन]] || [[शीआन शियानयांग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[झियामेन]] || [[झियामेन गाओकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[यान्जी]] || [[यान्जी चाओयांगचुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[झांगजियाजी]] || [[झांगजियाजी हेहुआ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/...}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | चीन || [[झेंगझोउ]] || [[झेंगझोउ शिनझेंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref>{{cite press release|url=https://www.koreanair.com/...}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | कोलंबिया || [[बोगोटा]] || [[एल दोराडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://aerolatinnews.com/...}}</ref> |- | क्रोएशिया || [[डब्रोव्हनिक]] || [[डब्रोव्हनिक विमानतळ]] || हंगामी चार्टर || align=center|{{cn|date=November 2025}} |- | झेक प्रजासत्ताक || [[प्राग]] || [[वॅक्लाव हॅव्हेल विमानतळ प्राग]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | फ्रान्स || [[मार्सेई]] || [[मार्सेई प्रोव्हॉन्स विमानतळ]] || हंगामी चार्टर || align=center|<ref>{{cite web|url=http://www.routesonline.com/...}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | फ्रान्स || [[पॅरिस]] || [[शार्ल द गॉल विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जर्मनी || [[फ्रँकफुर्ट]] || [[फ्रँकफुर्ट विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | ग्रीस || [[अथेन्स]] || [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || हंगामी चार्टर || align=center|<ref>{{cite web|url=http://news.gtp.gr/...}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | गुआम || [[हगात्न्या]] || [[अँटोनियो बी. वॉन पॅट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_COVID"/> |- | हाँगकाँग || [[हाँगकाँग]] || [[हाँगकाँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | हंगेरी || [[बुडापेस्ट]] || [[बुडापेस्ट फेरेन्क लिस्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | भारत || [[चेन्नई]] || [[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://news.naver.com/...}}</ref> |- | भारत || [[दिल्ली]] || [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | इंडोनेशिया || [[देनपसार]] || [[नगुराह राय आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | इंडोनेशिया || [[जकार्ता]] || [[सुकर्णो–हट्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | इटली || [[मिलान]] || [[मिलान माल्पेन्सा विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | इटली || [[रोम]] || [[लिओनार्दो दा विंची–फ्युमिचिनो विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[आओमोरी]] || [[आओमोरी विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[फुकुओका]] || [[फुकुओका विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[कागोशिमा]] || [[कागोशिमा विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[किटाक्युशू]] || [[किटाक्युशू विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[कोबे]] || [[कोबे विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[कोमात्सू]] || [[कोमात्सू विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[मात्सुयामा]] || [[मात्सुयामा विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[नागोया]] || [[चुबू सेंट्रेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[निईगाता]] || [[निईगाता विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[ओइता]] || [[ओइता विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[ओसाका]] || [[कान्साई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[साप्पोरो]] || [[न्यू चितोसे विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[सेन्दाई]] || [[सेन्दाई विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[टोकियो]] || [[हनिदा विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | जपान || [[टोकियो]] || [[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[तोयामा]] || [[तोयामा विमानतळ]] || प्रवासी || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |} === मालवाहू === {| class="wikitable sortable" ! देश / प्रदेश ! शहर ! विमानतळ ! प्रकार !class="unsortable"|संदर्भ |- | ऑस्ट्रिया || [[व्हिएन्ना]] || [[व्हिएन्ना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | बांगलादेश || [[ढाका]] || [[हजरत शाहजलाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=http://www.klnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=106812|title=대한항공, 방글라데시 신규 항공화물시장 개척|language=Korean}}</ref> |- | बेल्जियम || [[ब्रुसेल्स]] || [[ब्रुसेल्स विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?oid=001&aid=0003953535|language=Korean}}</ref> |- | ब्राझील || [[कॅम्पिनास]] || [[विराकोपोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Cargo"/><ref name="KEcargo1SM"/><ref name="KEcargo2SM"/> |- | कॅनडा || [[एडमंटन]] || [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite web|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275311/korean-air-cargo-plans-edmonton-service-from-late-oct-2017/}}</ref> |- | कॅनडा || [[हॅलिफॅक्स, नोव्हा स्कोशिया|हॅलिफॅक्स]] || [[हॅलिफॅक्स स्टॅनफिल्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Cargo"/> |- | कॅनडा || [[टोरोंटो]] || [[टोरोंटो पिअर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | कॅनडा || [[व्हॅन्कुव्हर]] || [[व्हॅन्कुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चिली || [[सान्तियागो (चिले)|सांतियागो]] || [[आर्तुरो मेरीनो बेनिटेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Cargo"/><ref name="KEcargo2SM"/> |- | चीन || [[बीजिंग]] || [[बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[चेंगडू]] || [[चेंगडू शुआंगल्यू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://www.ebn.co.kr/news/n_view.html?id=515824}}</ref> |- | चीन || [[ग्वांगझू]] || [[ग्वांगझू बैयुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[शांघाय]] || [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[शेनयांग]] || [[शेनयांग ताओक्सियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[तियानजिन]] || [[तियानजिन बिन्हाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | चीन || [[शीआन]] || [[शीआन शियानयांग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/> |- | चीन || [[झेंगझोउ]] || [[झेंगझोउ शिनझेंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref>{{cite press release|url=https://www.koreanair.com/kr/en/footer/about-us/newsroom/list/230525-korean-air-launches-cargo-services-to-zhengzhou--china|title=संग्रहित प्रत|accessdate=2026-04-19|archive-date=2023-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230527112716/https://www.koreanair.com/kr/en/footer/about-us/newsroom/list/230525-korean-air-launches-cargo-services-to-zhengzhou--china|url-status=dead}}</ref> |- | कोलंबिया || [[बोगोटा]] || [[एल दोराडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://aerolatinnews.com/industria-aeronautica/con-nueva-ruta-de-korean-air-las-flores-llegaran-mas-rapido/}}</ref> |- | फ्रान्स || [[पॅरिस]] || [[शार्ल द गॉल विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जर्मनी || [[फ्रँकफुर्ट]] || [[फ्रँकफुर्ट विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | हंगेरी || [[बुडापेस्ट]] || [[बुडापेस्ट फेरेन्क लिस्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | भारत || [[चेन्नई]] || [[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref>{{cite news|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?oid=019&aid=0000130643}}</ref> |- | भारत || [[दिल्ली]] || [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | इंडोनेशिया || [[जकार्ता]] || [[सुकर्णो–हट्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | इटली || [[मिलान]] || [[मिलान माल्पेन्सा विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[किटाक्युशू]] || [[किटाक्युशू विमानतळ]] || मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[ओसाका]] || [[कान्साई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | जपान || [[टोकियो]] || [[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |- | हाँगकाँग || [[हाँगकाँग]] || [[हाँगकाँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || प्रवासी + मालवाहतूक || align=center|<ref name="KAL_Routes"/><ref name="KAL_Cargo"/> |} == विमानताफा == जानेवारी २०२६ च्या सुमारास कोरियन एर कडे खालील विमाने होती:<ref>{{cite web|url=https://www.koreanair.com/kr/en/in-flight/aircraft|title=Fleet|website=Korean Air|access-date=January 17, 2017|archive-date=January 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118051332/https://www.koreanair.com/global/en/traveling/aircraft-info.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreanair.com/global/en/traveling/business-jet-services.html#|title=Business Jet Services|publisher=Korean Air|access-date=August 18, 2016|archive-date=August 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826123359/https://www.koreanair.com/global/en/traveling/business-jet-services.html#|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://atis.koca.go.kr/ATIS/aircraft/forwardPage.do?pageUrl=aircraftRegStat01|script-title=ko:항공기 등록현황|language=ko|website=[[Ministry of Land, Infrastructure and Transport]]|access-date=August 7, 2020|archive-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929010059/http://atis.koca.go.kr/ATIS/aircraft/forwardPage.do?pageUrl=aircraftRegStat01|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Boeing Commercial Orders & Deliveries |url=https://public.tableau.com/app/profile/salesoperations/viz/BoeingCommercialOrdersDeliveries_16788064876590/OrdersandDeliveries |access-date=10 December 2025 |website=The Boeing Company}}</ref><ref>{{Cite web |date= April 3, 2024|title=Orders and Deliveries {{!}} Airbus |url=https://www.airbus.com/en/products-services/commercial-aircraft/orders-and-deliveries |access-date=2025-12-10 |website=www.airbus.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin: auto;" |+ कोरियन एर विमान ताफा |- ! rowspan="2" | विमान ! rowspan="2" style="width:15px;" | सेवेत ! rowspan="2" style="width:15px;" | ऑर्डर ! colspan="4" | प्रवासी क्षमता ! rowspan="2" | नोंदी |- ! style="width:25px;" | <abbr title="First Class">प्रथम</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="Prestige Class">प्रेस्टीज</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="Economy Class">इकॉनॉमी</abbr> ! style="width:25px;" | एकूण |- |[[एरबस ए२२०-३००]] |१० |— |— |— |१४० |१४० |१० पर्यायी विमाने आणि १० खरेदी हक्कांसह ऑर्डर.<ref>{{cite web|url=https://worldairlinenews.com/2017/12/23/korean-air-becomes-the-third-operator-of-the-bombardier-cs300/|title=Korean Air becomes the third operator of the Bombardier CS300|publisher=World Airline News|date=December 22, 2017|access-date=June 27, 2018|archive-date=June 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627091125/https://worldairlinenews.com/2017/12/23/korean-air-becomes-the-third-operator-of-the-bombardier-cs300/|url-status=live}}</ref> |- |[[एरबस ए३२१निओ]] |१९ |३७ |— |<abbr title="Prestige Sleeper">८</abbr> |१७४ |१८२ |२० पर्यायी विमानांसह ऑर्डर.<ref>{{cite press release|url=http://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2015/11/korean-air-finalises-order-for-30-a321neo.html|title=Korean Air finalises order for 30 A321neo|publisher=Airbus|date=November 6, 2015|access-date=April 17, 2018|archive-date=April 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031729/http://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2015/11/korean-air-finalises-order-for-30-a321neo.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.fnnews.com/news/202210311814264528|script-title=ko:대한항공, '친환경 항공기' A321네오 도입…하늘길 확대|trans-title=Korean Air, introduces 'Eco-Frendly'aircraft, Airbus A321neo…expand its network|publisher=[[The Financial News]]|date=31 October 2022|language=Korean}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/news/148223-korean-air-exercises-options-for-six-a321-200nx|title=Korean Air exercises options for six A321-200NX|work=ch-aviation |date=17 December 2024}}</ref> |- |rowspan="3"|[[एरबस ए३३०-३००]] |rowspan="3"|१७ |rowspan="3"|— |rowspan="3"|— |<abbr title="Prestige Suites">२४</abbr> |२४८ |२७२ |rowspan="3"| |- |rowspan="2"|<abbr title="Prestige Sleeper">२४</abbr> |२५२ |२७६ |- |२६० |२८४ |- |[[एरबस ए३५०-९००]] |२ |४ |— |<abbr title="Prestige Suites">२८</abbr> |२८३ |३११ |जानेवारी २०२५ पासून सेवारत.<ref name="KE35">{{Cite press release|date=2024-03-21|title=Korean Air Orders 33 Airbus A350s|url=https://www.koreanair.com/kr/en/footer/about-us/newsroom/list/20240321-korean-air-to-sign-contract-with-airbus-for-a350s|access-date=21 March 2024|publisher=Korean Air}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|author1=임성호 |work=연합뉴스 |date=6 January 2025|script-title=ko:대한항공, 에어버스 A350 1·2호기 도입완료…27일 첫 운항準備|trans-title=Korean Air has introduced its first and second Airbus A350...Prepare for the first flight on the 27th|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20250106110800003?input=1195m|language=Korean|publisher=[[Yonhap News Agency]]}}</ref> |- |[[एरबस ए३५०-१०००]] |— |२० | colspan="4" |<abbr title="To Be Announced">जाहीर करणे बाकी</abbr> |<ref name="KE35" /><ref name="auto">{{Cite news|title=Korean Air becomes new A350F customer |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2025-10-korean-air-becomes-new-a350f-customer|publisher=Airbus|date=31 October 2025|access-date=31 October 2025}}</ref> |- |[[एरबस ए३८०-८००]] |६ |— |<abbr title="Kosmo Suites">१२</abbr> |<abbr title="Prestige Sleeper">९४</abbr> |३०१ |४०७ |मुळात २०२६ मध्ये निवृत्त करण्याचे नियोजन होते.<ref name="Retire4">{{cite news |date=20 August 2021 |title=Korean Air to phase out superjumbo jets within decade |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210820003600320 |publisher=[[Yonhap News Agency]]}}</ref>सध्या लांबणीवर टाकले आहे.<ref>{{cite web|date=13 January 2025|title=Korean Air to delay retirement of A380s - report |work=ch-aviation |url=https://www.ch-aviation.com/news/149153-korean-air-to-delay-retirement-of-a380s-report}}</ref> |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |२ |— |— |१२ |१२६ |१३८ | |- |[[बोईंग ७३७-९००]] |९ |— |— |८ |१८० |१८८ | |- |[[बोईंग ७३७-९००ईआर]] |६ |— |— |८ |१६५ |१७३ | |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] |६ |११ |— |८ |१३८ |१४६ |२० पर्यायी विमानांसह ऑर्डर.<ref>{{cite press release|url=https://boeing.mediaroom.com/2015-11-05-Boeing-Korean-Air-Finalize-Order-for-30-737-MAXs-Two-777-300ERs|title=Boeing, Korean Air Finalize Order for 30 737 MAXs, Two 777-300ERs|publisher=Boeing|date=5 November 2015|access-date=December 20, 2020|archive-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208090934/http://boeing.mediaroom.com/2015-11-05-Boeing-Korean-Air-Finalize-Order-for-30-737-MAXs-Two-777-300ERs|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://www.koreanair.com/kr/en/footer/about-us/newsroom/list/220214-korean-air-introduces-its-first-boeing-737-8|title=Korean Air introduces its first Boeing 737-8|publisher=Korean Air|date=14 February 2022|accessdate=2026-03-04|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006075650/https://www.koreanair.com/kr/en/footer/about-us/newsroom/list/220214-korean-air-introduces-its-first-boeing-737-8|url-status=dead}}</ref> |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स १०]] |— |६२ | colspan="4" |<abbr title="To Be Announced">जाहीर करणे बाकी</abbr> |१२ विमाने बोईंग ७३७ मॅक्स ८ मधून रूपांतरित.<ref>{{cite news|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20250806150600003?input=1195m|title=대한항공, 2029년까지 더 큰 737-10 12대 첫 도입…737-8서 변경|trans-title=Korean Air, introducing 12 larger 737-10s until 2029…changing from 737-8|publisher=Yonhap News Agency|date=6 August 2025}}</ref><br />२५ ऑगस्ट २०२५ रोजी अतिरिक्त ५० विमानांची ऑर्डर.<ref name="OrderAugu25">{{cite press release|url=https://news.koreanair.com/%eb%8c%80%ed%95%9c%ed%95%ad%ea%b3%b5-70%ec%a1%b0%ec%9b%90-%ec%83%81%eb%8b%b9%ec%9d%98-%eb%8c%80%eb%af%b8-%ed%88%ac%ec%9e%90%ea%b3%84%ed%9a%8d-%eb%b0%9c%ed%91%9c-%eb%b3%b4/|title="대한항공, 70조원 상당의 대미 투자계획 발표"… 보잉 항공기 103대 및 예비엔진 도입 계획|trans-title="Korean Air announces investment plan in U.S. worth KRW 70 Trillion"... Plans to introduce 103 Boeing aircraft and spare engines|publisher=Korean Air|date=6 August 2025}}</ref> |- |[[बोईंग ७४७-८|बोईंग ७४७-८आय]] |४ |— |<abbr title="Kosmo Suites 2.0">६</abbr> |<abbr title="Prestige Suites">४८</abbr> |३१४ |३६८ |यात HL7644 समाविष्ट आहे, जे बांधलेले शेवटचे प्रवासी बोईंग ७४७ आहे.<ref>{{cite news|last=Sweeney|first=Sam|url=https://abc11.com/end-of-an-era-as-final-boeing-747-rolls-off-assembly-line/12539697/|title=End of an era as final Boeing 747 rolls off assembly line|publisher=[[ABC News (United States)|ABC News]]|date=8 December 2022|accessdate=2026-03-04|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202105416/https://abc11.com/end-of-an-era-as-final-boeing-747-rolls-off-assembly-line/12539697/|url-status=dead}}</ref> |- |[[बोईंग ७७७-३००]] |४ |— |— |<abbr title="Prestige Sleeper">४१</abbr> |२९७ |३३८ | |- |rowspan="2"|[[बोईंग ७७७-३००ईआर]] |rowspan="2"|२५ |rowspan="2"|— |<abbr title="Kosmo Suites 2.0">८</abbr> |<abbr title="Prestige Suites">४२</abbr> |rowspan="2"|२२७ |२७७ |rowspan="2"| |- |<abbr title="Kosmo Suites">८</abbr> |<abbr title="Prestige Sleeper">५६</abbr> |२९१ |- |[[बोईंग ७७७-९]] |— |४० | colspan="4" | <abbr title="To be announced">जाहीर करणे बाकी</abbr> |२०२८ पासून वितरण.<ref name="FIAorder24">{{cite press release|url=https://www.koreanair.com/contents/footer/about-us/newsroom/list/240722-orderupto50|date=23 July 2024|publisher=Korean Air|title=Korean Air to order up to 50 widebody Boeing aircraft}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="OrderAugu25" /> |- |rowspan="2"|[[बोईंग ७८७-९]] |rowspan="2"|१४ |rowspan="2"|६ |rowspan="2"|— |rowspan="2"|<abbr title="Prestige Suites">२४</abbr> |२४५ |२६९ |rowspan="2"|१० पर्यायी विमानांसह ऑर्डर.<ref>{{cite web|url=http://boeing.mediaroom.com/2005-04-11-Korean-Air-Joins-Boeing-787-Family-with-up-to-20-Airplane-Order|title=Korean Air Joins Boeing 787 Family with up to 20-Airplane Order|publisher=Boeing|date=April 11, 2005|access-date=June 27, 2018|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140119/http://boeing.mediaroom.com/2005-04-11-Korean-Air-Joins-Boeing-787-Family-with-up-to-20-Airplane-Order|url-status=live}}</ref><br />बोईंग ७८७-८ मधून रूपांतरित ऑर्डर.<ref>{{cite web|url=http://boeing.mediaroom.com/2017-02-22-Boeing-Delivers-Korean-Airs-First-787-9-Dreamliner|title=Boeing Delivers Korean Air's First 787-9 Dreamliner|date=February 22, 2017|access-date=February 22, 2017|archive-date=February 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223125820/http://boeing.mediaroom.com/2017-02-22-Boeing-Delivers-Korean-Airs-First-787-9-Dreamliner|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.flightglobal.com/articles/2011/03/18/354506/korean-air-converts-10-787-8s-to-9s.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321133259/http://www.flightglobal.com/articles/2011/03/18/354506/korean-air-converts-10-787-8s-to-9s.html|archive-date=March 21, 2011|author=Ghim-Lay Yeo|title=Korean Air converts 10 787-8s to -9s|publisher=[[Flight International]]|location=[[Singapore]]|access-date=December 23, 2016}}</ref> |- |२५४ |२७८ |- |[[बोईंग ७८७-१०]] |१२ |५३<ref name="787addorder">{{cite press release |title=Korean Air to Introduce Boeing 787-10 for the First Time in Korea |date=19 June 2019 |publisher=Korean Air |url=https://www.koreanair.com/global/en/about/news/press_release/2019_06_B787-10/ |access-date=January 16, 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116034247/https://www.koreanair.com/global/en/about/news/press_release/2019_06_B787-10/ |archive-date=January 16, 2020}}</ref> |— |<abbr title="Prestige Suites 2.0">३६</abbr> |२८९ |३२५ |१० पर्यायी विमानांसह ऑर्डर.<ref name="FIAorder24" /><ref name="OrderAugu25" /> |- ! colspan="8" |{{anchor|Cargo_fleet}}कोरियन एर कार्गो विमान ताफा |- |[[एरबस ए३५०एफ]] |— |७ | colspan="4" class="unsortable" |मालवाहू |<ref name="auto" /> |- |[[बोईंग ७४७-४००ईआरएफ]] |४ |— | colspan="4" class="unsortable" |मालवाहू | |- |[[बोईंग ७४७-८एफ]] |७ |— | colspan="4" class="unsortable" |मालवाहू | |- |[[बोईंग ७७७एफ]] |१२ |— | colspan="4" class="unsortable" |मालवाहू | |- |[[बोईंग ७७७-८एफ]] |— |८ | colspan="4" class="unsortable" |मालवाहू |२०३० पासून वितरण.<ref name="OrderAugu25" /> |- ! colspan="8" |{{anchor|Executive_fleet}}कोरियन एर बिझनेस जेट ताफा<ref>{{cite web|url=https://bizjet.koreanair.com/html/e-main.html|title=Korean Air business jet fleets|publisher=Korean Air|access-date=21 June 2022|archive-date=October 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008114611/https://bizjet.koreanair.com/html/e-main.html|url-status=dead}}</ref><ref name="KALexpands">{{cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/korean-air-expands-business-jet-charter-unit-430466/|date=October 18, 2016|author=Greg Waldron|title=Korean Air expands business jet charter unit|work=FlightGlobal|access-date=February 23, 2017|archive-date=February 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224054740/https://www.flightglobal.com/news/articles/korean-air-expands-business-jet-charter-unit-430466/|url-status=live}}</ref> |- |[[ऑगस्टावेस्टलँड एडब्ल्यू१३९]] |४ |— | colspan="4" class="unsortable" | ८–१४ बैठक क्षमता |हेलिकॉप्टर |- |[[एरबस हेलिकॉप्टर्स एच१६०-बी]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" | ६ बैठक क्षमता |<ref>{{cite news|url=https://www.ekn.kr/web/view.php?key=20250210026074057|script-title=ko:대한항공, 에어버스 회전익기 'H160-B' 도입…VVIP 항공 서비스 강화|trans-title=Korean Air, Introduces Airbus's new helicopter, 'H-160-B'…strengthen the VIP service|language=Korean|publisher=EKN News|date=10 February 2025}}</ref> |- |[[बोईंग ७३७-७००#बीबीजे१|बोईंग ७३७-७००/बीबीजे१]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" |१६–२६ बैठक क्षमता | |- |[[बोईंग ७८७-८#बीबीजे|बोईंग ७८७-८/बीबीजे]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" |३९ बैठक क्षमता |<ref>{{cite news|url=https://www.donga.com/news/article/all/20220616/113970489/1|script-title=ko:[단독]대한항공, 전용기 추가 도입… 첫 고객으로 삼성과 계약|trans-title=[Exclusive] Korean Air Introduces Additional Private Jet... Engage Samsung as First Customer|language=Korean|publisher=[[The Dong-A Ilbo]]|date=17 June 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2022/06/129_331213.html1|title=Korean Air expands private business jet service|publisher=[[The Korea Times]]|date=18 June 2022}}</ref> |- |[[बॉम्बार्डिये ग्लोबल एक्सप्रेस एक्सआरएस]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" |१३ बैठक क्षमता | |- |[[गल्फस्ट्रीम जी६५०ईआर]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" | १३ बैठक क्षमता |<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/48298-korean-air-adds-maiden-gulfstream-g650er|title=Korean Air adds maiden Gulfstream G650ER|work=ch-aviation |date=August 3, 2016|access-date=June 27, 2018|archive-date=June 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144304/https://www.ch-aviation.com/portal/news/48298-korean-air-adds-maiden-gulfstream-g650er|url-status=live}}</ref> |- |[[सिकॉर्स्की एस-७६सी+]] |१ |— | colspan="4" class="unsortable" | ५–६ बैठक क्षमता |हेलिकॉप्टर |- ! scope="row" | एकूण ! scope="row" | १६९ ! scope="row" | २४८ ! colspan="5" scope="row" | |} === चित्रदालन === <gallery mode="packed" caption="कोरियन एरकडील विमाने"> File:Korean Air A220-300 (HL8312) at Narita International Airport.jpg|[[एरबस ए२२०‑३००]] File:HL8530@PEK (20250104090736).jpg|[[एरबस ए३२१निओ]] File:Korean Air Airbus A330-300; HL7584@HKG;04.08.2011 615lt (6207877454).jpg|[[एरबस ए३३०‑३००]] File:HL8597 @ FUK, 2025-03-29.jpg|[[एरबस ए३५०‑९००]] File:Korean Air Airbus A380-861; HL7612@HKG;04.08.2011 615dq (6207233991).jpg|[[एरबस ए३८०‑८००]] File:HL8241 - Korean Air Lines - Boeing 737-8BK(WL) - TAO (13950726091).jpg|[[बोईंग ७३७‑८००]] File:HL7725@PEK (20191211164812).jpg|[[बोईंग ७३७‑९००]] File:Korean Air HL8248 run KE176(Hong Kong International Airport to South Korea Seoul Incheon International Airport) 25-05-2025.jpg|[[बोईंग ७३७‑९००ईआर]] File:HL8567 @ KMQ, 2025-10-05.jpg|[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] File:"Korean Air Cargo" B-747 Hl7602 (3794356336).jpg|[[बोईंग ७४७‑४००ईआरएफ]] File:Boeing 747-8HTF ‘HL7610’ Korean Air Cargo (31227420953).jpg|[[बोईंग ७४७‑८एफ]] File:Korean Air HL7638 New Livery.jpg|[[बोईंग ७४७‑८आय]] File:Ken H. KAL B777-300 on final for R-W16L. (7618853358).jpg|[[बोईंग ७७७‑३००]] File:Korean Air Boeing 777-300ER HL8008 departing Boston, April 2025.jpg|[[बोईंग ७७७‑३००ईआर]] File:12042016 Korean Air Cargo HL8005 B772F PANC FLARE NASEDIT (27908733508).jpg|[[बोईंग ७७७एफ]] File:HL8083@HKG (20181006121139).jpg|[[बोईंग ७८७‑९]] File:Haneda-Airport-Terminal3---2025-06-15 186.jpg|[[बोईंग ७८७‑१०]] </gallery> == हे सुद्धा पहा == * [[गिम्पो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Korean Air|{{लेखनाव}}}} *[http://www.koreanair.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{स्कायटीम}} [[वर्ग:दक्षिण कोरियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] ofm4jyu6hoy1bqywr8zj4gj3amd7xcq 0 147715 2684258 2603751 2026-05-14T08:40:19Z ~2026-29092-47 183054 /* कोकण, बंधारी व नळदुर्ग प्रांत */ 2684258 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{विकिकरण}} छ्त्रपती [[शिवाजी महाराज]] यांच्या किल्ल्यांची यादी खाली दिल्याप्रमाणे आहे. यामध्ये डोंगरी किल्ले, [[भुईकोट]] व [[सागरी किल्ले|सागरी किल्ल्यांचा]] समावेश आहे, तसेच [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] [[तामिळनाडू]] व [[गोवा]] या सध्याच्या राज्यातील किल्ल्यांचाही समावेश आहे.{{संदर्भ}} यापैकी सुमारे १११ किल्ले शिवाजी महाराजांनी बांधल्याची नोंद एका [[बखर|बखरीत]] आहे. तसेच त्यांनी ४९ किल्ले डागडुजी करून त्यात आवश्यक ते बदल केले व ते अभेद्य बनविले.{{संदर्भ}} या किल्ल्यांच्या यादीत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अखत्यारित (स्वराज्याच्या मालकीच्या) त्यावेळी असलेल्या, (शिवाजी महाराजांनी जिंकलेल्या/शिवाजी महाराजांनी बांधलेल्या) किल्ल्यांचा समावेश आहे. या यादीचा उद्देश शिवाजी महाराजांचे माहिती व त्यांंचे काम दाखविण्याचा आहे. त्यांची मजल कोठपर्यंत होती हे दाखविणे हाही एक उद्देश आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची सुरुवात बारा मावळ या प्रदेशातून केली. हा प्रदेश जरी लहान होता तरी तो [[जंगल]] झाडी, [[डोंगर]] व [[नदी|नद्या]] यांनी युक्त होता. तेथे आठ [[किल्ला|किल्ले]] होते{{संदर्भ हवा}}. हा प्रदेश लष्करी दृष्टीतून अजिंक्य असाच होता. शिवाजी महाराजांचा कल अजिंक्य भूभागावर किल्ले बांधण्याचा होता. त्यांनी '''घाट तेथे किल्ला''' हे धोरण अंगिकारले. हे किल्ले एक प्रकारच्या तपासणी चौक्याच होत्या. तेथून कोणीही आत प्रवेश करू शकत नव्हते. प्रवेश केलाच तर परत जाण्याची हमी नव्हती. ==घाट व तेथे बांधलेले किल्ले== * अंबाघाट - रसाळगड * कामथाघाट - कांगोरी *कुंडीघाट - मौजगड * कुंभार्ली घाट - जयगड * कुसूर घाट - भिवगड, टाकगड * पिपरी घाट - सुधागड * माताघाट - भवानगड * रणतोंडी घाट - प्रतापगड * विशालगड घाट - विशालगड, माचाळगड * शेवल्या घाट - मानगड हे किल्ले म्हणजे एक प्रकारचे पहारेकरीच होते. तसेच त्यांनी समुद्रावरून मारा होऊ नये म्हणून किनारपट्टीही सुरक्षित केली.त्यांनी तेथे प्रत्येक १० ते १२ मैलांवर सागरी किल्ला बांधला.एकट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात त्यांचे ५२ किल्ले होते. पुण्यात ३० डोंगरी व २ भुईकोट असे ३२ किल्ले होते. ज्या रस्त्याने शत्रू येण्याची शक्यता होती त्या मार्गात जास्त किल्ले बांधले गेले. स्वराज्य अजिंक्य रहावे म्हणून त्यांनी किल्ल्यांची रिंगणे तयार केली.बारा मावळ क्षेत्रात असलेल्या ८ किल्ल्यांना अशेरी किल्ला, विशाळगड, सिंहगड, पुरंदर, वज्रगड, रायगड, तोरणा, तळा, घोसाळा आणि सुधागड अशा बाहेरच्या रिंगणातील किल्ल्यांचे संरक्षण होते. ह्यास पूरक म्हणून त्यांनी त्याबाहेरही साल्हेर, मुल्हेर, रोहिडा, रांगणा असे रिंगण तयार केले. त्यासोबतच त्यांनी सागरी किल्ले किल्ल्यांचीही एक साखळी तयार केली. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, पद्मदुर्ग, खांदेरी, कुलाबा, सुवर्णदुर्ग यांनी स्वराज्य अभेद्य ठेवले. एकदा त्यांना पंत अमात्यांनी अर्ज केला " किल्ले बहुत जाहले. त्यांच्या मागे पैका विनाकारण खर्च होत आहे." महाराजांचे उत्तर होते - "जसा कुणबी शेतात माळा घालून ते राखतो तसे किल्ले हे राज्याच्या रक्षणासाठी आहेत. तारवास खिळे मारून बळकट करतात तशी राज्यास बळकटी किल्ल्यांची आहे. किल्ल्यांच्या योगाने औरंगशहासारख्याची उमर गुजरून जाइल पण तो आम्हाला जिंकु शकणार नाही त्याची स्वारी आमच्यावर झाली तर त्याला जुने नवे अशे तीनशे साठ किल्ले आहेत. एक एक किल्ला तो १ वर्ष लढला तरी त्यास ३६० वर्षे लागतील." ==शिवाजी राजांच्या ताब्यात असलेले विविध प्रांतातील किल्ले== === मावळ प्रांत=== (सध्याचे मावळ, सासवड, जुन्नर आणि खेड हे तालुके.) येथे त्यांचे एकूण १९ किल्ले होते. * १) कुंवारी किल्ला * २) केळना किल्ला * ३) तिकोना किल्ला * ४) तुंग किल्ला * ५) तोरणा किल्ला * ६) दातेगड किल्ला * ७) दौलतमंगळ किल्ला * ८) नारायणगड किल्ला * ९) पुरंधर(पुरंदर) किल्ला * १०) मोरगिरी किल्ला * ११) राजगड किल्ला * १२) राजमाची किल्ला * १३) रुद्रमाळ किल्ला * १४) रोहिडा किल्ला * १५) लोहगड किल्ला * १६) विसापूर किल्ला * १७) शिवनेरी किल्ला * १८) सिंहगड किल्ला === सातारा व वाई प्रांत === * एकूण ११ किल्ले. * १) कमलगड किल्ला * २) चंदनगड किल्ला * ३) ताथवडा किल्ला * ४) नांदगिरी किल्ला * ५) परळी (सज्जनगड) किल्ला * ६ पांडवगड किल्ला * ७) महिमानगड किल्ला * ८) वंदनगड किल्ला * ९) वर्धनगड किल्ला * १०) वैराटगड किल्ला * ११) सातारा किल्ला * १२) वासोटा किल्ला * १३) वारूगड किल्ला === कऱ्हाड प्रांत === यांत ४ किल्ले होते. * १) कसबा कऱ्हाड किल्ला * २) भूषणगड किल्ला * ३) मच्छिंद्रगड किल्ला * ४) वसंतगड किल्ला === पन्हाळा प्रांत === एकूण १३ किल्ले * १) खेळणा किल्ला * २) गगनगड किल्ला * ३) गजेंद्रगड किल्ला * ४) पन्हाळा किल्ला * ५) पावनगड किल्ला * ६) बावडा किल्ला * ७) भिवगड किल्ला * ८) भुदरगड किल्ला * ९) भूपाळगड किल्ला * १०) मदनगड किल्ला *११) रांगणा किल्ला * १२) विशाळगड किल्ला *१३) चांदोली गड === कोकण, बंधारी व नळदुर्ग प्रांत === एकूण ५९ किल्ले आहेत. * १) मालवण * २) सिंधुदुर्ग * ३) विजयदुर्ग * ४) जयदुर्ग * ५) रत्‍नागिरी * ६) सुवर्णदुर्ग * ७) खांदेरी * ८) उंदेरी * ९) कुलाबा * १०) राजकोट * ११) अंजनवेल * १२) रेवदंडा * १३) रायगड * १४) पाली * १५) कलानिधीगड * १६) आरनाळा * १७) सुरंगगड * १८) मानगड * १९) महिपतगड * २०) महिमंडन * २१) सुमारगड * २२) रसाळगड * २३) कर्नाळा * २४) भोरप * २५) बल्लाळगड * २६) सारंगगड * २७) माणिकगड * २८) सिंदगड * २९) मंडणगड * ३०) बाळगड * ३१) महिमंतगड * ३२) लिंगाणा * ३३) प्रचीतगड * ३४) समानगड * ३५) कांगोरी * ३६) प्रतापगड * ३७) तळागड * ३८) घोसाळगड * ३९) बिरवाडी * ४०) भैरवगड * ४१) प्रबळगड * ४२) अवचितगड * ४३) कुंभगड * ४४) सागरगड * ४५) मनोहरगड * ४६) सुभानगड * ४७) मित्रगड * ४८) प्रल्हादगड * ४९) मंडणगड * ५०) सहनगड * ५१) सिकेरागड * ५२) वीरगड * ५३) महीधरगड * ५४) रणगड * ५५) सेटगागड * ५६) मकरंदगड * ५७) भास्करगड * ५८) माहुली * ५९) कावन्ही * 60) पालगड === बागलाण प्रांत === #साल्हेर #मुल्हेर #सालोटा #मोराड #हरगड #न्हावीगड #हनुमानगड #तांम्रगड #मांगीतुंगी #पिसोळ #डेरमाळ #कर्हेगड #बिष्टागड #दुंधागड #अजमेरागड #चौल्हेरगड #भिलाईगड #पिंपळा #कंचणा #इंद्राई #धोडप #राजधेर #कोळधेर #चांदवड #प्रेमगीरी #कंक्राळा #लळिंग === बनगड प्रांत === (धारवाड जिल्ह्यातील बराचसा भाग) * १) वनगड * २) गहनगड * ३) चिमदुर्ग * ४) नलदुर्ग * ५) मिरागड * ६) श्रीमंतदुर्ग * ७) श्रीगदनगड * ८) नरगुंद * ९) महंतगड * १०) कोपलगड * ११) बाहदूरबिंडा * १२) व्यंकटगड * १३) गंधर्वगड * १४) ढाकेगड * १५) सुपेगड * १६) पराक्रमगड * १७) कनकादिगड * १८) ब्रम्हगड * १९) चित्रदुर्ग * २०) प्रसन्नगड * २१) हडपसरगड * २२) कांचनगड * २३) अचलगिरीगड * २४) मंदनगड * २५)? === फोंडे बिदनूर प्रांत === * १) कोडफोंडे * २) कोट काहूर * ३)कोट बकर * ४) कोट ब्रम्हनाळ * ५) कोट कडवळ * ६) कोट अकोले * ७) कोट कठर * ८) कोट कलबर्गे * ९) कोट शिवेश्वर * १०) कोट मंगरुळ * ११) कोट कडणार * १२) कोट कृष्णागिरी === कोल्हापूर, बाळापूर प्रांत === * १) कोल्हार * २) ब्रम्हगड * ३) वडन्नगड * ४) भास्करगड * ५) महीपाळगड * ६) मृगमदगड * ७) आंबेनिराईगड * ८) बुधला कोट * ९) माणिकगड * १०) नंदीगड * ११) गणेशगड * १२) खळगड * १३) हातमंगळगड * १४) मंचकगड * १५) प्रकाशगड * १६) भीमगड * १७) प्रेईवारगड * १८) सोमसेखरगड * १९) मेदगिरीचेनगड * २०) श्रीवर्धनगड * २१) बिदनूरकोट * २२) मलकोल्हारकोट * २३) ठाकूरगड * २४)सरसगड * २५) मल्हारगड * २६) भूमंडलगड * २७) बिरुटकोट === श्रीरंगपट्टण प्रांत === * १) कोटधर्मपुरी * २) हरिहरगड * ३) कोटगरुड * ४) प्रमोदगड * ५) मनोहरगड * ६) भवानीदुर्ग * ७) कोट अमरापूर * ८) कोट कुसूर * ९) कोट तळेगिरी * १०) सुंदरगड * ११) कोट तळगोंडा * १२) कोट आटनूर * १३) कोट त्रिपादपूरे * १४) कोट दुटानेटी * १५) कोट लखनूर * १६) कळपगड * १७) महिनदीगड * १८) रंजनगड * १९) कोट आलूर * २०) कोट शामल * २१) कोट विराडे * २२) कोट चंद्रमाल === कर्नाटक प्रांत === * १) जगदेवगड * २) सुदर्शनगड * ३) रमणगड * ४) नंदीगड * ५) प्रबळगड * ६) बहिरवगड * ७) वारुणगड * ८) महाराजगड * ९) सिद्धगड * १०) जवादीगड * ११) मार्तंडगड * १२) मंगळगड * १३) गगनगड * १४) कृष्णगिरी * १५) मल्लिकार्जुनगड * १६) कस्तूरीगड * १७) दीर्घपलीगड * १८) रामगड === वेलूर प्रांत=== * १) कोट आरकट * २) कोट लखनूर * ३) कोट पळणापट्टण * ४) कोट त्रिमल * ५) कोट त्रिवादी * ६) पाळे कोट * ७) कोट त्रिकोनदुर्ग * ८) कैलासगड * ९) चंजिवरा कोट * १०) कोट वृंदावन * ११) चेतपाव्हली * १२) कोलबाळगड * १३) रसाळगड * १४) कर्मटगड * १५) यशवंतगड * १६) मुख्यगड * १७) गर्जनगड * १८) मंडविडगड * १९) महिमंडगड * २०) प्राणगड * २१) सामरगड * २२) साजरागड * २३) गोजरागड * २४) दुभेगड * २५) अनूरगड === चंदी प्रांत === * १) राजगड * २) चेनगड * ३) कृष्णागिरी * ४) मदोन्मत्तगड * ५) आखलूगड * ६) काळा कोट ==संदर्भ== या संपूर्ण लेखाचा संदर्भ - पुस्तक- आयएसबीएन: 978-81-910980-0-6 पुस्तकाचे नाव-गनिमी कावा (जागतिक कीर्तीच्या मराठा युद्धतंत्राचा खरा वेध), राजमाता प्रकाशन,मुंबई. {{अविचलवर्ग:छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांची यादी}} [[वर्ग:शिवाजी महाराज|किल्ले]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भारतातील किल्ले]] 4bynojix64utnzjtoi74z0hhlutyhv5 2684259 2684258 2026-05-14T08:42:14Z ~2026-29092-47 183054 /* शिवाजी राजांच्या ताब्यात असलेले विविध प्रांतातील किल्ले */ 2684259 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{विकिकरण}} छ्त्रपती [[शिवाजी महाराज]] यांच्या किल्ल्यांची यादी खाली दिल्याप्रमाणे आहे. यामध्ये डोंगरी किल्ले, [[भुईकोट]] व [[सागरी किल्ले|सागरी किल्ल्यांचा]] समावेश आहे, तसेच [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] [[तामिळनाडू]] व [[गोवा]] या सध्याच्या राज्यातील किल्ल्यांचाही समावेश आहे.{{संदर्भ}} यापैकी सुमारे १११ किल्ले शिवाजी महाराजांनी बांधल्याची नोंद एका [[बखर|बखरीत]] आहे. तसेच त्यांनी ४९ किल्ले डागडुजी करून त्यात आवश्यक ते बदल केले व ते अभेद्य बनविले.{{संदर्भ}} या किल्ल्यांच्या यादीत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अखत्यारित (स्वराज्याच्या मालकीच्या) त्यावेळी असलेल्या, (शिवाजी महाराजांनी जिंकलेल्या/शिवाजी महाराजांनी बांधलेल्या) किल्ल्यांचा समावेश आहे. या यादीचा उद्देश शिवाजी महाराजांचे माहिती व त्यांंचे काम दाखविण्याचा आहे. त्यांची मजल कोठपर्यंत होती हे दाखविणे हाही एक उद्देश आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची सुरुवात बारा मावळ या प्रदेशातून केली. हा प्रदेश जरी लहान होता तरी तो [[जंगल]] झाडी, [[डोंगर]] व [[नदी|नद्या]] यांनी युक्त होता. तेथे आठ [[किल्ला|किल्ले]] होते{{संदर्भ हवा}}. हा प्रदेश लष्करी दृष्टीतून अजिंक्य असाच होता. शिवाजी महाराजांचा कल अजिंक्य भूभागावर किल्ले बांधण्याचा होता. त्यांनी '''घाट तेथे किल्ला''' हे धोरण अंगिकारले. हे किल्ले एक प्रकारच्या तपासणी चौक्याच होत्या. तेथून कोणीही आत प्रवेश करू शकत नव्हते. प्रवेश केलाच तर परत जाण्याची हमी नव्हती. ==घाट व तेथे बांधलेले किल्ले== * अंबाघाट - रसाळगड * कामथाघाट - कांगोरी *कुंडीघाट - मौजगड * कुंभार्ली घाट - जयगड * कुसूर घाट - भिवगड, टाकगड * पिपरी घाट - सुधागड * माताघाट - भवानगड * रणतोंडी घाट - प्रतापगड * विशालगड घाट - विशालगड, माचाळगड * शेवल्या घाट - मानगड हे किल्ले म्हणजे एक प्रकारचे पहारेकरीच होते. तसेच त्यांनी समुद्रावरून मारा होऊ नये म्हणून किनारपट्टीही सुरक्षित केली.त्यांनी तेथे प्रत्येक १० ते १२ मैलांवर सागरी किल्ला बांधला.एकट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात त्यांचे ५२ किल्ले होते. पुण्यात ३० डोंगरी व २ भुईकोट असे ३२ किल्ले होते. ज्या रस्त्याने शत्रू येण्याची शक्यता होती त्या मार्गात जास्त किल्ले बांधले गेले. स्वराज्य अजिंक्य रहावे म्हणून त्यांनी किल्ल्यांची रिंगणे तयार केली.बारा मावळ क्षेत्रात असलेल्या ८ किल्ल्यांना अशेरी किल्ला, विशाळगड, सिंहगड, पुरंदर, वज्रगड, रायगड, तोरणा, तळा, घोसाळा आणि सुधागड अशा बाहेरच्या रिंगणातील किल्ल्यांचे संरक्षण होते. ह्यास पूरक म्हणून त्यांनी त्याबाहेरही साल्हेर, मुल्हेर, रोहिडा, रांगणा असे रिंगण तयार केले. त्यासोबतच त्यांनी सागरी किल्ले किल्ल्यांचीही एक साखळी तयार केली. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, पद्मदुर्ग, खांदेरी, कुलाबा, सुवर्णदुर्ग यांनी स्वराज्य अभेद्य ठेवले. एकदा त्यांना पंत अमात्यांनी अर्ज केला " किल्ले बहुत जाहले. त्यांच्या मागे पैका विनाकारण खर्च होत आहे." महाराजांचे उत्तर होते - "जसा कुणबी शेतात माळा घालून ते राखतो तसे किल्ले हे राज्याच्या रक्षणासाठी आहेत. तारवास खिळे मारून बळकट करतात तशी राज्यास बळकटी किल्ल्यांची आहे. किल्ल्यांच्या योगाने औरंगशहासारख्याची उमर गुजरून जाइल पण तो आम्हाला जिंकु शकणार नाही त्याची स्वारी आमच्यावर झाली तर त्याला जुने नवे अशे तीनशे साठ किल्ले आहेत. एक एक किल्ला तो १ वर्ष लढला तरी त्यास ३६० वर्षे लागतील." ==छत्रपती शिवाजी राजांच्या ताब्यात असलेले विविध प्रांतातील किल्ले== === मावळ प्रांत=== (सध्याचे मावळ, सासवड, जुन्नर आणि खेड हे तालुके.) येथे त्यांचे एकूण १९ किल्ले होते. * १) कुंवारी किल्ला * २) केळना किल्ला * ३) तिकोना किल्ला * ४) तुंग किल्ला * ५) तोरणा किल्ला * ६) दातेगड किल्ला * ७) दौलतमंगळ किल्ला * ८) नारायणगड किल्ला * ९) पुरंधर(पुरंदर) किल्ला * १०) मोरगिरी किल्ला * ११) राजगड किल्ला * १२) राजमाची किल्ला * १३) रुद्रमाळ किल्ला * १४) रोहिडा किल्ला * १५) लोहगड किल्ला * १६) विसापूर किल्ला * १७) शिवनेरी किल्ला * १८) सिंहगड किल्ला === सातारा व वाई प्रांत === * एकूण ११ किल्ले. * १) कमलगड किल्ला * २) चंदनगड किल्ला * ३) ताथवडा किल्ला * ४) नांदगिरी किल्ला * ५) परळी (सज्जनगड) किल्ला * ६ पांडवगड किल्ला * ७) महिमानगड किल्ला * ८) वंदनगड किल्ला * ९) वर्धनगड किल्ला * १०) वैराटगड किल्ला * ११) सातारा किल्ला * १२) वासोटा किल्ला * १३) वारूगड किल्ला === कऱ्हाड प्रांत === यांत ४ किल्ले होते. * १) कसबा कऱ्हाड किल्ला * २) भूषणगड किल्ला * ३) मच्छिंद्रगड किल्ला * ४) वसंतगड किल्ला === पन्हाळा प्रांत === एकूण १३ किल्ले * १) खेळणा किल्ला * २) गगनगड किल्ला * ३) गजेंद्रगड किल्ला * ४) पन्हाळा किल्ला * ५) पावनगड किल्ला * ६) बावडा किल्ला * ७) भिवगड किल्ला * ८) भुदरगड किल्ला * ९) भूपाळगड किल्ला * १०) मदनगड किल्ला *११) रांगणा किल्ला * १२) विशाळगड किल्ला *१३) चांदोली गड === कोकण, बंधारी व नळदुर्ग प्रांत === एकूण ५९ किल्ले आहेत. * १) मालवण * २) सिंधुदुर्ग * ३) विजयदुर्ग * ४) जयदुर्ग * ५) रत्‍नागिरी * ६) सुवर्णदुर्ग * ७) खांदेरी * ८) उंदेरी * ९) कुलाबा * १०) राजकोट * ११) अंजनवेल * १२) रेवदंडा * १३) रायगड * १४) पाली * १५) कलानिधीगड * १६) आरनाळा * १७) सुरंगगड * १८) मानगड * १९) महिपतगड * २०) महिमंडन * २१) सुमारगड * २२) रसाळगड * २३) कर्नाळा * २४) भोरप * २५) बल्लाळगड * २६) सारंगगड * २७) माणिकगड * २८) सिंदगड * २९) मंडणगड * ३०) बाळगड * ३१) महिमंतगड * ३२) लिंगाणा * ३३) प्रचीतगड * ३४) समानगड * ३५) कांगोरी * ३६) प्रतापगड * ३७) तळागड * ३८) घोसाळगड * ३९) बिरवाडी * ४०) भैरवगड * ४१) प्रबळगड * ४२) अवचितगड * ४३) कुंभगड * ४४) सागरगड * ४५) मनोहरगड * ४६) सुभानगड * ४७) मित्रगड * ४८) प्रल्हादगड * ४९) मंडणगड * ५०) सहनगड * ५१) सिकेरागड * ५२) वीरगड * ५३) महीधरगड * ५४) रणगड * ५५) सेटगागड * ५६) मकरंदगड * ५७) भास्करगड * ५८) माहुली * ५९) कावन्ही * 60) पालगड === बागलाण प्रांत === #साल्हेर #मुल्हेर #सालोटा #मोराड #हरगड #न्हावीगड #हनुमानगड #तांम्रगड #मांगीतुंगी #पिसोळ #डेरमाळ #कर्हेगड #बिष्टागड #दुंधागड #अजमेरागड #चौल्हेरगड #भिलाईगड #पिंपळा #कंचणा #इंद्राई #धोडप #राजधेर #कोळधेर #चांदवड #प्रेमगीरी #कंक्राळा #लळिंग === बनगड प्रांत === (धारवाड जिल्ह्यातील बराचसा भाग) * १) वनगड * २) गहनगड * ३) चिमदुर्ग * ४) नलदुर्ग * ५) मिरागड * ६) श्रीमंतदुर्ग * ७) श्रीगदनगड * ८) नरगुंद * ९) महंतगड * १०) कोपलगड * ११) बाहदूरबिंडा * १२) व्यंकटगड * १३) गंधर्वगड * १४) ढाकेगड * १५) सुपेगड * १६) पराक्रमगड * १७) कनकादिगड * १८) ब्रम्हगड * १९) चित्रदुर्ग * २०) प्रसन्नगड * २१) हडपसरगड * २२) कांचनगड * २३) अचलगिरीगड * २४) मंदनगड * २५)? === फोंडे बिदनूर प्रांत === * १) कोडफोंडे * २) कोट काहूर * ३)कोट बकर * ४) कोट ब्रम्हनाळ * ५) कोट कडवळ * ६) कोट अकोले * ७) कोट कठर * ८) कोट कलबर्गे * ९) कोट शिवेश्वर * १०) कोट मंगरुळ * ११) कोट कडणार * १२) कोट कृष्णागिरी === कोल्हापूर, बाळापूर प्रांत === * १) कोल्हार * २) ब्रम्हगड * ३) वडन्नगड * ४) भास्करगड * ५) महीपाळगड * ६) मृगमदगड * ७) आंबेनिराईगड * ८) बुधला कोट * ९) माणिकगड * १०) नंदीगड * ११) गणेशगड * १२) खळगड * १३) हातमंगळगड * १४) मंचकगड * १५) प्रकाशगड * १६) भीमगड * १७) प्रेईवारगड * १८) सोमसेखरगड * १९) मेदगिरीचेनगड * २०) श्रीवर्धनगड * २१) बिदनूरकोट * २२) मलकोल्हारकोट * २३) ठाकूरगड * २४)सरसगड * २५) मल्हारगड * २६) भूमंडलगड * २७) बिरुटकोट === श्रीरंगपट्टण प्रांत === * १) कोटधर्मपुरी * २) हरिहरगड * ३) कोटगरुड * ४) प्रमोदगड * ५) मनोहरगड * ६) भवानीदुर्ग * ७) कोट अमरापूर * ८) कोट कुसूर * ९) कोट तळेगिरी * १०) सुंदरगड * ११) कोट तळगोंडा * १२) कोट आटनूर * १३) कोट त्रिपादपूरे * १४) कोट दुटानेटी * १५) कोट लखनूर * १६) कळपगड * १७) महिनदीगड * १८) रंजनगड * १९) कोट आलूर * २०) कोट शामल * २१) कोट विराडे * २२) कोट चंद्रमाल === कर्नाटक प्रांत === * १) जगदेवगड * २) सुदर्शनगड * ३) रमणगड * ४) नंदीगड * ५) प्रबळगड * ६) बहिरवगड * ७) वारुणगड * ८) महाराजगड * ९) सिद्धगड * १०) जवादीगड * ११) मार्तंडगड * १२) मंगळगड * १३) गगनगड * १४) कृष्णगिरी * १५) मल्लिकार्जुनगड * १६) कस्तूरीगड * १७) दीर्घपलीगड * १८) रामगड === वेलूर प्रांत=== * १) कोट आरकट * २) कोट लखनूर * ३) कोट पळणापट्टण * ४) कोट त्रिमल * ५) कोट त्रिवादी * ६) पाळे कोट * ७) कोट त्रिकोनदुर्ग * ८) कैलासगड * ९) चंजिवरा कोट * १०) कोट वृंदावन * ११) चेतपाव्हली * १२) कोलबाळगड * १३) रसाळगड * १४) कर्मटगड * १५) यशवंतगड * १६) मुख्यगड * १७) गर्जनगड * १८) मंडविडगड * १९) महिमंडगड * २०) प्राणगड * २१) सामरगड * २२) साजरागड * २३) गोजरागड * २४) दुभेगड * २५) अनूरगड === चंदी प्रांत === * १) राजगड * २) चेनगड * ३) कृष्णागिरी * ४) मदोन्मत्तगड * ५) आखलूगड * ६) काळा कोट ==संदर्भ== या संपूर्ण लेखाचा संदर्भ - पुस्तक- आयएसबीएन: 978-81-910980-0-6 पुस्तकाचे नाव-गनिमी कावा (जागतिक कीर्तीच्या मराठा युद्धतंत्राचा खरा वेध), राजमाता प्रकाशन,मुंबई. {{अविचलवर्ग:छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांची यादी}} [[वर्ग:शिवाजी महाराज|किल्ले]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भारतातील किल्ले]] jmlr4gjnatfv34r6zn026sc5hfxks01 0 150753 2684223 1670955 2026-05-14T03:04:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684223 wikitext text/x-wiki [[चित्र:GoraBeluha.jpg|300 px|इवलेसे|आल्ताय पर्वतरांगेमधील बेलुखा पर्वत]] '''आल्ताय''' ही [[पूर्व आशिया|पूर्व]]-[[मध्य आशिया|मध्य]] [[आशिया]]मधील एक [[पर्वतरांग]] आहे. येथे [[रशिया]], [[चीन]], [[मंगोलिया]] व [[कझाकस्तान]] देशांच्या सीमा जुळतात. [[ओब नदी|ओब]] व [[इर्तिश नदी|इर्तिश]] ह्या [[सायबेरिया]]मधील विशाल नद्यांचा उगम ह्याच पर्वतरांगेमध्ये होतो. ह्या पर्वतरांगेच्या दक्षिणेस [[गोबी वाळवंट]] स्थित आहे. == बाह्य दुवे == * [http://altai-photo.ru/ चित्रे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716043520/http://altai-photo.ru/ |date=2011-07-16 }} {{कॉमन्स|Altay Mountains|आल्ताय पर्वतरांग}} {{coord|49|N|89|E|type:mountain_dim:800km|display=title}} [[वर्ग:पर्वतरांगा]] [[वर्ग:रशियामधील पर्वतरांगा]] [[वर्ग:चीनचा भूगोल]] [[वर्ग:मंगोलियाचा भूगोल]] [[वर्ग:कझाकस्तानचा भूगोल]] iku6igmh6f2vj6kb6x7wa75o3305sl1 0 175769 2684266 2682300 2026-05-14T10:55:01Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684266 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमानतळ | name = गॅटविक विमानतळ | nativename = | image = Gatwick_Airport,_10_Sept._2008_-_Phillip_Capper.jpg | image-width = 250 | caption = |IATA = LGW |ICAO = EGKK <center>{{Location map|इंग्लंड|width=250|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=LGW|position=bottom |lat_deg=51|lat_min=8|lat_sec=53|lat_dir=N |lon_deg=0|lon_min=11|lon_sec=25|lon_dir=W }}<small>इंग्लंडमधील स्थान</small></center> | type = जाहीर | owner = | operator = | city-served = [[ग्रेटर लंडन]] | location = क्रॉली, [[वेस्ट ससेक्स]] | hub = [[ब्रिटिश एरवेझ]]<br />[[एर लिंगस]] | elevation-f = २०३ | elevation-m = ६२ | coordinates = {{coord|51|8|53|N|0|11|25|W|display=inline,शीर्षक}} | r1-number = 08L/26R | r1-length-m = 2,565 | r1-surface = डांबरी | r2-number = 08R/26L | r2-length-m = 3,316 |r2-surface = डांबरी | stat-year = २०१४ | stat1-header = प्रवासी | stat1-data = ३,८१,०३,६६७ {{वाढ}} ७.५% | stat3-header = विमाने | stat3-data = २,५९,९६२ {{वाढ}} ३.८% | footnotes = स्रोत: Statistics from the UK Civil Aviation Authority<ref name="Airportstats">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.caa.co.uk/default.aspx?catid=80&pagetype=88&pageid=3&sglid=3 |title=CAA: Annual UK Airport Statistics|publisher=UK Civil Aviation Authority |date= |accessdate=26 March 2015}}</ref> }} [[चित्र:A6-EGP@LGW 05JUN14 (15712258702).jpg|250 px|इवलेसे|येथे उतर असलेले [[एमिरेट्स]]चे [[बोईंग ७७७]] विमान]] '''गॅटविक विमानतळ''' (Gatwick Airport) {{विमानतळ संकेत|LGW|EGKK}} हा [[युनायटेड किंग्डम]] देशाच्या [[वेस्ट ससेक्स]] काउंटीमधील एक [[विमानतळ]] आहे. [[लंडन]] शहराच्या {{convert|29.5|mi}} दक्षिणेस स्थित असलेला हा विमानतळ प्रवाशांच्या संख्येनुसार [[लंडन हीथ्रो विमानतळ|लंडन हीथ्रोखालोखाल]] ब्रिटनमधील दुसऱ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे. == विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == {{Airport-dest-list |[[एजियन एरलाइन्स]]|'''मोसमी:''' [[अॅथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अॅथेन्स]]<ref>{{cite web | author=The Flight Detective | title=Review: Aegean एरलाइन्स economy class London Gatwick to अॅथेन्स | website=TravelUpdate | date=29 November 2025 | url=https://travelupdate.com/aegean-airlines-economy-lgw-ath/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[एर अरेबिया]] | [[शारजा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शारजा]] (२९ मार्च, २०२६ पासून),<ref>{{Cite web|url=https://travelgossip.co.uk/latestnews/air-arabia-launches-gatwick-to-शारजा-route/|title=Air Arabia launches Gatwick to शारजा route - Travel Gossip|date=24 November 2025}}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[टँजियर इब्न बतूता विमानतळ|टँजियर]]<ref>{{cite web | title=Flights from London Gatwick to Tangier: LGW to TNG Flights + Flight Schedule | website=FlightConnections | date=8 June 2020 | url=https://www.flightconnections.com/flights-from-lgw-to-tng | access-date=14 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[एर चायना]] | [[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग-राजधानी]],<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/एरलाइन्स/CA-Air-China/airport-airport/beijing-capital-international-airport-pek-gatwick-airport-lgw|title=Air China Flight from Beijing Capital आंतरराष्ट्रीय विमानतळ to Gatwick विमानतळ|date=5 December 2025}}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[शांघाय पुडाँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शांघाय-पुडाँग]]<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/एरलाइन्स/CA-Air-China/airport-airport/shanghai-pudong-international-airport-pvg-gatwick-airport-lgw|title=Air China Flight from Shanghai पुडाँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ to Gatwick विमानतळ|date=5 December 2025}}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|[[एर युरोपा]] | [[माद्रिद–बराहास विमानतळ|माद्रिद–बराहास]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Madrid|date=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=609–616}}</ref> <!-- -->|[[एर फ्रांस]] | [[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस-चार्ल्स दि गॉल]] (२९ मार्च, २०२६ पासून)<ref>{{cite web | last=Pole | first=Matt | title=London Gatwick announces new twice-daily service to popular European hotspot for summer 2026 | website=SussexWorld | date=4 December 2025 | url=https://www.sussexexpress.co.uk/business/london-gatwick-announces-new-twice-daily-service-to-popular-european-hotspot-for-summer-2026-5429254 | access-date=4 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[एर इंडिया]] | [[अहमदाबाद विमानतळ|अहमदाबाद]],<ref>{{Cite web|url=https://www.flightsfrom.com/LGW-AMD|title=Direct (non-stop) flights from London to Ahmedabad - schedules - FlightsFrom.com|website=www.flightsfrom.com}}</ref> [[श्री गुरु राम दास जी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अमृतसर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.flightsfrom.com/LGW-ATQ|title=Direct (non-stop) flights from London to Amritsar - schedules - FlightsFrom.com|website=www.flightsfrom.com}}</ref> <!-- -->|[[एर मॉरिशस]] | [[सर सीवूसागुर रामगूलाम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉरिशस]]<ref>{{cite web | last=Honeywell | first=Exclusive partner | title=Air Mauritius shifts UK flights to Gatwick | website=Flight Global | date=21 March 2023 | url=https://www.flightglobal.com/networks/air-mauritius-shifts-uk-flights-to-gatwick/152547.article | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[एर पीस]] | [[न्नाम्डी अझिक्वे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबुजा]],<ref>{{Cite web|url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/abuja-to-london-heathrow-air-peace-marks-new-milestone-with-flights-from-nigerias-capital/|title=Abuja to London Heathrow: Air Peace Marks New Milestone with Flights from Nigeria's Capital - Travel And Tour World|date=8 July 2025}}</ref> [[Murtala Muhammed आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|Lagos]]<ref>{{cite web |url=https://aviation.direct/air-peace-kuendigt-lagos-london-gatwick-an |work=aviation.direct |title=Air Peace announces Lagos-London (Gatwick) |language=de |date=20 February 2024}}</ref> <!-- -->|[[एर सियेरा लिओन]] | [[फ्रीटाउन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फ्रीटाउन]]<ref>{{cite web | last=Whitaker | first=Greg | title=Air Sierra Leone reopens Freetown-Gatwick route | website=Aviation Business News | date=1 May 2025 | url=https://www.aviationbusinessnews.com/industry-news/air-sierra-leone-reopens-freetown-gatwick-route/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[एर ट्रॅन्सॅट]] | [[टोराँटो पियर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पियर्सन]]<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=Toronto, ON, Canada YTO|pages=1156-1162}}</ref> <br/> '''मोसमी:''' [[माँत्रिआल-त्रुदू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँत्रिआल-त्रुदू]],<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=माँत्रिआल, QC, Canada YMQ|pages=768-771}}</ref> [[ऑटावा मॅकडॉनल्ड-कार्टिये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑटावा]] (१५ मे, २०२६ पासून)<ref>{{cite web |publisher=LogiMonde media |title=Air Transat adds Ottawa–London Gatwick, Quebec City–Marseille |website=PAX |date=8 October 2025 |url=https://www.paxnews.com/news/airline/summer-2026-air-transat-adds-ottawalondon-gatwick-quebec-citymarseille-boosts-year-round-service |access-date=8 October 2025}}</ref> <!-- -->|[[एरबाल्टिक]] | [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]],<ref>{{cite web | title=Airbaltic | website=Wexco Cargo GSSA | date=19 June 2025 | url=https://gsawexco.com/partner/airbaltic/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[टॅलिन विमानतळ|टॅलिन]]<ref>{{cite web | title=airBaltic to add Tallinn-London route in 2018 | website=Eng.lsm.lv | date=19 December 2017 | url=https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/airbaltic-to-add-tallinn-london-route-in-2018.a261435/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[अॅनिमाविंग्स]] | [[बुखारेस्ट हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-ओतोपेनी]] (२२ मार्च, २०२६ पासून)<ref>{{Cite web|url=https://boardingpass.ro/animawings-zboruri-din-bucuresti-spre-londra-din-martie-2026/|title=Animawings: zboruri din București spre Londra din martie 2026|first=Vlad|last=Marcu|date=23 September 2025}}</ref> <!-- -->|[[अटलांटिक एरवेझ]]|'''मोसमी:''' [[व्हागार विमानतळ|व्हागार]]<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/01/08/atlantic-airways-apre-i-voli-tra-londra-gatwick-e-faroe-vagar/ |title=Atlantic एरवेझ apre i voli tra Londra Gatwick e Faroe/Vagar |date=8 January 2024}}</ref> <!-- -->|[[ऑरिन्यी]] | [[गर्न्सी विमानतळ|गर्न्सी]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Guernsey|date=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=412}}</ref> <!-- -->|[[अझरबैजान एरलाइन्स]] | [[हैदर अलियेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाकु]]<ref>{{cite web | title=Azerbaijan एरलाइन्स launches flights to another London airport | website=News.az | date=18 March 2024 | url=https://news.az/news/azerbaijan-एरलाइन्स-launches-flights-to-another-london-airport | access-date=3 December 2025 }}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|[[बीजिंग कॅपिटल एरलाइन्स]] | [[चिंगदाओ ज्यांगदाँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिंगदाओ]] (२४ जून, २०२६ पासून)<ref>{{cite web | last=Shah | first=Dillon | title=This week's long-haul flight schedule changes from Europe | website=AGN | date=20 December 2025 | url=https://aerospaceglobalnews.com/news/long-haul-flight-schedule-changes-europe-10/ | access-date=23 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[ब्रिटिश एरवेझ]] | [[कोटोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|आक्रा]],<ref>{{cite web | last=Gill | first=Rob | title=ब्रिटिश एरवेझ launches second route to Ghana | website=Business Travel News Europe | date=30 October 2023 | url=https://www.businesstravelnewseurope.com/Air-Travel/British-airways-launches-second-route-to-Ghana | access-date=3 December 2025}}</ref> [[अगादिर-अल मासिरा विमानतळ|अगादिर]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/ba-returns-to-stansted-with-three-routes|title=BA returns to Stansted with three routes|website=Travel Weekly}}</ref> [[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]],<ref name="Moffat-2025a">{{cite web | last=Moffat | first=Macaully | title=Everywhere you can fly with ब्रिटिश एरवेझ from Gatwick amid expansion plans | website=The Argus | date=22 February 2025 | url=https://www.theargus.co.uk/news/24953824.british-airways-flights-gatwick-airport-listed/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[व्ही.सी. बर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अँटिगा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[सुवर्णभूमी विमानतळ|बँगकॉक–सुवर्णभूमी]],<ref>{{cite web |last=Brandler |first=Hannah |date=5 March 2024 |title=ब्रिटिश एरवेझ unveils cabin upgrades, free messaging and route resumptions to Kuala Lumpur and Bangkok |website=Business Traveller |url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2024/03/05/british-airways-unveils-cabin-upgrades-free-messaging-and-route-resumptions-to-kuala-lumpur-and-bangkok/}}</ref> [[बोर्दू-मेरिन्याक विमानतळ|बोर्दू]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कान्कुन]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[दुब्रोव्निक विमानतळ|दुब्रोव्निक]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[फॅरो विमानतळ|फॅरो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[मदैरा विमानतळ|फुंचाल]],<ref>{{Cite web|url=https://newsavia.com/british-airways-programa-nova-rota-entre-londres-gatwick-e-a-ilha-da-madeira/|title=ब्रिटिश एरवेझ programa nova rota entre Londres Gatwick e a ilha da Madeira|date=27 December 2023}}</ref> [[छेदी जगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॉर्जटाउन-छेदी जगन]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ग्रान कॅनेरिया विमानतळ|ग्रान कॅनेरिया]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ग्राझ विमानतळ|ग्राझ]],<ref name="Orban-2025"/> [[मॉरिस बिशप आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रेनाडा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[इस्लामाबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्लामाबाद]],<ref>{{cite web | last=Molyneaux | first=Ian | title=Gatwick launches 15 new routes this summer, 5 airline debuts | website=AeroTime | date=19 June 2024 | url=https://www.aerotime.aero/articles/london-gatwick-airport-new-routes-airlines | access-date=3 December 2025}}</ref> [[जर्सी विमानतळ|जर्सी]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[नॉर्मन मॅनली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|किंग्स्टन–नॉर्मन मॅनली]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[लांझारोटे विमानतळ|लांझारोटे]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]],<ref>{{cite web |url=https://centreforaviation.com/news/ba-euroflyer-to-launch-london-gatwick-larnaca-service-in-nov-2024-1266157 |title=News for एरलाइन्स, Airports and the Aviation Industry |work=CAPA}}</ref> [[मालागा विमानतळ|मालागा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[माराकेश मेनारा विमानतळ|माराकेश]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[सर सीवूसागुर रामगूलाम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉरिशस]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[नीस कोते दाझुर विमानतळ|नीस]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ओरलँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[पाल्मा दे मायोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मायोर्का]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[पियार्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्ट ऑफ स्पेन]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[रबात-साले विमानतळ|रबात]],<ref name="Orban-2025">{{Cite web|url=https://www.aviation24.be/एरलाइन्स/international-एरलाइन्स-group-iag/british-airways/british-airways-adds-rabat-graz-and-expanded-madrid-service-to-short-haul-network/|title=ब्रिटिश एरवेझ adds Rabat, Graz, and expanded Madrid service to short-haul network|first=André|last=Orban|date=9 July 2025}}</ref> [[साल्त्झबुर्ग विमानतळ|साल्त्झबुर्ग]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[सेव्हिया विमानतळ|सेव्हिया]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[रॉबर्ट एल. ब्रॅडशॉ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट किट्स]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[हेवानोरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुसिया-हेवानोरा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[टॅम्पा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टॅम्पा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[तेनेरीफ साउथ विमानतळ|तेनेरीफ-साउथ]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ए.एन.आर. रॉबिन्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोबेगो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[व्हेरोना व्हियाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]]<ref name="Moffat-2025a"/> <br/> '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[बारी कॅरोल वॉय्तिला विमानतळ|बारी]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[कॅलियारी एल्मास विमानतळ|कॅलियारी]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[कातानिया-फाँतानारोसा विमानतळ|कातानिया]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[शाँबेरी विमानतळ|शाँबेरी]],<ref>{{cite web | url=https://centreforaviation.com/news/ba-cityflyer-to-launch-london-gatwick-chambery-service-1268946 | title=News for एरलाइन्स, Airports and the Aviation Industry |work=CAPA }}</ref> [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]] (२४ मे, २०६ पासून),<ref>{{cite web | title=NEWS & OFFERS: Radisson 35% off January Sale, ब्रिटिश एरवेझ Flies First New World Traveller Plus & BA Adds Gatwick to Chania | website=Turning left for less | date=22 December 2025 | url=https://www.turningleftforless.com/radisson-35-off-january-sale-british-airways-adds-gatwick-to-chania/ | access-date=23 December 2025}}</ref> [[कोर्फु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फु]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[डालामान विमानतळ|डालामान]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[फुएर्तेव्हेंतुरा विमानतळ|फुएर्तेव्हेंतुरा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[आल्पेस-इसेरे विमानतळ|ग्रेनोबल]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[हेराक्लियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियोन]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[इन्सब्रुक विमानतळ|इन्सब्रुक]],<ref>{{cite web |url=https://airlinergs.com/british-airways-adds-five-new-short-haul-services-to-its-london-gatwick-network/ |title=ब्रिटिश एरवेझ Adds Five New Short-Haul Services to Its London Gatwick Network |date=4 January 2023 |access-date=4 January 2023 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202234016/https://airlinergs.com/british-airways-adds-five-new-short-haul-services-to-its-london-gatwick-network/ |url-status=live}}</ref> [[इव्हालो विमानतळ|इव्हालो]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/ba-euroflyer-to-operate-flights-to-lapland-and-larnaca-this-winter|title=BA Euroflyer to operate flights to Lapland and Larnaca this winter|website=Travel Weekly}}</ref> [[कालामाटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कालामाटा]] (begins 30 April 2026),<ref>{{cite web | title=CAPA | website=News for एरलाइन्स, Airports and the Aviation Industry | date=10 December 2025 | url=https://centreforaviation.com/news/ba-euroflyer-to-launch-london-gatwick-kalamata-service-from-end-of-apr-2026-1341948 | access-date=12 December 2025}}</ref> [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ल्यों-सें-एक्झुपेरी विमानतळ|ल्यों]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[माँतपेलिये-मेदितेराने विमानतळ|माँतपेलिये]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[ऱ्होड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऱ्होड्स]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[हुआन सांतामारिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सान होजे (कोस्ता रिका)]],<ref>{{cite news |last1=Paris|first1=Natalie |title=ब्रिटिश एरवेझ launches new flight to Costa Rica |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/news/British-airways-launches-new-flight-to-Costa-Rica/ |newspaper=The Telegraph |url-access=subscription |date=4 February 2016}}</ref> [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]],<ref>{{cite web |title=BA Returns To Sharm el Sheikh |url=https://www.circledivers.com/blog/ba-sharm-flights |website=Circle Divers}}</ref> [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]],<ref name="Moffat-2025a"/> [[व्हँकूवर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकूवर]]<ref>{{cite web | url=https://londonairtravel.com/2022/08/24/british-airways-gatwick-vancouver/ | title=ब्रिटिश एरवेझ Launches Gatwick - Vancouver | date=24 August 2022 }}</ref> <!-- -->|[[चायना सदर्न एरलाइन्स]] | [[ग्वांग्झू बैयुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वांग्झू]],<ref>{{cite web | last=Sharma | first=Anurag | title=China Southern Inaugurates New Flights from Guangzhou to London Gatwick with 787 | website=Aviation A2Z | date=22 June 2024 | url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/06/23/china-southern-inaugurates-guangzhou-gatwick-flight/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[झ्हेंग्झू शिन्झेंग Xinzheng आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झ्हेंगझू]]<ref>{{Cite web |url=https://centreforaviation.com/news/china-southern-एरलाइन्स-to-commence-zhengzhou-london-gatwick-service-in-dec-2023-1225575|title=News for एरलाइन्स, Airports and the Aviation Industry |work=CAPA |access-date=26 September 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926075701/https://centreforaviation.com/news/china-southern-एरलाइन्स-to-commence-zhengzhou-london-gatwick-service-in-dec-2023-1225575 |url-status=live}}</ref> <!-- -->|[[काँडोर (विमानकंपनी)|काँडोर]] | [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्ट]] (begins 1 April 2026)<ref>{{cite web | last=Recklies | first=Benjamin | title=Condor gibt weiter Gas bei Zubringerflügen: Neues Ziel London Gatwick | website=aeroTELEGRAPH | date=14 November 2025 | url=https://www.aerotelegraph.com/एरलाइन्स/condor-gibt-weiter-gas-bei-zubringerfluegen-neues-ziel-london-gatwick/w94wlme | language=de | access-date=14 November 2025}}</ref> <!-- -->|[[कॉरेंडन एरलाइन्स]]|'''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref>{{cite web | last=Green | first=Daniel | title=Airline opens first UK route from Gatwick, with more flights planned for summer | website=The Argus | date=4 April 2022 | url=https://www.theargus.co.uk/news/20043195.corendon-एरलाइन्स-opens-first-uk-route-gatwick-airport/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[हेराक्लियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियोन]]<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/corendon-airlines-adds-crete-to-summer-2024-programme|title=Corendon एरलाइन्स adds Crete to summer 2024 programme|website=Travel Weekly}}</ref> <!-- -->|[[क्रोएशिया एरलाइन्स]]|'''मोसमी:''' [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Split, Croatia|date=August 2023|volume=25|issue=2|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=1021–1022}}</ref> <!-- -->|[[ईझीजेट]] | [[अॅबर्डीन विमानतळ|अॅबर्डीन]],<ref name="Lounge-2022">{{cite web | last=Lounge | first=Henry @ The Getaway | title=Where do easyJet fly to from London Gatwick Airport? | website=The Getaway Lounge UK | date=4 August 2022 | url=https://thegetawaylounge.co.uk/blog/where-do-easyjet-fly-to-from-london-gatwick | access-date=3 December 2025 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[अगादिर-अल मासिरा विमानतळ|अगादिर]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अल्मेरिया विमानतळ|अल्मेरिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफॉल|अॅमस्टरडॅम]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अॅथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अॅथेन्स]],<ref name="Lounge-2022"/> [[जोसेप तारादेयास बार्सेलोना-एल प्रात विमानतळ|बार्सेलोना-एल प्रात]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बारी कॅरोल वॉय्तिला विमानतळ|बारी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[युरोएरपोर्ट बेसेल मुलहाउस फ्राइबुर्ग|बेसेल-मुलहाउस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बेलफास्ट सिटी विमानतळ|बेलफास्ट-सिटी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बेलफास्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेलफास्ट-आंतरराष्ट्रीय]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विमानतळ|बर्लिन-ब्रांडेनबुर्ग]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बोर्दू-मेरिन्याक विमानतळ|बोर्दू]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बुडापेश्त फेरेंत लिश्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेश्त]],<ref name="Lounge-2022"/> [[कातानिया-फाँतानारोसा विमानतळ|कातानिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]],<ref name="Lounge-2022"/> [[डालामान विमानतळ|डालामान]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ड्युसेलडोर्फ विमानतळ|ड्युसेलडोर्फ]],<ref>{{cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/easyjet-startet-mit-drei-routen-am-flughafen-duesseldorf|title=Easyjet startet mit drei Routen am Flughafen Düsseldorf|website=aerotelegraph.com|date=7 November 2024}}</ref> [[एडिनबरा विमानतळ|एडिनबरा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[एनफिधा-हामामेट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एनफिधा-हामामेट]],<ref name="Lounge-2022"/> [[फॅरो विमानतळ|फॅरो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[फुएर्तेव्हेंतुरा विमानतळ|फुएर्तेव्हेंतुरा]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[मदैरा विमानतळ|फुंचाल]],<ref name="Lounge-2022"/> [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[जिब्राल्टर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जिब्राल्टर]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ग्रान कॅनेरिया विमानतळ|ग्रान कॅनेरिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[हांबुर्ग विमानतळ|हांबुर्ग]],<ref name="Lounge-2022"/> [[हुर्घादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्घादा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[इन्सब्रुक विमानतळ|इन्सब्रुक]],<ref name="Lounge-2022"/> [[इन्व्हरनेस विमानतळ|इन्व्हरनेस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[आइल ऑफ मान विमानतळ|न]],<ref name="Lounge-2022"/> [[जर्सी विमानतळ|जर्सी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[क्राकूफ जॉन पॉल दुसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्राकूफ]],<ref name="Lounge-2022"/> [[लांझारोते विमानतळ|लांझारोते]],<ref name="Lounge-2022"/> [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]],<ref name="Lounge-2022"/> [[लिस्बन विमानतळ|लिस्बन]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ल्युब्लियाना विमानतळ|ल्युब्लियाना]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ल्यों-सें-एक्झुपेरी विमानतळ|ल्यों]],<ref name="Lounge-2022"/> [[माद्रिद–बराहास विमानतळ|माद्रिद–बराहास]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मालागा विमानतळ|मालागा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[माराकेश मेनारा विमानतळ|माराकेश]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मार्सेल प्रोव्हाँस विमानतळ|मार्सेल]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मिलान लिनाते विमानतळ|मिलान-लिनाते]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मिलान माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान माल्पेन्सा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[माँतपेलिये-मेदितेराने विमानतळ|माँतपेलिये]],<ref name="Lounge-2022"/> [[म्युन्शेन विमानतळ|म्युन्शेन]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रेजियोन दि मुर्सिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुर्सिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[नांत अटलांटिक विमानतळ|नांत]],<ref name="Lounge-2022"/> [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]],<ref name="Lounge-2022"/> [[नीस कोत दाझुर विमानतळ|नीस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[पाल्मा दे मायोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मायोर्का]],<ref name="Lounge-2022"/> [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस-चार्ल्स दि गॉल]],<ref name="Lounge-2022"/> [[पिसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिसा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[वाक्लाव हावेल प्राग|प्राग]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रेनेस-सें-जाक विमानतळ|रेनेस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रोम फ्युमिचनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचनो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अमिल्कार काब्राल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साल]],<ref>{{Cite web|url=https://www.ttgmedia.com/destinations/easyjet-to-launch-flights-and-holidays-to-cape-verde-next-summer-49228|title=EasyJet to launch flights and holidays to Cape Verde next summer|website=TTG}}</ref> [[सेव्हिया विमानतळ|सेव्हिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]],<ref name="Lounge-2022"/> [[स्ट्रासबुर्ग विमानतळ|स्ट्रासबुर्ग]],<ref>{{cite web |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/bas-rhin/strasbourg-0/italie-espagne-angleterre-easyjet-revient-a-l-aeroport-de-strasbourg-et-cree-quatre-nouvelles-lignes-2984915.html |title=Italie, Espagne, Angleterre... EasyJet revient à l'aéroport de Strasbourg et crée quatre nouvelles lignes |date=6 November 2024}}</ref> [[तेनेरीफ साउथ विमानतळ|तेनेरीफ-साउथ]],<ref name="Lounge-2022"/> [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[तूलूझ-ब्लान्याक विमानतळ|तूलूझ]],<ref>{{cite web |url=https://www.connexionfrance.com/news/easyjet-resumes-toulouse-london-service-for-winter-season/728324 |title=EasyJet resumes Toulouse-London service for winter season |date=5 June 2025}}</ref> [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[व्हालेन्सिया विमानतळ|व्हालेन्सिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[व्हेनिस मार्को पोलो विमानतळ|व्हेनिस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[व्हेरोना व्हियाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]],<ref name="Lounge-2022"/> [[झ्युरिक विमानतळ|झ्युरिक]]<ref name="Lounge-2022"/> <br/> '''मोसमी:''' [[आकुरेरी विमानतळ|आकुरेरी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बास्तिया-पोरेत्ता विमानतळ|बास्तिया]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[बिआत्रिझ पेस बास्क विमानतळ|बिआत्रिझ]],<ref name="Lounge-2022"/> [[मिलास-बोद्रुम विमानतळ|बोद्रुम]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ब्रेस्त ब्रेतान्य विमानतळ|ब्रेस्त]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ब्रिंडिसी विमानतळ|ब्रिंडिसी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[बर्गास विमानतळ|बर्गास]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[कोर्फु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फु]],<ref name="Lounge-2022"/> [[दुब्रोव्निक विमानतळ|दुब्रोव्निक]],<ref name="Lounge-2022"/> [[फिगारी-सुड कोर्से विमानतळ|फिगारी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[फ्रीडरिकशाफेन विमानतळ|फ्रीडरिकशाफेन]],<ref name="Orban-2025" /> [[आल्पेस-इझेरे विमानतळ|ग्रेनोबल]],<ref name="Lounge-2022"/> [[हेराक्लियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियोन]],<ref name="Lounge-2022"/> [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[इझ्मिर अदनान मेंदेरेस विमानतळ|इझ्मिर]],<ref name="Lounge-2022"/> [[कालामाटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कालामाटा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[केफालोनिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केफालोनिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[कित्तिला विमानतळ|कित्तिला]],<ref>{{Cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/easyjet/easyjet-to-start-direct-flights-from-london-gatwick-and-manchester-to-kittila-airport-in-november/|title=easyJet to start direct flights from London Gatwick and Manchester to Kittilä Airport in November|first=André|last=Orban|date=13 July 2023|website=Aviation24.be|access-date=14 July 2023|archive-date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714062202/https://www.aviation24.be/एरलाइन्स/easyjet/easyjet-to-start-direct-flights-from-london-gatwick-and-manchester-to-kittila-airport-in-november/|url-status=live}}</ref> [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ला रोशेल-इल दि रे विमानतळ|ला रोशेल]],<ref name="Lounge-2022"/> [[लुक्सोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लुक्सोर]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/easyjet-to-serve-luxor-for-first-time-in-more-than-a-decade|title=EasyJet to serve Luxor for first time in more than a decade|website=Travel Weekly}}</ref> [[मिकोनोस विमानतळ|मिकोनोस]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[ओल्बिया कोस्ता स्मेराल्दा विमानतळ|ओल्बिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[फाल्कोनी बोर्सेलिनो विमानतळ|पालेर्मो]],<ref name="Lounge-2022"/> [[अॅक्टियोन नॅशनल विमानतळ|प्रेवेझा-लेफ्काडा]],<ref name="Lounge-2022"/> [[पुला विमानतळ|पुला]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रेउस विमानतळ|रेउस]] (begins 22 June 2026),<ref>{{cite web | title=EasyJet launches Reus to London Gatwick route for summer 2026 | website=Catalan News | date=18 December 2025 | url=https://www.catalannews.com/business/item/easyjet-reus-london-gatwick-route-summer-2026 | access-date=18 December 2025}}</ref> [[केफ्लाविक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेक्याविक–केफ्लाविक]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ऱ्होड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऱ्होड्स]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रिमिनी-फेलिनी विमानतळ|रिमिनी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[रोव्हानीमी विमानतळ|रोव्हानीमी]],<ref>https://www.easyjet.com/en/cheap-flights/finland/rovaniemi</ref> [[सालेन-स्कँडिनेव्हियन माउंटन्स विमानतळ|सालेन-ट्रिसिल]],<ref>{{Cite web|url=https://travelgossip.co.uk/latestnews/easyjet-adds-new-winter-flights-to-sweden-from-gatwick-and-manchester/|title=EasyJet adds new winter flights to Sweden from Gatwick and Manchester}}</ref> [[साल्त्झबुर्ग विमानतळ|साल्त्झबुर्ग]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Salzburg, Austria|date=February 2023|volume=24|issue=8|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=772–773}}</ref> [[सांतोरिनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सांतोरिनी]],<ref name="Lounge-2022"/> [[स्कियाथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कियाथोस]],<ref>{{Cite web|url=http://travelweekly.co.uk/news/air/easyjet-to-start-serving-skiathos-next-summer|title=EasyJet to start serving Skiathos next summer|first=Jacobs Media Group|last=Ltd|website=Travel Weekly|access-date=31 October 2023|archive-date=31 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031032402/http://travelweekly.co.uk/news/air/easyjet-to-start-serving-skiathos-next-summer|url-status=live}}</ref> [[व्हासिल लेव्स्की सोफिया विमानतळ|सोफिया]],<ref name="Lounge-2022"/> [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]],<ref name="Lounge-2022"/> [[तिव्हात विमानतळ|तिव्हात]],<ref name="Lounge-2022"/> [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]],<ref>{{cite web|url=https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/18136051/easyjet-establishes-itself-in-norway?publisherId=17507039&lang=en|title=EasyJet establishes itself in Norway|date=11 June 2024|website=The Avinor Group}}</ref> [[व्हियेना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हियेना]],<ref>{{cite web |url=https://aviation.direct/easyjet-verstaerkt-winterangebot-am-flughafen-wien-mit-fuenf-neuen-verbindungen |title=Easyjet verstärkt Winterangebot am Flughafen Wien mit fünf neuen Verbindungen |date=17 June 2025}}</ref> [[झादार विमानतळ|झादार]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[झॅकिन्थोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झॅकिन्थोस]]<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> <!-- -->|[[एमिरेट्स|एमिरेट्स]] | [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Dubai, United Arab Emirates DXB|pages=337-343}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aircargoweek.com/emirates-ramps-up-operations-to-london-gatwick-with-a-third-daily-a380-service/ |title=Emirates ramps up operations to London Gatwick with a third daily A380 service - Air Cargo Week |work=Air Cargo Week |date=December 2022 }}</ref> <!-- -->|[[इथियोपियन एरलाइन्स]] | [[अदिस अबाबा बोले आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अदिस अबाबा]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Addis Ababa, Ethiopia ADD|pages=17-19}}</ref> <!-- -->|[[फ्लायएर्बिल]] | [[एर्बिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एर्बिल]]<ref>{{cite web | last=Aviation | first=EX-YU | title=Iraq's UR एरलाइन्स to maintain Rijeka refuelling flights | website=EX-YU Aviation News | date=27 March 2025 | url=https://www.exyuaviation.com/2025/03/iraqs-ur-एरलाइन्स-to-maintain-rijeka.html | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[गल्फ एर]] | [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बहरैन]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Bahrain, Bahrain BAH|pages=88-90}}</ref> <!-- -->|[[इबेरिया एक्सप्रेस]] | [[माद्रिद–बराहास विमानतळ|माद्रिद–बराहास]]<ref>{{cite web | last=Gibbons | first=Brett | title=New Spanish airline strike threat with Iberia Express cabin crew to walkout | website=Wales Online | date=17 August 2022 | url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/travel/latest-spanish-airline-strike-threat-24780453 | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[आइसलँडएर]] | [[केफ्लाविक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेक्याविक–केफ्लाविक]]<ref>{{cite web | title=New आइसलँड-एडिनबरा route to operate year round | website=Travel Weekly | date=31 March 2025 | url=https://travelweekly.co.uk/news/new-icelandair-एडिनबरा-route-to-operate-year-round | language=pt | access-date=3 December 2025 }}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|{{nowrap|[[आइल्स ऑफ सिली स्कायबस]]}}|[[न्यूक्वे विमानतळ|न्यूक्वे]]<ref>{{cite web | last=Calder | first=Simon | title=London Gatwick to Cornwall flights to resume this month after Eastern एरलाइन्स collapse | website=The Independent | date=7 November 2025 | url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/new-newquay-cornwall-london-gatwick-flights-b2860574.html | access-date=7 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Sipinski | first=Dominik | title=UK's Skybus secures own Gatwick slots for PSO ops | website=ch-aviation | date=24 December 2025 | url=https://www.ch-aviation.com/news/162028-uks-skybus-secures-own-gatwick-slots-for-pso-ops | access-date=24 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[जेट२.कॉम]]<ref>{{cite web | title=Jet2 to introduce Gatwick flights and holidays | website=Travel Weekly | date=31 March 2025 | url=https://travelweekly.co.uk/all-content/jet2-to-introduce-gatwick-flights-and-holidays | language=pt | access-date=12 November 2025}}</ref>|[[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]] (२६ मार्च, २०२६ पासून), [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]] (२७ मार्च, २०२६ पासून), [[फॅरो विमानतळ|फॅरो]] (२८ मार्च, २०२६ पासून), [[फुएर्तेव्हेंतुरा विमानतळ|फुएर्तेव्हेंतुरा]] (begins 29 March 2026), [[ग्रान कॅनेरिया विमानतळ|ग्रान कॅनेरिया]] (begins 29 March 2026), [[हुर्घादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्घादा]] (begins 12 February 2027),<ref name="TTG Media-2025">{{cite web | title=Jet2 puts first winter programme on sale at new Gatwick base after 'truly phenomenal response' to launch | website=TTG Media | date=18 December 2025 | url=https://www.ttgmedia.com/travel-industry-news/jet2-puts-first-winter-programme-sale-new-gatwick-base-after-truly-phenomenal | access-date=18 December 2025}}</ref> [[लांझारोते विमानतळ|लांझारोते]] (२८ मार्च, २०२६ पासून), [[मालागा विमानतळ|मालागा]] (begins 29 March 2026), [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]] (begins 2 May 2026), [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]] (begins 30 March 2026), [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]] (begins 11 February 2027),<ref name="TTG Media-2025"/> [[तेनेरीफ साउथ विमानतळ|तेनेरीफ-साउथ]] (२६ मार्च, २०२६ पासून)<br> '''मोसमी:''' [[अगादिर-अल मासिरा विमानतळ|अगादिर]] (begins 26 October 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[बुर्गास विमानतळ|बुर्गास]] (begins 2 May 2026), [[चांबेरी विमानतळ|चांबेरी]] (begins 21 December 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[कोलोन-बॉन विमानतळ|कोलोन-बॉन]] (begins 26 November 2026),<ref name="www.travelweekly.co.uk">{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/jet2-unveils-gatwick-winter-programme-for-202627|title=Jet2 unveils गॅटविक winter programme for 2026-27|website=www.travelweekly.co.uk}}</ref> [[कोर्फु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फु]] (begins 6 April 2026), [[मदैरा विमानतळ|फुंचाल]] (begins 26 October 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[ग्डान्स्क लेक वालेंसा विमानतळ|ग्डान्स्क]] (begins 27 November 2026),<ref name="www.travelweekly.co.uk"/> [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]] (begins 19 December 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[गिरोना-कोस्ता ब्राव्हा विमानतळ|गिरोना]] (begins 3 May 2026), [[आल्पेस-इझेरे विमानतळ|ग्रेनोबल]] (begins 13 December 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[हेराक्लियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियोन]] (begins 30 March 2026), [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]] (begnis 1 May 2026), [[कालामाटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कालामाटा]] (begins 1 July 2026), [[केफालोनिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केफालोनिया]] (begins 1 May 2026), [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]] (begins 6 May 2026), [[ला पाल्मा विमानतळ|ला पाल्मा]] (begins 24 October 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]] (begins 1 May 2026), [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]] (begins 1 May 2026), [[पाल्मा दे मायोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मायोर्का]] (२७ मार्च, २०२६ पासून), [[अॅक्टियॉन नॅशनल विमानतळ|प्रेवेझा-लेफ्काडा]] (begins 2 May 2026), [[पुला विमानतळ|पुला]] (begins 2 May 2026), [[रेउस विमानतळ|रेउस]] (begins 30 March 2026), [[ऱ्होड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऱ्होड्स]] (begins 3 May 2026), [[साल्त्झबुर्ग विमानतळ|साल्त्झबुर्ग]] (begins 26 December 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[स्कियाथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कियाथोस]] (begins 7 July 2026), [[टॅलिन विमानतळ|टॅलिन]] (begins 19 November 2026),<ref>{{cite web | url=https://news.err.ee/1609891478/jet2-launches-winter-2026-flights-from-tallinn-to-leeds-and-london-gatwick | title=Jet2 launches winter 2026 flights from Tallinn to Leeds and London Gatwick}}</ref> [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]] (begins 30 April 2026), [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]] (begins 13 December 2026),<ref name="TTG Media-2025"/> [[व्हेरोना व्हियाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]] (begins 6 May 2026), [[व्हियेना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हियेना]] (begins 19 November 2026),<ref>{{cite web | url=https://www.visahq.com/news/2025-12-20/at/jet2-adds-gatwick-vienna-christmas-market-flights-boosting-uk-austria-capacity/ | title=Jet2 Adds Gatwick–Vienna Christmas-Market Flights, Boosting UK-Austria Capacity}}</ref> [[झॅकिंथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झॅकिंथोस]] (begins 6 May 2026) <!-- -->|[[जेटब्लू]]|'''मोसमी:''' [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]]<ref>{{cite web | last=Brandler | first=Hannah | title=Jetblue launches Gatwick-Boston route | website=Business Traveller | date=6 August 2022 | url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/jetblue-launches-gatwick-boston-route/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[केन्या एरवेझ]] | [[जोमो केन्याटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नैरोबी–जोमो केन्याटा]]<ref>{{cite web | last=Caswell | first=Mark | title=Kenya एरवेझ' Gatwick service to start in July | website=Business Traveller | date=19 March 2025 | url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/kenya-airways-gatwick-service-to-start-in-july/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[केएम माल्टा एरलाइन्स]] | [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]]<ref>{{Cite web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/new-airline-replacing-air-malta-fly-march-31.1058754|title=New airline replacing Air Malta to fly on March 31, 2024|date=2 October 2023|website=Times of Malta|access-date=24 October 2023|archive-date=17 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231017065245/https://timesofmalta.com/articles/view/new-airline-replacing-air-malta-fly-march-31.1058754|url-status=live}}</ref> <!-- -->|[[नॉर्स अटलांटिक एरवेझ]]<ref>{{Cite web|url=https://flynorse.com/experience/where-we-fly|title=Norse Atlantic एरवेझ|website=Norse Atlantic एरवेझ|access-date=13 August 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307185049/https://flynorse.com/experience/where-we-fly|url-status=live}}</ref>|[[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क-जेएफके]],<ref name="Moffat-2025b">{{cite web | last=Moffat | first=Macaully | title='Landmark' new route launches at Gatwick Airport to 'vibrant' Asian city | website=The Argus | date=28 October 2025 | url=https://www.theargus.co.uk/news/25575333.norse-atlantic-airline-launches-new-gatwick-route-bangkok/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[ओरलँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो]]<ref name="Moffat-2025b"/> <br/> '''मोसमी:''' [[सुवर्णभूमी विमानतळ|बँगकॉक–सुवर्णभूमी]],<ref>{{cite web|url=https://uknip.co.uk/news/uk/breaking/norse-atlantic-connects-gatwick-with-bangkok-on-new-direct-service/#google_vignette |title=Norse Atlantic Connects Gatwick with Bangkok on New Direct Service |date=22 February 2025}}</ref> [[केप टाउन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केप टाउन]],<ref>{{cite web|url=https://news.cision.com/norse-atlantic-airways-as/r/norse-atlantic-airways-introduces-new-route-between-london-gatwick-and-cape-town,c3963664|title=Norse Atlantic एरवेझ Introduces New Route Between London Gatwick and केप टाउन|date=8 April 2024}}</ref> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]<ref name="Moffat-2025b"/> <!-- -->|[[नॉर्वेजियन एर शटल]]<ref>{{cite web| url=https://www.norwegian.com/uk/destinations/LondonGatwick-Alldestinations?SplitDatesInto=3&CurrencyCode=GBP&IncludeTransit=False| title=Our Destinations| website=Norwegian Air| access-date=16 November 2021| archive-date=22 October 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20211022153618/https://www.norwegian.com/uk/destinations/LondonGatwick-Alldestinations?SplitDatesInto=3&CurrencyCode=GBP&IncludeTransit=False| url-status=live}}</ref>|[[बर्गन विमानतळ फ्लेसलँड|बर्गन]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=122–123}}</ref> [[बिलुंड विमानतळ|बिलुंड]],<ref>{{cite web | url=https://travelweekly.co.uk/news/air/norwegian-air-to-start-gatwick-route-to-home-of-lego | title=Norwegian Air to start Gatwick route to home of Lego }}</ref> [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=258–262}}</ref> [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=427–430}}</ref> [[ऑस्लो विमानतळ गार्डेरमोएन]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=793–797}}</ref> [[स्टॅव्हेंजर विमानतळ|स्टॅव्हेंजर]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=1004–1005}}</ref> [[Stockholm Arlanda विमानतळ|Stockholm–Arlanda]],<ref name="Travel Weekly-2025">{{cite web | title=Norwegian Air releases summer 2026 schedule from UK | website=Travel Weekly | date=31 March 2025 | url=https://travelweekly.co.uk/news/norwegian-air-releases-summer-2026-schedule-from-uk | language=pt | access-date=3 December 2025}}</ref> [[ट्राँडहाइम विमानतळ|ट्राँडहाइम]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide |title=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=1065–1066}}</ref> <br/> '''मोसमी:''' [[आलेसुंड विमानतळ व्हिग्रा|आलेसुंड]],<ref name="Travel Weekly-2025"/> [[ग्योटेबर्ग लँडव्हेटर विमानतळ|गोथेनबर्ग]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/norwegian-air-to-start-gatwick-gothenburg-service|title=Norwegian Air to start Gatwick-Gothenburg service|website=Travel Weekly}}</ref> [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]],<ref name="Travel Weekly-2025"/> [[रोव्हानीमी विमानतळ|रोव्हानीमी]]<ref>{{cite web|url=https://dfly.no/norwegian-starter-nissefly-fra-london-og-munchen|title=Norwegian starter "nissefly" fra London og München|date=6 May 2024}}</ref> <!-- -->|[[कानोत शार्क]] | [[ताश्केंत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ताश्केंत]]<ref>{{cite web | last=Umarova | first=Nigora | title=Qanot Sharq Launches Regular Flights Between Tashkent and London | website=Kursiv Media Uzbekistan | date=15 November 2025 | url=https://uz.kursiv.media/en/2025-11-15/qanot-sharq-launches-regular-flights-between-tashkent-and-london/ | access-date=15 November 2025}}</ref> <!-- -->|[[कतार एरवेझ]] | [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दोहा]]<ref>{{Cite web|url=https://www.qatarएरवेझ.com/press-releases/en-WW/215175-qatar-airways-to-resume-flights-to-london-gatwick/|title=Qatar एरवेझ to Resume Flights to London Gatwick|website=Qatar एरवेझ}}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|[[रॉयल एर मारोक]] | [[मोहम्मद पाचवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅसाब्लांका]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Casablanca|date=November 2023|volume=25|issue=5|publisher=OAG Aviation Worldwide Limited|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=194–195}}</ref> <br/> '''मोसमी:''' [[टँजियर इब्न बतूता विमानतळ|टँजियर]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Tangier, Morocco|date=August 2023|volume=25|issue=2|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=1056}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.marokkonu.nl/ram-onthult-uitzonderlijk-zomervluchtschema/|title=RAM onthult "uitzonderlijk" zomervluchtschema|date=27 March 2023|website=MarokkoNU.nl|language=nl|access-date=27 March 2023|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327210120/https://www.marokkonu.nl/ram-onthult-uitzonderlijk-zomervluchtschema/|url-status=dead}}</ref> <!-- -->|[[रायनएर]] | [[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023">{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=London, UK|date=August 2023|volume=25|issue=2|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=572–595}}</ref> [[कॉर्क विमानतळ|कॉर्क]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> [[शॅनन विमानतळ|शॅनन]]<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2023"/> <!-- -->|[[सौदिया]] | [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दा]],<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Jeddah, Saudi Arabia JED|pages=597-600}}</ref> [[निऑम बे विमानतळ|निऑम बे]]<ref>{{cite web | title=Saudia Launches New Neom Bay to London Gatwick Flights | website=Body and Soul International | date=17 January 2025 | url=https://bodyandsoulinternational.com/activities/2835-saudia-launches-new-neom-bay-to-london-gatwick-flights | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[सिंगापूर एरलाइन्स]] | [[चांगी विमानतळ|सिंगापूर]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Singapore, Singapore SIN|pages=1214-1219}}</ref><ref>{{cite web |title=Singapore एरलाइन्स to launch London Gatwick service |url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2023/12/18/singapore-एरलाइन्स-will-launch-london-gatwick-service/ |website=Business Traveller |date=18 December 2023 }}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|[[स्काय आल्प्स]] | [[बोल्झानो विमानतळ|बोल्झानो]]<ref>{{cite web | url=https://italiavola.com/2024/02/06/skyalps-atterrera-a-londra-gatwick-da-meta-aprile/ | title=SkyAlps atterrera' a Londra Gatwick da meta' aprile | date=6 February 2024 }}</ref> <!-- -->|[[स्काय एक्सप्रेस (ग्रीस)|स्काय एक्सप्रेस]] | [[अॅथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अॅथेन्स]]<ref>{{cite web | title=CAPA | website=News for एरलाइन्स, Airports and the Aviation Industry | date=23 March 2023 | url=https://centreforaviation.com/news/sky-express-moving-अॅथेन्स-service-from-heathrow-to-gatwick-from-apr-2023-1192727 | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[सनएक्सप्रेस]] | [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref name="u927">{{cite web | last=Software | first=Caria | title=SunExpress opens 2024 in UK, goes for big capacity increase | website=Caria Holidays | date=31 March 2024 | url=https://www.cariaholidays.co.uk/en/news/sunexpress-opens-2024-in-uk-goes-for-big-capacity-increase | access-date=3 December 2025}}</ref> [[इझ्मिर अदनान मेंदेरेस विमानतळ|इझ्मिर]]<ref name="u927"/> <br/>'''मोसमी:''' [[मिलास-बोद्रुम विमानतळ|बोद्रुम]] (begins 4 May 2026),<ref>{{cite web |url=https://herdemaviation.com/sunexpressten-2026-yazinda-londra-ve-manchester-hamlesi/ |title=SunExpress'ten 2026 Yazında Londra ve Manchester Hamlesi |date=26 May 2025 }}</ref> [[डालामान विमानतळ|डालामान]]<ref name="u927"/> <!-- -->|{{nowrap|[[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]}}|[[झ्युरिक विमानतळ|झ्युरिक]]<ref>{{cite web | last=Gill"] | first=["Rob | title=Swiss to extend new summer services into winter season | website=Business Travel News Europe | date=28 May 2024 | url=https://www.businesstravelnewseurope.com/Air-Travel/Swiss-to-extend-new-summer-services-into-winter-season | access-date=3 December 2025}}</ref> <br/> '''मोसमी:''' [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Geneva, Switzerland|date=February 2023|volume=24|issue=8|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=318–323}}</ref> <!-- -->|[[टॅप एर पोर्तुगाल]] | [[लिस्बोआ विमानतळ|लिस्बन]],<ref name="Orban-2017">{{cite web | last=Orban | first=André | title=TAP serves three airports in London: the City Airport joins Heathrow and Gatwick | website=Aviation24.be | date=31 October 2017 | url=https://www.aviation24.be/एरलाइन्स/tap-portugal/tap-serves-three-airports-london-city-airport-joins-heathrow-gatwick/ | access-date=3 December 2025}}</ref> [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]]<ref name="Orban-2017"/> <!-- -->|[[टीयूआय एरवेझ]] | [[अगादिर-अल मासिरा विमानतळ|अगादिर]],<ref name="TUItimetable">{{cite web| url=https://www.tui.co.uk/flight/timetable| title=Flight Timetable| website=TUI| language=en-GB}}</ref> [[अॅरिस्टिडेस परेरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बोआ व्हिस्ता]],<ref name="Nath-20240403">{{Cite web|url=https://www.traveldailymedia.com/tui-uk-bolsters-summer-2025-flying-programme-with-focus-on-choice-and-flexibility/|title=TUI UK bolsters summer 2025 flying programme with focus on choice and flexibility|first=Kanchan|last=Nath|date=3 April 2024}}</ref> [[कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कान्कुन]],<ref name="TUItimetable"/> [[एनफिधा-हामामेट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एनफिधा-हामामेट]],<ref name="TUItimetable"/> [[फुएर्तेव्हेंतुरा विमानतळ|फुएर्तेव्हेंतुरा]],<ref name="TUItimetable"/> [[ग्रान कॅनेरिया विमानतळ|ग्रान कॅनेरिया]],<ref name="TUItimetable"/> [[हुर्घादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्घादा]],<ref name="TUItimetable"/> [[ला पाल्मा विमानतळ|ला पाल्मा]],<ref name="Nath-20240403"/> [[लांझारोते विमानतळ|लांझारोते]],<ref name="TUItimetable"/> [[माराकेश मेनारा विमानतळ|माराकेश]],<ref name="TUItimetable"/> [[सँग्स्टर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँटेगो बे]],<ref>{{Cite web|url=https://www.loopnews.com/content/tui-to-re-start-flights-from-uk-to-jamaica/|title=TUI to re-start flights from UK to Jamaica|website=Loop News}}</ref> [[पुंता काना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुंता काना]],<ref name="TUItimetable"/> [[Amílcar Cabral आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|Sal]],<ref name="TUItimetable"/> [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-scotland-business-50644381|title=Tui to reintroduce Scotland to Sharm el-Sheikh flights|date=3 December 2019|via=www.bbc.co.uk}}</ref> [[तेनेरीफ साउथ विमानतळ|तेनेरीफ-साउथ]]<ref name="TUItimetable"/> <br/> '''मोसमी:''' [[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]],<ref name="TUItimetable"/> [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref name="TUItimetable"/> [[बांजुल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बांजुल]],<ref>{{Cite web|url=https://thepoint.gm/africa/gambia/headlines/tourism-season-maiden-flights-kick-start-in-october|title=Tourism season maiden flights kick-start in October - The Point|website=thepoint.gm}}</ref> [[ग्रँटली अॅडम्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बार्बाडोस]],<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/barbados-cheap-flight-discount-tui-caribbean-bridgetown-last-minute-a9287326.html|title=How to fly to बार्बाडोस for £269 return|date=16 January 2020|newspaper=The Independent}}</ref> [[बुडापेश्त फेरेंत लिश्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेश्त]],<ref>{{cite web |url=https://travelweekly.co.uk/articles/477037/tui-river-cruises-unveils-summer-2024-programme |title=Tui River Cruises unveils summer 2024 programme |access-date=15 December 2022 |archive-date=15 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215112141/https://travelweekly.co.uk/articles/477037/tui-river-cruises-unveils-summer-2024-programme |url-status=live}}</ref> [[बुर्गास विमानतळ|बुर्गास]],<ref name="TUItimetable"/> [[चांबेरी विमानतळ|चांबेरी]],<ref name="TUItimetable"/> [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]],<ref name="TUItimetable"/> [[कोर्फु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फु]],<ref name="TUItimetable"/> [[ब्लेझ दियान्ये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डकार–दियासृ]],<ref name="TUItimetable"/> [[डालामान विमानतळ|डालामान]],<ref name="TUItimetable"/> [[दुब्रोव्निक विमानतळ|दुब्रोव्निक]],<ref name="TUItimetable"/> [[ड्युसेलडोर्फ विमानतळ|ड्युसेलडोर्फ]],<ref name="TUItimetable"/> [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]],<ref name="TUItimetable"/> [[गिरोना-कोस्ता ब्राव्हा विमानतळ|गिरोना]],<ref>{{Cite web|url=https://www.catalannews.com/discover-catalonia/item/girona-airport-gets-nine-additional-summer-destinations|title=Girona airport gets nine additional summer destinations|date=10 May 2024|website=www.catalannews.com}}</ref> [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गोवा-मोपा]],<ref name="TUItimetable"/> [[हेराक्लियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियोन]],<ref name="TUItimetable"/> [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]],<ref name="TUItimetable"/> [[इन्सब्रुक विमानतळ|इन्सब्रुक]],<ref name="TUItimetable"/> [[Ivalo विमानतळ|Ivalo]],<ref name="TUItimetable"/> [[हेरेझ विमानतळ|हेरेझ दि ला फ्रंतेरा]],<ref name="Nath-20240403"/> [[केफालोनिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केफालोनिया]],<ref name="TUItimetable"/> [[Kittilä विमानतळ|Kittilä]],<ref>{{Cite web|url=https://travelgossip.co.uk/latestnews/tui-puts-2026-lapland-day-trips-on-sale/|title=TUI puts 2026 Lapland day trips on sale}}</ref> [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]],<ref name="TUItimetable"/> [[कूसामो विमानतळ|कूसामो]],<ref name="TUItimetable"/> [[La Romana आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|La Romana]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/destinations/twin-dual-stop-caribbean-flights|title=A new airline and more direct routes – what's in store for UK to Caribbean flights?|website=Travel Weekly}}</ref> [[लामेझिया तेर्मे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लामेझिया तेर्मे]],<ref name="Nath-20240403"/> [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]],<ref name="TUItimetable"/> [[लुक्सोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लुक्सोर]],<ref name="TUItimetable"/> [[मालागा विमानतळ|मालागा]],<ref name="TUItimetable"/> [[मार्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मार्सा आलम]],<ref name="TUItimetable"/> [[मेलबोर्न-ओरलँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेलबोर्न-ओरलँडो]],<ref name="Nath-20240403"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]],<ref name="TUItimetable"/> [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]],<ref name="TUItimetable"/> [[ओह्रिड सेंट पॉल द अपॉसल विमानतळ|ओह्रिड]] (resumes 27 May 2026),<ref>{{cite web | url=https://www.exyuaviation.com/2024/12/tui-returning-to-ohrid-in-2026.html | title=TUI returning Ohrid route in 2026 | date=31 December 2024 }}</ref> [[ओल्बिया कोस्ता स्मेराल्दा विमानतळ|ओल्बिया]],<ref>{{Cite web|url=https://ukaviation.news/new-tui-airways-uk-summer-2018-routes/|title=New TUI एरवेझ UK Summer 2018 Routes|first=Rhys|last=Hutchings|date=22 December 2017}}</ref> [[ऑस्लो विमानतळ गार्डेरमोएन|ऑस्लो]],<ref name="TUItimetable"/> [[पाल्मा दे मायोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मायोर्का]],<ref name="TUItimetable"/> [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]],<ref name="TUItimetable"/> [[फुकेट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फुकेट]],<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/tui-expands-winter-holiday-options-with-early-release-of-2026-27-programme|title=Tui expands winter holiday options with early release of 2026-27 programme|website=Travel Weekly}}</ref> [[रेउस विमानतळ|रेउस]],<ref name="Nath-20240403"/> [[केफ्लाविक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेक्याविक–केफ्लाविक]],<ref>{{Cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/tui-aviation/thomson-एरवेझ/a-tui-airways-boeing-737-max-8-is-named-reykjavik-during-a-ceremony-at-keflavik-airport/|title=A TUI एरवेझ Boeing 737 MAX 8 is named "Reykjavik" during a ceremony at केफ्लाविक विमानतळ|first=André|last=Orban|date=21 December 2023}}</ref> [[ऱ्होड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऱ्होड्स]],<ref name="TUItimetable"/> [[रोव्हानीमी विमानतळ|रोव्हानीमी]],<ref name="TUItimetable"/> [[सालेन-स्कँडिनेव्हियन माउंटन्स विमानतळ|सालेन-ट्रिसिल]],<ref>{{cite web|url=https://scandinavianmountains.se/en/about-us/news/|title=Crystal Ski Holidays, part of TUI, launches ski trips with direct flights from London Gatwick to Sälen Trysil|website=scandinavianmountains.se|access-date=25 September 2024}}</ref> [[साल्त्झबुर्ग विमानतळ|साल्त्झबुर्ग]],<ref name="TUItimetable"/> [[सामोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सामोस]],<ref name="Nath-20240403"/> [[स्कियाथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कियाथोस]],<ref>{{Cite web |url=https://news.gtp.gr/2024/11/06/wtm-london-skiathos-strengthens-airline-connections-for-2025/ |title=WTM London: Skiathos Strengthens Airline Connections for 2025 &#124; GTP Headlines |work=GTP Headlines |date=6 November 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[व्हासिल लेव्स्की सोफिया विमानतळ|सोफिया]],<ref>{{cite web |title=TUI announces brand new Newcastle to Sofia flights for winter 2026 season |date=25 June 2025 |url=https://www.newcastleworld.com/community/tui-announces-brand-new-newcastle-to-sofia-flights-for-winter-2026-season-5195128}}</ref> [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]],<ref name="TUItimetable"/> [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]],<ref name="TUItimetable"/> [[तूलूझ-ब्लान्याक विमानतळ|तूलूझ]],<ref name="TUItimetable"/> [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]],<ref name="TUItimetable"/> [[व्हेरोना व्हियाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]],<ref name="TUItimetable"/> [[व्हियेना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हियेना]] (begins 22 November 2026),<ref name="TUItimetable"/> [[Zakynthos आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|Zakynthos]]<ref name="TUItimetable"/> <!-- -->|[[ट्युनिसएर]] | [[ट्युनिस-कार्थेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ट्युनिस]]<ref>{{cite web | title=Tunisia: Tunisair operates 4 weekly flights to Heathrow, 2 to Gatwick | website=African Manager | date=5 July 2024 | url=https://en.africanmanager.com/tunisia-tunisair-operates-4-weekly-flights-to-heathrow-2-to-gatwick/ | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[टर्किश एरलाइन्स]] | [[इस्तंबूल विमानतळ|इस्तंबूल]]<ref>{{cite web | last=Caswell | first=Mark | title=Turkish एरलाइन्स adds flights from Birmingham, Dublin, एडिनबरा, Gatwick, Heathrow and Manchester | website=Business Traveller | date=10 June 2025 | url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/turkish-एरलाइन्स-adds-flights-from-birmingham-dublin-एडिनबरा-gatwick-heathrow-and-manchester/ | access-date=3 December 2025 }}{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- -->|[[तुर्कमेनिस्तान एरलाइन्स]] | [[अश्गाबात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अश्गाबात]]<ref>{{cite web | title=Instead of Heathrow, the "Turkmenistan" एरलाइन्स plane will land at Gatwick | website=Turkmenportal | date=3 December 2025 | url=https://turkmenportal.com/en/news/75236 | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[युगांडा एरलाइन्स]] | [[एंटेबे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एंटेबे]]<ref>{{cite web |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-एरलाइन्स-launches-london-gatwick-route-4972076 |title=Uganda एरलाइन्स launches London Gatwick route |newspaper=[[डेली मॉनिटर]] |date=20 March 2025 |access-date=20 March 2025 |author=Anthony Wesaka |location=Kampala}}</ref> <!-- -->|[[उझबेकिस्तान एरवेझ]] | [[ताश्केंत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ताश्केंत]]<ref>{{cite web | last=Gill"] | first=["Rob | title=Uzbekistan एरवेझ to introduce new route from Gatwick | website=Business Travel News Europe | date=12 March 2024 | url=https://www.businesstravelnewseurope.com/Air-Travel/Uzbekistan-airways-to-introduce-new-route-from-Gatwick | access-date=3 December 2025}}</ref> <!-- -->|[[व्हुएलिंग]] | [[अलिकांते-एल्चे मिगेल हर्नांदेझ विमानतळ|अलिकांते]],<ref name="Casey-2022">{{cite web | last=Casey | first=David | title=Vueling To Open London Gatwick Base | website=Aviation Week Network | date=20 January 2022 | url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/vueling-open-london-gatwick-base-0 | access-date=3 December 2025}}</ref> [[आस्तुरियास विमानतळ|आस्तुरियास]],<ref name="Casey-2022"/> [[जोसेप तारादेयास बार्सेलोना-एल प्रात विमानतळ|बार्सेलोना-एल प्रात]],<ref name="Casey-2022"/> [[बिल्बाओ विमानतळ|बिल्बाओ]],<ref name="Casey-2022"/> [[फिरेंझे विमानतळ|फिरेंझे]],<ref name="Casey-2022"/> [[मालागा विमानतळ|मालागा]],<ref name="Casey-2022"/> [[पॅरिस-ओर्ली विमानतळ|पॅरिस-ओर्ली]],<ref name="Casey-2022"/> [[सांतियागो-रोसालिया दि कास्त्रो विमानतळ|सांतियागो दि कॉम्पोस्तेला]],<ref name="Casey-2022"/> [[सेव्हिया विमानतळ|सेव्हिया]],<ref name="Casey-2022"/> [[व्हालेन्सिया विमानतळ|व्हालेन्सिया]]<ref name="Casey-2022"/> <!-- -->|[[वेस्टजेट]]|'''मोसमी:''' [[हॅलिफॅक्स स्टॅनफील्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅलिफॅक्स]],<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=Halifax, NS, Canada YHZ|pages=456-457}}</ref> [[सेंट जॉन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट जॉन्स]]<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=सेंट जॉन्स, NL, Canada YYT|pages=996-996}}</ref> <!-- -->|[[विझ्झ एर]] | [[बुडापेश्त फेरेंत लिश्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेश्त]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Budapest, Hungary BUD|pages=186-188}}</ref> [[फॅरो विमानतळ|फॅरो]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[इस्तंबूल विमानतळ|इस्तंबूल]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दा]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/><ref>{{cite web |title=Wizz Air is to start serving Jeddah in Saudi Arabia from Gatwick|url=https://travelweekly.co.uk/news/air/wizz-air-to-start-saudi-service-from-gatwick|website=travelweekly|access-date=9 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Wizz Air to base first ever A321XLR at Gatwick for launch of direct Jeddah route|url=https://airlinergs.com/wizz-air-to-base-first-ever-a321xlr-at-gatwick-for-launch-of-direct-jeddah-route/|website=airlinergs|access-date=9 September 2024|archive-date=2025-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112065456/https://airlinergs.com/wizz-air-to-base-first-ever-a321xlr-at-gatwick-for-launch-of-direct-jeddah-route/|url-status=dead}}</ref> [[क्राकूफ जॉन पॉल दुसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्राकूफ]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Krakow, Poland KRK|pages=557-559}}</ref> [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Larnaca, Cyprus LCA|pages=579-580}}</ref> [[मालागा विमानतळ|मालागा]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[माराकेश मेनारा विमानतळ|माराकेश]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मदीना]],<ref name="Wizz Air adds second Saudi destination to Gatwick network">{{cite web | url=https://travelweekly.co.uk/news/air/wizz-air-adds-second-saudi-destination-to-gatwick-network | title=Wizz Air adds second Saudi destination to Gatwick network }}</ref> [[वाक्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/><ref>{{cite web |url=https://travelweekly.co.uk/news/air/wizz-air-adds-prague-and-hurghada-to-gatwick-network |title=Wizz Air adds Prague and Hurghada to Gatwick network |access-date=25 May 2023 |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602150021/https://travelweekly.co.uk/news/air/wizz-air-adds-prague-and-hurghada-to-gatwick-network |url-status=live}}</ref> [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]],<ref>{{cite web | last=McNeill | first=Linsey | title=Wizz announces 14 new routes from Gatwick | website=Travel Gossip - Home | date=20 June 2025 | url=https://travelgossip.co.uk/latestnews/wizz-announces-14-new-routes-from-gatwick/ | access-date=16 November 2025}}</ref> [[व्हालेन्सिया विमानतळ|व्हालेन्सिया]] (begins 30 March 2026),<ref>{{cite web | last=Italiavola | first=Pubblicato da | title=Nuova rotta Wizz Air in vendita | website=Italiavola &amp; Travel | date=11 December 2025 | url=https://italiavola.com/2025/12/11/nuova-rotta-wizz-air-in-vendita/ | language=it | access-date=12 December 2025}}</ref> [[वर्झावा चॉपिन विमानतळ|वर्झावा चॉपिन]],<ref name="Wizz Air adds second Saudi destination to Gatwick network"/> [[रॉक्लॉ विमानतळ|रॉक्लॉ]]<ref>{{Cite web|url=https://travelweekly.co.uk/news/news/wizz-air-confirms-new-polish-connection-from-gatwick|title=Wizz Air confirms new Polish connection from Gatwick|website=Travel Weekly}}</ref> <br/> '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025">{{OAGWorldMay2025Ref|title=London, UK LON|pages=609-633}}</ref> [[कातानिया-फाँतानारोसा विमानतळ|कातानिया]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Catania, Italy CTA|pages=216-218}}</ref> [[डालामान विमानतळ|डालामान]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[आल्पेस-इझेरे विमानतळ|ग्रेनोबल]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[ल्यों-सें-एक्झुपेरी विमानतळ|ल्यों]],<ref>{{Cite web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/business/wizz-air-launches-new-मोसमी-route-from-gatwick-airport-to-lyon-3904483|title=Wizz Air launches new मोसमी route from Gatwick Airport to Lyon|date=3 November 2022 }}</ref> [[पॉद्गोरिका विमानतळ|पॉद्गोरिका]],<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/> [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]],<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Sharm el-Sheikh, Egypt|date=February 2023|volume=24|issue=8|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=लुटॉन, युनायटेड किंग्डम|issn=1466-8718|language=en|pages=828}}</ref> [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नेने तेरेझा|तिराना]],<ref>{{Cite web|url=https://www.gbnews.com/travel/wizz-air-albania-tirana-new-routes|title=Wizz Air launches new route from the UK to the 'Maldives of Europe' with flights from £19.99|website=www.gbnews.com}}</ref> [[व्हार्ना विमानतळ|व्हार्ना]]<ref name="OAG Flight Guide Worldwide-2025"/><ref>{{cite web |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/wizz-air-launches-new-direct-flight-from-london-gatwick-to-varna-bulgaria/ |title=Wizz Air Launches New Direct Flight from London Gatwick to Varna, Bulgaria - Travel and Tour World |date=14 May 2024 }}</ref> <!-- --> }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.gatwickairport.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626050308/http://www.gatwickairport.com/ |date=2012-06-26 }} {{कॉमन्स वर्ग|London Gatwick Airport|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील विमानतळ]] [[वर्ग:लंडनमधील इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:लंडनमधील विमानतळ]] ac5yhak5xgfocby103nbg2lekmqm7oh 0 179012 2684232 2678352 2026-05-14T04:06:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684232 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = इराण एर | चित्र = | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = IR | ICAO = IRA | callsign = IRAN AIR | स्थापना = १९४४ (इराण एरवेझ कंपनी) | सुरुवात = १९६१ | बंद = | विमानतळ = [[तेहरान इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]<br />[[मेहराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = [[मशहद]]<br />[[शिराझ]]<br />[[इस्फहान]]<br />[[ताब्रिझ]] | फ्रिकवंट_फ्लायर = फाल्कन फ्लायर | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ५१ | गंतव्यस्थाने = ६० | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''Our Mission Is Your Safety'' | मुख्यालय = [[तेहरान]], [[इराण]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = }} [[चित्र:Iran Air Boeing 747-200 Kustov.jpg|250 px|[[मॉस्को]]च्या [[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ाहून निघालेले इराण एरचे [[बोईंग ७४७]] विमान|इवलेसे]] '''इराण एर - इराणच्या इस्लामिक प्रजासत्ताकाची विमान कंपनी''' ([[फारसी भाषा|फारसी]]: هواپیمايی جمهوری اسلامی ایران‎) ही [[इराण]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९४४ साली स्थापन झालेल्या इराण एरचे मुख्यालय [[तेहरान]]च्या [[मेहराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर असून तिच्या ताफ्यामध्ये ५१ विमाने आहेत. सध्या इराण एरमार्फत जगातील २३ देशांतील ४२ शहरांमध्ये प्रवासी व माल वाहतूकसेवा पुरवली जाते. १९७० च्या दशकात इराण एर झपट्याने प्रगती करणारी कंपनी होती. सुरक्षिततेच्या बाबतीत [[क्वांटास]] खालोखाल जगात तिचा दुसरा क्रमांक मानला जात असे. १९७९ सालच्या [[इराणी क्रांती]]नंतर इराण एरमध्ये बरेच बदल घडून आले. २०१० सालापासून [[युरोपियन संघ]]ाने इराण एरच्या विमानांना आपल्या सदस्य देशांतील विमानतळांवर इंधन भरण्यावर बंदी घातली. [[अमेरिका|अमेरिकेने]] इराणवर घातलेले आर्थिक निर्बंध हे ह्याचे प्रमुख कारण मानले जाते. ह्यामुळे इराण एरच्या विमानांना इंधन भरण्यासाठी इतरत्र वेगळा थांबा घ्यावा लागतो. आर्थिक निर्बंधांमुळे इराण एरला नवी विमाने विकत घेणे देखील अशक्य बनले असून सध्या तिच्या ताफ्यातील विमानांचे सरासरी वय २३ वर्षे आहे. असे असून देखील इराण एर जगातील सर्वात सुरक्षित विमानकंपन्यांपैकी एक मानली जाते. == गंतव्यस्थाने == जुलै २०२५ पर्यंत इराण एर [[आशिया]] आणि [[युरोप]]मधील अनेक देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय गंतव्यस्थानांसाठी उड्डाणे संचलित करत होती. २०२४ च्या उत्तरार्धात युरोपीय संघानेने इराण एरवर लादलेल्या निर्बंधांमुळे युरोपीय संघतील शहरांना जाणारी सेवा बंद झाली आली.<ref>{{Cite web |date=2024-10-15 |title=Iran Air cancels Europe flights hours after new batch of EU sanctions |url=https://www.euronews.com/2024/10/15/iran-air-cancels-europe-flights-hours-after-new-batch-of-eu-sanctions |access-date=2025-02-21 |website=euronews |language=en}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible sortable" |- ! देश ! शहर ! विमानतळ ! नोंदी ! संदर्भ |- |अफगाणिस्तान||[[काबुल]]||[[काबुल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|<ref name="Sept25">{{Cite web|date=30 September 2025|title=Iran Air Expands Mashhad International Network in NW25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250929-irnw25mhd|website=aeroroutes.com}}</ref> |- |आर्मेनिया||[[येरेवान]]||[[झ्वार्टनोत्सव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center| |- |ऑस्ट्रिया||[[व्हिएन्ना]]||[[व्हिएन्ना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |अझरबैजान||[[बाकू]]||[[हैदर अलीयेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |बांगलादेश||[[ढाका]]||[[हजरत शाहजलाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |बाहरिन||[[मनामा]]||[[बाहरिन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |चीन||[[बीजिंग]]||[[बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |सायप्रस||[[लार्नाका]]||[[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |डेन्मार्क||[[कोपेनहेगन]]||[[कोपेनहेगन विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |इजिप्त||[[कैरो]]||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="2"|फ्रांस||rowspan="2"|[[पॅरिस]]||[[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[ऑर्ली विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="4"|जर्मनी||[[कोलोन]]||[[कोलोन बॉन विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[हॅम्बर्ग]]||[[हॅम्बर्ग विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[फ्रँकफर्ट]]||[[फ्रँकफर्ट विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[म्युनिक]]||[[म्युनिक विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |ग्रीस||[[अथेन्स]]||[[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |हंगेरी||[[बुडापेस्ट]]||[[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="3"|भारत||[[अहमदाबाद]]||[[अहमदाबाद विमानतळ]]||align=center| ||align=center|<ref name="Sept25"/> |- |[[दिल्ली]]||[[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[मुंबई]]||[[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| |- |rowspan="51"|इराण||[[आबादान]]||[[आबादान अयातुल्ला जमी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[अबू मुसा]]||[[अबू मुसा विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[अराक, इराण|अराक]]||[[अराक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[अर्दाबिल]]||[[अर्दाबिल विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[अहवाझ]]||[[कासिम सुलेमानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[अर्दाबिल]]||[[अर्दाबिल विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बाम, इराण|बाम]]||[[बाम विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बंदर अब्बास]]||[[बंदर अब्बास आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बंदर बुशेहर]]||[[बुशेहर विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बंदर लेंगेह]]||[[बंदर लेंगेह विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बिरजंद]]||[[बिरजंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[बोजनोर्द]]||[[बोजनोर्द विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[चाहबहार]]||[[चाबहार कोनारक विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[गोर्गन]]||[[गोर्गन विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[हमेदान]]||[[हमेदान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[इलाम, इराण|इलाम]]||[[इलाम विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[इसफहान]]||[[इसफहान शाहीद बेहेष्ती आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||{{Airline focus}}||align=center| |- |[[इराणशहर, इराण|इराणशहर]]||[[इराणशहर विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[जहरोम]]||[[जहरोम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[जिरोफ्त]]||[[जिरोफ्त विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[कलालेह, गोलेस्तान|कलालेह]]||[[कलालेह विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[केर्मन]]||[[अयातुल्ला हाशमी रफसंजानी विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[केर्मनशाह]]||[[केर्मनशाह विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[खोर्रमाबाद]]||[[खोर्रमाबाद विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[खोय]]||[[खोय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[किश बेट]]||[[किश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[लामेर्द]]||[[लामेर्द आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[लार, इराण|लार]]||[[लारेस्तान अयातुल्ला अयातुल्लाही आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[लावन बेट]]||[[लावन विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[मशहद]]||[[मशहद शाहीद हाशमीनेजाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||{{Airline focus}}||align=center| |- |[[पार्साबाद]]||[[पार्साबाद-मोघान विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[केशम बेट]]||[[केशम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[रफसंजान]]||[[रफसंजान विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[रामसर, इराण|रामसर]]||[[रामसर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[राश्त]]||[[राश्त विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[सहंद]]||[[सहंद विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[सनंदाज]]||[[सनंदाज विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[सारी]]||[[दश्त-ए नाझ विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[सिरजन]]||[[सिरजन विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[शहर-ए-कोर्द]]||[[शहर-ए-कोर्द शाहीद एस्ताकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[शाहरूद]]||[[शाहरूद विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[सेमनान, इराण|सेमनान]]||[[सेमनान म्युनिसिपल विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[शिराज]]||[[शिराज शाहीद दस्तगीब आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||{{Airline focus}}||align=center| |- |[[ताब्रिझ]]||[[ताब्रिझ शाहीद मदनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |rowspan="2"|[[तेहरान]]||[[मेहराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||{{Airline hub}}||align=center| |- |[[इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||{{Airline hub}}||align=center| |- |[[उर्मिया]]||[[उर्मिया शाहीद बाकेरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[यासुज]]||[[यासुज विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[यज्द]]||[[शाहीद सदुगी विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[जाबोल]]||[[जाबोल विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[जाहेदान]]||[[जाहेदान विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |rowspan="2"|इराक||[[बगदाद]]||[[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[नजफ]]||[[अल नजफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center| |- |rowspan="3"|इटली||[[मिलान]]||[[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[रिमिनी]]||[[रिमिनी फेलिनी विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[रोम]]||[[रोम फ्युमिचिनो विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |rowspan="2"|जपान||rowspan="2"|[[टोक्यो]]||[[हानेडा विमानतळ]]|| बंद ||align=center|<ref>{{Cite web| title=Transatlantic service | url=https://www.timetableimages.com/ttimages/ir/ir76uk/ir76uk-2.jpg | archive-url=https://web.archive.org/web/20181217003131/http://www.timetableimages.com:80/ttimages/ir/ir76uk/ir76uk-2.jpg | archive-date=2018-12-17}}</ref> |- |[[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |जॉर्डन||[[अम्मान]]||[[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |कझाकस्तान||[[अल्माटी]]||[[अल्माटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |कुवेत||[[कुवेत शहर]]||[[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |लेबनॉन||[[बेरूत]]||[[बेरूत-रफिक हरीरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |केनिया||[[नैरोबी]]||[[जोमो केन्याटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |मलेशिया||[[क्वालालंपूर]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |मोरोक्को||[[माराकेश]]||[[माराकेश मेनारा विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |नेदरलँड्स||[[अॅमस्टरडॅम]]||[[अॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल]]|| बंद ||align=center| |- |नॉर्वे||[[ओस्लो]]||[[ओस्लो विमानतळ, गार्डेरमोएन]]|| बंद ||align=center| |- |ओमान||[[मस्कत]]||[[मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="3"|पाकिस्तान||[[कराची]]||[[जीना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[लाहोर]]||[[अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |[[क्वेटा]]||[[क्वेटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |पोलंड||[[वॉर्सा]]||[[वॉर्सा चोपिन विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |कतार||[[दोहा]]||[[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center| |- |rowspan="2"|रशिया||[[मॉस्को]]||[[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[सेंट पीटर्सबर्ग]]||[[पुलकोवो विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="3"|सौदी अरेबिया||[[दम्माम]]||[[किंग फहद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| |- |[[जेद्दाह]]||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center| |- |[[मदिना]]||[[प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center| |- |सर्बिया||[[बेलग्रेड]]||[[बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |सिंगापूर||[[सिंगापूर]]||[[चांगी विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |दक्षिण कोरिया||[[सोल]]||[[इंचियोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="2"|स्पेन||[[बार्सिलोना]]||[[जोसेप टॅराडेलास बार्सिलोना-एल प्राट विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[माद्रिद]]||[[माद्रिद-बाराजस विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |श्रीलंका||[[कोलंबो]]||[[बंदरनायके आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |सीरिया||[[दमास्कस]]||[[दमास्कस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="3"|स्वीडन||[[गोथेनबर्ग]]||[[गोटेबोर्ग लँडव्हेटर विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[मालमो]]||[[मालमो विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |[[स्टॉकहोम]]||[[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |स्वित्झर्लंड||[[जेनेव्हा]]||[[जेनेव्हा विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |ताजिकिस्तान||[[दुशान्बे]]||[[दुशान्बे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |थायलंड||[[बँकॉक]]||[[सुवर्णभूमी विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |ट्युनिशिया||[[ट्युनिस]]||[[ट्युनिस-कार्थेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="4"|तुर्की||[[अंकारा]]||[[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |rowspan="2"|[[इस्तंबूल]]||[[अतातुर्क विमानतळ]]||{{Terminated|Airport Closed}}||align=center| |- |[[इस्तंबूल विमानतळ]]||||align=center| |- |[[इझमीर]]||[[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center| |- |संयुक्त अरब अमिराती||[[दुबई]]||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||||align=center| |- |rowspan="2"|युनायटेड किंग्डम||[[लंडन]]||[[हीथ्रो विमानतळ]]|| निलंबित ||align=center| |- |[[मँचेस्टर]]||[[मँचेस्टर विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |युनायटेड स्टेट्स||[[न्यू यॉर्क शहर]]||[[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |उझबेकिस्तान||[[ताश्कंद]]||[[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| बंद ||align=center| |- |} == विमानताफा == [[File:EP-IBB at Heathrow (8198528429).jpg|thumb|इराण एर एरबस ए३००-६००आर]] [[File:Airbus A310-304, Iran Air AN1429573.jpg|thumb|इराण एर एरबस ए३१०-३००]] [[File:IranAir A320-212 EP-IED (5302632412).jpg|thumb|right|इराण एर [[एरबस ए३२०|एरबस ए३२०-२००]]]] [[File:Iran Air, EP-IFA, Airbus A321-211 (49565081096).jpg|thumb|right|इराण एर [[एरबस ए३२१|एरबस ए३२१-२००]]]] [[File:EP-IJB (38370274115).jpg|thumb|right|इराण एर [[एरबस ए३३०|एरबस ए३३०-२००]]]] [[File:Atr 72-600 in Gorgan Airport.jpg|thumb|इराण एर [[एटीआर ७२-६००]]]] [[File:Iran Air Cargo Boeing 747-200 KvW.jpg|thumb|इराण एर कार्गो [[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-२००सी]]]] === सध्याचा ताफा === मार्च २०२६ च्या सुमारास इराण एरकडील विमाने: {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" |+ इराण एरचा ताफा |- ! rowspan="2" | विमान ! rowspan="2" | सेवेत ! colspan="3" | प्रवासी ! rowspan="2" | नोंदी |- ! style="width:20px;"|<abbr title="Homa Class">एच (होमा)</abbr> ! style="width:20px;"|<abbr title="Economy Class">ई (किफायतशीर)</abbr> ! style="width:20px;"|एकूण |- |[[एरबस ए३००-६००आर]] |४ |२२ |२३९ |२६१ | |- |[[एरबस ए३१०-३००]] |१ |१४ |१९८ |२१२ | |- |[[एरबस ए३२०-२००]] |२ |१२ |१४४ |१५६ | |- |[[एरबस ए३२१-२००]] |१ |१२ |१८२ |१९४ | |- |rowspan="2"|[[एरबस ए३३०-२००]] |२ |३२ |२०६ |२३८ |rowspan="2"| |- |२ |१८ |२४६ |२६४ |- |[[एटीआर ७२-६००]] |१३ |— |६८ |६८ | |- |[[फोक्कर १००]] |३ |— |१०४ |१०४ | |- ! colspan="6" | इराण एर कार्गो ताफा |- |[[बोईंग ७४७-२००|बोईंग ७४७-२००सी/एसएफ]] |१ |colspan="3" class="unsortable"|<abbr title="No seats, cargo configuration">{{center|मालवाहू (Cargo)}}</abbr> | |- ! एकूण ! ३१ ! colspan="4" | |} === पूर्वीची विमाने === {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" |- ! विमान ! संख्या ! दाखल ! निवृत्त ! नोंदी/संदर्भ |- |rowspan="2"|[[एरबस ए३००बी४|एरबस ए३००बी२-२००]] |७ |rowspan="2"|१९८० |२०१९ | |- |१ |१९८८ |अमेरिकन नौदलाने [[इराण एर फ्लाइट ६५५|फ्लाइट आयआर ६५५]] म्हणून पाडले. |- |[[एरबस ए३००बी४|एरबस ए३००बी४-२००एफ]] |२ |२००८ |{{Unknown}} |विमाने सध्या साठवणुकीत आहेत. |- |[[एरबस ए३१०-२००]] |६ |२००१ |२००९ |पूर्वीचा [[टर्किश एरलाइन्स]]चा ताफा.<br />३ विमाने सध्या साठवणुकीत आहेत. |- |[[एरबस ए३१९|एरबस ए३१९-१००]] |१ |२०१९ |२०२६ |२०२६ च्या इराण संघर्षादरम्यान [[बुशेहर विमानतळ]] वरील हवाई हल्ल्यात ईपी-आयईपी नष्ट झाले. <ref>{{Cite web |last=Leff |first=Gary |date=2026-03-03 |title=Iran Air A319 Destroyed on the Ground at Bushehr — Tehran’s Mehrabad Airport Was Hit Too |url=https://viewfromthewing.com/iran-air-a319-destroyed-on-the-ground-at-bushehr-tehrans-mehrabad-airport-was-hit-too/ |access-date=2026-03-03 |website=View from the Wing |language=en-US}}</ref> |- |[[अॅव्हरो यॉर्क]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९६२ मध्ये इराणीयन एरवेझमध्ये विलीनीकरण होण्यापूर्वी पर्शियन एर सर्व्हिसेसद्वारे संचलित.<ref>{{cite magazine|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1957/1957%20-%200609.html|title=World Airline Directory|magazine=Flight|page=609|volume=71|issue=2519|location=London|publisher=Iliffe and Sons Ltd.|date=3 May 1957|access-date=15 January 2017}}</ref> |- |[[बीचक्राफ्ट मॉडेल १८]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९६२ च्या विलीनीकरणापूर्वी इराणीयन एरवेझद्वारे संचलित. |- |[[बोईंग ७०७-३००]] |५ |१९६५ |२००० |विलीनीकरणापूर्वी पर्शियन एर सर्व्हिसेसद्वारे संचलित.<ref name=FIPersian/> |- | rowspan="2" |[[बोईंग ७२७-१००]] |३ | rowspan="2" |१९६५ |२००६ | |- |१ |१९८० |[[इराण एर फ्लाइट २९१|फ्लाइट आयआर २९१]] म्हणून कोसळले.<ref name="asn22">{{ASN accident|title=Boeing 727-86 EP-IRD|id=19800121-0|access-date=28 December 2016}}</ref> |- |rowspan="2"|[[बोईंग ७२७|बोईंग ७२७-२००/अॅड]] |५ |१९७४ |२०१४ |३ विमाने सध्या साठवणुकीत आहेत. |- |१ |१९७४ |२०११ |[[इराण एर फ्लाइट २७७|फ्लाइट आयआर २७७]] बर्फाळ हवामानात कोसळले.<ref name="Aviation Safety Net">{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=Accident Description |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20110109-0 |access-date=3 July 2020 |website=Aviation Safety Network |publisher=[[Flight Safety Foundation]]}}</ref> |- |[[बोईंग ७३७|बोईंग ७३७-२००]] |६ |१९७१ |२००४ |तेहरान एरोस्पेस प्रदर्शनात जतन केलेले. |- |[[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-१००बी]] |६ |१९७४ |२०१४ |ईपी-आयएएम सध्या साठवणुकीत आहे.<br />५ विमाने [[पॅन ॲम]] आणि [[कार्गोलक्स]] कडून भाड्याने घेतली होती.<br />इराण एर या मॉडेलचा पहिला आणि शेवटचा संचालक होता.<ref>Airclaims Jet program 1995</ref><ref>{{Cite web |date=January 22, 2014 |title=The world's last 747-100 makes final flight with Iran Air |url=http://www.arabianaerospace.aero/the-world-s-last-747-100-makes-final-flight-with-iran-air.html |access-date=March 12, 2015 |website=Arabian Aerospace}}</ref> |- |[[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-१००एसएफ]] |३ |१९८३ |१९८६ |इराणी हवाई दलाकडे सोपवले. |- |[[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-२००बी]] |१ |२००७ |२०१० | |- |[[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-२००एफ]] |४ |१९८० |२००४ |ईपी-आयसीसी जतन केलेले आहे.<br />इराणी हवाई दला कडून भाड्याने.{{Citation needed|date=September 2024}} |- |[[बोईंग ७४७|बोईंग ७४७-२००एम]]{{Citation needed|date=September 2024}} |३ |१९७६ |२०१६ |ईपी-आयएजी आणि ईपी-आयएआय सध्या साठवणुकीत आहेत. |- |[[बोईंग ७४७-४००]] |१ |२०१७ |२०१७ |हज उड्डाणांसाठी [[काबुल एर]] कडून भाड्याने. |- |[[बोईंग ७४७एसपी]] |४ |१९७६ |२०१८ |सर्व विमाने साठवणुकीत आहेत. शेवटचा व्यावसायिक संचालक. दोन अजूनही उडण्यायोग्य आहेत. |- |[[कॉन्व्हेअर २४०]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९६० |rowspan="4"|१९६२ च्या विलीनीकरणापूर्वी इराणीयन एरवेझद्वारे संचलित.<ref name=FI1957>{{cite magazine|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1957/1957%20-%200602.html|title=World Airline Directory|magazine=Flight|page=604|volume=71|issue=2519|location=London|publisher=Iliffe and Sons Ltd.|date=3 May 1957|access-date=15 January 2017}}</ref> |- |[[डी हॅविलँड डव्ह]]<ref name=FI1957/> |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} |- |[[डी हॅविलँड ड्रॅगन रॅपिड]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} |- |[[डग्लस डीसी-३]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९७२ |- |[[डग्लस डीसी-४]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९६० |विलीनीकरणापूर्वी, प्रवासी आवृत्ती इरानियन एरवेझद्वारे आणि मालवाहू आवृत्ती पर्शियन एर सर्व्हिसेसद्वारे संचलित.<ref name=FIPersian/><ref name=FI1957/> |- |[[डग्लस डीसी-६|डग्लस डीसी-६बी]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९७२ | |- |[[डग्लस डीसी-७]]सी |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} |विलीनीकरणापूर्वी पर्शियन एर सर्व्हिसेसद्वारे संचलित.<ref name=FIPersian/> |- |[[डग्लस डीसी-८]] |१ |१९७६ |१९७७ |[[मार्टिन एर]] कडून भाड्याने. |- |[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९]] |१ |१९७६ |१९७६ |[[मार्टिन एर]] कडून भाड्याने. |- |[[लॉकहीड एल-७४९ कॉन्स्टेलेशन]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |{{Unknown}} | |- |[[व्हिकर्स व्हायकाउंट]] |{{Unknown}} |{{Unknown}} |१९६० | |- |} ==== काँकोर्ड मागणी ==== ८ ऑक्टोबर १९७२ रोजी इराण एरने [[ब्रिटिश एरक्राफ्ट कॉर्पोरेशन]] कडे दोन [[काँकोर्ड|एरोस्पेशियल-बीएसी काँकोर्ड]] या [[सुपरसोनिक विमान|सुपरसोनिक विमानांसाठी]] मागणी नोंदवली, ज्यामध्ये एका अतिरिक्त विमानाचा पर्याय होता. व्यावसायिक वापरासाठी काँकोर्डची मागणी नोंदवणारी ही शेवटची विमान कंपनी ठरली.<ref>{{cite web |url= http://www.concordesst.com/history/orders.html |title= Orders |website= Concorde SST |access-date= 2026-04-08 |archive-date= 2010-04-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100407184826/http://www.concordesst.com/history/orders.html |url-status= dead }}</ref> तथापि, तेहरान आणि पॅरिस दरम्यानच्या उड्डाणांसाठी थोड्या काळासाठी एक काँकोर्ड विमान भाड्याने वापरल्यानंतर, इराण एरने एप्रिल १९८० मध्ये या मागण्या रद्द केल्या. ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स|ایران ایر|{{लेखनाव}}}} *[http://www.iranair.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205205918/http://www.iranair.com/ |date=2011-02-05 }} [[वर्ग:इराणमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील निर्मिती]] 6j7885zhcbyxgbvxwigki85bzk0qfnw 0 179438 2684271 2456310 2026-05-14T11:05:00Z ~2026-29087-36 183060 2684271 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = <small>Indapwadi</small><br><small></small> | pushpin_label = इंदपवाडी | pushpin_map = India Maharashtra | coordinates = {{coord|18.86|76.48|display=inline, title}} | pushpin_map_caption = बीड जिल्ह्यामध्ये स्थान | subdivision_type = [[भारत के गाव|गाव]] }} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |जनगणना_स्थलनिर्देशांक=559944 |स्थानिक_नाव=इंदपवाडी |जिल्हा_नाव=बीड |राज्य_नाव =महाराष्ट्र |देश = भारत |विभाग=मराठवाडा |जिल्हा=बीड |तालुका_नावे =परळी वैजनाथ |जवळचे_शहर =परळी वैजनाथ |अक्षांश=18.863 |रेखांश=76.485 |शोधक_स्थान =Right |क्षेत्रफळ_एकूण=5.35 |उंची=507.721 |लोकसंख्या_एकूण=1548 |लोकसंख्या_वर्ष=2011 |लोकसंख्या_घनता=289 |लोकसंख्या_पुरुष= |लोकसंख्या_स्त्री= |लिंग_गुणोत्तर= |अधिकृत_भाषा=[[मराठी]] |इतर_नाव=Indapwadi|लोकसंख्या_क्रमांक=|पिन_कोड=431515|एसटीडी_कोड=|आरटीओ_कोड=MH-44|मूळ_नकाशा=Indapwadi Parli Maharashtra|आकाशदेखावा=|नेता_पद_१=सरपंच|नेता_नाव_१=सौ शालूबाई फुलचंद मुंडे|नेता_पद=|नेता_नाव=|नेता_पद_२=माजी सरपंच|नेता_नाव_२=रमेश एकनाथ मुंडे|आतील_नकाशा_चिन्ह=हो|मूळ_नकाशा_पट्टी=हो|तालुका=परळी वैजनाथ|अंतर_१=4|स्थान_१=परळी वैजनाथ|अंतर_२=2|स्थान_२=सोमेश्वर मंदिर जिरेवाडी|अंतर_३=2|स्थान_३=रतनेश्वर मंदिर टोकवाडी|मुख्यालय=ग्रामपंचायत कार्यालय इंदपवाडी|GROCERY STORE=KRISHNA KIRANA AND GENRAL STORE}} '''इंदपवाडी''' हे महाराष्ट्रातील [[बीड]] जिल्ह्यातील [[परभणी]] जिल्ह्याच्या सरहद्दीवरचे एक गाव आहे. हे [[परळी वैजनाथ]] या तालुक्याच्या गावापासून ३ किमी अंतरावर डोंगरात वसलेले आहे. या गावात एक मंदिर आहे; त्यालगतच शाळा आहे, शाळेचे नाव जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा इंदपवाडी असे आहे. शाळेच्या समोर विठ्ठल रुक्मिणी चे व हनुमान मंदिर आहे मंदिरासमोर वडाची दोन मोठी झाडे आहेत तसेच इंदपवाडी हे ऐक प्रगतशिल गाव आहे गावातील शाळा ही 5 वी पर्यंत आहे शाळा अतिशय सुंदर व स्वच्छ आहे आणि पूर्ण पणे सीसीटीव्ही(CCTV) च्या नजरेत आहे म्हणजे सांगायचे झाले तर शाळा ही पूर्णपणे आत्याधूनिक(DIGITAL) आहे. गावाच्या उत्तरेला कानिफनाथ टेकडी आहे तेथे कानिफनाथ नावाचे देवस्थान आहे हे देवस्थान अतिशय रम्य अश्या ठिकाणी आहे या जागेला कानिफनाथ गड असे देखील म्हणले जाते. या ठिकाणी जाण्यासाठी इंदपवाडी ला खेटून असलेल्या सूतगिरणी च्या मधून रोड आहे तसेच या गावाला आणखी एक मंदिर आहे ते म्हणजे आईचे हे जिरेवाडी च्या सोमेश्वर मंदिर च्या पश्चिमेला डोंगरावर आहे या देवीला देवतळी ची आई म्हण ओळखले जाते इंदपवाडीच्या पश्चिमेला [[बीड]] जिल्हयातला [[अंबेजोगाई]] तालुका आहे, उत्तरेला [[सोनपेठ]] तालुका (परभणी जिल्हा), पूर्वेला [[गंगाखेड]] तालुका, तर दक्षिणेला [[रेणापूर]] तालुका आहे. [[बीड]] शहर इंदपवाडीच्या पश्चिमेला ९७ किमी.वर आहे. ==इंदपवाडीची इतर गावांपासूनची अंतरे== * जिरेवाडी १.५ किमी * टोकवाडी २.५ किमी * डाबी २ किमी * वैजनाथ मंदिर ३ किमी * सोमेश्वर मंदिर १.५ किमी * रत्नेश्वर मंदिर १ किमी * गोपीनाथ गड १० किमी * नांदेड रेल्वे स्थानक ९९ किमी * परळी वैजनाथ रेल्वे स्थानक ३ किमी * बीड ९७ किमी * मुंबई ४५३ किमी ==पर्यावरण समस्या व महत्त्वाची वैशिष्ठ्ये== गावाला लागुनच परळी वैजनाथ औष्णिक वीजनिर्मिती केंद्राची दोन राखेची तळी आहेत त्यामुळे येथील वातावरण प्रदूषित झाले आहे. लोकांना आरोग्याच्या गंभीर समस्या भेडसावत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5740896041478702745&SectionId=14&SectionName=%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BE&NewsDate=20151203&Provider=-&NewsTitle=%E0%A4%94%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%20%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%A6%20%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%80%20%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%AE |title=औष्णिक केंद्र बंद असतानाही राखेची डोकेदुखी कायम |publisher=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] |date=३ डिसेंबर २०१५ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बेसुमार भूजल उपसा व कमी पाऊस यामुळे गावातील पाण्याची समस्या अत्यंत बिकट झाली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= http://balmitra.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5634568792529294004&SectionId=14&SectionName=%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BE&NewsDate=20160201&Provider=-&NewsTitle=%E0%A4%B9%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%B3%E0%A5%80%E0%A4%A4%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE |title= हंडाभर पाण्यासाठी परळी तालुक्यात रांगा |publisher= [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] |date= १ फेब्रुवारी २०१६ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == गावातील देवाची मंदिरे == इंदपवाडी गावात मध्य भागी जिल्हा परिषद शाळे शेजारी विठ्ठल रुक्मिणी व हनुमान मंदिर आहे व शाळेच्या दक्षिणेकडे डोंगर असून डोंगरावर गावदेवतेचे मंदिर आहे त्या मंदिरातील देवीला देवतळी ची आई म्हणून ओळखले जाते आणि तसेच गावाच्या उत्तरेस एक टेकडी आहे त्या टेकडीवर कान्होबा हे देवस्थान आहे म्हणून त्या टेकडीस कान्होबा टेकडी असे म्हणले जाते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:परळी वैजनाथ तालुक्यातील गावे]] i7exvzs3y4lao5ysgwu25lkjenkcjvr 2684272 2684271 2026-05-14T11:09:25Z Der-Wir-Ing 151686 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-29087-36|~2026-29087-36]] ([[User talk:~2026-29087-36|talk]]) to last version by सांगकाम्या: unnecessary links or spam 2684272 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = <small>Indapwadi</small><br><small></small> | pushpin_label = इंदपवाडी | pushpin_map = India Maharashtra | coordinates = {{coord|18.86|76.48|display=inline, title}} | pushpin_map_caption = बीड जिल्ह्यामध्ये स्थान | subdivision_type = [[भारत के गाव|गाव]] }} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |जनगणना_स्थलनिर्देशांक=559944 |स्थानिक_नाव=इंदपवाडी |जिल्हा_नाव=बीड |राज्य_नाव =महाराष्ट्र |देश = भारत |विभाग=मराठवाडा |जिल्हा=बीड |तालुका_नावे =परळी वैजनाथ |जवळचे_शहर =परळी वैजनाथ |अक्षांश=18.863 |रेखांश=76.485 |शोधक_स्थान =Right |क्षेत्रफळ_एकूण=5.35 |उंची=507.721 |लोकसंख्या_एकूण=1548 |लोकसंख्या_वर्ष=2011 |लोकसंख्या_घनता=289 |लोकसंख्या_पुरुष= |लोकसंख्या_स्त्री= |लिंग_गुणोत्तर= |अधिकृत_भाषा=[[मराठी]] |इतर_नाव=Indapwadi|लोकसंख्या_क्रमांक=|पिन_कोड=431515|एसटीडी_कोड=|आरटीओ_कोड=MH-44|मूळ_नकाशा=Indapwadi Parli Maharashtra|आकाशदेखावा=|नेता_पद_१=सरपंच|नेता_नाव_१=सौ शालूबाई फुलचंद मुंडे|नेता_पद=|नेता_नाव=|नेता_पद_२=माजी सरपंच|नेता_नाव_२=रमेश एकनाथ मुंडे|आतील_नकाशा_चिन्ह=हो|मूळ_नकाशा_पट्टी=हो|तालुका=परळी वैजनाथ|अंतर_१=4|स्थान_१=परळी वैजनाथ|अंतर_२=2|स्थान_२=सोमेश्वर मंदिर जिरेवाडी|अंतर_३=2|स्थान_३=रतनेश्वर मंदिर टोकवाडी|मुख्यालय=ग्रामपंचायत कार्यालय इंदपवाडी}} '''इंदपवाडी''' हे महाराष्ट्रातील [[बीड]] जिल्ह्यातील [[परभणी]] जिल्ह्याच्या सरहद्दीवरचे एक गाव आहे. हे [[परळी वैजनाथ]] या तालुक्याच्या गावापासून ३ किमी अंतरावर डोंगरात वसलेले आहे. या गावात एक मंदिर आहे; त्यालगतच शाळा आहे, शाळेचे नाव जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा इंदपवाडी असे आहे. शाळेच्या समोर विठ्ठल रुक्मिणी चे व हनुमान मंदिर आहे मंदिरासमोर वडाची दोन मोठी झाडे आहेत तसेच इंदपवाडी हे ऐक प्रगतशिल गाव आहे गावातील शाळा ही 5 वी पर्यंत आहे शाळा अतिशय सुंदर व स्वच्छ आहे आणि पूर्ण पणे सीसीटीव्ही(CCTV) च्या नजरेत आहे म्हणजे सांगायचे झाले तर शाळा ही पूर्णपणे आत्याधूनिक(DIGITAL) आहे. गावाच्या उत्तरेला कानिफनाथ टेकडी आहे तेथे कानिफनाथ नावाचे देवस्थान आहे हे देवस्थान अतिशय रम्य अश्या ठिकाणी आहे या जागेला कानिफनाथ गड असे देखील म्हणले जाते. या ठिकाणी जाण्यासाठी इंदपवाडी ला खेटून असलेल्या सूतगिरणी च्या मधून रोड आहे तसेच या गावाला आणखी एक मंदिर आहे ते म्हणजे आईचे हे जिरेवाडी च्या सोमेश्वर मंदिर च्या पश्चिमेला डोंगरावर आहे या देवीला देवतळी ची आई म्हण ओळखले जाते इंदपवाडीच्या पश्चिमेला [[बीड]] जिल्हयातला [[अंबेजोगाई]] तालुका आहे, उत्तरेला [[सोनपेठ]] तालुका (परभणी जिल्हा), पूर्वेला [[गंगाखेड]] तालुका, तर दक्षिणेला [[रेणापूर]] तालुका आहे. [[बीड]] शहर इंदपवाडीच्या पश्चिमेला ९७ किमी.वर आहे. ==इंदपवाडीची इतर गावांपासूनची अंतरे== * जिरेवाडी १.५ किमी * टोकवाडी २.५ किमी * डाबी २ किमी * वैजनाथ मंदिर ३ किमी * सोमेश्वर मंदिर १.५ किमी * रत्नेश्वर मंदिर १ किमी * गोपीनाथ गड १० किमी * नांदेड रेल्वे स्थानक ९९ किमी * परळी वैजनाथ रेल्वे स्थानक ३ किमी * बीड ९७ किमी * मुंबई ४५३ किमी ==पर्यावरण समस्या व महत्त्वाची वैशिष्ठ्ये== गावाला लागुनच परळी वैजनाथ औष्णिक वीजनिर्मिती केंद्राची दोन राखेची तळी आहेत त्यामुळे येथील वातावरण प्रदूषित झाले आहे. लोकांना आरोग्याच्या गंभीर समस्या भेडसावत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5740896041478702745&SectionId=14&SectionName=%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BE&NewsDate=20151203&Provider=-&NewsTitle=%E0%A4%94%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%20%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%A6%20%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%80%20%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%AE |title=औष्णिक केंद्र बंद असतानाही राखेची डोकेदुखी कायम |publisher=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] |date=३ डिसेंबर २०१५ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बेसुमार भूजल उपसा व कमी पाऊस यामुळे गावातील पाण्याची समस्या अत्यंत बिकट झाली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= http://balmitra.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5634568792529294004&SectionId=14&SectionName=%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BE&NewsDate=20160201&Provider=-&NewsTitle=%E0%A4%B9%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%B3%E0%A5%80%E0%A4%A4%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE |title= हंडाभर पाण्यासाठी परळी तालुक्यात रांगा |publisher= [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] |date= १ फेब्रुवारी २०१६ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == गावातील देवाची मंदिरे == इंदपवाडी गावात मध्य भागी जिल्हा परिषद शाळे शेजारी विठ्ठल रुक्मिणी व हनुमान मंदिर आहे व शाळेच्या दक्षिणेकडे डोंगर असून डोंगरावर गावदेवतेचे मंदिर आहे त्या मंदिरातील देवीला देवतळी ची आई म्हणून ओळखले जाते आणि तसेच गावाच्या उत्तरेस एक टेकडी आहे त्या टेकडीवर कान्होबा हे देवस्थान आहे म्हणून त्या टेकडीस कान्होबा टेकडी असे म्हणले जाते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:परळी वैजनाथ तालुक्यातील गावे]] qq7bkg8l8r0gdpniy5qejj97cxewhng 0 185661 2684248 2544485 2026-05-14T05:25:08Z Abhijitsathe 4193 2684248 wikitext text/x-wiki '''घाटल''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील ४२ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील ६ विधानसभा मतदारसंघ [[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा|पश्चिम मेदिनीपूर]] तर १ विधानसभा मतदारसंघ [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[पंस्कुरा लोकसभा मतदारसंघ|पंस्कुरा]] लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आला व घाटल हा नवा मतदारसंघ तयार केला गेला. ह्यापूर्वी १९५१ ते १९७७ दरम्यान हा मतदारसंघ अस्तित्वात होता. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१ = निकुंजा चौधरी | प१ = [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा२ = निकुंजा मैती | प२ = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | खा३ = सचिंद्र चौधरी | प३ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | खा४ = परिमल घोष | प४ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | खा५ = जगदीश भट्टाचार्य | प५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१५ = [[गुरूदास दासगुप्ता]] | प१५ = [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = [[देव (अभिनेता)|देव]] | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा]] [[वर्ग:पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] i2j3veqaokk14g9crfc7eh5ipmuah3d 2684249 2684248 2026-05-14T05:25:55Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2684249 wikitext text/x-wiki '''घाटल''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील ४२ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील ६ विधानसभा मतदारसंघ [[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा|पश्चिम मेदिनीपूर]] तर १ विधानसभा मतदारसंघ [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा|पूर्व मेदिनीपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[पंस्कुरा लोकसभा मतदारसंघ|पंस्कुरा]] लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आला व घाटल हा नवा मतदारसंघ तयार केला गेला. ह्यापूर्वी १९५१ ते १९७७ दरम्यान हा मतदारसंघ अस्तित्वात होता. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१ = निकुंजा चौधरी | प१ = [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा२ = निकुंजा मैती | प२ = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | खा३ = सचिंद्र चौधरी | प३ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | खा४ = परिमल घोष | प४ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | खा५ = जगदीश भट्टाचार्य | प५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१५ = [[गुरूदास दासगुप्ता]] | प१५ = [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = [[देव (अभिनेता)|देव]] | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१७ = [[देव (अभिनेता)|देव]] | प१७ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१८ = [[देव (अभिनेता)|देव]] | प१८ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा]] [[वर्ग:पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] s0u3d483qec7oorqturgzp1ph9nv7wt 0 191378 2684200 2682852 2026-05-13T17:18:57Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684200 wikitext text/x-wiki '''रवींद्र वसंत गुर्जर''' हे एक मराठी अनुवादक-लेखक आहेत. त्यांची पस्‍तीसहून अधिक अनुवादित पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. गुर्जरांची [[गायत्री साहित्य]] नावाची प्रकाशन संस्था आहे.<ref name=":0">प्रसाद मिरासदार (मे २०२६). "गायत्री साहित्यचे रवींद्र गुर्जर". ''माहेर''.</ref> त्यांच्या संस्थेने [[सुधा मूर्ती]] यांचे ''वाईज अँड अदरवाईज'' या पुस्तकाचे [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] भाषांतर प्रकाशित केले आहे. लेखन-प्रकाशनावरोबरच ग्रंथालय चळवळ, वाचन संस्कृती विकास, कार्यशाळा आदी विषयांवर मार्गदर्शकपर व्याख्यानांच्या माध्यमांतून गुर्जर साहित्य चळवळीत कार्यरत आहेत. गुर्जर हे ग्रंथालय भारती या संस्थेचे उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत. <ref name=":0" /> ==पुस्तके== * अकल्पिता (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक [[जेम्स हॅडली चेस|जेम्स हॅडले चेस]]) * ॲंग्री हिल्स – सहअनुवादक चंद्रशेखर बेहेरे (मूळ लेखक – लिऑन उरीस) * अल्बर्ट आइन्स्टाईन (अनुवादित चरित्र, मूळ इंग्रजी लेखक ॲलिस कॅलाप्राइस, ट्रेव्हर लिप्सकोम्ब) * इस्राइलची गरुडझेप (ऑपरेशन एन्टेबी) * कोमा (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक रॉबिन कुक) * गुड बाय हिटलर * गॉडफादर (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक मारियो पुझो) * चार्ली चॅप्लिन (चरित्र) * तिसरे महायुद्ध * द पेलिकन ब्रीफ (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक जॉन ग्रिशॅम) * द स्टार्स शाइन डाऊन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक सिडने शेल्डन) * द स्पाय हू केम इन फ्रॉम द कोल्ड * पॅपिलॉन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक हेन्‍री शॅरियर). : गुर्जरांचे हे पहिले पुस्तक. * फर्स्ट टु डाय (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक जेम्स पॅटरसन) * बँको (पॅपिलॉनचा उत्तरार्ध) * मम आत्मा गमला * सत्तर दिवस (पिअर्स पॉल रीड या लेखकाच्या ‘अलाइव्ह’ कादंबरीचा मराठी अनुवाद) * सिसिलियन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक मारियो पुझो) * सुवर्णयोगी (अनुवादित कादंबरी) * सेकंड लेडी (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक आयर्विंग वॅलेस) ==पुरस्कार== * गुर्जर यांना राजहंस प्रकाशनाचा ‘रेखा ढोले’ स्मृती पुरस्कार मिळाला आहे. (२०१६) * रवींद्र गुर्जरांना [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]<nowiki/>ने एक हजार रुपयांचा पुरस्कार आणि मानपत्र दिले आहे. (२००२) == संदर्भ == [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] [[वर्ग:भाषांतरकार en-mr]] 1cdqal6hn2yilh8yfbstymn4gu5npw2 0 192484 2684239 2678830 2026-05-14T04:55:53Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684239 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = एजियन एरलाइन्स | चित्र = | चित्र_आकारमान = | IATA = A3 | ICAO = AEE | callsign = AEGEAN | स्थापना = | सुरुवात = २८ मे १९९९ | बंद = | विमानतळ = [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]]<br />[[लार्नाका]]<br />[[थेसालोनिकी]] | मुख्य_शहरे = [[चानिया]]<br />[[ऱ्होड्स]]<br />[[हेराक्लियोन]]<br />[[कालामाता]] | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''माइल्स+बोनस'' | एलायंस = [[स्टार अलायन्स]] | उपकंपन्या = ऑलिंपिक एर | विमान संख्या = ४७ | गंतव्यस्थाने = १४५ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''Για κάθε μακριά που θες να φέρεις κοντά.'' | मुख्यालय = [[अथेन्स]], [[ग्रीस]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://aegeanair.com/ }} [[चित्र:Airbus A320-232, Aegean Airlines AN1898142.jpg|250 px|[[फ्रांकफुर्ट विमानतळ]]ावर उतरणारे एजियन एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२०]] विमान|इवलेसे]] '''एजियन एरलाइन्स''' ([[ग्रीक भाषा|ग्रीक]]: Αεροπορία Αιγαίου Ανώνυμη Αεροπορική Εταιρεία) ही [[ग्रीस]] देशामधील एक प्रमुख [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. [[अथेन्स]]जवळील [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर मुख्यालय व प्रमुख तळ असलेली एजियन एरलाइन्स १९८७ साली स्थापन करण्यात आली. सध्या [[स्टार अलायन्स]] समूहाचा सदस्य असणाऱ्या एजियन एरलाइन्सद्वारे ७४ शहरांना प्रवासी विमानसेवा पुरवण्यात येते. एजियन एरलाइन्सच्या ताफ्यात केवळ [[एरबस]] कंपनीने उत्पादित केलेली विमाने असून त्यामध्ये १ [[एरबस ए३१९|ए३१९]], ३८ [[एरबस ए३२०|ए३२०]] तर ८ [[एरबस ए३२१|ए३२१]] विमानांचा समावेश आहे. == गंतव्यस्थाने == [[File:Aegean Airlines destinations.svg|thumb|350px]] {{मुख्य लेख|एजियन एरलाइन्सच्या गंतव्यस्थानांची यादी}} === कोडशेर करार<ref name="Codeshares">{{Cite web |title=विमान सेवा भागीदार - इजीयन बद्दल |url=https://en.about.aegeanair.com/company/partners/airline-partners/ |access-date=२०२४-०९-२६ |website=Aegean Airlines}}</ref> === {{div col|colwidth=17em}} * [[एर कॅनडा]]<ref>{{cite web|title=एर कॅनडा आणि एजियन एरलाइन्स कोडशेअर विस्तार|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251013-aca3codeshare}}</ref> * [[एर सर्बिया]]<ref>{{cite web|title=एजियन एरलाइन्स एर सर्बिया सोबत कोडशेअर वाढवणार|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251013-a3jucodeshare}}</ref> * [[एअर बाल्टिक]] * [[ॲनिमाविंग्स]] * [[ऑस्ट्रियन एरलाइन्स]] * [[ब्रुसेल्स एरलाइन्स]] * [[बल्गेरिया एर]] * [[सायप्रस एरवेझ]]<ref>{{Cite web |url=https://news.gtp.gr/2023/06/16/aegean-cyprus-airways-codeshare-partnership-to-improve-connectivity-for-passengers/ |title=इजीयन-सायप्रस एअरवेज: प्रवाशांच्या सुविधेसाठी भागीदारी |date=१६ जून २०२३ |access-date=2026-04-11 |archive-date=2023-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001051104/https://news.gtp.gr/2023/06/16/aegean-cyprus-airways-codeshare-partnership-to-improve-connectivity-for-passengers/ |url-status=dead }}</ref> * [[डिस्कव्हर एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241113-a34ycodeshare|title=एजियन एरलाइन्स डिस्कव्हर एरलाइन्स सोबत सेवा सुरू करणार|date=१३ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> * [[इजिप्तएर]] * [[एमिरेट्स (विमान कंपनी)|एमिरेट्स]]<ref>{{cite web|title=एमिरेट्स आणि इजीयन यांच्यात परस्पर फायद्यासाठी भागीदारी|url=https://en.about.aegeanair.com/media-center/press-releases/2025/emirates-and-aegean-enhance-partnership-to-offer-reciprocal-loyalty-benefits/}}</ref> * [[इथियोपियन एरलाइन्स]] * [[युरोविंग्स]]<ref>{{cite web|title=एजियन एरलाइन्स आणि युरोविंग्स कोडशेअर सुरू|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240314-a3ewcodeshare}}</ref> * [[गल्फ एर]] * [[इंडिगो]]<ref>{{Cite web|url=https://greekcitytimes.com/2025/09/16/indigo-aegean-codeshare-partnership/ |title =इंडिगो आणि इजीयन यांच्यात कोडशेअर भागीदारी जाहीर |date = १५ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[जुन्याओ एर]] * [[कुवेत एअरवेज]] * [[लॉट पोलिश एरलाइन्स]] * [[लुफ्थान्सा]] * [[सौदिया]] * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=स्कँडिनेव्हियन आणि इजीयन कोडशेअर विस्तार|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240417-ska3codeshare}}</ref> * [[सिंगापूर एरलाइन्स]] * [[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]] * [[टॅप एर पोर्तुगाल]] * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[व्होलोटिया]] {{div col end}} === इंटरलाइन करार<ref name="Codeshares"/> === {{div col|colwidth=17em}} * [[एर ट्रान्सॅट]] * [[फ्लायदुबई]]<ref name="flydubai">{{cite web|title=इंटरलाईन सामान नियम|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai}}</ref> * [[इझीजेट]] * [[नोर्स अटलांटिक एरवेझ]] * [[व्ह्युएलिंग]] {{div col end}} याशिवाय एजियन एरलाइन्सचा [[त्रेनितालिया]]शी व्यावसायिक करार आहे.<ref name="trenitalia">{{Cite web |date=२२ जानेवारी २०१४ |title=ट्रेनितालिया आणि एजियन एरलाइन्स तिकीट सवलत करार |url=http://www.trenitalia.com/cms-file/allegati/fsnews/22_01_2013_CS_Trenitalia_Aegean_Airlines.pdf |access-date=२ जून २०१५}}</ref> === चार्टर उड्डाणे === उन्हाळ्यात एजियन एरलाइन्स मोठ्या पर्यटन संस्थांच्या सहकार्याने अनेक ए३२० विमाने भाड्याने देते. ही उड्डाणे [[इटली]], [[फ्रांस]], [[युनायटेड किंग्डम]], [[पोलंड]], [[इस्रायल]], [[रोमेनिया]], [[स्वीडन]], [[डेन्मार्क]], [[एस्टोनिया]], [[फिनलंड]], [[नॉर्वे]], [[स्लोव्हेनिया]], [[ऑस्ट्रिया]], [[जर्मनी]], [[हंगेरी]], [[युक्रेन]] आणि इतर देशांतील शहरातून ग्रीसमधील लोकप्रिय पर्यटन स्थळांना असतात.<ref name="charters">{{Cite web |title=चार्टर सेवा |url=http://en.aegeanair.com/travel-information/charter-services/ |access-date=२४ जून २०१५}}</ref> गेली काही वर्षे एजियनने [[ग्रीस राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघ]] व इतर क्रीडा संघांसाठी देखील भाड्याने उड्डाणे केली आहेत..<ref>{{Cite web |date=२० जुलै २०२२ |title=युरोबास्केट २०२२: ग्रीस संघाची ने-आण करणारे विमान |url=https://greekcitytimes.com/2022/07/20/eurobasket-2022-the-plane/ |access-date=२२ जून २०२४}}</ref> एजियन एरलाइन्सची २०२१ ते २०२४ दरम्यान रोमेनियातील [[ॲनिमाविंग्स]] या चार्टर विमान कंपनीत ५१% भागीदारी होती.<ref>{{Cite web |date=१३ ऑक्टोबर २०२१ |title=एजियन एरलाइन्स रोमानियन कंपनी ॲनिमाविंग्समध्ये बहुतांश भागधारक |url=https://boardingpass.ro/aegean-airlines-devine-actionar-majoritar-al-companiei-romanesti-animawings/}}</ref><ref>{{Cite web |date=१४ फेब्रुवारी २०२४ |title=इजीयन ने आपला वाटा मेमेंटो ग्रुपला हस्तांतरित केला |url=https://en.about.aegeanair.com/media-center/press-releases/2024/aegean-transfers-its-share-in-animawings-to-memento-group/ |website=AEGEAN Group}}</ref> == विमानताफा == === सध्याचा ताफा === ऑगस्ट २०२५ च्या सुमारास एजियन एरलाइन्सकडे फक्त [[एरबस]] बनावटीची विमाने होती:<ref>{{cite magazine |title=ग्लोबल एअरलाईन गाईड २०२५ - एजियन एअरलाईन्स |magazine=एअरलाईनर वर्ल्ड |date=सप्टेंबर २०२५ |page=६०}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:1em auto;" |+ '''एजियन एरलाइन्सचा ताफा''' ! rowspan="2" | विमान ! rowspan="2" | सेवेत ! rowspan="2" | मागण्या ! colspan="3" | प्रवासी क्षमता ! rowspan="2" | नोंदी ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! व्यवसाय वर्ग ! इकॉनॉमी वर्ग ! एकूण |- | [[एरबस ए३२०-२००]] | २७ | — | — | १७४ | १७४ | <ref>{{Cite web |title=एरबस ए३२० - एजियन बद्दल |url=https://en.about.aegeanair.com/company/fleet/airbus-a320/ |access-date=२०२१-१२-१० |website=Aegean Airlines}}</ref> |- | [[एरबस ए३२० निओ]] | २१ | — | — | १८० | १८० | <ref>{{Cite web |title=एरबस ए३२० निओ - एजियन बद्दल |url=https://en.about.aegeanair.com/company/fleet/airbus%20a320neo/ |access-date=२०२१-१२-१० |website=Aegean Airlines}}</ref><ref name="blue109">{{Cite news |date=जुलै २०२४ |title=अंक १०९ - ब्लू मॅगझीन |pages=३०२ |work=blue Magazine – Aegean Airlines |url=https://en.aegeanair.com/travel-info/travelling-with-aegean/on-board/blue-magazine/blue-109/ |access-date=१६ जुलै २०२५}}</ref><ref name="A321XLR">{{Cite web |title=एजियन एअरलाईन्स दोन नवीन एरबस ए३२१ निओ एक्सएलआर विमानांमध्ये गुंतवणूक करत आहे. मार्च २०२६ पासून नवी दिल्ली आणि मुंबईसाठी नवीन मार्ग सुरू होतील. |url=https://el.about.aegeanair.com/media-center/deltia-typoy/2025/aegean-invests-in-two-new-airbus-a321neo-xlr-aircraft-with-even-greater-range-and-comfort-new-direct-flights-to-new-delhi-and-mumbai-in-india-to-commence-as-of-march-2026/ |access-date=२०२५-०७-१६ |website=Aegean Airlines}}</ref> |- | [[एरबस ए३२१-२००]] | ४ | — | — | २०६ | २०६ | <ref>{{Cite web |title=एरबस ए३२१ - एजियन बद्दल |url=https://en.about.aegeanair.com/company/fleet/airbus-a321/ |access-date=२०२१-१२-१० |website=Aegean Airlines}}</ref> |- | [[एरबस ए३२१ निओ]] | १५ | १८ | — | २२० | २२० | २०२८ पर्यंत सगळ विमाने मिळतील. | <ref>{{Cite web |title=एरबस ए३२१ निओ - एजियन बद्दल |url=https://en.about.aegeanair.com/company/fleet/airbus%20a321neo/ |access-date=२०२१-१२-१० |website=Aegean Airlines}}</ref><ref name="A321XLR"/><ref name="blue109"/> |- | [[एरबस ए३२१ एलआर]] | — | ६ | १६ | १६२ | १७८ | २०२७ ते २०२८ दरम्यान वितरण होईल. | <ref name="A321XLR"/> <ref>{{Cite web |title=एजियन: नवीन विमाने आणि भारतासाठीच्या योजनांबाबत माहिती |url=https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/epixeiriseis/aegean-o-e-vasilakis-gia-m-anatoli-nea-aeroskafi-ke-metathesi-kata-ena-chrono-ton-planon-gia-india/ |access-date=१३ मार्च २०२६ |website=newmoney.gr}}</ref> |- ! एकूण ! ६७ ! २४ ! colspan="5" | |} == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="125" caption="इजीयन एअरलाईन्सची रंगसंगती"> File:Airbus A320-232, Star Alliance (Aegean Airlines) AN1754880.jpg|[[स्टार अलायन्स]] रंगसंगतीमधील इजीयन एअरलाईन्सचे ए३२०-२०० विमान File:Airbus A320-232, Aegean Airlines JP7625864.jpg|जुन्या रंगसंगतीमधील ए३२०-२०० विमान ज्यावर [[ग्रीक राष्ट्रीय पर्यटन संस्था|व्हिजिट ग्रीस]]चे बोधचिन्ह आहे File:Aegean a320neo.jpg|एरबस ए३२० निओ विमानांच्या वितरणावेळी सादर केलेली इजीयनची नवीन रंगसंगती File:Aegean old and new livery seen from airplane at LCA Larnaca Airport Cyprus.jpg|इजीयनची नवीन आणि जुनी रंगसंगती असलेली दोन विमाने शेजारी उभी असतानाचे दृश्य </gallery> === निवृत्त विमाने === * [[एरबस ए३१९|एरबस ए३१९-१००]]<ref>{{Cite web |title=एरबस ए३१९ - इजीयन बद्दल |url=https://el.about.aegeanair.com/etaireia/stolos/airbus-a319/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318102757/https://el.about.aegeanair.com/etaireia/stolos/airbus-a319/ |archive-date=१८ मार्च २०२३ |access-date=९ एप्रिल २०२३ }}</ref> * [[एटीआर ७२|एटीआर ७२-२००]] * [[एटीआर ७२|एटीआर ७२-५००]]<ref name="OldFleet">{{Cite web |title=इजीयन एअरलाईन्स - ताफा |url=http://en.aegeanair.com/Content.aspx?Page=39 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106003113/http://en.aegeanair.com/Content.aspx?Page=39 |archive-date=६ जानेवारी २०१० |access-date=९ एप्रिल २०२३ |website=aegeanair.com}}</ref> (स्विफ्ट एअर कडून ओल्या करारावर घेतलेले)<ref>{{Cite web |date=२९ ऑगस्ट २०१० |title=इजीयन एअरलाईन्स बातम्या |url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/7541-aegean-airlines-news-update |access-date=९ एप्रिल २०२३ |website=ch-aviation}}</ref> * [[बोईंग ७३७|बोईंग ७३७-३००]]<ref name="OldFleet"/> * [[बोईंग ७३७|बोईंग ७३७-४००]]<ref name="OldFleet"/> * [[ब्रिटीश एरोस्पेस १४६|ब्रिटीश एरोस्पेस एव्हरो आरजे१००]]<ref name="OldFleet"/> {{clear}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स|Aegean Airlines|{{लेखनाव}}}} * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://aegeanair.com/}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ग्रीसमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्टार अलायन्स]] syipdwebodug0vcnmqthirdjub4no79 0 230013 2684231 1951469 2026-05-14T03:49:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684231 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = इंदुमती पारीख | चित्र = | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = ८ मार्च १९१८ | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = १७ जून २००४ | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = [[मुंबई]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = भारतीय | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = डॉकटर | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = वैद्यकीय क्षेत्र | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = महिला व बाल कल्याण | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = इंटरनॅशनल ह्युमिनिस्ट पुरस्कार, जमनालाल बजाज पुरस्कार | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''इंदुमती पारीख''' (रोमन लिपी: ''Indumati Parekh''), (जन्म : ८ मार्च १९१८; - १७ जून २००४) व्यवसायाने डॉक्टर व एक बुद्धिवादी सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. त्यांनी [[मुंबई]]मधील झोपडपट्ट्यातील निवासी लोकांच्या उत्कर्षासाठी काम केले आहे. मुंबईमध्ये त्यांनी एम.एन. रॉय सेंटरची स्थापना केली. रॅडिकल ह्युमॅनिस्ट असोसिएशन ऑफ इंडिया या संस्थेच्या त्या अध्यक्षा होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://innaiahn.tripod.com/indu.html|title=Dr.Indumati Parekh|website=innaiahn.tripod.com|access-date=2018-06-17}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'समाजविकासासाठी व्यक्तिविकास' हे पुस्तक त्यांनी लिहिले आहे. ==वैद्यकीय कार्य== वैद्यक क्षेत्रात त्या कौटुंबिक वैद्यक सल्लागार आणि कुटुंब नियोजन मार्गदर्शक म्हणून काम करीत. इ.स. १९८४ ते १९८९ या काळात भारत सरकार आणि फोर्ड फाऊंडेशन यांच्यासह त्यांनी सामान्य नागरिकांसाठी " डॉकटर नसेल तेव्हा.." या उपक्रमाचे दायित्व सांभाळले. इंग्रजी आणि मराठीमधील वैज्ञानिक नियतकालिकांत त्या सातत्याने लेखन करीत असत.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1996/women-and-child-welfare/indumati-parikh|title=Jamnalal Bajaj Foundation|last=Foundation|first=Jamnalal Bajaj|website=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=2018-06-17}}</ref> ==सामाजिक कार्य== इंदुमती पारीख यांनी सामाजिक क्षेत्रात प्रामुख्याने महिला आणि लहान मुले यांच्यासाठी काम केले. इ.स. १९६४ साली त्यांनी "स्त्रीहितकरणी" नावाची संस्था स्थापन केली. या संस्थेद्वारे त्यांनी निम्न आर्थिक आणि सामाजिक क्षेत्रांतील महिलांच्या कल्याणासाठी कार्य केले. या संस्थेने मुंबईतील बॉम्बहल्ले आणि दंगली यांच्या दरम्यान लोकांना मदत केली आहे.<ref name=":0" /> ==सन्मान== * फोर्ड फाऊंडेशनच्या अनुभव या वार्तापत्रात मानाचे स्थान. * इ.स. १९९२ साली इंटरनॅशनल ह्युमॅनिस्ट पुरस्कार<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://iheu.org/about/iheu-awards/|title=IHEU Awards {{!}} IHEU|work=IHEU|access-date=2018-06-17|language=en-US}}</ref> * इ.स. १९९६ साली महिला आणि बालकल्याण या विषयासाठी जमनालाल बजाज पुरस्काराने गौरव<ref name=":0" /> == संदर्भ == [[वर्ग:महिला]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते]] ld5h211ord4u1h85ogwk63ub230z8nz 0 241784 2684202 2254152 2026-05-13T21:24:01Z Wiki User 555555 183047 2684202 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{माहितीचौकट संकेतस्थळ|नाव=इकोशिया|लोगो=Ecosia product images.jpg|logo_caption=|लोगोशीर्षक=इकोसिया लोगो|स्क्रीनशॉट=|screenshot_size=|caption=|screenshot_alt=|collapsible=|collapsetext=|दुवा={{URL|https://ecosia.org}} {{URL|https://info.ecosia.org}}|व्यावसायिक=होय|प्रकार=वेब सर्च इंजिन|नोंदणीकरण=|भाषा=[[इंग्रजी]] आणि २६ इतर|num_users=7,000,000+|content_license=|मालक=ख्रिश्चन क्रॉल|author=ख्रिश्चन क्रॉल|CEO=ख्रिश्चन क्रॉल|editor=|launch_date={{start date and age|2009|12|07|df=yes}}|महसूल=€ ८.१ M (२०१७)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ecosia.dropmark.com/369415|title=Ecosia business reports/Financial Reports & Tree Planting Receipts|access-date=4 January 2018|archive-date=2018-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180102230849/http://ecosia.dropmark.com/369415|url-status=dead}}</ref>|अ‍ॅलेक्सा={{increase}} 599 <small>({{as of|2019|02|13|alt=March 2019}})</small><ref name="alexa">{{संकेतस्थळ स्रोत |url= http://www.alexa.com/siteinfo/ecosia.org |title= Ecosia Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2 March 2019 |archive-date= 2020-01-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200102185742/https://www.alexa.com/siteinfo/ecosia.org |url-status= dead }}</ref>|ip=|current_status=Active|footnotes=|background=|programming_language=}} इकोशिया हे बर्लिन, जर्मनी येथे स्थित इंटरनेट शोध इंजिन आहे. हे इंटरनेट शोध इंजिन ८०% किंवा त्याहून अधिक अतिरिक्त नफा हा वृक्षारोपण करणाऱ्या संस्थांना दान देऊन पर्यावरणाचे पुनर्वसन आणि संरक्षण करण्यावर केंद्रित करते. इकोशिया स्वतःला एक सामाजिक व्यवसाय मानतो आणि सीओ२ - नकारात्मक व्यवसाय आहे. ==संदर्भ== <references /> f48vejgbazc9vt8dhxeyc5zydn55ii8 0 244618 2684243 2638289 2026-05-14T05:07:02Z Abhijitsathe 4193 2684243 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = शिशिरकुमार अधिकारी | चित्र नाव = Sisir Adhikari.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = एग्रा | कार्यकाळ_आरंभ1 = ११ मे २००६ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २००९ | मागील1 =प्रबोधचंद्र सिन्हा | पुढील1 = समरेश दास | मतदारसंघ2 = कांथी दक्षिण | कार्यकाळ_आरंभ2 = १३ मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ११ मे २००६ | मागील2 = शैलजा कुमार दास | पुढील2 = [[शुभेंदू अधिकारी]] | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ नोव्हेंबर २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती = ४ जून २०२४ | मागील = प्रशांता प्रधान | पुढील = [[सौमेंदू अधिकारी]] | मतदारसंघ = [[कांथी लोकसभा मतदारसंघ|कांथी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1941|9|19}} | जन्मस्थान = [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२१ - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००० - २०२१) | नाते = | अपत्ये = [[शुभेंदू अधिकारी]]<br>[[सौमेंदू अधिकारी]]<br>[[दिब्येंदू अधिकारी]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''शिशिरकुमार अधिकारी''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २००९ ते २०२४ दरम्यान सलग तीन वेळा लोकसभेवर निवडून गेले. त्यापूर्वी ते अनेकदा [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य देखील होते. त्यांनी २०२१ साली [[तृणमूल काँग्रेस]]मधून [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] 0e6ag35mimlh8oc61u7cko1pjb4xb7q 2684244 2684243 2026-05-14T05:07:42Z Abhijitsathe 4193 2684244 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = शिशिरकुमार अधिकारी | चित्र नाव = Sisir Adhikari.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = एग्रा | कार्यकाळ_आरंभ1 = ११ मे २००६ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २००९ | मागील1 =प्रबोधचंद्र सिन्हा | पुढील1 = समरेश दास | मतदारसंघ2 = कांथी दक्षिण | कार्यकाळ_आरंभ2 = १३ मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ११ मे २००६ | मागील2 = शैलजा कुमार दास | पुढील2 = [[शुभेंदू अधिकारी]] | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती = ४ जून २०२४ | मागील = प्रशांता प्रधान | पुढील = [[सौमेंदू अधिकारी]] | मतदारसंघ = [[कांथी लोकसभा मतदारसंघ|कांथी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1941|9|19}} | जन्मस्थान = [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२१ - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००० - २०२१) | नाते = | अपत्ये = [[शुभेंदू अधिकारी]]<br>[[सौमेंदू अधिकारी]]<br>[[दिब्येंदू अधिकारी]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''शिशिरकुमार अधिकारी''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २००९ ते २०२४ दरम्यान सलग तीन वेळा लोकसभेवर निवडून गेले. त्यापूर्वी ते अनेकदा [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य देखील होते. त्यांनी २०२१ साली [[तृणमूल काँग्रेस]]मधून [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] cf2oy0c62qbfc9vb5vxaamqfkooft3d 0 246368 2684234 2032634 2026-05-14T04:36:30Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[दिब्येंदु अधिकारी]] वरुन [[दिब्येंदू अधिकारी]] ला हलविला 2032634 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = दिब्येंदु अधिकारी | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''दिब्येंदु अधिकारी''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] sribud5u8hnnve1wcn71r562ysw62lr 2684236 2684234 2026-05-14T04:48:02Z Abhijitsathe 4193 2684236 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = दिलीप घोष | चित्र नाव = Dilip_Ghosh.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = एग्रा | कार्यकाळ_आरंभ = ४ मे २०२६ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = तरुण मैटी | पुढील = | मतदारसंघ1 = कांथी दक्षिण | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१६ | मागील1 = [[शुभेंदू अधिकारी]] | पुढील1 = चंद्रिमा भट्टाचार्य | पद2 = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = २३ नोव्हेंबर २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ जून २०२४ | मागील2 = शुभेंदू अधिकारी | पुढील2 = [[अभिजीत गंगोपाध्याय]] | मतदारसंघ2 = [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1976|12|24}} | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२४ - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००९ - २०२४) | वडील = [[शिशिरकुमार अधिकारी]] | नाते = [[शुभेंदू अधिकारी]] (भाऊ)<br>[[सौमेंदू अधिकारी]] (भाऊ) | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''दिब्येंदू अधिकारी''' हे भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य आहेत. ते २०११६ ते २०२४ दरम्यान लोकसभा सदस्य होते. त्यांनी २०२४ साली [[तृणमूल काँग्रेस]]मधून [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला. १९८४ ते २०१४ दरम्यान दिलीप घोष [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]]ाचे प्रचारक होते. २०१५ साली त्यांनी राजकारणामध्ये प्रवेश केला. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपने [[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये पश्चिम बंगालमधील ४२ पैकी १८ जागांवर विजय मिळवला. घोष स्वतः [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]]मधून निवडून आले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] 3wb56o8c5n66bskubbcf53a1rr6l0a0 2684237 2684236 2026-05-14T04:48:46Z Abhijitsathe 4193 2684237 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = दिलीप घोष | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = एग्रा | कार्यकाळ_आरंभ = ४ मे २०२६ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = तरुण मैटी | पुढील = | मतदारसंघ1 = कांथी दक्षिण | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१६ | मागील1 = [[शुभेंदू अधिकारी]] | पुढील1 = चंद्रिमा भट्टाचार्य | पद2 = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = २३ नोव्हेंबर २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ जून २०२४ | मागील2 = शुभेंदू अधिकारी | पुढील2 = [[अभिजीत गंगोपाध्याय]] | मतदारसंघ2 = [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1976|12|24}} | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२४ - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००९ - २०२४) | वडील = [[शिशिरकुमार अधिकारी]] | नाते = [[शुभेंदू अधिकारी]] (भाऊ)<br>[[सौमेंदू अधिकारी]] (भाऊ) | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''दिब्येंदू अधिकारी''' हे भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य आहेत. ते २०११६ ते २०२४ दरम्यान लोकसभा सदस्य होते. त्यांनी २०२४ साली [[तृणमूल काँग्रेस]]मधून [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] 10h8115t02o0lxr15bk5oyvdv1r8lp4 2684241 2684237 2026-05-14T04:59:24Z Abhijitsathe 4193 2684241 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = दिब्येंदू अधिकारी | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = एग्रा | कार्यकाळ_आरंभ = ४ मे २०२६ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = तरुण मैटी | पुढील = | मतदारसंघ1 = कांथी दक्षिण | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१६ | मागील1 = [[शुभेंदू अधिकारी]] | पुढील1 = चंद्रिमा भट्टाचार्य | पद2 = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = २३ नोव्हेंबर २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ जून २०२४ | मागील2 = शुभेंदू अधिकारी | पुढील2 = [[अभिजीत गंगोपाध्याय]] | मतदारसंघ2 = [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1976|12|24}} | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२४ - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००९ - २०२४) | वडील = [[शिशिरकुमार अधिकारी]] | नाते = [[शुभेंदू अधिकारी]] (भाऊ)<br>[[सौमेंदू अधिकारी]] (भाऊ) | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''दिब्येंदू अधिकारी''' हे भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य आहेत. ते २०११६ ते २०२४ दरम्यान लोकसभा सदस्य होते. त्यांनी २०२४ साली [[तृणमूल काँग्रेस]]मधून [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] i07u616ljdrks7i0hd3qmvptsh5ofek 0 246372 2684245 2430916 2026-05-14T05:15:29Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[दीपक अधिकारी]] वरुन [[देव (अभिनेता)]] ला हलविला 2430916 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = दीपक अधिकारी | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''दीपक अधिकारी''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] qff58a6y76728ocj5lbzbltsti4pxzp 2684247 2684245 2026-05-14T05:24:32Z Abhijitsathe 4193 2684247 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = दीपक अधिकारी | चित्र नाव = Dev_at_the_Suro_Bharati_Sangeet_Kala_Kendra_annual_ceremony_in_2026.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ1 = [[घाटल लोकसभा मतदारसंघ|घाटल]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | मागील1 = [[गुरुदास दासगुप्ता]] | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1982|12|25}} | जन्मस्थान = [[पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} '''दीपक अधिकारी''' उर्फ '''देव''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: দীপক অধিকারী) हा एक भारतीय अभिनेता, निर्माता, गायक, राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. त्याने आजवर अनेक बंगाली चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या आहेत व त्याला [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्मफेअर]]सह अनेक पुरस्कार देखील मिळाले आहेत. मे २०१४ पासून तो [[घाटल लोकसभा मतदारसंघ]]ामधून [[लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून येत आहे. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 1jabg0n0fud7zbbquv8zxugl1d71ago 0 247377 2684238 2683925 2026-05-14T04:49:43Z Abhijitsathe 4193 2684238 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = शुभेंदू अधिकारी | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = ९ मे २०२६ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[ममता बॅनर्जी]] | पुढील = | पद1 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = नंदीग्राम | कार्यकाळ_आरंभ1 = २५ मे २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | मागील1 = [[ममता बॅनर्जी]] | पुढील1 = | पद2 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]] विरोधी पक्षनेते | कार्यकाळ_आरंभ2 = १३ मे २०२१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ९ मे २०२६ | मागील2 = | पुढील2 = | पद3 = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ3 = [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १६ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = २० मे २०१६ | मागील3 = लक्ष्मणचंद्र शेठ | पुढील3 = [[दिब्येंदु अधिकारी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1970|12|15}} | जन्मस्थान = [[पूर्व मेदिनीपूर जिल्हा]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०२० - )<br>[[तृणमूल काँग्रेस]] (२००० - २०२०)<br>[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९९५ - २०००) | व्यवसाय = | वडील = [[शिशिरकुमार अधिकारी]] | नाते = [[दिब्येंदू अधिकारी]] (भाऊ)<br>[[सौमेंदू अधिकारी]] (भाऊ) | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''शुभेंदू अधिकारी''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: শুভেন্দু অধিকারী; जन्म: १५ डिसेंबर १९७०) हे एक भारतीय राजकारणी व [[पश्चिम बंगाल]] राज्याचे [[पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री|नवनिर्वाचित मुख्यमंत्री]] आहेत. [[पश्चिम बंगाल विधानसभा निवडणूक, २०२६|२०२६ पश्चिम बंगाल विधानसभा निवडणूकीमध्ये]] शुभेंदू अधिकारी ह्यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय जनता पक्ष]]ाने २०८ जागांवर विजय मिळवून स्पष्ट बहुमत संपादन केले. ९ मे २०२६ रोजी अधिकारी पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री बनले. १९९५ सालापासून राजकारणामध्ये सक्रिय असलेले अधिकारी २००० ते २०२० दरम्यान [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाचे वरिष्ठ नेते होते. २००९ ते २०१६ दरम्यान ते [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] मतदारसंघातून [[लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले होते. २०२० साली अधिकारी ह्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष]]ामध्ये प्रवेश केला व पश्चिम बंगालमध्ये भाजपचे सामर्थ्य वाढवण्याचे कार्य हाती घेतले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपने २०२१ सालच्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये ७७ जागांवर विजय मिळवला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] {{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}} 25h6ghos5j4wy9q6u11uuacw1pvw2cu 0 248187 2684205 1710536 2026-05-13T23:41:43Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[क्विन (बँड)]] to [[क्वीन (बँड)]] 2684205 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[क्वीन (बँड)]] qvaim8tj5ophpmkvanfjqmyp1v4j8f0 0 294881 2684260 2588070 2026-05-14T09:12:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684260 wikitext text/x-wiki '<nowiki/>'''खेडयाकडे चला'''' ही ग्रामीण लोक जीवनाशी निगडित असलेली एक अभिनव चळवळ आहे. ही चळवळ इ. स. १९१६ मध्ये सुरुवात झाली असून [[महात्मा गांधी|राष्ट्रपिता महात्मा गांधी]] या संंकल्पनेचे प्रणेते मानले जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://maharashtratimes.com/lets-go-to-the-villages/articleshow/57845488.cms|title=खेड्याकडे चला|publisher=महाराष्ट्र टाइम्स|year=२०१७}}</ref> खऱ्या भारताचे दर्शन खेड्यात होत असल्याने गांधीजींनी ‘खेड्याकडे चला' अशी हाक दिली. ज्यात गावखेडयाचे सक्षमीकरण हा महत्त्वपूर्ण हेतू होता.  आजही या अभिनव मोहिमेची उपयुक्तता जाणवत असून  शहरातील वाढता रोजगाराचा प्रश्न, वाढती गर्दी आणि ओस पडलेले खेडे यामुळे गांधीजींचा हा मूलमंत्र  आर्थिक समस्येचे निराकरण करण्याचा आणि आत्मनिर्भर भारताचा मार्ग सुचवतो. कृषी ग्रामीण क्षेत्रातील उत्पादकता, गुंतवणूक, रोजगारनिर्मितीचे महत्त्व आदी बाबी यातून स्पष्ट होते.  प्रत्येक गावखेडी स्वयंपूर्ण व्हावे. ग्रामीण विकासासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न व्हावे. असे महात्मा गांधींनी स्वातंत्र्यपूर्व काळात सांगितले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://punerispeaks.com/gandhiji-remark-on-village/|title=गांधीजींचा 'खेड्याकडे चला' नारा|publisher=Punerispeak|year=२०१७}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> देशाच्या स्वातंत्र्यानंतर पहिल्या [[भारतीय पंचवार्षिक योजना|पंचवार्षिक योजना]] मध्ये गांधीजींच्या [[खेड्याकडे चला|'खेडयाकडे चला']] या मुलमंत्राचा दखल घेऊन गावखेडयाच्या विकासासाठी योजना आखली गेली.या मुलमंत्रामुळे गावखेडी प्रकर्षाने अधोरेखित होऊन प्रगतीचे मार्ग तयार झाले. गावखेडीच्या संदर्भाने पुढे शासकीय स्तरावर विविध योजना राबविण्यात आल्या. परंतु या संकल्पना आणि , मोहीमेपासून दुर्गम भागात निसर्ग सान्निध्यात वसलेेल्या [[तांडा]], वाडीवस्ती मात्र पुुर्णपणे वंचित रााहिली. परिणामी गावाच्या तुलनेत तांडा, वाडीवस्त्त्या विकासापासून मागे पडत गेले. स्वातंत्र्याच्या पन्नाशीनंतरही तांडा, वाडी-वस्त्या मुख्य प्रवाहापासून वंचित असल्याने सन २०१६ मध्ये तांडयाच्या सक्षमीकरणासाठी [[तांडेसामू चालो|'तांडेसामू चालो']] हा तांडावादी विचार सर्जनशील विचारवंत एकनाथराव नायक यांनी प्रथमच रुजवले. 'तांडेसामू चालो' अशी हाक देत त्यांनी तांडा सक्षमीकरणावर भर दिला. त्याचे सकारात्मक बदलही पहायला मिळाले. मात्र १९१६ ते २०१६ असा तब्बल शंभर वर्षांचा कालावधी या संकल्पनेत दिसून येतो. निश्चितच तांडा आणि प्रस्थापित गावखेडे हे विकासाच्या व आधुनिकतेच्या बाबतीत दोहोंत मोठी तफावत असल्याचे स्पष्ट होते. तांडा सुद्धा ग्रामीण विस्थापित जीवनाचा एक अविभाज्य घटक असल्याने तांडा,वाडी आणि गाव खेडे हे स्वतंत्र अभ्यासाचे विषय मानले जाते. त्यामुळे 'खेडयाकडे चला' या संकल्पनेबरोबरच 'तांडेसामू चालो' या संकल्पनेचाही अभ्यास होणे महत्वपूर्ण मानले जाते. तांडे अजूनही दूर्लक्षितच राहिलेले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी | दुवा=https://www.lokmat.com/nagpur/dream-interpretation-banja-tana-be-educated-be-able/ |title=बंजारा तांडा शिक्षित व्हावा, सक्षम व्हावा हेच स्वप्न |publisher=लोकमत |accessdate=३ एप्रिल २०२२}}</ref> राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांनी ग्राम स्वराज्याची संकल्पना मांडली. त्यातून ग्रामीण विकास अधोरेखित केले. प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व्हावे. सर्वामध्ये सलोखा निर्माण व्हावा. खेडयांची रचना व्यवस्थाबद्ध व्हावी असे ग्रामवादी विचार 'खेड्याकडे चला' या संकल्पनेतून मांडले गेले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=माझ्या स्वप्नातील भारत|last=महात्मा|first=गांधी|publisher=साकेत प्रकाशन}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|title=महात्मा गांधी आणि ग्रामीण विकास|journal=एमएसजे|volume=2347-3150}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ग्रामीण विकास]] [[वर्ग:चळवळ]] 2xaqpk5f6tmh04dk150f4f9afygfut2 0 295446 2684250 2450522 2026-05-14T06:03:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684250 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Orizuru.jpg|इवलेसे|ओरिगामी कागद आणि पारंपारिक ओरिगामी करकोचा]] '''ओरिगामी कागदाचा''' वापर ओरिगामी फोल्ड करण्यासाठी केला जातो. ही एक कागदाची घडी [[ओरिगामी|घालण्याची कला]] आहे. कागद दुमडण्यासाठी एकमात्र आवश्यकता आहे की तोाो कागद एक कड धरण्यासाठी सक्षम असला पाहिजे. तसेच तो कागद सामान्य कागदापेक्षा पातळ असला पाहिजे. यामुळे पक्षांचे "पाय", आणि "चोच" तयार करणे सोपे जाईल. == कामी == '''कामी''', किंवा '''कोई''' पेपर, हा सर्वात स्वस्त कागद आहे जो विशेषतः ओरिगामीसाठी बनवला जातो आणि सर्वात मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहे. तो खासकरून शाळांमध्ये वापरण्यासाठी विकसित केला गेला होता.<ref name="lang traditional">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.langorigami.com/paper/traditional_papers.php|title=Traditional Papers|access-date=2021-11-30|archive-date=2016-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111145408/http://www.langorigami.com/paper/traditional_papers.php|url-status=dead}}</ref> कामी हा शब्द जपानी भाषेत फक्त कागदासाठी वापरला जातो. परंतु त्याला हा विशिष्ट अर्थ प्राप्त झाला आहे.<ref name="lang traditional" /><ref name="garibi kami">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://origamiusa.org/thefold/article/paper-review-12-kami|title=Paper Review #12: Kami}}</ref> कामी पातळ आणि फोल्ड करायला सोपा कागद असतो. हा कागद सहसा फक्त एकाच बाजूला रंगविलेला असतो. हे नमुने लाल ते निळ्यापर्यंतच्या श्रेणीकरणाइतके सोपे असू शकतात किंवा सोन्याच्या फॉइल अलंकारांसह फुलांच्या आणि क्रेनच्या बहु-रंगीत किमोनो पॅटर्नसारखे जटिल असू शकतात. कामी अनेक आकारांमध्ये येतात, परंतु मानक आकारांमध्ये ७५ मीमी × ७५ मीमी (सुमारे ३ × ३ इंच), ६-इंच चौरस आणि १०-इंच चौरस हे आकार आहेत. == पेपर-बॅक्ड फॉइल == हे कागद थोडेसे महाग आणि जास्त चकचकित असतात. हे कड ठेवण्यासाठी चांगले असतात. ज्याला पेपर-बॅक्ड फॉइल पेपर, जपानी फॉइल किंवा फक्त फॉइल म्हणतात. फॉइल पेपर अत्यंत पातळ कागदावर चिकटलेल्या फॉइलच्या पातळ थराने बनलेला असतो. सर्वात सामान्य रंग चंदेरी आणि सोनेरी आहेत, परंतु फॉइल पेपरमध्ये चमकदार गुलाबी, निळा आणि तांबे यासह कोणताही रंग असण्याची शक्यता आहे. अनेक बहु-रंगीत पॅकमध्ये, चांदी आणि सोन्याच्या कागदाची प्रत्येकी एक शीट समाविष्ट केली जाते. एक हजार ओरिगामी क्रेनमध्ये वापरल्यास हे सहसा स्ट्रिंगच्या तळाशी ठेवलेले असतात. == वशी == [[वशी|वशी (व = जपानी आणि शि = कागद · वशी = जपानी कागद)]] हा पारंपारिकपणे हस्तनिर्मित पातळ कागद आहे जो कलाकार आणि कारागिरांना हवाहवासा वाटतो. वशी नूतनीकरण करण्यायोग्य लांब-फायबर सह बनविला जातो. तो कागद पातळ असूनही खूप मजबूत असतो. काही वशी कागदाच्या अत्यंत लांब आणि जाड तंतूंमुळे तीक्ष्ण पट धरत नाहीत. कधीकधी तुम्हाला वशीमध्ये लांब तंतूंचे (बहुतेकदा कोझो) पट्टे सापडतील. वशी कागदावर लिहिणे शक्य असल्यामुळे त्यावर मुद्रित करणे सोपे होते. त्यात खूप बारीकसारीक तपशील ठेवणेही शक्य होते. मुद्रित वशीमध्ये एक अद्वितीय आणि कधीकधी पारदर्शक पोत असते. ओरिगामीमध्ये वशी पेपरचा वापर फारसा केला जात नाही. == चियोगामी / युझेन == चियोगामी म्हणजे जपानी हँड-स्क्रीन केलेल्या सजावटीच्या कोझो वशी / कागदाचा संदर्भ ज्यामध्ये पुनरावृत्ती नमुने असतात. जपानमध्ये “चियो” म्हणजे १००० पिढ्या आणि “गामी” म्हणजे कागद. मूलतः डिझाइन लाकूड ब्लॉक्ससह हस्तनिर्मित कोझो पेपरवर लागू केले गेले होते, परंतु आज बहुतेक चियोगामी सिल्कस्क्रीन तंत्राने तयार केले जातात.<ref name="chiyo_yuzen">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.japanesepaperplace.com/wholesale/chiyo/about-chiyo-yuzen/faq_1-yuzen-chiyogami.htm|title=Yuzen and Chiyogami – what's the difference?|access-date=2021-11-30|archive-date=2019-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527160800/http://www.japanesepaperplace.com/wholesale/chiyo/about-chiyo-yuzen/faq_1-yuzen-chiyogami.htm|url-status=dead}}</ref> खेळणी आणि बाहुल्या बनवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रमुख साहित्यांपैकी हा एक कागद होता. इडो (तोक्यो) आणि क्योटोचे चमकदार छापील चिनो-गामी आणि नव्याने घातलेल्या कोझो पेपरची कुरकुरीत ताकद यांचा पुरेपूर वापर करण्यात आला. अनेक शहरी गृहिणी आणि मुलींनी छंदासाठी मोकळा वेळ देऊन अत्याधुनिक कागदी बाहुल्या आणि मूर्ती बनवण्याचे काम हाती घेतले आहे. पारंपारिक आणि आधुनिक दोन्ही आणि अत्यंत सजावटीच्या रंगीत कागदांच्या निर्मात्यांना एक स्थिर आणि मोठी बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली आहे.<ref>Sukey Hughes. Washi. The World of Japanese Paper</ref> == नोटा == [[चित्र:Snail_origami.jpg|इवलेसे|ओरिगामी गोगलगाय जी डॉलरच्या नोटेतून बनवली आहे.]] मॉडेल फोल्ड करण्यासाठी बँकनोट्स देखील वापरल्या जाऊ शकतात. बँकनोट्स फोल्ड करण्यासाठी सर्वसामान्य माध्यम आहेत कारण बँकनोटच्या समोरील विषय तयार केलेल्या मॉडेलवर लक्षवेधक स्वरूप देऊ शकतात. == नोट्स आणि संदर्भ == <references /> [[वर्ग:ओरिगामी]] [[वर्ग:जपानी कागद]] s980v06iea2rimylt2a1g0h4suvhbbq 0 322231 2684209 2643131 2026-05-14T02:03:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684209 wikitext text/x-wiki '''आंचल गुप्ता''' (जन्म [[८ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[मुंबई|मुंबई, महाराष्ट्र]]) ही एक भारतीय नृत्य कोरिओग्राफर, जीवन प्रशिक्षक आणि आर्ट्स इन मोशन स्टुडिओची मालक आहे. मलंग, बाजार आणि सिम्बा यांसारख्या चित्रपटांमध्ये तिच्या नृत्यदिग्दर्शनासाठी ती ओळखली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/2022/may/10/showcase-your-inner-talent-through-art-in-motion-aim-by-aanchal-gupta-2451794.amp|title=Showcase your inner talent through Art In Motion (AiM) by Aanchal Gupta  - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2023-01-09|archive-date=2023-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109153349/https://www.newindianexpress.com/lifestyle/2022/may/10/showcase-your-inner-talent-through-art-in-motion-aim-by-aanchal-gupta-2451794.amp|url-status=dead}}</ref> २०१९ मध्ये, तिला वर्षातील सर्वोत्कृष्ट नृत्यांगना पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. २०२१ मध्ये, तिच्या स्टुडिओला बॉली चॉइस पुरस्कारांद्वारे सर्वोत्कृष्ट नृत्य अकादमीने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywooddhamaka.in/fashion/founder-aanchal-gupta-opens-arts-in-motion-studio-branches-in-khar/5880|title=Founder Aanchal Gupta opens “ARTS IN MOTION STUDIO” BRANCHES IN KHAR|last=Kapoor|first=Kritika|date=2014-12-22|website=Bollywood Dhamaka|language=en-US|access-date=2023-01-09|archive-date=2023-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109153350/https://www.bollywooddhamaka.in/fashion/founder-aanchal-gupta-opens-arts-in-motion-studio-branches-in-khar/5880|url-status=dead}}</ref> == शिक्षण आणि कारकीर्द == आंचलने कार्डिफ बिझनेस स्कूल, युनायटेड किंग्डम येथून व्यवसाय अभ्यासात पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर तिने, न्यू यॉर्क येथील न्यू यॉर्क फिल्म अकादमीमधून चित्रपट निर्मितीचे शिक्षण घेतले. २०१६ मध्ये तिने तिच्या कॅररला नृत्य शिक्षक म्हणून सुरुवात केली जिथे ती बॉलीवूड डान्स अकादमीमध्ये इंटर्न होती. ती बॉलीवूड गाण्यांमध्ये साईड अक्टर्स डान्स शिकवायची. २०१७ मध्ये ती गोलमान अगेन चित्रपटासाठी सहाय्यक कोरिओग्राफर होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/so-you-think-you-can-dance/story-4XfCV23NeuJWLu8X2Po0OI.html|title=So, you think you can dance?|date=2009-05-16|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-01-09}}</ref> २०१८ मध्ये तिने बाजार चित्रपटातील "ला ला ला" गाणे कोरिओग्राफ केले. त्याच वर्षी ती सिम्बा चित्रपटाची कोरिओग्राफर होती जिथे तिने रणवीर सिंगला डान्स स्टेप्स शिकवल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mid-day.com/amp/brand-media/article/aanchal-gupta-shares-her-experience-on-being-a-life-coach-23227591|title=Aanchal Gupta shares her experience on being a life coach|website=www.mid-day.com|access-date=2023-01-09}}</ref> २०१९ मध्ये बेफिक्रे चित्रपटातील "उदे दिल बेफिक्रे" हे गाणे तिने कोरिओग्राफ केले होते. २०२० मध्ये तिची मलंग चित्रपटात मुख्य नृत्यदिग्दर्शक म्हणून नियुक्ती झाली. २०२१ मध्ये तिने दिग्गज डेबी ऍलन, एमी पुरस्कार विजेते टॅप डान्स कलाकार जेसन सॅम्युअल स्मिथ, जगप्रसिद्ध कथ्थक गुरू पंडित चित्रेश दास, प्रिन्स ऑफ पर्क्यूशन तौफिक कुरेशी यांच्यासह कलाकारांसाठी कार्यशाळा आणि परफॉर्मन्स आयोजित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.magzmumbai.com/brahmastra-cast-rehearses-at-aanchal-guptas-arts-in-motion/|title=Brahmastra’ cast rehearses at Aanchal Gupta’s Arts in Motion {{!}} Magz Mumbai|website=www.magzmumbai.com|access-date=2023-01-09}}</ref> == नृत्यदिग्दर्शन == * सिम्बा (२०१८) * बेफिक्रे (२०१९) * गोलमान अगेन (२०१७) * बाजार (२०१८) * मलंग (२०२०) * धाकड (२०२२) == पुरस्कार == * नृत्या वर्षातील सर्वोत्कृष्ट कलाकार (२०१९) * बॉली चॉईस पुरस्कारांद्वारे सर्वोत्कृष्ट नृत्य अकादमी (२०२१) == बाह्य दुवा == [[imdbname:14449854|आंचल गुप्ता]] आयएमडीबीवर == संदर्भ == <references /> cjbl44jzzhqpf6rkrz8yctgq03oacci 0 330307 2684256 2633198 2026-05-14T07:51:34Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684256 wikitext text/x-wiki '''कल्वाकुंटला तारका रामा राव''' (जन्म २४ जुलै १९७६), जे त्यांच्या आद्याक्षरांनी '''के टी आर''' या नावाने प्रसिद्ध आहेत, हे एक भारतीय राजकारणी आहेत जे [[महापालिका प्रशासन आणि नागरी विकास विभाग (तेलंगणा)|नगरपालिका प्रशासन आणि नागरी विकास]] मंत्री म्हणून कार्यरत आहेत; [[Department of Industries and Commerce (Telangana)|उद्योग आणि वाणिज्य]] ; आणि [[तेलंगणा|तेलंगणाचे]] [[माहिती तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन विभाग (तेलंगणा)|माहिती तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन्स]] . [[सिरिल्ला (विधानसभा मतदारसंघ)|सिरसिल्ला]] [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य]], राव हे [[भारत राष्ट्र समिती|भारत राष्ट्र समितीचे]] कार्याध्यक्ष आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/ktr-gets-municipal-administration-portfolio/article8207542.ece|title=KTR gets Municipal Administration portfolio|date=8 February 2016|work=[[द हिंदू]]|access-date=10 September 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.it.telangana.gov.in/ministers-profile/|title=Minister's Profile {{!}} IT, Electronics & Communication Department|website=it.telangana.gov.in|access-date=2016-03-25}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/toi-edit-page/a-roadmap-for-manufacturing-these-five-steps-can-power-an-industrial-revival-in-the-aftermath-of-corona/|title=A roadmap for manufacturing: These five steps can power an industrial revival in the aftermath of corona|date=7 May 2020|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> ते तेलंगणाचे विद्यमान मुख्यमंत्री आणि तेलंगण राष्ट्र समितीचे संस्थापक [[के. चंद्रशेखर राव]] यांचे पुत्र आहेत. रामाराव यांना [[सीएनएन न्यूझ१८|CNN-IBN]] आणि [[रिट्झ मासिक|रिट्झ मॅगझिन]] द्वारे 2015 चा ''मोस्ट इन्स्पायरेशनल आयकॉन'' पुरस्कार मिळाला आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.metroindia.com/cities/article/03/12/2015/cnn-ibn-s-most-inspirational-icon-award-for-ktr/23952|title=KTR साठी CNN-IBN चा सर्वात प्रेरणादायी आयकॉन पुरस्कार|work=Metroindia|access-date=10 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128145818/http://www.metroindia.com/cities/article/03/12/2015/cnn-ibn-s-most-inspirational-icon-award-for-ktr/23952|archive-date=28 November 2016|url-status=dead}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == केटी रामाराव यांचा जन्म 24 जुलै 1976 रोजी [[तेलंगणा]] (पूर्वीचे [[आंध्र प्रदेश]] ), भारतातील [[करीमनगर जिल्हा|करीमनगर जिल्ह्यात]] झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.it.telangana.gov.in/ministers-profile/|title=Minister's Profile of IT, Electronics & Communication Department|website=it.telangana.gov.in|access-date=10 September 2016}}</ref> त्यांचे वडील [[के. चंद्रशेखर राव|के. चंद्रशेखर राव यांनी]] [[भारत राष्ट्र समिती]] या राजकीय पक्षाची स्थापना केली आणि सध्या ते [[तेलंगणाचे मुख्यमंत्री|तेलंगणाचे पहिले मुख्यमंत्री]] आहेत. त्यांची आई के. शोभा राव, एक गृहनिर्माण आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telanganastateofficial.com/kalvakuntla-kavitha-profile/|title=Kalvakuntla Kavitha Profile|date=13 March 2015|publisher=www.telanganastateofficial.com|access-date=10 September 2016}}</ref> त्यांची धाकटी बहीण, के कविता, [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद मतदारसंघातील]] [[लोकसभा|लोकसभेच्या]] माजी [[संसद सदस्य|खासदार]] आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2015-12-23/KCRs-Ayutha-Maha-Chandi-Yagam-commences/195070|title=KCR's Ayutha Maha Chandi Yagam commences|publisher=[[The Hans India]]|access-date=10 September 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gulte.com/news/45452/Pic-Talk-KCRs-Family-with-President|title=Pic Talk: KCR's Family with President|publisher=Gulte.com|access-date=10 September 2016}}</ref> वयाच्या दहाव्या वर्षी ते [[हैदराबाद|हैदराबादला]] गेले आणि मेहदीपट्टणम येथील नालंदा पब्लिक स्कूलमध्ये जाण्यापूर्वी [[युसुफगुडा|युसूफगुडा]] येथील अमरावती पब्लिक स्कूलमध्ये दाखल झाले. <ref name="c6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.channel6.in/the-son-also-rises/2012/01/03/|title=The son also rises (Dec'11)|date=3 January 2012|publisher=Channel 6|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902043810/http://www.channel6.in/the-son-also-rises/2012/01/03/|url-status=dead}}</ref> त्याने आपले शालेय शिक्षण [[सेंट जॉर्ज व्याकरण शाळा (हैदराबाद)|सेंट जॉर्ज ग्रामर स्कूल]], अबिड्स रोड येथे पूर्ण केले. पुढे, त्याने वडलामुडी, गुंटूर येथील विज्ञान कनिष्ठ महाविद्यालयातून इंटरमिजिएट केले आणि हैदराबादच्या [[उस्मानिया विद्यापीठ|उस्मानिया विद्यापीठाच्या]] [[निजाम कॉलेज|निजाम महाविद्यालयातून]] सूक्ष्मजीवशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि वनस्पतीशास्त्र या विषयात [[विज्ञान शाखेचा पदवीधर|बी एस सी]] केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://helloap.com/profile-and-biodata-of-kt-rama-rao-son-of-kcr/|title=Profile and Biodata of KT Rama Rao – Son of KCR – Hello AP and Telangana|publisher=Helloap.com|access-date=10 September 2016}}</ref> त्याच्याकडे दोन पदव्युत्तर पदव्या आहेत- [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठातून]] जैव-तंत्रज्ञानात [[एमएस्सी|एमएससी]] आणि [[न्यू यॉर्क शहर विद्यापीठ|सिटी युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यू यॉर्क]] (CUNY) मधून मार्केटिंग आणि ई-कॉमर्समध्ये [[मास्टर ऑफ बिझनेस ॲडमिनिस्ट्रेशन|एमबीए]] . <ref name="ritz">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ritzmagazine.in/2015/07/the-complete-man-kalvakuntla-taraka-rama-rao-aka-ktr/|title=The complete man Kalvakuntla Taraka Rama Rao aka KTR|publisher=[[Ritz Newspaper]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711224653/http://www.ritzmagazine.in/2015/07/the-complete-man-kalvakuntla-taraka-rama-rao-aka-ktr/|archive-date=11 July 2016|access-date=10 September 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/ap09/candidate.php?candidate_id=1317|title=Kalvakuntla Taraka Ramarao(TRS):Constituency- SIRCILLA(KARIMNAGAR) – Affidavit Information of Candidate|website=myneta.info|access-date=10 September 2016}}</ref> 1998-99 दरम्यान, के. टि. राव यांनी आयटी व्यावसायिक म्हणून त्यांचा कार्यकाळ सुरू केला आणि [[मॅडिसन अव्हेन्यू]], न्यू यॉर्क, यूएसए येथील शिपिंग आणि ओशन लॉजिस्टिक फर्म INTTRA Inc मध्ये काम केले. <ref name="c6"/> == वैयक्तिक जीवन == राव यांचा विवाह शैलिमा सोबत झाला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.asianage.com/life/more-features/231118/poor-politico-rich-spouse.html|title=Poor Politico, Rich Spouse|date=23 November 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.deccanchronicle.com/140603/nation-current-affairs/article/kcr-cabinet-strong-telangana|title=K Chandrasekhar Rao's Cabinet for a strong Telangana|publisher=[[डेक्कन क्रोनिकल]]|access-date=10 September 2016}}</ref> या जोडप्याला दोन मुले आहेत <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2016-02-02/KTRs-Wife-Shailima-urges-people-to-use-their-voting-rights/204254|title=KTR's Wife Shailima urges people to use their voting rights|work=[[The Hans India]]|access-date=10 September 2016}}</ref> - मुलगा हिमांशू राव आणि मुलगी आलेख्या राव. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/KTR-the-tense-parent/article17005808.ece|title=KTR the tense parent|date=8 January 2017|work=द हिंदू}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == राव यांनी त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीला 2009 मध्ये सुरुवात केली जेव्हा त्यांनी [[2009 आंध्र प्रदेश विधानसभेची निवडणूक|आंध्र प्रदेश विधानसभेची निवडणूक]] [[सिरिल्ला (विधानसभा मतदारसंघ)|सिरिल्ला विधानसभा मतदारसंघातून]] लढवली. त्यांनी अपक्ष उमेदवार केके महेंद्र रेड्डी यांचा पराभव करत 171 मतांच्या फरकाने विजय मिळवला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2009/Statistical_Report_AP2009.pdf#59|title=Statistical Report AP 2009|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]|access-date=10 September 2016}}</ref> त्यानंतर लगेचच, राव आणि TRS मधील इतर 10 सदस्यांनी [[तेलंगणासाठीची चळवळ|तेलंगणासाठी वेगळ्या राज्याच्या]] समर्थनार्थ विधानसभेचा राजीनामा दिला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/trs-wins-11-out-of-12-seats-in-byelections/article544179.ece|title=TRS wins 11 out of 12 seats in by-elections|date=31 July 2010|work=[[द हिंदू]]|access-date=10 September 2016}}</ref> जुलै 2010 मध्ये, [[आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालय|आंध्र प्रदेशच्या उच्च न्यायालयाने]] [[भारतीय निवडणूक आयोग|भारताच्या निवडणूक आयोगाला]] तेलंगणा क्षेत्रातील इतर शहरांसह [[सिरिसिल्ला (तेलंगणा)|सिरिल्ला]] आणि [[वेमुलवाडा (विधानसभा मतदारसंघ)|वेमुलवाडा]] येथे पोटनिवडणूक घेण्याचे आदेश दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article162640.ece|title=Hold bypolls in Sircilla, Vemulawada: HC tells|website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405205542/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article162640.ece|url-status=dead}}</ref> राव यांनी पुन्हा सिरिल्लामधून निवडणूक लढवली आणि यावेळी 68,219 मतांच्या फरकाने केके महेंद्र रेड्डी (आता [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (INC)) यांचा पराभव केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceoandhra.nic.in/2010/Form_21D_%20&_21E/029_Sircilla_Form_21E.PDF|title=Form 21D|publisher=ceoandhra.nic.in|access-date=10 September 2016}}</ref> [[किरण कुमार रेड्डी]] सरकारने चालू परिस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी पोलीस आणि निमलष्करी दल तैनात केल्यानंतर त्यांनी रेल रोको आंदोलन केले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.ibnlive.com/videos/politics/telangana-phono-409713.html|title=Telangana: KT Rama Rao in preventive custody|publisher=[[News18]]|access-date=10 September 2016}}{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 27 जानेवारी 2013 रोजी, राव यांनी हैद्राबादमधील [[इंदिरा पार्क]] येथे 'समरा दीक्षा' (निषेध) मध्ये भाग घेण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा त्यांना अटक करण्यात आली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.ndtv.com/topic/k-t-rama-rao|title=K T Rama Rao: Latest News, Photos, Videos on K T Rama Rao – NDTV.COM|publisher=[[एनडीटीव्ही]]|access-date=10 September 2016}}</ref> एका राष्ट्रीय वृत्तवाहिनीला दिलेल्या मुलाखतीत राव यांनी संसदेत विधेयक मांडण्याची मागणी केली. <ref name="news18">{{स्रोत बातमी|url=http://www.ibnlive.com/videos/india/talking-point-telangana-642932.html|title=Telangana: Is a divided Andhra in the interest of the nation?|publisher=[[News18]]|access-date=10 September 2016}}{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी असेही घोषित केले की, "तेलंगणा सरकार हैदराबाद (हैदराबाद शहर) संदर्भात केंद्र सरकारकडे सोपवलेल्या प्रशासनाच्या कोणत्याही बाबीशी तडजोड करणार नाही." <ref name="news18" /> शेवटी, ३० एप्रिल २०१४ रोजी तेलंगणा, भारतीय संघराज्याचे २९ वे राज्य असलेल्या पहिल्या विधानसभेच्या निवडणुका झाल्या (ज्या २०१४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांशीही जुळल्या) राव यांनी कोंडुरी रविदर राव यांच्या विरुद्ध सिरिल्ला येथून टीआरएसचे आमदार उमेदवार म्हणून निवडणूक लढवली. INC, 53,004 मतांच्या फरकाने सलग तिसऱ्यांदा जागा जिंकली. <ref name="trs">{{स्रोत बातमी|url=http://www.ibnlive.com/news/politics/we-are-for-inclusive-telangana-asserts-trs-683218.html|title=We are for inclusive Telangana, asserts TRS|date=23 April 2014|publisher=[[News18]]|access-date=10 September 2016}}{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 119 पैकी 66 जागांवर निर्णायक जनादेश जिंकून TRS विधानसभेत सर्वात मोठ्या बहुमतासह सत्ताधारी पक्ष म्हणून उदयास आला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/home|title=Legislative Assembly|publisher=The Government of Telangana|access-date=2 December 2014|archive-date=2020-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318112619/https://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/home|url-status=dead}}</ref> 2 जून 2014 रोजी, राव यांनी तेलंगणासाठी [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य]] (आमदार) आणि माहिती तंत्रज्ञान आणि पंचायत राज [[मंत्री (सरकार)|कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून शपथ घेतली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://indiatoday.intoday.in/story/k-chandrasekhara-rao-first-telangana-cm-cabinet-ministers/1/364858.html|title=Telangana Cabinet: List of ministers|publisher=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|access-date=10 September 2016}}</ref> अध्यक्ष आणि मुख्यमंत्री कलवकुंतला चंद्रशेखर राव यांनी तेलंगणा राष्ट्र समिती पक्षाचे (TRS) कार्यकारी कार्याध्यक्ष म्हणून त्यांची नियुक्ती केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indtoday.com/k-t-rama-rao-appointed-working-president-of-trs/|title=K.T. Rama Rao Appointed Working President of TRS &#124; INDToday|date=14 December 2018}}</ref> == मंत्री म्हणून भूमिका == भारत राष्ट्र समिती (BRS) चे कार्यकारी अध्यक्ष राव यांनी [[२०१९ पुलवामा हल्ला|पुलवामा हल्ल्यात]] शहीद झालेल्या CRPF जवानांना श्रद्धांजली अर्पण केली आणि त्यांच्या वैयक्तिक उत्पन्नातून 25 लाख रुपये दान केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indtoday.com/ktr-offers-tributes-to-pulwama-martyrs-donates-rs-25-lakh/|title=KTR Offers Tributes to Pulwama Martyrs—Donates Rs.25 lakh &#124; INDToday|date=17 February 2019}}</ref> === माहिती तंत्रज्ञान मंत्री === [[चित्र:K.T.Ramarao-IT_Minister_of_Telangana.jpg|उजवे|इवलेसे| राव 2014 मध्ये एका संवादी सत्रात]] पदभार स्वीकारल्या नंतर लगेचच, [[माहिती तंत्रज्ञान]] (आय टी) मंत्री के टी रामाराव यांनी माहिती तंत्रज्ञान आणि गुंतवणूक क्षेत्र (ITIR) धोरणाच्या आढावा बैठकीत प्रगतीशील [[हैदराबाद|हैदराबादसाठी]] मोठ्या प्रमाणावर प्रकल्पांची माहिती [[मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्र्यांना]] दिली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/140611/nation-current-affairs/article/it-minister-plans-make-hyderabad-wifi-enabled|title=IT Minister plans to make Hyderabad WiFi-enabled|date=11 June 2014|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=10 September 2016}}</ref> डिसेंबर 2014 मध्ये, [[तेलंगणा राज्य औद्योगिक पायाभूत सुविधा महामंडळ|तेलंगणा स्टेट इंडस्ट्रियल इन्फ्रास्ट्रक्चर कॉर्पोरेशन]] (TSIIC) चे अध्यक्षांसह, राव यांनी ITIR च्या कक्षेत हैदराबादचा विकास करण्यासंदर्भात [[दुबई|दुबईतील]] स्मार्ट सिटीच्या सीईओशी चर्चा केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/141215/nation-current-affairs/article/telangana-dubai-discuss-smart-city|title=Telangana, Dubai discuss Smart City|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=10 September 2016}}</ref> राव यांनी अबू धाबी स्थित [[लुलु हायपरमार्केट|लुलू ग्रुपचे]] अध्यक्ष [[युसूफ अली मुसलियम वेट्टील अब्दुल कादर|युसुफ अली एमए]] यांनाही भेट दिली ज्यांनी सांगितले की त्यांची कंपनी 2015-16 साठी तेलंगणाच्या FMCG डोमेनमध्ये 2,500 कोटी रुपयांची गुंतवणूक करेल. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.firstpost.com/business/economy/dubai-based-lulu-group-to-invest-rs-2500-cr-in-telangana-1999887.html|title=Dubai-based Lulu Group to invest Rs 2,500 crore in Telangana – Firstpost|date=15 December 2014|publisher=Firstpost.com|access-date=10 September 2016}}</ref> त्याच वेळी, रामाराव यांनी दुबईतील सोनापूर कॅम्पला भेट दिली आणि तेथे राहणाऱ्या [[तेलंगणा|तेलंगणातील]] सुमारे 20,000 स्थलांतरित कामगारांशी संवाद साधला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/141216/nation-current-affairs/article/k-t-rama-rao-visits-migrant-workers-dubai|title=KT Rama Rao visits migrant workers in Dubai|date=16 December 2014|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=10 September 2016}}</ref> मे 2015 मध्ये, राव यांनी [[तेलंगणा सरकार|तेलंगणा सरकारच्या]] सहकार्याच्या विविध क्षेत्रांवर कॉर्पोरेट दिग्गजांशी चर्चा करणे आणि भागीदारी करणे या अजेंड्यासह दोन आठवड्यांच्या अमेरिकेच्या दौऱ्यावर आयटी विभागाच्या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व केले. [[सिस्को सिस्टिम्स|सिस्कोचे]] [[जॉन टी. चेंबर्स|जॉन चेंबर्स]], [[ऑरॅकल|ओरॅकलचे]] [[मार्क हर्ड]] आणि [[केपीएमजी|KPMG]] चे जागतिक अध्यक्ष [[जॉन वेहमेयर|जॉन व्हेहमेयर यांचा]] समावेश असलेल्या 30 आघाडीच्या कंपन्यांच्या उच्च पदस्थांनी तेलंगणातील नवीन औद्योगिक धोरण आणि [[व्यापार|व्यवसाय]] सुलभतेबाबत चर्चा करण्यासाठी राव यांची भेट घेतली. <ref name="Businesstoday.in">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.businesstoday.in/opinion/interviews/telangana-investments-kt-rama-rao-on-the-funds-in-state/story/219927.html|title=Attracted half a billion dollars worth of investments in Telangana in three weeks, more to follow: KT Rama Rao|website=businesstoday.in|publisher=Businesstoday.in|access-date=10 September 2016}}</ref> त्यांनी [[मायक्रोसॉफ्ट कॉर्पोरेशन|मायक्रोसॉफ्टचे]] सीईओ, [[सत्या नादेला|सत्या नडेला]] आणि अमेझोनचे अधिकारी मोनिक मेचे आणि जॉन स्कोएटलर यांची भेट घेतली ज्यांनी आयटी क्षेत्रात राज्याच्या पुढाकारांना सतत पाठिंबा देण्याचे आश्वासन दिले. मंत्र्यांनी [[सिअ‍ॅटल|सिएटल]] येथील बैठकीत अनिवासी भारतीयांना भारताबाहेरील राज्य सरकारच्या प्रतिनिधीत्वासाठी सदिच्छा दूत होण्याचे आवाहन केले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-19/news/62368978_1_telangana-government-microsoft-ceo-satya-nadella-monique-meche|title=Telangana IT Minister Rama Rao meets Microsoft CEO Satya Nadella|publisher=Economictimes.indiatimes.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407033424/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-19/news/62368978_1_telangana-government-microsoft-ceo-satya-nadella-monique-meche|url-status=dead}}</ref> त्यांनी 5 नोव्हेंबर 2015 रोजी सर्वात मोठे स्टार्ट-अप इनक्यूबेटर, टी-हब स्थापन केले. गचिबोवली येथे असलेले व्यासपीठ हे राव यांच्या राज्यातील तरुण प्रतिभा समूहासाठी नवनवीन शोध, उष्मायन आणि उद्योजकतेसाठी नवीन कल्पना अंतर्भूत करण्याच्या महत्त्वपूर्ण उपक्रमांपैकी एक आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=AYXrvxgKFD0|title=Minister for IT Minister KTR Amusing Speech at Innofest 2015|date=2 December 2015|publisher=YouTube.com|access-date=10 September 2016}}</ref> 300 पर्यंत स्टार्ट-अप आणि एकाच वेळी 800 लोकांसाठी भविष्यकालीन कार्यक्षेत्र प्रदान करते. <ref name="Ndtv.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ndtv.com/hyderabad-news/with-t-hub-this-city-wants-to-be-indias-start-up-headquarters-1239309|title=With 'T-Hub', This City Wants To Be India's Start-Up Headquarters|publisher=Ndtv.com|access-date=10 September 2016}}</ref> सुविधेची मुख्य वैशिष्ट्ये म्हणून सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी आणि मार्गदर्शन यांचा समावेश करून राव यांनी सेलची संकल्पना सर्वसामान्यांपेक्षा एक पाऊल पुढे टाकली. <ref name="Ndtv.com" /> राव यांनी [[अडोबी सिस्टम्स|Adobe Inc]] सह उद्योगातील अनेक नेत्यांना आमंत्रित केले. [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी|सीईओ]] [[शंतनू नारायण]], [[बायोकॉन|बायोकॉनचे]] चेरमन [[किरण मजुमदार-शॉ|किरण मुझुमदार शॉ]] आणि [[इन्फोसिस|इन्फोसिसचे]] सह-संस्थापक [[एन.आर. नारायणमूर्ती|एनआर नारायण मूर्ती]] यांच्यासह राज्यातील तरुण [[उद्योजक|उद्योजकांना]] मार्गदर्शन करण्यासाठी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/money/report-all-you-need-to-know-about-telangana-s-start-up-ecosystem-t-hub-2141588|title=Here's what you need to know about Telangana's start-up ecosystem, T-hub|date=4 November 2015|publisher=Dnaindia.com|access-date=10 September 2016}}</ref> डिसेंबर 2015 मध्ये, इन्फोसिसचे सीईओ [[विशाल सिक्का|विशाल सिक्का यांनी]] टी-हबच्या भेटीदरम्यान राव यांची भेट घेतली. लवकरच, कंपनीने घोषणा केली की ती आपल्या पोचाराम कॅम्पसची क्षमता 12,000 कर्मचाऱ्यांच्या तुलनेत दुप्पट करण्यासाठी 25,000 कर्मचाऱ्यांपर्यंत वाढवणार आहे, ज्यामुळे ते इन्फोसिसचे सर्वात मोठे कॅम्पस बनले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.com/info-tech/hyderabad-to-host-infosys-biggest-campus/article8037569.ece|title=Hyderabad to host Infosys' biggest campus|last=Bureau|first=Our|date=28 December 2015|publisher=Thehindubusinessline.com|access-date=10 September 2016}}</ref> [[मॅसेच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी|मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी]] (MIT) येथील [[दलाई लामा]] सेंटर फॉर [[नीतिशास्त्र|एथिक्स]] अँड ट्रान्सफॉर्मेटिव्ह व्हॅल्यूजने हैदराबादमध्ये दक्षिण आशिया केंद्र स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Dalai-Lama-Centre-for-Ethics-to-Come-up-in-Hyderabad/2016/03/01/article3305136.ece|title=Dalai Lama Centre for Ethics to Come up in Hyderabad|publisher=Newindianexpress.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506005853/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Dalai-Lama-Centre-for-Ethics-to-Come-up-in-Hyderabad/2016/03/01/article3305136.ece|url-status=dead}}</ref> 19 मार्च 2016 रोजी राव यांनी केंद्रीय माहिती तंत्रज्ञान मंत्री [[रवी शंकर प्रसाद|रविशंकर प्रसाद यांना]] T-Hub च्या दुसऱ्या टप्प्यासाठी 100 कोटी रुपये मंजूर करण्याची विनंती केली. श्री. प्रसाद यांना आयटी गुंतवणूक क्षेत्राच्या अंमलबजावणीसाठी राज्याला 3,000 कोटी रुपये मंजूर करण्याचेही आवाहन करण्यात आले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/ktr-meets-four-union-ministers/article8373142.ece|title=KTR meets four Union Ministers|date=19 March 2016|work=द हिंदू|publisher=Thehindu.com|access-date=10 September 2016}}</ref> [[संगणक सुरक्षा|सायबर सुरक्षेवरील]] 2014 (CII) परिषदेदरम्यान, राव यांनी उद्योगांना सायबर गुन्ह्यांचा सामना करण्यासाठी सरकारशी सहकार्य करण्याचे आवाहन केले होते. हे, हॅकर्सकडून आयटी पायाभूत सुविधांना निर्माण होणाऱ्या धोक्याला पराभूत करण्यासाठी समर्पित कर्मचाऱ्यांवर भर देताना. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-18/news/51708605_1_cyber-security-cyber-lab-cyber-crimes|title=K T Rama Rao urges industry to partner with government to curb cyber crimes|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407030757/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-18/news/51708605_1_cyber-security-cyber-lab-cyber-crimes|url-status=dead}}</ref> स्वच्छ डिजिटल तेलंगणाच्या दिशेने, जुलै 2015 मध्ये, राव यांच्या उपस्थितीत दोन महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करारांवर स्वाक्षरी करण्यात आली. परिणामी, सायबर सुरक्षा हा राज्याच्या बहु-धोरण फ्रेमवर्कचा भाग बनवण्यासाठी तेलंगणा सरकार आणि CR राव इन्स्टिट्यूट ऑफ [[गणित|मॅथेमॅटिक्स]], [[संख्याशास्त्र|स्टॅटिस्टिक्स]] आणि कॉम्प्युटर सायन्स यांच्यात एक सामंजस्य करार झाला . <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.swachhbharat.org.in/smart-city/govt-of-telangana-launched-swachh-digital-telangana-program/|title=Govt of Telangana launched Swachh Digital Telangana Program {{!}} Swachh Bharat|website=swachhbharat.org.in|publisher=Swachhbharat.org.in|access-date=10 September 2016|archive-date=2018-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003130309/http://www.swachhbharat.org.in/smart-city/govt-of-telangana-launched-swachh-digital-telangana-program/|url-status=dead}}</ref> [[आज्ञावली|सॉफ्टवेर]] डेव्हलपमेंट आणि चाचणी ऑपरेशन्सचे अभ्यासक्रम ऑफर करण्यासाठी TASK आणि Samsung दक्षिण-पश्चिम आशिया यांच्यात आणखी एक करार झाला. ऑगस्ट 2015 मध्ये, राज्य सरकारने हैदराबादला सायबर-सेफ डेस्टिनेशन बनवण्यासाठी [[नॅसकॉम|NASSCOM]] आणि Data Security Council of India (DSCI) सोबत भागीदारी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ndtv.com/hyderabad-news/hyderabad-to-be-made-cyber-safe-city-telangana-minister-1203833|title=Hyderabad to be Made 'Cyber-Safe' City: Telangana Minister|publisher=Ndtv.com|access-date=10 September 2016}}</ref> 10 मार्च 2016 रोजी, राज्यपाल ईएसएल नरसिंहन यांनी विधानसभेच्या संयुक्त अधिवेशनाला संबोधित करताना सांगितले की, राव राज्याचे पहिले आयटी मंत्री असताना, आयटी क्षेत्राने 500 जागतिक कंपन्यांसह 1,300 आयटी युनिट्सद्वारे 68,258 कोटी रुपयांची प्रचंड निर्यात नोंदवली., जे 16% वाढ दर्शवते. <ref name="Thehansindia.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2016-03-11/Telangana-aims-at-15-per-cent-growth/212813|title=Telangana aims at 15 per cent growth|date=11 March 2016|website=The Hans India|publisher=Thehansindia.com|access-date=10 September 2016}}</ref> === पंचायत राज मंत्री === 19 जानेवारी 2015 रोजी, राव यांनी जाहीर केले की तेलंगणातील [[पंचायती राज|ग्रामपंचायतींना]] बळकटी देणाऱ्या नवीन कायद्याद्वारे विविध विभागांचे किमान 26 सरकारी कर्मचारी गावच्या सरपंचांच्या अध्यक्षतेखाली कामावर आणले जातील. उत्तरदायित्व आणि तक्रार निवारणाच्या उद्देशाने त्यांचे सरकार विशेष न्यायाधीकरण आणि लोकपाल नियुक्त करेल, असे आश्वासनही त्यांनी दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/150119/nation-current-affairs/article/telangana-government-plans-bolster-panchayats|title=Telangana government plans to bolster panchayats|date=19 January 2015|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=10 September 2016}}</ref> राव यांनी सांगितले की, सरकारकडे रु. तेलंगणा पल्लेप्रगती कार्यक्रमांतर्गत उपजीविका आणि मानव विकास निर्देशांक सुधारण्यासाठी 2020 सालापर्यंत 150 सर्वात मागास मंडळांमध्ये 642 कोटी रु. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ruralmarketing.in/industry/policy/telangana-to-focus-on-improving-livelihood-in-150-mandals|title=Telangana to focus on improving livelihood in 150 mandals|website=Rural Marketing|publisher=Ruralmarketing.in|access-date=10 September 2016|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205231425/https://ruralmarketing.in/industry/policy/telangana-to-focus-on-improving-livelihood-in-150-mandals|url-status=dead}}</ref> जून 2015 मध्ये, राव यांनी केंद्रीय पंचायत राज मंत्री, निहाल चंद यांना नवीन राज्याला प्राधान्य देण्याची आणि 13 व्या वित्त आयोगाच्या निधीची थकबाकी केंद्रीय पूलमधून त्वरित प्रभावाने सोडण्याची खात्री करण्याची विनंती केली. आमचे गाव- आमची योजना, हरितहारम आणि गरीब आणि दुर्बल घटकांसाठी मूलभूत सुविधांसह दोन खाटांच्या खोलीच्या घरांच्या बांधकामाचा समावेश असलेल्या महत्त्वाच्या कार्यक्रमांचे हे त्यांचे मूल्यांकन करताना. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://tsnewstoday.com/political-news/release-funds-on-priority-ktr-asks-nihalchand.html|title=Release funds on priority, KTR asks Nihalchand|date=30 June 2015|publisher=Tsnewstoday.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405105718/http://tsnewstoday.com/political-news/release-funds-on-priority-ktr-asks-nihalchand.html|url-status=dead}}</ref> मंत्री राव यांच्या अध्यक्षतेखालील मंत्रिमंडळ उपसमितीने 15 ऑगस्ट 2015 रोजी राज्य सरकारचा प्रमुख कार्यक्रम 'ग्रामज्योती' च्या अंमलबजावणीसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे तयार केली होती <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.ndtv.com/telangana-news/telangana-to-launch-rs-25-000-crore-rural-development-scheme-1200768|title=Telangana to Launch Rs 25,000 Crore Rural Development Scheme|work=Ndtv.com|access-date=10 September 2016}}</ref> परिप्रेक्ष्य योजनेत ग्रामीण विकासासाठी मूलभूत सुविधांच्या तरतुदीवर लक्ष केंद्रित केले जावे, अशी मार्गदर्शक तत्त्वे मांडण्यात आली आहेत. त्यांना भेटण्यासाठी राव यांनी पिण्याचे पाणी, आरोग्य, शिक्षण, वीज, स्वच्छता आणि रस्ते यासारख्या विविध कामांसाठी निधीच्या वाटपावर भर दिला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2015-07-29/Sub-panel-begins-formulation-of-guidelines/166518|title=Sub-panel begins formulation of guidelines|date=29 July 2015|website=The Hans India|publisher=Thehansindia.com|access-date=10 September 2016}}</ref> राव यांनी असेही अनावरण केले की राज्य सरकार एसएचजी महिलांसाठी बँक लिंकेज पूर्वीच्या 5 लाख रुपयांवरून 10 लाख रुपयांपर्यंत वाढवण्याचा विचार करत आहे. गावपातळीवर एसईआरपी कार्यालयांसाठी महिला भवने बांधण्याचे निर्देश त्यांनी अधिकाऱ्यांना दिले. <ref name="Newindianexpress.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/T-Govt-Eyeing-Rs-1000-cr-World-Bank-Aid/2014/07/05/article2315629.ece|title=T Govt Eyeing Rs 1,000-cr World Bank Aid|publisher=Newindianexpress.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405232909/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/T-Govt-Eyeing-Rs-1000-cr-World-Bank-Aid/2014/07/05/article2315629.ece|url-status=dead}}</ref> जुलै 2014 मध्ये, राव यांनी बंगारू तल्ली योजनेच्या महिला लाभार्थींच्या 14.96 कोटी रुपयांच्या थकबाकीच्या मंजूरीला वेग दिला होता. <ref name="Newindianexpress.com" /> 18 सप्टेंबर 2015 रोजी झालेल्या पंचायत राज विभागाच्या आढावा बैठकीदरम्यान, राव यांनी जाहीर केले की आगामी महिन्यांत संपूर्ण तेलंगणात ई-पंचायत प्रणाली आणली जाईल, <ref name="Panchayats to go online from Oct 2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.editorial.timesofap.com/politics/panchayats-to-go-online-from-oct-2.html|title=Panchayats to go online from Oct 2|website=timesofap.com|publisher=Editorial.timesofap.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2018-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206015300/http://www.editorial.timesofap.com/politics/panchayats-to-go-online-from-oct-2.html|url-status=dead}}</ref> ई-गव्हर्नन्स स्पेसमध्ये टीआरएस सरकारचा प्रमुख प्रकल्प प्रगतीशील राज्य. महिला सक्षमीकरणाच्या दिशेने, त्यांनी घोषित केले की प्रस्तावित सर्वसमावेशक ग्राम सेवा केंद्र किंवा पल्लेसमग्रसेवा केंद्राद्वारे सुमारे 10,000 महिलांना रोजगार उपलब्ध करून दिला जाईल. <ref name="GRAMAJYOTHI">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://tspri.cgg.gov.in/|title=::GRAMAJYOTHI::|website=tspri.cgg.gov.in|publisher=Tspri.cgg.gov.in|access-date=10 September 2016|archive-date=2023-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142059/http://tspri.cgg.gov.in/|url-status=dead}}</ref> या महिलांना, पात्र तरुणांव्यतिरिक्त, प्रशिक्षित केले जाते आणि त्यांना गावपातळीवर सरकारी योजना चालवण्यासाठी, पर्यवेक्षण आणि अंमलबजावणी करण्यासाठी ग्रामस्तरीय उद्योजक (VLEs) म्हणून नियुक्त केले जाते. <ref name="ReferenceA">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/e-Panchayats-to-Provide-Jobs-to-10000-Women-in-State/2015/09/29/article3053076.ece|title=e-Panchayats to Provide Jobs to 10,000 Women in State|publisher=Newindianexpress.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406025639/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/e-Panchayats-to-Provide-Jobs-to-10000-Women-in-State/2015/09/29/article3053076.ece|url-status=dead}}</ref> तेलंगणा स्टेट इन्स्टिट्यूट फॉर पंचायत राज अँड [[ग्रामीण विकास|रुरल डेव्हलपमेंट]] (TSIPARD) येथे आयोजित VLE प्रशिक्षण कार्यक्रमात महिलांच्या गटाशी संवाद साधताना, राव यांनी 4 लाखांहून अधिक बचत गटातील महिलांचे यशस्वीपणे रु.ची परतफेड केल्याबद्दल कौतुक केले. आर्थिक शिस्तीचे पालन करणाऱ्या काटकसर गटांनी 5,000 कोटी कर्ज घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://metroindia.com/cities/article/29/09/2015/e-panchayat-will-usher-in-great-change/16146|title=e-panchayat will usher in great change|last=India|first=Metro|website=Metroindia|publisher=Metroindia.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405015934/http://metroindia.com/cities/article/29/09/2015/e-panchayat-will-usher-in-great-change/16146|url-status=dead}}</ref> राव यांनी सप्टेंबर 2015 मध्ये वॉटर ग्रीड योजना (तेलंगणा पेयजल पुरवठा प्रकल्प – वॉटर ग्रीड) लाँच केली, अंदाजे रु. 35,000 कोटी. <ref name="Thehindu.com">{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/ktr-launches-water-grid-project-works/article7673036.ece|title=KTR launches water grid project works|date=21 September 2015|work=द हिंदू|publisher=Thehindu.com|access-date=10 September 2016}}</ref> त्यांच्या म्हणण्यानुसार, मिशन भगीरथ या नावाने ओळखला जाणारा हा प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी राज्य सरकार पूर्णपणे कटिबद्ध आहे, जो राज्यातील लोकांच्या पिण्याच्या पाण्याच्या गरजेवर कायमस्वरूपी उपाय शोधून काढेल अशी अपेक्षा आहे, तीन वेळेच्या निर्धारित कालावधीच्या खूप आधी. - दीड वर्षे. पाण्याच्या पाइपलाइनचा आकार, पंपिंग क्षमता आणि पाणी कोणत्या उंचीपर्यंत पंप केले जाईल हे निर्धारित करण्यासाठी सरकार हायड्रोलिक मॉडेलिंग [[आज्ञावली|सॉफ्टवेर]] देखील वापरेल. सुरुवातीच्या महिन्यात संकल्पना आणि अंमलबजावणीच्या व्यापक यशाने [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशचे]] मुख्यमंत्री [[अखिलेश यादव]] प्रभावित झाले, ज्यांना बुंदेलखंड प्रदेशासाठी मॉडेलची प्रतिकृती करण्याची इच्छा होती. राव आणि आयटी विभागाच्या अधिकाऱ्यांची टीम ऑक्टोबर 2015 मध्ये वॉटर ग्रीड योजनेच्या संदर्भात सादरीकरण देण्यासाठी [[लखनौ|लखनौ ला]] रवाना झाली होती, तसेच यादव यांना जमिनीच्या पातळीवरील मूल्यांकनासाठी तेलंगणाला भेट देण्याचे निमंत्रण दिले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/telangana-minister-presents-water-model-that-akhilesh-singh-wants-for-bundelkhand/#sthash.iSCARBpS.dpuf|title=Telangana minister presents water model that Akhilesh Singh wants for Bundelkhand|date=16 October 2015|publisher=Indianexpress.com|access-date=10 September 2016}}</ref> याआधी राव यांच्या हस्ते ५०० कोटी रुपयांचे उद्घाटनही झाले होते. रघुनाधपलेम मंडलातील पुट्टाकोटा येथे 10 कोटींची सर्वसमावेशक संरक्षित पेयजल पुरवठा योजना (CPWS) आणि [[खम्मम]] ग्रामीण मंडळातील एडुलापुरम गावात नवीन ग्रामीण पाणीपुरवठा योजना. <ref name="Thehindu.com"/> 27 जानेवारी 2016 रोजी, [[भारत सरकार]], [[तेलंगणा सरकार]] आणि [[जागतिक बँक|जागतिक बँकेने]] तेलंगणा ग्रामीण समावेशी विकास प्रकल्पासाठी US$75 दशलक्ष क्रेडिट करारावर स्वाक्षरी केली. राव यांच्या मंत्रिमंडळाच्या देखरेखीखाली ग्रामीण विकास विभागाला मिळालेली ही महत्त्वाची चालना आहे ज्यामुळे राज्यातील लहान आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांचे कृषी उत्पन्न वाढेल आणि आरोग्य, पोषण, स्वच्छता आणि सामाजिक हक्कांशी संबंधित सेवांमध्ये वाढीव प्रवेश सुनिश्चित होईल. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/01/27/government-india-world-bank-sign-usd-75-million-agreement-improve-incomes-farmers-health-rural-telangana|title=Government of India and World Bank Sign US$ 75 Million Agreement to Improve Incomes of Farmers and Health in Rural Telangana|publisher=Worldbank.org|access-date=10 September 2016}}</ref> राव यांनी मार्च 2016 मध्ये विधानसभेत सांगितले की, राज्य सरकार पहिल्या टप्प्यात 130 कोटी रुपये खर्चून राज्यभरात तब्बल 1,000 नवीन ग्रामपंचायत इमारती बांधणार आहे. मोडकळीस आलेल्या इमारतींची जागा नवीन इमारती घेतील. शासनाने प्रत्येक इमारतीसाठी 13 लाख रुपये मंजूर केले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/1000-Grama-Panchayats-to-Get-New-Buildings/2016/03/14/article3325785.ece|title=1,000 Grama Panchayats to Get New Buildings|publisher=Newindianexpress.com|access-date=10 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405225029/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/1000-Grama-Panchayats-to-Get-New-Buildings/2016/03/14/article3325785.ece|url-status=dead}}</ref> तेलंगणा सरकारच्या 25 नगरपालिका आणि नगर पंचायतींमध्ये 10 रुपये प्रति बल्ब फिटिंग शुल्क म्हणून एकूण 2.75 लाख एलईडी बल्ब बसवले जातील, असेही त्यांनी सभागृहाला सांगितले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/led-bulbs-to-light-up-streets/article8339239.ece|title=LED bulbs to light up streets|date=11 March 2016|work=द हिंदू|publisher=Thehindu.com|access-date=10 September 2016}}</ref> === जीएचएमसी निवडणुकीत भूमिका === [[ग्रेटर हैदराबाद महानगरपालिका|ग्रेटर हैदराबाद म्युनिसिपल कॉर्पोरेशन]] (GHMC), हैदराबादची शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था, फेब्रुवारी 2016 मध्ये निवडणूक घेण्यात आली. राव यांना निवडणुकीसाठी पक्षाच्या प्रचाराचे प्रभारी बनवण्यात आले होते. केसीआर एमएलसी निवडणुकीमध्ये व्यस्त असल्याने पक्षाच्या प्रचाराची आणि प्रचाराची संपूर्ण जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवण्यात आली होती. शहराच्या निवडणुकीत पक्षाच्या विरोधात शक्यता होती कारण मागील GHMC निवडणुकीत 24 पैकी फक्त 2 जागा जिंकल्या होत्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/151129/nation-current-affairs/article/kt-rama-rao-oversee-trs%E2%80%99-ghmc-fight|title=KT Rama Rao to oversee TRS' GHMC fight|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=11 September 2016}}</ref> या निवडणुकीत राव यांनी एका आठवड्याच्या कालावधीत शहरातील सर्व 150 प्रभागांमध्ये सक्रियपणे दौरे केले, टीआरएससाठी प्रचार करताना 100 हून अधिक जाहीर सभा घेतल्या. <ref name="ReferenceB">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Son-shine-state-KTR-is-the-new-Nizam-of-Hyderabad/articleshow/50873602.cms|title=Son-shine state: KTR is the new 'Nizam' of Hyderabad|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=11 September 2016}}</ref> दररोज सकाळी 6 वाजल्यापासून ते पक्षाच्या कार्यकर्त्यांना एक मजबूत संदेश देण्यासाठी प्रचारात सहभागी होण्यासाठी आणि महत्त्वाच्या नेत्यांसोबत सहभागी होण्यासाठी अहोरात्र काम करत होते. <ref name="ReferenceB" /> निवडणुकीत प्रबळ दावेदार म्हणून पक्षाचा प्रचार करण्यासाठी ते आपले मार्केटिंग कौशल्य आणि राजकीय अनुभव वापरताना दिसले. हैदराबाद हे [[भारतीय जनता पक्ष]] आणि [[तेलुगू देशम पक्ष|तेलुगु देसम पार्टी]] (टीडीपी) सारख्या शहरी-केंद्रित पक्षांचा बालेकिल्ला आहे, ज्यांना सीमांध्रची मोठी लोकसंख्या आणि शहरात राहणारा कामगार वर्ग यांचा पाठिंबा आहे. सत्ताधारी पक्ष [[संक्रांत|संक्रांतीच्या]] सुट्टीत निवडणुका घेण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप चुकीचा असल्याचे सिद्ध करून राव यांनी सर्वसमावेशक नेतृत्वावर आपला विश्वास असून सीमांध्रवासीयांच्या मतांनी पक्ष विजयी होईल, असा विश्वास आंध्र प्रदेशातील जनतेलाही दिला आहे. सरकारची विकासकामे पाहून टीआरएसला मतदान करा. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Well-Conquer-GHMC-with-Andhra-Vote-KTR/2016/01/01/article3206001.ece|title=We'll Conquer GHMC with Andhra Vote: KTR|publisher=Newindianexpress.com|access-date=11 September 2016|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406013605/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Well-Conquer-GHMC-with-Andhra-Vote-KTR/2016/01/01/article3206001.ece|url-status=dead}}</ref> राज्याचे आयटी मंत्री या नात्याने त्यांनी घेतलेल्या पुढाकाराने त्यांची मोहीम यशस्वी करून लोक आणि उद्योग क्षेत्रातील नेत्यांचा विश्वास जिंकला. तो [[बंगाली]], [[जैन धर्म|जैन]], [[शीख]], [[मुसलमान|मुस्लिम]] आणि "बस्ती लॉग" पर्यंत पोहोचला. स्थानिक बस्ती नेत्यांचा समावेश, डबल-बेडरूम योजनेची घोषणा, घरांची जागा नियमित करणे आणि अखंडित पाणीपुरवठा यामुळे बस्तीतील लोक मोठ्या संख्येने पक्षाला मतदान करण्यासाठी आकर्षित झाले. <ref name="Deccanchronicle.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://deccanchronicle.com/nation/politics/060216/ghmc-election-results-trs-win-is-complete.html|title=GHMC election results: TRS win is complete|date=6 February 2016|publisher=Deccanchronicle.com|access-date=11 September 2016}}</ref> परिणामी, टीआरएसने शहरातील 150 पैकी 99 प्रभागांमध्ये विजय मिळवला, भाजप, [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (INC) आणि टीडीपीचा अक्षरशः सफाया केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2016-02-05/TRS-responsibility-has-increased-with-GHMC-win-KTR-/205026|title=TRS responsibility has increased with GHMC win: KTR|date=6 February 2016|website=The Hans India|publisher=Thehansindia.com|access-date=11 September 2016}}</ref> राजकीय विश्लेषकांनी याचे श्रेय दुहेरी पदव्युत्तर पदवी धारक-राजकारणीच्या स्पष्ट भाषणांना दिले ज्याने हैद्राबादवासीयांची मने जिंकली आणि तरुण मतदारांमध्ये त्याला सर्वात पसंतीचा नेता म्हणून स्थान दिले. <ref name="ReferenceB"/> GHMC निवडणुकीत TRS च्या विजयाबद्दल राव यांचे कौतुक केले जाते कारण 2002 मध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्था (हैदराबाद महानगरपालिका) निवडणुका लढवताना पक्षाला कडवट पराभव झाला होता, जेव्हा तो फक्त एक प्रभाग जिंकला होता. <ref name="Deccanchronicle.com"/> === महापालिका प्रशासन आणि नागरी विकास आणि ब्रँड हैदराबाद === [[चित्र:Narendra_Modi_taking_a_ride_in_Hyderabad_Metro_along_with_the_Governor_of_Andhra_Pradesh_and_Telangana,_Shri_E.S.L._Narasimhan,_the_Chief_Minister_of_Telangana.jpg|उजवे|इवलेसे|250x250अंश| 2017 मध्ये [[हैदराबाद मेट्रो|हैदराबाद मेट्रोमध्ये]] पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र मोदींसोबत]] (उजवीकडून तिसरे) राव (उजवीकडून दुसरे)]] त्यांच्याकडे पंचायत राज आणि माहिती तंत्रज्ञान पोर्टफोलिओ व्यतिरिक्त नगरपालिका प्रशासन आणि शहरी विकास विषय सोपवण्यात आला होता. <ref name="ReferenceC">{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/ktr-gets-municipal-administration-portfolio/article8207542.ece|title=KTR gets Municipal Administration portfolio|date=8 February 2016|work=द हिंदू|publisher=Thehindu.com|access-date=11 September 2016}}</ref> प्रदूषित [[मुसी नदी|मुशी नदीच्या]] पुनरुज्जीवनासाठी, राव यांनी घोषित केले की राज्य सरकार 3,000 कोटी रुपयांच्या कर्जासाठी ग्रीन क्लायमेट फंड (GCF), इंचॉन, [[दक्षिण कोरिया|दक्षिण कोरियाशी]] संपर्क साधेल. <ref name="ReferenceE">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/GHMC-Will-Desilt-Nalas-Before-Monsoon-KTR/2016/03/13/article3324708.ece|title=GHMC Will Desilt Nalas Before Monsoon: KTR|publisher=Newindianexpress.com|access-date=11 September 2016|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406040855/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/GHMC-Will-Desilt-Nalas-Before-Monsoon-KTR/2016/03/13/article3324708.ece|url-status=dead}}</ref> [[उद्योगपती]], कारखानदार आणि हॉटेल व्यावसायिकांनी नाल्यात कचरा टाकू नये, असे आवाहनही मंत्र्यांनी केले आणि उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाई करण्याचा इशारा दिला. <ref name="ReferenceE" /> मार्च 2016 मध्ये, राव म्हणाले की सरकार विशेष-उद्देशीय [[वाहन|वाहने]] तयार करण्यास, जलद मंजूरी प्रदान करण्यासाठी आणि राजधानी क्षेत्रातील [[उड्डाणपूल|फ्लायओव्हर्स]], एक्स्प्रेसवे आणि इतरांसह महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांच्या कामांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या कंपन्यांसाठी योग्य विवाद निवारण यंत्रणा सुनिश्चित करण्यास तयार आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/ts-goes-the-extra-mile-to-attract-investors/article8358966.ece|title=TS goes the extra mile to attract investors|date=16 March 2016|work=द हिंदू|access-date=11 September 2016}}</ref> राव यांनी हैदराबादला पुनरुज्जीवित करण्याचे आणि राज्याच्या अर्थव्यवस्थेला चालना देण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आणि वर्षातील 52 आठवडे 52 कार्यक्रमांसाठी ''हॅपनिंग हैदराबाद'' उपक्रम सुरू केला. संकल्पना शहरात वर्षभर संगीत आणि नृत्य कार्यक्रमांपासून ते खाद्य आणि कला कार्यक्रमांपर्यंत अनेक कार्यक्रम आयोजित करण्यास प्रोत्साहित करते. तेलंगणा सरकार विविध कार्यक्रम आयोजकांना आर्थिक किंवा ब्रँडिंग सहाय्य देऊन भागीदारी करेल, हा भारतातील कोणत्याही राज्य सरकारचा पहिलाच उपक्रम आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kulshrestha|first=Ashish|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/51220340.cms|title=Telangana to host global events in major turnaround – The Economic Times|work=The Economic Times|publisher=Economictimes.indiatimes.com|access-date=11 September 2016}}</ref> राव यांनी मार्च 2016 मध्ये राज्य विधानसभेत एका प्रश्नाला उत्तर दिले की [[हैदराबाद मेट्रो|हैदराबाद मेट्रो रेल्वे]] प्रकल्पाचे 74 टक्के काम पूर्ण झाले आहे. त्यांनी सभागृहातील सदस्यांना सांगितले की, मेट्रो मार्ग 43किमी पर्यंत टाकण्यात आला आहे. कमी कालावधीत आणि सार्वजनिक खाजगी भागीदारीतील जगातील सर्वात मोठ्या मेट्रो प्रकल्पासाठी हा जागतिक विक्रम असल्याचा दावा केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thestatesman.com/business/74-of-hyderabad-metro-project-completed-minister-129733.html|title=74% of Hyderabad metro project completed: Minister|date=2016-03-13|website=The Statesman|access-date=2020-11-27|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027225445/https://www.thestatesman.com/business/74-of-hyderabad-metro-project-completed-minister-129733.html|url-status=dead}}</ref> मार्च 2016 मध्ये, राव यांनी घोषणा केली की हैदराबादच्या ओल्ड सिटी भागात प्रलंबित असलेला चारमिनार पादचारी प्रकल्प (CPP) ऑगस्टमध्ये पूर्ण होईल आणि तो लोकांसाठी खुला केला जाईल. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Charminar-Pedestrianisation-Project-Works-to-be-Expedited-Says-KTR/2016/03/18/article3333087.ece|title=Charminar Pedestrianisation Project Works to be Expedited, Says KTR|publisher=Newindianexpress.com|access-date=11 September 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234252/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Charminar-Pedestrianisation-Project-Works-to-be-Expedited-Says-KTR/2016/03/18/article3333087.ece|url-status=dead}}</ref> राव यांनी रविवार, 5 नोव्हेंबर 2017 रोजी हैदराबाद नॉलेज सिटी, रायदुर्गम, सेरिलिंगमपल्ली मंडल येथे IMAGE (इनोव्हेशन इन मल्टीमीडिया, अ‍ॅनिमेशन , गेमिंग आणि मनोरंजन) टॉवरची पायाभरणी केली. IMAGE टॉवर हे अत्याधुनिक सुविधांसह उत्कृष्टतेचे केंद्र असेल जे तेलंगणातील अ‍ॅनिमेशन, व्हिज्युअल इफेक्ट्स, गेमिंग आणि कॉमिक्स क्षेत्रांसाठी उत्प्रेरक म्हणून काम करेल. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telanganatoday.com/ktr-lay-foundation-world-class-multimedia-tower|title=KTR to lay foundation for IMAGE multimedia tower in Hyderabad|date=2017-11-04|work=Telangana Today|access-date=2017-11-06}}</ref> === वाद === 2018 मध्ये एक मोठा रियल्टी जमीन घोटाळा उघडकीस आला होता आणि त्यात राव यांचा सहभाग असल्याचा आरोपही करण्यात आला होता, जो अद्याप सिद्ध झालेला नाही. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Sukumar|first=C. R.|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/largest-realty-scam-in-telangana-worth-rs-15000-crore-google-microsoft-also-affected/articleshow/59317733.cms?from=mdr|title=Largest realty scam in Telangana worth Rs 15,000 crore: Major cos land in soup over messy title deeds|date=14 December 2020|work=The Economic Times}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://archive.siasat.com/news/revanth-alleges-rs-1000-cr-land-scam-posers-ktr-1341384/|title=Revanth alleges Rs.1000 Cr Land Scam—Posers to KTR|date=12 April 2018|work=The Siasat Daily – Archive}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telugubullet.com/kcr-and-ktr-is-behind-my-home-group-scam/|title=KCR/ KTR Is Behind My Home Group Scam: Claims Revanth - Telugu Bullet|date=13 April 2018|work=Telugu Bullet}}</ref> == पुरस्कार आणि मान्यता == * वर्षातील प्रेरणादायी आयकॉन - News18 द्वारे राजकारणासाठी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.news18.com/news/politics/the-audi-ritz-icon-awards-2015-dazzle-bengaluru-1179758.html|title=Inspirational Icon Of The Year - For Politics|date=22 December 2015|website=News18|access-date=23 June 2016}}</ref> * रिट्झ मॅगझिन स्कॉच चॅलेंजर ऑफ द इयर 2015 <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Skoch-Awards-for-KTR-Venkaiah/2016/03/03/article3307428.ece|title=Skoch Awards for KTR, Venkaiah|publisher=The New Indian Express|access-date=23 June 2016|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405181027/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Skoch-Awards-for-KTR-Venkaiah/2016/03/03/article3307428.ece|url-status=dead}}</ref> * Skoch द्वारे 2017 चे IT मंत्री. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telanganastateofficial.com/ktr-best-it-minister-country-skoch-award-2017/|title=2017: Best IT Minister of the Nation by Skoch Awards for KTR|publisher=TSO|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210063708/https://www.telanganastateofficial.com/ktr-best-it-minister-country-skoch-award-2017/|archive-date=10 December 2017|access-date=10 September 2017}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:युनायटेड स्टेट्समधील भारतीय प्रवासी]] [[वर्ग:तेलंगणा राष्ट्र समिती पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:तेलुगू राजकारणी]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] 1mswib19kobtu83s3tblue2wdvufb8v 0 332203 2684264 2500452 2026-05-14T10:43:51Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684264 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = गुफी पेंटल | चित्र = Gufi Paintal.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = गुफी पेंटल (२०१०) | पूर्ण_नाव = सरबजीत सिंग पेंटल अहलुवालिया<ref>{{Cite web |url=https://youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=WHXjL6Gnv-8 |access-date=16 November 2019 |via=[[YouTube]] |title=Guftagoo with Gufi Paintal }}</ref> | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक |1944|10|04|df=yes}} | जन्म_स्थान = [[तरन तारन जिल्हा]],[[पंजाब]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2023|06|05|1944|10|04|df=yes}} | मृत्यू_स्थान = अंधेरी, मुंबई | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनेता, दिग्दर्शक | राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारतीय]] | भाषा = पंजाबी | शिक्षण = अभियंता | प्रशिक्षण_संस्था = | कारकीर्द_काळ = १०७८ - २०२३ | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[महाभारत (दूरचित्रवाणी मालिका)| महाभारत]] | पुरस्कार = | वडील_नाव = गुरुचरण सिंह | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = रेखा पेंटल _{(मृत्यू १९९३)} | अपत्ये = हॅरी पेंटल | नातेवाईक = [[पेंटल]] (भाऊ) | ट्विटर= | संकेतस्थळ = | धर्म = शीख | तळटिपा = }} '''गुफी पेंटल''' ([[४ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[५ जून]], [[इ.स. २०२३|२०२३]]), मुळनाव '''सरबजीत सिंग पेंटल अहलुवालिया''' हे एक [[भारत|भारतीय]] अभिनेता आणि कास्टिंग दिग्दर्शक होते. गुफी पेंटल हे शिक्षणाने एक [[अभियंता]] होते. १९६२ च्या भारत-चीन युद्धात ते भारतीय सेनेत गेले होते. चीनच्या सीमेवर कार्यरत असताना तेथे रामलीला आयोजित केली जात असे, ज्यात गुफी पेंटल हे सीतेची भूमिका करत असत. यातून त्यांना अभिनयाची ओढ लागली. त्यांचे धाकटे बंधू [[पेंटल]] यांच्या पाठोपाठ गुफी देखील अभिनय क्षेत्राकडे वळले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/tv/news/know-everything-about-mahabharat-shakuni-mama-gufi-paintal-served-in-indian-army-played-sita/articleshow/100760143.cms |title= एक्टर बनने से पहले आर्मी में थे 'शकुनि मामा' गूफी पेंटल, चीन के बॉर्डर पर बनते थे सीता |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ जून २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> १९६९ मध्ये [[मुंबई|मुंबईत]] आल्यावर, गुफी यांनी मॉडेलिंग, चित्रपटांसाठी सहाय्यक दिग्दर्शक तसेच चित्रपट आणि मालिकांमध्ये अभिनेता म्हणून काम केले. गुफी यांची [[बलदेव राज चोप्रा|बीआर चोप्रा]] आणि त्यांचा मुलगा रवी चोप्रा यांच्या [[महाभारत (दूरचित्रवाणी मालिका)|महाभारत]] या मालिकेतील [[शकुनी|शकुनी मामाची]] भूमिका खूप गाजली होती. स्वतः पेंटल यांनी त्यांची आपल्या आयुष्यातील ही सर्वोत्कृष्ट भूमिका आहे असे म्हणले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.hindu.com/mp/2005/03/12/stories/2005031202210200.htm |title=The other Paintal |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20121023214742/http://www.hindu.com/mp/2005/03/12/stories/2005031202210200.htm |विदा दिनांक=२३ ऑक्टोबर २०१२}}</ref> महाभारतातील त्यांच्या शकुनी पात्राशी ते इतके जोडले गेले होते की त्यांनी सहारा समय या वृत्तवाहिनीवर शकुनीच्या पात्रात राजकीय चर्चेचा कार्यक्रम सादर केला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.indiantelevision.com/special/election/y2k4/saharasamay.htm |title=Sahara Samay: banking on youth |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20110603234555/http://www.indiantelevision.com/special/election/y2k4/saharasamay.htm |विदा दिनांक=३ जून २०११}}</ref> पेंटल यांनी ''[[चैतन्य महाप्रभू]]'' या चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले होते. हा चित्रपट १६व्या शतकातील [[कृष्ण]]भक्त [[चैतन्य महाप्रभू]] यांच्या जीवनावर आधारित होता. या चित्रपटाला रवींद्र जैन यांचे संगीत होते. तर या चित्रपटाचे पवन कुमार हे निर्माते होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.timesmusic.com/chaitanyamahaprabhu.php|title=Times Music : Shri Chaitanya Mahaprabhu|website=timesmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309003405/http://www.timesmusic.com/chaitanyamahaprabhu.php|archive-date=9 March 2008}}</ref> २०१० मध्ये ''महाभारत'' मालिकेतील सहकलाकार पंकज धीर यांनी स्थापन केलेल्या [[मुंबई|मुंबईतील]] अभिन्नय अ‍ॅक्टिंग अकादमीमध्ये सुविधा प्रमुख म्हणून त्यांनी काम केले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.businessofcinema.com/news.php?newsid=15898|title=Akshay Kumar inaugurates Pankaj Dheer's acting academy – Abbhinnay|date=9 April 2010|publisher=businessofcinema|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225065832/http://www.businessofcinema.com/news.php?newsid=15898|archive-date=25 February 2012|access-date=25 September 2011}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://movies.indiatimes.com/Features-Events/Events/Akshay-inaugurates-Abbhinnay-Acting-Academy/eventshow/5773825.cms|title=Akshay inaugurates Abbhinnay Acting Academy|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=25 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412012114/http://movies.indiatimes.com/Features-Events/Events/Akshay-inaugurates-Abbhinnay-Acting-Academy/eventshow/5773825.cms|archive-date=12 April 2010|url-status=dead}}</ref> == मृत्यू == पेंटल यांचे ५ जून २०२३ रोजी मुंबईतील रुग्णालयात उतार वयातील आजारणामुळे निधन झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hamaribaat.com/gufi-paintal-shakuni-mama-dead-at-79|title=Gufi Paintal the Shakuni Mama is sadly no more, he was 79|website=www.hamaribaat.com|language=en|access-date=2023-06-05|archive-date=2023-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605080302/https://www.hamaribaat.com/gufi-paintal-shakuni-mama-dead-at-79/|url-status=dead}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! चित्रपट ! भूमिका |- | १९७५ | रफू चक्कर | सलीम |- | १९७८ | ''[[दिल्लगी (१९७८ हिंदी चित्रपट)|दिल्लगी]]'' | गणेश |- | १९७८ | ''देस परदेस'' | |- | १९९४ | ''सुहाग'' | अक्षय कुमारचे मामा |- | १९९५ | ''मैदान-ए-जंग'' | मामाजी |- | १९९७ | ''डावा'' | मंगल सिंग, वन पीस काठियावडी घोडो |- | २००० | ''बदला: गीता मेरा नाम'' |- | २००६ | ''घूम (चित्रपट)'' | विजय दीक्षितचे बॉस |- | २०१३ | ''महाभारत आणि बर्बरीक'' | [[शकुनी]] |- | २०१४ | ''सम्राट आणि कं.'' | दिनेश दास उर्फ डीडी कौटुंबिक वकील |} === दूरदर्शन === {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! मालिका ! भूमिका ! चॅनल |- | १९८६ | बहादूर शाह जफर | | डीडी नॅशनल |- | १९८८-१९९० | ''[[महाभारत (दूरचित्रवाणी मालिका)|महाभारत]]'' | [[शकुनी]] एक अभिनेता आणि कास्टिंग डायरेक्टर म्हणून | डीडी नॅशनल |- | १९८८-१९९० | ''कानून'' | न्यायमूर्ती रघुनाथ | डीडी मेट्रो |- | १९९२ | ''सौदा'' | | डीडी नॅशनल |- | १९९७-२००१ | ओम नमः शिवाय | शकुनी | डीडी नॅशनल |- | १९९८-१९९९ | ''अकबर बिरबल'' | मुल्ला दो प्याजा | डीडी नॅशनल |- | २००१ | ''[[सीआयडी (मालिका)|CID (भारतीय टीव्ही मालिका)]]'' | चंदर | भाग १९५, १९६ |- | २००२ | '' श्श्श्श्... कोई है'' | जार्कोस डॉ | [[स्टार प्लस]] |- | २००३ | ''मॅजिक मेक-अप बॉक्स'' | वृथारी | [[झी टीव्ही]] |- | २०११-२०१२ | ''द्वारकाधीश भगवान श्रीकृष्ण'' | शकुनी | टीव्हीची कल्पना करा |- | २०१२-२०१३ | सौ. कौशिक की पांच बहुं | ब्रिजभूषण भल्ला <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-23/tv/35318518_1_zee-tv-rakhi-vijain-comedy|title=Gufi Paintal in Mrs. Kaushik|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|archive-url=https://archive.today/20130103140330/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-23/tv/35318518_1_zee-tv-rakhi-vijain-comedy|archive-date=२०१३-०१-०३|url-status=dead}}</ref> | [[झी टीव्ही]] |- | २०१३ | भारत का वीर पुत्र - महाराणा प्रताप | [[हुमायूँ|हुमायून]] | [[सोनी एंटरटेनमेंट टेलिव्हिजन|सोनी टीव्ही]] |- | २०१६-२०१८ | कर्मफळ दाता शनी | [[विश्वकर्मा]] | [[कलर्स टीव्ही]] |- | २०१८ | कर्ण संगिनी | [[कृपाचार्य]] | [[स्टार प्लस]] |- | २०१९-२०२३ | राधाकृष्ण | [[विश्वकर्मा]] | स्टार भारत |- | २०२१-२०२२ | जय कनिया लाल की | [[विश्वकर्मा]] | स्टार भारत |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{IMDb name|1031824}} * [http://www.indiantelevision.com/special/y2k3/siblings.htm पेंटल बंधूवरील लेख] {{DEFAULTSORT: पेंटल, गुफी}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] 64sw5pokz47g70yoh86zipgojv7p9ow 0 359213 2684252 2683134 2026-05-14T07:39:11Z ~2026-25878-22 182647 /* वाहिन्यांची टीआरपी भाग ३ */ 2684252 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |मालिका |[[झी मराठी]] |- | style="background:LightGray"|मालिका |[[ई टीव्ही मराठी]] ([[कलर्स मराठी]]) |- | style="background:Orange"|मालिका |[[स्टार प्रवाह]] |- | style="background:LightBlue"|मालिका |[[डीडी सह्याद्री]] |- | style="background:LightPink"|मालिका |[[झी युवा]] |- | style="background:Red"|मालिका |[[सोनी मराठी]] |- | style="background:Yellow"|मालिका |[[झी टॉकीज]] |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग १ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[झी मराठी]] ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[कलर्स मराठी]] |- | '''आठवडा ४४, २०१४''' | 159644 | 49985 | <u>44500</u> |- | '''आठवडा ४५, २०१४''' | 145564 | 52367 | 45989 |- | '''आठवडा ४६, २०१४''' | 143455 | 50409 | 49458 |- | आठवडा ४७, २०१४ | 149664 | 49033 | 53181 |- | आठवडा ४८, २०१४ | 151328 | 52723 | 53571 |- | '''आठवडा ४९, २०१४''' | 133704 | 52717 | 50524 |- | '''आठवडा ५०, २०१४''' | 135810 | 58638 | 50976 |- | '''आठवडा ५२, २०१४''' | 138598 | 58561 | 52849 |- | '''आठवडा १, २०१५''' | 142265 | 64310 | 58507 |- | आठवडा ३, २०१५ | 137399 | 55225 | 55852 |- | आठवडा ४, २०१५ | 142602 | 54873 | 62298 |- | '''आठवडा ५, २०१५''' | 188980 | 54815 | 48907 |- | '''आठवडा ६, २०१५''' | 145084 | 56548 | 53789 |- | आठवडा ७, २०१५ | 148482 | 52933 | 54258 |- | आठवडा ८, २०१५ | 146467 | 54060 | 54562 |- | '''आठवडा ९, २०१५''' | 152047 | 51124 | 49906 |- | आठवडा ४१, २०१५ | <u>116598</u> | 36992 | 73520 |- | आठवडा ४२, २०१५ | 130938 | 31835 | 65013 |- | आठवडा ४३, २०१५ | 131511 | 38710 | 70591 |- | आठवडा ४४, २०१५ | 165337 | 40127 | 72732 |- | आठवडा ४६, २०१५ | 136053 | 51156 | 69438 |- | आठवडा ४७, २०१५ | 135135 | 46622 | 74119 |- | आठवडा ४८, २०१५ | 159022 | 52267 | 90559 |- | आठवडा ४९, २०१५ | 145301 | 41435 | 80690 |- | आठवडा ५१, २०१५ | 152099 | 34825 | 77862 |- | आठवडा ५२, २०१५ | 184804 | 42428 | 79672 |- | आठवडा १, २०१६ | 165110 | 44311 | 93040 |- | आठवडा ३, २०१६ | 177406 | 45468 | 95476 |- | आठवडा ४, २०१६ | 158815 | 57249 | 87026 |- | आठवडा ५, २०१६ | 152180 | 50095 | 96885 |- | आठवडा ६, २०१६ | 129231 | 48180 | 88545 |- | आठवडा ७, २०१६ | 139810 | 46968 | 95409 |- | आठवडा ८, २०१६ | 133880 | 42576 | 103425 |- | आठवडा ९, २०१६ | 131479 | 39096 | 99583 |- | आठवडा १०, २०१६ | 146713 | 40848 | 107053 |- | आठवडा १२, २०१६ | 139628 | 31643 | 92255 |- | आठवडा १४, २०१६ | 132345 | <u>23826</u> | 91262 |- | आठवडा १५, २०१६ | 139585 | 29434 | 93215 |- | आठवडा १६, २०१६ | 134767 | 24566 | 88538 |- | आठवडा २०, २०१६ | 128817 | – | 96591 |- | आठवडा २१, २०१६ | 130701 | – | 96557 |- | आठवडा २२, २०१६ | 141185 | 33456 | 97334 |- | आठवडा २३, २०१६ | 138347 | 31825 | 104113 |- | आठवडा २४, २०१६ | 147472 | 33025 | 101827 |- | आठवडा २५, २०१६ | 157360 | 38890 | 105423 |- | आठवडा २६, २०१६ | 158835 | 38973 | 116161 |- | आठवडा २७, २०१६ | 155081 | 35334 | 96417 |- | आठवडा २८, २०१६ | 147899 | – | 92493 |- | आठवडा २९, २०१६ | 159998 | 36748 | 99860 |- | आठवडा ३०, २०१६ | 169090 | – | 94972 |- | आठवडा ३१, २०१६ | 192331 | – | 91522 |- | आठवडा ३४, २०१६ | 181377 | 42442 | 90602 |- | आठवडा ३७, २०१६ | 172864 | 43296 | 79387 |- | आठवडा ३८, २०१६ | 183701 | 40814 | 81258 |- | आठवडा ३९, २०१६ | 218145 | 40387 | 72348 |- | आठवडा ४०, २०१६ | 301302 | 42667 | 83114 |- | आठवडा ४१, २०१६ | 206839 | 46454 | 91054 |- | आठवडा ४२, २०१६ | 217326 | 43673 | 81303 |- | आठवडा ४३, २०१६ | 224620 | 37320 | 74326 |- | आठवडा ४५, २०१६ | 204578 | 43791 | 81644 |- | आठवडा ४७, २०१६ | 206249 | – | 73936 |- | आठवडा ४८, २०१६ | 214067 | – | 84348 |- | आठवडा ४९, २०१६ | 198986 | – | 90745 |- | आठवडा ५०, २०१६ | 196641 | 43214 | 91005 |- | आठवडा ५१, २०१६ | 215008 | 42531 | 89130 |- | आठवडा ५२, २०१६ | 236067 | 42751 | 78216 |- | आठवडा १, २०१७ | 230958 | 43370 | 78554 |- | आठवडा २, २०१७ | 233926 | 42909 | 75031 |- | आठवडा ३, २०१७ | 236539 | 43332 | 73594 |- | आठवडा ६, २०१७ | 230948 | 55460 | 77355 |- | आठवडा ८, २०१७ | 272174 | – | 75169 |- | आठवडा ९, २०१७ | 274216 | 54864 | 88598 |- | आठवडा ११, २०१७ | 265163 | 61593 | 98544 |- | आठवडा १३, २०१७ | 293702 | 57948 | 91051 |- | आठवडा १५, २०१७ | 267808 | 59991 | 70757 |- | आठवडा १९, २०१७ | 235347 | 57600 | 65586 |- | आठवडा २०, २०१७ | 220799 | 55161 | 70908 |- | आठवडा २१, २०१७ | 222712 | 56160 | 63875 |- | आठवडा २२, २०१७ | 219568 | 63204 | 70550 |- | आठवडा २४, २०१७ | 221553 | 63605 | 72985 |- | आठवडा ३३, २०१७ | 257539 | 69131 | 79246 |- | आठवडा ३४, २०१७ | 257421 | 64512 | 74447 |- | '''आठवडा ३७, २०१७''' | 268115 | 73601 | 71604 |- | '''आठवडा ३९, २०१७''' | 262431 | 73229 | 63988 |- | '''आठवडा ४१, २०१७''' | 253552 | 82552 | 78747 |- | आठवडा ४२, २०१७ | 326060 | 71287 | 71796 |- | आठवडा ४३, २०१७ | 261241 | 72736 | 80684 |- | '''आठवडा ४४, २०१७''' | 258321 | 92547 | 82310 |- | '''आठवडा ४५, २०१७''' | 278286 | 80855 | 76507 |- | आठवडा ४६, २०१७ | 274622 | 82967 | 100775 |- | आठवडा ४७, २०१७ | 304537 | 85851 | 90173 |- | आठवडा ४८, २०१७ | 308352 | 97506 | 98834 |- | '''आठवडा ४९, २०१७''' | 296031 | 105108 | 99426 |- | '''आठवडा ५१, २०१७''' | 289264 | 112993 | 96937 |- | '''आठवडा ५२, २०१७''' | 298716 | 120047 | 109538 |- | '''आठवडा १, २०१८''' | 282378 | 118065 | 106575 |- | '''आठवडा २, २०१८''' | 310002 | 118629 | 112427 |- | '''आठवडा ३, २०१८''' | 269154 | 136615 | 123266 |- | '''आठवडा ४, २०१८''' | 284021 | 120100 | 118306 |- | आठवडा ५, २०१८ | 285703 | 109858 | 136758 |- | आठवडा ६, २०१८ | 294067 | 108878 | 133153 |- | आठवडा ७, २०१८ | 317116 | 108829 | 121661 |- | आठवडा ८, २०१८ | 295967 | 112425 | 127436 |- | आठवडा ९, २०१८ | 259910 | 107665 | 119366 |- | '''आठवडा १०, २०१८''' | 261045 | 115762 | 114326 |- | आठवडा ११, २०१८ | 260018 | 110022 | 111009 |- | '''आठवडा १२, २०१८''' | 277301 | 115108 | 110294 |- | आठवडा १३, २०१८ | 307823 | 116461 | 117859 |- | '''आठवडा १४, २०१८''' | 278476 | 119931 | 115198 |- | '''आठवडा १५, २०१८''' | 259859 | 102852 | 94339 |- | आठवडा १६, २०१८ | 300828 | 106532 | 112566 |- | आठवडा १७, २०१८ | 281431 | 99481 | 109235 |- | आठवडा १८, २०१८ | 276315 | 99073 | 99919 |- | आठवडा १९, २०१८ | 281654 | 91602 | 101957 |- | आठवडा २०, २०१८ | 259587 | 99096 | 103442 |- | आठवडा २१, २०१८ | 287651 | 97024 | 112528 |- | आठवडा २२, २०१८ | 321762 | 102496 | 112458 |- | आठवडा २३, २०१८ | 299493 | 94825 | 106946 |- | आठवडा २४, २०१८ | 301882 | 109095 | 125812 |- | आठवडा २५, २०१८ | 274720 | 108561 | 125676 |- | आठवडा २६, २०१८ | 285175 | 103300 | 125842 |- | आठवडा २७, २०१८ | 282012 | 102911 | 123112 |- | आठवडा २८, २०१८ | 276783 | 108315 | 136974 |- | आठवडा २९, २०१८ | 279070 | 116852 | 145457 |- | आठवडा ३०, २०१८ | 326009 | 130882 | 131036 |- | '''आठवडा ३१, २०१८''' | 320505 | 124150 | 117616 |- | '''आठवडा ३२, २०१८''' | 293576 | 128885 | 122631 |- | आठवडा ३३, २०१८ | 326283 | 116534 | 134158 |- | आठवडा ३४, २०१८ | 396005 | 131137 | 134670 |- | आठवडा ३५, २०१८ | 348251 | 135758 | 143046 |- | आठवडा ३६, २०१८ | 380270 | 135043 | 139995 |- | आठवडा ३७, २०१८ | 334391 | 124987 | 136791 |- | '''आठवडा ३८, २०१८''' | 343864 | 124630 | 121367 |- | आठवडा ३९, २०१८ | 332448 | 123423 | 124713 |- | '''आठवडा ४०, २०१८''' | 377789 | 123882 | 123609 |- | '''आठवडा ४१, २०१८''' | 364531 | 140521 | 133337 |- | '''आठवडा ४२, २०१८''' | 336449 | 143735 | 133325 |- | आठवडा ४३, २०१८ | 406700 | 129570 | 138745 |- | आठवडा ४४, २०१८ | 417072 | 124154 | 129784 |- | '''आठवडा ४५, २०१८''' | 348050 | 133115 | 124081 |- | '''आठवडा ४६, २०१८''' | 411590 | 135799 | 131606 |- | '''आठवडा ४७, २०१८''' | 393374 | 150376 | 141146 |- | आठवडा ४८, २०१८ | 419693 | 147486 | 147991 |- | आठवडा ४९, २०१८ | 361943 | 142194 | 164949 |- | आठवडा ५०, २०१८ | 392454 | 129360 | 159632 |- | आठवडा ५१, २०१८ | 394208 | 123367 | 147681 |- | आठवडा ५२, २०१८ | 347766 | 124342 | 156468 |- | आठवडा १, २०१९ | 387989 | 117599 | 139842 |- | आठवडा २, २०१९ | 422147 | 120428 | 144346 |- | आठवडा ३, २०१९ | '''464115''' | 110898 | 155386 |- | आठवडा ४, २०१९ | 406393 | 106945 | 138793 |- | आठवडा ५, २०१९ | 382590 | 117609 | 149144 |- | आठवडा १३, २०१९ | 270826 | 83940 | 137813 |- | आठवडा १४, २०१९ | 288773 | 74567 | 147752 |- | आठवडा १५, २०१९ | 282445 | 77573 | 133343 |- | आठवडा १६, २०१९ | 281477 | 72953 | 129639 |- | आठवडा १७, २०१९ | 280861 | 79805 | 131084 |- | आठवडा १८, २०१९ | 294314 | 77968 | 128764 |- | आठवडा १९, २०१९ | 291973 | 73590 | 151519 |- | आठवडा २०, २०१९ | 295804 | 71732 | 146157 |- | आठवडा २१, २०१९ | 308845 | 72452 | 143293 |- | आठवडा २२, २०१९ | 326966 | 88653 | 162224 |- | आठवडा २३, २०१९ | 322264 | 99731 | 163971 |- | आठवडा २४, २०१९ | 291105 | 88442 | 161783 |- | आठवडा २५, २०१९ | 325535 | 92762 | 161177 |- | आठवडा २६, २०१९ | 346428 | 92931 | 162596 |- | आठवडा २७, २०१९ | 376652 | 94911 | 163279 |- | आठवडा २८, २०१९ | 379312 | 97017 | 175923 |- | आठवडा २९, २०१९ | 383723 | 109059 | 177330 |- | आठवडा ३०, २०१९ | 392573 | 115000 | 182037 |- | आठवडा ३१, २०१९ | 374086 | 115591 | 187549 |- | आठवडा ३२, २०१९ | 349956 | 99778 | 173343 |- | आठवडा ३३, २०१९ | 357747 | 101854 | 159958 |- | आठवडा ३४, २०१९ | 377167 | 103850 | 174520 |- | आठवडा ३५, २०१९ | 376630 | 108990 | 190594 |- | आठवडा ३६, २०१९ | 331112 | 111431 | 163779 |- | आठवडा ३७, २०१९ | 344125 | 116552 | 165067 |- | आठवडा ३८, २०१९ | 357694 | 121142 | 164126 |- | आठवडा ३९, २०१९ | 400445 | 112897 | 150342 |- | आठवडा ४०, २०१९ | 370929 | 109130 | 173676 |- | आठवडा ४१, २०१९ | 328695 | 108934 | 159818 |- | आठवडा ४२, २०१९ | 361434 | 111628 | 167812 |- | आठवडा ४३, २०१९ | 386006 | 106247 | 167787 |- | आठवडा ४४, २०१९ | 349806 | 112878 | 184211 |- | आठवडा ४५, २०१९ | 340143 | 128884 | 172204 |- | आठवडा ४६, २०१९ | 324882 | 135522 | 173202 |- | आठवडा ४७, २०१९ | 313622 | 135131 | 177381 |- | आठवडा ४८, २०१९ | 287322 | 126068 | 194756 |- | आठवडा ४९, २०१९ | 321077 | 135338 | 207733 |- | आठवडा ५०, २०१९ | 304906 | 153739 | 197417 |- | आठवडा ५१, २०१९ | 326317 | 151815 | 216464 |- | आठवडा ५२, २०१९ | 311846 | 158346 | 213126 |- | आठवडा ५३, २०१९ | 323003 | 171788 | 215389 |- | आठवडा १, २०२० | 294962 | 160992 | 208545 |- | आठवडा २, २०२० | 272232 | 163323 | 203635 |- | आठवडा ३, २०२० | 311192 | 156708 | 192178 |- | आठवडा ४, २०२० | 255306 | 155476 | 200738 |- | आठवडा ५, २०२० | 267906 | 147080 | 220814 |- | आठवडा ६, २०२० | 279752 | 150691 | 209147 |- | आठवडा ७, २०२० | 263658 | 157812 | '''231619''' |- | आठवडा ८, २०२० | 270060 | 164602 | 211164 |- | आठवडा ९, २०२० | 246225 | 148310 | 214105 |- | आठवडा १०, २०२० | 269087 | 162004 | 197203 |- | आठवडा ११, २०२० | 242185 | 172976 | 179795 |- | '''आठवडा १२, २०२०''' | 231633 | 110625 | 91210 |- | आठवडा १३, २०२० | 185385 | 53021 | 55090 |- | आठवडा १४, २०२० | 167099 | – | 46830 |- | आठवडा १५, २०२० | 166368 | 54850 | – |- | आठवडा १६, २०२० | 165090 | 51356 | – |- | आठवडा १७, २०२० | 120627 | 61236 | – |- | आठवडा १८, २०२० | 118967 | 63263 | – |- | आठवडा १९, २०२० | 123957 | 75365 | – |- | आठवडा २०, २०२० | 132415 | 69226 | – |- | आठवडा २१, २०२० | 139200 | 68863 | – |- | आठवडा २२, २०२० | 131262 | 54740 | – |- | आठवडा २३, २०२० | 147730 | 73950 | – |- | आठवडा २५, २०२० | 127471 | 96613 | – |- | आठवडा २६, २०२० | 133930 | 112522 | – |- | '''आठवडा २७, २०२०''' | 135296 (133) | 140429 (138) | 51897 (51) |- | आठवडा २८, २०२० | 234661 | 173602 | 60871 |- | आठवडा २९, २०२० | 246298 | 183016 | 87569 |- | आठवडा ३०, २०२० | 267266 | 180246 | 112154 |- | आठवडा ३१, २०२० | 285583 | 158749 (156) | 108156 |- | आठवडा ३२, २०२० | 320814 | 196709 | 120907 |- | आठवडा ३३, २०२० | 314032 | 230445 (228) | 114969 |- | आठवडा ३४, २०२० | 284536 (280) | 239530 (235) | 107986 (106) |- | आठवडा ३५, २०२० | 297805 | 243499 (239) | 118224 |- | आठवडा ३६, २०२० | 267401 | 215314 | 116782 |- | आठवडा ३७, २०२० | 323358 | 263020 | 131294 |- | '''आठवडा ३८, २०२०''' | 278321 (274) | 292491 (287) | 131405 |- | आठवडा ३९, २०२० | 286669 | 309348 (304) | 132566 |- | आठवडा ४०, २०२० | 278336 (274) | 318029 (313) | 132239 |- | आठवडा ४१, २०२० | 256452 | 308236 | 129599 |- | आठवडा ४२, २०२० | 243843 (240) | 331071 (325) | 128080 |- | आठवडा ४३, २०२० | 257075 (253) | 354112 (348) | 128211 |- | आठवडा ४४, २०२० | 266612 (262) | 371683 (365) | 125455 |- | आठवडा ४५, २०२० | 242736 | 369106 | 121535 |- | आठवडा ४६, २०२० | 236004 | 356188 | 116770 |- | आठवडा ४७, २०२० | 243216 (239) | 371276 (365) | 117627 |- | आठवडा ४८, २०२० | 236653 | 371824 | 128741 |- | आठवडा ४९, २०२० | 220567 | 356665 | 143803 |- | आठवडा ५०, २०२० | 231557 | 386603 | 134398 |- | आठवडा ५१, २०२० | 231327 | 383734 | 117752 |- | आठवडा ५२, २०२० | 226132 | '''407074''' | 123113 |- | आठवडा १, २०२१ | 212907 | 378111 | 121501 |- | आठवडा २, २०२१ | 222329 | 368275 | 121141 |- | आठवडा ३, २०२१ | 236601 | 356805 | 128359 |- | आठवडा ४, २०२१ | 226462 | 376411 | 128355 |- | आठवडा ५, २०२१ | 241260 | 374013 | 137082 |- | आठवडा ६, २०२१ | 222154 | 368817 | 120225 |- | आठवडा ७, २०२१ | 225277 | 362679 | 115057 |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग २ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[झी मराठी]] ! [[कलर्स मराठी]] ! [[झी टॉकीज]] |- | आठवडा ८, २०२१ | 1016 | 668 | 361 | 259 |- | आठवडा ९, २०२१ | 996 | 669 | 370 | 280 |- | आठवडा १०, २०२१ | 1073.51 | 681.7 | 350.47 | 286.19 |- | आठवडा ११, २०२१ | 1053.28 | 606.56 | 351.19 | 266.43 |- | आठवडा १२, २०२१ | 1082.2 | 657.9 | 369.9 | 302.89 |- | आठवडा १३, २०२१ | 1104.67 | 685.62 | 363.68 | 315.58 |- | आठवडा १४, २०२१ | 1317.92 (405) | 710.42 (218) | 380.33 (117) | 311.85 |- | आठवडा १५, २०२१ | 1215.16 | 620.16 | 350.08 | 339.39 |- | '''आठवडा १६, २०२१''' | <u>872.38</u> | 606.78 | <u>244.7</u> | 359.98 |- | '''आठवडा १७, २०२१''' | 905.88 | 561.35 | 266.98 | 410.3 |- | '''आठवडा १८, २०२१''' | 1192.27 (366) | 601.67 (185) | 315.26 (97) | 404.31 |- | आठवडा १९, २०२१ | 1227.87 | 675.88 | 352.87 |- | '''आठवडा २०, २०२१''' | 1012.39 | 621.55 | 323.56 | 330.35 |- | आठवडा २१, २०२१ | 1157.45 (355) | 706.53 (217) | 388.49 | 353.59 |- | आठवडा २२, २०२१ | 1180.5 | 711.16 | 370.32 | 360.95 |- | आठवडा २३, २०२१ | 1239.43 (380) | 648.76 (199) | 376.31 (116) |- | आठवडा २४, २०२१ | 1202.96 | 645.39 | 405.62 |- | आठवडा २५, २०२१ | 1179.75 | 650.95 | 391.14 |- | आठवडा २६, २०२१ | 1230.57 | 636.42 | 391.11 |- | आठवडा २७, २०२१ | 1308.31 | 638.55 | 402.57 |- | आठवडा २८, २०२१ | 1306.51 | 671.35 | 407.29 |- | '''आठवडा २९, २०२१''' | 1350.29 | 615.5 | 426.66 | '''488.88''' |- | आठवडा ३०, २०२१ | 1439.23 (442) | 625.27 (192) | 447.99 (138) |- | आठवडा ३१, २०२१ | 1460.2 | 638.33 | 496.78 |- | आठवडा ३२, २०२१ | 1359.68 | 638.71 | 541.23 |- | आठवडा ३३, २०२१ | 1478.59 (454) | 656.17 | 572.48 |- | आठवडा ३४, २०२१ | 1365.04 (419) | 623.27 | 565.86 |- | आठवडा ३५, २०२१ | 1457.01 | 719.88 | 563.64 |- | आठवडा ३६, २०२१ | 1434.7 | 646.53 | 569.69 |- | आठवडा ३७, २०२१ | 1519.22 (466) | 658.66 (202) | 522.83 (160) |- | आठवडा ३८, २०२१ | 1507.05 | 673.96 | 587.73 |- | आठवडा ३९, २०२१ | 1419.85 | 671.6 | 562.29 |- | आठवडा ४०, २०२१ | 1263.24 | 626.12 | 528.18 |- | आठवडा ४१, २०२१ | 1347.61 | 646.98 | 562.99 |- | आठवडा ४२, २०२१ | 1402.23 | 709.72 | '''611.56''' |- | आठवडा ४३, २०२१ | 1349.95 | 659.17 | 567.4 |- | आठवडा ४४, २०२१ | 1354.91 | 737.81 | 485.84 |- | आठवडा ४५, २०२१ | 1475.55 (453) | 643.09 (197) | 514.55 (158) |- | आठवडा ४६, २०२१ | 1559.13 (479) | 638.5 (196) | 540.93 (166) |- | आठवडा ४७, २०२१ | 1528.44 (469) | 715.37 (220) | 576.38 (177) |- | आठवडा ४८, २०२१ | 1499.47 | 674.12 | 588.48 |- | आठवडा ४९, २०२१ | 1512.08 | 691.66 | 556.1 |- | आठवडा ५०, २०२१ | 1425.54 | 645.51 | 564.37 |- | आठवडा ५१, २०२१ | 1396.85 | 718.15 | 526.02 |- | आठवडा ५२, २०२१ | 1457.32 | 714.42 | 463.07 |- | आठवडा १, २०२२ | 1578.27 | 695.06 | 430.32 |- | आठवडा २, २०२२ | 1492.66 | 668.41 | 468.57 |- | आठवडा ३, २०२२ | 1474.24 | 636.87 | 484.15 |- | आठवडा ४, २०२२ | 1442.81 | 609.23 | 512.4 |- | आठवडा ५, २०२२ | 1372.02 | 742.99 | 471.2 |- | आठवडा ६, २०२२ | 1321.8 | 609.9 | 468.64 |- | आठवडा ७, २०२२ | 1326.7 | 609.41 | 423.05 |- | आठवडा ८, २०२२ | 1415.89 | 605.05 | 414.58 |- | आठवडा ९, २०२२ | 1451.78 | 596.76 | 392.41 |- | आठवडा १०, २०२२ | 1447.35 (444) | 572.46 (176) | 369.16 (113) |- | आठवडा ११, २०२२ | 1434.9 | 562.99 | 384.35 |- | आठवडा १२, २०२२ | 1445.64 | 546.65 | 405.62 |- | आठवडा १३, २०२२ | 1396.25 | 550.42 | 430.03 |- | आठवडा १४, २०२२ | 1465.01 | 441.22 | 395.48 |- | आठवडा १५, २०२२ | 1319.68 | 472.63 | 379.31 |- | आठवडा १६, २०२२ | 1383.18 | 488.56 | 353.63 |- | आठवडा १७, २०२२ | 1377.46 | 470.05 | 323.03 |- | आठवडा १८, २०२२ | 1297.35 | 497.97 | 331.81 |- | आठवडा १९, २०२२ | 1307.16 | 511.6 | 341.48 |- | आठवडा २०, २०२२ | 1225.08 | 512.35 | 316.46 |- | आठवडा २१, २०२२ | 1340.39 | 538.85 | 346.47 |- | आठवडा २२, २०२२ | 1458.19 | 525.84 | 360.34 |- | आठवडा २३, २०२२ | 1358.65 | 568.35 | 385.02 |- | आठवडा २४, २०२२ | 1450.45 | 589.26 | 359.23 |- | आठवडा २५, २०२२ | 1362.04 | 493.6 | 369.7 |- | आठवडा २६, २०२२ | 1364.56 | 514.48 | 404.55 |- | आठवडा २७, २०२२ | 1422.18 | 479.13 | 405.32 |- | आठवडा २८, २०२२ | 1491.22 | 501.36 | 436.67 | 356.36 |- | आठवडा २९, २०२२ | 1462.34 | 527.46 | 439.2 |- | आठवडा ३०, २०२२ | 1396.1 | 539.29 | 409.45 |- | आठवडा ३१, २०२२ | 1470.58 | 496.1 | 431.04 |- | आठवडा ३२, २०२२ | 1482.76 | 460.1 | 439.29 |- | आठवडा ३३, २०२२ | 1547.59 | 467.49 | 460.03 |- | आठवडा ३४, २०२२ | 1568.57 | 538.99 | 430.36 |- | आठवडा ३५, २०२२ | 1395.34 | 434.99 | 382.41 |- | आठवडा ३६, २०२२ | 1334.86 | 423.57 | 355.05 |- | आठवडा ३७, २०२२ | 1611.16 | 477.11 | 446.23 |- | आठवडा ३८, २०२२ | 1549.77 | 473.27 | 446.47 |- | आठवडा ३९, २०२२ | 1473.29 | 455.1 | 393.99 |- | आठवडा ४०, २०२२ | 1536.17 | 428.09 | 419.81 |- | आठवडा ४१, २०२२ | 1558.64 | 457.97 | 397.42 |- | आठवडा ४२, २०२२ | 1577.06 | 459.76 | 391.03 |- | आठवडा ४३, २०२२ | 1542.64 | 447.01 | 399.59 |- | आठवडा ४४, २०२२ | 1631.41 | 443.51 | 394.15 |- | आठवडा ४५, २०२२ | 1633.9 (502) | 437.97 (134) | 404.76 (124) |- | आठवडा ४६, २०२२ | 1622.17 | 460.65 | 418.24 |- | आठवडा ४७, २०२२ | 1624.24 | 462.07 | 448.78 |- | आठवडा ४८, २०२२ | 1636.78 (502) | 454.8 (140) | 444.26 (136) |- | '''आठवडा ४९, २०२२''' | 1602.33 | 439.14 (135) | 473.48 (145) |- | '''आठवडा ५०, २०२२''' | 1588.57 | 473.08 (145) | 507.52 (156) |- | '''आठवडा ५१, २०२२''' | 1518.51 | 449.74 | 479.44 |- | आठवडा ५२, २०२२ | 1568.14 | 502.6 | 475.11 |- | '''आठवडा १, २०२३''' | 1580.37 | 447.73 | 475.05 |- | '''आठवडा २, २०२३''' | 1605.64 | 429.89 | 471.22 |- | आठवडा ३, २०२३ | 1694.4 (520) | 446.44 (137) | 427.98 (131) |- | '''आठवडा ४, २०२३''' | 1615.59 | 411.25 | 416.82 |- | '''आठवडा ५, २०२३''' | 1612.77 | 420.19 | 430.05 |- | आठवडा ६, २०२३ | 1590.01 | 456.61 | 415.26 |- | आठवडा ७, २०२३ | 1634.23 (502) | 429.37 (132) | 401.25 (123) |- | '''आठवडा ८, २०२३''' | 1212.51 | <u>288.93</u> | 585.59 |- | '''आठवडा ९, २०२३''' | 1603.44 | 449.03 | 497.7 |- | '''आठवडा १०, २०२३''' | 1569.31 | 414.34 | 428.73 |- | आठवडा ११, २०२३ | 1554.68 | 433.96 | 403.41 |- | आठवडा १२, २०२३ | 1574.25 (484) | 444.46 (137) | 395.56 (122) |- | आठवडा १३, २०२३ | 1498.26 (460) | 511.91 (157) | 467.7 (144) |- | आठवडा १४, २०२३ | 1375.32 (423) | 416.89 (128) | 371 (114) |- | '''आठवडा १५, २०२३''' | 1269.91 (390) | 378.41 (116) | 413.51 (127) |- | आठवडा १६, २०२३ | 1301.83 | 407.58 | 406.54 |- | आठवडा १७, २०२३ | 1318.56 (405) | 391.63 (120) | 379.7 (117) |- | '''आठवडा १८, २०२३''' | 1339.34 (411) | 371.13 (114) | 412.84 (127) |- | आठवडा १९, २०२३ | 1286.86 | 380.25 | 371.45 |- | '''आठवडा २०, २०२३''' | 1346.82 | 363.42 | 411.51 |- | '''आठवडा २१, २०२३''' | 1303.9 | 357.37 | 375.98 |- | '''आठवडा २२, २०२३''' | 1421.59 | 357.09 (110) | 410.91 (126) |- | आठवडा २३, २०२३ | 1436.51 | 428.75 | 424.85 |- | आठवडा २४, २०२३ | 1380.19 | 441.8 | 412.97 |- | आठवडा २५, २०२३ | 1494.46 (459) | 431.61 (133) | 407.71 (125) |- | आठवडा २६, २०२३ | 1471.83 | 428.82 | 424.45 |- | '''आठवडा २७, २०२३''' | 1551.81 | 424.57 | 448.48 |- | आठवडा २८, २०२३ | 1540.29 | 459.48 | 438.49 |- | आठवडा २९, २०२३ | 1567.47 | 454.74 | 435.1 |- | '''आठवडा ३०, २०२३''' | 1508.66 | 435.32 | 453.8 |- | आठवडा ३१, २०२३ | 1560.58 | 456.38 | 431.59 |- | '''आठवडा ३२, २०२३''' | 1529.91 | 462.08 | 468.06 | 401.82 |- | '''आठवडा ३३, २०२३''' | 1632.16 | 439.67 | 491.61 | 372.9 |- | आठवडा ३४, २०२३ | 1759.39 (540) | 481.48 | 470.61 | 398.86 |- | आठवडा ३५, २०२३ | 1623.6 | 463.37 | 437.79 | 345.53 |- | आठवडा ३६, २०२३ | 1711.62 | 495.74 | 450.22 |- | आठवडा ३७, २०२३ | 1611.2 | 452.15 | 443.18 |- | आठवडा ३८, २०२३ | 1464.38 | 436.62 | 430.23 |- | '''आठवडा ३९, २०२३''' | 1595.61 | 439.45 | 449.83 |- | आठवडा ४०, २०२३ | 1832.75 | 534.45 | 471.24 |- | आठवडा ४१, २०२३ | 1731.7 | 464.07 | 410.51 |- | आठवडा ४२, २०२३ | 1714.47 | 436.39 | 378.07 |- | आठवडा ४३, २०२३ | 1675.23 (514) | 436.79 (134) | 382.22 (117) |- | आठवडा ४४, २०२३ | 1674.78 | 437.71 | 395.13 |- | आठवडा ४५, २०२३ | 1676.04 | 465.46 | 389.51 |- | आठवडा ४६, २०२३ | 1570.88 | 402.18 |- | आठवडा ४७, २०२३ | 1747.41 | 449.75 | 377.93 |- | आठवडा ४८, २०२३ | 1761.46 (541) | 435.11 (134) | 353.73 (109) |- | आठवडा ४९, २०२३ | 1719.91 | 490.56 | 376.78 |- | आठवडा ५०, २०२३ | 1735.55 | 479.65 | 407.41 |- | आठवडा ५१, २०२३ | 1776.16 | 488.23 | 375.09 |- | आठवडा ५२, २०२३ | 1708.4 | 463.56 | 376.35 |- | आठवडा १, २०२४ | 1715.59 | 443.04 | 389.05 |- | आठवडा २, २०२४ | 1678.98 | 469.49 | 365.2 |- | आठवडा ३, २०२४ | 1688.83 | 462.43 |- | आठवडा ४, २०२४ | 1581.72 | 482.97 | 385.78 |- | आठवडा ५, २०२४ | 1625.23 | 488.22 | 394.09 |- | आठवडा ६, २०२४ | 1684.54 | 468.92 | 395.36 |- | आठवडा ७, २०२४ | 1653.98 | 491.33 | 373.85 |- | आठवडा ८, २०२४ | 1584.28 | 468.08 | 372.46 |- | आठवडा ९, २०२४ | 1573.99 | 462.86 | 359.59 |- | आठवडा १०, २०२४ | 1661.25 | 452.23 | 348.24 |- | आठवडा ११, २०२४ | 1749.5 | 453.71 | 329.89 |- | आठवडा १२, २०२४ | '''1901.83''' | 494.67 | 297.83 |- | आठवडा १३, २०२४ | 1707.26 | 523.69 |- | आठवडा १४, २०२४ | 1664.11 | 511.27 |- | आठवडा १५, २०२४ | 1625.35 | 506.08 |- | आठवडा १६, २०२४ | 1428.67 | 532.85 |- | आठवडा १७, २०२४ | 1460.6 | 521.18 |- | आठवडा १८, २०२४ | 1463.86 | 529.87 |- | आठवडा १९, २०२४ | 1441.16 | 515.6 |- | आठवडा २०, २०२४ | 1327.15 | 487.3 |- | आठवडा २१, २०२४ | 1415.2 | 477.59 |- | आठवडा २२, २०२४ | 1558.87 | 533.58 |- | आठवडा २३, २०२४ | 1455.71 | 503.52 |- | आठवडा २४, २०२४ | 1483.34 | 510.4 |- | आठवडा २५, २०२४ | 1501.4 | 538.17 |- | आठवडा २६, २०२४ | 1489.54 | 548.48 |- | आठवडा २७, २०२४ | 1475.31 | 532.05 |- | आठवडा २८, २०२४ | 1477.57 | 540.71 |- | आठवडा २९, २०२४ | 1544.32 | 536.04 | | 353.71 |- | आठवडा ३०, २०२४ | 1567.88 | 502.65 |- | आठवडा ३१, २०२४ | 1676.29 | 494.1 | | 321.47 |- | आठवडा ३२, २०२४ | 1582.73 | 522.67 | 341.47 |- | आठवडा ३३, २०२४ | 1509.66 | 532.49 | 362.56 |- | आठवडा ३४, २०२४ | 1457.21 | 491.63 | 347.83 |- | आठवडा ३५, २०२४ | 1629.42 | 545.08 | 451.41 |- | आठवडा ३६, २०२४ | 1781.63 | 549.18 | 459.94 |- | आठवडा ३७, २०२४ | 1598 | 494.67 | 449.82 |- | आठवडा ३८, २०२४ | 1663.68 | 498.3 | 464.75 |- | '''आठवडा ३९, २०२४''' | 1606.35 | 496.92 | 540.59 |- | '''आठवडा ४०, २०२४''' | 1552.43 | 493.84 | 562.73 |- | आठवडा ४१, २०२४ | 1574.26 | 529.18 | 385.76 |- | आठवडा ४२, २०२४ | 1553.06 | 558.5 |- | आठवडा ४३, २०२४ | 1659.63 | 559.19 |- | आठवडा ४४, २०२४ | 1592.41 | 612.19 |- | आठवडा ४५, २०२४ | 1621.18 | 566.71 |- | आठवडा ४६, २०२४ | 1615.65 | 563.94 |- | आठवडा ४७, २०२४ | 1634.63 | 557.37 |- | आठवडा ४८, २०२४ | 1604.49 | 544.96 |- | आठवडा ४९, २०२४ | 1630.64 | 536.81 |- | आठवडा ५०, २०२४ | 1576.71 | 538.73 |- | आठवडा ५१, २०२४ | 1617.37 | 517.17 |- | आठवडा ५२, २०२४ | 1560.53 | 562.48 |- | आठवडा ५३, २०२४ | 1570.87 | 579.49 |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग ३ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[झी मराठी]] ! [[सन मराठी]] |- | आठवडा १, २०२५ | 1536.32 | 597.76 |- | आठवडा २, २०२५ | 1532.67 | 647.9 |- | आठवडा ३, २०२५ | 1521.6 | 646.67 |- | आठवडा ४, २०२५ | 1488.7 | 687.57 | 264.47 |- | आठवडा ५, २०२५ | 1438.9 | 654.33 | 277.06 |- | आठवडा ६, २०२५ | 1697.05 | 627.72 | 268.05 |- | आठवडा ७, २०२५ | 1619.74 | 593.48 |- | आठवडा ८, २०२५ | 1534.75 | 585.68 |- | आठवडा ९, २०२५ | 1613.16 | 589.94 |- | आठवडा १०, २०२५ | 1528.25 | 600.66 |- | आठवडा ११, २०२५ | 1666.29 | 686.99 | 306.44 |- | आठवडा १२, २०२५ | 1506.31 | 630.74 |- | आठवडा १३, २०२५ | 1510.23 | 583.68 |- | आठवडा १४, २०२५ | 1511.08 | 591.14 |- | आठवडा १५, २०२५ | 1419.57 | 575.19 |- | आठवडा १६, २०२५ | 1361.08 | 588.09 |- | आठवडा १७, २०२५ | 1363.2 | 604.27 |- | आठवडा १८, २०२५ | 1246.91 | 577.87 |- | आठवडा १९, २०२५ | 1308.69 | 572.0 |- | आठवडा २०, २०२५ | 1189.4 | 561.12 |- | आठवडा २१, २०२५ | 1355.31 | 562.09 |- | आठवडा २२, २०२५ | 1407.17 | 611.3 |- | आठवडा २३, २०२५ | 1469.89 | 668.48 |- | आठवडा २४, २०२५ | 1441.44 | 613.14 |- | आठवडा २५, २०२५ | 1417.13 | 632.94 |- | आठवडा २६, २०२५ | 1414.68 | 683.25 | 296.14 |- | आठवडा २७, २०२५ | 1458.56 | 662.22 |- | आठवडा २८, २०२५ | 1446.1 | 696.55 | 313.65 |- | आठवडा २९, २०२५ | 1460 | 675.11 | 299.55 |- | आठवडा ३०, २०२५ | 1580.55 | 654.88 |- | आठवडा ३१, २०२५ | 1515.8 | 667.89 | 311.23 |- | आठवडा ३२, २०२५ | 1583.35 | 668.95 | 314.38 |- | आठवडा ३३, २०२५ | 1532.29 | 665.64 | 360.25 |- | आठवडा ३४, २०२५ | 1485.28 | 652.38 | 352.08 |- | आठवडा ३५, २०२५ | 1484.16 | 642.21 | 340.52 |- | आठवडा ३६, २०२५ | 1562.75 | 682.63 | 344.19 |- | आठवडा ३७, २०२५ | 1543.17 | 665.51 | 323.66 |- | आठवडा ३८, २०२५ | 1564.75 | 629.58 | 339.9 |- | आठवडा ३९, २०२५ | 1553.55 | 667.42 | 355.03 |- | आठवडा ४०, २०२५ | 1622.45 | 707.91 | 329.07 |- | आठवडा ४१, २०२५ | 1606.03 | 757.07 | 316.59 |- | आठवडा ४२, २०२५ | 1472.12 | 694.8 | 305 |- | आठवडा ४३, २०२५ | 1514.4 | 707.35 | 293.71 |- | आठवडा ४४, २०२५ | 1452.48 | 711.74 | 327.07 |- | आठवडा ४५, २०२५ | 1435.62 | 766.25 | 335.79 |- | आठवडा ४६, २०२५ | 1434.01 | 730.97 | 340.47 |- | आठवडा ४७, २०२५ | 1436.83 | 729.15 | 345.49 |- | आठवडा ४८, २०२५ | 1404.92 | 716.39 | 382.16 |- | आठवडा ४९, २०२५ | 1355.42 | 723.72 | '''382.74''' |- | आठवडा ५०, २०२५ | 1345.6 | 734.73 | 377.75 |- | आठवडा ५१, २०२५ | 1394.16 | '''779.97''' | 351.4 |- | आठवडा ५२, २०२५ | 1378.58 | 752.24 | 365.24 |- | आठवडा १, २०२६ | 1357.74 | 763.55 | 362.75 |- | आठवडा २, २०२६ | 1292.59 | 710.35 | 329.13 |- | आठवडा ३, २०२६ | 1308.05 | 706.6 | 368.8 |- | आठवडा ४, २०२६ | 1213.44 | 693.14 | 338.62 |- | आठवडा ५, २०२६ | 1235.11 | 749.99 | 344.47 |- | आठवडा ६, २०२६ | 1242.97 | 692.78 | 379.95 |- | आठवडा ७, २०२६ | 1252.89 | 707.52 | 348.58 |- | आठवडा ८, २०२६ | 1317.94 | 726.51 | 343.0 |- | आठवडा ९, २०२६ | 1330.63 | 658.7 | 352.96 |- | आठवडा १०, २०२६ | 1219.47 | 679.92 | 346.28 |- | आठवडा ११, २०२६ | 1298.88 | 672.84 | 327.98 |- | आठवडा १२, २०२६ | 1240.08 | 703.02 | 328.56 |- | आठवडा १३, २०२६ | 1101.65 | 645.1 | 373.23<br>मराठी न्यूझ |- | आठवडा १४, २०२६ | 1125.84 | 671.1 | 345.25 |- | आठवडा १५, २०२६ | 1077.5 | 686.3 | 355.56 |- | आठवडा १६, २०२६ | 1057.52 | 686.13 | 362.12 |- | आठवडा १७, २०२६ | 1090.4 | 692.24 | 355.07 |- | आठवडा १८, २०२६ | 1090.51 | 724.35 | 336.09 |} == २००६-०८ == === आठवडा १६ (१७ ते २३ एप्रिल २००६) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! हिंदी भाषिक मार्केट |- | १ | २० | रात्री ८ | [[या सुखांनो या]] | ०.९ |} === आठवडा ३२ (६ ते १२ ऑगस्ट २००६)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 06/08/2006 to 12/08/2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019225842/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php4?ch=Zee%20Marathi&startperiod=06/08/2006&endperiod=12/08/2006|archive-date=2006-10-19|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php4?ch=Zee%20Marathi&startperiod=06/08/2006&endperiod=12/08/2006}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९८ | संध्या. ७.३० | [[झी मराठी पुरस्कार २००६]] | १.९ |} === आठवडा ३९ (२१ ते २७ सप्टेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 21/09/2008 to 27/09/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081016221537/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=21/09/2008&endperiod=27/09/2008|archive-date=2008-10-16|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=21/09/2008&endperiod=27/09/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८८ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | ०.८५ |} === आठवडा ४५ (२ ते ८ नोव्हेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 02/11/2008 to 08/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202064723/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=02/11/2008&endperiod=08/11/2008|archive-date=2008-12-02|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=02/11/2008&endperiod=08/11/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६७ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.०२ |- | २ | ७९ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९२ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७७ |} === आठवडा ४६ (९ ते १५ नोव्हेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३१ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.२४ |- | २ | ५२ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९८ |- | ३ | ६८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८५ |- style="background:LightGray | ४ | ८१ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८ |- | ५ | ९५ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.७१ |} === आठवडा ४७ (१६ ते २२ नोव्हेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/11/2008 to 22/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208092225/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008|archive-date=2008-12-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/11/2008 to 22/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208092518/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008|archive-date=2008-12-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | २९ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.१५ |- | २ | ५० | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९४ |- | ३ | ५८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८९ |- | ४ | ६४ | रात्री ८ | [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] | ०.८४ |- style="background:LightGray | ५ | ७२ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७८ |- | ६ | ८९ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.७ |- style="background:LightGray" | ७ | ९० | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.७ |} === आठवडा ४९ (३० नोव्हेंबर ते ६ डिसेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४६ | संध्या. ७.३० | अजय-अतुल लाइव्ह | १.१७ |- | २ | ७४ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८८ |- style="background:LightGray | ३ | ७९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८५ |- | ४ | ८४ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८२ |- style="background:LightGray" | ५ | ९१ | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.७९ |} === आठवडा ५० (७ ते १३ डिसेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 07/12/2008 to 13/12/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231234041/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008|archive-date=2008-12-31|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 07/12/2008 to 13/12/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231233959/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008|archive-date=2008-12-31|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४५ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.३३ |- | २ | ७२ | संध्या. ७.३० | [[नवरा माझा नवसाचा]] | ०.९८ |- | ३ | ७३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९८ |- | ४ | ८६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- style="background:LightGray | ५ | ९७ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७८ |} === आठवडा ५१ (१४ ते २० डिसेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३५ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.४६ |- | २ | ७७ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | १.० |- | ३ | ८८ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.९ |- | ४ | ९५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८५ |} == २००९ == === आठवडा १ (४ ते १० जानेवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 04/01/2009 to 10/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122201135/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009|archive-date=2009-01-22|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 04/01/2009 to 10/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122200948/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009|archive-date=2009-01-22|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.५५ |- | २ | ७३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९७ |- style="background:LightGray | ३ | ९२ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८२ |- | ४ | ९६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८ |} === आठवडा २ (११ ते १७ जानेवारी २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.५३ |- | २ | ७९ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९५ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८७ |} === आठवडा ३ (१८ ते २४ जानेवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/01/2009 to 24/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208173523/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009|archive-date=2009-02-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/01/2009 to 24/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208173041/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009|archive-date=2009-02-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | १९ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | २.० |- | २ | ५५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | १.११ |- | ३ | ६८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | १.०२ |- style="background:LightGray | ४ | ७३ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.९८ |- | ५ | ८९ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.८९ |} === आठवडा ४ (२५ ते ३१ जानेवारी २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ९३ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८७ |} === आठवडा ५ (१ ते ७ फेब्रुवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/02/2009 to 07/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226010253/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009|archive-date=2009-02-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/02/2009 to 07/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226010125/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009|archive-date=2009-02-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | २० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | २.१ |- style="background:LightGray | २ | ६९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | १.० |- | ३ | ८१ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- | ४ | ९२ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८ |- style="background:LightGray | ५ | ९६ | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.८ |} === आठवडा ६ (८ ते १४ फेब्रुवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/02/2009 to 14/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307013359/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009|archive-date=2009-03-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/02/2009 to 14/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307013737/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009|archive-date=2009-03-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | १० | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] महाअंतिम सोहळा | २.६६ |- | २ | ७८ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- style="background:LightGray | ३ | ८० | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८७ |- | ४ | ९८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७७ |} === आठवडा ९ (१ ते ७ मार्च २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/03/2009 to 07/03/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323024753/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/03/2009&endperiod=07/03/2009|archive-date=2009-03-23|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/03/2009&endperiod=07/03/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ८१ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.९ |} === आठवडा ११ (१५ ते २१ मार्च २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८१ |- | २ | ९६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.७५ |- style="background:LightGray | ३ | ९७ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७५ |} === आठवडा १२ (२२ ते २८ मार्च २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ८९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८ |} == २०१० == === आठवडा १ (३ ते ९ जानेवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 03/01/2010 to 09/01/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100126144914/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=03/01/2010&endperiod=09/01/2010|archive-date=2010-01-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=03/01/2010&endperiod=09/01/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ५७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | १.० |- | २ | ८० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प]] | ०.९ |- | ३ | ८३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९ |} === आठवडा २ (१० ते १६ जानेवारी २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प]] | १.० |- | २ | ७३ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | १.० |- | ३ | ७६ | संध्या. ७.३० | झी गौरव पुरस्कार | ०.९ |- | ४ | ९४ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |} === आठवडा ५ (३१ जानेवारी ते ६ फेब्रुवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 31/01/2010 to 06/02/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227055037/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=31/01/2010&endperiod=06/02/2010|archive-date=2010-02-27|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=31/01/2010&endperiod=06/02/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४६ | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प]] महाअंतिम सोहळा | १.१ |- | २ | ७५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८ |- | ३ | ९८ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ६ (७ ते १३ फेब्रुवारी २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- | २ | ८७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |- | ३ | ९१ | संध्या. ७.३० | [[दे धक्का]] | ०.७ |- | ४ | १०० | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७ |} === आठवडा ७ (१४ ते २० फेब्रुवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 14/02/2010 to 20/02/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603040615/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=14/02/2010&endperiod=20/02/2010|archive-date=2010-06-03|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=14/02/2010&endperiod=20/02/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९२ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |} === आठवडा ९ (२८ फेब्रुवारी ते ६ मार्च २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७ |} === आठवडा ११ (१४ ते २० मार्च २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 14/03/2010 to 20/03/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331132856/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=14/03/2010&endperiod=20/03/2010|archive-date=2010-03-31|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=14/03/2010&endperiod=20/03/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८५ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८ |- | २ | ९७ | संध्या. ७.३० | फॉरेनची पाटलीण | ०.७ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा १२ (२१ ते २७ मार्च २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७२ | संध्या. ७.३० | [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] महाअंतिम सोहळा | ०.८ |- | २ | १०० | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा १६ (१८ ते २४ एप्रिल २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/04/2010 to 24/04/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507110158/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/04/2010&endperiod=24/04/2010|archive-date=2010-05-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/04/2010&endperiod=24/04/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.६ |} === आठवडा १७ (२५ एप्रिल ते १ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 25/04/2010 to 01/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608102842/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=25/04/2010&endperiod=01/05/2010|archive-date=2010-06-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=25/04/2010&endperiod=01/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.६८ |} === आठवडा २० (१६ ते २२ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/05/2010 to 22/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913071355/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/05/2010&endperiod=22/05/2010|archive-date=2010-09-13|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/05/2010&endperiod=22/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८ |} === आठवडा २१ (२३ ते २९ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 23/05/2010 to 29/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608101246/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=23/05/2010&endperiod=29/05/2010|archive-date=2010-06-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=23/05/2010&endperiod=29/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७६ |} === आठवडा २२ (३० मे ते ५ जून २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 30/05/2010 to 05/06/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618012139/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=30/05/2010&endperiod=05/06/2010|archive-date=2010-06-18|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=30/05/2010&endperiod=05/06/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६६ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८३ |} === आठवडा २४ (१३ ते १९ जून २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 13/06/2010 to 19/06/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227114040/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=13/06/2010&endperiod=19/06/2010|archive-date=2010-12-27|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=13/06/2010&endperiod=19/06/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८८ | संध्या. ७.३० | लखलख चंदेरी | ०.७९ |- | २ | ९५ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७६ |} === आठवडा २६ (२७ जून ते ३ जुलै २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 27/06/2010 to 03/07/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100719100204/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=27/06/2010&endperiod=03/07/2010|archive-date=2010-07-19|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=27/06/2010&endperiod=03/07/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८६ |- | २ | ९४ | संध्या. ७.३० | [[एक डाव धोबीपछाड]] | ०.७३ |} === आठवडा २७ (४ ते १० जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७१ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.९ |} === आठवडा २८ (११ ते १७ जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८२ |} === आठवडा २९ (१८ ते २४ जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | संध्या. ७.३० | [[नटरंग]] | १.५१ |- | २ | ६४ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.९४ |- | ३ | १०० | संध्या. ७.३० | [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] | ०.७१ |} === आठवडा ३१ (१ ते ७ ऑगस्ट २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/08/2010 to 07/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825214347/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=01/08/2010&endperiod=07/08/2010|archive-date=2010-08-25|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=01/08/2010&endperiod=07/08/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | ०.८८ |- | २ | ७२ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८७ |- | ३ | ७४ | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प]] महाअंतिम सोहळा | ०.८६ |} === आठवडा ३२ (८ ते १४ ऑगस्ट २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/08/2010 to 14/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100826070933/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010|archive-date=2010-08-26|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/08/2010 to 14/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828223958/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010|archive-date=2010-08-28|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७८ |- | २ | ९१ | रात्री ९ | [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] १ तासाचा विशेष भाग | ०.७३ |- style="background:LightGray | ३ | ९२ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.७३ |- | ४ | ९९ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.६८ |} === आठवडा ३३ (१५ ते २१ ऑगस्ट २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४२ | संध्या. ७.३० | [[फू बाई फू]] महाअंतिम सोहळा | १.३६ |- | २ | ८१ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७९ |- | ३ | ८८ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७३ |- | ४ | ९४ | संध्या. ७.३० | [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] | ०.७२ |} === आठवडा ३४ (२२ ते २८ ऑगस्ट २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७९ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८४ |- | २ | ९१ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ३५ (२९ ऑगस्ट ते ४ सप्टेंबर २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७५ |- | २ | ९३ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७३ |} === आठवडा ३६ (५ ते ११ सप्टेंबर २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३७ | संध्या. ७.३० | [[मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय!]] | १.४७ |- | २ | ८४ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८१ |- | ३ | ९७ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७४ |} === आठवडा ३७ (१२ ते १८ सप्टेंबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 12/09/2010 to 18/09/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101004202140/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=12/09/2010&endperiod=18/09/2010|archive-date=2010-10-04|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=12/09/2010&endperiod=18/09/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ४३ (२४ ते ३० ऑक्टोबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 24/10/2010 to 30/10/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118064119/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010|archive-date=2010-11-18|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७ |} === आठवडा ४८ (२८ नोव्हेंबर ते ४ डिसेंबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 28/11/2010 to 04/12/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221072018/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010|archive-date=2010-12-21|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 28/11/2010 to 04/12/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221071627/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010|archive-date=2010-12-21|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७ |- style="background:LightGray | २ | १०० | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.७ |} == २०११-१२ == === आठवडा १२ (१८ ते २४ मार्च २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 12 (18/03/2012-24/03/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413205815/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012|archive-date=2012-04-13|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 12 (18/03/2012-24/03/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413205755/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012|archive-date=2012-04-13|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 24/10/2010 to 30/10/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118064119/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010|archive-date=2010-11-18|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६४ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८९ |- style="background:LightGray | २ | ८१ | रात्री ९.३० | [[ढोलकीच्या तालावर]] | ०.७४ |- | ३ | ८५ | रात्री ८.३० | [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] | ०.७३ |- style="background:Orange | ४ | ९८ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.६७ |} === आठवडा १५ (८ ते १४ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 15 (08/04/2012-14/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425233411/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012|archive-date=2012-04-25|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 15 (08/04/2012-14/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425233355/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012|archive-date=2012-04-25|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६० | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९५ |- style="background:Orange | २ | ७० | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.८१ |- style="background:Orange | ३ | ८४ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.७३ |- style="background:LightGray | ४ | ९६ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६६ |} === आठवडा १६ (१५ ते २१ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 16 (15/04/2012-21/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605235516/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012|archive-date=2012-06-05|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 16 (15/04/2012-21/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606000117/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012|archive-date=2012-06-06|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६५ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९२ |- style="background:Orange | २ | ६६ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९ |- style="background:Orange | ३ | ८५ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.६७ |- style="background:LightGray | ४ | ८९ | संध्या. ७ | [[ढोलकीच्या तालावर]] महाअंतिम सोहळा | ०.६५ |- style="background:LightGray | ५ | ९० | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६५ |} === आठवडा १७ (२२ ते २८ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ७१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९६ |- style="background:Orange | २ | ७५ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.८८ |- style="background:Orange | ३ | ७७ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८४ |} === आठवडा १९ (६ ते १२ मे २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 19 (06/05/2012-12/05/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010350/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=06/05/2012&endperiod=12/05/2012|archive-date=2012-05-29|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=06/05/2012&endperiod=12/05/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६४ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९४ |- style="background:Orange | २ | ६६ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९३ |- style="background:LightGray | ३ | ८२ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.७२ |- style="background:LightGray | ४ | ८९ | रात्री ९ | [[कालाय तस्मै नमः (मालिका)|कालाय तस्मै नमः]] | ०.६८ |- style="background:LightGray | ५ | ९४ | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.६५ |} === आठवडा २१ (२० ते २६ मे २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ५१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | १.०८ |- style="background:Orange | २ | ६२ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८८ |- style="background:Orange | ३ | ७६ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.७८ |} === आठवडा २२ (२७ मे ते २ जून २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224005923/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2013-02-24|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120702075713/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2012-07-02|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224081637/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Z%20Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2013-02-24|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Z%20Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ४१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | १.२२ |- style="background:Orange | २ | ४८ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | १.०७ |- style="background:Orange | ३ | ६० | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.८५ |- style="background:LightGray | ४ | ८८ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६७ |- | ५ | ९४ | रात्री ९.३० | [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] | ०.६५ |- style="background:LightGray | ६ | ९५ | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.६५ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:याद्या]] bxgvzeio9w3fpxkb92y715tj7m5p01o 0 374580 2684210 2683066 2026-05-14T02:24:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684210 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = आकाश भडसावळे | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = आकाश अजित भडसावळे | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1996|02|09}} | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = [[मराठी]], [[हिंदी]], [[इंग्रजी]] रंगभूमी आणि मालिका व चित्रपट | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | भाषा = मराठी | व्यवसाय = अभिनेता, दिग्दर्शक, नाट्य निर्माता | कारकीर्द_काळ = २०११ ते आजतागायत | प्रमुख_नाटके = होय मी सावरकर बोलतोय, [[टिळक आणि आगरकर]], वासूची सासू | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार =लिम्का बुक रेकॉर्ड | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | ट्विटर= | संकेतस्थळ = | धर्म = [[हिंदू]] | तळटिपा = |प्रभाव=[[विनायक दामोदर सावरकर]], [[बाळ गंगाधर टिळक]]}} '''आकाश भडसावळे''' हे नाट्य क्षेत्रातील एक व्यावसायिक अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते आहेत. ते अनेक वर्षांपासून नाट्य अभ्यासक आहेत. एका दिवसात ३ नाटकांचे १२ प्रयोग सादर करून त्यांनी नाट्यक्षेत्रात २०२४ साली जागतिक विक्रम केला आहे.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/name/nm13304995/|title=Akash Bhadsavle {{!}} Actor, Producer|website=IMDb|language=en-US|access-date=2025-12-13}}</ref> त्याची नोंद [[लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्‌स]] मध्ये घेतली गेली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/entertainment/bollywood/akash-bhadsavle-limca-book-of-world-record-know-about-actor-akash-bhadsavle-drama-entertainment-1234723|title=आकाश भडसावळेने केला रंगकर्मींची मान अभिमानाने उंचावणारा विश्वविक्रम|last=डेस्क|first=एबीपी माझा एंटरटेनमेंट|date=2023-12-05|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2025-12-13}}</ref> वयाच्या १९व्या वर्षी त्यांनी तरुण निर्माता म्हणून नाट्य निर्मिती सुरू केली आणि नव्या नाटकांबरोबर अनेक जुनी अभिजात नाटके मराठी रंगभूमीवर पुनरुजजीवित करून तरुण रंगकर्मींना प्रेरणा दिली. 'अभिजात' आणि 'सवाईगंधर्व'<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sawaaigandharva.com/|title=सवाईगंधर्व संकेतस्थळ|url-status=dead|access-date=2025-12-13|archive-date=2024-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240817101133/https://www.sawaaigandharva.com/}}</ref> या त्यांच्या दोन संस्था गेली अनेक वर्षे नाट्य व संगीत क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य करीत आहेत. == अभिनय सूची == === नाटक === भडसावळे यांनी साकारलेल्या काही भूमिका पुढील प्रमाणे आहेत. * होय, मी सावरकर बोलतोय - स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर (तात्याराव) सावरकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/voluntary-rehearsal-play-yes-i-am-savarkar-boltoy-pune-a684/|title=‘होय मी सावरकर बोलतोय’नाटकाचे पुण्यात स्वेच्छा प्रयोग|last=author/lokmat-news-network|date=2020-12-15|website=Lokmat|language=mr|access-date=2025-12-13}}</ref> * [[संगीत सौभद्र]] - * [[संगीत स्वयंवर (नाटक)]] - जरासंध / एकदंत * संगीत संत गोरा कुंभार - सासरा * (संगीत) हे बंध रेशमाचे - बन्सी * [[टिळक आणि आगरकर (नाटक)]] - सुधारक गोपाळ गणेश आगरकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/tilak-and-agarkar-drama-once-again-on-stage-on-the-occasion-of-death-anniversary-of-bal-gangadhar-tilak/articleshow/84664701.cms|title=सह्याद्रीवर 'टिळक आणि आगरकर'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2025-12-14}}</ref> * संगीत चंद्रप्रिया - भैरव, सेनापती * (संगीत) गीता गाती ज्ञानेश्वर - संत निवृत्तीनाथ * देहभान - आबासाहेब * [[मी नथुराम गोडसे बोलतोय]] - महात्मा गांधी, देविदास गांधी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.publicsamachar.in/breaking-news/27126/|title=ओरिजनल ‘नथुराम गोडसे’ पुन्हा एकदा रंगमंचावर.! लवकरच ८१८ वा प्रयोग…|last=Samachar|first=Public|date=2023-11-20|website=Public Samachar|language=en-US|access-date=2025-12-14}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * सुखांशी भांडतो आम्ही - सदाशिव * वासूची सासू - अण्णा आणि स्त्री भूमिका - सासू <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/abhijit-kelkar-ankur-wadhave-and-other-in-vasuchi-sasu-marathi-drama/articleshow/89249700.cms|title=रंगभूमीवरील अजरामर नाटक 'वासूची सासू' पुन्हा एकदा प्रेक्षकांच्या भेटीला|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2025-12-14}}</ref> * सागरा प्राण तळमळला - क्रांतिवीर गणेश दामोदर (बाबाराव) सावरकर, नाना <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tarunbharat.net/Encyc/2023/7/26/Savarkar-s-Hinduism.html|title=सावरकरांचे हिंदुत्व प्रत्येकापर्यंत पोहचविणे आवश्यक!|website=www.tarunbharat.net|language=en|access-date=2025-12-14}}</ref> * नथुराम गोडसे मस्ट डाय (इंग्लिश नाटक) - महात्मा गांधी, देविदास गांधी * नथुराम को मरना होगा (हिन्दी नाटक) - महात्मा गांधी, देविदास गांधी * हेरगिरी चालू आहे - मिस्टर प्राधान <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/bharat-dabholkar-debut-marathi-theatre-hergiri-chalu-aahe-natak-promotion-1212916.html|title=भरत दाभोळकरांची मराठी रंगभूमीवर 'हेरगिरी चालू आहे'! स्वतः रिक्षा चालवत गाठलं नाट्यगृह; पाहा हटके प्रमोशन|last=Navarashtra|date=2026-04-27|website=Navarashtra|language=mr|access-date=2026-04-27}}</ref><br /> === मालिका <ref name=":0" /> === त्यांनी अभिनय केलेल्या मालिका आणि प्रसारण माध्यमे पुढील प्रमाणे आहेत. * साजणा (झी युवा) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt10305758/?ref_=nm_knf_c_3|title=Saajanaa|website=IMDb|url-status=live}}</ref> * लक्ष्य (स्टार प्रवाह) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt5762426/fullcredits/?ref_=tt_cst_sm|title=Lakshya|website=IMDb|url-status=live}}</ref> * गर्जा महाराष्ट्र (सोनी मराठी) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt9437564/?ref_=nm_knf_c_4|title=Garja Maharashtra|website=IMDb|url-status=live}}</ref><br /> === चित्रपट <ref name=":0" /> === भडसावळे यांनी अभिनय केलेले चित्रपट आणि वर्ष पुढील प्रमाणे आहेत. * वेल डन आई - २०२५ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt38454480/?ref_=nm_knf_t_1|title=Well Done Aai|website=IMDb|url-status=live}}</ref> == निर्मित नाटके <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rangabhoomi.com/news/abhijat-mahamaohtsav-akash-bhadsavle-natyajagran/|title=अभिजात संस्थेतर्फे कलाकारांचा २४ तासांचा नाट्यजागर! • रंगभूमी.com|last=जाधव|first=साक्षी|date=2025-11-25|website=https://www.rangabhoomi.com/|language=en-US|access-date=2025-12-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/swanandi-tikekar-to-play-babyraje-role-in-sundar-mi-honar-marathi-natak/articleshow/120694541.cms|title=पु. ल. देशपांडेंनी लिहिलेलं नाटक ३० वर्षांनी रंगभूमीवर, स्वानंदी टिकेकर दिसणार 'या' भूमिकेत|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2025-12-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/entertainment/theatre/ajay-purkar-new-marathi-drama-friend-request-marathi-natak-prasad-dani-kumar-natak-know-entertainment-latest-update-upcoming-dramas-1248734|title='सुभेदार'नंतर अजय पुरकर यांचं रंगभूमीवर कमबॅक; 'फ्रेन्ड रिक्वेस्ट'ने उडवली खळबळ|last=डेस्क|first=एबीपी माझा एंटरटेनमेंट|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-03-11}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/bharat-dabholkar-debut-marathi-theatre-hergiri-chalu-aahe-natak-promotion-1212916.html|title=भरत दाभोळकरांची मराठी रंगभूमीवर 'हेरगिरी चालू आहे'! स्वतः रिक्षा चालवत गाठलं नाट्यगृह; पाहा हटके प्रमोशन|last=Navarashtra|date=2026-04-27|website=Navarashtra|language=mr|access-date=2026-04-27}}</ref> == त्यांनी निर्मित केलेली काही नाटके आणि वर्ष पुढील प्रमाणे आहेत. * होय, मी सावरकर बोलतोय (लेखक - [[अनंत ओगले]]) - २०१५ * टिळक आणि आगरकर (लेखक - [[विश्राम बेडेकर]]) - २०१७ * वासूची सासू (लेखक - [[प्रदीप दळवी]]) - २०२२ * नवरा आला वेशीपाशी - २०२३ * फ्रेन्ड रिक्वेस्ट (दिग्दर्शक - [[कुमार सोहोनी]]) - २०२४ * सुंदर मी होणार (लेखक - [[पु.ल. देशपांडे]]) - २०२५ * हेरगिरी चालू आहे (लेखक/दिग्दर्शक - [[भरत दाभोळकर]]) - २०२६ == सांगीतिक कार्यक्रम <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/mumbai/todays-latest-marathi-news-mum23h50753-txt-thane-today-20231121104807|title=गंधर्वगान कार्यक्रमातून जवानांसाठी मदत|last=CD|date=2023-11-21|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2025-12-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nashikcalling.com/nashik-swar-sawai-news-update/|title=नाशिकच्या कालिदासमध्ये घुमणार "स्वर सवाई" !|date=2024-04-26|website=Nashik Calling - Nashik News in Marathi|language=en-US|access-date=2025-12-14}}</ref> == भडसावळे यांनी निर्मित केलेले सांगीतिक कार्यक्रम व त्यातील गायक पुढील प्रमाणे आहेत. * गजलियत (गायक - केतकी भावे, नचिकेत देसाई) * गंधर्वगान (गायक - आनंदगंधर्व पं. [[आनंद भाटे]], स्वराधीश डॉ. भरत बलवल्ली) * स्वर सवाई (गायक - विदुषी [[आरती अंकलीकर-टिकेकर]], आनंदगंधर्व पं. [[आनंद भाटे]]) * स्वर साज (गायक - विदुषी [[आरती अंकलीकर-टिकेकर]], पंडित जयतीर्थ मेवुंडी) * रंग अभिषेकी (गायक - पं. [[शौनक अभिषेकी]], विदुषी [[मंजुषा कुलकर्णी-पाटील]]) == लिम्का बुक रेकॉर्ड साठी सादर केलेली नाटके (२०२४)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.adarshmaharashtra.in/full-story/8356/natya-ksetratila-nava-vikramavira-salaga-12-prayoga-karuna-akasa-bhadasavale-ne-modale-june-vikrama|title=Adarsh Maharashtra|last=Infotech|first=Sysmarche|website=www.adarshmaharashtra.in|language=en|access-date=2025-12-13}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.navarashtra.com/special-coverage/records-that-highlight-indias-diverse-achievements-are-documented-in-the-limca-book-of-records-598418.html|title=भारताच्या वैविध्यपूर्ण यशावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या विक्रमांचे दस्तऐवजीकरण लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डसमध्ये!|last=कदम|first=सुरुची|date=2024-08-14|website=Navarashtra|language=mr|access-date=2025-12-13}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.marathi.hindusthanpost.com/special/from-independence-to-fame-incredible-indias-diverse-achievements-documented-in-limca-book-of-records/|title=Records : लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डसमध्ये भारतातील आजवरच्या पराक्रमांचे संकलन|last=Bureau|first=HindusthanPost|date=2024-08-14|language=en-US|access-date=2025-12-14}}</ref> == ही नाटके ऑक्टोबर २०२२ मध्ये सादर झाली, ज्याची नोंद २०२४ च्या ‘लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्स’ मध्ये घेतली गेली - # टेलिपथी (सस्पेन्स ड्रामा | लेखक - योगेश सोमण) # मरणोत्पात (ब्लॅक कॉमेडी | लेखक - सुयश पुरोहित) # अस्थिकलश (गंभीर, सामाजिक-राजकीय | लेखक - इरफान मुजावर) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: भडसावळे, आकाश}} [[वर्ग:अभिनेते]] [[वर्ग:मराठी अभिनेते]] [[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते]] [[वर्ग:मराठी नाट्यकलाकार]] [[वर्ग:नाट्य दिग्दर्शक]] [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] 21i1elnp45x9cef7298l14suhgh437t 0 375624 2684265 2645819 2026-05-14T10:50:41Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684265 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग |नाव = गुलाबी मार्गिका |color = ffcbdb |इतर नावे = | image = Jaipur 03-2016 34 Jaipur Metro.jpg |स्थानिक नाव = गुलाबी लाईन ([[हिंदी भाषा|हिंदी]]) |प्रकार = [[जलद परिवहन]] |प्रणाली = [[जयपूर मेट्रो]] |प्रदेश = [[जयपूर]], [[राजस्थान]], [[भारत]] |गुणक = |सुरूवात−शेवट = [[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर]] ते [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]](सद्य)/ट्रान्सपोर्ट नगर(बांधकामाधीन) |जोडमार्ग = [[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)|केशरी मार्गिका]] (नियोजित) |स्थानके = ११ |प्रवासी संख्या = |गाडी क्रमांक = |मार्ग क्रमांक = |संकेतस्थळ = |नियोजित उद्घाटन = |कधी खुला = ३ जून २०१५ |Last extension = २३ सप्टेंबर २०२० |Closed = |Reopened = |मालक = जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन |चालक = जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन |डब्यांचा प्रकार = |मार्गाची लांबी = ११.२ |ट्रॅकची संख्या =२ |गेज = |विद्युतीकरण = २५ कि व्होल्ट्स ए.सी. ओव्हरहेड कॅटेनरी |कमाल वेग = |नकाशा = }} [[जयपूर मेट्रो|जयपूर मेट्रोची]] '''गुलाबी मार्गिका''' ही [[भारत|भारतातील]] [[जयपूर]] शहरातील [[जलद परिवहन|जलद वाहतूक]] प्रणालीचा एक भाग आहे. या मार्गिकेला जयपूरचा पूर्व-पश्चिम परिवहन मार्ग देखील म्हणतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref> या {{Convert|11.97|km|mi|sp=us}} लांबीच्या मार्गिकेवर पश्चिमेकडील [[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर]] पासून पूर्वेकडील [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]] पर्यंत ११ मेट्रो स्थानके आहेत. बहुतेक स्थानक उन्नत आहेत आणि काही स्थानक भूमिगत आहेत.ही मार्गिका जयपूरच्या सर्वात जुन्या भागाला उर्वरित भागाशी जोडण्याचे काम करते. ही मेट्रो मार्गिका ३ जून २०१५ रोजी सुरू झाली आणि ही लाईन ''पिंक सिटीमधून'' जात असल्याने तिला गुलाबी मार्गिका असे नाव देण्यात आले आहे. <ref name="brief-note">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref> या मारिकेची [[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)|केशरी मार्गिकेसोबत]] जोडणी आणि अदलाबदल करण्याची योजना आखली गेली आहे. ही मार्गिका मानसरोवरला [[भारतीय रेल्वे|भारतीय रेल्वेच्या]] [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक]], सिंधी कँप बस स्थानक, [[हवा महल]], टाउन हॉल, [[जंतर मंतर|जंतरमंतर]], [[सिटी पॅलेस (जयपूर)|सिटी पॅलेस]] या वारसा स्थळांशी जोडते. == इतिहास == खालील तारखा तर जनतेसाठी सेवा सुरू होण्याच्या तारखा दर्शवतात. या खासगी उदघाटनाच्या तारखा नाहीत. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="6" style="background:#ffcbdb" | <span style="color:black;">इतिहास</span> |- ! width="5%" | नाव ! width="5%" | उदघाटन तारीख ! colspan="2" width="5%" | अंत्यस्थानके ! width="10%" | लांबी ! width="5%" | स्थानक संख्या |- | टप्पा-१ ए <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref> | ३ जून २०१५ | [[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर]] | [[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] | {{Convert|9.63|km|mi|sp=us}} | ९ |- | टप्पा-१ बी | २३ सप्टेंबर २०२० <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref> | [[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] | [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]] | {{Convert|2.34|km|mi|sp=us}} | २ |- ! एकूण ! ! मानसरोवर ! बडी चौपर ! {{Convert|11.97|km|mi|sp=us}} ! ११ |} == मार्ग == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="65%" ! colspan="8" style="background:#ffcbdb" |<span style="color:BLACK;">गुलाबी मार्गिका</span> |- ! rowspan="2" width="1%" |# ! colspan="2" width="5%" |स्थानकाचे नाव ! rowspan="2" width="5%" |स्थानकांमधील अंतर (किमी) ! rowspan="2" width="5%" |उदघाटन ! rowspan="2" width="10%" |जोडमार्ग, अदलाबदल आणि महत्वाचे ठिकाण ! rowspan="2" width="5%" |मांडणी ! rowspan="2" width="5%" |गुणांक |- ![[मराठी भाषा|मराठी]] ![[हिंदी भाषा|हिंदी]] |- |1 |[[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर ]] |मानसरोवर |० |३ जून २०१५ | |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.879531|75.749971|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |2 |[[न्यू आतिश मार्केट मेट्रो स्थानक|न्यू आतिश मार्केट]] |नया आतिश मार्केट |१.४५४ |३ जून २०१५ |नाही |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.880308|75.764602|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |3 |[[विवेक विहार मेट्रो स्थानक|विवेक विहार]] |विवेक विहार |१.१०५ |३ जून २०१५ |नाही |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.888952|75.768499|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |4 |[[श्याम नगर मेट्रो स्थानक|श्याम नगर]] |श्याम नगर |०.८८१ |३ जून २०१५ |नाही |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.896650|75.770667|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |5 |[[राम नगर मेट्रो स्थानक|राम नगर]] |राम नगर |०.७४७ |३ जून २०१५ |नाही |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.901944|75.774652|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |6 |[[सिव्हिल लाईन्स मेट्रो स्थानक (जयपूर)|सिव्हिल लाईन्स]] |सिविल लाइन्स |१०८६ |३ जून २०१५ | |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.909585|75.781277|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |7 |[[रेल्वे स्थानक मेट्रो स्थानक (जयपूर)|रेल्वे स्थानक]] |रेल्वे स्टेशन |1.583 |३ जून २०१५ |[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक]] |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.918559|75.789903|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |8 |[[सिंधी कँप मेट्रो स्थानक|सिंधी कँप]] |सिन्धी कैंप |१.३३८ |३ जून २०१५ |[[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)|केशरी मार्गिका]]<br /><br />सिंधी कँप बस स्थानक |उन्नत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.922563|75.799747|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |9 |[[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] |चाँदपोल |०.७८६ |३ जून २०१५ |जल महाल |भूगत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.926370|75.807456|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |10 |[[छोटी चौपर मेट्रो स्थानक|छोटी चौपर]] |छोटी चौपड़ |१.२२१ |२३ सप्टेंबर २०२० |नाही |भूगत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.9246198|75.8184183|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |11 |[[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]] |बड़ी चौपड़ |०.८५३ |२३ सप्टेंबर २०२० |हवा महाल |भूगत |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|26.9229216|75.8268344|type:railwaystation_region:IN|format=dms}} |- |12 |रंगंज चौपर |रामगंज चौपड़ | - |बांधकामाधीन |नाही |भूगत | |- |13 |ट्रान्सपोर्ट नगर |ट्रांसपोर्ट नगर | - |बांधकामाधीन |नाही |उन्नत | |- |} == टप्पा-१ बी विस्तार == टप्पा-१ बी अंतर्गत, गुलाबी मार्गिका [[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] स्थानकापासून पूर्वेकडे २.३४९ किमी ने वाढविण्यात आली. [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपरपर्यंत]] मार्ग वाढवण्यासाठी आणखी दोन स्थानके बांधण्यात आली. या विस्तारातील स्थानके ही आहेत: ''१) [[छोटी चौपर मेट्रो स्थानक|छोटी चौपर]]'' ''२) [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]]'' . या मार्गावर, बांधकाम सुरू असतांना, एका प्राचीन [[वाव|वावीच्या]] शोधानंतर विस्ताराचे बांधकाम लांबणीवर पडले. <ref name="indiatimes.com">{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Metro-set-to-miss-2018-deadline/articleshow/55320997.cms|title=Metro set to miss 2018 deadline - Times of India|date=9 November 2016|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|publisher=}}</ref> == टप्पा-१ सी विस्तार == टप्पा-१ सी साठी, [[जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन]] (जेएमआरसी) गुलाबी मार्गाचा बडी चौपर पासून ट्रान्सपोर्ट नगर पर्यंत विस्तार करण्याची योजना आखत आहे. त्यासाठी, या महामंडळाने जनतेच्या सूचना घेऊन फेज-१ सी चा सविस्तर प्रकल्प अहवाल तयार केला आहे. डीपीआरनुसार, प्रकल्पाचा खर्च अंदाजे ८५६ कोटी रुपये असेल. यामध्ये जमिनीची किंमत आणि करांचा समावेश आहे. या प्रकल्पाची एकूण लांबी २.८५ किमी (२.२६ किमी भूमिगत आणि ०.५९ किमी उन्नत) असेल. हा प्रकल्प मार्च २०२५ पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित होते परंतु ही कालावधी उलटून गेली आहे, आणि अजूनही ही मार्गिका तयार झाली नाही. एकदा बांधल्यानंतर, मानसरोवर ते ट्रान्सपोर्ट नगर या संपूर्ण मार्गादरम्यान अंदाजे प्रवासी संख्या २०३१ पर्यंत १.३८ लाखांहून अधिक असेल असे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref>. या विस्तारात ही स्थानके असतील: ''१) [[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]]'' ''२) रामगंज चौपर'' ''३) ट्रान्सपोर्ट नगर'' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project|publisher=JMRC|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=2015-06-03}}</ref> == हे देखील बघा == {{Columns-list|*[[जयपूर मेट्रो]] *[[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)]] *[[जयपूर मेट्रोमधील स्थानकांची यादी]]}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == बाह्य दुवे == * [http://www.urbanrail.net ''UrbanRail.Net''] &mdash; जगातील सर्व मेट्रो सिस्टीमचे वर्णन, प्रत्येक मेट्रो सिस्टीममध्ये सर्व स्थानके दर्शविणारा एक योजनाबद्ध नकाशा आहे. * [https://metromap.in/ Metromap.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610012704/https://metromap.in/ |date=2023-06-10 }} --- भारतातील मेट्रो सिस्टीमचे वर्णन, एचडी मार्ग नकाशा आणि भाडे तपशीलांसह. [[वर्ग:जयपूर मेट्रोमधील मार्गिका]] lk15kohnp32u26ljj601bmyc8ve0i8p 0 377609 2684130 2684085 2026-05-13T12:39:22Z Ketaki Modak 21590 2684130 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | | १५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] 5p3hun6ti6s9c84claau4l6gu3mzczr 2684131 2684130 2026-05-13T12:42:37Z Ketaki Modak 21590 2684131 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | | १५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |} == पूर्वीच्या काळातील अनुवादक == {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] qpqsj658fek5edsgd0iljqtko6fzlmp 2684133 2684131 2026-05-13T12:43:32Z Ketaki Modak 21590 2684133 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | | १५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |} == पूर्वीच्या काळातील अनुवादक == {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] bekqld7isysecqvp8zu5lepmys5pwbz 2684154 2684133 2026-05-13T15:15:01Z ~2026-28963-91 183037 रवींद्र गुर्जर जन्मवर्ष आणि अनुभवाची वर्षे बदलली. 2684154 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | १९७५ | ५० वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |} == पूर्वीच्या काळातील अनुवादक == {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] 0mn63ih2q69pddhy0xzr8ucfif1bxmb 2684163 2684154 2026-05-13T16:02:56Z ~2026-28963-91 183037 जन्मवर्ष दुरुस्त केले. 2684163 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | १९४६ | ५० वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |} == पूर्वीच्या काळातील अनुवादक == {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] 35nuibucqdp1mnz27kcnmzzmh7sr0er 3 378516 2684230 2681114 2026-05-14T03:15:28Z अभिलाषा 181490 /* हे जग कुणासाठी सोयीस्कर आहे? */ नवीन विभाग 2684230 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:१०, २८ मार्च २०२६ (IST) :धन्यवाद [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १४:३८, १३ एप्रिल २०२६ (IST) == हे जग कुणासाठी सोयीस्कर आहे? == स्त्री चळवळीविषयी युवा पिढीला किती भान आहे, हे तपासण्यासाठी काही खास प्रश्न विचारण्यात आले होते. त्यांमध्ये स्त्री प्रश्नांच्या अभ्यासकांनी प्रदीर्घ अनुभवाअंती तयार केलेल्या काही भूमिका उद्धृत केल्या होत्या व या भूमिकांशी उत्तरदाते सहमत आहेत की असहमत; सहमत असल्यास किती प्रमाणात, असे विचारण्यात आले होते. या भूमिका उत्तरदात्यांना ठाऊक नसणार अशी आशंका प्रश्नावली तयार करताना होती. त्याच वेळी तरुण पिढीला त्या ठाऊक असणे गरजेचे वाटत होते. त्यांना या भूमिकांचा अर्थ समजावून सांगितल्यास त्यांवरची त्यांची मते जाणून घेणे शोधप्रकल्पासाठी कळीचे ठरणार होते. म्हणूनच स्त्रीवादी साहित्यातील काही प्रसिध्द वचनांवर तरुण-तरुणींची मते आजमवण्यात आली. येथे एक बाब आवर्जून नमूद करायला हवी. प्रश्नावली भरून घेताना प्रत्येक भूमिका उदाहरणे देऊन स्पष्ट करण्यात आली. उत्तरदात्यांना जर त्यांचे पुरेसे आकलन झालेले नाही असे वाटले, तर तसे ते होईपर्यंत त्यांवर चर्चा करण्यात आली, व त्यानंतरच त्यांचे मत नोंदवण्यात आले. प्रत्येक भूमिकेवर त्यांनी काही टिप्पणी केल्यास ती नोंदवून घेतली गेली. एखाद्या भूमिकेवर काही उत्तरदात्यांनी जास्तीच्या टिप्पण्या केल्या. या टिप्पण्या म्हणजे त्यांच्या स्त्री चळवळीविषयक मानसिकतेचा आरसा होता. म्हणूनच त्यांची चर्चा करणे उद्बोधक ठरेल. प्रश्नावलीत समाविष्ट केलेली एक भूमिका होती: “हे जग पुरुषांनी घडवलेले असून त्यात स्त्रीच्या गरजा, अडचणी, इच्छा आणि मते यांचा फारसा विचार होत नाही.” आपल्या सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या 106 म्हणजे 52.86% उत्तरदात्यांना स्त्रीवादाची वरील भूमिका मान्य आहे. 7 जणांना म्हणजे 3.47 % व्यक्तींना ती काही अंशी मान्य आहे. 14 म्हणजेच 4.93% व्यक्तींनी या भूमिकेविषयी हो/नाही असे मत व्यक्त करण्यास असमर्थता दर्शवली. या उलट 75 व्यक्ती (37.13%) स्त्रीवादाच्या वरील भूमिकेशी असहमत आहेत. त्यांतील काहींनी आपल्या उत्तरांस खालीलप्रमाणे पुष्टीही जोडली. पूर्वी स्त्रीच्या गरजा, इच्छा, अडचणी, मते यांचा विचार होत नसे पण आता होतो. (असे 9 स्त्रिया व 4 पुरुष म्हणाले. एकीने त्याचे श्रेय स्त्री चळवळीला दिले.) आताशी कुठे स्त्रीच्या गरजा, अडचणी, इच्छा आणि मते यांचा विचार थोडा थोडा सुरु झाला आहे. (1 पुरुष) अर्थात. लग्नसंस्थाच घ्या ना. ती पूर्णपणे पुरुषांच्या मताने आणि पुरुषांच्या सोयीसाठी बनवलेली आहे. मुलीला एका रात्रीत स्वत:चे घर सोडून नवऱ्याच्या घरी राहायला जावे लागते. दुसरा पर्यायच त्यांना उपलब्ध नसतो. मुली कसं काय हे करू शकतात, मला कल्पनाच करता येत नाही. (1 पुरुष) मला ही भूमिका तत्त्वत: मान्य नाही, कदाचित हा सत्तेचा परिणाम आहे. (1 पुरुष) सुरुवातीपासून हळूहळू या गोष्टी निगोशिएट होत गेल्या असणार. (1 पुरुष) आजही आपल्याबरोबर आई, बहीण, मैत्रीण असेल, तर प्रवासात त्यांची वॉशरूमला जाण्याची किती पंचाईत होते, हे दिसते की! (1 पुरुष) आता खेड्यात बाईसाठी म्हणून घरात टॉयलेट बांधण्याचे प्रमाण वाढले आहे. (1 पुरुष) हे जग फक्त पुरुषांनी घडवले आहे, हे मला फारसे पटत नाही. (स्त्री) याला स्त्रीसुध्दा जबाबदार आहे. (स्त्री) हे जग स्त्री आणि पुरुष दोघांनी बनवले आहे. (पुरुष) स्त्री चळवळ जेव्हा म्हणते की, हे जग पुरुषांनी घडवलेले आहे, तेव्हा ते घडवण्यात स्त्रीने काहीच श्रम केले नाहीत असे तिला म्हणायचे नसते. हे जग सुरु ठेवण्यात स्त्रियांचे श्रम पुरुषांच्या बरोबरीने आहेतच. परंतु या जगातील विविध यंत्रणा, व्यवस्था, संस्था यांचे स्वरूप कसे असावे, त्या कोणत्या मूल्यांनुसार चालाव्यात, त्यांचे प्राधान्यक्रम काय असावेत, त्यात सत्तेचे वाटप, निर्णयाचा अधिकार आणि जबाबदाऱ्या कशा मुक्रर व्हाव्यात हे फक्त आणि फक्त पुरुषाने ठरवले असे स्त्रीवादाचे म्हणणे आहे. म्हणूनच त्यात स्त्रीच्या इच्छा, गरजा वा अडचणी लक्षात घेतलेल्या नाहीत, तिला काही अधिकार दिलेले नाहीत. किंबहुना या व्यवस्थांमध्ये आणि यंत्रणांमध्ये पुरुषाने स्त्रीला प्रथमपासून समाविष्टच करून घेतले नाही आणि त्यामुळे त्यांमधून कुठेही स्त्रीचा दृष्टिकोन व्यक्त होत नाही, असे स्त्रीवाद म्हणतो. शासनयंत्रणा, न्यायव्यवस्था, विवाहसंस्था, धर्मसंस्था, अर्थकारण यांमध्ये अगदी अठराव्या शतकापर्यंत स्त्रियांचे स्थान काय होते? या सर्व संस्था पुरुषांनी स्थापन केल्या, त्यांच्या मतानुसार आणि मतीनुसार चालवल्या आणि त्यात फक्त आणि फक्त पुरुषाच्या दृष्टिकोनाचा आदर झाला. म्हणून तर संयुक्त राष्ट्राला घोषवाक्य तयार करावे लागले की, ‘जगाकडे स्त्रियांच्या नजरेने बघा.’ भारतापुरते बोलायचे तर अगदी आजही खाप पंचायती आणि जात पंचायतींचा भरपूर प्रभाव समाजावर दिसून येतो. गावागावांतून न्यायनिवाड्याची कामे या पंचायतींमार्फतच होतात. त्यांवर एकही महिला प्रतिनिधी नसते. (पुरुषही फक्त उच्च जातीचेच असतात.). त्यामुळे स्त्रीवरील आरोपांची छाननी पूर्णपणे उच्चवर्णीय पुरुषांच्या दृष्टिकोनातून होते. त्यामधून स्त्रीला न्याय मिळण्याची सुतराम शक्यता नसते. उदाहरणार्थ, स्त्रीने जातीबाहेर लग्न केले म्हणून तिला बहिष्कृत केले जाते, तिच्याकडून काही हजार रुपये दंड आणि पाच-पंचवीस दारूच्या बाटल्या वसूल केल्या जातात. यात पंचायतीवर बसलेल्या पुरुषांची व्यसनपूर्ती सोडल्यास न्याय नावाची चीज नावालाही नसते. आजही अनेक मुस्लीम राष्ट्रांत स्त्रीच्या साक्षीचे वजन पुरुषाच्या साक्षीच्या निम्मेच असते. कुणी म्हणेल की, ‘आपल्या सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या स्त्री-पुरुषांचा भारतातील खाप/जात पंचायतींशी नाही, तर न्यायालयांशी संबंध येतो आणि न्यायालये संविधानानुसार चालतात.’ हे खूपशा अंशी खरे आहे पण नेहमीच नाही. अगदी 21व्या शतकात, भारतातील एक नाही, तर दोन न्यायमूर्ती अल्पवयीन मुलीवर वारंवार बलात्कार करणाऱ्या बलात्काऱ्यापुढे प्रस्ताव ठेवतात की, त्याची जर पीडित मुलीबरोबर लग्न करायची इच्छा असेल, तर त्याला शिक्षेत सवलत मिळेल. या त्यांच्या प्रस्तावाचा खोलात जाऊन विचार केला तर काय लक्षात येते? हेच की, पुरुषनिर्मित आणि पुरुषसंचलित व्यवस्थेत बलात्कारासारखा निर्घृण गुन्हा करणाऱ्याची इच्छा काय हे विचारले जाते, पण पीडित स्त्रीची इच्छा काय, हे विचारले जात नाही. या व्यवस्थेत स्त्रीवर अत्याचार करणाऱ्याला शिक्षेतून सुटका करून घेण्यासाठी न्यायव्यवस्थाच पर्याय उपलब्ध करून देते, पण पीडीतेला मात्र अपेक्षाभंग सहन करावा लागतो. वय वर्षे 13 ते सुमारे 50 या वयोगटातील स्त्रियांची सॅनिटरी पॅडस ही नैसर्गिक गरज आहे. असे असताना अजूनही, अगदी मुंबई-पुण्यासारख्या आधुनिक शहरांतसुध्दा सर्व शाळा-कॉलेजेस, रेल्वे आणि बस स्थानके, कार्यालये अशा सार्वजनिक ठिकाणी सॅनिटरी पॅडची व्हेंडिंग मशीन्स नाहीत. अचानक पाळी सुरु झाल्यास, किंवा घराबाहेर पडताना पॅडस् पर्समध्ये ठेवायला विसरल्यास ती सहजी उपलब्ध नसतात. कोपऱ्याकोपऱ्यावर सर्व प्रकाची बिस्किटे, गोळ्या, गुटके, पान, सिगरेटी मिळतात, पण सॅनिटरी पॅडस् मिळत नाहीत. अगदी आजही ती पुणे-मुंबई दरम्यान धावणाऱ्या रेल्वेगाड्यांत मिळत नाहीत. (या गाड्यांमधून खूप नोकरदार स्त्रिया अगदी रोज जा-ये करत असतात, म्हणून त्यांचे उदाहरण.) लांब पल्ल्यांच्या गाड्यांबद्दल तर बोलायलाच नको. जरी समजा रेल्वे प्रशासनाने शौचालयात असे एखादे व्हेंडिंग मशीन बसवलेच, तरी छिद्रान्वेषी लोक त्याची तोडमोड करून ते निकामी करून टाकतात. भारतासारख्या उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत स्वयंपाक करताना किती उकडते हे सांगण्याचीसुध्दा गरज नाही. पण किती जणांच्या स्वयंपाकघरांमध्ये पंखा असतो? आणि असला तरी गॅस सुरु असताना तो बंद करावा लागत नाही? भारत जर अवकाशात उपग्रह धाडू शकतो आणि अणुचाचण्या करू शकतो, तर गॅसला वारा न लागता स्वयंपाक करणाऱ्या स्त्रीला उकाडा सुसह्य होईल अशा प्रकारे पंखा बसवणे एवढे अवघड आहे का? खरे तर नाही. पण इतरांना स्त्रियांचा त्रास दिसत नाही, आणि स्त्रियांना स्वत:च्या त्रासावर उपाय असू शकेल असे वाटत नाही, असेच आजवरचे चित्र होते. पाश्चात्य देशांत याच्या बरोबर उलटी परिस्थिती दिसते. तेथे थंडीच्या दिवसांत कार्यालयांमधील तापमान एका ठिकाणाहून नियंत्रित केले जाते. ते हमखास पुरुषांच्या शारीरवैशिष्ट्यांनुसार राखले जाते. स्त्रियांना त्या तापमानात थंडी वाजते. (स्त्रीला पुरुषापेक्षा साधारणपणे तीन अंशाने अधिक तापमान आरामदायी वाटते.) स्त्रीवाद जेव्हा म्हणतो की, पुरुषाने घडवलेल्या जगात स्त्रीच्या अडचणींचा विचार होत नाही, त्यामागे ही कारणे असतात. स्त्री चळवळीने जोम धरण्याआधी स्त्रिया स्वत:च्या गरजा आणि अडचणी बोलून दाखवत नसत, त्या ऐकून घेण्याची फारशी इच्छाही कुणाला नसायची, आणि त्या दूर करण्यासाठी पुढाकार घ्यावा असेही सहसा कुणाला वाटायचे नाही. नाही पटत? मग खालील वास्तव हे कशाचे द्योतक म्हणायचे? आपल्या देशात 1959 मध्येच दूरचित्रवाणी आली. 1974 साली पोखरण-1 ही पहिली अणुचाचणी आपण केली. 1990 मध्ये शाळाशाळांमध्ये संगणक आणायचे स्वप्न देश बघू लागला. या देशातील स्त्रियांना मात्र ‘सार्वजनिक मुताऱ्यांची’ मागणी घेऊन ‘राईट टू पी’ ही चळवळ करावी लागली. तीसुध्दा 2015 मध्ये! ‘बाबांनो, लघवी करणे ही स्त्रीची गरज आहे, आणि त्यासाठी जागोजागी सार्वजनिक मुताऱ्या असणे हा तिचा हक्क आहे,’ हे धोरणकर्त्यांना ओरडून ओरडून सांगावे लागले. स्त्रीदेहाच्या नैसर्गिक गरजा भागवण्यासाठीसुध्दा स्त्रियांना चळवळ करावी लागते, यावरून स्त्रीसाठी अत्यंत प्राथमिक अशा सुविधांकडेसुद्धा समाज किती दुर्लक्ष करतो, हे लक्षात यावे. स्त्रीदेहाच्या नैसर्गिक वैशिष्ट्यांची आणि त्यांतून निर्माण होणाऱ्या तिच्या गरजांची अजूनही पुरेशी दखल धोरणकर्ते किंवा विविध यंत्रणा घेताना दिसत नाहीत. अग्निशमन दलातील स्त्रिया, सशस्त्र संघर्षात सहभागी होणाऱ्या स्त्रिया, अत्यंत किचकट आणि धोकादायक कामे करणाऱ्या स्त्रिया, पेट्रोलियम उद्योग, नौदल यांसारख्या ठिकाणी काम करणाऱ्या स्त्रिया यांना पुरवली जाणारी हत्यारे, विशेष पोशाख हे पुरुषाच्या शरीरवैशिष्ट्यांनुसार बेतलेले असतात. ते वापरताना स्त्रियांना त्रास तरी होतो, किंवा त्यांची कार्यक्षमता तरी कमी होते. -अभिलाषा देशपांडे [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) ०८:४५, १४ मे २०२६ (IST) e4z0peotdzladap8bvamncics6zy35z 0 379393 2684251 2681893 2026-05-14T06:05:13Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684251 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ओलेग मायकोलायोविच होलोसी''' (३१ मे १९६५ - १८ जानेवारी १९९३) हे एक युक्रेनियन चित्रकार आणि शेवटच्या [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] वर्षांमध्ये आणि स्वातंत्र्याच्या पहिल्या वर्षांमध्ये तयार झालेल्या युक्रेनियन कलेच्या 'न्यू वेव्ह'चे प्रमुख प्रतिनिधींपैकी एक होते.<ref name="Adamovskiy">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://adamovskiy.foundation/en/works/holosiy-oleg/|title=Holosiy Oleg|website=Adamovskiy Foundation|publisher=Adamovskiy Foundation|language=en|access-date=15 April 2026}}</ref><ref name="MystetskyiArsenal">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://artarsenal.in.ua/en/vystavka/oleg-holosiy-non-stop-painting/|title=Oleg Holosiy. Non-stop Painting|date=4 June 2019|website=Mystetskyi Arsenal|publisher=Mystetskyi Arsenal National Cultural, Art and Museum Complex|language=en|access-date=15 April 2026}}</ref> ते [[क्यीव|क्यीवच्या]] "पॅरिस कम्यून" स्क्वॉटशी संबंधित झाले. त्यांना युक्रेनियन समकालीन कलेच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण व्यक्तिमत्व मानले जाते.<ref name="NakedRoom">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thenakedroom.art/en/oleg-holosiy|title=Oleg Holosiy|website=The Naked Room|publisher=The Naked Room|language=en|access-date=15 April 2026}}</ref><ref name="Vladey">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vladey.net/en/artist/oleg-golosiy|title=Oleg Golosiy|website=Vladey|publisher=Vladey|language=en|access-date=15 April 2026}}</ref> == चरित्र == होलोसी यांचा जन्म १९६५ मध्ये [[द्नेप्रो|ड्निप्रोपेत्रोव्स्क]] (आता द्नेप्रो) येथे झाला. त्यांनी लिओनिड अँटोन्युक यांच्या कार्यशाळेत येवगेन वुचेटीच द्नेप्रो कला शाळेत शिक्षण घेतले आणि १९८४ मध्ये पदवीधर झाले. नंतर त्यांनी कीव राज्य कला संस्थेतील स्मारक चित्रकला विभागात आपले शिक्षण सुरू ठेवले आणि १९९० मध्ये पदवीधर झाले.<ref name="Adamovskiy"/> क्यीवमध्ये स्थायिक झाल्यानंतर, होलोसी "पॅरिस कम्यून" गटाच्या आसपासच्या कलाकारांच्या समुदायात सामील झाले, जिथे त्यांनी वलेरिया ट्रुबिना, ओलेक्झांडर ह्निलिट्स्की, युरी सोलोम्को, नतालिया फिलोनेन्को आणि इतरांसोबत काम केले.<ref name="NakedRoom"/> १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला त्यांनी त्या काळातील अनेक महत्त्वाच्या प्रदर्शनांमध्ये भाग घेतला, ज्यात १९९२ मध्ये क्यीवमधील ''<nowiki/>'सायलेन्स'' ( ''श्टिल'' )' आणि १९९२ मध्ये म्युनिकमधील ''<nowiki/>'पोस्टॲनेस्थेशिया''' यांचा समावेश होता. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत ते युक्रेनियन न्यू वेव्हचे एक उल्लेखनीय व्यक्तिमत्व बनले होते आणि त्यांनी युक्रेन तसेच परदेशातील इतर कलाकारांवर मोठा प्रभाव टाकला होता.<ref name="MystetskyiArsenal"/><ref>{{स्रोत बातमी|last=Higgins|first=Charlotte|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2024/feb/12/amazing-sex-nuclear-strike-ukrainians-karaoke-tanks-helicopters|title=‘I want to have amazing sex before the nuclear strike’: Ukrainians’ fears and desires go on show|date=2024-02-12|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2026-04-15}}</ref> होलोसिसच्या कामाचे वर्णन अनेकदा अभिव्यक्त असे केले जाते, जे साहित्य, चित्रपट, धर्म आणि जीवन व मृत्यूवरील चिंतनातून प्रेरणा घेते.<ref name="WikiArt">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wikiart.org/en/oleg-holosiy|title=Oleg Holosiy – 372 artworks|website=WikiArt|language=en|access-date=15 April 2026}}</ref> त्यांच्या हयातीत त्यांनी मॉस्कोमधील “रेजिना” गॅलरीसोबत काम केले आणि युक्रेनमध्ये तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रदर्शने भरवली.<ref name="Adamovskiy"/> होलोसी यांचे १९९३ मध्ये क्यीव येथे वयाच्या २७ व्या वर्षी निधन झाले.<ref name="NakedRoom"/> == कार्य == त्याच्या आयुष्याच्या शेवटच्या अंदाजे पाच वर्षांत होलोसीने २७० हून अधिक चित्रे, तसेच असंख्य ग्राफिक कलाकृती तयार केल्या, ज्यांना सोव्हिएत शैक्षणिकतेला पर्याय शोधणाऱ्या आणि इटालियन ट्रान्सअवांतगार्डे सारख्या आंतरराष्ट्रीय उत्तर-आधुनिकतावादी प्रवृत्तींशी संलग्न असलेल्या एका विशिष्ट कलात्मक ओळखीचे मापदंड म्हणून वर्णन केले गेले आहे.<ref name="MystetskyiArsenal"/>त्याचे भव्य चित्र ''<nowiki/>'सायकेडेलिक अटॅक ऑफ ब्लू रॅबिट्स''' हे स्कॉटलंडमधील ग्लासगो येथील केल्व्हिंग्रोव्ह आर्ट गॅलरी आणि संग्रहालयाच्या संग्रहासाठी विकत घेण्यात आले.<ref name="Arthive">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arthive.com/exhibitions/2615|title=Oleg Golosiy. Painting non-stop|website=Arthive|publisher=Arthive|language=en|access-date=15 April 2026|archive-date=2024-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416004534/https://arthive.com/exhibitions/2615|url-status=dead}}</ref> त्यांच्या कलाकृती युक्रेन आणि परदेशातील खाजगी संग्रहांमध्ये आणि संस्थांमध्ये जतन केलेल्या आहेत, आणि युक्रेनियन न्यू वेव्ह आणि पारकॉम्यून (पॅरिस कम्यून) वर्तुळातील एक प्रमुख व्यक्ती म्हणून त्यांचा वारंवार उल्लेख केला जातो.<ref name="WikiArt"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी कलाकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 6wjbwd0dc3fn2mfeiq32bqqnkmqze6u 0 379450 2684127 2684082 2026-05-13T12:34:58Z Ketaki Modak 21590 2684127 wikitext text/x-wiki एकोणिसावे शतक हा कालावधी १ जानेवारी १८०१ ते ३१ डिसेंबर १९०० या दरम्यानचा आहे. देशातील पहिले देवनागरी मुद्रण १८०५ साली मिरज येथे झाले. भगवद्गीतेच्या प्रकाशनाने त्याचा आरंभ झाला. <ref>https://bolbhidu.com/world-first-devnagri-bhagvadgita-was-pressed-in-miraj/</ref> तेथपासून १९०० सालापर्यंत मराठी भाषेत प्रकाशित झालेल्या पुस्तकांची यादी येथे करण्यात येत आहे. यामध्ये विषयांचे खूप वैविध्य पाहायला मिळते. {| class="wikitable" |+ !क्र. !प्रकाशन वर्ष !पुस्तकाचे नाव !विषय !प्रकार !लेखकाचे नाव !अनुवादकाचे नाव !मुद्रणालय !प्रकाशकाचे / प्रकाशन संस्थेचे नाव !अधिक माहिती |- |०१ |१८८९ |[[c:File:देशी_हुन्नर.pdf|देशी हुन्नर (हिंदुस्थान देशांतील कारागिरीचें वर्णन)]] |कारागिरीविषयक | |रावसाहेब बाळकृष्ण आत्माराम गुप्ते | |आर्यभूषण , पुणे |माधवराव बल्लाळ नामजोशी |चित्रकला, खोदीव काम, शिल्पकला इ. कलांची माहिती |- |०२ |१८९१ | [[c:File:धर्मशास्त्र_(Dharmshastra).pdf|धर्मशास्त्र]] |कायदेविषयक |अनुवादित |नारायण वासदेव फडके | |श्री शेतकरी छापखाना, पुणे | | * आवृत्ती ३ री * दत्तक, दायविभाग, वेतनादान, इ. संबंधी, ( कलकत्ता, मद्रास, आणि अलाहाबाद. हायकोर्टाचे निवाडे |- |०३ |१८८३ |[[c:File:अनेक-कवी-कृत-कविता.pdf|अनेक-कवि-कृत-कविता]] [[c:File:अनेक-कवी-कृत-कविता.pdf|(भाग ०१)]] |काव्य | |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | | | |आनंदतनय, देवनाथ, उद्धवचिद्घन, मुक्तेश्वर,पांडुरंग, अमृतराय,चितामाणी, धुंडिकुमार, वामनपंडित यांच्या कवितांचा समावेश |- |०४ |१८८३ |[[c:File:काव्यदोष_विवेचन.pdf|काव्यदोष विवेचन]] |समीक्षा | |सिमियन बेंजामिन | |आत्माराम कान्होबा |गणपत कृष्णाजी,मुंबई |सरकारी मराठी शाळांतील क्रमिक सहा पुस्तकें व नलोपाख्यान यांतील कांही कवितांवर टीका. |- |०५ |१८९९ |[[c:File:केतकी_ग्रहगणितम्_।.pdf|केतकी ग्रहगणितम्]] | | |[[वासुदेव गोविंद आपटे]] | | |वामन दाजी ओक |संस्कृत भाषेतील पुस्तक |- |०६ |१९०० |[[c:File:कै_._श्रीमंत_महाराणी_जनाबाई_साहेब_गायकवाड_यांचे_चरित्र.pdf|कै . श्रीमंत महाराणी जमनाबाई साहेब गायकवाड यांचे चरित्र]] |चरित्र | |[[नागेश विनायक बापट]] | |पूर्णचंद्रोदय, बडोदे |दामोदर सांवळाराम आणि मंडळी | |- |०७ |१८९३ |[[c:File:ज्योतिर्विलास.pdf|ज्योतिर्विलास]] [[c:File:ज्योतिर्विलास.pdf|(दुसरी आवृत्ती)]] | | |[[शं.बा. दीक्षित|शंकर बाळकृष्ण दीक्षित.]] | | | |नक्षत्र, ग्रहतारे यांची सचित्र माहिती |- |०८ |१८६२ |[[c:File:न्याय_रत्न.pdf|न्याय रत्न]] |कायदेविषयक | |गणेश बाबाजी माटे | |ज्ञान प्रकाश,पुणे | |न्यायशास्त्रावरील पुस्तक |- |०९ |१८७३ |[[c:File:पवित्र_शास्त्रातील_इतिहास.pdf|पवित्र शास्त्रातील इतिहास]] |इतिहास | |रेवरेंड सी. एफ. श्र्वार्त्स साहेब | |एजुकेशन सोसायटी , मुंबई | | |- |१० |१८६३ |[[c:File:प्रमाणशास्त्र.pdf|प्रमाणशास्त्र]] |कायदेविषयक | |किण्डर्स् लीज् ला ऑफ एव्हिडन्स् |रा. मुकुंदराव भास्करजी, मुनसिफ्, पेण |गणपत कृष्णाजी,मुंबई |रावसाहेब विश्र्वनाथ नारायण मंडलिक वकील , हाय कोर्ट |A MANUAL OF THE LAW OF EVIDENCE याचा अनुवाद |- |११ |१८५९ |[[c:File:प्रसन्न_राघव_नाटक.pdf|प्रसन्न राघव नाटक]] |नाटक | |जयदेव (मूळ संस्कृत ग्रंथ) |शिवरामशास्त्री पाळंदे |गणपत कृष्णाजी,मुंबई | | |- |१२ |१८३९ |[[c:File:प्राचीन_मिस्त्रीलोकांचे_वृत्तांत_कथन.pdf|प्राचीन मिस्त्रीलोकांचे वृत्तांत कथन]] | | |मॅडम विल्सन | | | |Account of Ancient Egyptians |- |१३ |१८९२ |[[c:File:बालबोध_मेवा.pdf|बाळबोध मेवा]] |बालसाहित्य | |वासुदेव गोविंद आपटे | | |वामन दाजी ओक | |- |१४ |१८५७ |[[c:File:बाळमित्र_भाग_२.pdf|बाळमित्र भाग २]] [[c:File:बाळमित्र_भाग_२.pdf|(दुसरी आवृत्ती)]] |बालसाहित्य | |मेजर कँडी |गेस्फोर्ड साहेब |गणपत कृष्णाजी,मुंबई | |BERQUIN'S CHILDREN'S FRIEND, या पुस्तकाचा अनुवाद |- |१५ |१८९६ |[[c:File:भारतीय_ज्योतिशास्त्र.pdf|भारतीय ज्योतिशास्त्र]] | | |श.बा.दिक्षीत | | | | |- |१६ |१८९८ |[[c:File:मराठ्यांच्या_इतिहासाची_साधनें.pdf|मराठ्यांच्या इतिहासाची साधनें]] [[c:File:मराठ्यांच्या_इतिहासाची_साधनें.pdf|(१७५० ते १७६१ पर्यंत)]] |ऐतिहासिक | |[[विश्वनाथ काशीनाथ राजवाडे]] | |मोदवृत्त, वाई | | |- |१७ |१८६५ |[[c:File:विधवाविवाह.pdf|विधवाविवाह]] |सामाजिक | |[[ईश्वर चंद्र विद्यासागर|ईश्वर चंद्र विदयासागर]] | |इंदुप्रकाश , मुंबई |विष्णु परशुराम शास्ञी पंडित |MARRIAGE OF WIDOWS या पुस्तकाचा अनुवाद, श्रीमंत राजमान्य राजश्री रामचद्रराव ऊर्फ आपासाहेब पटवर्धन, जमखिंडीकर संस्थानिक यांची संकल्पना होती. |- |१८ |१८५६ |[[c:File:शंकुछेद.pdf|शंकुछेद]] | | |रथरफर्डस् ह्टन |दाजी नीळकंठ नगरकर |ज्ञान प्रकाश |मेहरबान दक्षिणा प्रैजक मिटी ह्यांनी , पुणे |ज्योतिःशास्त्रास उपयुक्त ग्रंथ |- |१९ |१८८८ |[[c:File:श्री_रामदासस्वामी_कृत_रामायण.pdf|श्री रामदासस्वामी कृत रामायण]] |संतसाहित्य | |[[समर्थ रामदास स्वामी|श्री रामदासस्वामी]] |जनार्दन बाळाजी मोडक |ज्ञान प्रकाश,पुणे | |श्री रामदासस्वामी यांचे चरित्र समाविष्ट केलेले आहे. |- |२० |१९०० |[[c:File:श्री._ताजिकशास्त्रोक्त_षोडशयोग_दर्पण.pdf|श्री. ताजिकशास्त्रोक्त षोडशयोग दर्पण]] | | |बृहज्जातक, रमल- नवरत्न, जातकदर्पण |गणेशभट्ट बित्र बाळभट्ट हेर्लेकर |श्रीरामतत्व प्रकाश |आबाजी रामचंद्र सावंत | |- |२१ |१८९९ |[[c:File:श्रीमद_भगवद_एकादश_स्कंद_(हस्तलिखित).pdf|श्रीमद भगवद एकादश स्कंद (हस्तलिखित)]] |धर्मग्रंथ | |वासुदेव गोविंद आपटे | | |वामन दाजी ओक | |- |२२ |१८९५ |[[c:File:संगीत_शिवलीलामृत.pdf|संगीत शिवलीलामृत]] [[c:File:संगीत_शिवलीलामृत.pdf|(शिवलीलामृत ग्रंथांतील ओंवीबद्ध कथांचें पद्य रुपांतर]]) |पौराणिक | |बाळकृष्ण आबाजी पटवर्धन | | |श्रीक्षेत्र रामतीर्थ प्रायव्हेट लायब्ररी प्रेस, संस्थान जमखंडी | |- |२३ |१८९१ |[[c:File:सुराष्ट्र_देशाचा_ससाक्ष_इतिहास.pdf|सुराष्ट्र देशाचा ससाक्ष इतिहास]] |इतिहास | |[[गोपाळ हरी देशमुख|लोकहितवादी]] | |श्रीशिवाजी छापखाना | | * गुजराथीवरून मराठीत भाषांतर * सौराष्ट्र किंवा काठेवाड या प्रांताचा इतिहास |- |२४ |१८९५ |[[c:File:हिंदुस्थानची_राज्यव्यवस्था_व_लोकस्थिति.pdf|हिंदुस्थानची राज्यव्यवस्था व लोकस्थिति]] |इतिहास | | | |आर्यविजय, पुणे | |सुरुवातीची आणि शेवटची काही पाने गहाळ आहेत. |- |२५ |१८८५ |[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%A4_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97_%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%BE.pdf&page=4 अंकगणित भाग दुसरा] |गणित | |[[केरो लक्ष्मण छत्रे]] | |गणपत कृष्णाजी प्रेस, मुंबई |गव्हर्नर्मेंट सेन्ट्रल बुक डेपो | |- |२६ |१८७० |[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%A4.pdf&page=3 अंकगणित उपपत्ति व उदाहरणे] |गणित | |[[केरो लक्ष्मण छत्रे]] | |एज्युकेशन सोसायटी प्रेस, भायखळा |गव्हर्नर्मेंट सेन्ट्रल बुक डेपो |सहावी आवृत्ती |- |२७ |१८९६ |[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2_%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0.pdf&page=2 अंतरिक्षातील चमत्कार] |खगोलशास्त्र | |मल्हार खंडेराव चिटणीस | |निर्णयसागर छापखाना, मुंबई |जावजी दादाजी | |- |२८ |१८७९ |[[c:File:अकबर_बादशाहा.pdf|अकबर बादशहा]] |चरित्रात्मक काव्य | |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | |निर्णयसागर छापखाना, मुंबई |निर्णयसागर छापखाना, मुंबई |दक्षिणा प्राईज कमिटीने बक्षीस दिलेला ग्रंथ |- |२९ |१८९८ |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |चरित्र | |कर्नल म्यालेसन |माधवराव व्यंकटेश लेले |इंदिरा छापखाना, पुणे |हरि कृष्ण दामले |डेक्कन व्हर्न्याकुलर ट्रान्सलेशन कमिटीने बक्षीस दिलेला ग्रंथ |- |३० |१८९७ |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |चरित्र | |कर्नल मॅलिसन |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर |तत्त्वविवेचक छापखाना, मुंबई |मेसर्स बी. एस्. वैद्य आणि कंपनी |हिंदुस्थानचे राज्यकर्ते या पुस्तकमालिकेतील पुस्तक |} == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] 7c7oe7ybi9csi86o0dydedqyg6usl2a 0 379633 2684273 2684033 2026-05-14T11:51:27Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684273 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> त्यांचे वडील राल्फ (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> आणि आई माजोरी कियोसाकी, ज्या परिचारिका होत्या. ते जपानी वंशाच्या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांच्या बहिणींपैकी एक, तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या आणि त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे आणि त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते, ज्यांची एकदा हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून नियुक्ती झाली होती. त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी अयशस्वी निवडणूक लढवली.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी गेली आणि त्यांनी आपल्या बचतीचा वापर करून आईस्क्रीमची फ्रँचायझी सुरू केली, जी अखेर अपयशी ठरली. नंतर त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> कियोसाकी हिलो येथे जाण्यापूर्वी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिकले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> त्यानंतर त्यांनी हिलो मधून पदवी पूर्ण केली,<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> जिथून कमी गुणांमुळे त्यांना जवळजवळ काढून टाकण्यात आले होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून सामील झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर [[गनशिप]] पायलट म्हणून सेवा बजावली आणि ते एकदा कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> सदरील कंपनी दिवाळखोर झाल्यानंतर, ते जून १९७८ पर्यंत [[झेरॉक्स]] मध्ये सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता बनले, जिथे त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने कोर्समधील भावनिक शोषणाबद्दलचा माहितीपट प्रसारित केल्यानंतर ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा कार्यक्रम "अन्यायकारक" असल्याचे म्हटले आणि एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा विचार केला, परंतु नंतर त्यांनी तो निर्णय रद्द केला. पुढे त्यांनी १९९४ मध्ये हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक शिक्षण प्रयत्न === १९९३ मध्ये, कियोसाकी यांनी त्यांचे पहिले पुस्तक, ''इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?'' प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना आपल्या मुलांना कॉलेजला न पाठवता [[रिअल इस्टेट]]च्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> कियोसाकी यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' ची स्थापना केली. ही एक [[होल्डिंग कंपनी]] आहे जिच्या मालकीखाली २००२ पर्यंत ''रिच डॅड पुर डॅड'' ब्रँड, तसेच ''कॅशफ्लो'' ब्रँड होता. त्या वर्षापर्यंत कियोसाकी स्वतःला या कंपनीतून "टप्प्याटप्प्याने बाहेर काढण्याच्या तयारीत" होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> कियोसाकी यांनी प्रौढ आणि मुलांना व्यवसाय आणि आर्थिक संकल्पनांबद्दल शिक्षित करण्यासाठी 'कॅशफ्लो' बोर्ड आणि व्हिडिओ गेम्स तयार केले.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांनी २००८ मध्ये त्यांच्या माजी व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी दाखल केलेला खटला एका अघोषित रकमेसह निकाली काढला. लेक्टर यांनी असा आरोप केला होता की कियोसाकी आणि त्यांच्या पत्नीने स्वतःला श्रीमंत केले आणि व्यवसायातील मालमत्ता वळवली, ज्याचा कियोसाकी दाम्पत्याने इन्कार केला. तडजोडीनंतर त्यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा त्यांना विकला आणि सुमारे १० वर्षे चाललेली भागीदारी संपुष्टात आणली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> कियोसाकी १९८४ मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार किम्बर्ली "किम" कियोसाकी यांना भेटले आणि १९८६ मध्ये त्यांनी लग्न केले.<ref name="rich&happy"/>{{rp|114}}<ref name="moneymag"/> २०१७ मध्ये त्यांचा सामंजस्याने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> जेव्हा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा कियोसाकी यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याचा दावा केला आणि असे असणे ही, त्यांच्या मते, "त्यांची समस्या" नसल्याचे सूचित केले.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] qge4kcquczmcaacswnwpfbxtn5wreax 2684274 2684273 2026-05-14T11:51:46Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684274 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> त्यांचे वडील राल्फ (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> आणि आई माजोरी कियोसाकी, ज्या परिचारिका होत्या. ते जपानी वंशाच्या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांच्या बहिणींपैकी एक, तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या आणि त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे आणि त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते, ज्यांची एकदा हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून नियुक्ती झाली होती. त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी अयशस्वी निवडणूक लढवली.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी गेली आणि त्यांनी आपल्या बचतीचा वापर करून आईस्क्रीमची फ्रँचायझी सुरू केली, जी अखेर अपयशी ठरली. नंतर त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> कियोसाकी हिलो येथे जाण्यापूर्वी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिकले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> त्यानंतर त्यांनी हिलो मधून पदवी पूर्ण केली,<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> जिथून कमी गुणांमुळे त्यांना जवळजवळ काढून टाकण्यात आले होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून सामील झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर [[गनशिप]] पायलट म्हणून सेवा बजावली आणि ते एकदा कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> सदरील कंपनी दिवाळखोर झाल्यानंतर, ते जून १९७८ पर्यंत [[झेरॉक्स]] मध्ये सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता बनले, जिथे त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने कोर्समधील भावनिक शोषणाबद्दलचा माहितीपट प्रसारित केल्यानंतर ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा कार्यक्रम "अन्यायकारक" असल्याचे म्हटले आणि एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा विचार केला, परंतु नंतर त्यांनी तो निर्णय रद्द केला. पुढे त्यांनी १९९४ मध्ये हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक शिक्षण प्रयत्न === १९९३ मध्ये, कियोसाकी यांनी त्यांचे पहिले पुस्तक, ''इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?'' प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना आपल्या मुलांना कॉलेजला न पाठवता [[रिअल इस्टेट]]च्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> कियोसाकी यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' ची स्थापना केली. ही एक [[होल्डिंग कंपनी]] आहे जिच्या मालकीखाली २००२ पर्यंत ''रिच डॅड पुर डॅड'' ब्रँड, तसेच ''कॅशफ्लो'' ब्रँड होता. त्या वर्षापर्यंत कियोसाकी स्वतःला या कंपनीतून "टप्प्याटप्प्याने बाहेर काढण्याच्या तयारीत" होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> कियोसाकी यांनी प्रौढ आणि मुलांना व्यवसाय आणि आर्थिक संकल्पनांबद्दल शिक्षित करण्यासाठी 'कॅशफ्लो' बोर्ड आणि व्हिडिओ गेम्स तयार केले.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांनी २००८ मध्ये त्यांच्या माजी व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी दाखल केलेला खटला एका अघोषित रकमेसह निकाली काढला. लेक्टर यांनी असा आरोप केला होता की कियोसाकी आणि त्यांच्या पत्नीने स्वतःला श्रीमंत केले आणि व्यवसायातील मालमत्ता वळवली, ज्याचा कियोसाकी दाम्पत्याने इन्कार केला. तडजोडीनंतर त्यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा त्यांना विकला आणि सुमारे १० वर्षे चाललेली भागीदारी संपुष्टात आणली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> कियोसाकी १९८४ मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार किम्बर्ली "किम" कियोसाकी यांना भेटले आणि १९८६ मध्ये त्यांनी लग्न केले.<ref name="rich&happy"/>{{rp|114}}<ref name="moneymag"/> २०१७ मध्ये त्यांचा सामंजस्याने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> जेव्हा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा कियोसाकी यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याचा दावा केला आणि असे असणे ही, त्यांच्या मते, "त्यांची समस्या" नसल्याचे सूचित केले.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] hgzq1ner0ygwttylw7220y8zg35wxvy 4 379637 2684124 2683772 2026-05-13T12:26:09Z सावर्डे ए व्ही 182978 या पानावरील सगळा मजकूर काढला 2684124 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 379680 2684144 2684043 2026-05-13T13:56:15Z संतोष गोरे 135680 2684144 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो. == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> 6205vs0vjbw0lz960p2kl9kvf4hhed8 2684145 2684144 2026-05-13T14:01:06Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684145 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो. == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> az4qkvj6erkrfov9p09rc53wy3iygrk 2684146 2684145 2026-05-13T14:01:21Z संतोष गोरे 135680 2684146 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw"> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw"> == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> k7uc03uwjh64dpe53gagk95y9ywxghj 2684147 2684146 2026-05-13T14:02:32Z संतोष गोरे 135680 2684147 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw" /><ref name="ip" > == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref name="ip" >{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> lndu59ndgbel0lyj3hy8sla7lfkr100 2684148 2684147 2026-05-13T14:03:27Z संतोष गोरे 135680 2684148 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="ip" /> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw" /><ref name="ip" /> == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref name="ip" >{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> dpo6z5dcsqobaccxgj77hyq0xvutqjz 2684149 2684148 2026-05-13T14:04:04Z संतोष गोरे 135680 2684149 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="ip" /> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw" /><ref name="ip" /> == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref name="ip" >{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 7om8u6kohl6dcj53yy3mnqy0wzepvkx 2684150 2684149 2026-05-13T14:04:28Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684150 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="ip" /> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw" /><ref name="ip" /> == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref name="ip" >{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} j8gsnkotm4jptv1spbtv5nyz555b8l7 2684151 2684150 2026-05-13T14:06:42Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684151 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''अवसायक''' किंवा '''परिसमापक''' (इंग्लिश:लिक्विडेटर) म्हणजे अशी व्यक्ती जी महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत, संस्थेच्या निबंधकाकडून एखाद्या सहकारी संस्थेचे कामकाज बंद करण्यासाठी किंवा तिचे विसर्जन करण्यासाठी नियुक्त केली जाते. ही एक अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय आणि कायदेशीर भूमिका आहे. जेव्हा एखादी सहकारी संस्था (उदा. पतसंस्था, गृहनिर्माण संस्था) आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे बंद (अवसायनात) पडते, तेव्हा त्या संस्थेचा कारभार आटोपते घेण्यासाठी आणि तिची मालमत्ता विकून देणी भागवण्यासाठी निबंधकांकडून अवसायक नियुक्त केला जातो.<ref>{{Cite web |title=The liquidator: competencies and responsibilities |url=https://www.ionos.com/startupguide/grow-your-business/what-is-a-liquidator/ |access-date=2022-07-21 |website=IONOS Startupguide |language=en}}</ref><ref name="lw">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://legalwindow.in/powers-and-duties-of-liquidator-in-voluntary-winding-up-a-complete-checklist/ |title=Powers and Duties of Liquidator in Voluntary Winding Up- A Complete Checklist |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="ip" /> == अवसायक नियुक्ती == महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० च्या कलम १०२ अंतर्गत अवसायकाची नियुक्ती केली जाते. सहसा प्रॅक्टिसिंग ॲडव्होकेट, चार्टर्ड अकाउंटंट (CA), कॉस्ट अकाउंटंट किंवा सहकार क्षेत्रातील कामाचा अनुभव असलेली व्यक्ती अवसायक म्हणून नियुक्त केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-57039302/57039302 |title=सहकारी संस्थांचे अवसायन -महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्यातील तरतुदी व प्रक्रीया |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> अवसायक म्हणून काम करण्यासाठी सहकार विभागाच्या पॅनेलवर नाव असावे लागते. प्रशासक आणि अवसायक यात मोठा फरक असतो. प्रशासक हा संस्थेचा कारभार सुधारण्यासाठी येतो, तर अवसायक संस्थेला बंद करून मालमत्तेचा निपटारा करण्यासाठी येतो.<ref name="lw" /><ref name="ip" /> == प्रमुख कार्य == संस्था बंद पडल्यानंतर तिचा ताबा घेणे, कागदपत्रे आणि मालमत्ता आपल्या नियंत्रणात आणणे. संस्थेच्या मालमत्तेची (उदा. इमारत, जमीन) कायदेशीर लिलाव करून किंवा विक्री करून रोकड उभी करणे.ठेवीदारांना पैसे परत करणे: गोळा केलेल्या रकमेतून सभासद, ठेवीदार आणि सावकारांची देणी चुकता करणे. संस्थेच्या व्यवहारांचा, मालमत्तेचा आणि देण्यांचा अंतिम अहवाल निबंधकांना सादर करणे.<ref name="ip" >{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.investopedia.com/terms/l/liquidator.asp |title=Understanding Liquidators: Roles, Responsibilities, and Real-World Examples |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="lw" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वाणिज्य]] sj5ad0tpoxgj6mledaqi4vet3ww6irg 14 379687 2684118 2026-05-13T11:59:54Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:तमिळगा वेट्री कळघम]] 2684118 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:तमिळगा वेट्री कळघम]] dslrgstid25kz5447r4o34as4sd54i0 118 379688 2684125 2026-05-13T12:31:50Z सावर्डे ए व्ही 182978 नवीन पान: {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार, अभिनेते | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळ... 2684125 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार, अभिनेते | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' हे मराठी शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार आणि अभिनेते आहेत. ते सांगली येथील अभिनव प्राथमिक शाळेत सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="sakal2021">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार", ६ जानेवारी २०२१</ref><ref name="lokparivartan">दैनिक लोकपरिवर्तन, अहिल्यानगर जिल्हा प्रतिनिधी, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार २०२५ जाहीर", २६ एप्रिल २०२५</ref> == कारकीर्द == गजानन पाटील यांनी साहित्य, नाट्य, दूरचित्रवाणी आणि चित्रपट क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांनी ''मुलगी पाहिजे हो'' आणि ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकांचे लेखन केले आहे. ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकेस राज्यस्तरीय स्पर्धेत उत्कृष्ट लेखक म्हणून उत्तेजनार्थ पुरस्कार प्राप्त झाला.<ref name="mahasatta">दैनिक महासत्ता, "ग्रीन थिएटर फेस्टिव्हलमध्ये जागर पर्यावरणाचा नाटिकेला पुरस्कार"</ref> त्यांनी ''जुळता जुळता जुळतंय की'', ''तुझ्यात जीव रंगला'' आणि ''राजा राणीची गं जोडी'' या मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत.<ref name="sakal2025">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार", २३ एप्रिल २०२५, पान क्र. ३</ref> त्यांनी ''वादळ'' या मराठी चित्रपटात भूमिका केली असून ''झिंग'' या चित्रपटातही काम केले आहे.<ref name="sakal2025"/> == साहित्य == पाटील यांचा ''गजनीती'' हा कवितासंग्रह तेजश्री प्रकाशनतर्फे प्रकाशित झाला आहे.<ref>{{cite book|title=गजनीती|last=पाटील|first=गजानन हणमंत|publisher=तेजश्री प्रकाशन|isbn=978-93-94617-29-2|language=mr}}</ref> == नाट्य आणि वेब मालिका == पाटील यांनी ''मोगरा'', ''एक तारा'' आणि ''भरत आणि बाहुबली'' या नाटकांत काम केले आहे. तसेच ''आम्ही बाराच्या भावाचे'', ''दोस्ती प्रेमाची'', ''काजवं'', ''अण्णा कमाल गाव धमाल'' आणि ''पारवं'' या वेब मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत. == पुरस्कार आणि सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan"/><ref name="sakal2025"/> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2021"/> == इतर कार्य == पाटील हे ''जगद्गुरु तुकोबाराय साहित्य परिषद'' या संस्थेचे जिल्हा कोषाध्यक्ष आहेत. तसेच ''काव्यप्रेमी शिक्षक मंच महाराष्ट्र राज्य'' येथे राज्य चारोळी मंच सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी अभिनेते]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:मराठी शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] ne9kvruyum5sd483ub3quzdqbn9xyhb 2684126 2684125 2026-05-13T12:31:51Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]) 2684126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार, अभिनेते | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' हे मराठी शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार आणि अभिनेते आहेत. ते सांगली येथील अभिनव प्राथमिक शाळेत सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="sakal2021">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार", ६ जानेवारी २०२१</ref><ref name="lokparivartan">दैनिक लोकपरिवर्तन, अहिल्यानगर जिल्हा प्रतिनिधी, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार २०२५ जाहीर", २६ एप्रिल २०२५</ref> == कारकीर्द == गजानन पाटील यांनी साहित्य, नाट्य, दूरचित्रवाणी आणि चित्रपट क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांनी ''मुलगी पाहिजे हो'' आणि ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकांचे लेखन केले आहे. ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकेस राज्यस्तरीय स्पर्धेत उत्कृष्ट लेखक म्हणून उत्तेजनार्थ पुरस्कार प्राप्त झाला.<ref name="mahasatta">दैनिक महासत्ता, "ग्रीन थिएटर फेस्टिव्हलमध्ये जागर पर्यावरणाचा नाटिकेला पुरस्कार"</ref> त्यांनी ''जुळता जुळता जुळतंय की'', ''तुझ्यात जीव रंगला'' आणि ''राजा राणीची गं जोडी'' या मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत.<ref name="sakal2025">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार", २३ एप्रिल २०२५, पान क्र. ३</ref> त्यांनी ''वादळ'' या मराठी चित्रपटात भूमिका केली असून ''झिंग'' या चित्रपटातही काम केले आहे.<ref name="sakal2025"/> == साहित्य == पाटील यांचा ''गजनीती'' हा कवितासंग्रह तेजश्री प्रकाशनतर्फे प्रकाशित झाला आहे.<ref>{{cite book|title=गजनीती|last=पाटील|first=गजानन हणमंत|publisher=तेजश्री प्रकाशन|isbn=978-93-94617-29-2|language=mr}}</ref> == नाट्य आणि वेब मालिका == पाटील यांनी ''मोगरा'', ''एक तारा'' आणि ''भरत आणि बाहुबली'' या नाटकांत काम केले आहे. तसेच ''आम्ही बाराच्या भावाचे'', ''दोस्ती प्रेमाची'', ''काजवं'', ''अण्णा कमाल गाव धमाल'' आणि ''पारवं'' या वेब मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत. == पुरस्कार आणि सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan"/><ref name="sakal2025"/> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2021"/> == इतर कार्य == पाटील हे ''जगद्गुरू तुकोबाराय साहित्य परिषद'' या संस्थेचे जिल्हा कोषाध्यक्ष आहेत. तसेच ''काव्यप्रेमी शिक्षक मंच महाराष्ट्र राज्य'' येथे राज्य चारोळी मंच सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी अभिनेते]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:मराठी शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] afb1ftm2ammkd1o4v4mezn6iwn10u0t 2684137 2684126 2026-05-13T13:17:49Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[गजानन हणमंत पाटील]] वरुन [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] ला हलविला: कच्चा मसुदा, पहा : [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीयता]] 2684126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार, अभिनेते | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' हे मराठी शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार आणि अभिनेते आहेत. ते सांगली येथील अभिनव प्राथमिक शाळेत सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="sakal2021">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार", ६ जानेवारी २०२१</ref><ref name="lokparivartan">दैनिक लोकपरिवर्तन, अहिल्यानगर जिल्हा प्रतिनिधी, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार २०२५ जाहीर", २६ एप्रिल २०२५</ref> == कारकीर्द == गजानन पाटील यांनी साहित्य, नाट्य, दूरचित्रवाणी आणि चित्रपट क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांनी ''मुलगी पाहिजे हो'' आणि ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकांचे लेखन केले आहे. ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकेस राज्यस्तरीय स्पर्धेत उत्कृष्ट लेखक म्हणून उत्तेजनार्थ पुरस्कार प्राप्त झाला.<ref name="mahasatta">दैनिक महासत्ता, "ग्रीन थिएटर फेस्टिव्हलमध्ये जागर पर्यावरणाचा नाटिकेला पुरस्कार"</ref> त्यांनी ''जुळता जुळता जुळतंय की'', ''तुझ्यात जीव रंगला'' आणि ''राजा राणीची गं जोडी'' या मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत.<ref name="sakal2025">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार", २३ एप्रिल २०२५, पान क्र. ३</ref> त्यांनी ''वादळ'' या मराठी चित्रपटात भूमिका केली असून ''झिंग'' या चित्रपटातही काम केले आहे.<ref name="sakal2025"/> == साहित्य == पाटील यांचा ''गजनीती'' हा कवितासंग्रह तेजश्री प्रकाशनतर्फे प्रकाशित झाला आहे.<ref>{{cite book|title=गजनीती|last=पाटील|first=गजानन हणमंत|publisher=तेजश्री प्रकाशन|isbn=978-93-94617-29-2|language=mr}}</ref> == नाट्य आणि वेब मालिका == पाटील यांनी ''मोगरा'', ''एक तारा'' आणि ''भरत आणि बाहुबली'' या नाटकांत काम केले आहे. तसेच ''आम्ही बाराच्या भावाचे'', ''दोस्ती प्रेमाची'', ''काजवं'', ''अण्णा कमाल गाव धमाल'' आणि ''पारवं'' या वेब मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत. == पुरस्कार आणि सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan"/><ref name="sakal2025"/> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2021"/> == इतर कार्य == पाटील हे ''जगद्गुरू तुकोबाराय साहित्य परिषद'' या संस्थेचे जिल्हा कोषाध्यक्ष आहेत. तसेच ''काव्यप्रेमी शिक्षक मंच महाराष्ट्र राज्य'' येथे राज्य चारोळी मंच सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी अभिनेते]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:मराठी शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] afb1ftm2ammkd1o4v4mezn6iwn10u0t 119 379689 2684129 2026-05-13T12:37:21Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* साचा:Connected contributor */ नवीन विभाग 2684129 wikitext text/x-wiki == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}}{{Infobox person|name=गजानन हणमंत पाटील|image=Gajanan_Patil.jpg|birth_date={{Birth date and age|1975|10|19}}|birth_place=सांगली, महाराष्ट्र, भारत|nationality=भारतीय|occupation=शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार, अभिनेते|education=M.A., D.Ed., D.S.M.|employer=अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली|notable_works=''गजनीती''}}'''गजानन हणमंत पाटील''' हे मराठी शिक्षक, कवी, लेखक, नाटककार आणि अभिनेते आहेत. ते सांगली येथील अभिनव प्राथमिक शाळेत सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="sakal2021">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार", ६ जानेवारी २०२१</ref><ref name="lokparivartan">दैनिक लोकपरिवर्तन, अहिल्यानगर जिल्हा प्रतिनिधी, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार २०२५ जाहीर", २६ एप्रिल २०२५</ref> == कारकीर्द == गजानन पाटील यांनी साहित्य, नाट्य, दूरचित्रवाणी आणि चित्रपट क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांनी ''मुलगी पाहिजे हो'' आणि ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकांचे लेखन केले आहे. ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकेस राज्यस्तरीय स्पर्धेत उत्कृष्ट लेखक म्हणून उत्तेजनार्थ पुरस्कार प्राप्त झाला.<ref name="mahasatta">दैनिक महासत्ता, "ग्रीन थिएटर फेस्टिव्हलमध्ये जागर पर्यावरणाचा नाटिकेला पुरस्कार"</ref> त्यांनी ''जुळता जुळता जुळतंय की'', ''तुझ्यात जीव रंगला'' आणि ''राजा राणीची गं जोडी'' या मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत.<ref name="sakal2025">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार", २३ एप्रिल २०२५, पान क्र. ३</ref> त्यांनी ''वादळ'' या मराठी चित्रपटात भूमिका केली असून ''झिंग'' या चित्रपटातही काम केले आहे.<ref name="sakal2025" /> == साहित्य == पाटील यांचा ''गजनीती'' हा कवितासंग्रह तेजश्री प्रकाशनतर्फे प्रकाशित झाला आहे.<ref>{{cite book|title=गजनीती|last=पाटील|first=गजानन हणमंत|publisher=तेजश्री प्रकाशन|isbn=978-93-94617-29-2|language=mr}}</ref> == नाट्य आणि वेब मालिका == पाटील यांनी ''मोगरा'', ''एक तारा'' आणि ''भरत आणि बाहुबली'' या नाटकांत काम केले आहे. तसेच ''आम्ही बाराच्या भावाचे'', ''दोस्ती प्रेमाची'', ''काजवं'', ''अण्णा कमाल गाव धमाल'' आणि ''पारवं'' या वेब मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत. == पुरस्कार आणि सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan" /><ref name="sakal2025" /> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2021" /> == इतर कार्य == पाटील हे ''जगद्गुरु तुकोबाराय साहित्य परिषद'' या संस्थेचे जिल्हा कोषाध्यक्ष आहेत. तसेच ''काव्यप्रेमी शिक्षक मंच महाराष्ट्र राज्य'' येथे राज्य चारोळी मंच सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भसूची}}[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०७, १३ मे २०२६ (IST) naxp7xdt0whydwav9ztld8hz7n1zfh3 2684132 2684129 2026-05-13T12:42:47Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} */ 2684132 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == कारकीर्द == गजानन पाटील यांनी साहित्य, नाट्य, दूरचित्रवाणी आणि चित्रपट क्षेत्रात कार्य केले आहे. त्यांनी ''मुलगी पाहिजे हो'' आणि ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकांचे लेखन केले आहे. ''जागर पर्यावरणाचा'' या नाटिकेस राज्यस्तरीय स्पर्धेत उत्कृष्ट लेखक म्हणून उत्तेजनार्थ पुरस्कार प्राप्त झाला.<ref name="mahasatta">दैनिक महासत्ता, "ग्रीन थिएटर फेस्टिव्हलमध्ये जागर पर्यावरणाचा नाटिकेला पुरस्कार"</ref> त्यांनी ''जुळता जुळता जुळतंय की'', ''तुझ्यात जीव रंगला'' आणि ''राजा राणीची गं जोडी'' या मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत.<ref name="sakal2025">दैनिक सकाळ, मिरज आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार", २३ एप्रिल २०२५, पान क्र. ३</ref> त्यांनी ''वादळ'' या मराठी चित्रपटात भूमिका केली असून ''झिंग'' या चित्रपटातही काम केले आहे.<ref name="sakal2025" /> == साहित्य == पाटील यांचा ''गजनीती'' हा कवितासंग्रह तेजश्री प्रकाशनतर्फे प्रकाशित झाला आहे.<ref>{{cite book|title=गजनीती|last=पाटील|first=गजानन हणमंत|publisher=तेजश्री प्रकाशन|isbn=978-93-94617-29-2|language=mr}}</ref> == नाट्य आणि वेब मालिका == पाटील यांनी ''मोगरा'', ''एक तारा'' आणि ''भरत आणि बाहुबली'' या नाटकांत काम केले आहे. तसेच ''आम्ही बाराच्या भावाचे'', ''दोस्ती प्रेमाची'', ''काजवं'', ''अण्णा कमाल गाव धमाल'' आणि ''पारवं'' या वेब मालिकांमध्ये भूमिका साकारल्या आहेत. == पुरस्कार आणि सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan" /><ref name="sakal2025" /> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2021" /> == इतर कार्य == पाटील हे ''जगद्गुरु तुकोबाराय साहित्य परिषद'' या संस्थेचे जिल्हा कोषाध्यक्ष आहेत. तसेच ''काव्यप्रेमी शिक्षक मंच महाराष्ट्र राज्य'' येथे राज्य चारोळी मंच सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भसूची}}[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०७, १३ मे २०२६ (IST) dlhpqfs3vh8azv553gbz8ldwbzikjy2 2684134 2684132 2026-05-13T12:47:10Z सावर्डे ए व्ही 182978 पान ' {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}}' वापरून बदलले. 2684134 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} d2ls3luil2bg2i5vr0jb20fmata0lfb 2684136 2684134 2026-05-13T13:05:55Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* COI Declaration */ नवीन विभाग 2684136 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) evia000mo6bss76tr2pqqrhddbtixtp 2684139 2684136 2026-05-13T13:17:49Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] वरुन [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] ला हलविला: कच्चा मसुदा, पहा : [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीयता]] 2684136 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) evia000mo6bss76tr2pqqrhddbtixtp 2684141 2684139 2026-05-13T13:40:45Z संतोष गोरे 135680 /* COI Declaration */ Reply 2684141 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ojht5upoi073oh7o7r1iuco3ebzialx 11 379690 2684135 2026-05-13T12:48:09Z सावर्डे ए व्ही 182978 दुरुस्ती 2684135 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} ntpmkt80qri52snokirpy80g5qvlznk 0 379691 2684138 2026-05-13T13:17:49Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[गजानन हणमंत पाटील]] वरुन [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] ला हलविला: कच्चा मसुदा, पहा : [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीयता]] 2684138 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] rc0v85ypjjeny7hqagz4882t1mauer8 1 379692 2684140 2026-05-13T13:17:49Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] वरुन [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] ला हलविला: कच्चा मसुदा, पहा : [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीयता]] 2684140 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] 7dwjhj39r820oedrmmza03jt8yge7ky 0 379693 2684152 2026-05-13T14:10:43Z संतोष गोरे 135680 [[अवसायक]] कडे पुनर्निर्देशित 2684152 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अवसायक]] sh1r2wl8f93n02c5uysm95is1y5oj9b 0 379694 2684153 2026-05-13T14:11:23Z संतोष गोरे 135680 [[अवसायक]] कडे पुनर्निर्देशित 2684153 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अवसायक]] sh1r2wl8f93n02c5uysm95is1y5oj9b 0 379695 2684155 2026-05-13T15:45:41Z संतोष गोरे 135680 [[:en:S. K. Dey|S. K. Dey]] पासून भाषांतरित 2684155 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[केंद्रीय कॅबिनेट]] मंत्री म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> lgch4301nc12su8yfwgxgniul5wzc10 2684156 2684155 2026-05-13T15:46:45Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684156 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> b697lw6b9woaf7i39yqiajuvlx1yhcv 2684157 2684156 2026-05-13T15:50:01Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684157 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> 3bkr7reov23gffd3la04g5iwyaof0s3 2684158 2684157 2026-05-13T15:55:28Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन */ 2684158 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2" /> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. nul4lxenzvsaucpciz75bjtjijpsubx 2684159 2684158 2026-05-13T15:57:42Z संतोष गोरे 135680 2684159 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2" /> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. 2p99ga2tnqww033dtumoju5beg3imc2 2684160 2684159 2026-05-13T15:59:20Z संतोष गोरे 135680 2684160 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title= |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. nq1nx1tfmxse75ln9mdv522bh6bwn2r 2684161 2684160 2026-05-13T16:01:38Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684161 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. pvb2oi7tcjaot194tl35gdveztcm23g 2684162 2684161 2026-05-13T16:02:48Z संतोष गोरे 135680 2684162 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} qf8u6yoy692ck95dxxkcy5kqjquioz8 2684164 2684162 2026-05-13T16:03:36Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684164 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] mwr9pvjw5fip148pqrlzdat52eloono 2684165 2684164 2026-05-13T16:04:07Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684165 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] 7xpdd069zx4p1f16ay8cp5b9bqmlvp3 2684166 2684165 2026-05-13T16:04:37Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684166 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] 5qnp5oic1z37auib52xecj9tu6id5kh 2684167 2684166 2026-05-13T16:05:05Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684167 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] jvm0sjolqu7v45dwuplgfv8txp8v0av 2684168 2684167 2026-05-13T16:07:11Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684168 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] e0ds8p5h9pn7sz0kra6hvehatz4ag33 2684169 2684168 2026-05-13T16:09:26Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684169 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] 2gxqi1t60fiw37uvs8q5jg4h9coyh62 2684170 2684169 2026-05-13T16:10:14Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684170 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] jf62ssa3ql8vq7x181vdkdo45ahtj3y 2684171 2684170 2026-05-13T16:10:39Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684171 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] lgf8jx1oge5lwiqz56xa7d8osonkmzo 2684172 2684171 2026-05-13T16:11:15Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684172 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] hehk6thl2qlhwjt1cwj0qcxevvdrwc4 2684173 2684172 2026-05-13T16:11:43Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684173 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] [[वर्ग:राजस्थानचे खासदार]] hxib6yax2dzbhpf846xtlmt78pk8rq6 2684174 2684173 2026-05-13T16:12:04Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684174 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] [[वर्ग:राजस्थानचे खासदार]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] eh1hox10b8dt3ju2sfvv41ax0dofwdw 2684175 2684174 2026-05-13T16:13:11Z संतोष गोरे 135680 2684175 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: डे, सुरेंद्र कुमार}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] [[वर्ग:राजस्थानचे खासदार]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] pjvdzhiuihbs74c8lv8pvp2cgqg43iw 2684176 2684175 2026-05-13T16:13:22Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684176 wikitext text/x-wiki '''सुरेंद्र कुमार डे''' (१३ सप्टेंबर, १९०६ – २४ मे, १९८९)<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: डे, सुरेंद्र कुमार}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] [[वर्ग:राजस्थानचे खासदार]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] e86izycwu72exttgkg5mbpdo97nrc74 2684179 2684176 2026-05-13T16:17:17Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684179 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सुरेंद्र कुमार डे''' ([[१३ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९०६|१९०६]] – [[२४ मे]], [[इ.स. १९८९|१९८९]])<ref name="Lok_Sabha">{{cite journal |author= |date=18 July 1989 |title=Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)|url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |journal=Lok Sabha Debates |volume=51|issue=1 |pages=3–4 |doi= |access-date=15 June 2022}}</ref> हे एक भारतीय राजकारणी, प्रशासक आणि लेखक होते, ज्यांनी सामुदायिक विकास, [[पंचायत राज]] आणि सहकार विभागाचे पहिले [[भारताचे केंद्रीय मंत्रिमंडळ|केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री]] म्हणून काम पाहिले.<ref>{{Cite web |title=1_Upload_2922 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080938/https://cabsec.gov.in/writereaddata/councilofministers/english/1_Upload_2922.pdf |archive-date=2022-07-07 |access-date=2025-08-23 |website=cabsec.gov.in}}</ref> त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेच्या]] दोन्ही सभागृहांचे सदस्यत्व भूषवले: [[राज्यसभा]] (१९५७-१९६२) आणि [[लोकसभा]] (१९६२-१९६७). ते पंचायत राज व्यवस्थेशी संबंधित सरकारी उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होते, जे गाव पातळीवर विकेंद्रीकरणावर भर देणारे शासन मॉडेल आहे.<ref>{{cite web | title = Keep your passion, and career entwined | url = https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | date = 2025-02-13 | archiveurl = https://archive.today/20250213232250/https://www.thehansindia.com/hans/hans-editorial-/keep-your-passion-career-entwined-940792 | archivedate = 2025-02-13 }}</ref> ==प्रारंभिक जीवन== डे यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १९०६ रोजी [[बंगाल प्रेसिडेन्सी]]मधील सिलहट जिल्ह्यात, (सध्याचा बांगलादेश) झाला. त्यांनी अमेरिकेतील [[पर्ड्यू विद्यापीठ]] आणि [[मिशिगन विद्यापीठ]] येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.<ref>{{Cite web |date=July 18, 1989 |title="Lok Sabha Debates (Fourteenth Session, Eighth Lok Sabha)." p 3-4 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812085152/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/2864/1/lsd_08_14_18-07-1989.pdf |archive-date=12 August 2024 |access-date=2025-02-22 |website=eparlib.nic.in |url-status=live }}</ref> ==कारकीर्द== डे यांनी १९४८ ते १९५१ या काळात भारत सरकारच्या पुनर्वसन मंत्रालयाचे मानद तांत्रिक सल्लागार म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. तांत्रिक सल्लागार म्हणून काम करत असताना, त्यांनी ब्रिटीश भारताच्या फाळणीनंतर पाकिस्तानमधून विस्थापित झालेल्या व्यक्तींच्या पुनर्वसनासाठी काम केले.<ref>{{cite web |date=18 August 1951 |title=The Gazette of India, 18 August 1951 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1951/O-2307-1951-0033-107853.pdf |accessdate=18 October 2025 |publisher=Government of India}}</ref> === मंत्रीपदाचा कार्यकाळ === पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांची सहकार आणि पंचायत राज मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांनी सामुदायिक विकास कार्यक्रम (१९५३) लागू केला, ज्यामुळे देशभरात सामुदायिक विकास गटांची निर्मिती झाली.<ref>{{Cite book |last=Dey |first=S. K. |title=Community Development: A Chronicle, 1954-1961 |date=1962 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ते [[बलवंत राय मेहता समिती|बलवंत राय मेहता समितीचे]] (१९५७) सदस्य होते, ज्या समितीने भारतात त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था स्थापन करण्याची शिफारस केली होती. === ग्रामीण टाऊनशिप === १९४९ मध्ये, डे यांनी ग्रामीण विकासासाठी एका कृषी-औद्योगिक टाऊनशिपची संकल्पना मांडली. या मॉडेलमध्ये शेती आणि औद्योगिक उपक्रमांची सांगड घालण्यात आली होती, जिथे टाऊनशिपला आजूबाजूच्या गावांमधून वस्तू आणि सेवांद्वारे पाठबळ मिळत असे. हे एक सहकारी आणि मुख्यत्वे स्वावलंबी प्रणाली म्हणून तयार करण्यात आले होते.<ref>{{Cite journal|url=https://allreviewjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-4-69-291.pdf|title=SK DEY’S contribution to the Indian political thought|last=Anupama|first=Arya|date=2018|journal=International Journal of Academic Research and Development}}</ref> हे मॉडेल १९५० मध्ये [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[निलोखेरी]] येथे 'मजदुरी मंझिल' प्रकल्पाच्या रूपाने साकार झाले आणि ते पाकिस्तानमधील ७,००० निर्वासितांच्या पुनर्वसनासाठी तयार करण्यात आले होते. निलोखेरी मॉडेलचे निरीक्षण केल्यानंतर<ref name=":0">Government of India. *Report of the Study Team on Community Projects and National Extension Service (Balwantrai Mehta Committee Report)*. New Delhi: Ministry of Community Development and Cooperation, 1957.</ref>, पंतप्रधान नेहरूंनी अशाच प्रकारच्या टाऊनशिप संपूर्ण भारतात विकसित करण्याची सूचना केली.<ref name="deybook2">https://www.worldcat.org/title/10211322</ref> डे यांच्यावर [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांच्या ग्रामीण विकासातील [[श्रीनिकेतन]] प्रयोगाचा आणि गांधीवादी ग्रामीण रचनेच्या कल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामध्ये स्वावलंबन आणि शारीरिक श्रमावर भर दिला होता. त्यांच्या विचारांमध्ये [[उदारमतवाद]], [[मार्क्सवाद]] आणि [[गांधीवाद|गांधीवादाच्या]] पैलूंचा संगम होता. डे यांनी १९५७ च्या बलवंत राय मेहता समितीवर काम केले, ज्याची स्थापना सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी करण्यात आली होती. <ref name=":0" /> समितीने स्थानिक उपक्रमांना एकत्रित करण्यात आणि ग्रामीण आर्थिक आणि सामाजिक विकास टिकवून ठेवण्यास सक्षम संस्था उभारण्यात या कार्यक्रमाच्या प्रभावीपणाची तपासणी केली. स्थानिक समुदायांनी नियोजन, निर्णय प्रक्रिया आणि अंमलबजावणीमध्ये सक्रिय सहभाग घेतल्यावरच सामुदायिक विकास प्रभावी ठरतो, असा निष्कर्ष समितीने काढला आणि त्याद्वारे मजबूत पंचायत राज व्यवस्थेच्या गरजेचे महत्त्व अधोरेखित केले. बलवंत राय मेहता समितीने ग्रामीण विकासात पंचायत राज संस्थांच्या विकासात्मक भूमिकेची शिफारस केली, कारण या संस्था सामुदायिक विकास आणि राष्ट्रीय विस्तार कार्यक्रमांच्या यशासाठी आवश्यक आहेत असे त्यांचे मत होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: डे, सुरेंद्र कुमार}} [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अज्ञेयवादी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली लेखक-लेखिका]] [[वर्ग:राजस्थानचे खासदार]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 098q8ek6yi5m7bt4x9irl6i2y26u5r1 0 379696 2684177 2026-05-13T16:15:04Z संतोष गोरे 135680 [[सुरेंद्र कुमार डे]] कडे पुनर्निर्देशित 2684177 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सुरेंद्र कुमार डे]] bwfpso1ri00jo55pvucfhbgp6y6r1es 0 379697 2684178 2026-05-13T16:15:55Z संतोष गोरे 135680 [[सुरेंद्र कुमार डे]] कडे पुनर्निर्देशित 2684178 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सुरेंद्र कुमार डे]] bwfpso1ri00jo55pvucfhbgp6y6r1es 0 379698 2684181 2026-05-13T16:22:55Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Tarlok Singh|Tarlok Singh]] पासून भाषांतरित 2684181 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> mycppz48flp18g0n2ai7x9ote1qbjgx 2684182 2684181 2026-05-13T16:27:27Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684182 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS — An Obituary|last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> tnqst86zji09hx57suzoj9q5um9nvtk 2684183 2684182 2026-05-13T16:29:05Z संतोष गोरे 135680 /* चरित्र */ 2684183 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS — An Obituary|last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> byla7jdlf4d907fr5ayycnaec1d37xt 2684184 2684183 2026-05-13T16:31:24Z संतोष गोरे 135680 /* चरित्र */ 2684184 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> jssu9dri4gic9awrbm7qhqhvaj3mj1a 2684185 2684184 2026-05-13T16:34:01Z संतोष गोरे 135680 2684185 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} mb6xe9by1j0hln7vt8fhje1m6hbr3ij 2684186 2684185 2026-05-13T16:34:39Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684186 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] 7bc3i2gac9a60pr8p7sar0j2cui5isj 2684187 2684186 2026-05-13T16:35:04Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684187 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] 0zjj0hk7e374s4dy31zw28acqalzxo7 2684188 2684187 2026-05-13T16:35:41Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684188 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] 4pbduax8x6klw4nuwvla30q24te2ckw 2684189 2684188 2026-05-13T16:36:22Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684189 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] fnq09cyvg46dh4tchh2yxro5eheg8f1 2684190 2684189 2026-05-13T16:37:04Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684190 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] oevxa5neofaqhmlc56verbqxe810b5f 2684191 2684190 2026-05-13T16:39:08Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684191 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] huoal54h2o61869hjfnreg9t2zkh34v 2684192 2684191 2026-05-13T16:39:38Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684192 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] 46h94m0lgddukgxg4be4y8akbpkybbf 2684193 2684192 2026-05-13T16:40:00Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684193 wikitext text/x-wiki '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] kro9bx71trej9b9yq9alilrmms4fd89 2684194 2684193 2026-05-13T16:41:48Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684194 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''तरलोक सिंग''' (त्रिकोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] hkhd3nfuhao7jqfcu4q5qyk3mnujpjq 2684195 2684194 2026-05-13T16:52:46Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684195 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''तरलोक सिंग''' (त्रिलोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary |last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] lb7ejrgp7i0icf1iolx5btgmckppqqh 0 379699 2684196 2026-05-13T16:53:27Z संतोष गोरे 135680 [[तरलोक सिंग]] कडे पुनर्निर्देशित 2684196 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[तरलोक सिंग]] 7dj1g5gv8v4b2gob09yvksb6tih0iov 0 379700 2684197 2026-05-13T16:54:11Z संतोष गोरे 135680 [[त्रिलोक सिंग]] कडे पुनर्निर्देशित 2684197 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[त्रिलोक सिंग]] l7ovgc4jpysxyn8co4g65a9ln4ju8u4 2684198 2684197 2026-05-13T16:54:42Z संतोष गोरे 135680 पुनर्निर्देशन लक्ष्य [[त्रिलोक सिंग]] पासून [[तरलोक सिंग]] ला बदलविले 2684198 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[तरलोक सिंग]] 7dj1g5gv8v4b2gob09yvksb6tih0iov 3 379701 2684201 2026-05-13T17:30:20Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2684201 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=निरंजन नामदेव खोत}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:००, १३ मे २०२६ (IST) sz4j4b7a1rcsoln0e5arzmefdwcbg7g 0 379702 2684203 2026-05-13T22:31:29Z अभय नातू 206 नवीन 2684203 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''लक्ष्मण महादेव चितळे''' ([[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[इ.स. १९६०|१९६०]]) हे एक भारतीय वास्तुविशारद, लेखक<ref name="Air raids and civil defence">{{cite book | title=Air raids and civil defence | url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.49950 | publisher=L.M. Chitale | author=Laxman Mahadeo Chitale | year=1942 | pages=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.49950/page/n506 478 | asin=B0007JPWHK}}</ref> आणि [[रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ ब्रिटिश आर्किटेक्ट्स]]चे पहिले भारतीय सहयोगी सदस्य होते.<ref name="The Hindu">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/thirty-years-of-building-in-madras/article5879526.ece | title=The Hindu | website=[[द हिंदू]] | date=6 April 2014 | access-date=17 April 2015}}</ref> त्यांनी भारतातील अनेक महत्त्वाच्या वास्तूंचे संकल्पचित्र तयार केले होते, ज्यात चेन्नईतील [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ]] (एलआयसी) इमारत, [[कोची]] येथील [[राम मोहन पॅलेस]] (जे एकेकाळी [[केतळ उच्च न्यायालय]]ाचे कार्यालय होते),<ref name="Royal Seat of Justice">{{cite web | url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070700490200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419100816/http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070700490200.htm | url-status=usurped | archive-date=19 April 2015 | title=Royal Seat of Justice | work=The Hindu | date=7 July 2003 | access-date=17 April 2015}}</ref> [[एट्टय्यापुरम]] येथील [[सुब्रमण्य भारती]] स्मारक, [[अड्यार, चेन्नई|अड्यार]] येथील [[केंद्रीय चर्म संशोधन संस्था]] (CLRI) आणि [[नागपूर]] येथील [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]] इमारतीचा समावेश आहे.<ref name="Madras Musings">{{cite journal | url=http://madrasmusings.com/Vol%2023%20No%2022/designing-landmarks-pre-independence.html | title=Madras Musings | author=R. V. Rajan | journal=Madras Musings |date=March 2014 | volume=23 | issue=22}}</ref> [[File:LIC building, Chennai.jpg|इवलेसे|डावे|एलआयसी इमारत, चेन्नई]] [[File:Rammohan Palace, Cochin in 1944.jpg|इवलेसे|डावे|राममोहन पॅलेस, कोची (१९४४)]] [[File:Nagpur Reserve Bank.JPG|इवलेसे|डावे|रिझर्व्ह बँक इमारत, नागपूर]][[भारत सरकार]]ने १९५७ मध्ये त्यांना त्यांच्या राष्ट्रसेवेबद्दल [[पद्मश्री]] या चौथ्या सर्वोच्च भारतीय नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref name="Padma Shri">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Shri |publisher=Padma Shri |date=2015 |access-date=11 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चितळे, लक्ष्मण महादेव}} [[वर्ग:भारतीय वास्तुविशारद]] [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] r3ks0wop84fkobky69r9kdyuu7ifxdd 0 379703 2684204 2026-05-13T22:37:21Z अभय नातू 206 नामभेद 2684204 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[लक्ष्मण महादेव चितळे]] 9utzi3bty5n47xbzipfvkaef3s8fyg5 0 379704 2684211 2026-05-14T02:35:15Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Aparna Yadav|Aparna Yadav]] पासून भाषांतरित 2684211 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या **उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष** म्हणून कार्यरत आहेत. भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात. == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला. २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या नेतृत्वावर विश्वास ठेवून त्यांनी हा निर्णय घेतल्याचे सांगितले होते. सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. २०२६ पर्यंत त्या या पदावर कार्यरत आहेत. == वैयक्तिक जीवन == अपर्णा यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 6ekruddv0rvktans44wvyj61348j0cj 2684212 2684211 2026-05-14T02:39:24Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684212 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत. भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला. २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या नेतृत्वावर विश्वास ठेवून त्यांनी हा निर्णय घेतल्याचे सांगितले होते. सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. २०२६ पर्यंत त्या या पदावर कार्यरत आहेत. == वैयक्तिक जीवन == अपर्णा यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 3x0ryev0bgwnu8tswtr7bdvhsnyplas 2684213 2684212 2026-05-14T02:40:49Z संतोष गोरे 135680 2684213 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत. भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. २०२६ पर्यंत त्या या पदावर कार्यरत आहेत. == वैयक्तिक जीवन == अपर्णा यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. qcxzbvls1jbg3en27v3yiob8b6zg0o4 2684214 2684213 2026-05-14T02:42:03Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684214 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. २०२६ पर्यंत त्या या पदावर कार्यरत आहेत. == वैयक्तिक जीवन == अपर्णा यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 4jeqp26pm067dr9846s0yo82z5hikyy 2684215 2684214 2026-05-14T02:42:32Z संतोष गोरे 135680 /* राजकीय कारकीर्द */ 2684215 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == अपर्णा यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 60u20zg387ypiczxwp61mi80t5t9cux 2684216 2684215 2026-05-14T02:45:39Z संतोष गोरे 135680 2684216 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> She studied International Relations and Politics at the University of Manchester.<ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. ksjmr36akl2gk5fajusx1x9dwbkg25f 2684217 2684216 2026-05-14T02:46:05Z संतोष गोरे 135680 2684217 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते. प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. ou874m0a1xq53gmnab3w3vbowvial8c 2684218 2684217 2026-05-14T02:47:37Z संतोष गोरे 135680 2684218 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे. == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 7hnssqgblqq76lgra4q9gusj4f86ovy 2684219 2684218 2026-05-14T02:49:47Z संतोष गोरे 135680 2684219 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 8nysw91rp84fj47z0kd7mn0axrgbwmj 2684220 2684219 2026-05-14T02:51:10Z संतोष गोरे 135680 2684220 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते. 0awanzxj2odi0t8f1scpcrclqclzifr 2684222 2684220 2026-05-14T02:59:26Z संतोष गोरे 135680 /* सामाजिक कार्य */ 2684222 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> 2l3nh03ano6yp5qzwdzud20t0zu7ir9 2684224 2684222 2026-05-14T03:04:40Z संतोष गोरे 135680 2684224 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे. == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> 76y61s569jqfoczq2wdo0xsss0z4yrv 2684225 2684224 2026-05-14T03:05:05Z संतोष गोरे 135680 2684225 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात शिक्षण पूर्ण केले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> misz7d2dhuv4jf9obhbu14v0gtdssqy 2684226 2684225 2026-05-14T03:07:14Z संतोष गोरे 135680 2684226 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> hii6518iu1bq9n1yzaojzh0cyrb4glk 2684227 2684226 2026-05-14T03:07:33Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684227 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> jsntknog6lm3fs5g8ix6gxwbbrodqdh 2684228 2684227 2026-05-14T03:08:11Z संतोष गोरे 135680 2684228 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यादव, अपर्णा }} ij2valwcpqvo0phwkphne2edb11f4o9 2684229 2684228 2026-05-14T03:09:55Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2684229 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यादव, अपर्णा }} 8cnkxok7fb5invw7j1epu691bsqvn6r 0 379705 2684235 2026-05-14T04:36:30Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[दिब्येंदु अधिकारी]] वरुन [[दिब्येंदू अधिकारी]] ला हलविला 2684235 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दिब्येंदू अधिकारी]] ne0bcys56yllourlzbcx7i91nsr1tfy 0 379706 2684246 2026-05-14T05:15:29Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[दीपक अधिकारी]] वरुन [[देव (अभिनेता)]] ला हलविला 2684246 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[देव (अभिनेता)]] 5zpnkvt6rprlk6u2e0vxwmxgbqrj2pk