विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 4419 2684328 2682412 2026-05-14T22:26:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684328 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १५ एप्रिल |वर्ष = २०२३ }} {{करिता|'''बाबासाहेब'''|बाबासाहेब (निःसंदिग्धीकरण)}}{{करिता|'''आंबेडकर'''|आंबेडकर (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = _{[[बोधिसत्व]]} | नाव = _{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर} <br /> भीमराव रामजी आंबेडकर | सन्मानवाचक प्रत्यय = | चित्र = Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg | चित्र आकारमान = 250px | लघुचित्र = | चित्र शीर्षक = इ.स. १९४८ नंतर टिपलेले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे छायाचित्र | क्रम = | पद = [[राज्यसभा|राज्यसभेचे सदस्य]] ([[मुंबई राज्य]]) | कार्यकाळ_आरंभ = [[एप्रिल ३|३ एप्रिल]] [[इ.स. १९५२|१९५२]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[डिसेंबर ६|६ डिसेंबर]] [[इ.स. १९५६|१९५६]] | राष्ट्रपती = [[राजेंद्र प्रसाद]] | पंतप्रधान = [[जवाहरलाल नेहरू]] | क्रम1 = | पद1 = [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय, भारत सरकार|भारताचे पहिले कायदा व न्याय मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = [[ऑगस्ट १५|१५ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४७|१९४७]] | कार्यकाळ_समाप्ती1 = [[ऑक्टोबर ६|६ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९५१|१९५१]] | सम्राट1 = | राष्ट्रपती1 = [[राजेंद्र प्रसाद]] | पंतप्रधान1 = [[जवाहरलाल नेहरू]] | गव्हर्नर-जनरल1 = [[लाईस माऊंटबेटन]]<br />[[चक्रवर्ती राजगोपालाचारी]] | मागील1 = पद स्थापित | पुढील1 = [[चारू चंद्र बिस्वार]] | मतदारसंघ1 = | क्रम2 = | पद2 = [[भारताची संविधान सभा|संविधान सभेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[ऑगस्ट ३०|३० ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४७|१९४७]]{{efn|२९ ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीची स्थापना करण्यात आली, आणि त्यात ७ सदस्यांचा समावेश करण्यात आला, त्यापैकी एक "सदस्य" डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होते. दुसऱ्या दिवशी ३० ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीच्या सदस्यांनी बाबासाहेब आंबेडकरांची मसुदा समितीच्या "अध्यक्ष"पदी निवड केली.}} | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[जानेवारी २४|२४ जानेवारी]] [[इ.स. १९५०|१९५०]] | उपराष्ट्रपती2 = | उपपंतप्रधान2 = [[वल्लभभाई पटेल]] | डेप्युटी2 = | लेफ्टनंट2 = | सम्राट2 = | राष्ट्रपती2 = | पंतप्रधान2 = | राज्यपाल2 = | मागील2 = | पुढील2 = | मतदारसंघ2 = | बहुमत2 = | क्रम3 = | पद3 = [[भारताची संविधान सभा|भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = [[डिसेंबर ९|९ डिसेंबर]] [[इ.स. १९४६|१९४६]] | कार्यकाळ_समाप्ती3 = [[जानेवारी २४|२४ जानेवारी]] [[इ.स. १९५०|१९५०]] | मतदारसंघ3 = [[बंगाल प्रांत]] (१९४६–१९४७)<br />[[मुंबई राज्य]] (१९४७–१९५०) | क्रम4 = | पद4 = ब्रिटिश भारताचे मजूरमंत्री, ऊर्जामंत्री व बांधकाममंत्री; व्हाइसरॉयचे कार्यकारी मंडळ | कार्यकाळ_आरंभ4 = [[जुलै २०|२० जुलै]] [[इ.स. १९४२|१९४२]] | कार्यकाळ_समाप्ती4 = [[ऑक्टोबर २०|२० ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९४६|१९४६]] | मागील4 = फेरोज खान नून | क्रम5 = | पद5 = मुंबई विधानसभेचे विरोधी पक्षनेते | कार्यकाळ_आरंभ5 = [[इ.स. १९३७]] | कार्यकाळ_समाप्ती5 = [[इ.स. १९४२]] | गव्हर्नर-जनरल5 = | क्रम6 = | पद6 = मुंबई विधानसभेचे सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ6 = [[इ.स. १९३७]] | कार्यकाळ_समाप्ती6 = [[इ.स. १९४२]] | गव्हर्नर-जनरल6 = | क्रम7 = | पद7 = मुंबई विधिमंडळाचे सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ7 = [[डिसेंबर]] [[इ.स. १९२६]] | कार्यकाळ_समाप्ती7 = [[इ.स. १९३७]] | गव्हर्नर-जनरल7 = | जन्मदिनांक = [[१४ एप्रिल]], [[इ.स. १८९१]] | जन्मस्थान = [[महू]], [[मध्य प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] <br /> (सध्या [[भीम जन्मभूमी]], [[डॉ. आंबेडकर नगर]], [[मध्य प्रदेश]]) | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1956|12|6|1891|4|14}} | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[दिल्ली]], [[भारत]] <br /> (सध्या [[डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]], [[दिल्ली]]) | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = {{•}}[[स्वतंत्र मजूर पक्ष]]<br /> {{•}}[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]<br /> {{•}}[[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया]] | शिक्षण = {{•}}[[मुंबई विद्यापीठ]]<br />{{•}}[[कोलंबिया विद्यापीठ]]<br />{{•}}[[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]<br />{{•}}ग्रेज इन्, लंडन<br />{{•}}बॉन विद्यापीठ, जर्मनी | इतरपक्ष = '''सामाजिक संस्था''' : <br />{{•}} [[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]<br />{{•}} [[समता सैनिक दल]]<br /><br />'''शैक्षणिक संस्था''' : <br />{{•}} [[डिप्रेस्ड क्लासेस एज्युकेशन सोसायटी]]<br />{{•}} [[द बाँबे शेड्युल्ड कास्ट्स इम्प्रुव्हमेंट ट्रस्ट]]<br />{{•}} [[पिपल्स एज्युकेशन सोसायटी]] <br /><br /> '''धार्मिक संस्था''' : <br />{{•}} [[भारतीय बौद्ध महासभा]] | आई = [[भीमाबाई सकपाळ]] | वडील = [[रामजी सकपाळ]] | पती = | पत्नी = {{•}} [[रमाबाई आंबेडकर]] <br />_{(विवाह १९०६ - निधन १९३५)}<br /><br />{{•}} [[सविता आंबेडकर]] <br />_{(विवाह १९४८ - निधन २००३)} | नाते = '''[[आंबेडकर कुटुंब]]''' | अपत्ये = [[यशवंत आंबेडकर]] | निवास = [[राजगृह]], [[मुंबई]] | धर्म = [[बौद्ध धर्म]] | शाळा_महाविद्यालय = | व्यवसाय = | धंदा = | सही = Dr. Babasaheb Ambedkar Signature.svg | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''भीमराव रामजी आंबेडकर''' तथा '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' ([[१४ एप्रिल]], [[इ.स. १८९१|१८९१]] – [[६ डिसेंबर]], [[इ.स. १९५६|१९५६]]), हे [[भारतीय]] [[कायदेपंडित|न्यायशास्त्रज्ञ]], [[अर्थशास्त्रज्ञ]], [[राजकारण|राजकारणी]], [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञ]] आणि [[समाजसुधारक]] होते. त्यांनी [[दलित बौद्ध चळवळ]]ीला प्रेरणा दिली आणि [[अस्पृश्य]] ([[दलित]]) लोकांविरुद्ध होणारा सामाजिक भेदभाव नष्ट करण्यासाठी चळवळ उभारली, तसेच महिलांच्या आणि कामगारांच्या हक्कांचे समर्थन केले. ते ब्रिटिश भारताचे मजूरमंत्री, स्वतंत्र भारताचे [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|पहिले कायदेमंत्री]], [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाचे]] शिल्पकार, [[भारतामधील बौद्ध धर्म|भारतीय बौद्ध धर्माचे]] पुनरुज्जीवक होते. देशाच्या विविध क्षेत्रांत दिलेल्या योगदानामुळे त्यांना 'आधुनिक भारताचे शिल्पकार' किंवा 'आधुनिक भारताचे निर्माते' असेही म्हणतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html|title=Bhimrao Ambedkar|publisher=Columbia University|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/Makers_of_Modern_India/E6gvEAAAQBAJ|title=Makers of Modern India|last=Guha|first=Ramachandra|date=2013-10-14|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-72596-6|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.alephbookcompany.com/book/understanding-the-founding-fathers-an-enquiry-into-the-indian-republics-beginnings/|title=Understanding the Founding Fathers: An Enquiry into the Indian Republic’s Beginnings|publisher=Aleph Book Company|date=2016-02-02|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theindiaforum.in/article/who-are-true-founding-fathers-and-mothers-indian-democracy|title=Who are the True Founding Fathers and Mothers of Indian Democracy?|publisher=The India Forum|date=2022-09-05|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_nBsCwAAQBAJ|title=Dr. Ambedkar Samajik Vichar Avam Darshan|last=Jadhav|first=Narendra|date=2015-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5048-586-6|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2024/04/remembering-dr-ambedkar-contributions/|title=Remembering Dr. Ambedkar’s Contributions|last=Raut|first=Bapu|date=2024-04-13|publisher=Forward Press|language=en-US|access-date=2025-03-28}}</ref> आंबेडकर यांनी [[कोलंबिया विद्यापीठ]] आणि [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] या शिक्षण संस्थांमधून [[अर्थशास्त्र]] विषयात [[विद्यावाचस्पती|पीएच.डी.]] पदव्या मिळविल्या; तसेच त्यांनी [[कायदा]], [[अर्थशास्त्र]] आणि [[राज्यशास्त्र]] या विषयांवर संशोधन केले. त्यांच्या सुरुवातीच्या कारकिर्दीत, ते एक [[अर्थशास्त्रज्ञ]], [[प्राध्यापक]] आणि [[वकील]] होते. त्यानंतर त्यांनी सामाजिक व राजकीय क्षेत्रांत काम केले. ते [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी]] प्रचारामध्ये व चर्चांमध्ये सामील झाले, वृत्तपत्रे प्रकाशित केली, दलितांसाठी राजकीय हक्कांचा व सामाजिक स्वातंत्र्याचा पुरस्कार केला, तसेच आधुनिक भारताच्या निर्मितीत मोलाचे योगदान दिले. इ.स. १९५६ मध्ये त्यांनी आपल्या अनुयायांसह [[बौद्ध धर्म]] स्वीकारला. धर्मांतरानंतर काही महिन्यांनीच त्यांचे निधन झाले. [[इ.स. १९९०]] मध्ये, त्यांना मरणोत्तर [[भारतरत्‍न]] हा भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान प्रदान करण्यात केला. त्यांचा जन्मदिवस दरवर्षी [[आंबेडकर जयंती]] म्हणून भारतासह जगभरात साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1813188|title=Ambedkar Jayanti Celebrations|publisher=Press Information Bureau, Government of India|date=2022-04-14|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref> इ.स. २०१२ मध्ये, "[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]" नावाच्या सर्वेक्षणात आंबेडकरांची 'सर्वश्रेष्ठ भारतीय' म्हणून निवड करण्यात आली आहे. आंबेडकरांच्या स्मरणार्थ अनेक स्मारके आणि चित्रणे लोकसंस्कृतीत उभारली गेली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/Dr-B.R.-Ambedkar-voted-as-%E2%80%98Greatest-Indian%E2%80%99/article20485049.ece|title=Dr B.R. Ambedkar voted as 'Greatest Indian'|publisher=द हिंदू BusinessLine|date=2012-08-20|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == === पूर्वज === [[चित्र:Young Ambedkar.gif|thumb|right|तरुण डॉ. आंबेडकर]] बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वडिलांचे नाव रामजी तर आजोबांचे नाव मालोजीराव सकपाळ होते. मालोजी [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|इंग्लिश राजसत्तेच्या सैन्यात]] [[शिपाई]] म्हणून भरती झाले होते. सैन्यातील नोकरीमुळे मालोजीराव सैनिकी शाळेत शिक्षण घेऊ शकले. त्यांनी [[रामानंद पंथ]]ाची दीक्षा घेतली होती.<ref name="auto24">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=32|language=मराठी}}</ref> मालोजींना तीन मुलगे व एक मुलगी अशी चार अपत्ये होती. दोन मुलांनंतरच्या मिराबाई या मुलीचा जन्म झाला होता. तर इ.स. १८४८ च्या सुमारास जन्मलेले [[रामजी सकपाळ|रामजी]] हे मालोजींचे चौथे अपत्य होते.<ref>{{Cite book|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|last=Keer|first=Dhananjay|publisher=Popular Prakashan|year=1954|isbn=978-81-7154-237-6|location=Mumbai|pages=1-10|language=en}}</ref><ref name="auto24" /> मालोजींचा पहिला मुलगा घरदार त्यागून संन्यासी झाला.<ref>{{Cite book|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर (खंड १)|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भवानराव|publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|year=1952|isbn=|location=मुंबई|pages=15-20|language=मराठी}}</ref> दुसरा मुलगा इंग्रजी सैन्यातच नोकरीस लागला. तिसरा मुलगा असलेल्या रामजींनी सैनिकी शाळेत शिक्षण घेतले व पुढे ते नॉर्मलची परीक्षाही उत्तीर्ण झाले.<ref name="auto24" /> शिक्षण सुरू असताना रामजी इ.स. १८६६ च्या सुमारात वयाच्या १८व्या वर्षी इंग्रजी सैन्याच्या १०६ सॅपर्स अँड मायनर्स तुकडीत शिपाई म्हणून भरती झाले. रामजी १९ वर्षांचे असताना त्यांचा विवाह १३ वर्षीय [[भीमाबाई सकपाळ|भीमाबाईंशी]] झाला. रामजी हे इंग्लिश बोलू शकत. ते नॉर्मल स्कूल (मॅट्रिक) उत्तीर्ण होते. पुढे रामजींनी ब्रिटिश भारतीय सैन्यामध्ये [[सुभेदार]] आणि सैनिकी शिक्षक म्हणून काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=34-35|language=मराठी}}</ref>रामजी व भीमाबाई या दांपत्याला सन १८९१ पर्यंत चौदा अपत्ये झाली होती. त्यापैकी गंगा, रमा, मंजुळा व तुळसा या चार मुली जगल्या. मुलांपैकी बाळाराम, आनंदराव व भीमराव (भिवा) ही तीन मुले हयात होती. भीमराव हा सर्वात लहान व चौदावे अपत्य होता.<ref name="auto46">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=35|language=मराठी}}</ref> === बालपण === रामजी ज्या पलटणीत होते ती पलटण इ.स. १८८८ मध्ये [[मध्य प्रदेश]]ातील [[महू]] येथे लष्करी तळावर आली होती.<ref>{{Cite book|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|last=Keer|first=Dhananjay|publisher=Popular Prakashan|year=1954|isbn=978-81-7154-237-6|location=Mumbai|pages=3|language=en}}</ref> येथे सुभेदार रामजींना नॉर्मल स्कूलचे मुख्याध्यापक पद मिळाले होते.<ref name="auto46" /> या काळात [[एप्रिल १४|१४ एप्रिल]] [[इ.स. १८९१|१८९१]] रोजी [[डॉ. आंबेडकर नगर|महू]] (आताचे [[डॉ. आंबेडकर नगर]]) या लष्करी छावणी असलेल्या गावी रामजी व भीमाबाईंच्या पोटी बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्म झाला.<ref name="auto46" /> रामजींनी [[मराठी भाषा|मराठी]] व [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] भाषेचे यथाविधी शिक्षणही घेतले होते. भीमराव हे रामजी सकपाळ व आई भीमाबाई यांचे १४वे व अंतिम अपत्य होते. बाळाचे नाव ''भिवा'' असे ठेवण्यात आले, त्यांची भीम, भीमा व भीमराव ही नावेही प्रचलित झाली. [[आंबेडकर कुटुंब|आंबेडकरांचे कुटुंब]] हे त्याकाळी [[अस्पृश्य]] गणल्या गेलेल्या [[महार]] जातीचे आणि महाराष्ट्रातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[मंडणगड]] तालुक्यातील [[आंबडवे]] या गावचे होते. ('आंबडवे' या गावचा 'अंबावडे' असा चुकीचा उल्लेख अनेक ठिकाणी केला गेलेला आहे.)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/kgtocollege-news/international-standard-educational-complex-at-original-village-of-dr-babasaheb-ambedkar-446635/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे मूळ गाव आंबवडे येथे आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शैक्षणिक संकुल|website=[[लोकसत्ता]]|date=2018-03-14|access-date=2025-03-28|language=मराठी}}</ref><ref name="auto34">{{स्रोत बातमी|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-ambedkars-teacher-family-saving-memories-of-ambedkar-5489831-NOR.html|title=आंबेडकर गुरुजींचं कुटुंब जपतंय सामाजिक वसा, कुटुंबानं सांभाळल्या ‘त्या’ आठवणी|date=2016-12-26|work=[[दिव्य मराठी]]|access-date=2025-03-28|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्य असल्यामुळे त्यांच्यासोबत नेहमी सामाजिक-आर्थिक भेदभाव केला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewirehindi.com/30384/waiting-for-a-visa-br-ambedkar-koregaon-maharashtra/|title=प्रासंगिक: जब नौ साल की उम्र में कोरेगांव गए आंबेडकर को जातीय भेदभाव का सामना करना पड़ा|date=2018-01-03|website=The Wire - Hindi|language=hi|access-date=2025-03-28}}</ref> इ.स. १८९४ मध्ये सुभेदार रामजी सकपाळ इंग्रजी सैन्यातील मुख्याध्यापक पदाच्या नोकरीवरून निवृत्त झाले आणि महाराष्ट्रातल्या [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] आपल्या मूळ गावाजवळील [[दापोली]] या गावातील ''कॅम्प दापोली'' वस्तीत परिवारासह राहू लागले. भीमराव वयाने लहान असल्यामुळे कॅम्प दापोली येथील शाळेत त्यास प्रवेश मिळाला नाही व भीमरावास घरीच [[अक्षर]] ओळख करून द्यावी लागली. इ.स. १८९६ मध्ये रामजींनी आपल्या कुटुंबासह [[दापोली]] सोडले व ते [[सातारा|साताऱ्याला]] जाऊन तेथे राहिले. यावेळी भीमरावाचे वय पाच वर्षाचे झाले होते. रामजींनी इ.स. १८९६ च्या नोव्हेंबर महिन्यात सातारा येथील ''कॅम्प स्कूल'' या मराठी शाळेमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले.<ref name="auto46" /> या वर्षीच त्यांनी [[कबीर पंथ]]ाची दीक्षा घेतली. त्यांच्या या स्थानांतरानंतर थोड्या कालावधीत [[इ.स. १८९६]] मधे [[डोकेदुखी|मस्तकशूल]] या आजाराने आंबेडकरांच्या आई भीमाबाईंचे निधन झाले, त्यावेळी आंबेडकर ५ वर्षाचे होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=41|language=मराठी}}</ref> त्यानंतर भीमासह व अन्य मुलांचे संगोपन त्यांच्या आत्या मीराबाईंनी कठीण परिस्थितीत केले. साताऱ्यात आल्यावर थोड्याच दिवसानंतर भाड्याने घेतलेल्या एका बंगल्यात आंबेडकर कुटुंब राहू लागले. त्यावेळी भीमरावाचे वय पाच वर्षाचे झाले होते. हे वय त्यास शाळेत प्रवेश देण्यास योग्य होते. रामजींनी [[इ.स. १८९६]]च्या नोव्हेंबर महिन्यात सातारा येथील कॅम्प स्कूलमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले. [[इ.स. १८९८]] साली रामजींनी जीजाबाई नावाच्या विधवेसोबत दुसरे लग्न केले. साताऱ्यातील कॅम्प स्कूलमधील मराठी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर साताऱ्यातीलच सातारा हायस्कूल या इंग्रजी सरकारी हायस्कूलमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=42|language=मराठी}}</ref> [[कोकण]]ासह महाराष्ट्रातील लोक पूर्वी आपले आडनाव आपल्या गावाच्या नावावरून ठेवत असत व त्यात शेवटी ''कर'' शब्द जोडण्याचा प्रघात आहे. त्यामुळेच बाबासाहेबांचे आडनाव "सकपाळ" असतांना त्यांचे वडील [[रामजी सकपाळ|रामजी]] यांनी ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी [[सातारा|साताऱ्यातील]] गव्हर्नमेंट हायस्कूल (आताचे [[प्रतापसिंह हायस्कूल]])मध्ये "आंबडवेकर" असे आडनाव नोंदवले.<ref name="auto34"/> साताऱ्याच्या या शाळेत भीमरावांना शिकवण्यासाठी कृष्णा केशव आंबेडकर नावाचे शिक्षक होते. शाळेच्या दप्तरात नोंदवलेले भीमरावांचे ''आंबडवेकर'' हे आडनाव उच्चारताना त्यांना ते आडनिडे वाटत असे म्हणून माझे ''आंबेडकर'' हे नाव तू धारण कर, त्यांनी असे भीमरावांना सुचविले. त्यावर भीमरावांनी होकार दिल्यावर तशी नोंद शाळेत झाली. तेव्हापासून त्यांचे आडनाव ''आंबडवेकर''चे '[[आंबेडकर]]' असे झाले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=कीर|first=धनंजय|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|year=1966|isbn=|location=मुंबई|pages=60-63|language=मराठी}}</ref> नोव्हेंबर १९०४ मध्ये भीमरावांनी इंग्रजी चौथीची परीक्षा उत्तीर्ण केली व यावर्षीच रामजी सकपाळ [[मुंबई]]ला सहपरिवार गेले.<ref name="auto8">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=44|language=मराठी}}</ref> === सुरुवातीचे शिक्षण === डिसेंबर १९०४ मध्ये रामजी सकपाळ सहपरिवार [[मुंबई]]ला आले व तेथील [[लोअर परळ]] भागातील ''डबक चाळ'' (बदक चाळ) नावाच्या एका इमारतीच्या एका खोलीत राहू लागले.<ref name="auto8" /> [[मुंबई]]मधे आल्यावर भीमराव हे [[एल्फिन्स्टन रोड|एल्फिन्स्टन रस्त्यावरील]] सरकारी शाळेत जाऊ लागले, एल्फिन्स्टन हायस्कूलमधे जाणारे ते पहिले अस्पृश्य विद्यार्थी होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1900s.html|title=1900s|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref>[[कबीर पंथ]]ीय असलेल्या रामजींनी मुलांना हिंदू साहित्याची ओळख करून दिली. इतर जातीतील लोकांच्या विरोधामुळे रामजींनी मुलांना सरकारी शाळेत शिकवण्यासाठी आपल्या लष्करातील पदाचा वापर केला. शाळेत प्रवेश मिळाला तरी भीमरावांना इतर विद्यार्थ्यांपासून वेगळे बसावे लागे आणि शिक्षकांचे साहाय्य मिळत नसे. त्यांना वर्गात बसण्याची परवानगी नव्हती.<ref name="columbia.edu">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_waiting.html|title=Waiting for a Visa, by Dr. B. R. Ambedkar|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> जेव्हा त्यांना तहान लागत असे, तेव्हा शाळेतील पाणी पिण्याच्या भांड्याला किंवा [[पेला|पेल्याला]] स्पर्श करण्याची त्यांना परवानगी नव्हती. तेव्हा एखादा उच्च जातीतील व्यक्ती उंचीवरून त्यांच्या ओंजळीवर पाणी ओतत असे. आंबेडकरांसाठी हे काम बहुधा शिपाई करीत. शिपाई उपलब्ध नसेल तर त्यांना दिवसभर पाण्याविनाच रहावे लागत असे; नंतर त्यांनी आपल्या लेखनात या घटनेचे "शिपाई नाही, तर पाणी नाही" असे वर्णन केले आहे.<ref name="columbia.edu"/> शाळेत असतानाच [[इ.स. १९०६]] मध्ये १४-१५ वर्षीय भीमरावांचे लग्न [[दापोली]]च्या भिकू वलंगकर यांची ९-१० वर्षीय कन्या रामीबाई उर्फ [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] यांच्याशी झाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=४६}}</ref> एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये शिकत असताना भीमरावांना वर्गातील स्पृश्य जातींच्या मुलांपासून दूर बसावे लागे. हायस्कूलमधील अनेक शिक्षक त्यांच्याशी तिरस्काराने वागत असत.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=48-49|language=मराठी}}</ref>आंबेडकर हे आपल्या विद्यार्थी जीवनात दररोज १८ तास अभ्यास करत असत.<ref>{{Cite book|title=B.R. Ambedkar: Saviour of the Masses|last=Kapadiya|first=Payal|publisher=Puffin Books|year=2012|isbn=978-0143332282|location=Mumbai|pages=14|language=en}}</ref>[[इ.स. १९०७]] साली भीमराव एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये मॅट्रिकची परीक्षा यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण झाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=४९-५०}}</ref> ही परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर भीमराव आंबेडकरांच्या ज्ञातिबांधवांनी [[कृष्णाजी अर्जुन केळुसकर]] गुरुजी यांच्या अध्यक्षेखाली सभा भरवून भिवा रामजी आंबेडकरांचे कौतुक केले. एखाद्या अस्पृश्य मुलाने असे यश मिळविणे एवढे दुर्मिळ होते की, त्यांचे अभिनंदन करण्यासाठी तेव्हा एक जाहीर सभा भरवण्यात आली होती. यावेळी केळुसकर गुरुजींनी स्वतः लिहिलेल्या मराठी बुद्धचरित्राची एक प्रत भीमरावांना भेट म्हणून दिली. हे पुस्तक वाचल्यानंतर त्यांना पहिल्यांदाच [[गौतम बुद्ध|बुद्धांच्या]] शिकवणुकींची माहिती मिळाली व ते बुद्धाप्रती आकर्षित झाले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=2012|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=122|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५० व ७७}}</ref> आर्थिक अडचणीमुळे रामजी सकपाळ भीमरावांना महाविद्यालयीन शिक्षण देऊ शकतील, अशी परिस्थिती नव्हती. त्यामुळे केळुसकर गुरुजींनी मुंबईमध्ये [[सयाजीराव गायकवाड|महाराज सयाजीराव गायकवाड]] यांचेशी भीमरावांची भेट घालून दिली. भीमरावांची हुशारी पाहून महाविद्यालयात शिक्षण घेण्यासाठी महाराजांनी त्यांना दरमहा रु.२५ची शिष्यवृत्ती देण्याचे मंजूर केले. त्यानंतर [[३ जानेवारी]], [[इ.स. १९०८]] रोजी भीमरावांनी [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय]]ात प्रवेश घेतला.<ref name="auto3">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५१}}</ref> पुढे चार वर्षांनी इ.स. १९१२ मध्ये त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठ]]ाची [[राज्यशास्त्र]] आणि [[अर्थशास्त्र]] विषय घेऊन बी.ए.ची पदवी संपादन केली आणि [[बडोदा संस्थान]]ात नोकरीसाठी रूजू झाले. याच वर्षी १२ जानेवारी १९१२ रोजी त्यांना पहिला मुलगा [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] झाला. त्याच सुमारात [[२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९१३]] रोजी मुंबईमध्ये त्यांचे वडील रामजींचे आजाराने निधन झाले. पुढे चार महिन्यांनी बडोदा नरेशांकडून प्रति महिने साडे अकरा पाऊंड शिष्यवृत्ती घेऊन [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ात उच्च शिक्षण घेण्यासाठी त्यांनी प्रयाण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/youth.html|title=Dr. B.R. Ambedkar: Youth Timeline|date=2010-06-25|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> == उच्च शिक्षण == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar 09.jpg|thumb|right|विद्यार्थी दशेतील आंबेडकर, सन १९१८]] आंबेडकर हे परदेशातून अर्थशास्त्रामध्ये डॉक्टरेट (पीएच.डी.) पदवी मिळवणारे पहिले भारतीय होते. तसेच ते दक्षिण आशियातून दोनदा डॉक्टरेट (पीएच.डी. व डी.एससी.) पदव्या मिळवणारे पहिले दक्षिण आशियाई होते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=आगलावे|first=डॉ. सरोज|date=एप्रिल २०१५|editor-last=ओक|editor-first=चंद्रशेखर|title=कर विकासोन्मुख हवेत...|url=https://dgipr.maharashtra.gov.in/|journal=लोकराज्य|series=अंक १०|location=मुंबई|publisher=माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय, महाराष्ट्र शासन|volume=71|issn=0024-6867|pages=१२|access-date=2025-03-28|archive-date=2020-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415095545/https://dgipr.maharashtra.gov.in/|url-status=dead}}</ref> त्यांनी नोव्हेंबर, १८९६ ते नोव्हेंबर १९२३ अशा २७ वर्षांत [[मुंबई विद्यापीठ]], [[कोलंबिया विद्यापीठ]], [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] आणि ग्रेज इन या शिक्षण संस्थांमधून उच्च शिक्षण घेतले. आंबेडकरांनी या दरम्यान बी.ए., दोनदा एम.ए., पी.एचडी., एम.एस्सी., बार-ॲट-लॉ आणि डी.एस्सी. या पदव्या मिळवल्या. १९५० च्या दशकात त्यांना एलएल.डी. आणि डी.लिट. या दोन सन्माननीय पदव्या सुद्धा प्रदान करण्यात आल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/news/latest-bar-news-032504-1469429.html|title=अमेरिका में 3 साल में 40 कोर्स, डबल डॉक्टरेट करने वाले दक्षिण एशिया के पहले व्यक्ति|website=दैनिक भास्कर|language=हिंदी|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६, २७, ७३, ७९, ११३}}</ref> आंबेडकर हे त्यांच्या हयातीतील भारतातील सर्वात प्रतिभाशाली व सर्वाधिक उच्च विद्याविभूषित व्यक्ती होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=८८ व ८९}}</ref> === मुंबई विद्यापीठ === केळुसकर गुरुजींनी [[मुंबई]]मध्ये [[वडोदरा|बडोद्याचे]] महाराज [[सयाजीराव गायकवाड]] यांचेशी भीमरावांची भेट घालून दिली. यानंतर [[निर्णयसागर छापखाना|निर्णयसागर छापखान्याचे]] मालक [[दामोदर सावळाराम यंदे]] यांनीही प्रयत्न केल्यावर महाराजांनी त्यांना जानेवारी १९०८पासून दरमहा रु. २५ची शिष्यवृत्ती देऊ केली. त्यानंतर ३ जानेवारी [[इ.स. १९०८]] रोजी रामजींनी भीमरावांचे नाव मुंबईतील [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय]]ात प्रीव्हियसच्या वर्गात दाखल केले.<ref name="auto3" /> भीमराव हे आंबेडकर घराण्यातील सर्वप्रथम महाविद्यालयीन विद्यार्थी झाले. या काळात रामजी डबकचाळ सोडून इंप्रूव्हमेंट ट्रस्टच्या (पोयबावाडी-[[परळ]]) चाळीत राहायला गेले. येथे भीमराव नियमित अभ्यास करत असे.<ref name="auto3" /> महाविद्यालयात भीमरावांना इंग्लिश व [[फारसी भाषा|फारसी]] विषयांत शेकडा ७५ पेक्षा जास्त गुण मिळत असे. तेथे इंग्लिशचे प्राध्यापक मुलर व फारसीचे प्राध्यापक के.बी. इराणी हे आंबेडकरांचे शिक्षक होते. आंबेडकर [[राज्यशास्त्र]] आणि [[अर्थशास्त्र]] हे मुख्य विषय घेऊन जानेवारी १९१३मध्ये बी.ए. परीक्षा उत्तीर्ण झाले. ते [[मुंबई विद्यापीठ]]ाची बी.ए.ची पदवी संपादन करणारे अस्पृश्य वर्गातील पहिले विद्यार्थी होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५२}}</ref> महाराज सयाजीराव गायकवाड यांच्या आर्थिक सहकार्यातून मुक्त व्हावे, असा विचार करून आंबेडकरांनी बडोदा संस्थानात नोकरी मिळवली व २३ जानेवारी १९१३ रोजी नोकरीवर रूजू झाले. पण नवव्या दिवशीच मुंबईत वडील आजारी असल्याची तार त्यांना मिळाली व दोन दिवसांनी ते मुंबईत आले. भीमरावांची वडिलांशी भेट झाल्यावर ३ फेब्रुवारी १९१३ रोजी रामजींचे निधन झाले.<ref name="auto23">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५३}}</ref> यानंतर ते बडोद्यातील नोकरीवर पुन्हा वेळेवर हजर होऊ शकले नाहीत. दरम्यान त्यांना पुढचे पदव्युत्तर शिक्षण घेण्याची व त्याकरिता [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेला]] जाण्याची संधी मिळाली.<ref name="auto">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५४}}</ref> === कोलंबिया विद्यापीठ === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar in Columbia University.jpg|thumb|right|१९१३-१६ दरम्यान कोलंबिया विद्यापीठात असताना विद्यार्थी डॉ. आंबेडकर]] बी.ए. उत्तीर्ण झाल्यावर आंबेडकरांसमोर नोकरी करून व घरची आर्थिक स्थिती सुधारणे, किंवा तर पदव्युत्तर शिक्षण घेणे आणि आपली शैक्षणिक पात्रता आणखी वाढवणे, असे पर्याय होते.<ref name="auto23" /> महाराज [[सयाजीराव गायकवाड]] [[बडोदा संस्थान|बडोदा संस्थानाच्या]] वतीने काही विद्यार्थ्यांना उच्चशिक्षणासाठी अमेरिकेला पाठवण्याच्या विचारात होते. त्याचवेळी आंबेडकर महाराजांना भेटले व [[बडोदा]] येथे आपल्याला बरोबर होत असलेला सामाजिक अन्याय महाराजांना सांगितला; त्यावर महाराजांनी काही प्रतिक्रिया दिली नाही परंतु त्यांनी आंबेडकरांना उच्च शिक्षण घेण्यासाठी शिष्यवृत्ती देऊन अमेरिकेत पाठविणे पसंत केल्याचे सांगितले.<ref name="auto" /> ४ एप्रिल, १९१३ रोजी बडोदा संस्थानच्या विद्याधिकाऱ्यांनी परदेशात अभ्यास करण्यासाठी चार विद्यार्थी निवडले, यात आंबेडकर एक होते. या प्रत्येकास दरमहा साडे अकरा पाऊंड शिष्यवृत्ती मंजूर केली. त्यासाठी त्यांना एक करारपत्र लिहून द्यावे लागले. या करारपत्रावर साक्षीदार म्हणून त्रिभुवन जे. व्यास आणि अंताजी गोपाळ जोशी यांनी १८ एप्रिल, १९१३ रोजी सह्या केल्या.<ref name="auto" /> या करारानुसार शिष्यवृत्तीची मुदत १५ जून १९१३ ते १४ जून १९१६ पर्यंत एकूण तीन वर्षांची होती. त्यानंतर आंबेडकर अमेरिकेला जाण्यासाठी [[मुंबई]]च्या बंदरातून एस.एस. अंकोना बोटीने प्रवास करून २१ जुलै, १९१३ रोजी दुपारी १२ वाजता अमेरिकेतील [[न्यू यॉर्क]] येथे पोचले. या शहरातील [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ामध्ये राज्यशास्त्र शाखेत त्यांनी जुलै १९१३ ते जून १९१६ या तीन वर्षांसाठी प्रवेश मिळवला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५५}}</ref> त्यांनी [[अर्थशास्त्र]] हा प्रमुख विषय आणि जोडीला [[समाजशास्त्र]], [[इतिहास]], [[राज्यशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि [[तत्त्वज्ञान]] हे विषय निवडले. त्यांनी अर्थशास्त्र व समाजशास्त्र या विषयांचा अभ्यास करून विद्यापीठातील अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक एडविन आर. के. सेलिग्मन यांचे आवडते विद्यार्थी झाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५६ व ५७}}</ref> दरम्यानच्या काळात कोलंबिया विद्यापीठाच्या ग्रंथालयात [[लाला लजपतराय]] यांनी भीमरावांशी ओळख करून घेतली.<ref name="auto9">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५७}}</ref> भीमराव आंबेडकर या ग्रंथालयात सर्वांच्या आधी हजर असत आणि सर्वात शेवटी बाहेर पडत असत, याची माहिती लजपतराय यांना झाली होती. त्या अनुषंगानेही त्यांची ओळख झाली. एकदा लजपतराय व आंबेडकर यांचा अर्थशास्त्र व समाजशास्त्र संबंधित विषयांवर संवाद सुरू असताना प्राध्यापक [[एडविन रॉबर्ट अँडरसन सेलीग्मन|एडविन सेलिग्मन]] तेथे आले व तेही संवादात सहभागी झाले.<ref name="auto9" /> प्रा. सेलिग्मन हे आंबेडकरांचे राज्यशास्त्र आणि समाजशास्त्राचे सखोल ज्ञान जानून होते. लजपतराय यांनी आंबेडकरांच्या ज्ञानाची स्तुती केली. त्याचवेळी सेलिग्मन यांनी आंबेडकरांबद्दल "भीमराव आंबेडकर हे केवळ भारतीय विद्यार्थ्यांमध्येच नव्हे तर अमेरिकन विद्यार्थ्यांमध्येही सर्वात बुद्धिमान विद्यार्थी आहेत." असे म्हणले.<ref name="auto9" /> एम.ए.च्या पदवीसाठी भीमरावांनी ''एन्शंट इंडियन कॉमर्स'' (प्राचीन भारतीय व्यापार) या विषयावर प्रबंध लिहून तो १५ मे, १९१५ रोजी कोलंबिया विद्यापीठाला सादर केला. २ जून, १९१५ रोजी या प्रबंधाच्या आधारावर त्यांना विद्यापीठाने एम.ए.ची पदवी प्रदान केली. हा प्रबंध नंतर ''अ‍ॅडमिशन अँड फायनान्स ऑफ इस्ट इंडिया कंपनी'' नावाचे प्रकाशित करण्यात आला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५७ व ५८}}</ref> त्यानंतर आंबेडकरांनी पीएच.डी. पदवीसाठी ''द नॅशनल डिव्हिडंड ऑफ इंडिया: अ हिस्टॉरीकल अँड ॲनलाटिकल स्टडी'' (भारताचा राष्ट्रीय लाभांश: इतिहासात्मक आणि विश्लेषणात्मक अध्ययन) नावाचा प्रबंध लिहिणे सुरू केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५८}}</ref> १९१७ मध्ये विद्यापीठाने त्यांचा प्रबंध स्वीकारून त्यांना पीएच.डी. (डॉक्टर ऑफ फिलॉसफी)ची पदवी देण्याचे मान्य केले मात्र यासोबत एक अटही घातली की ज्यावेळी हा प्रबंध छापून त्याच्या काही प्रती विद्यापीठात सादर केल्या जातील तेव्हाच आंबेडकरांना पीएच.डी. पदवी रीतसर दिली जाईल.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६२ व ६३}}</ref> मात्र प्रबंध स्वीकारल्यामुळे १९१७ मध्येच विद्यापीठाने आंबेडकरांनाना त्यांच्या नावापुढे 'डॉक्टर' (डॉ.) हा शब्द लावण्याची अनुमती दिली.<ref name="auto18">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६३}}</ref> आंबेडकरांनी आपल्या पीएच.डी. प्रबंधामध्ये, ब्रिटिश साम्राज्यशाहीचे भारत सरकार हजारो मैल दूर असलेल्या [[ब्रिटिश संसद|ब्रिटिश संसदेमधील]] सेक्रेटरी ऑफ स्टेट (भारतमंत्री) यांच्यामार्फत कसा कारभार करत होते आणि त्यामुळे चाललेली सरकारी उधळपट्टी आणि बेजबाबदारपणा भारतीय जनतेस कसा पिळून काढत होता यावर प्रकाश टाकला तसेच अंदाजपत्रक प्रथम कधी आले, प्रांतिक अर्थव्यवस्था केव्हापासून सुरू झाली, अर्थव्यवस्थेचा विस्तार कसा झाला याचे अभ्यासपूर्ण विवेचन केले. जगात निरनिराळ्या देशातील नागरिकांना ज्या अनेक प्रकारच्या करांचे ओझे वहावे लागते त्याचा उल्लेख करून ब्रिटिश साम्राज्यशाही केंद्र सरकारचे कर, स्थानिक स्वराज्यसंस्थांचे कर तसेच प्रांतिक सरकारचे कर याची छाननी त्यावेळच्या अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टिकोनातून केली. त्यानंतर आठ वर्षांनी (इ.स. १९२५ मध्ये) आंबेडकरांचा पीएच.डी.चा प्रबंध ''ब्रिटिश भारतातील प्रांतीय अर्थव्यवस्थेची उत्क्रांती'' या नावाने [[लंडन]]च्या पी.एस. किंग अँड कंपनीने ग्रंथरूपात प्रकाशित केला. आंबेडकरांनी प्रबंधाच्या प्रती कोलंबिया विद्यापीठात सादर केल्या, त्यानंतर ८ जून १९२७ रोजी आंबेडकरांना पीएच.डी. ही डॉक्टरेट पदवी रीतसर प्रदान करण्यात आली.<ref name="auto18" /> आंबेडकरांचे पीएच.डी. पदवीसाठीचे मार्गदर्शक प्रा. सेलिग्मन यांनी ग्रंथाची प्रस्तावना लिहिली होती. कोलंबिया विद्यापीठातील वास्तव्यानंतरही अनेक वर्षं सेलिग्मन यांच्याशी आंबेडकरांनी घनिष्ठ संबंध जोपासला होता.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/txt_zelliot1991.html|title=Dr. B.R. Ambedkar: Timeline by Eleanor Zelliot|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref> डॉ. आंबेडकरांनी आपला हा ग्रंथ महाराज [[सयाजीराव गायकवाड]] यांना कृतज्ञतापूर्वक अर्पण केला.<ref name="auto18" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://drbacmahad.org/Speeches/the-evolution-of-provincial-finance-in-british-india.pdf|title=The Evolution of Provincial Finance in British India|language=en|access-date=2018-03-31|archive-date=2018-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025004702/http://drbacmahad.org/Speeches/the-evolution-of-provincial-finance-in-british-india.pdf|url-status=dead}}</ref> ९ मे १९१६ रोजी कोलंबिया विद्यापीठामध्ये समाजशास्त्राचे प्राध्यापक डॉ. [[ए.ए. गोल्डनवायझर]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली आयोजित झालेल्या [[मानववंशशास्त्र]] विषयाच्या चर्चासत्रात ''[[कास्ट्स इन इंडिया]] : देअर मेकनिझम, जेनेसिस अँड डेव्हलपमेंट'' (भारतातील जाती : त्यांची रचना, उत्पत्ती आणि वृद्धी) नावाचा आपला एक नवीन शोधलेख वाचला.<ref name="auto18" /> शास्त्रीय विवेचन केलेला हा शोधलेख मे १९१७ ''इंडियन अँटीक्वेरी'' नावाच्या मासिकात प्रकाशित झाला. नंतर हाच शोधलेख पुस्तकाच्या रूपात प्रकाशित झाला. हे आंबेडकरांचे प्रकाशित झालेले पहिले पुस्तक होते.<ref name="auto18" /> कोलंबिया विद्यापिठामध्ये आंबेडकरांना [[जॉन ड्युई]] यांचेही मार्गदर्शन मिळाले. आंबेडकरांच्या समता आणि सामाजिक न्यायाच्या कल्पनांनी डेव्ही सुद्धा प्रभावित झाले होते. आंबेडकरांनी या विद्यापीठात प्रथमच ''स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता'' तत्त्वांचा अनुभव घेतला होता. "कोलंबिया विद्यापीठातील जॉन डेव्ही, जेम्स शॉटवेल, एडविन सेलिगमन आणि जेम्स हार्वे रॉबिन्सन हे महान प्राध्यापक मला लाभले आणि येथेच आयुष्यातील अनेक चांगले मित्र येथे मिळाले", असे आंबेडकरांनी एका मुलाखतीत म्हणले होते. आंबेडकरांनी ३ वर्षांसाठी मिळालेल्या शिष्यवृत्तीचा वापर करून अमेरिकेतील अभ्यासक्रम केवळ ३ वर्षांच्या आधी पूर्ण केला होता. लंडनला जाऊन अर्थशास्त्रामध्ये संशोधन करून अन्य पदव्या मिळवाव्यात ह्या विचाराने त्यांनी फेब्रुवारी १९१६ मध्ये महाराज सयाजीराव गायकवाड यांना दोन-तीन वर्ष शिष्यवृत्तीची मुदतवाढ मिळविण्यासाठी विनंतीपत्र पाठवले. मात्र ती विनंती अमान्य करण्यात आली. त्यानंतर आंबेडकर प्राध्यापक सेलिग्मन यांच्या शिफारसपत्रासह गायकवाडांना दुसरे विनंती पत्र पाठवले, मात्र यावेळी त्यांना केवळ एका वर्षाकरिता शिष्यवृत्तीची मुदत वाढवून देण्यात आली, मग मे १९१६ मध्ये ते लंडनला गेले.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५९}}</ref><ref name="auto42">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६०}}</ref> === लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स आणि ग्रेज इन === [[चित्र:Dr. B. R. Ambedkar with his professors and friends from the London School of Economics and Political Science, 1916-17.jpg|thumb|right|300px|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (मधल्या रांगेत उजवीकडून पहिले) [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये शिकत असतांना प्राध्यापक व मित्रांबरोबर घेतलेले छायाचित्र, १९१६-१७]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar as Barrister in London.jpg|thumb|बॅरिस्टर-ॲट-लॉ पदवी प्राप्त केल्यानंतर आंबेडकर यांचे छायाचित्र, इ.स. १९२२, लंडन]] आंबेडकरांनी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठातील]] आपल्या अभ्यासक्रम संपल्यावर पुढील शिक्षण [[लंडन]] मध्ये करण्याचे ठरवले. इ.स. १९१६ च्या जून महिन्यात ते [[लिव्हरपूल]] बंदरात उतरले व पुढचा प्रवास रेल्वेने करत [[लंडन]]ला पोहोचले.<ref name="auto42" /> कोलंबिया विद्यापीठाचे प्राध्यापक सीगर यांनी [[लंडन विद्यापीठ|लंडन विद्यापीठाचे]] अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक [[एडविन कॅनन]] यांना आंबेडकरांसाठी परिचयपत्र दिले होते. "डॉ. भीमराव आंबेडकरांची अर्थशास्त्रातील प्रगती एखाद्या अर्थशास्त्राच्या प्राध्यापकापेक्षाही जास्त आहे" असे त्या परिचयपत्रात सीगर यांनी लिहिले होते.<ref name="auto42"/> तसेच प्रा. सेलिग्मन यांनीही अर्थशास्त्रज्ञ सिडने वेब यांच्या नावे परिचयपत्र आंबेडकरांजवळ दिले होते, ज्यात आंबेडकरांना अर्थशास्त्राच्या विविध ग्रंथांचा अभ्यास करता यावा म्हणून लंडन येथील विविध ग्रंथालयात प्रवेश मिळवून द्यावा असे सांगितले होते. त्यानुसार वेब यांनी लंडनमधील [[इंडिया हाऊस]]च्या ग्रंथालयात आंबेडकरांना अभ्यास करता येईल अशी सोय उपलब्ध करून दिली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६० व ६१}}</ref> अर्थशास्त्रामध्ये पदव्या घेण्याच्या हेतूने इ.स. १९१६ च्या ऑक्टोबर महिन्यात आंबेडकरांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] अँड पॉलिटिकल सायन्समध्ये प्रवेश घेतला. कोलंबिया विद्यापीठात एम.ए. व पीएच.डी. या पदव्यांसाठी आंबेडकरांनी अर्थशास्त्राचा अभ्यास केला होता, त्यामुळे बी.एस्सी.ची परीक्षा न देता थेट एम.एस्सी. साठी प्रवेश मिळावा, अशी प्रा. कॅनन यांच्या शिफारशीसह असलेली विनंती [[लंडन विद्यापीठ|लंडन विद्यापीठाने]] मान्य केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६१}}</ref> हा अभ्यास सुरू असतानाच समांतर [[बॅरिस्टर]] होण्यासाठी ११ नोव्हेंबर १९१६ रोजी लंडनमधील [[ग्रेज इन]] मध्ये प्रवेश घेतला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६०, ६१ व ६३}}</ref> एम.एस्सी. पदवी मिळवण्याकरिता ''प्रॉव्हिन्शियल डीसेंट्रलायझेशन ऑफ इम्पिरियल फायनान्स'' (भारतीय शाही अर्थव्यवस्थेचे प्रांतीय विकेंद्रीकरण) विषयावर प्रबंध लिहिणे सुरू केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६२}}</ref> परंतु त्यांच्या एक वर्ष शिष्यवृत्तीची कालमर्यादा संपल्यामुळे अभ्यास अर्धवट सोडून त्यांना भारतात परतावे लागले. लंडन सोडण्यापूर्वी आंबेडकरांनी पुढील चार वर्षांच्या कालमर्यादेत म्हणजे ऑक्टोबर १९१७ ते सप्टेंबर १९२१ पर्यंत कोणत्याही वेळी लंडन येऊन आपला अपूर्ण राहिलेला अभ्यास करण्यासाठी पुन्हा प्रवेश घ्यावा, अशी [[लंडन विद्यापीठ|लंडन विद्यापीठाकडून]] परवानगी मिळवली होती.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६४}}</ref> [[चित्र:The photograph of Dr. Babasaheb Ambedkar was appointed as Professor of Economics on November 19, 1918..jpg|thumb|right|१९ नोव्हेंबर १९१८ रोजी डॉ. आंबेडकरांची मुंबईच्या गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेजमध्ये अर्थशास्त्राच्या प्राध्यापक असतानाचे छायाचित्र.]] जुलै इ.स. १९१७ मध्ये आंबेडकर मुंबईला परत आले. [[बडोदा संस्थान]]च्या करारान्वये त्यांनी [[वडोदरा|बडोद्यात]] दरमहा एकशे पन्नास रुपयांची नोकरी घेतली. आंबेडकरांना महाराजांचे ''मिलिटरी सेक्रेटरी'' म्हणून नेमण्यात आले. येथे आंबडकर अस्पृश्य असल्याने आपल्या कार्यालयात अन्य सहकारी व कर्मचारी त्यांचा सतत अपमान करीत असत.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ६५">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६५}}</ref> आंबेडकरांनी गायकवाडांना याबाबतचे निवेदन दिले होते परंतु यावर कार्यवाही झाली नाही.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ६५"/> अस्पृश्य असल्यामुळे [[वडोदरा|बडोद्यात]] राहण्यासाठी आंबेडकरांना जागा मिळाली नाही त्यामुळे नोकरी सोडण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला व १९१७ च्या नोव्हेंबर महिन्यात मुंबईला परतले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६५ व ६६}}</ref> त्यांना दोन पारशी विद्यार्थांना त्यांच्या घरी जाऊन शिकविण्याची दरमहा ₹१०० मिळणारी शिकवणी त्यांनी घेतली.<ref name="auto19">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६६}}</ref> जोडीला त्यांनी व्यापाऱ्यांना आणि व्यापारी संस्थांना सल्ले देणारी ''स्टॉक्स अँड शेअर्स ॲडव्हायझर्स'' नावाची कंपनी सुरू केली. मात्र ही कंपनी महार व्यक्तीची आहे असे समजल्यावर लोकांचे सल्ले घेण्यास येणे बंद झाले व आंबेडकरांना आपली कंपनी बंद करावी लागली.<ref name="auto19" /> ''दावर्स कॉलेज ऑफ कॉमर्स'' या व्यापारविषय शिक्षण सल्ले देणाऱ्या महाविद्यालयामध्ये अर्थशास्त्र, बँकेचे व्यवहार आणि व्यापारी कायदे हे विषय शिकवण्यासाठी प्राध्यापक म्हणून आंबेडकरांना दरमहा पन्नास रुपये वेतनावर नियुक्त करण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६६ व ६७}}</ref> दरमहा दीडशे रुपयांची ही आवक घरखर्च व शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी साठवणूकीसाठी तोकडी होती. ते अर्थशास्त्रीय प्रश्नांवर लेख लिहून वर्तमानपत्रांकडे प्रसिद्धीसाठी पाठवत यातून त्यांना थोडी आर्थिक मदत होई. याखेरीज आंबेडकरांनी [[कास्ट्स इन इंडिया]] व [[स्मॉल होल्डिंग इन इंडिया अँड देअर रेमिडीज]] हे आपले दोन प्रबंध पुस्तकस्वरूपाने प्रसिद्ध केले. यातूनही त्यांना पैसा जमा करण्याइतपत अर्थ प्राप्ती झाली नाही. या दरम्यान ते मुंबईतील विविध ग्रंथालयात जात आणि लंडनच्या अभ्यासास उपयुक्त अशा ग्रंथांचे वाचन करत व टिपणे काढत.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६७}}</ref> पुढे [[सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स]] या मुंबईतील सरकारी महाविद्यालयात ''राजकीय अर्थशास्त्र'' विषयाच्या प्राध्यापकाची जागा दोन वर्षांकरीता रिकामी झालेल्या जागेवर शासनाने १० नोव्हेंबर १९१८ रोजी डॉ. आंबेडकरांची नेमणूक केली. त्यांना या नोकरीचा पगार दरमहा ४५० रुपये मिळत असे.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६७ व ६८}}</ref> याचदरम्यान इ.स. १९१८ मध्ये त्यांचे मोठे भाऊ आनंदराव यांचे निधन झाले आणि संपूर्ण कुटुंबाची घरखर्चाची जबाबदारी एकट्या भीमरावांवर आली. आंबेडकरांच्या अर्थशास्त्रावरील व्याख्यानांनी त्यांचे विद्यार्थी प्रभावित होत असत. ते विद्यार्थीप्रिय प्राध्यापक बनले. त्यांचे लेक्चर्स ऐकण्यासाठी अन्य महाविद्यालयांचेही विद्यार्थी वर्गात येऊन बसत असत.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ६८">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६८}}</ref> आंबेडकर सिडनहॅम महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयातील प्रामुख्याने अर्थशास्त्रावरील ग्रंथ वाचत असत व टिपणे काढत असत. आंबेडकर घरखर्चासाठी शंभर रुपये देउन बाकीचे पैसे पुढील शिक्षणासाठी जमा करून ठेवत असत. ११ मार्च १९२० रोजी त्यांची प्राध्यापकाची नोकरी संपली.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ६८"/> सामाजिक कार्याच्या माध्यमातून आंबेडकरांचा [[कोल्हापूर संस्थान]]चे राजर्षी [[शाहू महाराज]] यांच्याशी परिचय झाला होता. त्यामुळे जेव्हा आंबेडकर पुढील शिक्षणासाठी लंडनला जाण्याच्या तयारीला लागले तेव्हा त्यांना शाहू महाराजांनी दीड हजार रुपये सहकार्य म्हणून दिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६८ व ६९}}</ref> ५ जुलै १९२० रोजी 'सिटी ऑफ एक्टिटर' या बोटीने आंबेडकर लंडनकडे रवाना झाले.<ref name="auto25">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६९}}</ref> ३० सप्टेंबर १९२० रोजी आंबेडकरांनी लंडन स्कूल इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्स आणि ग्रेज-इन मध्ये पुन्हा प्रवेश घेतला.<ref name="auto25" /> ते सकाळी सहा वाजता ग्रंथालयात जात, ग्रंथालयात सर्वप्रथम त्यांचाच प्रवेश होई.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ७०">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७०}}</ref> दिवसभर पुरेल इतके साहित्य घेउन ते एकाबैठकी अखंड अखंड अभ्यास करीत. दुपारच्या वेळी खाण्यासाठीच ते जागेवरून थोडा वेळ आपल्या जागेवरून उठत असत. ग्रंथालय सायंकाळी बंद होत असताना ते सर्वात शेवटी बाहेर पडत असत.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ ७०"/> राहण्याच्या ठिकाणीही ते जेवणानंतर रात्री मध्यरात्रीपर्यंत अभ्यास करत असत. खाणे, आराम करणे, झोप घेणे किंवा मनोरंजनासाठी वेळे देणे; हे सर्व त्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे नसून सतत अभ्यास करणे, हे त्यांचे ध्येय होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=६९-७०}}</ref> वर्षभरात आंबेडकरांनी त्यांचा शोधप्रबंध ''प्रॉव्हिन्शियल डीसेंट्रलायझेशन ऑफ इम्पिरियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया'' (ब्रिटिश भारतातील साम्राज्यीय अर्थव्यवस्थेचे प्रांतीय विकेंद्रीकरण) तयार केला आणि जून १९२१ मध्ये एम.एस्सी.च्या पदवीसाठी लंडन विद्यापीठात सादर केला. विद्यापीठाने प्रंबंध स्वीकारून २० जून १९२१ रोजी त्यांना अर्थशास्त्रातील एम.एस्सी. ही पदवी प्रदान केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७०-७१}}</ref> २८ जून १९२२ रोजी ग्रेज-इन संस्थेने त्यांना ''बॅरिस्टर-ॲट-लॉ'' (बार-ॲट-लॉ) ही कायद्याची उच्चतम पदवी प्रदान केली.<ref name="auto12">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७१}}</ref> त्यानंतर '[[द प्रोब्लम ऑफ रुपी]]' (रुपयाचा प्रश्न) हा अर्थशास्त्रीय प्रबंध तयार करून 'डॉक्टर ऑफ सायन्स' (डी.एस्सी.)च्या पदवीसाठी ऑक्टोबर १९२२ मध्ये लंडन विद्यापीठात सादर केला. त्यांनतर, अर्थशास्त्रावर संशोधनात्मक लेखन करून [[जर्मनी]]च्या [[बॉन विद्यापीठ]]ाचीही डॉक्टरेट पदवी मिळवावी हा विचार करून ते जर्मनीला गेले आणि बॉन विद्यापीठामध्ये प्रवेश घेतला. ते [[जर्मन भाषा]]ही शिकलेले होते.<ref name="auto12"/> तेथे तीन महिने राहून त्यांनी प्रबंधलेखनाची तयारी केली. त्याचवेळी शिक्षक एडविन कॅनन यांनी डी.एस्सी. पदवी संदर्भात लंडनला येण्यासंबंधीचे पत्र त्यांना पाठवल्यामुळे ते लगेच लंडनला परतले.<ref name="auto12" /> प्रबंधात आंबेडकरांनी भारतातील ब्रिटिश साम्राज्याच्या धोरणांवर टीका केलेली असल्यामुळे मार्च १९२३ मध्ये परीक्षकांनी स्वतःच्या प्रबंधाचे त्यांच्या धोरणानुसार पुनर्लेखन करण्याचे सांगितले. यासाठी तीन-चार महिन्यांचा कालावधी लागणार होता. यादरम्यान त्यांच्याजवळील पैसे संपत चालले होते म्हणून त्यांनी भारतात जाऊन तेथे प्रबंध पूर्ण करण्याचे ठरवले. त्यांनी बॉन विद्यापीठाचा प्रबंध सोडून दिला. आंबेडकर लंडनहून बोटीने भारताकडे निघाले व ३ एप्रिल १९२३ रोजी ते मुंबईला पोहोचले. ऑगस्ट १९२३ मध्ये आंबेडकरांनी आपले निष्कर्ष न बदलता लिखाणाची पद्धत बदलून प्रबंध लंडन विद्यापीठाला पुन्हा एकदा पाठवला. विद्यापीठाने तो प्रबंध मान्य करत नोव्हेंबर १९२३ मध्ये त्यांना डी.एस्सी.ची पदवी प्रदान केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७२}}</ref> लंडनच्या ''पी.एस. किंग अँड कंपनी'' प्रकाशन संस्थेने ''द प्रोब्लेम ऑफ रुपी'' हा प्रबंध इ.स. १९२३ च्या डिसेंबर मध्ये ग्रंथरूपाने प्रसिद्ध केला. या ग्रंथाला त्यांचे मार्गदर्शक अर्थशास्त्रज्ञ डॉ. कॅनन यांनी प्रस्तावना लिहिली होती. हा प्रबंध आंबेडकरांनी आपल्या आई-वडिलांस अर्पण केला होता.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७३}}</ref> या संशोधनांमुळे तसेच ग्रंथलेखनामुळे अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र ज्ञानशाखांतील तज्ज्ञ व्यक्ती तसेच निष्णात [[कायदेपंडित]] म्हणून आंबेडकर ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=८५}}</ref> इंग्लंडमध्ये शिकत असताना ज्या अभ्यासक्रमाला ८ वर्षे लागतात तो आंबेडकरांनी २ वर्षे ३ महिन्यांत यशस्वी तऱ्हेने पूर्ण केला होता. यासाठी त्यांना दररोज २४ तासांपैकी २१ तास अभ्यास करावा लागला.<ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=३१}}</ref> == जातिसंस्था विषयक सिद्धान्त == {{मुख्य|कास्ट्स इन इंडिया}} अमेरीकेतील कोलंबिया विद्यापीठामध्ये १९१६ साली डॉ. ए.ए. गोल्डनविझर यांनी [[मानववंशशास्त्र]] विषयक परिसंवादात भाग घेण्यासाठी भीमराव आंबेडकरांना बोलविले. त्यांनी [[कास्ट्स इन इंडिया|भारतातील जाती, त्यांचा उगम, विकास आणि वास्तविकता]] या विषयावर व्याख्यान दिले. तेव्हा आंबेडकर हे केवळ २५ वर्षांचे होते.<ref name="auto17">{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=६}}</ref> आंबेडकरांनी या आपल्या शोध पुस्तिकेत जातिसंस्था विषयक खालील सिद्धांत मांडले. <blockquote> वर्ग आणि जात तसे मानायचे झाले, तर निकटवर्ती होत. कालांतराने ते अलग होतात. बंदिस्त केलेली, गोठवलेला वर्ग म्हणजे ‘जात’.<ref name="auto17" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_castes.html|title=Castes in India: Their Mechanism, Genesis, and Development, by Dr. B. R. Ambedkar|language=en|access-date=2018-04-01}}</ref> </blockquote> जातिसंस्था मनूने निर्माण केली हे डॉ. आंबेडकरांना मान्य नव्हते. आंबेडकरांच्या मतानुसार, 'मनूने जातीचा कायदा सांगितला नाही. तो ते करू शकता नव्हता. मनूपूर्वी कित्येक वर्षे जातिसंस्था अस्तित्त्वात होत्या. स्मृतिकार मनूने अस्तित्त्वात असलेल्या कायद्यांची संहिता बनवून, त्याला तात्त्विक आणि धार्मिक अधिष्ठान प्राप्त करून दिले.'<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=६ व ७}}</ref> ४ जानेवारी १९२८ रोजी [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]च्या इंदूर संस्थानात अनुसूचित जातींना मिळणाऱ्या वाईट वागणुकीबद्दलच्या वृत्तांताची तुलना आंबेडकरांनी १८ व्या शतकातील [[पेशवाई]]तील रिजनाच्या स्थितीशी केली.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=७}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/ambedkar/web/section_2.html|title=Section 2 [Why social reform is necessary for political reform]|language=en|access-date=2018-04-01}}</ref> आंबेडकरांनी ''[[जात]]'' या संकल्पनेची चिकित्सा करून तिचा शोध घेण्याचा प्रयत्न केला. <blockquote>जात ही ''श्रमविभागणी'' वरही अवलंबून नाही आणि ''नैसर्गिक कल वा योग्यतेवरही'' अवलंबून नाही. व्यक्तीची कामे जात आधीच तयार करते. कूळ कुवतीच्या आधारे नव्हे तर, जन्मानुसार किंवा आई-वडिलांच्या सामाजिक स्थानानुसार ठरते.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=7-8|language=मराठी}}</ref> </blockquote> == वकिली == [[चित्र:Babasaheb Ambedkar as a Lawyer in Bombay High Court.jpg|thumb|right|बॉम्बे उच्च न्यायालयामधील वकील आंबेडकर]] आंबेडकर १९२२ मध्ये ग्रेज इन येथून बॅरिस्टर-ॲट-लॉ ही पदवी घेउन ३ एप्रिल, १९२३ रोजी मुंबईत परतले. समाजकार्य करावे व अर्थाजनासाठी वकिली करावी असा निर्णय त्यांनी घेतला व [[परळ]]च्या दामोदर हॉलमध्ये पहिल्या मजल्यावर एक खोली कार्यालयासाठी मिळवली. जून महिन्यात त्यांनी वकिलीच्या प्रॅक्टिससाठी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्चन्यायालयात]] आपले नाव नोंदवण्यासाठी अर्ज दाखल केला व ५ जुलै, १९२३ रोजी उच्च न्यायालयाने त्यांचे नाव नोंदवून घेतले. वकिली सुरू झाल्यावर आंबेडकर अस्पृश्य समाजाचे असल्याने स्पृश्य समाजाच्या वकिलांनी त्यांना सहकार्य करण्याचे टाळले. अशा स्थितीत बाळकृष्ण गणेश मोडक नावाच्या एका स्पृश्य वकीलाने आंबेडकरांना वकिली करत राहण्यासाठी सहकार्य केले.<ref name="auto50">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना पहिली केस म्हणून [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातल्या]] आडगावच्या महार जातीच्या जाधव बंधूंची केस मिळाली. ही केस वर्षभर चालली व यशस्वीही झाली. केसची फी म्हणून आंबेडकरांना सहाशे रुपये मिळाले.<ref name="auto50" /> वकिलीतून घरखर्च भागत नसल्यामुळे त्यांनी बॉटलीबॉईज अकौंटसी इन्स्टिट्युटमध्ये मर्कंटाइल लॉचे प्राध्यापक म्हणून नोकरी केली. याचे त्यांना महिन्याला दोनशे रुपये वेतन मिळे. ही प्राध्यापक पदाची नोकरी त्यांनी १० जून, १९२५ ते ३१ मार्च, १९२८ पर्यंत केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२० व १२१|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी अनेक महत्त्वपूर्ण खटल्यात सहभाग घेतला होता. ब्राह्मणेत्तर सत्यशोधक चळवळीशी संबंधित नेते [[केशव गणेश बागडे]], [[केशवराव मारुतीराव जेधे]], [[रांमचंद्र नारायण लाड]] आणि [[दिनकरराव शंकरराव जवळकर]] या चौघांवर "देशाचे दुश्मन" हे पुस्तक लिहिण्याच्या कारणांवरून खटला भरण्यात येऊन खालच्या न्यायालयाने त्यांना दोषी मानले होते. आंबेडकरांनी त्यांची अपील लढवून ऑक्टोबर १९२६ मध्ये त्या चौघांनाही वरच्या न्यायालयातून निर्दोष मुक्तता मिळवून दिली. फिर्यादीच्या बाजूने [[पुणे|पुण्यातील]] वकील एल.बी. भोपटकर होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२६|language=मराठी}}</ref> ''इंडिया अँड चायना'' या पुस्तकाचे लेखक फिलीफ स्प्रॅट यांनाही आंबेडकरांच्या वकिलीनिशी २८ नोव्हेंबर, १९२७ रोजी न्यायालयाद्वारे दोषमुक्त करण्यात आले. बॅरिस्टर आंबेडकरांची यशस्वी वकिलांमध्ये गणना होऊ लागली.<ref name="auto21">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२७|language=मराठी}}</ref> [[शहापूर तालुका|शहापूर तालुक्यातील]] [[किन्हवली]] येथील व्यापारी चंदुलाला सरूपचंद शहा यांच्याविरुद्ध १९३० च्या [[भारतीय दंड संहिता|इंडियन पिनल कोड]]च्या कायद्याखाली बेकायदा शस्त्रे आणि स्फोटके बाळगल्याच्या आरोपाखाली गुन्हा दाखल झाला होता. हे प्रकरण ठाणे जिल्हा सत्र न्यायालयात सुरू असताना शहा यांचे वकील प्रभाकर रेगे यांनी या गुन्ह्यातून तुम्हाला सोडवणे आपणास शक्य नसल्याचे सांगितला व [[दादर]]च्या [[हिंदू कॉलनी|हिंदू कॉलनीमध्ये]] राहणाऱ्या डॉ. आंबेडकरांना भेटण्याचे सांगितले. पुढची तारीख कोणती आहे हे विचारून डॉ. आंबेडकरांनी त्यांचे वकीलपत्र स्वीकारले. त्यांनी [[ठाणे]] येथे सत्र न्यायालयात शस्त्र कायद्याप्रकरणी न्यायाधीशांसमोर दोनच मिनिटे युक्तिवाद केला. या युक्तिवादानंतर न्यायाधीशांकडून चंदुलाल शेठ यांना आरोपातून निर्दोष सोडवण्यात आले. यासाठी आंबेडकरांनी फक्त ठाणे-दादर रेल्वेचे तिकीट हेच मानधन घतेले होते.<ref name="Gaikwad">{{Cite web|url=http://prahaar.in/%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%a8%e0%a5%80-%e0%a4%9a%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%81%e0%a4%b2/|title=..आणि बाबासाहेबांनी चंदुलाल शहा यांना आरोपातून सोडविले! &#124;|first=Priyanka|last=Gaikwad}}{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन १९३० ते १९३८ या कालावधीत शहापूर येथील कनिष्ठ स्तर न्यायालयात वकील म्हणून अनेक खटले आंबेडकर यांनी चालवले. [[वाशिंद]] येथील नाना मलबारी यांच्या घरी डॉ. आंबेडकर आले असताना ते ज्या लाकडी खुर्चीवर बसले होते ती खुर्ची त्यांनी आजपर्यंत जपून ठेवली आहे. आता ती खुर्ची कासने येथील विहारात मलबारी यांनी दान केलेली आहे.<ref name="Gaikwad"/> २०२३ मध्ये, बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वकिली कारकीर्दीस १०० वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल, संविधान दिनी २६ नोव्हेंबर २०२३ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] संकेतस्थळावर आंबेडकरांविषयी एक [https://main.sci.gov.in/AMB/home विशेष विभाग] जोडण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/AMB/home|title=Dr. B.R. Ambedkar: A Legacy in Law|website=Supreme Court of India|access-date=2025-03-28}}</ref> या विभागामध्ये आंबेडकरांच्या जीवनाचे तपशील, त्यांनी युक्तिवाद केलेले खटले, त्यांच्या महत्त्वाच्या भाषणांच्या लिंक्स (त्याच्या CAD भाषणाच्या ऑडिओसह), फोटो इत्यादी बाबी आहेत. == अस्पृश्यता निर्मूलन व जातीअंताचा लढा == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar delivering a speech 2.jpg|thumb|300px|right|बाबासाहेब आंबेडकर सभेत संबोधित करताना विशेष उपस्थिती महिलांची दिसत आहे. (१९४०)]] भारतातील वर्गलढ्याला आणि जातीअंताच्या लढ्याला आकार आणि दिशा देण्याचे काम आंबेडकरांनी केले. जागतिक पातळीवर शोषण मुक्ती आणि समतेसाठीच्या लढ्यांमध्येही आंबेडकर प्रेरणादायी ठरले आहेत.<ref name="auto13"/> जगाच्या इतिहासात असे योगदान करणाऱ्या अत्युच्च पातळीवरच्या निवडक व्यक्तींमध्ये आंबेडकरांचे स्थान आहे, असे [[गेल ऑमवेट|डॉ. गेल ऑमवेट]] सांगतात.<ref name="auto13">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-43756471|title=दृष्टिकोन : न्यू यॉर्क आणि शिकागोमध्येही फडकतोय आंबेडकरांचा निळा झेंडा|first=डॉ गेल|last=ऑमवेट|date=13 एप्रिल 2018|via=www.bbc.com}}</ref> सामाजिक सुधारणा क्षेत्राच्या संदर्भात विशेषतः वर्ग, जात, धर्म, लिंग ह्यांचा भेदभाव न करता सर्व नागरिकांना समान अधिकार यासाठी आंबेडकरांनी काम केले. त्यांनी वेगवेगळ्या जातीतल्या लोकांमधली दरी मिटण्यासाठी तीन महत्त्वाच्या मार्गांचा उल्लेख केला होता - लग्न, खानपान आणि सांस्कृतिक मिलाप.<ref>{{स्रोत बातमी|last=आर्य|first=दिव्या|url=https://www.bbc.com/marathi/india-43620153|title=जाती-धर्माच्या बेड्या तोडण्यासाठी धडपडणाऱ्या त्या|publisher=BBC News मराठी|year=2018|language=mr}}</ref> आंबेडकरांना बालपणापासून अस्पृश्येचा सामना करावा लागला.<ref>{{Cite web|url=http://thewirehindi.com/30384/waiting-for-a-visa-br-ambedkar-koregaon-maharashtra/|title=प्रासंगिक: जब नौ साल की उम्र में कोरेगांव गए आंबेडकर को जातीय भेदभाव का सामना करना पड़ा|website=thewirehindi.com}}</ref> [[इ.स. १९३५]]-[[इ.स. १९३६|३६]] या कालावधी दरम्यान लिहिलेल्या [[वेटिंग फॉर अ व्हिझा]] या आपल्या आत्मकथेत आंबेडकरांनी [[अस्पृश्यता|अस्पृश्यतेसंबंधी]] त्यांना आलेल्या कटु अनुभवांच्या आठवणींच्या नोंदी केलेल्या आहेत.<ref name="columbia.edu"/><ref>{{स्रोत पुस्तक|last1=Moon|first1=Vasant |title=Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches, Vol. 12|url=https://www.amazon.in/BABASAHEB-AMBEDKAR-WRITINGS-SPEECHES-Vol-ebook/dp/B0785FK2W1|date=1993|publisher=Bombay: Education Department, Government of Maharashtra|location=Mumbai|accessdate=15 April 2015}}</ref> हे आत्मचरित्रपर पुस्तक [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ात 'पाठ्यपुस्तक' म्हणून वापरले जाते.<ref name="columbia.edu"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/ambedkars-autobiography-is-not-taught-in-india-but-columbia-university/55760/|title=भारत नहीं, कोलंबिया यूनिवर्सिटी में पढ़ाई जाती है डॉ. भीमराव आम्बेडकर की आत्मकथा|last=सिद्धार्थ|date=2019-04-14|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref> राजकीय स्वातंत्र्य आधी की सामाजिक सुधारणा हा [[टिळक]] व [[आगरकर]] यांच्यातील वाद डॉ. आंबेडकरांच्याही मनात चालत होता. स्वातंत्र्योत्तर भारतात तत्कालीन अस्पृश्यांच्या स्वातंत्र्याला काहीच किंमत नसेल, तर त्यातून अधिक गुंतागुंतीच्या समस्या निर्माण होतील. तसे होऊ नये यासाठी आंबेडकरांनी सामाजिक सुधारणा व अस्पृश्यता निर्मूलन ही कार्ये करण्याला अधिक प्राथमिकता दिली. आंबेडकर भारतातील ब्रिटिश सत्तेचे सुद्धा विरोधक होते. === साऊथबरो मताधिकार समितीसमोर साक्ष === इंग्रज सरकारकडून भारतातील अस्पृश्य समाजाला राजकीय व सामाजिक स्वरूपाचे हक्क [[इ.स. १९१९]] पर्यंत मिळालेले नव्हते. पण ज्यावेळी साउथबरो अध्यक्ष असलेली मताधिकार समिती जेव्हा [[मुंबई प्रांत|मुंबई प्रांतात]] आली, तेव्हा [[सिडनहॅम महाविद्यालय|सिडनहॅम महाविद्यालयात]] प्राध्यापक असताना आंबेडकरांनी २७ जानेवारी, १९१९ रोजी अस्पृश्यांचा प्रतिनिधी म्हणून [[माँटेग्यू चेम्सफोर्ड सुधारणा १९१९|गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट १९१९]] बाबत साऊथबरो मताधिकार समितीसमोर साक्ष दिली व समितीला आपल्या मागण्यांचे पन्नास पृष्ठांचे छापील निवेदनही सादर केले. त्यात त्यांनी ''अस्पृश्यांना मतदानाचा हक्क पाहिजे, त्यांना निवडणुकीस उभे राहता पाले पाहिजे, त्यांच्या मतदारांना स्वतंत्र मतदारसंघ पाहिजेत, अस्पृश्यांचे अस्पृश्य प्रतिनीधी अस्पृश्य मतदारांनीच निवडले पाहिजेत आणि अस्पृश्यांच्या मतदारसंघात अस्पृश्यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा दिल्या पाहिजेच,'' यासारख्या मागण्या केल्या होत्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०० व १०१|language=मराठी}}</ref> त्यांच्या प्रभावाखाली अस्पृश्यवर्गीय समाजसेवक व पुढारी सभा घेऊन आपल्या मागण्यांचा पाठपुरावा करणारे ठराव पास करून इंग्रज सरकारकडे पाठवू लागले. समाजप्रबोधनाची ही चळवळ नेटाने सुरू ठेवण्यासाठी चळवळीला मदत करणारे एखादे वृत्तपत्र सुरू करावे असे आंबेडकरांना वाटू लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०१|language=मराठी}}</ref> === '[[मूकनायक]]' पाक्षिकातून अस्पृश्यांच्या अन्यायाला वाचा === आंबेडकरांचे समाजकार्य सुरू असताना मुंबईत कोल्हापुरचे राजे [[शाहू महाराज]] हे आपण होऊन आंबेडकरांना त्यांच्या घरी येऊन भेटले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १०१ व १०२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०१ व १०२|language=मराठी}}</ref> त्यांनी आंबेडकरांना वृत्तपत्र काढण्यासाठी अडीच हजार रुपयांची मदत केली.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १०१ व १०२"/> आंबेडकरांनी [[इ.स. १९२०]] साली मुंबईत [[मूकनायक]] नावाचे पाक्षिक सुरू केले व पांडुरंग नंदराम भटकर यांना पाक्षिकाचे संपादक नेमले. मूकनायक पाक्षिकाचा पहिला अंक ३१ जानेवारी, १९२० रोजी प्रकाशित करण्यात आला. पहिल्या अंकातील ''मनोगत'' नावाचा अग्रलेख आंबेडकरांनी लिहिला होता. त्यांनी आपल्या लेखांतून बहिष्कृत अस्पृश्य समाजावर होत असलेल्या अन्यायाला वाचा फोडली व हा अन्याय कमी करण्यासाठी सरकारला काही उपाययोजना सुचवल्या. अस्पृश्यांचा उद्धार होण्यासाठी त्यांनी सत्ता मिळवणे गरजेचे आहे असे आंबेडकरांना वाटत होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०२|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर ५ जुलै, १९२० मध्ये आपले अपूर्ण राहिलेले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी इंग्लंडमध्ये गेले असता तेथे त्यांनी भारतमंत्री [[एडविन माँटेग्यू]] यांची भेट घेतली आणि अस्पृश्यांच्या हितांविषयी चर्चा केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=११०|language=मराठी}}</ref> === अस्पृश्यांच्या परिषदांमधील सहभाग === आंबेडकरांच्या आदेशानुसार त्यांचे अनुयायी व अस्पृश्य लोक ठिकठिकाणी सभा घेऊन व आंदोलन करून आपल्या राजकीय हक्कांच्या मागण्या इंग्रज सरकारकडे करु लागले. त्यांचाच भाग म्हणून १९२० मध्ये कोल्हापूर जवळील माणगाव आणि नागपूर येथे अस्पृश्यांच्या दोन परिषदा पार पडल्या. कोल्हापूर संस्थानातील [[माणगाव]] या गावात २१ मार्च व २२ मार्च १९२० रोजी दक्षिण महाराष्ट्र दलित परिषदेचे पहिले अधिवेशन झाले. या अधिवेशनाचे अध्यक्ष आंबेडकर होते तर शाहू महाराजांची विशेष उपस्थिती होती. आंबेडकरांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात अस्पृश्यांच्या उद्धारासाठी त्यांच्या सामाजिक हक्कांचे व राजकीय हक्कांचे समर्थन केले. अस्पृश्यांच्या उद्धाराचे व समाजसुधारणेचे कार्य करीत असलेल्या राजर्षी शाहू महाराजांचाही गौरव आंबेडकरांनी केला. तर शाहू महाराजांनी आपल्या भाषणात आंबेडकरांविषयी वक्तव्य केले की ''डॉ. आंबेडकर आपल्या अस्पृश्य समाजाचा उद्धार करतील आणि आपल्या देशाचाही उद्धार करतील. ते फक्त अस्पृश्यांचेच नव्हे तर देशाचेही थोर राष्ट्रीय नेते होतील. त्यांच्या नेतृत्वाखाली अस्पृश्य समाजाने अवश्य आपला उद्धार करून घ्यावा. तसे घडले तर सर्वांचेच कल्याण होईल.''<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०२ व १०३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/pune-news/chhatrapati-shahu-maharajs-hora-dr-ambedkar-done-right/articleshow/74715917.cms|title=छत्रपती शाहू महाराजांचा होरा डॉ. आंबेडकरांनी खरा केला!|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref> ३० मे ते १ जून, इ.स. १९२० दरम्यान नागपूर येथे शाहू महाराज यांच्या अध्यक्षतेखाली ''अखिल भारतीय बहिष्कृत समाज परिषद'' झाली. आंबेडकर आपल्या अनुयायांसह या परिषदेत सहभागी झाले. आंबेडकरांनी या परिषदेमध्ये समाजसेवक [[विठ्ठल रामजी शिंदे]] यांचा निषेध करणारा ठराव पास करून घेतला. अस्पृश्यांना इंग्रज सरकारकडून राजकीय व सामाजिक हक्क कशा स्वरूपात मिळावेत, याविषयी आंबेडकर व शिंदे यांच्यात मतभेद होते. इंग्रज सरकारने अस्पृश्यांना स्पृश्यांच्या माध्यमातून राजकीय व सामाजिक हक्क द्यावेत, असे शिंदेंचे मत होते तर त्याच्या उलट इंग्रज सरकारने अस्पृश्यांना अगदी थेट राजकीय व सामाजिक हक्क द्यावेत, असे आंबेडकरांचे मत होते. ''अस्पृश्यांचे राजकीय व सामाजिक हक्क स्पृश्यांच्या किंवा अन्य कोणाच्याही मर्जीवर अवलंबून असू नयेत'', असा आंबेडकरांचा दृष्टीकोन होता.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०३|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९२६ च्या मे महिन्यात [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[कोरेगाव तालुका|कोरेगाव तालुक्यातील]] [[रहिमतपुर]] येथे आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली ''सातारा जिल्हा महार परिषदे''चे अधिवेशन झाले. त्यांनी आपल्या भाषणात महार वतनाविषयी सविस्तर माहिती सांगितली. तसेच अस्पृश्य समाजाला ब्राह्मणी विचारसरणीच्या लोकांपासून सावध राहण्यास सांगितले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२५ व १२६|language=मराठी}}</ref> === बहिष्कृत हितकारिणी सभा === आंबेडकरांनी अस्पृश्य व मागासवर्गीय समाजाच्या उत्थानासाठी ९ मार्च १९२४ रोजी दामोदर हॉलमध्ये सहकाऱ्यांची बैठक घेऊन '[[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]' नावाची संस्था स्थापना करण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार त्यांनी २० जुलै १९२४ रोजी '[[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]' संस्था स्थापना केली व स्वतः त्या संस्थेचे अध्यक्ष झाले. संस्थेचे ध्येय व कार्य सूचित करण्यासाठी "शिका, संघटित व्हा व संघर्ष करा" हे क्रियावाचक व आज्ञावाचक शब्द स्वीकारण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२१, १२३ व १२४|language=मराठी}}</ref> भारतीय समाजातील सामाजिक व राजकीयदृष्ट्या तळागाळात असलेल्यांना इतरांच्या बरोबरीस आणणे, हे या सभेचे ध्येय होते. अस्पृश्यांना नसलेल्या नागरी, धार्मिक वा राजकीय हक्कांबद्दल त्यांच्यामध्ये जागृती निर्माण करणे हा उद्देश होता. आंबेडकरांनी [[सायमन कमिशन]]कडे एक पत्र सादर केले व त्यात त्यांनी मागासवर्गीयांसाठी नामनिर्देशन तत्त्वावर जागा आरक्षित ठेवण्यासंबंधी मागणी केली. तसेच भूदल, नौदल व पोलीस खात्यात मागासवर्गीयांची भरती करण्यासंबंधीचीही मागणी केली. सभेमार्फत अस्पृश्यांच्या कल्याणासाठी शाळा, वसतिगृहे व ग्रंथालये सुरू करण्यात आली.<ref name="auto16">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४२|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Dr. Ambedkar Life And Mission|last=keer|first=Dhanajay|publisher=Popular Prakashan|year=1995|isbn=|location=|pages=62}}</ref> या संस्थेमधील पदाधिकाऱ्यांत अस्पृश्य व स्पृश्य समाजांच्या व्यक्ती होत्या. स्पृश्य समाजाचे जे लोक जातीयतेचे व अस्पृश्यतेचे अच्चाटन करु इच्छितात त्यांचे सहकार्य अवश्य घ्यावे, असा आंबेडकरांचा विचार होता. बहिष्कृत हितकारणी सभेने अस्पृश्यांमध्ये शिक्षण प्रसार करणे, वाचनालये सुरू करणे, विद्यार्थी वसतीगृहे काढले इत्यादी कर्तव्ये स्वीकारली. या संस्थेमार्फत [[सोलापूर]] (१९२५ मध्ये), [[जळगाव]], [[पनवेल]], [[अहमदाबाद]], [[ठाणे]] अशा अनेक ठिकाणी वसतीगृहे सुरू करण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२१, १२३, १२४ व १२६|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=Wx218EFVU8MC&q=Shahu+meets+ambedkar#v=snippet&q=Shahu%20food&f=false|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|last=Kshīrasāgara|first=Rāmacandra|date=|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994|isbn=9788185880433|location=|pages=135|language=en}}</ref> १० व ११ एप्रिल १९२५ रोजी बहिष्कृत हितकाकारणी सभेच्या सहकार्याने [[बेळगाव जिल्हा|बेळगाव जिल्ह्यातील]] [[निपाणी]] या गावी ''मुंबई इलाखा प्रांतीय बहिष्कृत परिषद'' या संस्थेने आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली तिसरे अधिवेशन आयोजित केले. आंबेडकरांनी ''सामाजिक सुधारणांसाठी तयार व्हा'' असा संदेश देणारे भाषण केले. त्यावर प्रभावित होऊन अस्पृश्यांनी बेळगाव येथे मुलांचे वसतीगृह सुरू केले. पुढे इ.स. १९२९ मध्ये हे वसतीगृह [[धारवाड]]ला हलवण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२४ व १२५|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी बहिष्कृत हितकाकारणी सभेतर्फे [[मुंबई राज्य]] सरकारकडे मागणी केली होती, की मुंबई राज्य सरकारकतर्फे मुंबई राज्य कायदेमंडळावर (विधिमंडळावर) सदस्य म्हणून अस्पृश्य समाजाचे दोन प्रतिनिधी नेमण्यात यावेत. त्यांची ही मागणी मान्य करून १९२६ च्या डिसेंबर मध्ये मुंबई कायदेमंडळावर आंबेडकर व पुरुषोत्तम सोलंकी यांना नेमण्यात आले.<ref name="auto21" /> === कोरेगाव येथील विजयस्तंभास भेट === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar and his followers at Vijaystambha of Bhima Koregaon (Pune, Maharashtra).jpg|thumb|300px|left|१ जानेवारी १९२७ रोजी आंबेडकर आणि त्यांचे कार्यकर्ते भीमा-कोरेगाव येथील 'विजयस्तंभ' येथे युद्ध जिंकलेल्या शूर महार रेजिमेंटच्या सैनिकांना अभिवादन करण्यासाठी आले असतानाचे छायाचित्र. छायाचित्रात पुष्पहार घातलेले आंबेडकर व त्यांच्या डाव्या हाताला शिवराम जानबा कांबळे व इतर कार्यकर्ते.]] १ जानेवारी १८१८ रोजी भीमा कोरेगाव येथे [[कोरेगावची लढाई|ब्रिटिश आणि पेशव्यांमध्ये लढाई]] झाली होती. या लढाईत ब्रिटिशांकडून बहुतांश दलित समाजाचे [[महार]] सैनिक लढले होते. १ जानेवारी १९२७ रोजी [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[कोरेगाव भिमा|भीमा कोरेगाव]] येथील विजयस्तंभाला आंबेडकरांनी आपल्या सहकाऱ्यांसमवेत मानवंदना देऊन त्यावर्षी स्मृतिदिन साजरा केला. त्यावेळी त्यांनी [[महार रेजिमेंट|महार बटालियनच्या]] शौर्याचे कौतुक केले. आंबेडकरांच्या भेटीनंतर त्यांच्या अनुयायांनी मोठ्या प्रमाणात या विजयस्तंभाला भेट देण्यास सुरुवात केली. महार लोक आपल्यावर होत असलेल्या अन्यायाचा विरोध म्हणून [[पेशवे|पेशव्यांच्या]] ब्राह्मणी प्रशासनाविरुद्ध ब्रिटिश सैन्याचा भाग म्हणून लढले.<ref name="शर्मा">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india-42542280|title=कोरेगांव में मराठों और महारों के बीच हुआ क्या था|last=शर्मा|first=भरत|date=2 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> त्यांच्या व त्या दिवसाच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ व महार बटालियनच्या शौर्याचे प्रतिक म्हणून ब्रिटिशांनी भीमा नदीच्या तीरावर कोरेगाव येथे एक विजयस्तंभ उभारला आहे. आंबेडकरांनी कोरेगावला दलित स्वाभिमानाचे प्रतीक बनवले.<ref name="bbc.com">{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/india-42598739|title=नज़रिया: आंबेडकर ने कोरेगांव को दलित स्वाभिमान का प्रतीक बनाया?|date=8 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> २५ डिसेंबर १९२७ रोजी [[महाड]] येथे दिलेल्या भाषणात आंबेडकर अस्पृश्यांना उद्देशून म्हणाले की ''तूम्ही शूर वीरांची संतान आहात, ही गोष्ट काल्पनिक नव्हे. भीमा कोरेगावला जाऊन बघा तुमच्या पूर्वजांची नावे तेथील विजयस्तंभावर कोरलेली आहेत. तो पुरावा आहे की तुम्ही भेड बकरींची संतान नसून सिंहाचे छावे आहात''.<ref name="शर्मा"/><ref name="bbc.com"/><ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/pune/dr-babasaheb-ambedkar-gave-salute-vijaystambha-bhima-koregoan/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी विजयस्तंभाला मानवंदना दिली अन्...|date=1 जानेवारी 2019|website=Lokmat|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-42554568|title=भीमा कोरेगाव: दलितांना इतिहासातल्या आदर्शांचा शोध|date=4 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> === चवदार तळे आंदोलन === {{मुख्य|महाड सत्याग्रह|चवदार तळे}} [[चित्र:Bronze sculpture depicting Mahad water moment by B R Ambedkar.png|thumb|300px|[[महाड सत्याग्रह]]ाचे नेतृत्व करत [[चवदार तळे|चवदार तळ्याचे]] पाणी प्राशन करतांना आंबेडकरांचे कांस्य धातुचे शिल्पचित्रण]] डॉ. आंबेडकर मुंबई प्रांतिक विधानपरिषदेचे सदस्य असताना [[इ.स. १९२७]]च्या सुमारास त्यांनी पिण्याच्या पाण्यासाठी व [[मंदिर|हिंदू देवळांमध्ये]] प्रवेशासाठी चळवळी व मोर्चे काढण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२७-१४१, १४५-१५०, १६१-१६५|language=मराठी}}</ref> संपूर्ण देशात बहुसंख्य ठिकाणी अस्पृश्यांना सार्वजनिक पाणवठ्यावर पाणी भरण्याचा किंवा पिण्याचा अधिकार नव्हता. [[४ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९२३]] रोजी ब्राह्मणेतर पक्षाचे नेते व मुंबई कायदेमंडळाचे सभासद असलेले समाजसुधारक रावबहादुर [[सीताराम केशव बोले]] यांनी मुंबई प्रांताच्या विधिमंडळात "सार्वजनिक निधीतून बांधलेली किंवा शासकिय नियमांनुसार बनविलेल्या संस्थांनी प्रशासित केली सार्वजनिक शाळा, न्यायालये, कार्यालये आणि दवाखाने व सर्व सार्वजनिक पाण्याची ठिकाणे, विहिरी व धर्मशाळाचा वापर करण्यास परिषदेने अस्पृश्य वर्गांना परवानगी असावी." असा ठराव मंजूर करून घेतला.<ref name="auto48">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२८|language=मराठी}}</ref><ref name="auto36">{{स्रोत बातमी|url=https://feminisminindia.com/2017/03/20/mahad-satyagraha/|title=The Significance Of Mahad Satyagraha: Ambedkar's Protest March To Claim Public Water {{!}} Feminism in India|date=2017-03-20|work=Feminism in India|access-date=2018-04-01|language=en-US}}</ref> रावबहादुर बोले यांनी ५ ऑगस्ट १९२३ रोजी मुंबई विधिमंडळात "ज्या [[नगरपालिका]] आणि जिल्हामंडळे पहिल्या ठरावाची अंमलबजावणी करणार नाहीत, त्यांना सरकारतर्फे दिले जाणारे वार्षिक अनुदान बंद करण्यात यावे." असा दुसरा ठराव मांडला<ref name="auto48" /> या ठरावानुसार [[महाड]]च्या नगरपालिकेने आपल्या ताब्यातील [[चवदार तळे]] अस्पृश्यांना खुले केल्याचे जाहीर केले. परंतु सनातनी स्पृश्यांनी अस्पृश्यांना तळ्यातून पाणी भरू दिले नाही.<ref name="auto48" /> अस्पृश्यांना त्यांचा हक्क मिळवून देण्यासाठी आंबेडकरांनी [[१९ मार्च]] व [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी येथे स्वतःच्या अध्यक्षतेखाली ''कुलाबा जिल्हा बहिष्कृत परिषद, अधिवेशन पहिले'' अशा नावाखाली परिषद भरवली आणि [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी महाड येथे आंदोलन सुरू करण्याचे निश्चित केले. या कुलाबा परिषदेस सुरेंद्र चिटणीस, संभाजी गायकवाड, अनंत चित्रे, रामचंद्र मोरे, गंगाधरपंत सहस्त्रबुद्धे आणि बापूराव जोशी हे दलितेतर सवर्ण व ब्राह्मण नेते सुद्धा उपस्थित होते. या परिषदेत अस्पृश्यतेचा धिक्कार करून पुढील ठराव पास झाले. आंबेडकरांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणातून माणुसकीचे व सन्मानाचे जीवन जगण्याचा संदेश दिला.<ref name="auto36" /><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२९|language=मराठी}}</ref> [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली परिषदेतील सर्वांनी [[चवदार तळे|चवदार तळ्याकडे]] कूच केली. आंबेडकरांनी सर्वप्रथम चवदार तळ्यातील [[पाणी]] आपल्या हातांच्या ओंजळीत घेतले व तो पाणी प्राशन केले. त्यानंतर सर्व आंदोलनकर्त्यांनी आंबेडकरांचे अनुसरण करत तळ्यातील पाणी प्राशन केले. ही घटना महाडमधील रूढीवादी स्पृश्य हिंदुंना सहन झाली नाही. त्यांनी दलितांसाठींच्या भोजनामध्ये माती मिसळली व नंतर झुंडीने येत दलितांवर लाठया-काठ्यांनी हल्ले केले. आंबेडकरांनी आंदोलनकारी अस्पृश्यांना प्रतिहल्ला करु नका असे अवाहन केले. अस्पृश्यांना जबर मारहाण करण्यात आली, खूप लोक जखमी झाले होते. ''अस्पृश्यांनी तळे बाटवले'' असे म्हणून चवदार चळ्यात [[गोमूत्र]] टाकून तळ्याचे ब्राह्मणांकडून शुद्धीकरण केले. सरकारच्या प्रतिनिधींनी हल्लेखोर स्पृश्यांना अटक करून त्यांच्यावर खटला चालू केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३०|language=मराठी}}</ref> या आंदोलनाद्वारे आंबेडकरांनी आपला कायदेशीर, नागरी व मानवी हक्क अमलात अस्पृश्यांबरोबर सामुदायिक रीतीने चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याचे आंदोलन यशस्वी केले. यामध्ये त्यांना संभाजी गायकवाड, विश्राम सवादकर, रामचंद्र मोरे, शिवराम जाधव, केशवराव व गोविंद आड्रेकर इत्यादी अस्पृश्य कार्यकत्यांचे तसेच अनंतराव विनायक चित्रे, [[सुरेंद्रनाथ टिपणीस]], [[गंगाधर नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे]], कमलाकांत चित्रे इत्यादी स्पृश्य समाजसेवकांचेही महत्त्वाचे सहकार्य मिळाले होते. स्पृश्यास्पृश्य भेद संपवून सामाजिक समता प्रस्तावित करणे, हे आंबेडकरांच्या सामाजिक क्रांतीच्या आंदोलनाचे प्रमुख ध्येय होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३१ व १३२|language=मराठी}}</ref> === शिवजयंती व गणेशोत्सवात सहभाग === [[मे ३|३ मे]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी मुंबईजवळ [[बदलापूर]] येथे [[शिवजयंती]] उत्सव आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली साजरा केला गेला. बदलापूरच्या गावकऱ्यांनी जातिभेद न ठेवता आंबेडकरांना कार्यक्रमाचे निमंत्रण दिले होते. [[बहिष्कृत भारत]]च्या २० मे १९२७ च्या अंकात छापलेल्या माहितीनुसार आंबेडकरांनी [[शिवाजी महाराज]]ांच्या लोकहितकारी राज्यपद्धतीवर भाषण केले. कीर्तनाच्या वेळी स्पृश्य व अस्पृश्यांनी एकत्र बसून [[कीर्तन]] ऐकले. रात्री शिवाजी महाराजांची [[पालखी]] आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली सुमारे पंधरा हजार लोकांसह नगरप्रदक्षिणा करून आली आणि उत्सवाची समाप्ती झाली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३४, १३५ व १३६|language=मराठी}}</ref> [[दादर]] [[बी.बी.सी.आय.]] रेल्वे स्थानकाजवळच्या गणेशोत्सवाच्या उत्सवाच्या व्यवस्थापक मंडळाने [[इ.स. १९२७]]च्या [[गणेशोत्सव]]ात आंबेडकरांचे भाषण आयोजित केले. आंबेडकरांनी आपल्या भाषणात विविध देशांच्या व भारताच्या इतिहासाचे दाखले देत सांगितले की, "''हिंदू समाज तेव्हाच सामर्थ्यवान होऊ शकेल, जेव्हा तो आपल्या अनिष्ठ रूढी नष्ट करु शकेल आणि स्पृश्यास्पृश्यभेद संपवून समानतेचे व माणुसकीचे वर्तन करू लागेल.''"<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४३|language=मराठी}}</ref> === मनुस्मृतीचे दहन === {{quote| "ते (मनुस्मृती दहन) एक दक्षतेचे उचललेले आक्रमक पाऊल होते. परंतु ते सवर्ण हिंदुंचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी उचलेले होते. अधूनमधून अशा प्रकारचे तीव्र उपाय योजावे लागतात. तुम्ही दार ठोठावलेच नाही, तर ते कोणी उघडणार नाही. [[मनुस्मृती]]चे सर्व भाग टाकाऊ आहेत आणि त्यात चांगली तत्त्वे मुळीच नाहीत किंवा मनु स्वतः समाजशास्त्रज्ञ नव्हता, तर केवळ एक मूर्ख माणूस होता, असा त्याचा अर्थ नाही. आम्ही मनुस्मृतीचे दहन केले ते शतकानुशतके आम्ही ज्या अन्यायाखाली चिरडले गेलो त्याचे प्रतिक म्हणून..!" |डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|_{इ.स. १९३८ मध्ये दिलेल्या एका मुलाखतीत मनुस्मृती दहनाच्या प्रतीकात्मक स्वरूपावरील विधान}<ref name="auto41">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=[[तैवान]]|pages=५६|language=मराठी}}</ref>}} आंबेडकर यांच्या मते दलितांच्या सर्व प्रमुख समस्या या [[मनुस्मृती]]मुळे निर्माण झालेल्या आहेत.<ref name="auto16" /> काही हिंदुंना मनुस्मृती हा ग्रंथ आदरणीय असून अस्पृश्यांच्या दृष्टीने मात्र तो तिरस्कारणीय आहे.<ref name="auto16" /> हा ग्रंथ सुमारे २००० वर्षापूर्वी मनूने लिहिला असला तरी तो रूढीवादी हिंदुंच्या जीवनाचे आजही नियंत्रण करतो.<ref name="auto16" /> मनुस्मृतीने कनिष्ठ जातींवर अनेक अपात्रता लादल्या तर उच्च जातींना अनेक विशेषाधिकार दिले.<ref name="auto16" /> आंबेडकरांच्या मते मनुस्मृती हा ग्रंथ अस्पृश्यांवर होणाऱ्या अन्यायाचे, क्रूरतेचे व विषमतेचे प्रतीक आहे.<ref name="auto16" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sabrangindia.in/article/why-did-dr-babasaheb-ambedkar-publicly-burn-manu-smruti-dec-25-1927|title=Why did Dr Babasaheb Ambedkar publicly burn the Manu Smruti on Dec. 25, 1927?|date=2017-12-24|website=SabrangIndia|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> स्मृतिकाराने [[अस्पृश्य]]ांवर केलेल्या अन्यायाची जंत्री म्हणून [[मनुस्मृती]]चा उल्लेख केला जातो.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=१३|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:Flyer published before Mahad Satyagraha in 1927.png|thumb|300px|महाड सत्याग्रहाचे प्रकाशित पत्रक]] {{मुख्य|मनुस्मृती दहन दिन}} आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली बहिष्कृत हितकारणी सभेने महाड येथे २५ व २६ डिसेंबर १९२७ रोजी अस्पृश्यांचे अधिवेशन भरवले. त्यात अधिवेशनात प्रामुख्याने दोन कार्यक्रम करण्याचे निश्चित करण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४५, १४६ व १४७|language=मराठी}}</ref> # चवदार तळ्यावर पाणी पिण्यासाठी अस्पृश्य बंधंनी वहिवाट पाडावी, म्हणून आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली सर्वांनी मिरवणुकीने सामुहिकपणे जाऊन चवदार तळ्याचे पाणी प्यावयाचे. # हिंदू समाजातील व धार्मिक सामाजिक विषमतेचा आधार असलेल्या मनुस्मृती ग्रंथाचे दहन करायचे. प्रतीकात्मक रीतीने हिंदूंतील सामाजिक विषमतेचे निर्मूलन करावयाचे. पहिल्या दिवशी २५ डिसेंबर रोजी आंबेडकर यांचे उपदेशपर भाषण झाले. 'अस्पृश्योद्धार झाला पाहिजे. त्यासाठी आपण जागरुकपणे सामाजिक क्रांतीचे आंदोलन यश मिळेपर्यंत चालू ठेवले पाहिजे. अस्पृश्यांचा उद्धार होण्यात आपल्या राष्ट्राचेही हीत आहे.' अशा आशयाचे त्यांचे भाषण झाले. आंबेडकरांचे ब्राह्मण सहकारी गंगाधर, नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे यांनी मनुस्मृती दहन करण्याचा प्रस्ताव मांडला आणि अस्पृश्य सहकारी [[पां.न. राजभोज]] यांनी अनुमोदन दिले. त्यानंतर मनुस्मृती जाळण्याचा कार्यक्रम करण्यात आला. दहनभूमीवर (सरणावर) म्हणजे वेदीवर मनुस्मृती ठेवून तिचे दहन करण्यात आले आणि हे काम आंबेडकरांचे ब्राह्मण सहकारी गंगाधर नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे तसेच पाच-सहा अस्पृश्य साधू या सहकाऱ्यांनी पूर्ण केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४८|language=मराठी}}</ref> मनुस्मृतीचे जाहीरपणे दहन ही घटना म्हणजे सनातनी [[हिंदू धर्म]]ाला बसलेला मोठा धक्का होता. मनुस्मृती दहनाचे परिणाम इतके दुरगामी होते की, त्या घटनेची तुलना [[मार्टिन ल्युथर]]ने केलेल्या [[पोप]]च्या ([[ख्रिश्चन]] धर्मगुरू) धर्मबहिष्कृततेच्या आज्ञेच्या दहनाशी केली गेली.<ref name="auto41" /> तेव्हापासून दरवर्षी [[२५ डिसेंबर]] रोजी अनेक लोक '[[मनुस्मृती दहन दिन]]' आयोजित करतात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://feminisminindia.com/2016/12/25/manusmriti-dahan-din-still-relevant/|title=Why Manusmriti Dahan Din Is Still Relevant {{!}} Feminism in India|date=2016-12-25|work=Feminism in India|access-date=2018-03-24|language=en-US}}</ref> दुसऱ्या दिवशी २६ डिसेंबर रोजी ८ ते १० हजार अस्पृश्य लोक चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याच्या सत्याग्रहासाठी सहभागी झाले होते. अस्पृश्य स्त्रिया देखील मोठ्या संख्येने उपस्थित होत्या. मात्र आपण पाणी पिण्यासाठी चवदार तळ्यावर जाऊ नये असा तात्पुरता मनाई हुकूम महाडच्या दिवाणी न्यायालयाने १२ डिसेंबर १९२७ रोजी काढला होता. सनातन्यांशी लढताना सरकारचे वैर घेण्यापेक्षा सरकारचे सहकार्य घेणे हितकारण असल्याचे आंबेडकरांनी सत्याग्रहींना समजावले. सर्वजण सामूहिकपणे चवदार तळ्याला एक प्रदक्षिणा घालून परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४८ व १४९|language=मराठी}}</ref> बॅरीस्टर आंबेडकरांनी तीन न्यायालयांमधून महाडच्या चवदार तळ्याच्या बाबतीत अस्पृश्यांच्या बाजूने न्याय मिळवण्यात यश प्राप्त केले. 'महाडच्या चवदार तळ्याची जमीन सरकारी मालकीची आहे, म्हणजेच त्या जमिनीवरील चवदार तळे सार्वजनिक आहे; आणि त्यामुळे अस्पृश्यांना चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याचा व पाणी वापराचा कायदेशीर हक्क आहे.' हे सत्य महाडच्या न्यायालयाच्या निकालाने ८ जून १९३१ रोजी, ठाण्याच्या जिल्हा न्यायालयाच्या निकालाने ३० जानेवारी १९३३ रोजी, व मुंबईच्या उच्च न्यायालयाच्या निकालाने १७ मार्च १९३७ रोजी मान्य केले. महाड न्यायालयाचा १२ डिसेंबर १९२७चा तात्पुरता मनाई हुकूम १७ मार्च १९३७ रोजी पूर्णपणे निकालात निघाला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४९ व १५०|language=मराठी}}</ref> === समाज समता संघ === [[चित्र:Dr Babasabeb Ambedkar (front row, third from right) with members of the Samaj Samata Sangh in Bombay in 1927.jpg|thumb|right |300px|इ.स. १९२७ मध्ये मुंबई येथे समाज समता संघाच्या सहकार्यांसोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (पहिल्या ओळीत उजवीकडून तिसरे)]] ४ सप्टेंबर, १९२७ रोजी आंबेडकरांनी स्वतःच्या अध्यक्षतेखाली ''समाज समता संघ'' नावाच्या संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेच्या पदाधिकाऱ्यांत अस्पृश्यांसह स्पृश्यही होते. या संस्थेतर्फे त्यांनी रोटीबंदी व बेटीबंदी तोडण्याकरिता काम करण्याचे ठरविले. या संघात भिन्न जातींचे पदाधिकारी व सभासद होते, त्या प्रत्येकांनी आळीपाळीने एकामेकांची घरी सहभोजनाचे कार्यक्रम केले. पहिला सहभोजनाचा कार्यक्रम आंबेडकरांच्या घरी १५ ऑगस्ट १९२८ रोजी झाला. मात्र बेटीबंदी तोडण्याच्या दृष्टीने समाज समता संघाकडून एकही आंतरजातीय विवाह होऊ शकला नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४३ व १४४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी २९ जून १९२८ रोजी पासून समाज समता संघासाठी [[समता (वृत्तपत्र)|समता]] नावाचे पाक्षिक सुरू केले पण आर्थिक अडचणीमुळे इ.स. १९२९ मध्ये ते बंद पडले.<ref name="auto27">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४४|language=मराठी}}</ref> या काळात आंबेडकरांचे बहिष्कृत हितकारणी सभेच्या माध्यमातून अस्पृश्योद्धाराचे कार्य व इतर समाजकार्य व्यापक सुरू होते. सभेचे 'बहिष्कृत भारत' हे वृत्तपत्र सुद्धा चालू होते, जे इ.स. १९२७ च्या नोव्हेंबर पासून 'बुद्ध भूषण प्रिटिंग प्रेस' मधून छापण्यात येई.<ref name="auto27" /> === धर्मांतराची घोषणा === सार्वजनिक जीवनात पदार्पण केल्यानंतर पहिली दहा वर्षे आंबेडकरांनी हिंदू धर्माच्या चौकटीत राहूनच हिंदू समाजात सुधारणा घडवून आणण्याचा प्रयत्न केला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४६|language=मराठी}}</ref> पण सवर्ण हिंदुंचा दृष्टिकोन बदलणे अशक्य आहे याची खात्री त्यांना झाली, तसेच हिंदू धर्मात राहून अस्पृश्यांची आर्थिक स्थिती व सामाजिक दर्जा सुधारणार नाही, याची जाणीव झाल्यानंतर आंबेडकरांनी हिंदू धर्माचा त्याग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/><ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/><ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यांनी असा विचार मांडला की, जसे स्वातंत्र्य हे भारतासाठी आवश्यक आहे, तसे धर्म बदलणे हे अस्पृश्यांसाठी आवश्यक आहे.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> आंबेडकरांची धर्मांतराची संकल्पना होती की - अस्पृश्यांना हिंदू धर्मामध्ये चांगली वागणूक मिळत नाही. तसेच हिंदू धर्म जातिव्यवस्थेचा पुरस्कर्ता असून तो माणसांत भेद करतो, हिंदू धर्मात समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता नाही. आंबडकरांनी हिंदू धर्म आणि समाजव्यवस्थेला असा प्रश्न केला, "जो धर्म अस्पृश्यांना मंदिरात जाऊ देत नाही, पाणी पिऊ देत नाही, ज्ञानार्जन करू देत नाही; आमच्या सारख्यांच्या सावलीचा विटाळ मानतो, हिंदू धर्म अस्पृश्यांना तुच्छ मानतो, अशा हिंदू धर्मात अस्पृश्यांनी का राहावे?"<ref name="गाठाळ २०१९ ४३३">{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४३३|language=मराठी}}</ref> सोलापूर जिल्ह्यातील बार्शी येथे मुंबई प्रांतिक बहिष्कृत परिषदेत मे १९२४ मध्ये ‘अस्पृश्यतेवर उपाय- देशांतर, नामांतर की धर्मातर’ या विषयावर विवेचन करताना आंबेडकर म्हणाले की, "कोणत्याही धर्माकडे आपण तात्त्विक तसेच व्यावहारिकदृष्ट्याही पाहिले पाहिजे. तात्त्विकदृष्ट्या हिंदुधर्म कोणत्याही धर्मास हार जाणार नाही असे माझे मत आहे. नव्हे कोणत्याही धर्माहून तो श्रेष्ठच गणला जाईल. ‘सर्वाभूती एक आत्मा’ या मूलतत्त्वाप्रमाणे समाज घटना न झाल्याने हिंदू समाजाचे व्यावहारिक स्वरूप किळसवाणे झाले आहे. ज्या धर्मात माणसाला माणुसकी नाही तो धर्म काय कामाचा? आपण धर्मत्याग केला तर जे हिंदू लोक आपला तिरस्कार करतात तेच आपल्याला मान देतील. आपण आज आहोत तसे बहिष्कृत असण्याऐवजी एका मोठ्या समाजाचे अंग होऊन काळ न लागता आपली आपण उन्नती करून घेऊ."<ref name="archive.is">{{स्रोत बातमी|url=http://archive.is/wJ65n|title=eSakal|date=2013-08-21|work=archive.is|access-date=2018-03-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/why-ambedkar-adopted-bauddh-dharm-except-islam-christian-or-sikhism/61588/|title=डॉ. आंबेडकर ने इस्लाम, ईसाई या सिख धर्म की जगह बौद्ध धम्म ही क्यों अपनाया|last=सिद्धार्थ|date=2019-05-14|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref> त्यानंतर आंबेडकरांनी १३ ऑक्टोबर १९३५ रोजी नाशिक जवळील येवला येथे धर्मांतराची घोषणा केली की,<br /> <span style="color: green"> <blockquote>मी अस्पृश्य जातीत हिंदू म्हणून जन्माला आलो ते माझ्या हाती नव्हते, पण हिंदू म्हणून मरणार नाही!<ref name="archive.is"/> </blockquote> त्या वेळेस आपण कोणत्या धर्माचा स्वीकार करणार हे त्यांनी स्पष्ट केले नव्हते. ३० व ३१ मे १९३६ रोजी घेण्यात आलेल्या मुंबई इलाखा महार परिषदेत धर्मांतराच्या निर्णयावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले. परिषदेपुढे बोलताना आंबेडकर म्हणाले की, ‘‘अस्पृश्यांनी हिंदू धर्माचा त्याग केल्यानंतर कोणता धर्म स्वीकारायचा हे प्रत्येकाच्या मर्जीवर अवलंबून आहे. फक्त समानतेचे हक्क मिळतील असाच धर्म त्यांनी स्वीकारावा.’’ ते पुढे म्हणाले, ‘‘ ‘दुर्दैवाने अस्पृश्य हिंदू’ असा डाग घेऊन मी जन्माला आलो, पण ती गोष्ट माझ्या स्वाधीन नव्हती. तथापि हा नीच दर्जा झुगारून देऊन ही स्थिती सुधारणे मला शक्य आहे आणि ते मी करणारच. मी तुम्हाला स्पष्टपणे सांगतो की हिंदू म्हणवून घेत मी मरणार नाही.’’ इ.स. १९३५ च्यापूर्वी हिंदू पुढाऱ्यांशी झालेल्या भेटीगाठीत हिंदू संस्कृतीचे नुकसान होईल असा धर्म मी स्वीकारणार नाही अशी ग्वाही त्यांनी दिली होती. ३० मे १९३६ रोजी जातपात मोडक मंडळाकरिता केलेल्या भाषणात अस्पृश्यांनी बुद्धवचन लक्षात घेतल्यास त्यांना मुक्तीचा मार्ग सापडेल असे प्रतिपादन केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/babasaheb-ambedkar-and-religion-change-290869/|title=बाबासाहेब आणि धर्मातर|date=6 डिसेंबर 2013|website=Loksatta|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/why-ambedkar-take-20-years-to-accept-buddhism-3296343.html|title=हिंदू धर्म छोड़ने के 21 साल बाद क्यों बौद्ध बने थे डॉ. अंबेडकर|website=News18 India|access-date=2021-06-05|archive-date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801225947/https://hindi.news18.com/news/knowledge/why-ambedkar-take-20-years-to-accept-buddhism-3296343.html|url-status=dead}}</ref> === 'हरिजन' शब्दाला विरोध === [[महात्मा गांधी]] अस्पृश्यांसाठी '[[हरिजन]]' ही संज्ञा वापरत, जिचा अर्थ 'ईश्वराची लेकरे' असा होतो.<ref name="saamana.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/samata-yodha-book-review-diwakar-shejawal1/|title=समता योद्धा {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-06-05|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503205131/https://www.saamana.com/samata-yodha-book-review-diwakar-shejawal1/|url-status=dead}}</ref> तसेच गांधी इ.स. १९३३ मध्ये 'हरिजन' नावाचे एक नियतकालिकही चालवत होते. आंबेडकरांनी "अस्पृश्य हे 'हरिजन' असतील तर उरलेले लोक 'दैत्यजन' आहेत काय?", असा सवाल करत 'हरिजन' हा शब्दाला विरोध केला. या मुद्यावरून त्यांनी मुंबई विधिमंडळात २२ जानेवारी १९३८ रोजी सभात्यागसुद्धा केला होता.<ref name="saamana.com"/> पुढे १९८२ सालात भारतीय केंद्र सरकारने 'हरिजन' शब्दावर बंदी घालत तो शब्द जातप्रमाणपत्रातूनही हद्दपार केला. आता 'हरिजन'च नव्हे तर 'दलित' या शब्दाचाही सरकार दरबारी वापर करण्यास बंदी घालण्यात आलेली आहे, व त्याऐवजी '[[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]]' (इंग्रजीत: 'शेड्युल्ड कास्ट्स') हा शब्द स्वीकारण्यात आला आहे.<ref name="saamana.com"/> == मंदिर सत्याग्रह == आंबेडकर हे एक सत्याग्रही सुद्धा होते, त्यांनी अनेक सत्याग्रह व आंदोलने केली होती. === अंबादेवी मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|अंबादेवी मंदिर सत्याग्रह}} [[अमरावती]] येथील प्राचीन अंबादेवी मंदिरात प्रवेशासाठी अस्पृश्यांनी इ.स. १९२५ मध्ये माधोराव गोविंदराव मेश्राम यांच्या मार्गदर्शनाखाली आंदोलन सुरू केले होते. या आंदोलनास आंबेडकर, दादासाहेब पाटील, [[पंजाबराव देशमुख]] या ब्राह्मणेतर आंदोलनाच्या नेत्यांनी पाठिंबा दिला होता.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १३७">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३७|language=मराठी}}</ref> [[२६ जुलै]], [[इ.स. १९२७]] रोजी अमरावती येथे पाटील यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या सभेत ''पंधरा दिवसाच्या आत अंबादेवीच्या पंचसमितीने अस्पृश्यांच्या मंदिरप्रवेशास संमती दिली नाही, तर अस्पृश्य लोक मंदिरप्रवेशासाठी सत्याग्रह सुरू करतील'' अशा आशयाचा ठराव समंत करण्यात आला. या ठरावाचा पंचकमिटीवर काहीही परिणाम झाला नाही. अस्पृश्यांच्या या सत्याग्रहाच्या निर्धाराचे अभिनंदन करताना आंबेडकरांनी बहिष्कृत भारताच्या २ सप्टेंबर १९२७ रोजी अस्पृश्यांना वीरवृत्ती धारण करून अंबादेवी मंदिरात प्रवेश मिळवण्यासाठी यशस्वी सत्याग्रह करीत राहण्याचा संदेश दिला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १३७"/> १३ नोव्हेंबर, १९२७ रोजी अमरावतीच्या इंद्रभुवन थिएटरमध्ये आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली ''वऱ्हाड प्रांतिक अस्पृश्य परिषदे''चे दुसरे अधिवेशन सुरू झाले. या सुमारास आंबेडकरांचे बंधू बाळाराम यांचे १२ नोव्हेंबर १९२७ रोजी निधन झाल्याची तार त्यांना मिळाली. १५ फेब्रुवारी, १९२८ पासून अंबादेवी मंद्रिरप्रवेशाचा सत्याग्रह सुरू करण्याचा निर्णय अधिवेशनात घेण्यात आला. आंबेडकरांनी या सत्याग्रहाच्या संदर्भात सत्याग्रहासंबंधीचे आपले विचार ''बहिष्कृत भारत''च्या २१ नोव्हेंबर, १८२७ च्या अंकात व्यक्त केले. '...सत्कार्यासाठी केलेला आग्रह म्हणजे सत्याग्रह...' अशी सत्याग्रह व्याख्या करत, ही विचारसरणी भगवद्गीतेवर आधारित असल्याचे मत आंबेडकरांनी मांडले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३८-१३९|language=मराठी}}</ref> केवळ देवाच्या दर्शनासाठी हा मंदिर सत्याग्रह नव्हता तर हिंदू असूनही हिंदूच्या मंदिरात प्रवेश मिळत नसल्यामुळे तो समानतेचा अधिकार मिळवण्यासाठी हा मंदिर प्रवेशाचा संघर्ष होता. हिंदू दलितांच्या मंदिर प्रवेशामुळे मंदिर व मंदिरातील मुर्ती अपवित्र वा अशुद्ध होत नाही, हे ही सिद्ध करण्याचा हेतू या चळवळीमागे होता. या मंदिरात प्रवेश देण्यात यावा यासाठी अस्पृश्यांनी देवस्थान कमिटीकडे दोन वेळा अर्ज केला. सुरुवातीला अर्ज फेटाळले गेले नंतर मात्र देवस्थानचे एक विश्वस्त [[दादासाहेब खापर्डे]] यांनी अस्पृश्यांना हे मंदिर खुले करून देण्याचे आश्वासन दिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३७-१४१|language=मराठी}}</ref> === पर्वती मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|पर्वती मंदिर सत्याग्रह}} [[पुणे|पुण्यातील]] [[पर्वती]] टेकडीवरील मंदिर अस्पृश्यांना खुले नव्हते. हे मंदिर दलितांसाठी खुले करावे म्हणून पुण्यातील एम.एम. जोशी, [[ना.ग. गोरे]], र.के. खाडिलकर व शिरूभाऊ लिमये यांनी मंदिराच्या ट्रस्टला अर्ज केला. परंतु मंदिर खाजगी मालमत्ता असल्याचे सांगून त्यांना प्रवेश देण्याचा किंवा न देण्याचा अधिकार आहे या कारणास्तव हा अर्ज फेटाळला गेला. यानंतर सत्याग्रह मंडळ स्थापन केले गेले. त्यात शिवराम काबंळे (अध्यक्ष), पां.ना. राजभोज (उपाध्यक्ष) व इतर सभासदांचा सहभाग होता. यांनी [[१३ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९२९]] रोजी पर्वती सत्याग्रह सुरू केला. हा सत्याग्रह आंबेडकरांच्या प्रेरणेने करण्यात आला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १६२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६२|language=मराठी}}</ref> सत्याग्रहात शिवराम जानबा कांबळे, एम.एम. जोशी, ना.ग. गोरे, र.के. खाडिलकर, विनायक भुस्कुटे, पां.ना. राजभोज व स्वामी योगानंद यांच्यासहित अनेक स्त्री पुरुषांनी सत्याग्रहात भाग घेतला होता. या दरम्यान पर्वती मंदिराचे दरवाजे कायम बंद ठेवण्यात आले होते, त्यामुळे पर्वती मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळू शकला नाही. अखेर २० जानेवारी १९३० रोजी सत्याग्रह बंद करण्यात आला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १६२"/> === काळाराम मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|काळाराम मंदिर सत्याग्रह}} [[चित्र:Dr. Ambedkar with Dadasaheb Gaikwad and other social workers.jpg|thumb|right|काळाराम मंदिर सत्याग्रहामधील बाबासाहेब आंबेडकर, दादासाहेब गायकवाड व इतर सत्याग्रही, १९३०]] आंबेडकरांनी [[अस्पृश्यता]] निवारणासाठी जे लढे दिले त्यात [[काळाराम मंदिर सत्याग्रह|काळाराम मंदिराच्या सत्याग्रहाचे]] महत्त्वाचे स्थान आहे. फक्त हिंदूंनाच नव्हे तर सत्ताधारी इंग्रजांनाही जाग यावी आणि त्यावेळच्या दलितांना, शोषितांना सर्व मूलभूत हक्क मिळावेत यासाठी त्यांनी हा लढा उभारला होता. हा लढा २ मार्च १९३०ला सुरू झाला आणि पुढील पाच वर्षे चालला. त्यावेळी सत्ताधारी इंग्रजांच्या दडपशाहीविरोधात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] लढत होती तर हिंदू धर्ममार्तंडशाहीविरोधात आंबेडकरांचा संघर्ष सुरू होता. नाशिकामधील काळाराम मंदिरात हजारो अस्पृश्यांसह प्रवेश करण्याचा निर्धार डॉ. आंबेडकर यांनी केला होता. त्याबद्दल आंबेडकरांचे चरित्रकार [[धनंजय कीर]] लिहितात, "''महाराष्ट्रातील स्पृश्य हिंदूंचे नाक जे नाशिक तेच दाबण्याचा निर्धार आंबेडकरांनी केला. डॉ. आंबेडकरांचा लढा माणुसकीस कलंक लावणाऱ्या अमानुष, अन्यायी आणि अघोर अशा स्वदेशी सनातनी ब्राह्मणी सत्तेविरुद्ध होता.''"<ref name="auto52">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india-47925404|title=आंबेडकर को जब रामनवमी के रथ में हाथ नहीं लगाने दिया गया|last=कुलकर्णी|first=तुषार|date=14 एप्रिल 2019|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref><ref name="auto26">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६२-१६५|language=मराठी}}</ref> काळाराम मंदिराचा सत्याग्रह म्हणजे शोषितांना त्यांचा हक्क मिळावा यासाठी आंबेडकरांनी स्पृश्य व [[सवर्ण]]ांना केलेले एक आवाहन होते. {{quote|"आज आपण मंदिरात प्रवेश करणार आहोत. मंदिरात प्रवेश केल्यामुळे आपले प्रश्न सुटणार नाहीत. आपले प्रश्न राजकीय आहेत, सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक आहेत. काळाराम मंदिरात प्रवेश करणे म्हणजे हिंदू मनाला केलेले आवाहन आहे. उच्चवर्णीय हिंदूंनी आपल्याला आपल्या हक्कांपासून अनेक पिढ्यांपासून दूर ठेवले. आता तेच हिंदू आपल्याला आपला मानवी हक्क देतील का हा प्रश्न या काळाराम मंदिर सत्याग्रहाच्या माध्यमातून मी विचारत आहे. हिंदू मन हे आपल्याला एक मानव म्हणून स्वीकारावयास तयार आहे की नाही हा याची पडताळणी या सत्याग्रहाद्वारे होणार आहे."|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|<sub> २ मार्च १९३० रोजी केलेले भाषण<ref>डॉ. आंबेडकर यांची भाषणं आणि पत्रं (प्रकाशक- परराष्ट्र मंत्रालय भारत सरकार, भाग 17).</ref>}} [[चित्र:Kalaram Mandir (temple) Satyagrah at Nashik, 1930.jpg|thumb|right|काळाराम मंदिर सत्याग्रहामध्ये सामील सत्याग्रही व पोलीस शिपाई]] [[इ.स. १९२९]]च्या ऑक्टोबर मध्ये आंबेडकर यांच्याशी विचारविनिमय करून [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] जिल्ह्यातील अस्पृश्यांच्या पुढाऱ्यांनी नाशिक येथील [[काळाराम मंदिर]]ात अस्पृश्यांनी प्रवेश करावा व गरज वाटल्यास सत्याग्रह करावा, असे निश्चित करण्यात आले. अस्पृश्य पुढाऱ्यांनी नाशिक येथे सत्याग्रह समिती स्थापन केली आणि नाशिकचे नेते [[दादासाहेब गायकवाड|भाऊराव कृष्णाजी गायकवाड]] यांना त्या सत्याग्रह समितीचे चिटणीस तर अध्यक्ष केशव नारायण वर्धेकर यांना केले तर [[शंकरराव गायकवाड]] हे सभासद होते. या समितीने काळाराम मंदिराच्या पंचाना अस्पृश्यांना मंदिरात प्रवेश देण्याबाबत नोटीस पाठवली मात्र तिची पंचांनी दखल घेतली नाही. त्यामुळे [[मार्च ३|३ मार्च]] [[इ.स. १९३०|१९३०]] रोजी प्रत्यक्ष सत्याग्रह करण्याचे निश्चित करण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६३|language=मराठी}}</ref> २ मार्च १९३० रोजी डॉ. आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली नाशिकमध्ये एक परिषद भरली. २ मार्च १९३० रोजी सकाळी व दुपारी अशा दोन सभा आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली झाल्या, तसेच ३ मार्च १९३० रोजीही सकाळी आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली सभा झाली. आंबेडकरांनी शांततेच्या मार्गाने [[सत्याग्रह]] करावा व यश मिळेपर्यंत सत्याग्रहाचा लढा सुरू ठेवावा असा उपदेश केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६३-१६४|language=मराठी}}</ref> त्या परिषदेत ठरल्याप्रमाणे २ मार्च रोजी नाशिक शहरात अस्पृश्यांची मोठी मिरवणूक निघाली. ही मिरवणूक अंदाजे एक मैल लांबीची होती व त्यात सुमारे पंधरा हजार कार्यकर्त्यांनी सहभाग घेतला होता. मिरवणूक मंदिराजवळ पोहोचली. काळाराम मंदिराला पूर्व, पश्चिम, उत्तर व दक्षिण अशा चारही बाजूंनी दरवाजे होते, व मंदिराचे ते सर्व दरवाजे बंद होते म्हणून मिरवणूक [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या घाटाजवळ]] गेली. तिथे एक भव्य सभा झाली. दुसऱ्या दिवशी ३ मार्च रोजी मंदिरात प्रवेश करण्याचा निर्णय सभेत झाला. सत्याग्रहींच्या पहिल्या तुकडीत १२५ पुरुष आणि २५ स्त्रिया जातील, असे ठरले. सत्याग्रही चार गटांत विभागून दरवाजांवर धरणे धरून बसले होते. पतितपावनदास (उत्तर दरवाजा), कचरू साळवे (पूर्व दरवाजा), पांडुरंग राजभोज (दक्षिण दरवाजा) व शंकरदास नारायणदास (पश्चिम दरवाजा) असे चार सरदार मंदिराच्या चारी दिशांवर आपापल्या आघाड्या सांभाळत होते. आंबेडकर आणि भाऊराव गायकवाड हे प्रत्यक्ष सत्याग्रहाच्या ठिकाणी सारी व्यवस्था पहात होते. मंदिराचे सर्व दरवाजे बंद होते. दरवाजे उघडल्यास सत्याग्रही मंदिरात प्रवेश करणार अन् [[राम]]ाचे दर्शन घेणार, असे ठरले.<ref name="auto45">{{Cite web|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nashik-north-maharashtra-news/nashik/kalaram-satyagraha-and-dr-ambedkar/articleshow/63750408.cms|title=काळाराम सत्याग्रह आणि डॉ. आंबेडकर|website=Maharashtra Times}}</ref> मंदिराभोवती हजारांच्यावर बंदुकधारी सैनिक तैनात करण्यात आले होते. त्या दिवशी स्पृश्यांनाही मंदिर प्रवेशास मज्जाव करण्यात आला होता. पुढे महिनाभर हा सत्याग्रह सुरूच होता. मग ९ एप्रिल १९३० रोजी [[रामनवमी]]चा दिवस होता. सनातनी हिंदू आणि सत्याग्रहाचे नेत्यांमध्ये तडजोड झाली आणि असे ठरले की स्पृश्य-अस्पृश्यांनी मिळून [[राम]]ाचा रथ ओढावा. कार्यकर्त्यांसह आंबेडकर मंदिराजवळ आले. पण आंबेडकरांच्या अनुयायांनी रथाला हात लावण्यापूर्वीच सनातनी हिंदूंनी सत्याग्रहींना हुलकावणी देऊन तो रथ दुसरीकडे पळवला. त्या रथाचा पाठलाग आंबेडकरांच्या अनुयायांनी केला व चरण पादुकाजवळ थांबलेल्या सत्याग्रहींच्या लक्षात येताच त्यांनी सर्व शक्ती एकवटून रथ अडविला तेव्हा मारामारी व आंबेडकरांच्या अनुयायांवर दगडांचा वर्षाव झाला. तोवर आंबेडकर प्रत्यक्ष घटनेच्या ठिकाणी पोहचले. दगडांचा वर्षाव चालू होता. इतक्यात पोलिसांचा कडा फोडून भास्कर कद्रे नावाचा सत्याग्रही भीमसैनिक मंदिरात घुसला आणि रक्ताने माखून बेशुद्ध पडला.<ref name="auto45" /> डॉ. आंबेडकरांवर दगडे पडू नये म्हणून त्यांच्या सहकाऱ्यांनी त्यांच्या डोक्यावर [[छत्री]] होती. उपस्थित सर्व सत्याग्रह्यांना व स्वतः आंबेडकरांनाही लहान-सहान इजा झाल्या होत्या. या घटनेत एक तरुण रक्तबंबाळ झाला होता नंतर त्याचा मृत्यू झाला. डॉ. आंबेडकरांनी [[मुंबई इलाखा|बॉम्बे प्रांताचे]] गव्हर्नर फ्रेडरिक साइक्स यांना पत्र लिहून हा सर्व वृत्तांत कळवला होता. "''सत्याग्रहानंतर नाशिकमधल्या अस्पृश्यांना अतोनात छळ सोसावे लागले. त्यांच्या मुलांच्या शाळा बंद झाल्या. रस्ते बंद झाले, इतकंच काय तर त्यांना दुकानातून वस्तू देखील मिळेनाशा झाल्या. सनातनी हिंदू त्यांच्यावर दमदाटी करू लागले. तुम्ही माजले आहात अशा शब्दांत अस्पृश्यांना बोलणी खावी लागत होती. ही दुःखं भोगूनही आंबेडकरांनी सत्याग्रह सुरूच ठेवला''," असे धनंजय कीर यांनी लिहितात. दरम्यान, आंबेडकरांना गोलमेज परिषदेसाठी लंडनलाही जावे लागले. पण त्यांच्या अनुपस्थितीत [[दादासाहेब गायकवाड|भाऊराव गायकवाड]] यांनी हा लढा सुरूच ठेवला. पाच वर्षं हा लढा चालला. पण अस्पृश्यांना मंदिर प्रवेश मिळाला नाही. एका सत्याग्रही तरुणाने [[रामकुंड]]ात उडी घेतली होती. सर्व सत्याग्रह, सभा, आंदोलने [[अहिंसा|अहिंसेच्याच]] मार्गाने व्हावीत, यावर आंबेडकरांचा जोर असायचा. कुठलाही [[कायदा]] मोडायचा नाही, असे ते म्हणायचे. नाशिकमध्ये तत्कालीन कलेक्टरने जमावबंदी लागू केली. मंदिरात प्रवेश मिळावा यासाठी आंबेडकरांनी गव्हर्नरकडे पाठपुरावा केला पण त्याचाही काही उपयोग झाला नाही. आंबेडकरांनी ३ मार्च १९३४ रोजी गायकवाडांना पत्र पाठवले आणि आता सत्याग्रह सुरू ठेवून शक्ती वाया घालवण्यापेक्षा ती शक्ती राजकीय हक्क व शिक्षण घेण्याची सोय मिळवण्यासाठी वापरावी, म्हणून आता सत्याग्रह बंद करण्यात यावा, असे कळवले. त्यानंतर हा मंदिराचा सत्याग्रह बंद करण्यात आला, व तो पुन्हा कधीही करण्यात आला नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६४|language=मराठी}}</ref> काळाराम मंदिराच्या सत्याग्रहात कवी [[वि.वा. शिरवाडकर|कुसुमाग्रज]] हेही सहभागी झाले होते. त्यांच्या [[विद्रोही कविता|क्रांतिकारी कवितांची]] सुरुवात याच लढ्यापासून झाली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/television/kalaram-temple-satyagraha-story-will-be-shown-dr-babasaheb-ambedkar-serial/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मालिकेत पहायला मिळणार काळाराम मंदिर सत्याग्रह|date=7 फेब्रुवारी 2020|website=Lokmat|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/ravivar-mata/artical-on-vashivarcha-paulkhuna/articleshow/57349100.cms|title=कुसुमाग्रजांचे उपेक्षित शिरवाडे|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref> मग शेवटी त्यांनी काळाराम मंदिराचे आंदोलन स्थगित केले. पुढे [[स्वातंत्र्य दिन (भारत)|भारताला स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतरच सर्व मंदिरे खुली झाली आणि अस्पृश्यांना प्रवेश मिळाला.<ref name="auto26" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/hindi/india-47925404|title=आंबेडकर को जब रामनवमी के रथ में हाथ नहीं लगाने दिया गया|date=2019-04-14|website=BBC News हिंदी|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref> जर तुमची [[राम]]ावर खरी भक्ती असेल तर तुम्हाला देवळातच प्रवेश का हवा असा प्रश्न तेव्हा विचारला जात होता. या प्रश्नाचे उत्तर आंबेडकरांनी अमरावतीत घेतलेल्या सभेत दिले आहे. त्यात आंबेडकर म्हणतात, "''उपासनेचे अनेक प्रकार आहेत. साकाराचे प्रत्यक्ष पूजन देवळात करता यावे म्हणून अस्पृश्यांना देवळात प्रवेश पाहिजे असे नाही. त्यांना सिद्ध करायचे आहे की त्यांच्या प्रवेशाने देवालय भ्रष्ट होत नाही. किंवा त्यांच्या स्पर्शाने मूर्तीचे पावित्र्य कमी होत नाही.''" पुढे आंबेडकर म्हणतात, "''[[हिंदू धर्म|हिंदुत्व]] ही जितकी स्पृश्यांची मालमत्ता आहे. तितकीच अस्पृश्यांची आहे. या हिंदुत्वाची प्राणप्रतिष्ठा जितकी [[वशिष्ठ|वसिष्ठांसारख्या]] ब्राह्मणांनी, [[कृष्ण]]ासारख्या क्षत्रियांनी, [[सम्राट हर्षवर्धन|हर्षासारख्या]], [[संंत तुकाराम|तुकारामासारख्या]] वैश्यांनी केली तितकीच [[वाल्मीकी|वाल्मिकी]], [[रोहिदास]] इत्यादी अस्पृश्यांनी केलेली आहे. या हिंदुत्वाचे रक्षण करण्यासाठी अस्पृश्यांनी आपली माणुसकी खर्ची घातली आहे. मंदिरे जितकी स्पृश्यांचीच तितकीच अस्पृश्यांचीच आहेत.''"<ref name="auto52" /><ref name="auto26" /> शोषितांचा लढा फक्त मंदिर प्रवेशापुरताच मर्यादित नाही, असे आंबेडकरांनी स्पष्ट केले होते. [[इ.स. १९३३]] मध्ये [[महात्मा गांधी]] आणि डॉ. आंबेडकर यांची [[येरवडा मध्यवर्ती कारागृह|येरवडा तुरुंगात]] भेट झाली होती त्यावेळी गांधींनी डॉ. सुब्बारायान यांच्या विधेयकाला समर्थन देण्याची विनंती आंबेडकरांना केली होती. आंबेडकरांनी नकार दिला. या विधेयकात मंदिर प्रवेशाबाबत लिहिलं आहे, पण अस्पृश्यांच्या पूजेच्या अधिकाराबाबत काहीच लिहिलं नाही, असं आंबेडकरांनी सांगितलं.<ref>डॉ. आंबेडकरांची भाषणे आणि पत्रे, प्रकाशक भारतीय परराष्ट्र खाते)</ref> आपल्या मंदिर प्रवेशाबाबतच्या भूमिकेबाबत आंबेडकरांनी गांधींना सांगितले होते की, "''शोषित वर्ग फक्त मंदिर प्रवेशामुळे समाधानी होणार नाही. या वर्गाचा नैतिक आणि सामाजिक उत्कर्ष होणे आवश्यक आहे आणि त्यासाठी [[शिक्षण]] मिळणे महत्त्वाचे आहे. त्या अनुषंगाने संपूर्ण जातीव्यवस्थेचे निर्दालन होणे आवश्यक आहे. जातीव्यवस्थेेेचे समूळ उच्चाटन झाल्याशिवाय अस्पृश्यांचा उत्कर्ष होणार नाही.''"<ref name="auto52" /><ref name="auto26" /> "''सामाजिक बदलाची प्रक्रिया हळुहळू होत असते, याची जाणीव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनाही होती. शोषितांना मानवतेचे पूर्ण हक्क मिळावे यासाठी ते वेगवेगळ्या मार्गांनी लढत राहिले आणि मंदिर प्रवेशही त्याच लढ्याचा एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे''", असे मत 'साप्ताहिक विवेक'चे सह-कार्यकारी संपादक रवी गोळे यांनी मांडले. आंबेडकरांच्या या लढ्याने काय साध्य केले याबद्दल अखिल भारतीय दलित नाट्य परिषदेचे अध्यक्ष मधुसूदन गायकवाड सांगतात की, "''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा लढा हा प्रतीकात्मक होता. जो समाज जातीयवादाचा, बळी पडला आहे, त्याला या अंधकारातून बाहेर काढण्यासाठी आणि सत्ताधारी इंग्रजांना जाग यावी यासाठी त्यांनी हे पाऊल उचलले होते.''"<ref name="auto52" /> == कृषी व शेतकऱ्यांसाठी कार्य == आंबेडकर यांनी कृषी क्षेत्रात सुद्धा काम केले आहे. त्यांनी शेतकऱ्यांचा समस्या दूर करण्यासाठी अनेक उपाययोजना सुचविल्या होत्या.<ref name="auto62">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/babasaheb-and-farmer/|title=बाबासाहेब आणि शेतकरी|last=author/admin|date=2016-04-14|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref><ref name="auto60">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/aurangabad-news/dr-babasaheb-ambedkar-water-nice-idea-power-1229010/|title=‘डॉ. आंबेडकरांकडून पाणी, वीज व शेतीचा सूक्ष्म विचार’|date=2016-04-20|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref> === कृषी व शेती संबंधीचे विचार === शेती व्यवसायाचा संबंध त्यांनी समाजव्यवस्थेशी जोडला होता. ग्रामीण भागातील जातीवर आधारित समाज व्यवस्थेचे कारण त्यांनी ग्रामीण आर्थिक व्यवस्थेमध्ये शोधलं होतं. त्यामुळेच जातीवर आधारित समाजव्यवस्था बदलायची, तर त्यासाठी शेतीमध्ये परिवर्तन घडवावे लागेल. शेतीला उद्योग मानून पायाभूत सुविधा पुरवून शेतकऱ्यांचा आर्थिक विकास झाला पाहिजे. शेतकरी आर्थिक समृद्ध झाला तर शेतमजूर आणि शेतीशी निगडित सर्वच घटकाला या आर्थिक सक्षमतेचा फायदा होईल. आर्थिक स्रोत तळागाळापर्यंत झिरपले म्हणजे ग्रामीण माणसाच्या मानसिकतेत सकारात्मक बदल घडतील. हे बदल सामाजिक परिवर्तनासाठी पोषक ठरतील. आर्थिक विषमता ही जातीय व्यवस्थेला पूरक व पोषक ठरते. आर्थिक विषमता जितकी कमी होईल, तितकी जातीय भेदभावाची दरी कमी होईल, असे त्यांना वाटत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms|title=खोती आणि जमीनदारी विरोधातील बाबासाहेब|url-status=live}}</ref><ref name="auto64">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%a4%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be/|title=शेती, शेतकरी आणि डॉ. बाबासाहेब {{!}}|last=Sawant|first=Rajesh|language=en-US|access-date=2021-06-04|archive-date=2021-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604204535/http://prahaar.in/%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%A3%E0%A4%BF-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE/|url-status=dead}}</ref> शेतीसाठी [[जमीन]] व [[पाणी]] हे मुख्य घटक आहेत. पाण्याशिवाय शेतीचा विकास अशक्य आहे. शेतकऱ्याला शाश्‍वत पाणी मिळणे गरजेचे आहे. पाण्याशिवाय उत्पादकता वाढणे आणि शेतकऱ्यांचा आर्थिक स्तर उंचावणे शक्य नाही, हे त्यांनी ब्रिटिश सरकारच्या निदर्शनास आणून दिले होते. शेतीला शाश्‍वत पाणी पुरविण्यासाठी नदीच्या पाण्याचे नियोजन झाले पाहिजे. देशात घडणारे दुष्काळ हे मानवनिर्मित आहेत. दुष्काळ हटवायचा तर दुष्काळात पाण्याचे नियोजन करावे. जिरायती शेती, बागायती करण्याचे प्रयत्न वाढवावेत. शेती व शेतमजूर समृद्ध झाला तरच देश समृद्ध होईल, असे मौलिक विचार त्यांनी मांडले. पाण्यासंदर्भात केवळ विचार व्यक्त न करता त्यांनी ब्रिटिश सरकारला, नदीच्या खोऱ्यातील पाण्याच्या नियोजनाची योजना सादर केली. ही योजना ‘दामोदर खोरे परियोजना’ म्हणून ओळखली जाते. आपल्या शासनाने १९९६ मध्ये कृष्णा, गोदावरी, तापी, नर्मदा अशी खोऱ्यांची विभागणी केली. यावरून आंबेडकरांच्या दूरदर्शीपणाची लांबी व खोली लक्षात येते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms|title=शेतकऱ्यांचे बाबासाहेब|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-04}}</ref><ref name="auto38">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/mumbai/dr-babasaheb-ambedkars-three-points-agricultural-thought-381731|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा "त्रिसूत्री' शेतीविचार|website=eSakal - Marathi Newspaper|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref> आंबेडकर यांनी सर्वांत महत्त्वाची संकल्पना मांडली ती ‘शेतीचे राष्ट्रीयकरण’ करण्याची. शासनाने शेतजमिनी ताब्यात घेऊन, त्या विकसित कराव्यात, अशा विकसित शेतजमिनी शेतकऱ्यांना काही अटींवर कसण्यासाठी द्याव्यात. हा एका अर्थाने सामुदायिक शेतीचाच प्रयोग होता. अशी शेती करण्यासाठी शासनाने अधिनियम बनवावेत. पीकपद्धती, पाणी उपलब्धता, बांधबंदिस्ती, उत्पादकता वाढ, साठवण व्यवस्था, शेतमालाची विक्री, शेतमालाचे भाव या संदर्भात स्पष्ट नियम करावेत. यामुळे कोणत्याही एकाच पिकाखाली मोठे क्षेत्र येऊन, शेतमालाच्या उपलब्धतेत विषमता येणार नाही. मागणी व पुरवठा या अर्थशास्त्रीय नियमानुसार, शेतमालाला रास्त भाव मिळतील. त्याचबरोबर अतिरिक्त उत्पादन टळून शेतमालाचे नुकसानही टळेल. आजही शेतकऱ्यांना शेतमालाला रास्त भाव मिळावा यासाठी शासनाशी झगडावे लागते. या पार्श्‍वभूमीवर आंबेडकर यांचे शेतीसाठी अधिनियम व कायदा असावा ही संकल्पना शेतकऱ्यांसाठी किती मोलाची आहे, हे अधोरेखित होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-55382981|title=BBC News मराठी|language=mr}}</ref><ref name="auto38"/> आंबेडकर यांच्या काही संकल्पनातूनच कमाल जमीनधारणा कायदा, सावकारी व खोती पद्धतींना प्रतिबंध करणारा कायदा, सामूहिक शेतीचे प्रणालीवर आधारित शेती महामंडळ, राज्यातील नद्यांच्या खोऱ्यांची विभागणी व विकास, जलसंवर्धन योजना अमलात आल्या. शासनाने त्याबाबत कायदे व नियम बनविले. यामागे आंबडकरांच्या विचारांचा प्रभाव दिसून येतो. आंबडकरांचे शेतीबाबतचे विचार राज्यकर्ते नियोजनकार व शेती तज्ज्ञांनी अभ्यासले पाहिजेत.<ref name="auto64"/><ref name="auto62"/><ref name="auto60"/> === शेतकऱ्यांच्या मोर्चात सहभाग व खोती पद्धतीवर बंदी === आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली शेतकऱ्यांचा पहिला संप घडवून आला होता. हा संप इ.स. १९२८-१९३४ या कालावधीत [[चरी]] (रायगड जिल्हा) या गावात झाला. हा संप ७ वर्ष सुरू होता. आंबेडकर यांनी [[खोती पद्धत]] नष्ट करण्यासाठी सुद्धा संघर्ष केला.<ref name="auto59">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.thewire.in/a-farmers-agitation-lasting-for-6-years|title=६ वर्षे चाललेले एक शेतकरी आंदोलन!|website=marathi.thewire.in|language=en|access-date=2021-06-04|archive-date=2021-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604204536/https://marathi.thewire.in/a-farmers-agitation-lasting-for-6-years|url-status=dead}}</ref><ref name="auto57">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maxmaharashtra.com/max-kissan/what-is-khoti-system-and-how-ambedkars-fight-against-khoti-system-869724|title=चरीचा शेतकरी संप आणि बाबासाहेब|last=Admin|date=2021-04-14|website=www.maxmaharashtra.com|language=mr|access-date=2021-06-04}}</ref> [[१४ एप्रिल]] १९२९ रोजी [[रत्‍नागिरी]] येथे आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हा शेतकरी परिषद चिपळूण येथे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेत त्यांनी [[कोकण]]ातील खोतीदारीविरूद्ध शेतकऱ्यांचे आंदोलन सुरू केले. या संबंधी [[१७ सप्टेंबर]] १९३७ रोजी [[खोती]] पद्धत नष्ट करणाऱ्या कायद्याचे विधेयक आंबडकरांनी [[मुंबई]] विधिमंडळात मांडले. [[१० जानेवारी]] १९३८ रोजी आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली २५,००० शेतकऱ्यांचा मोर्चा विधिमंडळावर काढण्यात आला.<ref name="auto59"/><ref name="auto57"/> सप्टेंबर १९१८ मध्ये शेतजमिनीच्या समस्येवर शोधनिबंध एका प्रसिद्ध मासिकात प्रकाशित केला. शेतकऱ्यांसाठी त्यांनी [[प्रधानमंत्री पीक विमा योजना|पीक विमा योजना]] सुचवली. श्रमिकांची श्रमशक्ती उद्योग क्षेत्रात वळवायला हवी; तसेच शेतीचा विकास करण्यासाठी राज्य समाजवादाचा सिद्धांत त्यांनी मांडला.<ref name="auto59"/><ref name="auto57"/> == गोलमेज परिषदांमधील सहभाग == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar with Sir Muhammad Zafrulla Khan, standing outside the House of Commons when they participated in the 2nd Round Table Conference on Sept. 1931.jpg|thumb|दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भाग घेतल्यावर हाऊस ऑफ कॉमन्सबाहेर सर मुहम्मद झफरुल्ला खान यांच्यासोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, सप्टेंबर १९३१]] {{मुख्य|गोलमेज परिषद}} इ.स. १९२७-३० मधील सायमन कमिशनने अस्पृश्यांच्या राजकीय हितांना फारसे महत्त्व दिले नाही. ब्रिटिश सरकार भारताला काही राजकीय हक्क राज्यघटनेच्या माध्यमातून देण्याच्या तयारीत होते तेव्हा ''भारताच्या भावी राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या हिताचे संरक्षण करणारे राजकीय हक्क असावेत'' असे आंबेडकरांना वाटत होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६५|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्यांच्या ठिकठिकाणी सभा व अधिवेशन भरवून आंबेडकरांनी अस्पृश्यांना त्यांच्या राजकीय हक्कांचे महत्त्व पटवून देऊन त्यांच्याच स्वतःच्या अधिकारांविषयी जागृती करु लागले. ''अस्पृश्यांनी काँग्रेस पक्षापासून दूर राहिले पाहिजे. कारण काँग्रेसच्या हाती सत्ता गेली तर ती काँग्रेस अस्पृश्यांना राजकीय हक्क देईल, यात विश्वास नाही. म्हणून अस्पृश्यांना राजकीय हक्क मिळवण्यासाठी इंग्रजी सरकारशीही व काँग्रेसशीही लढत राहणे महत्त्वाचे आहे,'' असा आंबेडकरांचा विचार होता.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६६|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९३०, १९३१ व १९३२ मध्ये इंग्लंडमध्ये गोलमेज परिषदा झाल्या. आंबेडकर शोषित व अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून या तिन्हींही गोलमेज परिषदांमध्ये हजर राहिले. ''अस्पृश्यांना राजकीय हक्क असावेत आणि ब्रिटिशांपासून भारताला स्वातंत्र मिळावे'' अशा मागण्या त्यांनी गोलमेज परिषदांमध्ये केल्या.<ref name="auto40">{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर खंड ४ कालखंड १९२८ ते १९३२|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भगवान|publisher=सुगावा प्रकाशन (तृतीय आवृत्ती)|year=जुलै २००३|isbn=|location=पुणे|pages=९४ ते ९५}}</ref> त्यांनी ब्रिटिश शासनाच्या सत्ताधाऱ्यांना सांगितले की, 'जसे कोणत्याही संप्रदायाला दुसऱ्या संप्रदायावर दबाव टाकून गुलाम बनविण्याचा अधिकार नाही. तसेच कोणत्याही देशाला दुसऱ्या देशावर आपली सत्ता गाजवून गुलाम ठेवण्याचा अधिकार नाही' म्हणून ब्रिटिश सत्तेला भारतात हे कारण पुढे करून की भारत 'अजून स्वराज्य प्राप्तीसाठी सक्षम नाही' हे निमित्त आता चालणार नाही. बालकाला कडेवर घेऊन फिरल्याने तो आपल्या पायावर कसा चालू शकेल? म्हणून त्याला कडेवरून उतरवून स्वतंत्रपणे चालायचा अधिकार दिला गेला पाहिजे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/patriot-great-dr-babasaheb-ambedkar-who-going-east-british/|title=इंग्रजांच्या मायभूमीत जाऊन त्यांना ललकारणारे 'देशभक्त डॉ. बाबासाहेब'|last=author/online-lokmat|date=2019-04-14|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/humanitarian-mahatmas-dr-ambedkar/|title=मानवतावादी महापुरुष डॉ. आंबेडकर|last=author/lokmat-news-network|date=2018-12-06|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === पहिली गोलमेज परिषद === [[चित्र:The first Round Table Conference - 16 November 1930 to 19 January 1931. Dr. Ambedkar in the first row left.jpg|thumb|इ.स. १९३० मध्ये आयोजित लंडन मधील पहिल्या गोजमेज परिषदेमध्ये आंबेडकर (डावीकडून दुसऱ्या रांगेत दहाव्या स्थानी) व इतर प्रतिनिधी दिसत आहेत.]] ब्रिटिश सरकारने भारताला देऊ केलेल्या वसाहतींचे स्वराज्य व भावी राज्यघटना यावर चर्चा व विचारविनिमय करण्यासाठी भारतातील नेत्यांसह इंग्लंड येथे गोलमेज परिषद भरवली. यात अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून आंबेडकर व रावबहादूर श्रीनिवासन या दोघांचा समावेश होता. काँग्रेसने गोलमेज परिषदेवर बहिष्कार टाकला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६७|language=मराठी}}</ref> गोलमेज परिषदेच्या निमंत्रणानंतर २ ऑक्टोबर १९३० रोजी मुंबई प्रांतातील अस्पृश्यांनी दामोदर हॉलच्या मैदानावर सभा घेऊन आंबेडकरांचा सत्कार केला. त्यांना मानपत्र व रु. ३७००ची शैलीही देण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६८-१६९|language=मराठी}}</ref> या परिषदेसाठी आंबेडकर, श्रीनिवास व अन्य सर्व प्रतिनिधी ४ ऑक्टोबर, १९३० रोजी ''एस.एस. व्हाइसरॉय ऑफ इंडिया'' या बोटीने [[मुंबई]]हून इंग्लंडकडे निघाले. १८ ऑक्टोबर १९३० रोजी हे इंग्लंडला पोहचले. ही परिषद एक दिवस आधी म्हणजे १७ ऑक्टोबर, १९३० रोजी सुरू झाली होता. याचे अधिकृत उद्घाटन १२ नोव्हेंबर, १९३० रोजी [[पंचम जॉर्ज]] यांच्या हस्ते व ब्रिटनचे पंतप्रधान [[रामसे मॅकडॉनल्ड]] यांच्या अध्यक्षतेखाली [[हाउस ऑफ लॉर्ड्स]]च्या रॉयल गॅलरीत होणार होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६९|language=मराठी}}</ref> त्यामुळे आंबेडकरांनी १८ ऑक्टोबर १९३० ते ११ नोव्हेंबर १९३० या कालावधीत भारतमंत्री, उपभारतमंत्री, मजूर पक्षाचे नेते जॉर्ज लान्सबेरी, भारताचे नवे सरसेनापती सर [[फिलिप चेटवूड]], लंडनचे खासदार, मजूर, उदारमतवादी व हुजूर पक्षांचे सभासद या सर्वांशी भेटी घेतल्या व अस्पृश्योद्धाराच्या विषयावर त्यांच्याशी चर्चा केल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६९-१७०|language=मराठी}}</ref> पंतप्रधान रॅम्से मॅक्डोनाल्ड यांच्या अध्यक्षतेखाली १२ नोव्हेंबर १९३० ते १९ जानेवारी १९३१ पर्यंत गोलमेज परिषदेच्या बैठका होत राहिल्या. या परिषेदला आंबेडकर व श्रीनिवासन अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून उपस्थित होते. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांचा खलिता या परिषदेत सादर केला. डिसेंबर १९३० मध्ये त्यांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांचा खलित्याच्या दोन हजार प्रती छापल्या व त्यापैकी काही प्रती ब्रिटिश संसदेच्या सदस्यांना, गोलमेज परिषदेच्या सभासदांना तसेच काही प्रती मुंबईला पाठवून दिल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७०|language=मराठी}}</ref> भविष्यात भारत स्वतंत्र होऊन ज्या राज्यघटनेच्या आधारे राज्यकारभार करतील त्या राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या आठ राजकीय हक्कांचा समावेश असावा, असे मत आंबेडकर व श्रीनिवास यांनी मांडले. अस्पृश्य वर्गासाठी समान नागरिकत्व, समान हक्क, जातिद्वेषरहित वागणूक, कायदेमंडळात भरपूर प्रतिनिधित्व, सरकारी नोकरीत अस्पृश्यांची भरती करण्यात यावी, सरकारची पूर्वग्रहरहित वर्तवणूक, अस्पृश्यता निर्मूलन सरकारी खाते, व गव्हर्नर जनरलच्या मंत्रिमंडळात प्रतिनिधित्व, असे ते राजकीय हक्क होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७०-१७१|language=मराठी}}</ref> या परिषदेदरम्यान आंबेडकरांना कळाले की त्यांचे मुंबई कायदेमंडळाचे सदस्यत्व आणखी तीन वर्षांनी वाढवले आहे. आंबेडकरांनी गोलमेज परिषदेमध्ये तसेच मजूर पक्ष, उदारमतवादी पक्ष, हुजूर पक्ष या तिन्ही पक्षांच्या सभासदांपुढे भाषणे दिली आणि भारताच्या भावी राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांची तरतुद करून ठेवण्याबाबत पाठपुरावा केला. आंबेडकरांच्या भाषणांची दखल ब्रिटिश वर्तमानपत्रांनीही घेतली, आंबेडकरांच्या छायाचित्रासह त्यांच्या भाषणांचे वृत्त वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध होऊ लागली. अस्पृश्यांच्या स्थितीबाबतची माहिती सर्वांना कळू लागली. वर्तमानपत्रे आंबेडकरांना "अस्पृश्यांचा महान नेता" संबोधू लागले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७१">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७१|language=मराठी}}</ref> लंडन मधीन काही संस्थानी आंबेडकरांची भाषणे आयोजित केली होती.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७१"/> ब्रिटिश संसदेत [[हाऊस ऑफ कॉमन्स]]च्या सदस्यांपुढे आंबेडकरांनी भाषण केले आणि अस्पृश्यांचा उद्धार करणे अत्यंत निकडीचे असल्याचे सांगितले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७१-१७२|language=मराठी}}</ref> बडोद्याचे [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड]] हेही परिषदेचे सभासद होते, त्यांनी आंबेडकरांचे कौतुक केले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७२|language=मराठी}}</ref> परिषद संपल्यावर जानेवारी १९३१ मध्ये मुंबईला परतले. १९ एप्रिल, १९३१ रोजी त्यांनी [[परळ]] येथील गोखले शिक्षण संस्थेच्या शाळेत अखिल भारतीय अस्पृश्य पुढारी परिषद आयोजित केली होती. त्या परिषदेत त्यांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांविषयी सर्व प्रदेशातील अस्पृश्य पुढाऱ्यांचे मत जाणून घेतले.<ref name="auto40" /><ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७२"/> === दुसरी गोलमेज परिषद === {{मुख्य|दुसरी गोलमेज परिषद}} [[चित्र:Second round tableconf.gif|thumb|इ.स. १९३१ मध्ये आयोजित लंडन मधील दुसऱ्या गोजमेज परिषदेमध्ये बाबासाहेब आंबेडकर (उजवीकडील रांगेत चौथे), रॅम्से मॅकडोनाल्ड, (त्यांच्या उजव्या हाताला) गांधी, मदन मोहन मालवीय, जयकर, सप्रु व इतर प्रतिनिधी दिसत आहेत.]] दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत १९३१ च्या ऑगस्टमध्ये काँग्रेसचे प्रतिनिधी म्हणून महात्मा गांधी यांची निवड करण्यात आली. तत्पूर्वी ते तुरुंगात बंद होते आणि काँग्रेसनेही पहिल्या गोलमेज परिषदेवर बहिष्कार टाकला होता. आंबेडकरांनाही दुसऱ्या गोलमेज परिषदेचे निमंत्रण मिळाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७३|language=मराठी}}</ref> १४ ऑगस्ट १९३१ रोजी मुंबई येथे गांधींनी अस्पृश्योद्धाराच्या प्रशांवर चर्चा करण्यासाठी आंबेडकरांना बोलावले. या पहिल्या भेटीत गांधींना आंबेडकर हे अस्पृश्य असल्याचे माहिती नव्हते तर ते त्यांना अस्पृश्यांविषयी कळवळा असलेले एक पुरोगामी ब्राह्मण समजत होते. या भेटीत गांधी यांनी आंबेडकरांना देशभक्त म्हणले होते. अस्पृश्योद्धाराच्या मार्गाबाबत आंबेडकर व गांधी यांच्यामध्ये एकमत न होऊ शकल्याने ही भेट अयशस्वी झाली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७३ व १७४|language=मराठी}}</ref> दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भाग घेण्यासाठी आंबेडकर २९ ऑगस्ट १९३१ रोजी लंडनला पोहोचले. गांधी १२ सप्टेंबर १९३१ रोजी लंडनला पोहोचले. दुसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज ७ सप्टेंबर १९३१ ते १ डिसेंबर १९३१ पर्यंत चालू होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७४|language=मराठी}}</ref> ४ नोव्हेंबर १९३१ रोजी आंबेडकरांनी भारताच्या भावी संविधानात अल्पसंख्य अस्पृश्यांना काही राजकीय हक्क असावेत याची मागणी केली व ४ नोव्हेंबर १९३१ रोजी आंबेडकरांनी आपल्या मागण्या लिखित स्वरूपात गोलमेज परिषदेपुढे सादर केल्या. यामध्ये दोन प्रमुख मागण्या होत्या - स्वतंत्र्य मतदार संघ, ज्याद्वारे अस्पृश्यांना त्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्रपणे निवडून देण्याचा हक्क असावा. दुसरी मागणी ही की अस्पृश्यता पाळणे हा कायद्याने गुन्हा समजण्यात यावे. मुसलमान, शीख, अँग्लो इंडियन इत्यादी अल्पसंख्यांना राजकीय हक्क देण्यासाठी गांधी तयार होते, मात्र त्यांनी अस्पृश्यांना राजकीय हक्क देण्याच्या मागणीचा विरोध केला. संपूर्ण परिषदेत आंबेडकर व गांधी यांचे एकमत होऊ शकले नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७४ व १७५|language=मराठी}}</ref> परिषदेत म. गांधींनी असे म्हणले की, 'अस्पृश्यांचे प्रतिनिधित्व काँग्रेसच्या वतीने मी स्वतः करत असल्याने डॉ. आंबेडकर किंवा श्रीनिवासन हे अस्पृश्यांचे खरे प्रतिनिधी नाहीत'. गांधींच्या या भूमिकेचा अनिष्टपणा मि मॅक्डोनाल्ड यांच्या नजरेस आंबेडकरांनी आणून देताना गांधींच्या विधानाला गैरजबाबदार व्यक्तीचे विधान म्हणले. आंबेडकरांनी या परिषदेसमोर अस्पृश्यांच्या राजकीय अधिकारांची मागणी केली. त्यात, 'अस्पृश्यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात स्वतंत्र राजकीय हक्क मिळाले पाहिजे आणि अस्पृश्य मतदारसंघातून अस्पृश्यांनी आपले उमेदवार निवडले पाहिजेत, तसेच त्यांना नोकऱ्यांमध्ये व स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये, प्रांतिक व मध्यवर्ती कायदेमंडळात लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा मिळाव्यात' अशा प्रकारचा खलिता परिषदेला सादर केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर खंड ४ कालखंड १९२८ ते १९३२|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भगवान|publisher=सुगावा प्रकाशन|year=जुलै २००३|isbn=|location=पुणे|pages=१६४(तृतीय आवृत्ती)}}</ref> १० नोव्हेंबर १९३१ रोजी लंडन येथील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंटरनॅशनल अफेअर्स' या संस्थेच्या सभागृहात आंबेडकरांचे भाषण आयोजित करण्यात आले. भाषणात त्यांनी भारतातील अस्पृश्यांची दुःस्थिती कथन केली आणि त्यांच्या उत्कर्षाकरिता त्यांना स्वतंत्र राजकीय हक्क मिळणे किती आवश्यक आहे, तेही पटवून दिले. यावेळीही आंबेडकरांना अस्पृश्यांचे सर्वोच्च नेते म्हणून ओळख मिळाली. आंबेडकर लंडनहून मुंबईला २९ जानेवारी १९३२ रोजी पोहोचले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७५|language=मराठी}}</ref> भारताला संघराज्यात्मक राज्यघटना देण्यात यावी, असा विचार पहिल्या गोलमेज परिषदेत झाला होता. म्हणून दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भारताला भावी राज्यघटनेचे स्वरूप कसे असावे यावर विचारविनिमय झाला आणि 'फेडरल स्ट्रक्चर कमिटी' म्हणजेच एक प्रकारची संविधान समिती नेमण्यात आली, व तिच्यावर भारताच्या भावी संविधानाविषयी विचारविनिमय करण्याची जबाबदारी सोपण्यात आली. ३८ विद्वानांना या समितीचे प्रतिनिधी म्हणून नियुक्त केले गेले, ज्यात काही ब्रिटिश प्रतिनिधी आणि काही भारतीय प्रतिनिधी होते. या भारतीय प्रतिनिधींमध्ये आंबेडकरांनाही स्थान मिळाले, व सोबतच सयाजीराव गायकवाड, इतर संस्थानिक, म. गांधी, बॅ. जयकर, सर तेजबहादूर सप्रू इत्यादी भारतीयही समितीचे प्रतिनिधी होते. 'फेडरल स्ट्रक्चर कमिटी' या घटना समितीचे अध्यक्ष लॉर्ड सँकी होते. त्यांच्या अध्यक्षतेखाली ७ सप्टेंबर १९३१ ते ४ नोव्हेंबर १९३१ या कालावधीत बंकिंगहॅम पॅलेसमध्ये घटना समितीच्या बैठका घेण्यात आल्या. बैठकांत आंबेडकरांनी विद्वतेने युक्त विचार मांडले ज्यामुळे अध्यक्षांसह सर्व सभासद आंबेडकरांच्या बुद्धिमत्तेवर प्रभावित झाले. चर्चेत आंबेडकर विविध देशांतील राज्यघटनांच्या कलमांचा आधार देऊन बिनतोड उत्तरे देत.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७६|language=मराठी}}</ref> १६ सप्टेंबर १९३१ रोजी झालेल्या बैठकीत आंबेडकरांनी राज्यघटनेविषयी आपले विचार सविस्तरपणे व्यक्त केले. [[कायदेमंडळ]] एकच असावे, जर दोन कायदेमंडळ असावीत असे वाटत असल्यास कनिष्ठ कायदेमंडळात लोकांनी निवडून दिलेले (निर्वाचित) सदस्य असावेत व वरिष्ठ कायदेमंडळात प्रांतिक कायदेमंडळांनी निवडून दिलेले सदस्य असावेत. संस्थानिकांनी स्वतंत्र राहण्यापेक्षा संघराज्यात्मक भारतात सामील होण्यातच त्यांचे हित आहे. कायदेमंडळावर अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी सरकारने नियुक्त केलेले नसावे, तर ते देखील लोकांनी निवडून दिलेले असावे. अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्र मतदारसंघातून अस्पृश्य मतदारांद्वारे निवडून दिलेले असावे. मागासवर्गीयांचे हित करणे, राज्यकारभाराचे प्रमुख ध्येय असावे. अंदाजपत्रकात अस्पृश्यांच्या प्रगतीसाठी भरपूर निधीची तरतूद असावी, असेही आंबेडकरांनी सुचवले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७७|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर लंडनहून मुंबईला २९ जानेवारी १९३२ रोजी पोहोचले. या दिवशी सायंकाळी डॉ. सोळुंकी यांच्या अध्यक्षतेखाली आंबेडकरांना ११४ संस्थांच्यावतीने मानपत्र देण्याचा समारंभ दामोदर हॉलच्या मैदानात साजरा करण्यात आला. या सत्कारात आंबेडकर म्हणाले की, "तुम्ही सर्वांनी मला सहकार्य केले, माझ्या भुमिकांना पाठिंबा दिला, म्हणूनच मी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांसाठी यशस्वीपणे संघर्ष करु शकलो. माझा संघर्ष केवळ महार जातीच्या उद्धारासाठी नव्हे नसून भारतातील संपूर्ण अस्पृश्य समाजाच्या उद्धारासाठी आहे म्हणजेच आपल्या देशाच्या उद्धारासाठी आहे."<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७८|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी पुणे व कोल्हापूर भागात दौरे केले. पुणे येथील अहिल्याश्रमात पुणे जिल्हा बहिष्कृत समाजातर्फे व अखिल भारतीय अस्पृश्यतानिवारण संघातर्फे २१ मे १९३२ रोजी आंबेडकरांना रौप्य करंडकातून मानपत्रे प्रदान करण्यात आली. कोल्हापूर येथेही कर्नाटकच्या जनेतेद्वारे २३ मे १९३२ रोजी आंबेडकरांना समारंभापूर्वक मानपत्र देण्यात आले. दुसऱ्या दिवशी २४ मे रोजी त्यांना लंडनहून गोलमेज परिषदेच्या चिटणीसाची तार मिळाली, ज्यात राजकीय प्रश्नांच्या कामकाजासाठी त्यांना ताबडतोब लंडनला येण्याचे सुचवले होते. २६ मे रोजी आंबेडकर मुंबईहून लंडनकडे रवाना झाले आणि जून १९३२ मध्ये लंडनला पोहोचले. तेथील कामकाज आटोपवून ते १७ ऑगस्ट १९३२ रोजी मुंबईस परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७८ व १७९|language=मराठी}}</ref> भारतीय जनतेला मतदानाचे अधिकार कोणत्या पात्रतेवर द्यावेत, याचा विचार करण्यासाठी 'इंडियन फ्रंचाईज कमिटी' नेमण्यात आली होती आणि तिच्या १७ सभासदांमध्ये आंबेडकरांचाही समावेश करण्यात आला होता.<ref name="auto22">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९|language=मराठी}}</ref> दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत ठरल्यानुसार इंग्रज सरकारने १७ ऑगस्ट १९३२ रोजी जातीय निवाडा जाहीर करून अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघ देण्याची तरतूद मान्य केली. आंबेडकरांच्या अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांच्या मागणीला यश मिळाले. मात्र याला [[महात्मा गांधी]]ंनी विरोध करून २२ सप्टेंबर १९३२ रोजी येरवाडा तुरूंगात प्राणांतिक उपोषण सुरू केले व अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदार संघाच्या मागणीस विरोध केला. त्यामुळे नाईलाजास्तव आंबेडकर यांनी २४ सप्टेंबर १९३२ [[पुणे करार]]ावर साक्षरी करून स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी मागे घेतली व अस्पृश्यांसाठी संयुक्त राखीव मतदारसंघ मान्य केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८०, १८१ व १८२|language=मराठी}}</ref> === तिसरी गोलमेज परिषद === ब्रिटिश सरकारने आंबेडकरांना तिसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या कामकाजात सहभागी होण्यासाठी निमंत्रित केले. आंबेडकरांनी दुसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या वेळी भारताच्या भावी राज्यघटनेविषयी महत्त्वाचे काम केले होते. ब्रिटिश सरकार भारताला वताहतीचे स्वराज्य देणार होते व त्याच्याबरोबरच राज्यकारभारासाठी स्वतंत्र राज्यघटना सुद्धा देणार होते. त्यामुळे त्यांनी तिसरी गोलमेज परिषद बोलावली होती.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८२|language=मराठी}}</ref> परिषदेत सहभागी होण्यासाठी आंबेडकर ७ नोव्हेंबर १९३२ रोजी एम.एन. व्हिक्टोरीया बोटीने इंग्लंडकडे रवाना झाले. लंडनला पोहोचल्यावर आंबेडकरांनी असे उद्गार काढले की, "ब्रिटिश सरकारने भारताला लवकरात लवकर स्वातंत्र्य देण्याचा प्रयत्न करावा." त्यावेळी मुंबईतील बाँबे क्रॉनियल या काँग्रेस पक्षीय वृत्तपत्राने २२ नोव्हेंबर १९३२ च्या अंकात आंबेडकरांच्या विधानाची नोंद घेतली आणि "डॉ. आंबेडकरांचे राष्ट्रप्रेम कोणाही राष्ट्रभक्तापेक्षा कधीच कमी नव्हते" असे म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८३|language=मराठी}}</ref> परिषदेत आंबेडकरांनी अशीही मागणी केली होती की, भारताची मध्यवर्ती सत्ता व प्रांतिय सत्ता या दोन्ही सत्ता एकाच वेळी भारतीयांच्या हातांत आल्या पाहिजेत. तिसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज २१ नोव्हेंबर १९३२ रोजी सुरू झाले आणि २४ डिसेंबर १९३२ पर्यंत चालले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८३ व १८४|language=मराठी}}</ref> यावेळी भारतासंबंधीच्या घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीवर सभासद म्हणून आंबेडकरांचा समावेश करण्यात आला. तिसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज संपल्यानंतर आंबेडकर २३ जानेवारी १९३३ रोजी बोटीने मुंबईस परत आले.<ref name="auto35">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८४|language=मराठी}}</ref> भारतासंबंधीच्या घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीच्या (जॉईंट कमिटी ऑन इंडियन कोन्स्टिट्युशनल रिफोर्म) बैठकांमध्ये सहभागी घेण्यासाठी आंबेडकर पुन्हा मुंबईहून बोटीने २४ एप्रिल १९३३ रोजी लंडनकडे निघाले आणि ६ मे १९३३ रोजी लंडनला पोहोचले. घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीच्या बैठका दोन टप्प्यात झाल्या. पहिला टप्पा ११ ते २८ जुलै १९३३ आणि दुसरा ३ ऑक्टोबर ते ७ नोव्हेंबर १९३३ या कालावधीत झाल्या.<ref name="auto35" /> या बैठकांमध्ये आंबेडकरांनी गव्हर्नरचे सर्व जातींच्या हितसंरक्षासाठी अधिकार, कनिष्ठ व वरिष्ठ तसेच प्रांतिय कायदेमंडळ, मध्यवर्ती व प्रांतिय सरकार यांचे अधिकार अशा विविध घटनात्मक प्रश्नांवर चर्चा केली. त्यांनी भारतीय १९१९ च्या कायद्यातील बऱ्याच उणिवा निदर्शनास आणून दिल्या. सरकारने नेमलेला सभासद मंत्री होऊ शकतो का?, असा एक नवीन मुद्दा आंबेडकरांनी चर्चेत उपस्थित केला होता. घटनापंडित आंबेडकरांना सखोल घटनात्मक ज्ञान होते. नोव्हेंबर १९३३ मध्ये समितीचे कामकाज संपले आणि ८ जानेवारी १९३४ रोजी आंबेडकर मुंबईला परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८४ व १८५|language=मराठी}}</ref> गोलमेज परिषदांच्या निमित्ताने आंबेडकरांचे पाच वेळा लंडनला जाणे-येणे झाले. गोलमेज परिषदांतील सहभागामुळे त्यांना 'अस्पृश्यांचा महान नेता', 'कायदेपंडित' व 'बुद्धिमान व्यक्ती' म्हणून जागतिक पातळीवर ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८५|language=मराठी}}</ref> == पुणे करार == [[चित्र:M.R. Jayakar, Tej Bahadur Sapru and Dr. Babasaheb Ambedkar at Yerwada jail, in Poona, on 24 September 1932, the day the Poona Pact was signed.jpg|thumb|right|230px|२४ सप्टेंबर १९३२ रोजी, येरवडा कारागृहामध्ये जयकर, तेज बहादुर व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. या दिवशी पुणे करावर सही झाली.]] {{मुख्य|पुणे करार}} {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> "युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना स्वतंत्र मतदारसंघ दिला गेल्यामुळे राष्ट्राचे तुकडे पडतात असे जर गांधींना वाटत नसेल, तर केवळ बहिष्कृत वर्गासाठी (अस्पृश्य) स्वतंत्र मतदारसंघ दिल्यास अरिष्ट कोरळेल असे त्यांना वाटण्याचे काय कारण? त्याचबरोबर गांधी अमर नाहीत किंवा काँग्रेसही अमर नाही. अस्पृश्यतेचे निवारण करण्यासाठी व बहिष्कृत वर्गाचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि त्यांना सामावून घेण्यासाठी हिंदुस्तानात अनेक महात्म्यांनी आजपर्यंत प्रयत्न केले. पण प्रत्येकाला अपयश आले. महात्मे आले आणि गेले पण अस्पृश्य हे अस्पृश्यच राहिले." </poem> |salign=right |author= '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' <br /> इ.स. १९३२ मध्ये गांधींनी आमरण उपोषण सुरू केल्यानंतर दिलेली प्रतिक्रिया |source= <ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=३६|language=मराठी}}</ref> }} १९१० च्या दशकाच्या अखेरीस डॉ. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांचे राजकीय नेतृत्व करायला सुरुवात केली. त्यांनी अस्पृश्यांसाठी एक नवीन राजकीय आघाडी काढली. त्यांनी अस्पृश्यांच्या उद्धारासाठी व जातिसंस्थेविरुद्ध काहीही न करणाऱ्या पक्षांवर आणि ब्रिटिश सरकारवर टीका केली. [[महात्मा गांधी]] आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] यांच्यावर अस्पृश्यांना दयनीय परिस्थितीत ढकलल्याचा आरोप आंबेडकरांनी केला. ८ ऑगस्ट, १९३० रोजी मागासवर्गीयांच्या सभेमध्ये आंबेडकरांनी आपला राजकीय दृष्टिकोन लोकांसमोर जाहीर केला, आणि ''मागासवर्गीयांनी काँग्रेस पक्ष व ब्रिटिश यांपासून स्वतंत्र झाल्याशिवाय ते सुरक्षित होणार नाहीत'' असे त्यानी सांगितले. या भाषणात त्यांनी [[मिठाचा सत्याग्रह|मिठाच्या सत्याग्रहावर]] सुद्धा टीका केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९ ते १८२|language=मराठी}}</ref> [[गोलमेज परिषद|पहिल्या व दुसऱ्या गोलमेज परिषदेतील]] चर्चेच्या आधारे ब्रिटिश पंतप्रधान [[रॅम्से मॅकडोनाल्ड]] यांनी १७ ऑगस्ट, १९३२ रोजी जातीय निवाडा (कम्युनल अवॉर्ड) जाहीर केला. यानुसार भारतातील अस्पृश्यांना युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख यांच्याप्रमाणे राजकीय हक्क देण्याची तरतूद करण्यात आली होती. यामुळे अस्पृश्यांना दुहेरी राजकीय लाभ मिळणार होता. पहिला लाभ असा की, कायदेमंडळावर निवडून येण्याकरिता अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघ मान्य करण्यात आले होते. त्या स्वतंत्र मतदारसंघातून अस्पृश्य उमेदवार निवडून येऊन प्रांतिक कायदेमंडळाचे सभासद बनू शकत होते. यावेळी अस्पृश्य उमेदवारांनी स्वतंत्र निवडून येण्यासाठी फक्त अस्पृश्य मतदारांवरच विसंबून राहता येत होते, त्यांना स्पृश्य मतदार मतदान करु शकत नव्हते. अस्पृश्यांसाठी विकास करण्यासाठी केवळ अस्पृश्य मतदारांमार्फतच अस्पृश्य प्रतिनिधी निवडण्यात येणार होता.<ref name="auto22" /> दुसरा लाभ असा की, अस्पृश्यांना दोन मतांचा अधिकार मान्य करण्यात आला होता. अस्पृश्यांचे मतदार संघ सामान्य मतदारसंघाच्या अंतर्गत होते. अस्पृश्य मतदार आपल्या दोन मतांपैकी एक मत अस्पृश्य उमेदवाराला देऊ शकत होते व दुसरे मत सामान्य स्पृश्य उमेदवाराला देऊ शकत होते. सामान्य (स्पृश्य) उमेदवाराला निवडणुकीत निवडून येण्यासाठी अस्पृश्य मतदारांवरही अवलंबून राहावे लागणार होते. अस्पृश्य उमेदवाराला निवडून येण्यासाठी स्पृश्य मतदारांवर अवलंबून राहण्याची गरज नव्हती. भारतातील स्पृश्यास्पृश्यभेद नष्ट होण्यासाठी आणि सामाजिक समता स्थापन होण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने हे राजकीय हक्क मान्य केले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९-१८०|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्यांचा हा राजकीय हक्क महात्मा गांधींना मान्य झाला नाही. त्यांनी अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदार संघाच्या हक्कास विरोध केला आणि तो बदलण्यासाठी [[पुणे|पुण्याच्या]] [[येरवडा तुरूंग|येरवडा तुरूंगात]] २० सप्टेंबर, १९३२ रोजी प्राणांतिक उपोषण सुरू केले. आंबेडकर अस्पृश्यांना मिळालेले हे राजकीय हक्क कोणत्याही स्थितीत सोडून देण्यास किंवा बदलण्यास तयार नव्हते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८०|language=मराठी}}</ref> ''प्राण गेला तरी बेहेत्तर, पण अस्पृश्यांना स्वतंत्र असे काही मिळू देणार नाही'' असे गांधी म्हणले.<ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=५३|language=मराठी}}</ref> सर्वसाधारण मतदारसंघातून मुसलमानांना वगळल्यानंतर जे मतदारसंघ शिल्लक राहतात त्यांच्यामध्ये स्पृश्य हिंदूंची संख्या फार मोठी असल्यामुळे अस्पृश्यांना केवळ स्वतःच्या सामर्थ्यावर कायदेमंडळात आपले प्रतिनिधी निवडून आणता येणार नाहीत. अस्पृश्य हे मुसलमानांसारखेच अल्पसंख्याक आणि त्यांच्याहूनही अधिक दुबळे व असंघटित आहेत म्हणून त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी त्यांना स्वतंत्र मतदारसंघ द्यावेत असा युक्तिवाद आंबेडकरांनी गोलमेज परिषदेत केलेला होता. अस्पृश्य हे हिंदू धर्माचेच घटक आहेत असे गांधींच्या मतावर आंबेडकरांनी स्पष्ट केले की, स्पृश्य हिंदूप्रमाणे अस्पृश्यांना मंदिरात जाता येत नाही, हिंदू देवाच्या मूर्तीला स्पर्श करता येत नाही, हिंदू ग्रंथांचे वाचन करता येत नाही तसेच स्पृश्य हिंदू अस्पृश्यांना आपले धर्मबांधव मानत नाही व त्यांनी कोणताही धार्मिक अधिकार देत नाही. त्यामुळे अस्पृश्यांना हिंदू म्हणणे योग्य नाही. युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना मिळालेल्या स्वंतत्र मतदारसंघास गांधींचा विरोध नव्हता, मात्र अस्पृश्यांना स्वतंत्र्य मतदारसंघ दिल्यास हिंदू समाज दुभंगेल तसेच राष्ट्राचे तुकडे पडतील असे गांधींना वाटत होते. त्यावर आंबेडकरांचे मत होते की युरोपीय, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना स्वतंत्र मतदारसंघ दिला गेल्यामुळे राष्ट्राचे तुकडे पडत नाही त्याप्रमाणे बहिष्कृत वर्गासाठी (अस्पृश्य) स्वतंत्र मतदारसंघ दिल्यास अरिष्ट कोरळणार नाही किंवा राष्ट्राचे तुकडे पडणार नाही. अस्पृश्यतेचे निवारण करण्यासाठी व बहिष्कृत वर्गाचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि त्यांना सामावून घेण्यासाठी अस्पृश्यांना स्वतंत्र्य मतदार संघ आवश्यक आहेत. अस्पृश्यता निर्मूलन हे अस्पृश्यांच्या सशक्तीकरणामुळेच होऊ शकते असा आंबेडकरांचा विचार होता तर स्पृश्य हिंदूंच्या हृदयपरिवर्तनाने अस्पृश्यता निर्मूलन होईल असे गांधींना वाटे.<ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४१ ते ६४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना काँग्रेसचे नेते भेटू लागले आणि गांधींचे प्राण वाचविण्यास विनवू लागले. या कालावधीत देशात अशांतता निर्माण झाली होती. अखेर डॉ. आंबेडकर व महात्मा गांधी यांच्यात तडजोड होऊन २४ सप्टेंबर, १८३२ रोजी [[पुणे करार]] करण्यात आला, त्याद्वारे आंबेडकरांनी राखीव मतदारसंघाची मागणी मान्य करत स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी मागे घेतली. मात्र या कराराबाबत आंबेडकर असमाधानी होते. ब्रिटिश सरकारने २६ सप्टेंबर, १९३२ रोजी पुणे करार मान्य केला, त्यानंतर गांधींनी २७ सप्टेंबर, १९३२ रोजी आपले प्राणांतिक उपोषण समाप्त केले. गांधींच्या उपोषणाचे वर्णन आंबेडकरांनी ''अस्पृश्यांच्या राजकीय अधिकारांना बगल देण्यासाठी गांधींनी खेळलेली राजकीय चाल होय'' असे नंतर केले. अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदारसंघाच्या मागणीस विरोध व पुणे करार या घटनांमुळे गांधी अस्पृश्य लोकांत अप्रिय बनले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८१|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९४२ मध्ये आंबेडकरांनी स्वतः या कराराचा धिक्कार केला. आंबेडकरांनी आपल्या 'स्टेट ऑफ मायनॉरिटी' या ग्रंथातसुद्धा पुणे कराराबाबत नाराजी व्यक्त केली आहे. रिपब्लिकन पक्षातर्फेही अनेक धिक्कार सभा घेण्यात आल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/gadchiroli/it-was-dabkare-who-had-done-punes-contract-babasaheb/|title=पुणे कराराचा बाबासाहेबांनीच केला होता धिक्कार|last=author/admin|date=2015-09-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === पुणे कराराचा संक्षिप्त मसुदा === # प्रांतीय विधानसभांमध्ये साधारण निवडणूक क्षेत्रांमधील जागांपैकी दलित वर्गासाठी पुढीलप्रमाणे राखीव जागा ठेवण्यात येतील: मद्रास - ३०, [[मुंबई]] व [[सिंध]] मिळून - १५, [[पंजाब]] - ७, [[बिहार]] व [[ओरिसा]] - १८, मध्य भारत - २०, [[आसाम]] - ७, बंगाल - ३०, मध्यप्रांत - २० अशा प्रकारे एकूण १४८ जागा. या ८ प्रांताच्या कायदेमंडळात हिंदूंच्या ७८७ जागा होत्या.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४३०|language=मराठी}}</ref> # या जागांची निवडणूक संयुक्त निवडणूक संघ पद्धतीद्वारे केली जाईल. प्रत्येक राखीव जागेसाठी [[दलित]] वर्गातील ४ उमेदवारांचे पॅनल निवडले जाईल. या चार उमेदवारांतून ज्याला सर्वाधिक मते मिळतील तो उमेदवार विजयी जाहीर होईल. # केंद्रीय कार्यकारिणीमध्ये दलित वर्गाचे प्रतिनिधित्व वरील कलम दोननुसार होईल. # केंद्रीय कारिणीमध्ये दलित वर्गाच्या राखीव जागांची संख्या १८% असेल आणि त्यांची निवड वरील प्रकारे होईल. # वर उल्लेख केलेली उमेदवारांच्या पॅनलच्या प्राथमिक निवडींची व्यवस्था अशा केंद्रीय तसेच प्रांतिक कार्यकारिणींसाठी १० वर्षांनंतर समाप्त होईल. # जोपर्यंत दोन्ही संबंधित पक्षांद्वारा आपसांत समझौता होऊन दलितांच्या प्रतिनिधीस हटविण्याचा सर्वसंमत निर्णय होत नाही, तोपर्यंत प्रांतीय व केंद्रीय कार्यकारिणीमध्ये दलितांच्या जागांचे प्रतिनिधित्व कलम १ व ४ मध्ये दिले आहे त्याप्रमाणे अंमलात असेल. # केंद्रीय व प्रांतिक कार्यकारिणींच्या निवडणुकीत दलितांचा मतदानाचा अधिकार लोथियन समितीच्या अहवालानुसार असेल. # दलितांना स्थानिक निवडणुका व सरकारी नोकरीसाठी जातीय कारणामुळे डावलल्या जाऊ नयेत. पात्रता असलेल्या प्रत्येक दलितास नोकरीत घ्यावे. # सर्व प्रांतांत शैक्षणिक अनुदान देऊन दलितांना मुख्य प्रवाहात आणण्याचे काम करण्यात यावे.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४२७ ते ४३०|language=मराठी}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar delivering a speech.jpg|thumb|एका सभेत भाषण करतांना आंबेडकर]] आंबेडकर हे राजनितीज्ञ होते, त्यांना भारतीय इतिहासातील एक आघाडीचे राजकारणी म्हणूनही ओळखले जाते. आंबेडकरांनी इ.स. १९१९ पासून सामाजिक व राजकीय क्षेत्रांमध्ये काम करायला सुरू केले होते. इ.स. १९५६ पर्यंत त्यांना अनेक राजकीय पदांवर नियुक्त केले गेले. === मुंबई विधानपरिषदेचे सदस्य (१९२६ – १९३७) === डिसेंबर १९२६ मध्ये मुंबईचे गव्हर्नर [[हेनरी स्टॅव्हले लॉरेन्स]] यांनी त्यांना [[मुंबई विधानपरिषद|मुंबई विधानपरिषदेचे]] (बॉम्बे लेजिस्लेटिव्ह काउन्सिल) सदस्य म्हणून नेमले. तेथे त्यांनी अनेकदा आर्थिक विषयांवर भाषणे दिली. ते १९३६ पर्यंत मुंबई विधानपरिषदेचे सदस्य होते.<ref>{{Cite book|title=Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7)|last=Khairmode|first=Changdev Bhawanrao|publisher=Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya|year=1985|isbn=|location=Mumbai|pages=273|language=Marathi}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ambedkar.org/ambcd/13A.%20Dr.%20Ambedkar%20in%20the%20Bombay%20Legislature%20PART%20I.htm|title=13A. Dr. Ambedkar in the Bombay Legislature PART I}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=AeGQ8Bnn3XwC&pg=PA231&lpg=PA231&dq=In+1926,+Ambedkar+was+appointed+as+a+member+of+the+Bombay+Legislature&source=bl&ots=by41UAOG17&sig=ACfU3U3_d32QkngHTej8KecSCmneqml_tw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwilwPjQkOnjAhUjH48KHUgDAL4Q6AEwEnoECAoQAQ#v=snippet&q=Dec.+1926+the+Bombay+Legislative+Council&f=false|title=Ambedkar and His Writings: A Look for the New Generation|first=Raj|last=Kumar|date=9 August 2008|publisher=Gyan Publishing House|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1920s.html|title=1920s|website=www.columbia.edu}}</ref> अस्पृश्यांना कोणतेही राजकीय अधिकार नसतानाही त्याना [[इ.स. १९३०]] मध्ये [[लंडन]] येथे भरलेल्या पहिल्या [[गोलमेज परिषद]]ेस अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून आमंत्रण दिले गेले. या परिषदेत त्यांनी भारतातील अस्पृश्यांच्या परिस्थितीबद्दल आवाज उठवला आणि अस्पृश्यता निर्मूलनाची मागणी केली. त्यांनी पहिल्या व दुसऱ्या गोलमेज परिषदांमध्ये दलित वर्गाच्या मूलभूत हक्कांचा एक जाहीरनामा तयार केला आणि अल्पसंख्याकांसाठी नेमलेल्या समितीसमोर सादर केला. त्या जाहीरनाम्यात अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी केली होती. हा जाहिरनामा ब्रिटिश सरकारने मान्य केला. परंतु [[महात्मा गांधी]] यांनी स्वतंत्र्य मतदार संघाच्या संकल्पनेस प्रखर विरोध केला व [[पुणे]] येथील [[येरवडा कारागृह|येरवडा कारागृहात]] त्याविरुद्ध आमरण उपोषण सुरू केले. याचे पर्यवसान [[पुणे करार|पुणे करारात]] झाला.<ref name="auto39">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४३|language=मराठी}}</ref> === स्वतंत्र मजूर पक्ष, आणि मुंबई विधानसभेचे सदस्य व विरोधी पक्षनेते (१९३७ – १९४२) === {{मुख्यलेख|स्वतंत्र मजूर पक्ष}} 'कोणत्याही समाजात त्या देशातील सर्वसामान्य जनतेचा जीवनमार्ग हा राजकीय परिस्थितीने घडविलेला असतो. राजकीय सत्ता जनतेच्या आकांक्षांना मूर्त रूप देत असते. ती ज्यांच्या हातात असते त्यांना आपल्या आशा-आकांक्षांना मूर्त रूप देण्याची संधी प्राप्त होते. सत्ता त्यांचीच बटीक बनत असते.' हे आंबेडकरांनी जाणले. “या देशातील काँग्रेस पक्षाचे नेतृत्व भांडवलदार, जमिनदार व ब्राह्मणवर्ग यांच्या हातात असल्याने, राजकीय सत्ता त्यांच्याच हाती जाईल व येथील दलित कष्टकरी समाज गुलामासारखा राबविला जाईल,' असे आंबेडकरांना वाटत होते. असे होऊ नये यासाठी त्यांनी लोकशाही मूल्यांवर आधारित असणारा 'स्वतंत्र मजूर पक्ष' स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्थापन केलेला स्वतंत्र मजूर पक्ष जडण घडण आणि धोरण|last=कीर्ती|first=विमल|publisher=प्रबोधन प्रकाशन|year=२५ डिसेंबर १९७९|isbn=|location=नागपूर|pages=१५ (प्रथम आवृत्ती)}}</ref> अस्पृश्य वर्गांची स्वतंत्र्य राजकीय ओळख प्रस्थापित करण्यासाठी आंबेडकरांनी इ.स. १९३६ मध्ये [[स्वतंत्र मजूर पक्ष]]ाची (इंडिपेन्डन्ट लेबर पार्टी) स्थापना केली.<ref name="auto39" /> [[फेब्रुवारी १७|१७ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९३७|१९३७]] मध्ये [[मुंबई इलाखा|मुंबई इलाख्याच्या]] प्रांतिक विधानसभा निवडणुकीत त्यांच्या प्रयत्नांमुळे या पक्षाचे १७ पैकी १५ उमेदवार निवडून आले. १५ विजयी उमेदवारांपैकी १३ स्वतंत्र मजूर पक्षाचे तर २ हे स्वतंत्र मजूर पक्षाने पाठिंबा दिलेले उमेदवार होते. पक्षाला मिळालेले हे यश सर्वाधिक होते.<ref name="auto53">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/wanchitanche-vartaman-news/sukhadeo-thorat-article-about-ambedkar-movement-1749355/|title=विचारधारेपासून दुरावणारी आंबेडकरी चळवळ|date=13 सप्टेंबर 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=1-85065-449-2 |pages=76–77 }}</ref> यावेळी आंबेडकरांची सुद्धा मुंबई विधानसभेचे सदस्य (आमदार) म्हणून निवड झाली. सन १९४२ पर्यंत ते विधानसभेचे सदस्य राहिले आणि यादरम्यान त्यांनी मुंबई विधानसभेत विरोधी पक्षनेते म्हणूनही काम केले.<ref name="auto39" /><ref>{{Cite book|title=Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7)|last=Khairmode|first=Changdev Bhawanrao|publisher=Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya|year=1985|isbn=|location=Mumbai|pages=245|language=Marathi}}</ref><ref>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=978-1-85065-449-0 |pages=76–77 }}</ref> १९३७मध्ये झालेल्या मुंबई विधानसभेच्या निवडणुकीत आंबेडकरांच्या विरुद्ध काँग्रेसने पहिले दलित क्रिकेट खेळाडू [[पी. बाळू|बाळू पालवणकरांना]] मैदानात उतरले होते. बाळूंनी निवडणूक लढवावी हा वल्लभभाई पटेलांचा आग्रह होता. या चुरशीच्या निवडणुकीत डॉ. आंबेडकरांना १३,२४५ तर बाळू यांना ११,२२५ मते मिळाली. या निवडणुकीत [[पा.ना. राजभोज]] सुद्धा उभे राहिले होते. पुणे करार घडवून आणण्यात दाक्षिणात्य सामाजिक नेते [[एम.सी. राजा]] आणि [[बाळू पालवणकर]] यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-56751129|title=BBC News मराठी|language=mr}}</ref> ==== नेहरू व बोस यांच्याशी पहिल्यांदा भेटी ==== ऑक्टोबर १९३९ मध्ये आंबेडकरांची [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचेशी पहिल्यांदा भेट झाली, तर २२ जुलै १९४० रोजी मुंबईत त्यांची [[सुभाषचंद्र बोस]] यांचेशी भेट झाली होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=boCDDwAAQBAJ&pg=RA2-PA1942&lpg=RA2-PA1942&dq=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0+%E0%A4%B5+%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%B8&source=bl&ots=s_oztjMot6&sig=ACfU3U2W0-B9SUdAwABfr0Hp2gGOL4UHjw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjlyqT_-p3nAhXl7HMBHUY6DYYQ6AEwDXoECAgQAQ#v=onepage&q=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%B8&f=false|title=Dr. Ambedkar : Jeevan Darshan|last=Makwana|first=Kishor|date=|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5322-167-6|language=hi}}</ref> === शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन आणि ब्रिटिश भारताचे केंद्रीय मजूरमंत्री (१९४२ ते १९४६) === [[चित्र:A photograph of the election manifesto of the All India Scheduled Caste Federation, the party founded by Dr Ambedkar.jpg|thumb|right|300px|[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|अखिल भारतीय दलित फेडरेशनचे]] निवडणूक घोषणापत्र, १९४६]] आपल्या राजकीय पक्षास राष्ट्रीय स्वरूप देण्यासाठी व सर्व अनुसूचित जातींना या पक्षाच्या झेंड्याखाली आणण्यासाठी त्यांनी '[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]'ची (अखिल भारतीय अनुसूचित जाती महासंघाची) [[इ.स. १९४२]] मध्ये स्थापना केली.<ref name="auto39" /> शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन ही एक सामाजिक-राजकीय संघटना होती, या संस्थेचा प्रमुख उद्देश दलित-शोषित समाजाच्या हक्कांच्या मोहिमांसाठी होता. इ.स. १९४२ ते १९४६ या कालावधीत आंबेडकरांनी तत्कालीन भारताचे मध्यवर्ती सरकार असलेल्या संरक्षण सल्लागार समिती व व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी समितीमध्ये कामगारमंत्री किंवा मजूरमंत्री म्हणून काम केले.<ref name="Sadangi">{{Cite book|दुवा=https://books.google.com/books?id=maFRVrOe1PQC&pg=PA239&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGk7_u-_fjAhXEbSsKHYrqCno4ChDrATABegQIARAK#v=onepage&q=Scheduled+Castes+Federation&f=false |title=Emancipation of Dalits and Freedom Struggle |last=Sadangi|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|via=Google Books|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|first=Himansu Charan|date=13 August 2008|publisher=Gyan Publishing House}}</ref><ref name="Keer">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&printsec=frontcover&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGk7_u-_fjAhXEbSsKHYrqCno4ChDrATAGegQIARAk#v=snippet&q=Scheduled+Castes+Federation&f=false|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|first=Dhananjay|last=Keer|date=13 August 1971|publisher=Popular Prakashan|via=Google Books}}</ref><ref name=autogenerated2>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=1-85065-449-2 |page=5 }}</ref> आंबेडकर हे १९४२ ते १९४६ दरम्यान व्हाइसरॉयच्या एक्झिक्युटिव्ह कौन्सिलमध्ये (कार्यकारी मंडळामध्ये) अर्थात ब्रिटिश भारताच्या केंद्रीय मंत्रिमंडळात कॅबिनेट मंत्री होते. त्यांच्याकडे कामगार खाते, ऊर्जा खाते आणि पाटबंधारे खाते होते. कामगार मंत्री, ऊर्जामंत्री व पाटबंधारे मंत्री म्हणून आंबडकरांनी केलेले काम आधुनिक भारताच्या उभारणीसाठी महत्त्वाचे ठरले आहे. कामगार, पाणी व वीज संबंधात आंबेडकरांनी अनेक उपाय योजना राबवल्या. ऊर्जा साक्षरता व जल साक्षरता यावरही त्यांनी लेखन व मार्गदर्शन केलेले आहे.<ref name="Keer"/><ref name=autogenerated2/><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com.au/books?id=maFRVrOe1PQC&pg=PA239&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&redir_esc=y|title=Emancipation of Dalits and Freedom Struggle|last=Sadangi|first=Himansu Charan|date=2008|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-481-3|language=en}}</ref> आंबेडकरांनी [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात]] सक्रियपणे भाग घेतला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/news/2011/03/110331_history_this_day_akd|title=इतिहास के पन्नों से : भारत में दलाई लामा, अंबेडकर को भारत रत्न|website=BBC News हिंदी|url-status=live|accessdate=25 एप्रिल 2019}}</ref> पाकिस्तानची मागणी करणाऱ्या [[अखिल भारतीय मुस्लिम लीग|मुस्लिम लीगच्या]] [[लाहोर ठराव|लाहोर ठरावाच्या]] (१९४०) अनुसरणानंतर आंबेडकरांनी [[थॉट्स ऑन पाकिस्तान]] (पाकिस्तानवरील विचार) या नावाने ४०० पानांचे पुस्तक लिहिले व त्यात त्यांनी "[[पाकिस्तान]]" या संकल्पनेचे विश्लेषण केले. त्यांनी मुस्लिम लीगच्या [[मुसलमान]]ांसाठी वेगळा देश पाकिस्तानच्या मागणीवर टीका करीत ''हिंदूंनी मुस्लिमांच्या पाकिस्तानला स्वीकारले पाहिजे'' असा युक्तिवादही केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nihcr.edu.pk/Latest_English_Journal/Pjhc%2035-2,%202014/4%20Punjab%20Boundary%20Line,%20Zulfiqar%20Ali.pdf|title=Wayback Machine|date=2018-04-02|website=web.archive.org|access-date=2021-06-05|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402094202/http://www.nihcr.edu.pk/Latest_English_Journal/Pjhc%2035-2,%202014/4%20Punjab%20Boundary%20Line,%20Zulfiqar%20Ali.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{citation |last=Dhulipala |first=Venkat |title=Creating a New Medina |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&pg=PR2 |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|Dhulipala, Creating a New Medina|2015}} |pp=124,&nbsp;134,&nbsp;142–144,&nbsp;149}}</ref> === संविधान सभेचे सदस्य (१९४६ – १९५०) === आंबेडकरांनी स्थापन केलेला राजकीय पक्ष '[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]' (अखिल भारतीय अनुसूचित जाती संघ) १९४६ मध्ये [[भारतीय संविधान सभा|भारतीय संविधान सभेसाठीच्या]] झालेल्या निवडणुकीत उत्तम कामगिरी करु शकला नाही. नंतर आंबेडकर मुस्लिम लीगची सत्ता असलेल्या बंगाल प्रांताच्या (आजचा [[बांगलादेश]]) मतदार संघातून संविधान सभेत निवडून गेले. ऑगस्ट १९४७ मध्ये आंबेडकरांची राज्यघटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती झाली आणि त्यांच्या अध्यक्षतेखाली तयार झालेली [[भारताची राज्यघटना]] २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीत मोठे योगदान दिल्यामुळे आंबेडकरांना "भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार" म्हणून ओळखले जाते. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर नेहरूंच्या मंत्रिमंडळात डॉ. आंबेडकरांना [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री]] म्हणून नियुक्त करण्यात आले. मात्र त्यांनी संसदेत मांडलेल्या [[हिंदू कोड बिल]]ास विरोध झाल्याने ते नेहरूंच्या मंत्रिमंडळातून राजीनामा देऊन बाहेर पडले.<ref>{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४२ आणि १४३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.firstpost.com/india/attention-sanghis-when-the-muslim-league-rescued-ambedkar-from-the-dustbin-of-history-2196678.html|title=Attention BJP: When the Muslim League rescued Ambedkar from the 'dustbin of history' - Firstpost|date=2015-09-20|website=web.archive.org|access-date=2021-06-05|archive-date=2015-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920032027/http://www.firstpost.com/india/attention-sanghis-when-the-muslim-league-rescued-ambedkar-from-the-dustbin-of-history-2196678.html|url-status=bot: unknown}}</ref> === भारताचे केंद्रीय कायदा व न्यायमंत्री (१९४७ – १९५१) === [[चित्र:Dr. Ambedkar being sworn in as Minister of Law, 1947. V. N. Gadgil sitting next to him and Sir Servapalli Radhakrishnan on the extreme right.jpg|thumb|300px|सप्टेंबर १९४७ मध्ये स्वंतत्र भारताचे कायदेमंत्री पदाची शपत घेताना बाबासाहेब आंबेडकर. व्ही.एन. गाडगिळ त्यांच्या बाजूला बसलेले आणि [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] सर्वात उजवीकडे]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar being sworn in as independent India’s first Law Minister by President Dr. Rajendra Prasad, Prime Minister Jawaharlal Nehru looks on May 8, 1950.jpg|right|thumb|300px| मे १९५० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना प्रजासत्ताक भारताचे पहिले कायदा व न्यायमंत्री म्हणून शपत देतांना राष्ट्रपती [[राजेंद्र प्रसाद]] व सोबत पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]]]] [[चित्र:The first Cabinet of independent India.jpg|right|thumb|300px|३१ जानेवारी १९५० रोजी राष्ट्रपतींसह प्रजासत्ताक भारताच्या पहिल्या मंत्रीमंडळाचे छायाचित्र. मंत्रीमंडळातील सहकाऱ्यांसोबत कायदामंत्री डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (बसलेल्यापैकी डावीकडून पहिले), मध्यभागी राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद, त्यांच्या उजवीकडे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] व इतर मंत्री]] ब्रिटिश संसदेने भारताच्या स्वातंत्र्याचा ठराव १५ जुलै १९४७ रोजी स्वीकृत केल्यानंतर ३ ऑगस्ट, १९४७ रोजी भारताच्या मंत्रिमंडळातील मंत्र्यांची नावे जाहीर झाली. त्यात डॉ. आंबेडकरांची कायदे व न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती होती. यानंतर आंबेडकर संविधान समितीचे अध्यक्ष आणि कायदा व न्याय मंत्री अशी दुहेरी जबाबदारी पार पाडत होते. १५ ऑगस्टला देश स्वतंत्र झाल्यावर पंतप्रधान नेहरूंच्या नेतृत्वाखाली सप्टेंबर १९४७ मध्ये स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री म्हणून आंबेडकरांनी पदाची शपथ घेतली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=सुरवाडे|first=विजय|publisher=वैभव प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कल्याण जि. ठाणे|pages=४५|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी सप्टेंबर १९४७ ते ऑक्टोबर १९५१ दरम्यान या पदावर कार्य केले. [[मुंबई]]तील वकिलांच्या संस्थेने ६ ऑगस्ट, १९४७ रोजी स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या मंत्रिमंडळातील मंत्री म्हणून त्यांचा सत्कार केला. डॉ. आंबेडकरांनी २७ सप्टेंबर, १९५१ रोजी मंत्रीपदाचा राजीनामा पंतप्रधान नेहरूंकडे पाठविला. नेहरुंनी तो त्याच दिवशी स्वीकारला पण १ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी आंबेडकरांनी नेहरूंना पत्र पाठवून अशी विनंती केली की ६ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी लोकसभेत आपल्या राजीनाम्याविषयी निवेदन करेपर्यंत हा राजीनामा तहकूब समजावा. ४ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी नेहरूंनी आंबेडकरांना त्यांची विनंती मान्य केल्याचे कळवले. ६ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी सकाळी १० ते ११ वाजण्याच्या दरम्यान लोकसभेत आंबेडकर आपले राजीनाम्याचे निवेदन वाचून दाखविणार होते. परंतु लोकसभेचे उपसभापती [[अनंतशयनम अय्यंगार]] यांनी सायंकाळी ६ वाजता निवेदन वाचण्याचा आदेश दिला. वेळेतील हा बदल आंबेडकरांना अन्यायकारक वाटल्यामुळे ते रागातच लोकसभेतून बाहेर पडले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६१|language=मराठी}}</ref> लोकसभेबाहेर त्यांनी आपले राजीनाम्यासंबंधीचे लिखित निवेदन वर्तमानपत्रांच्या प्रतिनिधींना दिले. त्या निवेदनात आंबेडकरांनी आपल्या राजीनाम्यामागची कारणे दिली होती.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६१ व २६४|language=मराठी}}</ref><ref name="auto31">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india/2016/04/160414_ambedkar_un_birth_century_cj_tk|title=‘असल उपचार है हिंदू शास्त्रों की पवित्रता का नाश’|website=BBC News हिंदी}}</ref> === राज्यसभा सदस्य (१९५२ – १९५६) === आंबेडकरांनी [[पहिली लोकसभा|१९५२ची पहिली भारतीय लोकसभा निवडणूक]] [[उत्तर मुंबई (लोकसभा मतदारसंघ)|बॉम्बे उत्तरमधून]] लढविली. त्यात ते त्यांचे माजी सहाय्यक आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षाचे]] उमेदवार [[नारायण सदोबा काजरोळकर]] यांच्याकडून पराभूत झाले. त्यानंतर १९५२ मध्ये आंबेडकर [[राज्यसभा सभासद|राज्यसभेचे सदस्य]] झाले. सन १९५४ मध्ये [[भंडारा जिल्हा|भंडारा]] येथून झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांनी पुन्हा लोकसभेत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु ते तिसऱ्या स्थानावर राहिले. यातही काँग्रेस पक्षाचा उमेदवार विजयी झाला. सन १९५७ मध्ये झालेल्या दुसऱ्या सार्वत्रिक लोकसभा निवडणूकीपर्यंत आंबेडकर यांचे निधन झाले होते. आंबेडकरांनी दोन मुदतींसाठी [[भारतीय संसद]]ेचे वरिष्ठ सभागृह असलेल्या राज्यसभेत मुंबई राज्याचे प्रतिनिधित्व केले. राज्यसभा सदस्य म्हणून त्यांचा पहिला कार्यकाळ ३ एप्रिल १९५२ ते २ एप्रिल १९५६ दरम्यान होता आणि त्यांचा दुसरा कार्यकाळ ३ एप्रिल १९५६ ते २ एप्रिल १९६२ दरम्यान होता. दुसऱ्या कार्यकाळाच्या मुदतीतच ६ डिसेंबर १९५६ रोजी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web|title=Alphabetical List Of Former Members Of Rajya Sabha Since 1952|url=http://164.100.47.5/Newmembers/alphabeticallist_all_terms.aspx|publisher=Rajya Sabha Secretariat, New Delhi|accessdate=5 March 2019}}</ref> === रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया === आंबेडकरांनी "शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशन" बरखास्त करून [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष|रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया]] स्थापन करण्याची घोषणा १९५६ मध्ये केली होती. हा पक्ष स्थापन होण्यापूर्वीच त्यांचे निधन झाल्यानंतर त्यांच्या अनुयायांनी व कार्यकर्त्यांनी पक्ष स्थापन करण्याची योजना आखली. पक्ष स्थापन करण्यासाठी १ ऑक्टोबर १९५७ रोजी [[नागपूर]] येथे अध्यक्षीय मंडळाची बैठक झाली. या बैठकीत [[एन. शिवराज]], [[यशवंत आंबेडकर]], पी.टी. बोराळे, ए.जी. पवार, दत्ता कट्टी, [[दा.ता. रुपवते]] हे हजर होते. तिसऱ्या दिवशी ३ ऑक्टोबर १९५७ रोजी रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियाची स्थापना झाली. [[एन. शिवराज]] यांची पक्षाचे अध्यक्ष म्हणून निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=सूर्यपुत्र यशवंत आंबेडकर|last=खोब्रागडे|first=फुलचंद|publisher=संकेत प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=नागपूर|pages=२० व २१|language=मराठी}}</ref> १९५७ साली दुसऱ्या लोकसभेत या पक्षाचे नऊ सदस्य निवडले गेले. आंबेडकरांचा या पक्षाला मिळालेले हे सर्वाधिक यश होय.<ref name="auto53" /> == शैक्षणिक कार्य == आंबेडकर हे उच्चविद्याविभूषित [[शिक्षणतज्ज्ञ]] होते. "शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे, आणि जो ते प्राशन करेल तो वाघासारखा गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही." असे त्यांनी लिहिलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/jalgaon/dr-babasaheb-ambedkar-says-education-milk-wagheen/|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर म्हणत, शिक्षण हे वाघिणीचे दूध...|last=author/lokmat-news-network|date=2019-12-01|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nagpur/nagpur-satyapal-maharaj-column/articleshow/61989657.cms|title=जीवन शिक्षण गरजेचे!|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=YoCDDwAAQBAJ&pg=PT97&lpg=PT97&dq=%E0%A4%A1%E0%A5%89.+%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0+%E0%A4%B5+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6&source=bl&ots=wafbE-SU6e&sig=ACfU3U1SwkgoasTORin6ywlDMDSdp94ZXA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjSo722-p3nAhUAIbcAHQL1Dfo4FBDoATAIegQICRAB|title=Dr. Ambedkar : Aayaam Darshan|last=Makwana|first=Kishor|date=2001-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5322-165-2|language=hi}}</ref> ''प्राचीन हिंदू समाजातील जातीच्या नियमांनुसार कनिष्ठ जातींना शिक्षण घेण्याचा हक्क नव्हता तर केवळ उच्च जातींना शिक्षणाचा अधिकार होता. त्यामुळे कनिष्ठ जातींची स्थिती जवळपास गुलामासारखीच झाली होती. शिक्षणामुळेच कनिष्ठ जातींची स्थिती सुधारेल'' असा विचार करून आंबेडकरांनी शैक्षणिक कामे केली.<ref name="auto2">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४३ व १४४|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/10/ambedkars-thoughts-on-education-an-overview-hindi/|title=आंबेडकर : हाशियाकृत समाज के शिक्षाशास्त्री|last=मीणा|first=Meenakshi Meena मीनाक्षी|date=2017-10-21|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === शैक्षणिक जागृती === आंबेडकरांच्या मते हजारो वर्षांपासून शिक्षण नाकारलेल्या कनिष्ठ जातींमध्ये अज्ञान व निरक्षरता होती. यामुळे त्यांचे उच्च जाती हलक्या प्रतीची कामे स्वतः न करता कनिष्ठ जातींकडून सक्तीने करून घेत. आंबेडकरांनी कनिष्ठ जातींना त्यांच्या या दयनीय स्थितीचे कारण शिक्षणाचा अभाव हेच आहे याची जाणिव आंबेडकरांनी करून दिली. कनिष्ठ जातींच्या लोकांनी त्यांच्या मुलांना शाळेत पाठवावे यासाठी आंबेडकरांनी त्यांना प्रोत्साहन दिले. या मुलांना शिष्यवृत्ती, गणवेश, भोजन व निवारा अशा सुविधा पुरविण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी आपल्या अनुयायांना "शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा" असा संदेश दिला.<ref name="auto2" /> === बहिष्कृत हितकारिणी सभेची स्थापना === {{मुख्य|बहिष्कृत हितकारिणी सभा}} कनिष्ठ जातीतील लोकांमध्ये शिक्षणाचा प्रसार व्हावा व त्यांची सामाजिक-आर्थिक स्थिती सुधारावी म्हणून २० जुलै १९२४ रोजी [[मुंबई]] येथे डॉ. आंबेडकरांनी [[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]] या संस्थेची स्थापना केली. या संघटनेच्या वतीने [[सोलापूर]] येथे [[४ जानेवारी]], [[इ.स. १९२५]] रोजी एक वसतिगृह सुरू करून दलित, गरीब विद्यार्थ्यांना निवास, भोजन, कपडे व शैक्षणिक, साधनसामग्री पुरवली. आंबेडकरांनी या वसतिगृहास [[सोलापूर]] नगरपालिकेकडून रू. ४००००/–चे अनुदान मिळवून दिले. या संस्थेने ''सरस्वती विलास'' नावाचे मासिक व एक मोफत वाचनालयही सुरू केले.<ref name="auto4">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४४|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Dr. Ambedkar Life And Mission|last=Keer|first=Dhanajay|publisher=Popular Prakashan|year=1995|isbn=|locationMumbai=|pages=62}}</ref> === दलित शिक्षणसंस्थेची स्थापना === {{मुख्य|डिप्रेस्ड क्लासेस एज्युकेशन सोसायटी}} १४ जून १९२८ रोजी आंबेडकरांनी दलित शिक्षणसंस्थेची स्थापना केली. दलितांच्या माध्यमिक शिक्षणाची सोय करणे हे या संस्थेचे मुख्य ध्येय होते. माध्यमिक शिक्षणाची जबाबदारी पेलण्यास ही संस्था समर्थ नसल्याने दलित विद्यार्थ्यांना वसतिगृहाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी [[मुंबई]] सरकारने या संस्थेस मदत करावी असे आवाहन आंबेडकरांनी केले. त्यामुळे मुंबईच्या गव्हर्नरने ८ ऑक्टोबर, १९२८ रोजी माध्यमिक शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी ५ वसतिगृहे मंजूर केली. तसेच गव्हर्नरने दरमहा रू. ९०००/–चे अनुदानही वसतिगृहांना खर्चासाठी मंजूर केले. जेव्हा ही रक्कम खर्चासाठी अपूरी पडू लागली तेव्हा डॉ. आंबेडकर यांनी [[मुस्लिम]] व [[पारशी]] समुदायातील धर्मादाय संस्थांकडून व इतर काही देणगीदारांकडून आर्थिक मदत मिळवली.<ref name="auto4" /> === पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना === {{मुख्य|पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी}} अस्पृश्यांसह निम्न मध्यमवर्गास उच्च शिक्षण देण्यासाठी आंबेडकर यांनी ८ जुलै, १९४५ रोजी [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]] या शैक्षणिक संस्थेची स्थापना केली.<ref name="auto15">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/lokprabha/peoples-education-society-and-dr-babasaheb-ambedkar-144407/|title=बाबासाहेबांच्या संस्थांचा राजकीय आखाडा!|दिनांक=2013-07-05|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांनी या संस्थेच्यावतीने सन १९४६ मध्ये [[मुंबई]]त सिद्धार्थ कला व विज्ञान महाविद्यालय, सन १९५० मध्ये [[औरंगाबाद]] येथे [[मिलिंद महाविद्यालय]], सन १९५३ मध्ये मुंबईत सिद्धार्थ वाणिज्य व अर्थशास्त्र महाविद्यालय तर सन १९५६ मध्ये मुंबईत [[सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ लॉ, मुंबई|सिद्धार्थ विधी महाविद्यालय]] सर्व समाजांसाठी सुरू केले.<ref name="auto4" /> सध्या देशभरात या संस्थेची ३० पेक्षा जास्त महाविद्यालये आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/peoples-education-society-and-dr-babasaheb-ambedkar-144407/|title=बाबासाहेबांच्या संस्थांचा राजकीय आखाडा!|date=2013-07-05|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> == स्त्रियांच्या हक्कांसाठी लढा व कार्य == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar with Women delegates of the Scheduled Caste Federation during the Conference of the Federation on July 8, 1942 at Nagpur..jpg|thumb|८ जुलै १९४२ रोजी नागपूर येथे फेडरेशनच्या परिषदेच्या वेळी अनुसूचित जाती महासंघाच्या महिला प्रतिनिधींसोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकर स्त्रीमुक्तीचे समर्थक होते. त्यांच्यावर तथागत गौतम बुद्धांच्या शिकवणुकीचा आणि महात्मा जोतिबा फुलेंच्या कार्याचा प्रभाव होता. आंबेडकरांच्या मते बुद्ध हेच स्त्री स्वातंत्र्याचे आद्य पुरस्कर्ते होत. ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्त्या आणि अभ्यासक डॉक्टर रूपा कुलकर्णी-बोधी यांच्या मते, ‘भारतीय स्त्रीमुक्तीची खरी वैचारिक बैठक भगवान बुद्धांच्या भक्कम अशा समतावादी तत्त्वज्ञानाच्या पायावर उभी आहे, बाहेरून आयात केलेल्या एखाद्या जेंडर बेस्ड विचारावर नाही! आणि कायद्याएवढेच आंबेडकरांचे महत्त्वाचे योगदान म्हणजे त्यांनी दिलेली ही शुद्ध भारतीय बैठक!’<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.satyahindi.com/opinion/bhimrao-ambedkar-parinirvan-divas-women-empowerment-champion-106146.html|title=महिला आज़ादी के बड़े पैरोकार थे बाबासाहेब आम्बेडकर|website=www.satyahindi.com|language=en|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/nation/bhim-rao-ambedkar-is-hero-of-women-empowerment-despite-he-has-not-face-of-any-women-movement-2669494.html|title=बाबा साहब महिलाओं के भी मुक्तिदाता, फिर भी महिला आंदोलन का प्रतीक न बन सके|website=News18 India|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608102443/https://hindi.news18.com/news/nation/bhim-rao-ambedkar-is-hero-of-women-empowerment-despite-he-has-not-face-of-any-women-movement-2669494.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto63">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.haribhoomi.com/dr%20ambedkar%20role%20women%20empowerment|title=महिला सशक्तिकरण पर डॉ. भीम राव अंबेडकर का अतुल्य योगदान, जानिए 10 अहम बातें {{!}} Hari Bhoomi|last=haribhoomi.com|date=2016-03-08|website=www.haribhoomi.com|language=hi|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608102442/https://www.haribhoomi.com/dr%20ambedkar%20role%20women%20empowerment|url-status=dead}}</ref><ref name="auto51">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prabhasakshi.com/personality/dr-bhimrao-ambedkar-was-a-true-advocate-of-women|title=जयंती विशेष: महिलाओं के सच्चे हिमायती थे डॉ. भीमराव अम्बेडकर|last=Prabhasakshi|date=2021-04-14|website=Prabhasakshi|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto56">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/nagpur/babasahebs-world-refugee-womens-liberation/|title=बाबासाहेब जागतिक स्त्रीमुक्तीचे उद्धारक|last=author/admin|date=2016-06-20|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto61">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/4614091926855976695|title=स्त्रियांचे उद्धारक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर-Striyanche Uddharak Dr. Babasaheb Ambedkar by Vasant Rajas - Anand Prakashan, Aurangabad - BookGanga.com|website=www.bookganga.com|access-date=2021-06-08}}</ref> आंबेडकरांच्या मते कोणत्याही समाजाचे मूल्यमापन त्या समाजातल्या स्त्रियांची परिस्थिती कशी आहे, यावरून करता येते. समाजाने स्त्रियांच्या विकासाकडे लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक असल्याची त्यांची आग्रही भूमिका होती. ही समग्र प्रगती केवळ पुरुषांचीच नव्हे, तर स्त्रियांची देखील होणे गरजेचे आहे, हे भान त्यांना विद्यार्थिदशेतच आले होते. ते स्त्री शिक्षणाचे पुरस्कर्ते होते. [[औरंगाबाद]]ला त्यांनी [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना केली इथे मुलींनाही प्रवेश दिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/nazaria-dr-ambedkar-wanted-to-give-women-right-to/articleshow/17493392.cms|title=महिलाओं को हक दिलाना चाहते थे डॉ. आंबेडकर|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.feminisminindia.com/2019/04/19/ambedkar-for-women-rights-hindi/|title=नारीवादी डॉ भीमराव अंबेडकर : महिला अधिकारों के लिए मील का पत्थर साबित हुए प्रयास|last=Arora|first=Jagisha|date=2019-04-18|website=फेमिनिज़म इन इंडिया|language=en-GB|access-date=2021-06-08}}</ref> [[चित्र:Dr Babasaheb Ambedkar in a group photograph with the female activists of 'Ambedkarite Movement'.jpg|thumb|अखिल भारतीय अस्पृश्य महिला परिषद, नागपूर, १९४२]] खाण कामगार स्त्रीला प्रसूती भत्ता, कोळसा खाणीत काम करणाऱ्या स्त्री कामगारांना पुरुषांइतकीच मजुरी, बहुपत्नीत्वाच्या प्रथेला पायबंद, मजूर व कष्टकरी स्त्रियांसाठी २१ दिवसांची किरकोळ रजा, एका महिन्याची हक्काची रजा, दुखापत झाल्यास नुकसान भरपाई आणि २० वर्षांची सेवा झाल्यावर निवृत्तिवेतनाची तरतूद यांसारख्या महत्त्वाच्या निर्णयांचा उल्लेख करायला हवा. कामगार किंवा नोकरी करणाऱ्या स्त्रीला प्रसूती रजा मिळवून देणारे आंबेडकर हे जगातील पहिले व्यक्ती आहेत, भारतानंतरच अनेक वर्षांनी इतर देशातील महिलांना प्रसूती रजा मंजूर झाल्या आहेत.<ref name="auto58">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/women-movement-and-baba-saheb-ambedkar-views-on-that/48725/|title=महिला आंदोलन और बाबा साहेब आंबेडकर की विचार दृष्टि|last=सिंह|first=डॉ मुख्तयार|date=2019-03-08|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto54">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thelallantop.com/tehkhana/babasaheb-bhimrao-ambdekar-was-the-real-hero-of-women-empowerment-in-india/|title=आंबेडकर: महिला सशक्तीकरण के रियल पोस्टरबॉय|website=LallanTop - News with most viral and Social Sharing Indian content on the web in Hindi|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref> आंबेडकरांनी १९४७ मध्ये कायदे मंत्री असताना [[हिंदू संहिता विधेयक]] अर्थात [[हिंदू कोड बिल]]ाचा प्रस्ताव लोकसभेत मांडला. अस्पृश्यतेचे उच्चाटन, लग्नसंबंधातली स्त्री-पुरुष समानता, स्त्रियांना काडीमोड घेण्याचा अधिकार, वारसाहक्काचे लाभ स्त्रियांनाही देण्याची तरतूद या तत्त्वांचा यात समावेश होता.<ref name="auto58"/><ref name="auto54"/> आंबेडकरांच्या मते सामाजिक न्यायाचा लढा यशस्वी होण्यासाठी हिंदू समाजाच्या वैयक्तिक कायद्यामध्ये जाती व्यवस्था आणि पुरुषप्रधानता यांना नकार देऊन समान वैयक्तिक संबंधांची पायाभरणी करणे आवश्यक होते. या विधेयकाला प्रारंभी पंडित [[जवाहरलाल नेहरू]]ंचा पाठिंबा होता; पण [[काँग्रेस]]मधल्या सनातनी मंडळींचा टोकाचा विरोध आणि येऊ घातलेल्या निवडणुकांमुळे नेहरूंना प्रतिगामी शक्तींसमोर हार पत्करावी लागली. हिंदू कोड बिलाच्या विरोधात [[वल्लभभाई पटेल]] व [[राजेंद्र प्रसाद]] हे नेते प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/columns/blog/hindu-code-bill-dr-babasaheb-ambedkar-significance-importance-nehru-and-the-hindu-code-bill|title=बाबा साहेब और हिंदू कोड बिल: महिलाओं की दशा सुधारने में मील का पत्थर बना एक कदम|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://feminisminindia.com/2016/04/14/feminist-principles-of-dr-b-r-ambedkar/|title=13 Feminist Principles of Dr. B R Ambedkar on #AmbedkarJayanti|last=Team|first=F. I. I.|date=2016-04-13|website=Feminism In India|language=en-GB|access-date=2021-06-08}}</ref> [[संविधान]]ात आर्थिक प्रश्नांवर समान अधिकाराची तत्त्वे समाविष्ट करून अपेक्षित परिणाम होणार नाही, तर त्यासाठी हिंदू संहितेमध्ये सुधारणा करण्याची गरज आहे, असे त्यांचे मत होते. जातीय अन्याय आणि स्त्रियांवर होणारे अन्याय यांमागची मूळ कारणे एकमेकांमध्ये गुंतलेली आहेत, याविषयी आंबेडकर ठाम होते. घटनेला समांतर अशी परिपूर्ण हिंदू संहिता असावी, अशी त्यांची इच्छा होती; पण तसे होऊ शकले नाही. ज्या मतदानाच्या अधिकारासाठी युरोपमधल्या स्त्रियांना संघर्ष करावा लागला तो अधिकार भारतीय स्त्रियांना न मागताच आंबेडकरांनी  दिला. त्यांनी कुटुंबाचे योग्य नियोजन स्त्रियांशीच निगडित असल्याची स्पष्ट भूमिका घेतलेली दिसते.<ref name="auto63"/><ref name="auto51"/> आंबेडकरांनी आपल्या चळवळीत स्त्रियांना आवर्जून सहभागी करून घेतले. १९२७चा महाडचा चवदार तळ्याचा सत्याग्रह, १९३०चा नाशिकचा काळाराम मंदिर सत्याग्रह व १९४२ च्या नागपूरातल्या महिला परिषदेत स्त्रिया मोठ्या संख्येने सहभागी झाल्या होत्या. लग्न ही मुलीच्या प्रगतीमधली अडचण असून मुलीवर ते लादले जाऊ नये, “लग्नानंतर पत्नी ही नवऱ्याची मैत्रीण व समान अधिकार असलेली सहचारिणी असायला हवी. ती नवऱ्याची गुलाम व्हायला नको.” असे ते म्हणत. बायको कशी असावी, याबाबत पुरुषाचे मत घेतले जाते, तद्वतच स्त्रीचेही नवऱ्याविषयीचे मत, आवडी-निवडी विचारत घेतल्या पाहिजेत.<ref name="auto56"/><ref name="auto61"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|title=हिंदू कोड बिल : महिलाओं को अधिकार दिलाने की इस ईमानदार पहल पर आरएसएस को क्या ऐतराज़ था?|last=भारद्वाज|first=अनुराग|website=Satyagrah|language=hi-IN|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160726/https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|url-status=dead}}</ref> स्त्रियांनी आपले हक्क मिळवण्यासाठी स्वतःही पुढे यायला हवे, हा विचार आंबेडकरांनी मांडला. आंबेडकरांचे भारतीय स्त्रियांसाठी अनेक कार्य आहेत. पण अनेक उच्चभ्रू आणि बहुजन समाजातल्या स्त्रिया आंबेडकरांच्या या कार्याविषयी अनभिज्ञ आहेत किंवा याबाबत जाणून घ्यायला तयार नाहीत. काही अभ्यासक व चळवळीतल्या उच्चवर्णीय आणि दलित स्त्रियांनीच आंबेडकरांच्या योगदानाची दखल घेतली असल्याचे दिसून येते. आंबेडकरांनी केवळ दलित स्त्रियांचा विचार केलेला नसून समस्त स्त्रीवर्गाचे प्रश्न ऐरणीवर आणले. हिंदू कोड बिलाच्या माध्यमातून सधन, उच्चभ्रू स्त्रियांचेच कल्याण होणार होते. हिंदू कोड बिलात सुचवलेल्या उपाययोजना पुढे कायद्याच्या रूपाने अमलात आल्या, त्याचा लाभ दलित-बहुजन स्त्रियांपेक्षा उच्चवर्णीय स्त्रियांनाच अधिक प्रमाणात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/04/ambedkars-understated-feminism_hindi/|title=आंबेडकर का अल्पज्ञात स्त्रीवाद|last=धारा|first=Lalitha Dhara ललिता|date=2016-04-14|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-women-empowerment/|title=लेख – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि महिला सक्षमीकरण {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110953/https://www.saamana.com/article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-women-empowerment/|url-status=dead}}</ref> == हिंदू कोड बिल == [[चित्र:Dr. Ambedkar addressing to students of Siddharth College, Mumbai during the inauguration of 'Students Parliament' on 25 September 1947.jpg|thumb|डॉ. आंबेडकर यांनी मुंबईच्या सिद्धार्थ महाविद्यालयात आयोजित केलल्या विद्यार्थी संसदेत हिंदू कोड बिलाच्या समर्थनात भाषण करताना. कारण विद्यार्थ्यांमध्ये राजकीय विचार रुजावेत यासाठी डॉ. आंबेडकर सतत प्रयत्नशील होते. (११ जून, १९५०)]] {{मुख्य|हिंदू कोड बिल}} भारतात प्राचीन काळापासून पुरुषप्रधान संस्कृती रूढ होती व समाजात स्त्रियांना दुय्यम स्थान होते. [[हिंदू कोड बिल]] (हिंदू सहिंता विधेयक) हे स्त्रीयांच्या सशक्तीकरणासाठी एक पाऊल होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/ambedkar-was-in-favour-of-hindu-code-bill/articleshow/59906235.cms|title=Ambedkar was in favour of Hindu Code Bill: Jyoti Wankhede – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2018-04-02}}</ref> भारत स्वातंत्र्य झाला तेव्हा हिंदू समाजात पुरुष आणि महिलांना घटस्पोटाचा अधिकार नव्हता. पुरूषांना एकापेक्षा अधिक लग्न करण्याचे स्वतंत्र होते परंतु विधवांना दुसरे लग्न करु शकत नव्हती. विधवांना संपत्तीपासून सुद्धा वंचित ठेवण्यात आले होते.<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=bN9kPv0Dro8][[सर्वव्यापी आंबेडकर]]<span> : राजकीय नेते आंबेडकर : - हिंदू कोड बिल</span></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=u3McPRRXhm8|title=Pradhanmantri - Episode 5: Hindu Code Bill &#124; ABP News Hindi|via=www.youtube.com}}</ref> हिंदू कोड बील प्रथमतः १ ऑगस्ट १९४६ रोजी संसदेत मांडले गेले परंतु त्यावर कोणतीही संमती झाली नाही. नंतर ११ एप्रिल १९४७ रोजी संविधान सभेत आंबेडकर यांनी ते पुन्हा मांडले. या बिलाने हिंदू धर्मात त्याकाळी असलेल्या कुप्रथांना दूर केले त्या प्रथांचे वर्णन पुढील प्रमाणे, हिंदू धर्मातील "मिताक्षरा" (दायभाग आणि मिताक्षरा या संस्कृत ग्रंथात वारसा हक्काबद्दल मांडणी आहे.) नुसार वारसा हक्काने संपत्ती मुलांकडेच हस्तांतरण होत असे. आंबेडकरांनी हिंदू कोड बिलात सर्वसामान्य महिलांसोबतच विधवा व तिच्या मुलींना देखील समाविष्ट केले. याचाच अर्थ हिंदू कोडबीलातून त्यांनी मुलींना मुलांबरोबरीचा वारसा हक्कात दर्जा देवू केला. हिंदू दायभाग कायद्यानुसार महिलांना तिच्या पतीची संपत्ती विकता येत नसे. अर्थात ती पुढे पतीच्या भावांकडे अथवा मुलांकडे हक्काने जात असे. यावर हिंदू कोड बीलात महिलांना तीच्या पतीच्या मालकीची संपत्ती विकण्याचा अधिकार प्रदान करण्यात आला. हिंदू धर्मात त्याकाळी असलेल्या आणखी एका कुप्रथेनुसार दत्तक घेतलेल्या मुलाला संपत्तीचा अधिकार नसे. तो अधिकार प्रदान करण्याचा हिंदू कोडबीलात मांडला. हिंदू कोड बिलात बहुपत्नीत्व प्रथेला मज्जाव करून एक पत्नीत्वाचा पुरस्कार केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dalithistorymonth.medium.com/the-hindu-code-bill-babasaheb-ambedkar-and-his-contribution-to-womens-rights-in-india-872387c53758|title=द हिंदू Code Bill — Babasaheb Ambedkar and his Contribution to Women’s Rights in India|last=Month|first=Dalit History|date=2019-04-17|website=Medium|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> संसदेच्या आत व बाहेर विद्रोहाचे वातावरण तयार झाले. सनातनी अनुयायांसह आर्य समाजी पर्यंत आंबेडकरांचे विरोधी झाले.<ref name="auto20">{{Cite web |url=https://m.thewirehindi.com/article/hindu-code-bill-controversy/6046/amp |title=आज ही के दिन 1947 में पेश हुआ हिंदू कोड बिल कट्टरपंथियों ने काटा था बवाल |website=m.thewirehindi.com |access-date=2021-04-06 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205103120/https://m.thewirehindi.com/article/hindu-code-bill-controversy/6046/amp |url-status=dead }}</ref> भारतीय स्वातंत्र्यानंतर [[जवाहरलाल नेहरू]]ंनी कायदेमंत्री डॉ. आंबेडकरांवर हिंदू वैयक्तिक कायद्यास एक समान नागरी कायद्याच्या दृष्टीने पहिले पाऊल म्हणून काम करण्याची जबाबदारी सोपविली. डॉ. आंबेडकरांनी स्वतः एक समिती स्थापन केली. ज्यात ते समितीचे अध्यक्ष होते तर सदस्य के.के. भंडारकर, के.वाय. भांडारकर, कायामंत्री जी.आर. राजगोपाल आणि बॉम्बे बारचे एस.व्ही. गुप्ते होते. इ.स. १९४७ स्वातंत्र्यपूर्व काळात विधानसभेला सादर केलेल्या मसुद्यामध्ये समितीने केवळ किरकोळ बदल केले. पण विधेयक संविधान सभेसमोर ठेवण्यापूर्वी सनातनी हिंदू नेत्यांनी 'हिंदू धर्म धोक्यात आहे' अशी ओरड सुरू केली.<ref name="auto20" /><ref name="auto5">{{Cite web|url=https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|title=हिंदू कोड बिल : महिलाओं को अधिकार दिलाने की इस ईमानदार पहल पर आरएसएस को क्या ऐतराज़ था?|first=अनुराग|last=भारद्वाज|website=Satyagrah|access-date=2021-04-06|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160726/https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांनी इ.स. १९४७ पासून सतत ४ वर्षे १ महिना २६ दिवस काम करून हिंदू कोड बिल तयार केले होते. हे बिल संसदेत [[फेब्रुवारी ५|५ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९५१|१९५१]] रोजी संसदेत मांडले. परंतु अनेक हिंदू सदस्यांसह, ज्या काही जणांनी मंत्रिमंडळात पूर्वी मंजूरी दिली होती त्यांनीही आता या बिलाला विरोध केला. ज्यांनी मंत्री मंडळात हिंदू कोड बिलास मंजूरी दिली होती ते तीन सदस्य बी.एन. राव, महामहोपाध्याय आणि गंगानाथ झा हे होत मुलतः या मसुदा समीतीचे अध्यक्ष देखील आंबेडकर असल्यामुळे हिंदू कोड बीलासाठी गठीत केलेल्या समितीची सदस्य संख्या ही डॉ. आंबेडकरांसह ३+१ अशी चार होती. आधीचे हिंदू कोड बीलास त्यांची सहमती होती परंतु डॉ. आंबेडकरांनी त्यावर कोणतीही कार्यवाही झाली नाही म्हणून नव्याने मांडलेल्या बीलाला त्या तीन सदस्यांनी देखील विरोध केला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Levy|first=Harold Lewis|date=1968|title=Lawyer-Scholars, Lawyer-Politicians and द हिंदू Code Bill, 1921-1956|url=https://www.jstor.org/stable/3053005|journal=Law & Society Review|volume=3|issue=2/3|pages=303–316|doi=10.2307/3053005|issn=0023-9216}}</ref> [[भारताचे राष्ट्रपती]] [[राजेंद्र प्रसाद]], [[भारताचे गृहमंत्री]] व [[भारताचे उपपंतप्रधान|उपपंतप्रधान]] [[वल्लभभाई पटेल]], उद्योगमंत्री [[श्यामाप्रसाद मुखर्जी]], हिंदू महासभेचे सदस्य [[मदन मोहन मालवीय]] आणि पट्टाभी सीतारामय्या यांनी विधेयकाला विरोध केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://drambedkarbooks.com/tag/hindu-code-bill/|title=Hindu Code Bill {{!}} Dr. B. R. Ambedkar's Caravan|website=drambedkarbooks.com|language=en|access-date=2018-04-02|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917022400/https://drambedkarbooks.com/tag/hindu-code-bill/|url-status=dead}}</ref> बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतीय स्त्रियांना कायद्याने हक्क, दर्जा आणि प्रतिष्ठा प्राप्त करून देण्याचा प्रयत्न हिंदू कोड बिलाच्या माध्यमातून केला होता. हे बिल सात वेगवेगळ्या घटकांशी निगडित कायद्याचे कलमात रूपांतर करू पाहणारे होते. हे सात घटक खालीलप्रमाणे : # जी व्यक्ती मृत्युपत्र न करता मृत पावली असेल अशा मृत हिंदू व्यक्तीच्या (स्त्री आणि पुरुष दोघांच्याही) मालमत्तेच्या हक्कांबाबत # मृताचा वारसदार ठरवण्याचा अधिकार # पोटगी # विवाह # घटस्फोट # दत्तकविधान # अज्ञानत्व व पालकत्व<ref name="auto5" /> या स्त्रियांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या विषयांवर संविधान सभेने ''जात, धर्म किंवा लिंगभेद करून मानवप्राण्यात कायदा भेदभाव करणार नाही, न्यायाच्या तराजूत सर्वांना एकाच मापात तोलले जाईल'' अशी घोषणा केली. या पार्श्वभूमीवर हिंदू स्त्रियांना त्याचे न्याय्य हक्क देण्यास विरोध झाला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Chandrakala|first=S.Halli.|date=मार्च २०१६ |title=Dr.B.R. Ambedkar and Hindu Code Bill, Women Measure Legislation |url=https://www.onlinejournal.in/IJIRV2I3/002.pdf|journal=Imperial Journal of Interdisciplinary Research (IJIR)|volume=|pages=१ ते ४|via=|accessdate=2018-04-02|archive-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809105846/http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I3/002.pdf|url-status=dead}}</ref> या बिलातील घटस्फोट, द्विभार्या या कलमांना सनातनी मनोवृत्तीच्या विरोधकांनी तीव्र विरोध केला. हे बील तीन+एक सदस्यांनी आधी तयार केले परंतु उर्वरित तीन सदस्यांनी पुढे त्याला विरोध केला व या बिलासाठी डॉ. आंबेडकरांनी पुढे राजीनामा दिला. इतर तीन सदस्य किंवा संविधान सभेतील अन्य सदस्यांनी त्यांना साथ दिली नाही. मात्र हे बिल आंबेडकर मंत्रीपदी असताना मंजूर होऊ शकले नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/news/india/ambedkar-resigned-as-law-minister-from-nehrus-cabinet-when-govt-refused-to-back-hindu-code-bill_1850749.html|title='Ambedkar resigned as law minister from Nehru's cabinet when govt refused to back Hindu Code Bill'|date=2016-01-31|website=Zee News|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> त्यामुळे दुःखीकष्टी होऊन आंबेडकरांनी [[२७ सप्टेंबर]] [[इ.स. १९५१]] रोजी कायदेमंत्री पदाचा राजीनामा दिला आणि नेहरूंनी तो मंजूर केला. राजीनामा दिल्यानंतर त्यावर लोकसभेमध्ये निवेदन करण्याची संधी उपसभापतींनी नाकारली. तत्कालीन नवशक्ती वृत्तपत्रात ''हिंदू कोड बिलाचा खून झाला'' अशी बातमी आली होती.<ref name="auto31" /><ref name="auto5" /><ref>दैनिक नवशक्ती दिनांक १२ ऑक्टो. १९५१ पृष्ठ ३</ref><ref>{{जर्नल स्रोत|last=Magre|first=Sunita|date=2017-12-17|title=dr babasaheb ambedkar and hindu code bill|url=https://www.researchgate.net/publication/321869023_dr_babasaheb_ambedkar_and_hindu_code_bill}}</ref> पुढे ज्या वारसा कायद्याला विरोध करण्यात आला होता तो बाजूला सारून प्रथम हिंदू विवाह कायदा हाती घेण्यात आला. हिंदू कोड बिलाचे चार वेगवेगळे भाग करून हे चार ही कायदे वेगवेगळ्या वेळी नेहरूंनी मंजूर करून घेतले. इ.स. १९५५-५६ मध्ये मंजूर झालेले चार हिंदू कायदे खालीलप्रमाणे: # हिंदू विवाह कायदा # हिंदू वारसाहक्क कायदा # हिंदू अज्ञान व पालकत्व कायदा # हिंदू दत्तक व पोटगी कायदा हे कायदे लोकसभेत मंजूर होत असताना त्याच्यांशी बाबासाहेबांचा थेट संबंध येत नव्हता, तेव्हा ते राज्यसभेत होते. हे कायदे मंजूर होणे म्हणजे भारतीय न्याय व कायदा व्यवस्थेच्या इतिहासातली एक क्रांतिकारक घटना होती असे मानले जाते. या कायद्यांनी भारतीय स्त्रियांच्या जीवनात आमूलाग्र परिवर्तन घडण्यास सुरुवात झाली. या कायद्यांनी स्त्री-पुरुषांच्या दर्जात कायद्याने समानता प्रस्थापित केली. बाबासाहेबांनी भारताचे कायदेमंत्री पदाचा राजीनामा देताना हिंदू कोड बिलाविषयी असे म्हणले होते की, “समाजातल्या वर्गावर्गातली असमानता, स्त्री-पुरुष यांच्यातली असमानता तशीच अस्पर्शित राहू देऊन, आर्थिक समस्यांशी निगडित कायदे संमत करीत जाणे म्हणजे आमच्या संविधानाची चेष्टा करणे आणि शेणाच्या ढिगारावर राजमहाल बांधण्यासारखे होय.”<ref name="auto20" /><ref name="auto5" /> == अर्थशास्त्रीय कार्य == [[चित्र:B.R. Ambedkar in 1950.jpg|left|thumb|274x274px|१९५० मधील बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकरांनी अर्थशास्त्रामध्ये अनेक पदव्या प्राप्त केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/06/ambedkars-enlightened-economics-hindi/|title=प्रबुद्ध अर्थशास्त्र : आंबेडकर और उनकी आर्थिक दृष्टि|last=स्टीफेन|first=Cynthia Stephen सिंथिया|date=2017-06-15|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2015/12/ambedkar-an-empathetic-economist-hindi/|title=आम्बेडकर : एक हमदर्द अर्थशास्त्री|last=गौहर|first=Rajesh Kumar ‘Gauher’ राजेश कुमार|date=2015-12-01|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ae57-Ao8FD0|title=SARVAVYAPI AMBEDKAR: EPISODE 11: Economist Ambedkar 2606|via=www.youtube.com}}</ref> अर्थशास्त्रामध्ये परदेशात डॉक्टरेट पदवी मिळवणारे ते पहिले भारतीय होते.<ref name=IEA>{{स्रोत पुस्तक|last=IEA|title=IEA Newsletter&nbsp;– The Indian Economic Association(IEA)|publisher=IEA publications|location=India|page=10|url=http://indianeconomicassociation.com/download/newsletter2013.pdf|chapter=Dr. B.R. Ambedkar's Economic and Social Thoughts and Their Contemporary Relevance| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016045757/http://indianeconomicassociation.com/download/newsletter2013.pdf|archivedate=16 October 2013|df=dmy-all}}</ref> त्यांनी अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणूनही शिकवणी केली होती. अर्थशास्त्रज्ञ म्हणून त्यांनी असा युक्तिवाद केला की, औद्योगिकीकरण आणि कृषीवाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेत वाढ करू शकतात. त्यांनी भारतातील प्राथमिक उद्योग म्हणून शेतीमधील गुंतवणूकीवर भर दिला. [[शरद पवार]] यांच्या मते, आंबेडकरांच्या दृष्टीकोनाने सरकारला अन्न सुरक्षा उद्दीष्ट साध्य करण्यास मदत केली.<ref name=TNN>{{स्रोत बातमी|last=TNN|title='Ambedkar had a vision for food self-sufficiency'|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Ambedkar-had-a-vision-for-food-self-sufficiency/articleshow/24170051.cms|accessdate=15 October 2013|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=15 October 2013| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017053453/http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Ambedkar-had-a-vision-for-food-self-sufficiency/articleshow/24170051.cms|archivedate=17 October 2015|df=dmy-all}}</ref> आंबेडकरांनी राष्ट्रीय आर्थिक आणि सामाजिक विकासाचे समर्थन केले. शिक्षण, सार्वजनिक स्वच्छता, समुदाय स्वास्थ्य, निवासी सुविधांना मूलभूत सुविधा म्हणून जोर दिला.<ref name=Mishra>{{स्रोत पुस्तक|last=Mishra|first=edited by S.N.|title=Socio-economic and political vision of Dr. B.R. Ambedkar|year=2010|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|isbn=818069674X|pages=173–174|url=https://books.google.com/books?id=N2XLE22ZizYC&pg=PA173&lpg=PA173&dq=the+contribution+of+Ambedkar+on+post+war+economic+development+plan+ofaIndia&source=bl&ots=rE-jG87hdH&sig=4JRU_C0-n6sfc9gRSgDoietEPEU&hl=en&sa=X&ei=2x1AUrSoF4i80QWhtoDwDg&ved=0CEoQ6AEwBQ#v=onepage&q=the%20contribution%20of%20Ambedkar%20on%20post%20war%20economic%20development%20plan%20of%20India&f=false}}</ref> त्यांनी ब्रिटिश शासनामुळे होणाऱ्या विकासाच्या नुकसानाची गणना केली.<ref name="Zelliot Ambedkar and America">{{स्रोत बातमी|last=Zelliot|first=Eleanor|title=Dr. Ambedkar and America|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/txt_zelliot1991.html|accessdate=15 October 2013|newspaper=A talk at the Columbia University Ambedkar Centenary|year=1991| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103155400/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/txt_zelliot1991.html|archivedate=3 November 2013|df=dmy-all}}</ref> त्यांनी [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रावर]] तीन पुस्तके लिहिली: '[[ईस्ट इंडिया कंपनी]]चे भारतातील प्रशासन आणि अर्थकारण', '[[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] प्रांतीय आर्थिक उत्क्रांती' आणि '[[द प्रॉब्लम ऑफ द रूपी|द प्रॉब्लम ऑफ रूपी: इट्स ओरीजीन अँड इट्स सल्यूशन]]'<ref name=autogenerated3>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/editorial/apnibaat-ambedkars-economics-15156446.html|title=अंबेडकर का अर्थशास्त्र |accessdate=८ मार्च २०२३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212223647/https://www.jagran.com/editorial/apnibaat-ambedkars-economics-15156446.html|archivedate=१२ डिसेंबर २०१८}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.onlineresearchjournals.com/aajoss/art/60.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-11-28 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102191100/http://www.onlineresearchjournals.com/aajoss/art/60.pdf |archivedate=2 November 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref name=autogenerated1>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://drnarendrajadhav.info/drnjadhav_web_files/Published%20papers/Dr%20Ambedkar%20Philosophy.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-11-28 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130228060022/http://drnarendrajadhav.info/drnjadhav_web_files/Published%20papers/Dr%20Ambedkar%20Philosophy.pdf |archivedate=28 February 2013 |df=dmy-all}}</ref> या पुस्तकांत त्यांचे भारताच्या आर्थिक व्यवस्थेसंबंधीचे मूलगामी चिंतन अंतर्भूत आहे. १९२१ नंतर आंबेडकरांनी अर्थशास्त्रज्ञ सोडून राजकारण पत्करले. === चलनाच्या सुवर्ण विनिमय पद्धतीवरील विचार व भारतीय रिझर्व बँकेची स्थापना === आपल्या ‘‘प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’‘ या पुस्तकात रुपयाच्या अवमूल्यनावर आंबेडकरांनी त्यांचे विचार मांडलेले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/b-r-ambedkar-said-currency-should-be-replaced-every-10-years-prakash/|title=B R Ambedkar said currency should be replaced every 10 years: Prakash|date=2016-11-12|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref><ref name="loksatta.com"/> स्वतंत्र भारताचे चलन हे सोन्यात असावे, असा अर्थतज्ज्ञ लॉर्ड कान्स यांनी केलेला दावा आंबेडकरांनी खोडून काढला होता. त्याऐवजी [[सुवर्ण विनिमय परिमाण]] (गोल्ड एक्सचेंज स्टँडर्ड) अमलात आणावे, अशी शिफारस आंबेडकरांनी केली. त्यासंदर्भात सन १९२५ साली स्थापन केलेल्या [[हिल्टन यंग आयोग|हिल्टन यंग आयोगापुढे]] त्यांनी साक्षही दिली. त्यानंतर सन १९३५ साली [[भारतीय रिझर्व बँक]]ेची स्थापना करण्यात आली. भारताच्या मूलभूत आर्थिक विचारांचा पाया देखील आंबेडकरांच्या आर्थिक विचारांवर घातला गेला.<ref name="loksatta.com"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/22494430.cms|title=अर्थतज्ज्ञ बाबासाहेबांचा विसर|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/hindi/special/ambedkar-jayanti-2018-calling-b-r-ambedkar-as-only-dalit-leader-is-unfair-blog-by-pavan-chaurasia/390983|title=आंबेडकर को मात्र ‘दलित-नेता’ कहना उनके साथ सबसे बड़ा अन्याय|date=2018-04-14|website=Zee News Hindi|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref> [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] येथे त्यांच्या ‘द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’ प्रबंधावरून प्रा. जॉन केन्स यांच्याशी मतभेद झाले होते. चलन आणि संबंधित विषयावर त्यावेळी प्रा. केन्स हे जागतिक पातळीवरील अंतिम अधिकारी समजले जात. प्रा. केन्स हे ''चलनाच्या मूल्यासाठी सुवर्ण विनिमय पद्धतीचाच अवलंब करावयास हवा'', या मताचे होते. सुवर्ण विनिमय पद्धतीत देशाच्या चलनाच्या मूल्याची सांगड ही सोन्याच्या मूल्याशी घातली जाते. या पद्धतीचा अवलंब करणारे देश आपल्या कागदी चलनाचे रूपांतर निश्चित दराने सोन्यामध्ये करून ठेवतात. तसेच अशा देशांत सोन्याची किंमत सरकार निर्धारित करते. परंतु सुवर्ण प्रमाण पद्धतीत मात्र प्रत्यक्ष चलनात काही प्रमाणात सोने वापरले जाते. पारतंत्र्यातील भारतात सुवर्ण विनिमय पद्धतीने रुपयाची हाताळणी केली जावी असे ब्रिटिश सरकार आणि प्रा. केन्स व इतरांचे मत होते. आंबेडकरांचे म्हणणे होते की, सुवर्ण विनिमय प्रमाण पद्धतीत चलनस्थैर्य येऊ शकत नाही. प्रा. केन्स आणि त्यांच्या मताचा पुरस्कार करणाऱ्या इतरांना वाटत होते की सुवर्ण विनिमय प्रमाण पद्धतीत रुपयाची किंमत आपोआपच स्थिर होऊ शकेल. आंबेडकरांना ते अमान्य होते. आपले मत सिद्ध करण्यासाठी आंबेडकरांनी इ. स. १८०० ते १८९३ या काळातील चलनमूल्यांचा धांडोळा घेतला. त्यातून मिळालेल्या दाखल्यांच्या आधारे त्यांनी साधार दाखवून दिले की, भारतासारख्या अविकसित देशात सुवर्ण विनिमय पद्धती अयोग्य आहे. शिवाय या पद्धतीत चलनवाढीचाही धोका असतो असा युक्तिवाद त्यांनी केला आणि ब्रिटिश सरकारवर थेट आरोप केला. आंबेडकरांच्या मते सुवर्ण विनिमय पद्धतीचा अवलंब करून ब्रिटिश सरकार रुपयाची किंमत कृत्रिमरीत्या चढी ठेवत असून, त्यामागे ब्रिटनमधून भारतात निर्यात करणाऱ्यांना जास्तीत जास्त नफा कसा होईल हाच विचार आहे.<ref name="loksatta.com"/> आंबेडकरांनी रुपयाच्या अवमूल्यनाची मागणी केली. ''रुपयाची सर्वसाधारण क्रयशक्ती जोपर्यंत आपण स्थिर करीत नाही तोपर्यंत रुपयाची किंमत अन्य कोणत्याही मार्गाने स्थिर होऊ शकत नाही. विनिमय पद्धतीत चलनाच्या दुखण्याची लक्षणे तेवढी कळू शकतात, तीत उपचार होऊ शकत नाहीत.’' ब्रिटिश सरकारने चलनाचा तिढा सोडवण्यासाठी [[रॉयल कमिशन]]ची स्थापना केली. या कमिशनसमोर आंबेडकरांनी दिलेल्या साक्षीत ''आपल्याला दोनच गोष्टी विचारात घ्याव्या लागतील. एक म्हणजे आपला विनिमयाचा दर आपण निश्चित करावा का? आणि केला तर अन्यांच्या तुलनेत त्याचे गुणोत्तर काय असावे?'' हे दोन प्रश्न मांडले. या वादात आंबेडकरांनी विनिमय दरनिश्चितीपेक्षा भाववाढ नियंत्रणास महत्त्व दिले. आंबेडकरांनी त्यावेळी यासंदर्भात जे काही लिखाण केले, प्रश्न उपस्थित केले, त्यातूनच अर्थव्यवस्थेच्या अत्यंत केंद्रस्थानी असलेली 'रिझव्‍‌र्ह बँक ऑफ इंडिया' ही एक संस्था जन्माला आली.<ref name="loksatta.com">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/dr-dr-babasaheb-ambedkar-as-an-economist-1225190/|title=Latest Marathi News- Breaking News Today &#124; Read Marathi Batmya from Maharashtra, India ब्रेकींग मराठी न्यूज at https://loksatta.com/|date=10 एप्रि, 2016}}</ref> [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]]ेची स्थापना आंबेडकरांच्या विचारांवर झालेली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-important-facts-of-dr-bhimrao-ambedkar/288606|title=Zee जानकारी : किसने रची थी डॉ. अंबेडकर के बारे में भ्रम फैलाने की साजिश|date=2016-04-15|website=Zee News Hindi|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref>'' ब्रिटिश सरकारने सर हेन्री फाउलर यांच्या नेतृत्वाखाली फाउलर समिती नावाने भारतीय चलन समिती नेमली होती. आंबेडकरांनी यावर टीका केली होती.<ref name="loksatta.com"/> === स्वदेशी-विदेशी मालाबद्दल विचार === आंबेडकरांनी चलन व्यवस्थापन या विषयावर तसेच कररचनेपासून शेती ते स्वदेशी-परदेशी वादापर्यंत अनेक मुद्द्यांवर भाष्य केलेले आहे. {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> “स्वदेशी माल उत्पन्न करून हा दरिद्री देश सधन होईल अशी प्रवचने सांगणाऱ्या तारवठलेल्या स्वदेशी अर्थशास्त्रज्ञांनी लक्षात घ्यायला हवे की, परदेशी माल आयात होतो याचे कारण तो कमी किमतीत मिळतो. तसाच माल स्वदेशात उत्पन्न होत नाही. याचे कारण तो अधिक भावाचा पडल्यामुळे व्यापारात परदेशी मालापुढे त्याचा टिकाव लागत नाही. त्याचा टिकाव लागावा म्हणून परदेशी मालास अटकाव करा, या महामंत्राचा जप चालला आहे. पण परदेशी मालास अटकाव झाल्यास लोकांस अधिक भावाचा स्वदेशी माल विकत घेणे भाग पडेल याचा विचार करावा कोणी? असे केल्याने देशाचे कल्याण होईल, असे म्हणण्याऐवजी देशातील भांडवलवाल्यांचे कल्याण होईल. कारण अनियंत्रित व्यापार पद्धतीत मिळत असलेला स्वल्प भावाचा माल नियंत्रित व्यापार पद्धतीत गोरगरीबांना अधिक दाम देऊन विकत घ्यावा लागणार आहे. यात त्यांची होणारी नागवण ‘स्वदेशी’ या लाडक्या शब्दाने भरून निघेल असे मानून ते समाधान पावतील असे संभवत नाही. सुसंपन्नतेचा हा स्वदेशी मार्ग त्यांना भोवेल.” </poem> |salign=right |author= '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' <br /> ‘[[मूकनायक]]’ या नियतकालिकात २८ फेब्रुवारी १९२० रोजी |source= <ref name="loksatta.com"/> }} === वित्त आयोग === कायदेमंत्री असताना आंबेडकरांनी इ.स. १९५१ मध्ये तात्त्विक आधार त्यांच्या ''इव्होल्यूशन ऑफ प्रोव्हिन्शियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया'' या प्रबंधाचा आधार घेउन भारतीय [[वित्त आयोग]]ाची स्थापना केली. याला नंतर वित्तच्या ऊर्ध्व आणि क्षैतिज संतुलन समस्येच्या समाधानासाठी संविधानाच्या कलम २८० मध्ये घालण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://doj.gov.in/page/about-dr-b-r-ambedkar|title=About Dr. B. R. Ambedkar {{!}} Department of Justice {{!}} Ministry of Law & Justice {{!}} GoI|संकेतस्थळ=doj.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/b-r-ambedkar-facts-1100782-2017-12-05|title=Remembering B R Ambedkar: Facts about the principal architect of the Constitution of India|last=DelhiDecember 5|पहिले नाव=India Today Web Desk New|last2=December 5|first2=2017UPDATED:|संकेतस्थळ=India Today|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=Ist|first3=2017 18:13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_assembly_debates/volume/9/1949-08-10|title=Constitution of India|website=www.constitutionofindia.net|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=N2XLE22ZizYC&pg=PA176&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEIQzAE#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=Socio-economic and Political Vision of Dr. B.R. Ambedkar|last=Mishra|first=S. N.|date=2010|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-674-9|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=riTiTry4U3EC&pg=PA100&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEILzAB#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=Dr. Ambedkar and Social Justice|last=Chitkara|first=M. G.|date=2002|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-352-0|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=X_iBDwAAQBAJ&pg=PA26&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEIXTAI#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=January 2019 Exams Exclusive|last=Sharma|first=Dheeraj|last2=Exclusive|first2=Exams|date=2019-01-02|publisher=DHEERAJ SHARMA|language=en}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/06/ambedkars-enlightened-economics/|title=Ambedkar’s ‘enlightened economics’|last=स्टीफेन|first=Cynthia Stephen सिंथिया|date=2017-06-15|website=Forward Press|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/nation/birth-day-special-story-on-doctor-bhim-rao-ambedkar-1341320.html|title=वक्त से आगे थे बाबा साहेब, ऐसे मिला था 'आंबेडकर' उपनाम|website=News18 India|access-date=2021-06-05|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227162832/https://hindi.news18.com/news/nation/birth-day-special-story-on-doctor-bhim-rao-ambedkar-1341320.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/education/story/bhimrao-ambedkar-birth-anniversary-know-works-of-ambedkar-for-india-tedu-651432-2019-04-14|title=जानें- अंबेडकर के वो काम, जिन्हें हमेशा याद रखेगा हिंदुस्तान|website=आज तक|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/delhi/power-road-and-water-delhi/dr-ambedkar-was-the-foundation-of-the-international-centre/articleshow/47030994.cms|title=डॉ आंबेडकर इंटरनैशनल सेंटर का हुआ शिलान्यास|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pranabmukherjee.nic.in/sph040914.html|title=श्री प्रणब मुखर्जी: भारत के पूर्व राष्ट्रपति|website=pranabmukherjee.nic.in|access-date=2021-06-05}}</ref> === सरकारांमधील कर निर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे वाटप === ब्रिटिश राजवटीतील ''सरकार आणि प्रांतीय सरकारांमधील कर निर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे वाटप'' या विषयावर आंबेडकरांनी पीएच.डी शोधप्रबंध [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठात]] सादर केला होता. त्या प्रबंधात त्यांनी कर उत्पन्न वाटपात कशी सुधारणा करता येईल त्यावर विचार मांडले होते. त्यांच्या या संशोधनाच्या आधारावरच भारतीय करनिर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे केंद्र आणि राज्यातील वाटपाचे सूत्र तयार करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/161385/10/10_chapter%204.pdf|title=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET}}</ref> १३व्या योजना आयोगाने सुद्धा आंबेडकरांच्या कर उत्पन्न वाटपाच्या तत्त्वावर धोरणे आखली आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://openbudgetsindia.org/dataset/ee6bfb93-c336-4bc3-b92b-e91304fbdd3b/resource/51ab5bbf-86a0-4179-9cf3-fe5837f2f0e5/download/plan-summary.pdf|title=plan-summary.pdf|access-date=2020-12-04|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303230529/https://openbudgetsindia.org/dataset/ee6bfb93-c336-4bc3-b92b-e91304fbdd3b/resource/51ab5bbf-86a0-4179-9cf3-fe5837f2f0e5/download/plan-summary.pdf|url-status=dead}}</ref> == काश्मीर समस्येवरील विचार == [[भारतीय जनता पक्ष]]ाचे सदस्य सांगतात की आंबेडकरांनी भारतीय संविधानाची [[कलम ३७०]]चा विरोध केला होता, ज्याद्वारे [[जम्मू आणि काश्मिर]] राज्याला विशेष दर्जा दिला होता आणि याला त्यांच्या इच्छेविरुद्ध संविधानात सामील केले गेले.<ref name=Sehgal>{{cite book |last=Sehgal |first=Narender |title=Converted Kashmir: Memorial of Mistakes |year=1994 |publisher=Utpal Publications |location=Delhi |chapter-url=http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html |accessdate=17 September 2013 |chapter=Chapter 26: Article 370 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905070936/http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html |archivedate=5 September 2013}}</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/b-r-ambedkar-was-not-in-favour-of-article-370-raghubar-das/articleshow/70559092.cms B R Ambedkar was not in favour of Article 370: Raghubar Das] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902232425/https://timesofindia.indiatimes.com/india/b-r-ambedkar-was-not-in-favour-of-article-370-raghubar-das/articleshow/70559092.cms |date=2 September 2019 }}, The Times of India, 6 August 2019.</ref><ref>[https://www.dailyexcelsior.com/ambedkar-opposed-idea-for-special-status-provision-of-jk-at-planning-stage-itself-meghwal/ Ambedkar opposed idea for special status provision of J&K at planning stage itself: Meghwal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821181040/https://www.dailyexcelsior.com/ambedkar-opposed-idea-for-special-status-provision-of-jk-at-planning-stage-itself-meghwal/ |date=21 August 2019 }}, Daily Excelsior, 14 August 2019.</ref> डॉ. पी.जी. ज्योतिकर यांच्या 'व्हिजनरी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर' या इंग्रजी पुस्तकानुसार, [[जम्मू आणि काश्मिर]]ला विशेष दर्जा देण्यास डॉ. आंबेडकरांचा विरोध होता.<ref name="auto44">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49292671|title=काश्मीरच्या कलम 370 चे नक्की जनक कोण? नेहरू की पटेल?|last=मकवाना|first=जय|date=2019-08-10|work=BBC News मराठी|access-date=2020-04-09|language=mr}}</ref> [[आरएसएस]]चे माजी प्रचारक [[बलराज मधोक]] यांच्यानुसार, जम्मू व काश्मिरच्या मुद्द्यावर आंबेडकरांनी काश्मिरी नेता [[शेख अब्दुल्ला]] यांना सांगितले होते की, "भारताने काश्मीरच्या सीमेचे रक्षण करावे, तेथील रस्ते तयार करावे, काश्मीरला अन्नपुरवठा पुरवठा करावा तसेच भारताच्या बरोबरीचा दर्जा मिळावा, अशी जर तुमची इच्छा असेल तर माझा [[कलम ३७०]]ला विरोध आहे. तसेच भारत सरकारकडे काश्मीरबद्दल मर्यादीत अधिकार असावे आणि भारतीय नागरिकांना काश्मीरमध्ये कोणतेच अधिकार नसावे. जर तुम्ही अशा प्रस्तावावर माझी मंजूरी घेत असाल तर मी भारताचा कायदा मंत्री म्हणून या प्रस्तावाला कधीच मान्यता देणार नाही."<ref name=Jamanadas>{{cite web |last=amanadas |first=Dr. K. |title=Kashmir Problem From Ambedkarite Perspective |url=http://www.ambedkar.org/jamanadas/KashmirProblem1.htm |publisher=ambedkar.org |accessdate=17 September 2013 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004225153/http://www.ambedkar.org/jamanadas/KashmirProblem1.htm |archivedate=4 October 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Sehgal|first=Narender|title=Converted Kashmir: Memorial of Mistakes|year=1994|publisher=Utpal Publications|location=Delhi|url=http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html|accessdate=17 September 2013|chapter=Chapter 26: Article 370| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905070936/http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html|archivedate=5 September 2013|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|last=Tilak |title=Why Ambedkar refused to draft Article 370 |url=http://india.indymedia.org/en/2003/08/6710.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207095529/http://www.india.indymedia.org/en/2003/08/6710.shtml |archive-date=7 February 2004 |publisher=Indymedia India |accessdate=17 September 2013 }}</ref> आंबेडकरांच्या भूमिकेमुळे नाराज झालेले शेख अब्दुल्ला जवाहरलाल नेहरूंकडे गेले. नेहरूंनी [[गोपाळस्वामी अय्यंगार]] यांना कलम ३७०चा मसुदा तयार करायला सांगितले. अय्यंगार बिनखात्याचे मंत्री होते. ते तत्कालीन संविधान सभेचे सदस्य होते. तसेच काश्मीरचे माजी दिवाणही होते.<ref name="auto44" /><ref>{{Cite book|title=व्हिजनरी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=ज्योतिकर|first=डॉ. पी. जी.|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=१५६ व १५७|language=इंग्लिश}}</ref> जनसंघाचे माजी अध्यक्ष व आरआरएसचे कार्यकर्ता [[बलराज मधोक]] यांनी त्यांच्या आत्मचरित्रात 'विभाजित काश्मीर आणि राष्ट्रवादी डॉ. आंबेडकर' या नावाने एक लिहिलेल्या प्रकरणात "ते (आंबेडकर) इतर कुठल्याही नेत्यापेक्षा अधिक राष्ट्रवादी होते आणि इतर बुद्धिजिवींपेक्षा जास्त सुशिक्षित होते, असे मला वाटते." असे लिहिले आहे.<ref name="auto44" /> आंबेडकरवादी प्रतीक टेंभुर्णे यांच्या मते आंबेडकरांच्या निधनाच्या चार दशकानंतर इ.स. १९९१ मध्ये [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]]ाच्या ''तरुण भारत'' या प्रकाशनामध्ये ही अभिरुचि पहिल्यांदा समोर आली. याच्या सत्यतेची पुष्टी झालेली नाही.<ref>Subhash Gatade, [https://www.newsclick.in/shyama-prasad-mukherjees-role-official-myths-jk-busted Shyama Prasad Mukherjee’s Role: Official Myths on J&K Busted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821172453/https://www.newsclick.in/shyama-prasad-mukherjees-role-official-myths-jk-busted |date=21 August 2019 }}, News Click, 11 August 2019.</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://satyagrah.scroll.in/article/131098/kashmir-370-br-ambedkar-bayaan-sach|title=बीआर अंबेडकर का हवाला देकर धारा 370 हटाने के फैसले को सही बताना कितना सही है?|last=कुमार|पहिले नाव=दुष्यंत|संकेतस्थळ=Satyagrah|भाषा=hi-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-17|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217092038/https://satyagrah.scroll.in/article/131098/kashmir-370-br-ambedkar-bayaan-sach|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरचरित्रकार [[धनंजय कीर]] यांच्यानुसार, जेव्हा एका संवाददाता संमेलनामध्ये आंबेडकरांना विचारले गेले की, कलम ३७० ने काश्मिर समस्येचे निरसन करण्यास मदत केली आहे का, तेव्हा त्यांनी उत्तर दिले की काश्मीरकडून भारताला सैन्य आणि अन्य आवश्यक सेवा प्रदान करण्याची अपेक्षा करणे अनुचित होते परंतु यासोबत विलय झालेला नाही.<ref>Soumyabrata Choudhury, [https://www.news18.com/news/opinion/opinion-the-story-of-ambedkars-scepticism-on-article-370-is-only-half-told-2262893.html Opinion: The Story of Ambedkar's Scepticism on Article 370 is Only Half Told] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821172453/https://www.news18.com/news/opinion/opinion-the-story-of-ambedkars-scepticism-on-article-370-is-only-half-told-2262893.html |date=21 August 2019 }}, News18, 9 August 2019.</ref> आंबेडकर नेहरूंच्या परराष्ट्रनीतीवर असमाधानी होते.<ref name="auto10">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६३|language=मराठी}}</ref> स्वातंत्र्यानंतरच्या लगेचच्या काळात भारताच्या ३५० कोटी रुपये वार्षिक उत्पन्नापैकी १८० कोटी रुपये केवळ सैन्यावर खर्च होत होता. सैन्यावरील प्रचंड खर्च कमी करायचा असेल तर आंबेडकरांच्या मतानुसार काश्मीरची फाळणी करणे, हा एक उपाय आहे. आंबेडकरांनी असा विचार मांडला की, ज्याप्रमाणे भारताची फाळणी करताना हिंदू बहुसंख्य भाग भारताकडे ठेवला आणि मुस्लिम बहुसंख्य भाग पाकिस्तानला दिला, त्याप्रमाणे हिंदू बहुसंख्य व बौद्ध बहुसंख्य असलेला काश्मिरचा भाग भारताला घ्यावा आणि मुस्लिम बहुसंख्य असलेला काश्मिरचा भाग पाकिस्तानला द्यावा. वाटल्यास युद्धबंदी भाग, काश्मिर खोरे आणि जम्मू-लडाख असे काश्मिरचे तीन भाग करावेत व त्या तिन्ही भागांत स्वतंत्रपणे सार्वत्रिक मतदान घेऊन घेऊन निर्णय करण्यात यावा. काश्मिरचे तीन भाग करून तीन भागात स्वतंत्रपणे सार्वमत घेण्याऐवजी जर संपूर्ण काश्मिरमध्ये सार्वमत घेण्यात आले तर काश्मिरमधील हिंदूंना व बौद्धांना त्यांच्या इच्छेविरुद्ध मुस्लिमांबरोबर पाकिस्तानात जावे लागेल आणि त्यांना पूर्व बंगालमधील हिंदूंप्रमाणे असह्य त्रास सहन करावा लागेल.<ref name="auto10"/> == संविधान निर्मितीतील योगदान == {{मुख्य|भारताचे संविधान|भारताची संविधान सभा}} [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar Chairman, Drafting Committee of the Indian Constitution with other members on Aug. 29, 1947.jpg|thumb|right|300px|भारतीय संविधान सभेच्या मसूदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समवेत समितीच्या इतर सदस्यांचे २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी घेतलेले छायाचित्र. बसलेल्यापैंकी डावीकडून – एन. माधवराव, सय्यद सदुल्ला, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (अध्यक्ष), अल्लादी कृष्णास्वामी अय्यर, सर बेनेगल नरसिंह राव. उभे असलेल्यापैंकी डावीकडून — एस.एन. मुखर्जी, जुगल किशोर खन्ना व केवल कृष्णन]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar, chairman of the Drafting Committee, presenting the final draft of the Indian Constitution to Dr. Rajendra Prasad on 25 November, 1949.jpg|thumb|right|300px|घटनाकार [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] [[भारताचे संविधान]] संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]] यांना सूपुर्द करतांनाचे छायाचित्र, [[२६ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९४९|१९४९]]]] {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem>“डॉ. आंबेडकरांनी आपल्या सोबत विद्वता, कल्पनाशक्ती, तर्कनिष्ठा व वक्तृत्व आणि अनुभव पणास लावले, अतिशय क्लिष्ट अशा प्रकारच्या प्रश्नांवर देखील अतिशय दुर्लभ अशी त्यांची पकड होती आणि अशावेळी अतिशय प्रभावीपणे तिकतेच सुलभपणे ते मते मांडीत. जगातल्या सर्व सुधारलेल्या राष्ट्रांच्या घटनात्मक कायद्यांचे व त्यांच्या अंमलबजावणीचे त्यांना प्रचंड ज्ञान होते. तसेच १९३५च्या कायद्याचे बारकावेही त्यांना माहित होते, घटनेचा मसुदा चर्चिला जात असताना उद्भवलेल्या कोणत्याही टीकेला ते स्पष्ट आणि सुटसुटीतपणे स्पष्टीकरण देत. त्यांनी उत्तरे दिल्यानंतर सदस्यांच्या मनातील संदेश, गोंधळ, असंदिग्धपणा यांचे ढग नाहीसे होत. तर्कस्पष्ट युक्तिवाद, प्रभावी आणि सर्वांना समजणारे स्पष्टीकरण, कोणत्याही मुद्याला तात्काळ प्रतिवाद करून वाद संपुष्टात आणण्याची हातोटी त्यांच्याशिवाय [संविधान सभेच्या] अन्य कोणत्याही सदस्यात नव्हती. हे सारे करीत असताना विरोधकाने एखादा रास्त मुद्दा मांडला तर तो समजून घेऊन स्वीकारण्याचा उदारपणा देखील त्यांच्यात होता. म्हणूनच त्यांना आधुनिक मनू अथवा भारतीय राज्यघटनेचे जनक म्हणतात, ते साजेसेच आहे.” </poem> |salign=right |author= '''एस.व्ही. पायली''' <br /> जेष्ठ घटनातज्ज्ञ |source=<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=संविधान सभेतील भाषणे आणि चर्चा|last=|first=|publisher=युगसाक्षी प्रकाशन|year=|isbn=|location=नागपूर|pages=२१}}</ref> }} आंबेडकर जातिव्यवस्थेच्या विरोधात लढत होते, यासोबतच भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातही त्यांचा सहभाग होता. ते सर्व भारतीय समाजांच्या विकासासाठी कार्यरत होते. इ.स. १९३० ते १९३२ दरम्यान झालेल्या गोलमेज परिषदांमध्ये त्यांनी अस्पृश्यांच्या हक्कांची आणि भारताच्या स्वातंत्र्याची मागणी केली होती. पहिल्या गोलमेज परिषदेतील आंबेडकरांचे भाषण ऐकल्यानंतर महात्मा गांधींनी त्यांना "उच्च दर्जाचे देशभक्त" म्हणले आहे. आपल्या पी.एचडी. व डीएससी प्रबंधांतूनही त्यांनी ब्रिटिशांनी भारताच्या चालवलेल्या आर्थिक शोषणाचे विस्तृत विश्लेषण केलेले आहे. आंबेडकरांवर मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून भारतीय संविधानाच्या निर्मितीची जबाबदारी सोपवली गेली होती. याशिवाय संविधान सभेच्या मूलभूत अधिकार समिती, अल्पसंख्यांक उपसमिती, सल्लागार समिती, ध्वज समिती, संघराज्य अधिकार समिती, संघराज्य घटना समिती व प्रांतिक घटना समिती अशा अनेक समित्यांवर सदस्य म्हणूनही आंबेडकरांनी काम केले.<ref>{{Cite book|title=भारताची राज्यघटना आणि प्रशासन|last=कोळंबे|first=रंजन|publisher=भगीरथ प्रकाशन, द्वितीय आवृत्ती|year= २०१९|isbn=|location=पुणे|pages=१३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/lekha-news/the-formation-of-the-constitution-guidelines-and-dr-ambedkar-1225205/|title=संविधाननिर्मिती, मार्गदर्शक तत्त्वे व डॉ. आंबेडकर|दिनांक=2016-04-10|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीत मोठा सहभाग असल्यामुळे आंबेडकरांना ''भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार'' किंवा ''भारतीय संविधानाचे निर्माते'' म्हणले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://hindi.theprint.in/opinion/why-dr-ambedkar-is-called-the-creator-of-indian-constitution/100030/|title=डॉ. आंबेडकर को भारतीय संविधान का निर्माता क्यों कहा जाता है|last=|first=|date=|work=The Print Hindi|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://aajtak.intoday.in/education/story/constitution-day-samvidhan-divas-26-november-dr-bhim-rao-ambedkar-tedu-1-1140319.html|title=Constitution Day: ऐसे बना था भारत का संविधान, डॉ. अंबेडकर ने निभाया अहम रोल|संकेतस्थळ=aajtak.intoday.in|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> एप्रिल १९४६ मध्ये नवीन प्रांतिक सरकारांच्या कामकाजाला सुरुवात झाली. ब्रिटिश सरकारने भारताचा स्वातंत्र्य देऊ केले होते आणि स्वतंत्र भारताचा राज्यकारभार संविधानानुसार होत राहावा, म्हणून निवडून आलेल्या मध्यवर्ती व प्रांतिक कायदेमंडळांनी काही प्रतिनिधी निवडून संविधान समिती तयार करावी आणि त्या समितीने भारताची राज्यघटना तयार करण्याचे काम सुरू करावे, असे सुचवले होते. त्याचप्रमाणे मध्यवर्ती व प्रांतिक कायदेमंडळांनी संविधान समितीचे प्रतिनिधी निवडण्याचे काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२६ व २२७|language=मराठी}}</ref> १६ मे, १९४६ रोजी भारतमंत्री पेथिक लॉरेन्स, [[स्टॅफर्ड क्रिप्स]] आणि ए.व्ही. अलेक्झांडर या [[इंग्लडची संसद|ब्रिटनच्या मंत्रिमंडळाने]] भारतातील घटना परिषदेच्या (संविधान समितीच्या) निवडणूक प्रक्रियेचा तपशील जाहीर केला. त्यानुसार घटना परिषदेची निवडणूक प्रांतीय विधानसभांच्या सदस्यांनी केलेल्या मतदानानुसार जुलै १९४६मध्ये पार पडली. घटना परिषदेच्या एकूण २९६ सदस्यांपैकी १७५ सदस्य [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे तर ३० काँग्रेसच्या पाठिंब्यावर निवडून आले होते. [[अखिल भारतीय मुस्लिम लीग|मुस्लिम लीगतर्फे]] निवडून आलेल्या ७३ सदस्यांनी घटनापरिषदेवर बहिष्कार घातल्यामुळे उरलेल्या २२३ सदस्यांमध्ये काँग्रेस पुरस्कृत सदस्य एकूण २०५ होते. त्यामुळे घटना परिषदेवर काँग्रेसचे प्रभुत्व होते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६०|language=मराठी}}</ref> मुंबई कायदेमंडळात आंबेडकरांच्या [[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]चे निवडून आलेले सभासद नव्हते. त्यामुळे आंबेडकर काँग्रेसच्या सहकार्याशिवाय मुंबई कायदेमंडळातून घटना समितीचे प्रतिनिधी सभासद होऊ शकत नव्हते. मुंबई कायदेमंडळाच्या काँग्रेसच्या सभासदांनी घटना समितीचे सभासद म्हणून बॅ. [[मुकुंद जयकर]] आणि [[क.मा. मुन्शी]] या दोघांची निवड केली. त्यामुळे आंबेडकरांना [[बंगाल प्रांत|बंगाल प्रांताच्या]] कायदेमंडळातील सभासदांचे सहकार्य घ्यावे लागले. आंबेडकरांनी बंगालमधून निवडून येण्याचा प्रयत्न केला. तेथे सर्व [[हिंदू|हिंदूंसाठी]] १८ जागा, [[मुसलमान|मुसलमानांसाठी]] ३३ जागा, [[अँग्लो-इंडियन]] १, [[ईस्ट इंडियन|भारतीय ख्रिश्चनांसाठी]] प्रत्येकी १ जागा आणि अनुसूचित जातीसाठी ७ जागा अशा एकूण ६० जागा होत्या. घटना परिषदेतील सदस्यांची निवडणूक प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व पद्धतीनुसार घेण्यात आली. बंगालमधून घटना परिषदेत निवडून येण्यासाठी पहिल्या क्रमांकाची पसंतीची चार मते असा 'कोटा' ठरविण्यात आला. आंबेडकरांना पहिल्या क्रमांकाच्या पसंतीची पाच मते मिळाल्यामुळे ते विजयी झाले. भारतमंत्री पेथिक लॉरेन्स यांनी पंतप्रधान [[क्लेमेंट ॲटली|क्लेमंट ॲटलींना]] लिहिलेल्या पत्रात म्हणले आहे की, "बंगालमधील दलितवर्गीयांवर डॉ. आंबेडकरांचा प्रभाव आहे. ते कोणीही नाकारणार नाही. बंगाल विधानसभेत अनुसूचित जातीचे २५ सदस्य आहेत. या सर्व उमेदवारांनी डॉ. आंबेडकरांना मते दिली, त्याच सोबत काही अँग्लो-इंडियन सदस्यांनीही त्यांना मते दिली आहेत. डॉ. आंबेडकर बंगालमधून घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून निवडून आले." या निवडणूकीत काँग्रेस सदस्यांनी आंबेडकरांना सहकार्य केले नव्हते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६० व ६१|language=मराठी}}</ref> बॅ. [[जोगेंद्रनाथ मंडल]] व काही मुस्लिम लीगच्या सभासदांनी सुद्धा आंबेडकरांना मते दिली व ते घटना समितीचे सभासद म्हणून निवडून येण्यात यशस्वी झाले. त्यांनी काँग्रेसचे उमेदवार सरतचंद्र बोस यांचा पराभव केला होता.<ref name="auto30">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२७|language=मराठी}}</ref> एप्रिल १९४६ मध्ये नवीन प्रांतिक सरकारांच्या कामकाजाला सुरुवात झाली. भारतात येऊन आपले कार्य करून इंग्लंडला परत गेलेल्या [[क्रिप्स मिशन]] आणि कॅबिनेट मिशन यांची स्वातंत्र्य होऊ घातलेल्या भारतात अस्पृश्यांचे स्वतंत्र राजकीय हक्कांकडे दुर्लक्ष केले असे वाटल्यामुळे अस्पृश्यांच्या राजकीय भवितव्याबाबत आंबेडकरांना चिंता वाटू लागली. याविषयी आंबेडकरांनी ब्रिटनचे पंतप्रधान [[क्लेमेंट ॲटली|ॲटली]] यांना तार पाठवली आणि अस्पृश्यांच्या राजकीय अस्तित्त्वासाठी न्याय्य मागण्या मान्य करण्याची विनंती केली. अस्पृश्यांना मताधिकार मिळवण्यात ते यशस्वी झाले होते. आंबेडकरांनी ''अस्पृश्यांना राजकीय अस्तित्त्व असावे'' या आशयाचे एक सविस्तर निवेडन तयार करून पंतप्रधान ॲटली, [[मजूर पक्ष|मजूर पक्षाच्या]] इतर नेत्यांना व हुजूर पक्षाचे नेते [[विन्स्टन चर्चिल]] यांना पाठवले. मात्र याचे उत्तर आले नाही. आंबेडकर दुसरे निवेदन घेउन इ.स. १९४६ मध्ये विमानाने [[दिल्ली]]हून [[कराची]]ला आणि कराचीहून लंडन गेले. लंडनमध्ये ते पंतप्रधान ॲटली, भारतमंत्री लॉर्ड पॅथिक लॉरेन्स, विरोधी पक्षनेते चर्चिल, आणि मजूर, [[हुजूर पक्ष|हुजूर]] व [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] या तिन्ही पक्षांच्या प्रमुख नेत्यांना भेटले. त्या सर्वांना छापील निवेदन दिले, आणि अस्पृश्यांची सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक व राजकीय स्थिती सुधारण्यासाठी स्वतंत्र भारतात अस्पृश्यांना विशेष राजकीय हक्क ब्रिटिश सरकारकडून मिळणे आवश्यक असल्याचे सांगत राहिले. आंबेडकरांची [[विन्स्टन चर्चिल]] यांच्याशी भेट त्यांच्या [[केंट]]मधील वेस्टर्नहॅम येथील राहण्याच्या ठिकाणी झाली होती. त्यांनी चर्चिल बरोबर अस्पृश्योद्धाराच्या प्रश्नांवर चर्चा केली व चर्चिल यांनी आपला हुजूर पक्ष शक्य तितके सहकार्य करील, असे आश्वासन दिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२८-२२९|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर १५ नोव्हेंबर, १९४६ रोजी मुंबईला पोहोचले. तोपर्यंत भारतात २० ऑक्टोबर, १९४६ रोजी मध्यवर्ती सरकारच्या मंत्रिमंडळाचा शपथविधी झाला होता. घटना समितीचे कामकाज सुरू झाल्यावर आंबेडकरांनी त्यात भाग घेतला. घटना समितीच्या १० डिसेंबर १९४६ च्या बैठकीत डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]] यांची घटना समितीचे अध्यक्ष म्हणून निवड करण्यात आली. ११ डिसेंबर पासून घटना समितीच्या बैठका सुरू झाल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२९|language=मराठी}}</ref> १३ डिसेंबर १९४६ रोजी घटना समितीच्या बैठकीत घटना समितीच्या कार्याचे ध्येय आणि साध्य स्पष्ट करणारा ठराव भारताचे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांनी मांडला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२९-२३०|language=मराठी}}</ref> २० जानेवारी १९४७ रोजी नेहरूंचा ठराव मान्य करण्यात आला. भारताला स्वतंत्र देण्याचे काम तत्परतेने व्हावे म्हणून ब्रिटिश सरकारने २४ मार्च १९४७ रोजी [[लॉर्ड वेव्हेल]]च्या जागी [[लुई माउंटबॅटन|लॉर्ड लुई माऊंटबॅटन]] यांना भारताचा व्हाईसरॉय म्हणून नियुक्त केले. ब्रिटिश सरकार जून १९४७ च्या सुमारास (अखंड किंवा विभाजित) भारताला पूर्ण स्वातंत्र्य देण्याच्या विचारात होते.<ref name="auto37">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३१|language=मराठी}}</ref> सुरुवातीला भारतातील बरीच संस्थान स्वतंत्र राहू इच्छित होती. कारण ब्रिटिश सरकार व कॅबिनेट मिशनने भारतातील संस्थानिकांना आपल्या इच्छेप्रमाणे स्वतंत्र राहावे किंवा भारतीय संघराज्यात विलीन व्हावे या मताचे होते. आंबेडकरांनी १८ जून १९४७ रोजी एक पत्रक काढून अखंड भारतातील संस्थानिकांना सुचवले की, संस्थानिकांना आपली संस्थाने स्वतंत्र भारतात विलीन करावीत आणि तसे करणेच त्यांच्या हिताचे आहे. अशा आशयाचे आंबेडकरांचे पत्रक '[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]'च्या १८ जून १९४७ च्या अंकातही प्रसिद्ध झाले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३१ व २३२|language=मराठी}}</ref> माऊंटबॅटनने एक समिती स्थापन केली ज्यात काँग्रेसतर्फे जवाहलाल नेहरू, [[वल्लभभाई पटेल]], आचार्य जे.बी. कृपलानी; मुस्लिम लीगतर्फे [[मोहम्मद अली जिना]], [[लियाकत अली खान]], सरदार अबदूर रीव निस्तार आणि [[शीख]] समाजातर्फे सरदार बलदेवसिंग या सात जणांना सभासद म्हणून नेमले. समितीने ४ जून ते ७ जून १९४७ दरम्यान विचारविनिमय करून भारताच्या पाळणीचे तत्त्व मान्य केले. १२ जून १९४७ रोजी फाळणी समितीने आपला खलिता तयार केला व ब्रिटिश सरकारला पाठवला. १४ जून १९४७ रोजी मुंबईत [[महात्मा गांधी|गांधींच्या]] उपस्थित काँग्रेसची बैठक झाली व त्या बैठकीत काँग्रेसने फाळणी स्वीकारली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३२|language=मराठी}}</ref> ब्रिटिश सरकारने फाळणीचा खलिता ४ जुलै १९४७ रोजी [[हाउस ऑफ कॉमन्स|हाउस ऑफ कॉमन्समध्ये]] 'दि इंडिया इनडिपेडन्स बील' मांडले. १० जुलैला मोहंमद अली जीना यांना [[पाकिस्तान|पाकिस्तानचे]] गव्हर्नर म्हणून इंग्लंडमध्ये स्वीकारण्यात आले. २६ जुलै रोजी हे बील मंजूर झाले व त्यावर इंग्लंडच्या महाराजाने १८ जुलै १९४७ रोजी शिक्कामोर्तब केले. १५ ऑगस्ट १९४७ च्या मध्यरात्री [[भारत]] व [[पाकिस्तान]] अशी दोन राष्ट्रे स्वातंत्र्य झाले.<ref name="auto33">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३३|language=मराठी}}</ref> या [[भारताची फाळणी|फाळणीच्या]] घडामोडीत आंबेडकर नव्हते, ते अखंड भारताचे समर्थक होते. फाळणी झाली तेव्हा [[दंगल|दंगली]] उसळल्या. फाळणीमुळे बराच अस्पृश्य समाज नव्या पाकिस्तान गेला, त्यांना परत आणण्यासाठी आंबेडकरांना प्रयत्न केले पण तितकेसे यश मिळाले नाही.<ref name="auto1">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३५|language=मराठी}}</ref> फाळणीमुळे बंगाल प्रांताचा पूर्व भाग सुद्धा पाकिस्तानात गेला त्यामुळे आंबेडकरांचे भारतीय घटना समितीचे संपुष्टात येऊन ते पाकिस्तानच्या घटना समितीचे सदस्य बनले.<ref name="auto33" /> त्यांनी आपल्या सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला व विभाजित भारताचा भाग असलेल्या पश्चिम बंगालच्या कायदेमंडळातर्फे घटना समितीचे सदस्य होण्यासाठी प्रयत्न करु लागले. मात्र त्यावेळी काँग्रेस पक्षाने आंबेडकरांना घटना समितीचे सभासद म्हणून निवडून देण्याचा निर्णय घेतला. पूर्वी घटना समितीच्या बैठकांमध्ये आंबेडकरांनी जी भाषणे केली त्यावरून त्यांचे कायदा व संविधान या विषयांवरील प्रभुत्व, बुद्धिमत्ता, दूरदृष्टी, देशप्रेम, व विविध विषयांमधील सखोल ज्ञान या सर्वांची जाणीव नेहरू, पटेल, प्रसाद यांच्यासह संविधान सभेतील सर्व सदस्यांना झाली होती. त्यामुळे भारताचे संविधान तयार करण्यासाठी आंबेडकरांचे सहकार्य घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, असे त्यांना वाटले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३४|language=मराठी}}</ref> बंगालच्या फाळणीमुळे आंबेडकरांचे सदस्यत्व संपणार होते. त्यामुळे मुंबई प्रांतातून १९४७ च्या जुलैमध्ये आंबेडकर घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून बिनविरोध निवडून येतील अशी व्यवस्था काँग्रेसने केली होती. आंबेडकर घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून बंगालमधून निवडून आल्यानंतर ९ डिसेंबर १९४६ रोजी घटना परिषदेची पहिली सभा भरण्यापूर्वीच काँग्रेस नेते आंबेडकरांनी घटना परिषदेत पूर्ण सहकार्य करावे यासाठी प्रयत्न करु लागले होते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६३ व ६४|language=मराठी}}</ref> यासाठी बॅ. जयकरांनी राजीनामा देऊन मुंबई प्रांतांतून रिकाम्या केलेल्या जागेवर डॉ. आंबेडकरांना निवडून आणावे असे डॉ. राजेंद्र प्रसादांनी मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री [[बाळ गंगाधर खेर|बाळासाहेब खेर]] यांनी ३० जून १९४७ रोजी पत्र पाठवून कळवले होते. डॉ. राजेंद्र प्रसाद म्हणाले की, "''अन्य कोणतेही कारण विचारात घेतले तरी तरी घटना परिषदेतील आणि तिच्या विविध समित्यांतील डॉ. आंबेडकरांची कामगिरी इतकी उच्च प्रतीची आहे की; त्यांच्या सेवेला आपण मूकू नये असे वाटते. १४ जुलै १९४७ पासून घटना परिषदेचे नवे सत्र सुरू होत आहे. त्या सत्रात डॉ. आंबेडकर उपस्थित रहावेत अशी माझी तीव्र इच्छा आहे. म्हणून मुंबई प्रांतातून तुम्ही डॉ. आंबेडकरांना निवडून द्यावे.''"<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६६ व ६७|language=मराठी}}</ref> घटना समितीवर निवडून आल्यानंतर तीचे सभासद म्हणून समितीच्या नोंदवहीत १४ जुलै १९४७ रोजी आंबेडकरांनी स्वाक्षरी केली.<ref name="auto10" /> यासोबतच पंतप्रधान नेहरू व उपपंतप्रधान पटेल यांनी भारताच्या मंत्रिमंडळात आंबेडकर यांना स्थान दिले व त्यांच्याकडे कायदा व न्याय खात्याची जबाबदारी सोपवली. आंबेडकर स्वतंत्र [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|भारताचे पहिले कायदा व न्यायमंत्री]] झाले.<ref name="auto1" /> २० ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेच्या अध्यक्षांनी स्वतंत्र भारताचा कायदा आणि त्या संबंधित सर्व कायदेशीर गोष्टींचा विचार करण्यासाठी एक सल्लागार समिती नेमली. डॉ. बी.आर. आंबेडकर, जी.व्ही. मावळणकर, पुरुषोत्तमदास टंडन, गोपालस्वामी अय्यंगार, बिधनचंद्र लाल मित्र, अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर आणि हुसेन इमाम अशी या समितीच्या सभासदांची नावे होती.<ref name="auto1" /> भारतीय घटना समितीने एकूण २२ समित्या स्थापन केल्या होत्या. त्यातील १२ समित्या या विशेष कामकाजासाठी (राज्यघटना कामकाज समित्या) होत्या तर १० समित्या या कार्यपद्धतीशी निगडित होत्या. २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेने एक ठराव पास करून भारतीय संविधानाचा मुसदा तयार करण्यासाठी मुसदा समिती तयार केली. २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीची स्थापना करण्यात आली, आणि त्यात ७ सदस्यांचा समावेश करण्यात आला, त्यांपैकी एक सदस्य आंबेडकर होते. दुसऱ्या दिवशी ३० ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीच्या सदस्यांनी आंबेडकरांची मसुदा समितीच्या अध्यक्षपदी निवड केली. घटना समित्यांमध्ये मुसदा समिती ही सर्वात महत्त्वाची होती, आणि राज्यघटनेची निर्मिती करणे ही या समितीची महत्त्वाची जबाबदारी होती. विधिमंत्री डॉ. आंबेडकर हे मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते व इतर सहा जण सदस्य होते. मसुदा समितीचे सदस्य म्हणून अलादी कृष्णस्वामी अय्यर, डॉ. कन्हैयालाल मुन्शी, गोपाळस्वामी अय्यंगर, मोहंमद सादुल्ला, [[टी.टी. कृष्णमचारी]] (डी.पी. खैतान यांच्या मृत्युनंतर नियुक्ती), एन. माधव राऊ (बी.एल. मित्तर यांनी राजीनामा दिल्यानंतर नियुक्ती) यांनी काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३५ व २३६|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना कायद्याचे व राज्यघटनेचे सखोल ज्ञान होते. त्यांनी इंग्लंड, अमेरिका, [[कॅनडा]], [[ऑस्ट्रेलिया]], [[फ्रान्स]], [[जर्मनी]], [[आयर्लंड]] यासारख्या सुमारे ६० देशांच्या [[संविधान|राज्यघटनांचा]] सखोल अभ्यास केला होता.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=PKElDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=indian+polity&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwia77PDu8rfAhVFfH0KHUceBFIQ6AEIGDAD#v=onepage&q=Ambedkar&f=false|title=INDIAN POLITY|first=M.|last=Laxmikanth|publisher=McGraw-Hill Education|accessdate=6 April 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/why-do-we-celebrate-constitution-day-of-india-a-look-at-dr-b-r-ambedkar-s-contribution-towards-the-indian-constitution-1396312-2018-11-26|title=Constitution Day: A look at Dr BR Ambedkar's contribution towards Indian Constitution|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiNovember 26|first2=2018UPDATED:|last2=November 26|first3=2018 15:31|last3=Ist|website=India Today|accessdate=6 April 2019}}</ref> तसेच त्यांनी [[कायदा|कायदाविषयक]] महत्त्वपूर्ण ग्रंथांचा बारकाईने अभ्यास केला होता. संविधान निर्मितीच्या कामासाठी आंबेडकरांना सुरुवातीच्या [[बौद्ध]] [[संघ]]ाच्या पद्धतींचे आणि अन्य बौद्ध ग्रंथांचे अध्ययन सुद्धा कामी आले.<ref>{{cite web|title=Some Facts of Constituent Assembly |work=Parliament of India |publisher=National Informatics Centre |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |quote=On 29 August 1947, the Constituent Assembly set up an Drafting Committee under the Chairmanship of B. R. Ambedkar to prepare a Draft Constitution for India |accessdate=14 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511104514/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archivedate=11 May 2011 |df=dmy }}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३६|language=मराठी}}</ref> ३० ऑगस्ट १९४७ पासून आंबेडकरांनी सहकाऱ्यांची मिळेल तशी साथ घेत संविधान मसुदा लिहून पूर्ण केला आणि तो मसुदा संविधान समितीचे अध्यक्ष राजेंद्र प्रसाद यांना २१ फेब्रुवारी १९४८ रोजी सादर केला. आंबेडकरांनी अवघ्या १४५ दिवसांत मसुदारुपी राज्यघटना तयार केली होती. मसुदारुपी ती घटना स्वतंत्र भारताच्या लोकांचे मत अजमावण्याच्या उद्देशाने देशासमोर ठेवण्यात आली. या मसुदारूपातील घटनेचे १८ भाग होते, त्या १८ भागांत ३१५ कलमे व ९ परिशिष्टे होती.<ref name="auto7">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३९|language=मराठी}}</ref> मसुदा समितीच्या बैठकीतील निर्णय एकमताने किंवा बहुमताने घेतले गेले होते. मसुदा तयार करताना मसुदा समितीने, घटना समितीद्वारा घेतलेल्या निर्णयाचे किंवा घटना समितीद्वारा कार्यान्वित केलेल्या विविध समित्यांनी घेतलेल्या निर्णयांचे अनुसरण केले होते. घटना समितीत झालेल्या चर्चेनंतर घटनेचा जो मसुदा प्रसिद्ध करण्यात आला त्यात ३०५ कलमे होती व ६ परिशिष्टे होती. आंबेडकर राज्यघटनेच्या निर्मितिप्रक्रियेत केंद्रस्थानी राहिले.<ref name="auto7" /> या काळात आंबेडकरांना [[मधुमेह|मधुमेहाचा]] आजार होता आणि त्यांचा त्यांना त्रास होता असे. त्यामुळे त्यांना रोजच उपचार घ्यावे लागत होते. मुंबईल्या मुक्कामात ते डॉ. मालवणकर यांच्या दवाखान्यात औषधोपचार घेण्यासाठी येत, तेव्हा तेथे डॉ. [[सविता आंबेडकर|शारदा कबीर]] (लग्नानंतरच्या डॉ. सविता आंबेडकर) यांच्याशी त्यांची ओळख झाली. मालवणरांनी आंबेडकरांवर उपचार करण्याचे काम डॉ. शारदा कबीर यांचेवर सोपवले होते. दोघांचा परिचय वाढत गेला व दोघांनी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला. हा आंजरजातीय विवाह होता, कबीर या [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] समाजातील होत्या. १५ एप्रिल १९४८ रोजी आंबेडकर यांच्या दिल्ली येथील हार्डिंग ॲव्हिन्यू या निवासस्थानी आंबेडकर व डॉ. शारदा कबीर यांचा विवाह झाला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर राज्यघटनेच्या निर्मितिप्रक्रियेत केंद्रस्थानी राहिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४१|language=मराठी}}</ref> २१ फेब्रुवारी १९४८ पासून जवळपास आठ महिने मुसदारुपी घटना चर्चेसाठी खुली ठेवली होती. त्यानंतर ४ नोव्हेंबर १९४८ रोजी घटना समितीची बैठक घेण्यात आली. या बैठकीत राजेंद्र प्रसादांनी जाहिर केले की, आंबेडकर आज घटना समितीपुढे घटनेचा मसुदा सादर करतील. घटना समितीचे सभासद दोन दिवस मुसदारूप घटनेवर आपले विचार व्यक्त करतील आणि दुरुत्याही सुचवतील. त्यानंतर आंबेडकरांनी घटना समितीपुढे घटनेचा मसुदा सादर केला आणि मसुद्यावर विवेचनात्मक विचार मांडले आणि भारताच्या राज्यघटनेची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये सांगितली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४३|language=मराठी}}</ref> "घटना समितीने वेगवेगळ्या समित्या नियुक्त केल्या होत्या. त्या सर्व समितीच्या घटना समितीला आपले अहवाल सादर करीत होत्या. घटना समिती त्या अहवालांच्या आधारे कीही निर्णय घेत होती आणि ते निर्णय मसुदा समितीला कळवत होती. मसुदा समिती ते निर्णय आणि भारत सरकारचा १९३५चा कायदा विचारात घेऊन राज्यघटना तयार करण्याचे कार्य करीत होती, असे आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीलाच आंबेडकरांनी सांगितले.<ref name="auto43">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४४|language=मराठी}}</ref> मसुदारूप घटना ३१५ कलमांची आणि ८ परिशिष्टांची आहे. मसुदारुपी घटनेत भारतीय संघराज्याचा मुख्य अधिकारी म्हणून एक पद आहे, ज्या भारतीय संघराज्याचा अध्यक्ष (राष्ट्रपती) असे म्हणले आहे. असे असले तरी या घटनेत अमेरिकेसारखे अध्यक्षीय पद्धतीचे सरकार स्वीकारलेले नाही तर संसदीय पद्धतीचे सरकार घटनेत स्वीकारले आहे. म्हणून [[राष्ट्रपती]] भारत देशावर राज्य करणार नाही. तो केंद्रिय मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानेच कार्य करणार आहे. संसदेत बहुमताचे प्रभुत्व आहे. मंत्री संसदेचे सदस्य आहेत. मसुदारूप घटना संघराज्यात्मक आहे आणि एकात्मही आहे. तीमध्ये लोकशाही पद्धतीला प्राध्यान्य आहे."<ref name="auto43" /> संविधान सभेत भाषणाचा समारोप करताना आंबेडकर म्हणले की, "राज्यघटना कितीही चांगली असली तरी ती अमलात आणणारे लोक जर चांगले नसतील तर त्या राज्यघटनेचे मातेरे होते. मात्र राज्यघटना कितीही वाईट असली तरी ती राबविणारे लोक चांगले असतील तर ती राज्यघटना निःसंशय चांगली ठरते." संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद हेसुद्धा नागरी सेवेचे महत्त्व विशद करताना म्हणाले की, "राज्यघटनेत काही असेल अथवा नसेल, राज्यघटना काही सांगो अथवा न सांगो, देशाचे कल्याण या देशाचे शासन-प्रशासन कोणत्या प्रकारे केले जाते यावर अवलंबून राहील आणि शाळा-प्रशासन चालविणारे लोक कोण वा कसे आहेत त्यावर अधिक अवलंबून राहील."<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४४ व २४५|language=मराठी}}</ref> ४ नोव्हेंबर १९४८ रोजी आंबेडकरांनी आपल्या भाषणात घटनेची देशहिताची, राज्यहिताची व जनहिताची जी वैशिष्ट्ये सांगितली त्यावर प्रभावित होऊन घटना समितीच्या अनेक सभासदांनी ५ नोव्हेंबर १९४८ रोजीच्या बैठकीत घटनाकार आंबेडकर यांची प्रशंसा करणारी मते व्यक्त केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४५ ते २५१|language=मराठी}}</ref> संविधान सभेमध्ये मसुदा समितीचे सदस्य [[टी.टी. कृष्णमचारी]] यांनी सांगितले की, {{Quote|text="संविधान सभेने मसुदा समितीवर सात सदस्य नियुक्त केले होते. त्यापैकी एकाने या सभागृहाचा राजीनामा दिला आणि त्याची जागा दुसऱ्याने घेतली. एकाचा मृत्यू झाला आणि ती जागा रिक्तच राहिली. एक सदस्य अमेरिकेत निघून गेला आणि ती जागा भरली गेलीच नाही, आणि एक अन्य सभासद राज्याच्या राजकारणात गुंतून पडले आणि त्यामुळे तेवढी पोकळी निर्माण झाली. एक किंवा दोन व्यक्ती दिल्लीपासून बरेच लांब होते आणि त्यांची प्रकृती त्यांना उपस्थित राहण्याची अनुमती देत नव्हती. म्हणून सरतेशेवटी असे घडले की, संविधानाचा मसुदा तयार करण्याचे उत्तरदायित्व एकट्या डॉ. आंबेडकरांवर आले. कदाचित सभागृहाला या वास्तवाची जाणीव असावी. डॉ. आंबेडकरांनी ही जबाबदारी, हे कार्य अत्यंत योग्यपणे पार पडले, यात मला तीळमात्रही शंका नाही. म्हणून आम्ही त्यांचे ऋणी आहोत."<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ambedkar-constitution-narendra-modi-govt-2851111/|title=Denying Ambedkar his due|date=14 June 2016|accessdate=6 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/cadebatefiles/C05111948.html|title=Constituent Assembly of India Debates|website=164.100.47.194|accessdate=6 April 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४५ ते २४७|language=मराठी}}</ref>}} एस. नागप्पा म्हणाले की, "''या घटनेचा मुसदा तयार करण्याचे कष्ट घेतल्याबद्दल पुन्हा एकदा मी डॉ. आंबेडकर यांचे आभार मानतो. हे काम गुंतागुंतीचे आहे, याविषयी शंकाच नाही, तरी सुद्धा त्यांनी ते अतिशय यशस्वीपणे व कमी वेळेत केले.''"<ref name="auto47">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४७|language=मराठी}}</ref> ७ नोव्हेंबर १९४८ नंतर घटना समितीच्या बैठका लागोपाठ होत राहिल्या. घटनेच्या प्रत्येक कलमावर चर्चा करून एक-एक कलम स्वीकारण्यात आले. २० नोव्हेंबर १९४८ रोजीच्या बैठकीत घटनेचे अकरावे कलम स्वीकारण्यात आले आणि भारतातील [[अस्पृश्यता]] कायद्याने नष्ट करण्यात आली.<ref name="auto47" /> १४ नोव्हेंबर १९४९ रोजी घटना समितीचे शेवटचे चर्चासत्र सुरू झाले. यात आंबेडकरांनी घटनेच्या सुचनांविषयी, दुरुस्त्याविषषी भाषण केले आणि परिवर्तनीय मसुदारुपी राज्यघटना तिसऱ्या वाचनासाठी आणि मंजूर होण्यासाठी घटना समितीपुढे सादर केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४८|language=मराठी}}</ref> सभासदांनी परिवर्तित मसुदारुपी घटनेवर १७ नोव्हेंबर १९४९ रोजीच्या बैठकीत भाषणे केली. यावेळीही बऱ्याच सभासदांनी घटना तयार करण्यासाठी घेतलेल्या परिश्रमामुळे आंबेडकरांची प्रशंसा केली. सेठ गोविंददास यांनी आंबेडकरांना 'आधुनिक युगाचा मनू' म्हणले जात असल्याचे संविधान सभेत सांगितले. खंडुभाई के. देसाई यांनी आंबेडकरांनी दिलेल्या अत्यंत विद्वतापूर्ण भाषणांना अविस्मरणीय म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४९|language=मराठी}}</ref> तर के.एम. जेधे यांनी आंबेडकरांना थोर वकील व प्रचंड बुद्धी व क्षमता असलेले मानव म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५०|language=मराठी}}</ref> २५ नोव्हेंबर १९४९ रोजी राज्यघटनेचे शिल्पकार आंबेडकर यांनी संविधान सभेत आपले उद्बोधक व ऐतिहासिक भाषण दिले. त्यांनी प्रारंभी घटनेच्यासंबंधीची तांत्रिक माहिती दिली. काही कलमांची व वैशिष्ट्यांची माहिती दिल्यानंतर ते आपल्या भाषणाच्या शेवटाकडे आले आणि थोडेसे गंभीर झाले. त्यावेळी त्यांनी देशाच्या भवितव्याविषयी आपल्या भावना व आपले विचार व्यक्त केले. स्वतंत्र भारतातील लोकशाहीविषयी आंबेडकर म्हणतात की, "जोपर्यंत इंग्रज सरकार होते, तोपर्यंत आपल्या देशातील चांगल्या वाईट गोष्टीची जबाबदारी आपण त्यांच्यावर टाकत होतो. पण आता आपण स्वतंत्र झाल्यामुळे चांगल्या वाईट गोष्टीची जबाबदारी आपलीच राहणार आहे. त्यामुळे आपल्याला आता अधिक जबाबदारीने वागावे लागणार आहे." नंतर देशाच्या सुरक्षिततेच्या संदर्भात आंबेडकर म्हणतात की, "भारताचे स्वातंत्र्य आपल्याच लोकांच्या विश्वासघाताने अनेकदा गेले आहे. आपल्याच लोकांनी देशद्रोह केला आणि भारत देश दुसऱ्यांच्या हाती दिला. [[मुहम्मद बिन कासिम]]ने जेव्हा [[सिंध]]वर स्वारी केली तेव्हा राजा दाहीरच्या सेनापतीने लाच घेतली आणि तो आपल्या राजाच्या मदतीला धावला नाही. यामुळे राजा दाहीरचा पराभव झाला. [[महंमद घोरी]]ला भारतावर स्वारी करण्याचे आमंत्रण राजा [[जयचंद]]ने दिले. [[शिवाजी महाराज]] स्वराज्यासाठी लढत होते, तेव्हा इतर मराठे सरदार शिवाजी महाराजांविरुद्ध लढत राहिले. आता पुन्हा तसेच होणार नाही ना? अशी मला चिंता वाटते. जर राजकीय नेत्यांनी आपल्या पक्षाचे मत हे राष्ट्र हितापेक्षा श्रेष्ठ मानले तर भारताचे स्वातंत्र्य पुन्हा धोक्यात येईल. असे झाले तर पुन्हा स्वातंत्र्य मिळविणे अशक्यच होऊन बसेल. यासाठी रक्ताच्या शेवटच्या थेंबापर्यंत आपण आपल्या स्वातंत्र्यासाठी लढले पाहिजे. मी हिंदू, मी मुसलमान, मी ख्रिश्चन, मी शिख, मी जैन-बौद्ध यांना दुय्यमत्व देऊन, मी प्रथम भारतीय व अंतिमतः ही भारतीयच आहे, असे आपण मानलेच पाहिजे".<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५१ ते २५६|language=मराठी}}</ref> २६ नोव्हेंबर १९४९ च्या घटना समितीच्या बैठकीत घटना समितीचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद हे आपल्या भाषण म्हणाले की, "''स्वतंत्र भारताची राज्यघटना तयार करण्यासाठी जी मसुदा समिती नियुक्त करण्यात आली, तिचे सभासद आणि प्रामुख्याने तिचे अध्यक्ष डॉ. आंबेडकर यांची निवड करण्याचा घटना समितीची निर्णय अगदी अचूक होता. आणि डॉ. आंबेडकरांनी उत्कृष्ट राज्यघटनेची निर्मिती करून तो निर्णय सार्थक सिद्ध केला आहे.''" आंबेडकर भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार व जगातले एक श्रेष्ठ घटनाकार म्हणून ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५८|language=मराठी}}</ref> == हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्यातील योगदान == {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> "देशाला स्वातंत्र्य मिळाले तरी निजामाच्या जोखडाखाली अडकलेल्या हैदराबाद संस्थानातील लढ्याला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचे नतिक पाठबळ मिळाले होते. त्यातूनच मराठवाड्यात स्वातंत्र्याची पहाट झाली. धर्मसत्ता व राजसत्ता कधीच एकत्र नांदू शकत नाहीत, या शब्दांत बाबासाहेबांनी निजामाच्या धार्मिक सत्तेला विरोध केला होता." </poem> |salign=right |author= '''ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसेनानी अ‍ॅड. [[भगवानराव देशपांडे]]''' <br /> |source= <ref name="ReferenceB">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/dr-ambedkar-thoughts-behind-haidrabad-mukti-sangram-1142105/|title=Latest Marathi News- Breaking News Today &#124; Read Marathi Batmya from Maharashtra, India ब्रेकींग मराठी न्यूज at https://loksatta.com/|date=18 सप्टें, 2015}}</ref> }} "हैदराबाद संस्थानात भाषण, लेखन, शिक्षण व सभा स्वातंत्र्य मिळत नाही तोपर्यंत नागरी स्वातंत्र्य येणार नाही, असे बाबासाहेबांनी सांगितले होते. शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशनच्या माध्यमातून हैदराबाद संस्थानामध्येही दलितांना स्वातंत्र्याचा विचार बाबासाहेबांनी दिला होता", असेही भगवानराव देशपांडे म्हणले.<ref name="ReferenceB"/> १९४० च्या दशकामध्ये ब्रिटिशांनी हिंदुस्थानातील संस्थानिकांना आपले स्वतंत्र राष्ट्र घोषित करण्याची परवानगी दिली होती. मोहम्मद अली जिन्ना यांनी आपली पाकिस्तानाची मागणी यशस्वी केली, त्यानंतर हैदराबाद संस्थानाच्या निजामाने हे १७ ऑगस्ट १९४७ रोजी त्यांचे संस्थान हे स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून घोषित केले. निजामाचे हैदराबाद संस्थान धर्मांध रजाकारांचे राज्य होते, जिथे न्याय हक्कांसारख्या मूलभूत अधिकारांवरच बंदी होती. इ.स. १९३८ ते १९४८ या कालखंडात आंबेडकर यांनासुद्धा हैदराबाद संस्थानात सभा, परिषद, मेळावे वा संमेलने घेण्यास मज्जाव घातला गेला होता. अशा या निजामांमुळे होणाऱ्या संभाव्य धोक्याचे निवारण करण्यासाठी तत्कालीन पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू, तत्कालीन गृहमंत्री वल्लभभाई पटेल आणि तत्कालीन कायदामंत्री आंबेडकर यांनी प्रयत्न केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.saamana.com/article-on-marathwada-sangram/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2021-09-19 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920211747/https://www.saamana.com/article-on-marathwada-sangram/ |url-status=dead }}</ref> भारत सरकारने जेव्हा हैदराबाद संस्थानावर पोलीस कारवाई केली तेव्हा आंबेडकर यांनी सरदार वल्लभभाई पटेल यांना पाठिंबा दिला होता. पोलीस कारवाईचा निर्णय घेण्यापूर्वी पटेल यांनी आंबेडकर यांच्याशी सविस्तर चर्चा केली होती. हैदराबादचा इतिहास आणि भूगोल पाहता निजाम स्वतंत्र राहणे शक्यच नाही, असे स्पष्टीकरण त्यावेळी आंबेडकरांनी पटेल यांना दिले होते. "आपण जर सैन्य पाठविण्याचा निर्णय घेणार असाल तर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर त्याचे विपरीत परिणाम होतील. या घटनेची संयुक्त राष्ट्रसंघामध्ये चर्चा होईल. भारताचे सैन्य हैदराबाद संस्थानात घुसले व त्यांनी हैदराबाद संस्थानावर आक्रमण केले, असे अनेक अर्थ निघू शकतील", असे आंबेडकर म्हणाले. त्यामुळे आंबेडकरांनी असे सुचवले की आपण हैदराबाद संस्थानावर भारतीय सैन्यच पाठवू परंतु या कृतीला 'पोलीस ॲक्शन' हे नाव देऊ. पटेल यांनी आंबेडकरांच्या सूचनेचा स्वीकार केला आणि पुढे तेथे भारतीय सैन्य पाठवून कारवाई झाली व त्याला पोलीस ॲक्शन हा शब्द वापरला गेला. शेवटी भारतीय सैनिकांसमोर निजामाच्या सैनिकांचा पराभव झाला आणि १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी निजामाचे राज्य भारतात सामील झाले.<ref>डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र - धनंजय कीर</ref><ref>हैदराबाद मुक्तिसंग्रामातील चित्तथरारक आठवणी - लक्ष्मणराव कापसे</ref><ref>डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर आणि हैदराबाद संस्थान - डॉ. शेषराव नरवाडे</ref> == बुद्ध जयंतीचे प्रणेते == [[File:Dr. Ambedkar speaking on Buddha Jayanti on 2 May 1950.jpg|thumb|२ मे १९५० रोजी [[नवी दिल्ली]] येथे झालेल्या [[बुद्ध जयंती]]च्या कार्यक्रमात बोलतांना बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली २ मे १९५० रोजी भारतात पहिली सार्वजनिक [[बुद्ध जयंती]] [[दिल्ली]] येथे साजरी झाली होती. याप्रसंगी आंबेडकरांनी बुद्धांच्या जीवन कार्यावर विचार मांडले. या जयंती समारंभास अनेक देशांचे प्रतिनिधी, भिक्खू संघ व सुमारे वीस हजार लोकांचा समुदायही उपस्थित होता.<ref name="प्रणेते">{{स्रोत बातमी|url=|title=बुद्ध जयंतीचे प्रणेते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=थोरात|first=ॲड. संदिप|date=१७ मे २०१२|work=दैनिक सम्राट|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|page=४|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९५१ मध्ये आंबेडकरांच्याच अध्यक्षतेखाली तीन दिवसीय बुद्ध जयंती महोत्सव साजरा झाला. इ.स. १९५६ला आंबेडकरांनी आपल्या आयुष्यातील शेवटची बुद्ध जयंती दिल्लीतच साजरी केली. आंबेडकरांनी दिल्लीशिवाय महाराष्ट्रातही बुद्ध जयंतीस इ.स. १९५३ पासून सुरुवात केली. इ.स. १९५६ पर्यंत त्यांच्या अध्यक्षतेखाली व प्रमुख उपस्थितीत बुद्ध जयंतीचे महाराष्ट्रात भव्य कार्यक्रम झाले. महाराष्ट्रातले बुद्ध जयंतीचे कार्यक्रम प्रामुख्याने मुंबईत झाले. भारतात व महाराष्ट्रात बुद्ध जयंती महोत्सवाच्या परंपरेची सुरुवात आंबेडकरांनी केली, म्हणून त्यांना भारतातील सार्वजनिक बुद्ध जयंती महोत्सवाचे प्रणेते समजले जाते.<ref name="प्रणेते" /> ''इतर सर्व धर्म संस्थापकांच्या जन्मदिनी देशात सुट्टी मिळते. मग मानवतेचा महान संदेश देण्याऱ्या तथागत बुद्धांच्या जयंतीस सुट्टी का नाही? एक तर नियोजित सुट्ट्यातील एक सुट्टी कमी करा अथवा एक सुट्टी वाढवून आम्हाला द्या.'' अशी आग्रही मागणी डॉ. आंबेडकरांनी तत्कालीन केंद्र सरकारकडे केली होती. बुद्ध जयंती दिनी सार्वजनिक सुट्टी असावी ही १९४२ पासूनच मागणी होती. आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळे व दबावामुळे २७ मे १९५३ रोजी केंद्र सरकारने बुद्ध जयंती निमित्त सार्वजनिक सुट्टी जाहीर केली. महाराष्ट्र सरकारने मात्र त्या वर्षी सार्वजनिक सुट्टी जाहीर केली नाही. या सर्व बाबींचा उल्लेख आंबेडकरांनी १९५३ च्या आपल्या मुंबईतील बुद्ध जयंती कार्यक्रमाच्या भाषणात स्वतः केला आहे.<ref name="प्रणेते" /> == बौद्ध धम्मात धर्मांतर== {{मुख्य|नवबौद्ध चळवळ|नवयान|बावीस प्रतिज्ञा|बौद्धधम्म प्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}}{{हे सुद्धा पहा|नवबौद्ध|धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|दीक्षाभूमी|दीक्षाभूमी (चंद्रपूर)}} [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar addressing his followers during 'Dhamma Deeksha' at Deekshabhoomi, Nagpur 14 October 1956.jpg|thumb|१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी, नागपूर येथे धम्म दीक्षा सोहळ्यामध्ये आपल्या अनुयायांना उद्देशून बोलताना आंबेडकर]] [[चित्र:Dr. Ambedkar being administered 'Dhamma Deeksha' by Bhante Chandramani (from Kushinara) at Nagpur on 14 October 1956.jpg|thumb|कुशीनाराचे भिक्खू महास्थविर चंद्रमणी यांचेकडून दीक्षा ग्रहण करताना आंबेडकर]] [[चित्र:Dikshabhumi.jpg|left|thumb|[[नागपूर]] येथील दीक्षाभूमीचा [[स्तूप]]]] '''{{Quote box | quoted = true | bgcolor = #F5F6CE | salign = right | quote = ''मी बुद्धांचा धम्म (बौद्ध धर्म) सर्वोत्तम मानतो. त्याची कोणत्याही धर्माशी तुलना केली जाऊ शकत नाही. विज्ञान मानणाऱ्या आधुनिक माणसाला जर कोणता धर्म आवश्यक वाटत असेल, तर तो फक्त एकच धर्म आहे, तो म्हणजे बौद्ध धर्म. मी गेली तीस वर्षे सर्व धर्मांचा अभ्यास करून या निष्कर्षाप्रत आलो आहे की बौद्ध धर्म हा जगातील सर्वश्रेष्ठ धर्म आहे.'' | source = ''' ''- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, [[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म]] प्रस्तावनेमधून, ६ मार्च १९५६''' }} आंबेडकरांनी [[हिंदू धर्म]]ात सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> पण हिंदुंची मानसिकता बदलण्यास त्यांना अपयश आले. हिंदू धर्मात राहून अस्पृश्यांची आर्थिक स्थिती व सामाजिक दर्जा सुधारणार नाही, याची जाणीव त्यांना झाली.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> तसेच अस्पृश्य हे हिंदूंच्या सामाजिक व धार्मिक गुलामगिरीतून मुक्त होणार नाही हेही त्यांना जाणवले.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यामुळे हिंदू धर्माचा त्याग करणे त्यांच्यासाठी आवश्यक ठरले.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यांनी असा विचार केला की, जसे स्वातंत्र्य हे भारतासाठी आवश्यक आहे, तसे धर्म बदलणे हे अस्पृश्यांसाठी आवश्यक आहे.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> आंबेडकरांची धर्मांतराची संकल्पना होती की - अस्पृश्यांना हिंदू धर्मामध्ये चांगली वागणूक मिळत नाही. तसेच हिंदू धर्म जातिव्यवस्थेचा पुरस्कर्ता असून तो माणसांत भेद करतो, हिंदू धर्मात समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता नाही. आंबेडकरांनी हिंदू धर्म आणि समाजव्यवस्थेला असा प्रश्न केला, "जो धर्म अस्पृश्यांना मंदिरात जाऊ देत नाही, पाणी पिऊ देत नाही, ज्ञानार्जन करू देत नाही; आमच्या सारख्यांच्या सावलीचा विटाळ मानतो, हिंदू धर्म अस्पृश्यांना तुच्छ मानतो, अशा हिंदू धर्मात अस्पृश्यांनी का राहावे?"<ref name="गाठाळ २०१९ ४३३"/> सामाजिक कार्यकर्त्या [[रूपा कुलकर्णी-बोधी]] म्हणतात की, "बाबासाहेबांनी हिंदू धर्माला सुधारण्याचा बराच प्रयत्न केला. त्यांनी आकसाने बौद्ध धर्मात प्रवेश केलेला नाही. महाडचा सत्याग्रह, काळाराम मंदिराचा सत्याग्रह ही त्याचीच उदाहरणं आहेत. त्यांनी अनेक हिंदू नेत्यांशी चर्चा केली. त्यात अगदी एस. एम. जोशी, सावरकर, टिळकांचा मुलगा श्रीधर टिळक यांच्याशी चर्चा केली होती.<ref name="ReferenceC">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-58900160|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धम्म स्वीकारण्यामागे काय कारणं होती?|via=www.bbc.com}}</ref> आंबेडकरांनी [[१३ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९३५|१९३५]] रोजी [[नाशिक]] जिल्ह्यातील [[येवले|येवला]] या गावी भरलेल्या परिषदेत [[हिंदू धर्म]]ाचा त्याग करण्याची घोषणा केली. धर्मांतराच्या या घोषणेनंतर [[ख्रिश्चन]], [[मुस्लिम]], [[शिख]], [[जैन]], [[बौद्ध]], [[यहूदी]] इत्यादी धर्मांच्या धर्मगुरूंनी आंबेडकरांनी त्यांच्या कोट्यवधी अनुयायांसह आपल्या धर्मात यावे यासाठी निमंत्रणे दिली तर काहींनी आमिषेही दाखवली. बॅरिस्टर [[मोहम्मद अली जिना]] यांनी जयकरांमार्फत आंबेडकरांनी [[इस्लाम]] स्वीकारावा, [[पाकिस्तान]]ाला यावे व पाकिस्तानाचे गव्हर्नर व्हावे असा प्रस्ताव ठेवला होता. तर त्यावेळेचे जगातील सर्वाधिक श्रीमंत संस्थान असलेल्या [[निझाम]]ाने आंबेडकरांनी अनुयायांसह इस्लाम स्वीकारल्यास प्रत्येक व्यक्ती मागे काही कोटी रुपये देण्याचे कबूल केले होते.<ref>{{Citation|last=Zee News|title=Baba Saheb : Documentary on complete personality of Dr Bhimrao Ambedkar {{!}} Part II|date=2016-04-14|url=https://m.youtube.com/watch?t=97s&v=65fxrTaebwQ|accessdate=2018-03-30}}</ref> परंतु त्यांना भारतभूमीतला, विवेकनिष्ट व मानवी मुल्ये जपणारा धर्म हवा होता म्हणून त्यांनी ह्या दोन्ही प्रस्ताव नाकारले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३०७, ३०८, ३०९|language=मराठी}}</ref> ख्रिश्चन धर्माच्या विदेशी धर्मगुरूंनी त्यांना [[ख्रिश्चन धर्म]] स्वीकारण्याती विनंती केली आणि धर्म स्वीकारल्यानंतर जगातील सारेच ख्रिश्चन देश अस्पृश्यांचा सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय स्तर उंचावण्यास मदत करतील अशी हमी दिली होती. महाबोधी सोसायटीकडून [[बौद्ध]] [[भिक्खू]]ंनी त्यांनी [[बौद्ध धर्म]] स्वीकारावा अशी तार पाठवली होती. हा धर्म [[आशिया]] खंडातील एक प्रमुख धर्म होता. जो तुमचे व तुमच्या अनुयायांची उद्दिष्टे साध्य करेल, असे त्यात लिहिले हाते. आंबेडकर बुद्धिप्रमाण्यवादी होते, त्यांनी सन १९३५ च्या आपल्या धर्मांतरांच्या घोषणेनंतर २१ वर्षे जगातील विविध प्रमुख धर्मांचा अभ्यास केला. त्यानंतर त्यांचा कल मानवतावादी व विज्ञानवादी धर्म म्हणून बौद्ध धम्माकडे वळला.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४४०|language=मराठी}}</ref> धर्मांतरापूर्वी मुंबईत १९४५ मध्ये मुंबई येथे [[सिद्धार्थ लॉ कॉलेज, मुंबई|सिद्धार्थ महाविद्यावय]] स्थापन केले.तसेच औरंगाबाद येथे इ.स. १९५० मध्ये [[मिलिंद महाविद्यालय]] सुरू करून त्याच्या परिसरास ''नागसेनवन'' असे नाव दिले. त्यांनी मुंबईतील आपल्या निवासस्थानाला [[राजगृह]] असे नाव दिले. त्यांनी ''१४ ऑक्टोबर १९५६, नागपूर'' हा धर्मांतराचे स्थळ व दिवस जाहीर केला. त्यानंतर भारतातील सर्व राज्यांतून लक्षावधी अस्पृश्य लोक नागपूर येथे धम्म दीक्षेकरिता येऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=तैवान|pages=१४०|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html| title=00_pref_unpub|संकेतस्थळ=www.columbia.edu|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502081913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|url-status=dead}}</ref> <span style="color: orange"> <blockquote>बाबासाहब करे पुकार बुद्ध धम्म का करो स्वीकार...</blockquote> <span style="color: blue"> <blockquote>आकाश पाताल एक करो बुद्ध धम्म का स्वीकार करो...</blockquote> अशा घोषणा देत आंबेडकरवाद्यांनी नागपूरात प्रवेश केला. नागपूर शहरात ५ लक्ष आंबेडकरानुयायी आले तेव्हा नागपूर शहराची लोकसंख्या दुप्पट झाली होती. त्या दिवशी [[विजयादशमी|अशोक विजयादशमी]] होती. [[सम्राट अशोक]] यांनी बौद्ध धम्माचा याच दिवशी स्वीकार केला होता. हे शपथग्रहण सकाळी ९.०० वाजता झाले. [[श्रीलंका|श्रीलंकेचे]] बौद्ध भिक्खू [[महास्थविर चंद्रमणी]] यांचेकडून आंबेडकर व [[सविता आंबेडकर]] यांनी [[त्रिशरण]] व [[पंचशील]] ग्रहण करून धम्मदीक्षा घेतली. त्यांनंतर नवदीक्षित बौद्ध आंबेडकरांनी स्वतः आपल्या सुमारे ५ लक्ष अनुयायांना त्रिशरण, पंचशील आणि [[बावीस प्रतिज्ञा]] देऊन बौद्ध धम्माची दीक्षा दिली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/babasaheb-ambedkar-and-religion-change-290869/|title=बाबासाहेब आणि धर्मातर|date=2013-12-06|work=Loksatta|access-date=2018-03-30|language=mr-IN}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://divyamarathi.bhaskar.com/article/EDT-babasaheb-ambedkar-column-2481860.html|title=डॉ. आंबेडकरांचा बौद्ध धम्म|date=2011-10-06|work=marathibhaskar|access-date=2018-03-14|language=mr}}</ref> आंबेडकरांनी १५ ऑक्टोबर रोजी सुद्धा ३ लक्ष अनुयायांना दीक्षा दिली, तर [[चंद्रपूर]] येथे १६ ऑक्टोबर रोजी ३ लक्ष लोकांना बौद्ध धम्माची दीक्षा दिली. तसेच अकोला येथे ५०० लोकांनी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. तीन दिवसांतच आंबेडकरांनी १० लाखापेक्षा अधिक लोकांना बौद्ध धम्माची दीक्षा देऊन जगातील बौद्धांची संख्या १० लाखांनी वाढवली.<ref name="auto28">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=१५०|language=मराठी}}</ref> मार्च १९५९ च्या एका अहवालानुसार देशात १.५ ते २ कोटी अस्पृश्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला होता.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=e-b2EzNRxQIC&printsec=frontcover&dq=ambedkar+and+buddhism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiSiNXAuJnZAhXLro8KHR0HDhkQ6AEIJjAB#v=onepage&q=ambedkar%20and%20buddhism&f=false|title=Ambedkar and Buddhism|last=Sangharakshita|date=2006|publisher=Motilal Banarsidass Publishe|isbn=9788120830233|language=en}}</ref> आंबेडकरांनी धम्मदीक्षेसाठी अजब बंगला वस्तुसंग्रहालयातील बुद्धमूर्ती मध्य प्रदेशचे तत्कालीन मुख्यमंत्री तथा काँग्रेस नेते रविशंकर शुक्ला यांच्याकडून मागिवली होती.<ref>{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/babasaheb-ambedkar-had-taken-buddha-idol-from-madhya-pradesh-chief-minister-for-dhamma-daksha-125850294.html|title=बाबासाहेबांनी धम्मदीक्षेसाठी मध्य प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांकडून घेतली होती बुद्धमूर्ती|website=Divya Marathi}}</ref> लक्षावधी अनुयायांसह आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्यावर देशात बौद्ध धर्माचे पुनरूज्जीवन झाले. त्यांचे धर्मांतर जगातील एक सर्वात मोठे सामूहिक धर्मांतर होते. आंबेडकरांना ''बौद्ध धर्माचे प्रवर्तक'' तसेच ''बौद्ध धर्माचे पुनरूज्जीवक'' म्हणले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३३२|language=मराठी}}</ref> महापरिनिर्वाणापर्यंत आंबेडकरांनी ३० लक्षापेक्षा जास्त लोकांना बौद्ध धर्मात आणण्याचे कार्य केले. [[अशोक|सम्राट अशोकानंतर]] बौद्ध धर्माचे प्रसार कार्य आंबेडकरांएवढे कोणत्याही भारतीयाने केले नाही.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४४३|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:22 Vows (in Marathi) administered by Most Revered Bodhisattva Dr. Babasaheb Ambedkar on the occasion of Buddhist Dhamma Deeksha on 14 October 1956 at Deeksha Bhoomi, Nagpur.jpg|thumb|right|२२ प्रतिज्ञांचा दीक्षाभूमीवरील स्तंभ]] आंबेडकरांनी बौद्धांना स्वतःच्या [[२२ प्रतिज्ञा]] वदवून घेतल्या. या बौद्ध धर्माचे सार आहेत. यांत बौद्ध धर्मात असलेला हिंदू देवी-देवता व संस्कृतीचा त्याग, बुद्धाचे पंचशील, त्रिशरण, अष्टांगमार्ग, दहा पारमिता, मानवी मूल्ये व तत्त्वे आहेत. या प्रतिज्ञा [[पंचशील]], [[अष्टांगिक मार्ग]] व [[दहा पारमिता]] अनुसरण्याच्या आहेत. आंबेडकरांच्या प्रतिज्ञा या आवाहन स्वरूपातील सूचनांसारखे आहेत. प्रतिज्ञा पाळण्याची ते कठोर सक्त ताकीद देत नाहीत किंवा कठोर भाषा वापरीत नाहीत. या २२ प्रतिज्ञा बौद्ध धर्माचा सांस्कृतिक भाग म्हणून महत्त्वाच्या आहेत.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=तैवान|pages=१४९|language=मराठी}}</ref> अर्थतज्ज्ञ आणि राज्यसभेचे खासदार [[नरेंद्र जाधव]] म्हणतात की, "बाबासाहेबांनी बौद्ध धर्माचा स्वीकार केल्यावर त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. त्यामुळे बौद्ध धर्माचा प्रसार करण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट पूर्ण झाले नाही. १४ ऑक्टोबर नंतर मुंबईत धर्मांतराचा मोठा सोहळा ठेवण्यात आला होता. त्यात प्रल्हाद केशव अत्रेंपासून अनेक नेते त्यात सहभागी होणार होते. मात्र त्यात डॉ. आंबेडकरांना सहभागी होता आले नाही. आम्ही बौद्ध धर्म स्वीकारला पण तो आचरण्यात आणण्याची यंत्रणा त्यांना उभारता आली नाही. ती यंत्रणा उभी राहिली मात्र आपापल्या पद्धतीने. अनेक ठिकाणी बौद्ध धर्माचे आचरण करण्यात येते पण त्याबद्दल प्रत्येकाची थिअरी असते. हे पद्धतशीरपणे व्हायला हवे होते, ते झाले नाही हे मान्य करावं लागेल."<ref name="ReferenceC"/> === आंबेडकरानंतर बौद्ध समाज === आंबेडकरांच्या निधनानंतर मुंबईहून त्यांच्या अस्थी [[दिल्ली]]ला नेण्यात आल्या. तेथे एक आठवड्यानंतर धर्मांतराचा कार्यक्रम होऊन ३०,००० लोकांनी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. नंतर अस्थींचे अनेक विभाजन केले गेले आणि त्यांचे भाग [[आग्रा]] सहित देशातील प्रमुख शहरात पाठवले गेले आणि प्रत्येक शहरात ठिकठिकाणी धर्मांतराचे कार्यक्रम झाले. अशाप्रकारे नागपूर येथील सामूदायिक धर्मांतरांची चळवळीची गती पुढे चालू राहिली. ७ डिसेंबर १९५६ ते १० फेब्रुवारी १९५६ पर्यंतच्या काळात [[मुंबई]], [[आग्रा]], [[दिल्ली]] यांसह देशातील वीस पेक्षा अधिक शहरांत धर्मांतराचे कार्यक्रम घडून आले. आंबेडकर यांच्या हस्ते दीक्षा घेतलेल्या १०,००,००० बौद्धांद्वारे दीक्षित नवबौद्धांची संख्या ४०,००,००० झाली.<ref name="auto55">{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Ambedkar and Buddhism|दुवा=https://books.google.co.in/books?id=e-b2EzNRxQIC&printsec=frontcover&dq=ambedkar+and+buddhism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiSiNXAuJnZAhXLro8KHR0HDhkQ6AEIJjAB#v=onepage&q=ambedkar%20and%20buddhism&f=false|प्रकाशक=Motilal Banarsidass Publishe|भाषा=en|दिनांक=2006}}</ref> १९५१ च्या जनगणनेनुसार सर्व भारतात अवघे १,८०,८२३ बौद्ध होते. त्यापैकी [[महाराष्ट्र]]ात २,४८७, [[पंजाब]]ात १,५५०, [[उत्तर प्रदेश]]ात ३,२२१, [[मध्य प्रदेश]]ात २,९९१ आणि बाकीचे बहुतेक सर्व बौद्ध ईशान्य भारतात होते. इ.स. १९५१ ते १९६१ या दशतकात महाराष्ट्रातील बौद्धांची अधिकृत संख्या २,४८७ वरून २७,८९,५०१ पर्यंत पोहोचली. तर १९५१ ते १९६१ मध्ये भारतातील अधिकृत बौद्धांची लोकसंख्या १,६७१ टक्क्यांनी वाढून १,८०,८२४ वरून ३२,५०,२२७ पर्यंत पोहोचली होती. धर्मांतरापूर्वी महाराष्ट्रातील [[अनुसूचित जाती]]त महारांचे प्रमाण ७०% इतके होते. धर्मांतरामुळे त्यांची विभागणी ३५% बौद्ध, व ३५% हिंदू महार अशी झाली.<ref name="auto28" /><ref name=":0" /><ref>भारतीय जनगणना, १९५१ व १९६१</ref> ही सरकारी जनगणनेची आकडेवारी होती पण प्रत्यक्षात मात्र भारतातील धर्मांतरित बौद्धांची लोकसंख्या ही या जनगणनेतील बौद्ध लोकसंख्येपेक्षा कितीतरी पटींनी अधिक होती.<ref name="auto55"/> मार्च १९५९ पर्यंत भारतातील धर्मांतरित बौद्धांची संख्या जवळ जवळ १.५ ते २ कोटी होती, जी भारतातील ४.५% लोकसंख्या होती.<ref name="auto55"/> २०११ च्या जनगणनेनुसार भारतातील एकूण बौद्ध लोकसंख्येपैकी ८७% पेक्षा जास्त लोक हे आंबेडकरवादी बौद्ध आहेत, ज्यांचे पूर्वज १९५६ मध्ये बौद्ध धर्मात परिवर्तित झाले होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/dalits-who-converted-to-buddhism-better-off-in-literacy-and-well-being/745230/|title=Dalits who converted to Buddhism better off in literacy and well-being: Survey|date=2 July 2017}}</ref><ref>Peter Harvey, ''An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices'', p. 400. Cambridge University Press, 2012, {{ISBN|978-052185-942-4}}</ref><ref>''The New York Times guide to essential knowledge: a desk reference for the curious mind''. Macmillan 2004, page 513.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/india/2017/06/17/dalits-converting-to-buddhism|title=Dalits Are Still Converting to Buddhism, but at a Dwindling Rate|date=17 June 2017|website=The Quint}}</ref> == मृत्यू == {{मुख्य|चैत्यभूमी|महापरिनिर्वाण दिन|डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक}} [[चित्र:Maha Parinirvana of Dr. Babasaheb Ambedkar 05.jpg|thumb|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे महापरिनिर्वाण]] [[चित्र:The ocean of people waving the mortal remains of Dr. Babasaheb Ambedkar towards the 'Chaitya Bhoomi', Mumbai, which had never been seen in the history (7 December 1956).jpg|thumb|आंबेडकरांची मुंबईतील अंत्ययात्रा, ७ डिसेंबर १९५६]] [[चित्र:Chaitya Bhoomi, Mumbai – Samadhi place of Dr. Babasaheb Ambedkar.jpg|thumb|[[चैत्यभूमी]], आंबेडकरांचे समाधी स्थळ]] [[नागपूर]] व [[चंद्रपूर]] येथील धर्मांतराचे झाल्यावर आंबेडकर [[दिल्ली]]ला परतले. त्यानंतर काही आठवड्यात २० नोव्हेंबर १९५६ मध्ये ते [[नेपाळ]]मधील [[काठमांडू]]ला ‘‘वर्ल्ड फेलोशिप ऑफ बुद्धिस्ट‘’च्या चौथ्या परिषदेस हजर राहिले. तेथे त्यांनी ‘‘[[बुद्ध]] की [[कार्ल मार्क्स]]‘’ या विषयावर भाषण केले. त्यात त्यांनी ''भगवान बुद्धाचा मार्ग मार्क्स पेक्षा श्रेष्ठ आहे, ज्यात प्रेम, न्याय, बंधुत्व, विज्ञानवाद असून तो शोषण समाप्त करू शकतो'' असे सांगितले. आपल्या परतीच्या प्रवासात त्यांनी [[बनारस]]मध्ये दोन भाषणे दिली. दिल्लीमध्येही त्यांनी विविध बौद्ध समारंभांत भाग घेतला. त्यानंतर त्यानी राज्यसभेच्या अधिवेशनात भाग घेतला आणि आपल्या ‘‘भगवान बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स’‘ या पुस्तकाचे शेवटचे प्रकरण लिहून पूर्ण केले. ५ डिसेंबरच्या सायंकाळी ‘‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’‘ या ग्रंथाच्या प्रास्ताविक आणि परिचय या दोन प्रकरणांच्या प्रती आणून त्यांनी रात्री त्यांची तपासणी केली. दुसऱ्या दिवशी पहाटे १२.१५ वाजता [[६ डिसेंबर]] [[इ.स. १९५६]] रोजी दिल्लीला निवासस्थानी त्यांचे निधन ([[महापरिनिर्वाण]]) झाले. त्यावेळी त्यांचे वय ६४ वर्ष आणि ७ महिन्याचे होते. दिल्लीहून विशेष विमानाने त्यांचे पार्थिव [[मुंबई]]ला आणण्यात आले. मुंबई हे ठिकाण अत्यंविधीसीठी निश्चित झाले त्यानंतर देशभरातील त्यांचे अनुयायी मिळेल त्या साधनाने मुंबईला येऊ लागले. आंबेडकर यांच्या धर्मांतरानंतरच्या सात आठवड्यांत त्यांनी बौद्ध धम्माच्या प्रचारासाठी मोठे कार्य केले. आंबेडकरांची अंत्ययात्रा राजगृह (हिंदू कॉलनी), दादर येथून दुपारी १.४० वाजता निघाली. दादर व्हिन्सेन्ट रोड (आताचा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रोड), पोयबावडी, [[परळ]], एलफिन्स्टन ब्रिज, सयाी रोड, गोखले रोड (उत्तर व दक्षिण), रानडे रोडवरून दादर चौपाटीवरील हिंदू स्मशानभूमीत (आता चैत्यभूमी) सायकांळी ६ वाजता पोहोचली. चार मैल लांबीच्या या त्यांच्या अंत्ययात्रेत देशभरातून १५ लाखांवर लोक सामील झाले होते. ७ डिसेंबर १९५६ रोजी सायंकाळी ७.५० वाजता त्यांच्यावर [[मुंबई]] मध्ये बौद्ध पद्धतींनी अंत्यसंस्कार करण्यात आले. मुंबई हे त्यांच्या जीवनकार्यातील अधिकांश काळ मुख्यालय होते आणि तेथेच त्यांचे अजूनही सर्वात जास्त अनुयायी होते. मुंबई शहरातील ती सर्वात मोठी अत्यंयात्रा होती. त्यानंतर दहनसंस्कारास उपस्थित राहिलेल्यापैंकी एक लाख लोक त्यांच्या अस्थींबरोबर तैनातीने राजगृहापर्यंत गेले. परंतु दहनभूमी सोडण्यापूर्वी त्यांनी आंबेडकरांच्या इच्छेची पूर्ती करण्यासाठी म्हणून बौद्ध धम्माचा स्वीकार करण्याचा आग्रह धरला. त्यानुसार दीक्षा समारंभाचा कार्यक्रम होऊन तेथे उपस्थित असलेल्या बौद्ध भिक्खूंपैकी महापंडित डॉ. [[भदंत आनंद कौसल्यायन|आनंद कौसल्यायन]] यांनी त्रिशरण व पंचशील देऊन त्याच ठिकाणी १० लाख लोकांना बौद्धधम्माची दीक्षा दिली. एकाच वेळी दहा लक्षांवरील लोकांचे धर्मांतर हे जगातील सर्वात मोठे सामूहिक धर्मांतर होते.<ref name=":0" /> आंबेडकरांचे दिल्लीमध्ये आपल्या निवासस्थानी महापरिनिर्वाण झाले होते, तेथे भारत सरकारने [[डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]] निर्माण केले आहे. याला 'महापरिनिर्वाण स्थळ' म्हणूनही ओळखले जाते. १३ एप्रिल २०१८ रोजी भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या हस्ते स्मारकाचे लोकार्पन करण्यात आले. या स्मारकाच्या इमारतीची रचना पाने उघडलेल्या [[भारतीय संविधान]]ाच्या पुस्तकाप्रमाणे असून हा आकार "ज्ञानाच्या शोधाचे प्रतीक" आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://lokmat.news18.com/news/ambitious-br-ambedkar-museum-inaugurated-by-pm-narendra-modinew-287075.html|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारकाचं पंतप्रधानांच्या हस्ते लोकार्पण|संकेतस्थळ=News18 Lokmat|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-01-20|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921220028/https://lokmat.news18.com/news/ambitious-br-ambedkar-museum-inaugurated-by-pm-narendra-modinew-287075.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://m.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-pm-modi-inaugurate-dr-ambedkar-national-memorial-in-delhi-17818230.html| title=पीएम मोदी ने अंबेडकर स्मारक का किया उद्घाटन, बोले- भ्रम फैलाती है कांग्रेस|access-date=2020-01-20|language=hi}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == === कुटुंब === {{मुख्य|आंबेडकर कुटुंब}} [[चित्र:Rajagriha, Bombay, February 1934. (L to R) Yashwant, BR Ambedkar, Ramabai, Laxmibai, Mukundrao, and Tobby.jpg|thumb|right|300px|इ.स. १९३४ मध्ये मुंबईतील [[राजगृह]] येथील [[आंबेडकर कुटुंब]]ीय. चित्रात डावीकडून – [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] (मुलगा), बाबासाहेब, [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] (पत्नी), लक्ष्मीबाई (वहिणी; आनंदरावांची पत्नी), मुकंदराव (पुतण्या) व खाली बसलेला कुत्रा टॉब्बी.]] [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाईंना]] आंबेडकरांच्या पत्नी होत. त्यांनी रमाबाईंना लिहायला वाचायला शिकवले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=८०|language=मराठी}}</ref> रमाबाई व बाबासाहेब यांना एकूण पाच अपत्य झाली – [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]], गंगाधर, रमेश, इंदू (मुलगी) व राजरत्न. यशवंत खेरीज इतर चार अपत्ये त्यांच्या वयाची दोन वर्षे पूर्ण होण्याच्या आतच दगावली. [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] (१९१२–१९७७) हा एकमेव त्यांचा वंशज होता.<ref>{{Cite book|title=दलित समाजाचे पितामह डॉ. भीमराव आंबेडकर|last=जोगी|first=डॉ. सुनिल|publisher=डायमंड बुक्स|year=२००७|isbn=|location=|pages=५०|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:Dr. B.R. Ambedkar with wife Dr. Savita Ambedkar in 1948.jpg|thumb|right|इ.स. १९४८ मध्ये दिल्ली येथे द्वितीय पत्नी [[डॉ. सविता आंबेडकर]] सोबत बाबासाहेब आंबेडकर]] इ.स. १९३५ मध्ये दीर्घ आजारानंतर आंबेडकरांच्या पत्नी [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/nagpur/tyagmurti-ramabai/articleshow/69513517.cms| title=त्यागमूर्ती रमाई! - tyagmurti ramabai|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://zeenews.india.com/hindi/zee-hindustan/video/aaj-ka-itihas-today-is-ramabai-ambedkar-death-anniversary/531810| title=आज का इतिहास: आज हुआ था बाबा साहब भीमराव की पत्नी रमाबाई आंबेडकर का निधन|दिनांक=2019-05-27|संकेतस्थळ=Zee Hindustan|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> १९४० च्या दशकात [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाचा]] मसुद्याचे काम पूर्ण करतावेळी डॉ. आंबेडकर खूप आजारी होते. त्यांच्या पायांमध्ये मज्जासंस्थाजन्य वेदना होत होत्या, त्यामुळे त्यांना रात्री झोप येत नसे. ते [[इन्सुलिन]] आणि [[होमिओपॅथी]]ची औषधे घेत होते.<ref>{{Cite news|url=https://www.womensweb.in/2018/05/savita-ambedkar-discredited-caste-woman-may18wk3/|title=The Woman Behind Dr. Ambedkar – Why Are Our Women Denied Their Rightful Place In History?|date=22 May 2018|work=Women's Web: For Women Who Do|access-date=13 November 2018|language=en-US|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503070902/https://www.womensweb.in/2018/05/savita-ambedkar-discredited-caste-woman-may18wk3/|url-status=dead}}</ref> यावर उपचार घेण्यासाठी ते मुंबईला गेले आणि तेथे त्यांची डॉ. [[शारदा कृष्णराव कबीर]] यांच्याशी भेट झाली. कबीर या पुण्याच्या [[सारस्वत]] [[ब्राह्मण]] कुटुंबातील होत्या.<ref>{{Cite book|title=Maaisahebanche Agnidivya|last=Sukhadeve|first=P. V.|publisher=Kaushaly Prakashan|year=|isbn=|location=|pages=15|language=Marathi}}</ref> डॉ. कबीर यांची आंबेडकरांची वैद्यकीय काळजी घेतली. पुढे आंबेडकरांनी कबीरांशी १५ एप्रिल, १९४८ रोजी [[नवी दिल्ली]] येथील आपल्या निवासस्थानी नोंदणी पद्धतीने विवाह केला. विवाहसमयी आंबेडकरांचे वय ५७ वर्ष तर शारदा कबीर यांचे वय ३९ वर्ष होते.<ref>{{cite book |last=Keer |first=Dhananjay |title=Dr. Ambedkar: life and mission |year=2005 |origyear=1954 |publisher=Popular Prakashan |location=Mumbai |pages=403–404 |isbn=81-7154-237-9 |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA394 |accessdate=13 June 2012}}</ref> विवाहानंतर शारदा कबीरांनी '[[सविता आंबेडकर|सविता]]' हे नाव स्वीकारले.<ref>{{cite web | last=Pritchett | first=Frances |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1940s.html | title=In the 1940s | accessdate=13 June 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623190913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1940s.html | archivedate=23 June 2012 | df=dmy-all }}</ref> सविता आंबेडकरांना अपत्य नव्हते. आंबेडकरानुयायी लोक सविता आंबेडकरांना आदराने 'माई' किंवा 'माईसाहेब' म्हणत असत. मुंबईमध्ये २९ मे, २००३ रोजी वयाच्या ९३व्या वर्षी सविताबाईंचे त्यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web |url=http://www.रीडिफ.कॉम/news/2003/may/29mai.htm |title=Archived copy |accessdate=20 जून 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161210075024/http://www.रीडिफ.कॉम/news/2003/may/29mai.htm |archivedate=10 December 2016 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|title=00_pref_unpub|last=Pritchett|first=Frances|website=Columbia.edu|access-date=11 January 2020|archive-date=2018-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502081913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/lekha-news/the-buddha-and-his-dhamma-dr-b-r-ambedkar-1594868/|title=उपोद्घाताची कथा..|date=3 December 2017|work=Loksatta|access-date=11 January 2020|language=mr-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-expresses-grief-over-death-of-savita-ambedkar/articleshow/47857884.cms|title=PM expresses grief over death of Savita Ambedkar – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 January 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/b-r-ambedkars-widow-passes-away/articleshow/47838403.cms|title=B R Ambedkar's widow passes away – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 January 2020|language=en}}</ref> यशवंत आंबेडकरांचा विवाह [[मीरा आंबेडकर|मीरा]] यांचेशी झाला. त्यांना एकूण चार अपत्ये झाली, ती पुढील प्रमाणे : [[प्रकाश आंबेडकर|प्रकाश]] (बाळासाहेब), रमाबाई, [[भीमराव यशवंत आंबेडकर|भीमराव]] व [[आनंदराज आंबेडकर|आंनदराज]]. प्रकाश आंबेडकरांचे लग्न अंजली यांचेशी झाले असून त्यांना [[सुजात आंबेडकर|सुजात]] हा एक मुलगा आहे. तर रमाबाईंचा विवाह प्राध्यापक व अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे|आनंद तेलतुबंडे]] यांचेशी झालेला असून त्यांना दोन मुली आहेत. भीमराव यांना एक मुलगी आहे व आनंदराज यांनाही दोन मुलगे आहेत. आंबेडकरांचा पुतण्या आनंदराव यांचे नातू [[राजरत्न आंबेडकर|राजरत्न]] आहेत, जे सध्या [[भारतीय बौद्ध महासभा|भारतीय बौद्ध महासभेचे]] राष्ट्रीय अध्यक्ष आहेत. [[आंबेडकर कुटुंब]]ातील हे सदस्य मात्र राजकारण, समाजकारण व [[आंबेडकरवादी चळवळ]]ीशी, तसेच बौद्ध चळवळींमध्ये काम करतात. === भाषाज्ञान === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar written a letter to the Bonn University in fluent German language.jpg|thumb|300px|right|२५ फेब्रुवारी १९२१ रोजी जर्मनीतील बॉन विद्यापीठात शिक्षण घेण्यासाठी आंबेडकरांनी तिथल्या प्रशासनास अस्खलित जर्मन भाषेत लिहिलेले पत्र.<ref name="auto29">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/mumbai-news/dr-babasaheb-ambedkar-autobiography-marathi-articles-1452080/|title=डॉ. आंबेडकर चरित्रातील अज्ञात जर्मन दुवा!|date=21 एप्रिल 2017|website=Loksatta|url-status=live}}</ref>]] आंबेडकर हे [[बहुभाषी]] होते. ते [[मराठी भाषा|मराठी]], [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]], [[पाली भाषा|पाली]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]], [[जर्मन भाषा|जर्मन]], [[फारसी भाषा|फारसी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] अशा अकरा पेक्षा अधिक अनेक भारतीय व विदेशी भाषा शिकलेले होते. यापैकी इंग्रजी, हिंदी, गुजराती, व मराठीसह अनेक [[भाषा]]ंवर त्यांचे प्रभुत्व होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७१, ८१, ८८, ८९, ९०|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=२०, २३, १४४, १४९, १५०|language=मराठी}}</ref> जर्मन व फ्रेंच भाषा त्यांनी कोलंबिया विद्यापीठात आत्मसात केल्या.<ref name="auto29" /> === देव आणि धर्माबद्दल विचार === आंबेडकर [[नास्तिकता|नास्तिक]] होते. त्यांचा [[देव|देवावर]] अजिबात विश्वास नव्हता. पण ते [[निधर्मी]] किंवा [[धर्मविरोधी]] नव्हते, तर समाजासाठी [[धर्म]] आवश्यक आहे, हे त्यांनी मान्य केले. त्यांच्यासाठी धर्म हा [[नैतिक पाठराखण|नैतिक संहिता]], [[समता|समानता]], [[प्रेम]], [[न्याय]] यासारख्या मूल्यांचा संच म्हणून वैध होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/06/phule-ambedkar-ki-vaichariki-aur-virasat_bajrang-bihari-yiwari/|title=फुले-आंबेडकर की वैचारिकी और विरासत|last=तिवारी|first=Bajrang Bihari Tiwari बजरंग बिहारी|date=2016-06-05|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-08-27}}</ref> त्यांनी [[धर्मनिरपेक्षता]] या तत्त्वाचा पुरस्कार केला, तसेच त्यांनी संविधानामार्फत भारतीय राजकीय-सामाजिक समाज जीवनामध्ये हे तत्त्व रुजवले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/vishesh-news/dr-ambedkar-and-secularism-1167319/|title=डॉ. आंबेडकर आणि धर्मनिरपेक्षता|date=2015-12-06|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-08-27}}</ref> स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुत्व शिकवणारा धर्म मला आवडतो, हे त्यांचे प्रचलित कथन आहे. मानव आणि धर्म या दोघांत तुलना करताना त्यांनी मानवास अधिक महत्त्वाचे ठरवले, तर धर्माला दुय्यम ठरवले. ते असे म्हणाले की, मानव हा धर्मासाठी नसून धर्म हा माणसासाठी आहे. आधुनिक जगामध्ये विज्ञानाच्या कसोटीवर टिकणारा धर्म त्यांना अपेक्षित होता. त्यामुळे त्यांनी बुद्ध धम्माला वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि मानवी मूल्य असणारा जगासाठी सर्वात उपयुक्त धर्म म्हणले आहे. आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्यांचा कल बौद्ध धम्म अनुसरण्याकडे झुकला, आणि आयुष्याच्या अगदी अंतिम महिन्यांत त्यांनी अधिकृतपणे बौद्ध धम्म स्वीकारला. == पत्रकारिता == {{हे सुद्धा पहा|वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची वृत्तपत्रे}} [[चित्र:Cover page of Dr. Babasaheb Ambedkar's 'Mooknayak'.jpg|thumb|left|मूकनायकचा पहिला अंक, ३१ जानेवारी १९२०]] [[चित्र:Cover page of Dr. Babasaheb Ambedkar's 'Bahishkrut Bharat' Fortnightly.jpg|thumb|right|[[बहिष्कृत भारत]]चा २३ डिसेंबर १९२७ रोजीचा अंक]] २०२० मध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तानुसार आंबेडकर प्रभावी पत्रकार व संपादक होते,<ref>{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2020/01/mooknayak-100-years-journalism-ambedkar-hindi/|title=डॉ. आंबेडकर की पत्रकारिता : ‘मूकनायक’ से ‘प्रबुद्ध भारत’ की यात्रा|first=Siddharth|last=सिद्धार्थ|date=26 January 2020|website=फॉरवर्ड प्रेस}}</ref> वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून समाजोन्नती करण्यासाठी त्यांनी एकूण ५ वृत्तपत्रे सुरू केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.forwardpress.in/2017/07/ambedkars-journalism-and-its-significance-today/| title=Ambedkar’s journalism and its significance today|last=चौबे|पहिले नाव=Kripashankar Chaube कृपाशंकर|दिनांक=2017-07-05|संकेतस्थळ=Forward Press|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://velivada.com/2018/03/28/dr-ambedkar-as-a-journalist/|title=Dr. Ambedkar As A Journalist|दिनांक=2018-03-28|संकेतस्थळ=Velivada|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107153507/https://velivada.com/2018/03/28/dr-ambedkar-as-a-journalist/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto49">https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand17/index.php/23-2015-01-15-05-42-45/9964-2012-06-14-09-33-10?showall=&start=12</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%e0%a4%aa%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac/|title=पत्रकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर {{!}}|last=Sawant|first=Rajesh|language=en-US|access-date=2021-06-08|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421155319/http://prahaar.in/%e0%a4%aa%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac/|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html| title=पत्रकार आंबेडकर|संकेतस्थळ=www.mahamtb.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714075733/https://www.mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/104917|title=Dr Ambedkar as a journalist a study|date=31 December 2002}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.beedlive.com/newsdetail.php| title=beedlive|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=www.beedlive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202120210/http://www.beedlive.com/newsdetail.php|archive-date=2020-02-02|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref><ref name="auto14">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mahanews.gov.in/Home/FrontMantralayDetails.aspx?str=utYf%2FMWKOh8%3D| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर एक बहुआयामी व्यक्तीमत्त्व - डॉ. गंगाधर पानतावणे|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210546/https://www.mahanews.gov.in/Home/FrontMantralayDetails.aspx?str=utYf%2FMWKOh8%3D|archive-date=2019-01-03|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref> ते त्यांच्या मते ''कोणतीही चळवळ यशस्वी होण्यासाठी तिला वर्तमानपत्राची आवश्यकता असते. ज्या चळवळीचे वर्तमानपत्र नसेल तिची अवस्था पंख तुटलेल्या पक्ष्याप्रमाणे होते.'' त्यांनी आपल्या चळवळीत वेगवेगळ्या कालावधीत पाच वर्तमानपत्रे वापरली.<ref name="auto49" /><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.forwardpress.in/2017/02/baba-sahab-dr-ambedkar-ka-srijnatmak-sahity/|title=बाबा साहेब डा. आंबेडकर का सृजनात्मक साहित्य|date=2017-02-10|work=फॉरवर्ड प्रेस|access-date=2018-03-26|language=hi-IN}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC/|title=पत्रकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|website=prahaar.in|language=en-US|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111133834/http://prahaar.in/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC/|url-status=dead}}</ref> ३१ जानेवारी १९२० रोजी, आंबेडकरांनी अस्पृश्यांवरील अन्याय दाखविण्यासाठी ''[[मूकनायक]]'' हे पहिले [[पाक्षिक]] सुरू केले.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-51311062| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 'मूकनायक'ची आजही गरज का आहे?|last=येंगडे|first=सूरज|date=2020-01-31|work=BBC News मराठी|access-date=2020-04-09|language=mr}}</ref> यासाठी त्यांना [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाचे]] छत्रपती [[शाहू महाराज]] यांनी आर्थिक मदत केली होती. ३ एप्रिल, इ.स. १९२७ रोजी त्यांनी ''[[बहिष्कृत भारत]]'' हे वृत्तपत्र सुरू केले. त्यांनी २९ जून १९२८ रोजी ''[[समता (वृत्तपत्र)|समता]]'' हे वृत्तपत्र सुरू केले. हे [[समाज समता संघ|समाज समता संघाचे]] मुखपत्र होते. २४ फेब्रुवारी १९३० रोजी त्यांनी [[जनता (वृत्तपत्र)|जनता]] तर ४ फेब्रुवारी १९५६ मध्ये [[प्रबुद्ध भारत]] हे वृत्तपत्र सुरू केले. इ.स. १९४४ मध्ये आंबेडकरांनी "आम्ही शासनकर्ती जमात बनणार" या शीर्षकाखाली ''जनता'' वृत्तपत्रात लेख लिहिला. या वृत्तपत्रांद्वारे आपल्या विचारांनी त्यांनी स्पृश्य आणि अस्पृश्यांना जागृत केले. त्यांची प्रत्रकारिता प्रभावी होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|title=पत्रकार आंबेडकर|website=mahamtb.com|language=en|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111133957/http://mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|url-status=dead}}</ref> आंबेडकर हे इंग्रजी भाषेचे विद्वान होते, परंतु त्यावेळी महाराष्ट्रातील बहुतांश दलित जनता केवळ मराठी वाचत असे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.forwardpress.in/2017/02/baba-sahab-dr-ambedkar-ka-srijnatmak-sahity/| title=बाबा साहेब डा. आंबेडकर का सृजनात्मक साहित्य|last=राजबहादुर|पहिले नाव=Raj Bahadur|दिनांक=2017-02-10|संकेतस्थळ=फॉरवर्ड प्रेस|भाषा=hi-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> त्यामुळे त्यांनी ही सर्व पाक्षिके व साप्ताहिके मराठी भाषेमध्ये प्रकाशित केली. [[गंगाधर पानतावणे]] यांच्या १९८७मधील आंबेडकरांया पत्रकारितेवरील पी.एच.डी. शोध प्रबंधानुसार"या मुकनायकाने (आंबेडकर) बहिष्कृत भारतामधील लोकांना प्रबुद्ध भारताकडे नेले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे महान पत्रकार होते."<ref name="auto14" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == [[चित्र:Dr. Ambedkar with Mr. Wallace Stevens at Columbia University, New York (USA), while receiving LL.D. (Doctorate of Laws) for being the 'Chief Architect of the Constitution of India'.jpg|thumb|५ जून १९५२ रोजी, आंबेडकर [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाची मानध एलएल.डी. ही डॉक्टरेट पदवी स्वीकारल्यानंतर त्यांच्यासोबत [[वॅलन्स स्टीव्हन्स]].]] [[चित्र:D.Litt. Degree Certificate of Dr. B. R. Ambedkar from Osmania University.jpg|thumb|१२ जानेवारी १९५३ रोजी, हैदराबादच्या [[उस्मानिया विद्यापीठ]]ाकडून आंबेडकर यांना दिलेली डी.लिट्. ही मानद पदवी]] === राष्ट्रीय सन्मान === * '''भारतरत्न''' : सन १९९० मध्ये आंबेडकरांना मरणोत्तर "[[भारतरत्न]]" हा देशाच्या सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite news|url=https://www.mapsofindia.com/my-india/india/list-of-bharat-ratana-award-winners|title=List of Bharat Ratna Award Winners 1954–2017|date=12 July 2018|work=My India|access-date=17 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bharatratna.co.in/bharat-ratna-awardees.htm|title=List Of Bharat Ratna Awardees|website=bharatratna.co.in|access-date=17 January 2020|archive-date=2018-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124205711/http://www.bharatratna.co.in/bharat-ratna-awardees.htm|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांना भारतरत्न देण्याचे [[भारत सरकार]]ने एप्रिल १९९० च्या पहिल्या आठवड्यात जाहिर केले. आणि [[१४ एप्रिल]] [[इ.स. १९९०|१९९०]] रोजी त्यांना मरणोत्तर [[भारतरत्‍न]] या पुरस्काराने गौरवले गेले. डॉ. आंबेडकरांना दिलेला ‘[[भारतरत्न]]' पुरस्कार भारताचे राष्ट्रपती [[रामस्वामी वेंकटरमण]] यांचे हस्ते डॉ. [[सविता आंबेडकर]] यांनी स्वीकारला. [[१४ एप्रिल]] [[इ.स. १९९०|१९९०]] हा त्यांचा शताब्धी जयंती दिन होता. हा पुरस्कार सोहळा [[राष्ट्रपती भवन]]ातील दरबार हॉल/ अशोक हॉलमध्ये संपन्न झाला होता.<ref>{{Cite book|title=माईसाहेबांचे अग्निदिव्य|last=सुखदेवे|first=पी.व्ही.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=|isbn=|location=|pages=५०|language=मराठी}}</ref> === मानद पदव्या === * '''डॉक्टर ऑफ लॉ''' (एलएलडी) : ही सन्माननीय पदवी ५ जून १९५२ रोजी अमेरिकेतील [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाने प्रदान केली. 'भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, मंत्रिमंडळाचे सदस्य आणि राज्यसभेचे सदस्य, भारताच्या प्रमुख नागरिकांपैकी एक, एक महान समाजसुधारक आणि मानवी हक्कांचा शूर समर्थक' असे कोलंबिया विद्यापीठाने त्यांना दिलेल्या मानपत्रात संबोधण्यात आले आहे.<ref>{{cite web|url=https://globalcenters.columbia.edu/content/bhimrao-ramji-ambedkar|title=Bhimrao Ramji Ambedkar {{!}} Columbia Global Centers|website=globalcenters.columbia.edu|access-date=13 November 2018}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२७९|language=मराठी}}</ref> * '''डॉक्टर ऑफ लिटरेचर''' (डी.लिट.) : ही सन्माननीय पदवी १२ जानेवारी १९५३ रोजी [[तेलंगाणा]] राज्यातील हैदराबादमधील [[उस्मानिया विद्यापीठ]]ाने प्रदान केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२७|language=मराठी}}</ref> === बौद्ध उपाध्या === भारतीय बौद्ध विशेषतः [[नवयान]]ी अनुयायी आंबेडकरांना '[[बोधिसत्त्व]]' व '[[मैत्रेय]]' मानतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|author= Fitzgerald, Timothy| title= The Ideology of Religious Studies|दुवा=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C&pg=PA129| year=2003|प्रकाशक= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-534715-9|page=129}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|author=M.B. Bose|editor=Tereza Kuldova and Mathew A. Varghese| title=Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia |दुवा=https://books.google.com/books?id=6c9NDgAAQBAJ&pg=PA144 |year=2017|प्रकाशक=Springer|isbn=978-3-319-47623-0|pages=144–146}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.esakal.com/sampadakiya/sudhir-maske-article-dr-br-ambedkar-241452|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: प्रज्ञा, शिल, करुणेचा महासागर ! &#124; eSakal|website=www.esakal.com}}</ref> इ.स. १९५५ मध्ये, [[काठमांडू]], [[नेपाळ]] येथे झालेल्या जागतिक बौद्ध परिषदेत सहभागी बौद्ध [[भिक्खू]]ंनी त्यांना 'बोधिसत्व' ही उपाधी प्रदान केली. त्यानंतर [[दलाई लामा]] एकदा डॉ. आंबेडकरांना भेटले असता दलाई लामांनी सुद्धा त्यांना 'बोधिसत्व' संबोधले होते. === टपाल तिकिटे === [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाल]]ने इ.स. १९६६, १९७३, १९९१, २००१ आणि २०१३ मध्ये आंबेडकरांच्या जन्मदिनानिमित्त त्यांची टपाल तिकिटे काढली होती. याशिवाय इ.स. २००९, २०१५, २०१६ व २०१७ मध्ये त्यांना अन्य टपाल तिकिटांवर चित्रित केले गेले आहे.<ref>[https://colnect.com/en/stamps/years/country/8663-India/item_name/Ambedkar Ambedkar on stamps]. colnect.com</ref><ref>[[commons:Category:B. R. Ambedkar on stamps|B. R. Ambedkar on stamps]]. commons.wikimedia.org</ref> === नाणे === * इ.स. १९९० मध्ये, भारत सरकारने आंबेडकरांची १००वी जयंती साजरी करण्याकरिता त्यांच्या सन्मानार्थ ₹१ चे नाणे काढले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|title=Dr Bhimrao Ambedkar centenary special coin commemoration (1990):- – Dr. Antiques|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801165142/https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|url-status=dead}}</ref> * आंबेडकरांची १२५व्या जयंतीच्या निमित्ताने ₹१० आणि ₹१२५ची नाणी २०१५ मध्ये काढले गेले होते. या सर्व नाण्यांवर एका बाजूला आंबेडकरांचे चित्र कोरलेले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/economy/pm-narendra-modi-releases-rs-10-rs-125-commemorative-coins-honouring-dr-babasaheb-ambedkar/175185/|title=PM Narendra Modi releases Rs 10, Rs 125 commemorative coins honouring Dr Babasaheb Ambedkar|date=6 December 2015|website=The Financial Express|access-date=16 January 2019}}</ref> === तैलचित्रे === * [[मंत्रालय]] (महाराष्ट्र) : मंत्रालयाच्या इमारतीत आंबेडकरांचे तैलचित्र व त्यासोबत संविधान प्रस्ताविकेचे अनावरण ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी तत्कालीन मुख्यमंत्री [[देवेंद्र फडणवीस]] यांच्या हस्ते करण्यात आले. हे तैलचित्र रमेश कांबळे यांनी साकारले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/navi-mumbai/babasaheb-oil-painting/articleshow/71028194.cms |title=बाबासाहेबांचे तैलचित्र |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= महाराष्ट्र टाइम्स |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20230402011910/https://maharashtratimes.com/maharashtra/navi-mumbai/babasaheb-oil-painting/articleshow/71028194.cms |विदा दिनांक=२ एप्रिल २०२३}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.nagpurtoday.in/chief-minister-devendra-fadnavis-unveiled-an-oil-painting-of-dr-babasaheb-ambedkar/09091953 |title=Chief Minister Devendra Fadnavis unveiled an oil painting of Dr Babasaheb Ambedkar |लेखक= |दिनांक= |भाषा=इंग्रजी | संकेतस्थळ= Nagpur Today |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ एप्रिल २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20210302171245/https://www.nagpurtoday.in/chief-minister-devendra-fadnavis-unveiled-an-oil-painting-of-dr-babasaheb-ambedkar/09091953 |विदा दिनांक=२ मार्च २०२१}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/mumbai/inauguration-of-dr-babasaheb-ambedkars-oil-portrait-in-mantralaya/mh20190911082310089|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांच्या तैलचित्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते अनावरण|first=E. T. V.|last=Bharat|date=11 सप्टें, 2019|website=ETV Bharat News}}</ref> === द कोलंबियन्स अहेड ऑफ देअर टाइम === सन २००४ मध्ये [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाने आंबेडकरांचा सर्वश्रेष्ठ विद्वान म्हणून सन्मान केला. इ.स. २००४ मध्ये आपल्या स्थापनेला २५० वर्ष पूर्ण झाले त्यानिमित्ताने कोलंबिया विद्यापीठाने आपल्या विद्यापीठात आजपर्यंत शिकलेल्या सर्वात बुद्धिमान अशा शंभर सर्वश्रेष्ठ विद्यार्थ्यांची 'द कोलंबियन्स अहेड ऑफ देअर टाइम' नावाने एक यादी प्रसिद्ध केली आहे, ज्यात 'भीमराव आंबेडकर' हे नाव पहिल्या स्थानावर होते. यावेळी विद्यापीठाने आंबेडकरांचा उल्लेख "आधुनिक भारताचा निर्माता" असा केला होता.<ref>{{Cite web|url=https://lokmat.news18.com/amp/news/article-70063.html|title=कोलंबिया विद्यापीठात महामानवाचा गौरव &#124; News – News18 Lokmat, Today's Latest Marathi News|website=lokmat.news18.com|access-date=2020-04-14|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804065118/https://lokmat.news18.com/amp/news/article-70063.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html|title=Bhimrao Ambedkar|website=c250.columbia.edu|access-date=2018-03-19}}</ref> "विश्वविख्यात कोलंबिया विद्यापीठाच्या ४५० वर्षांच्या इतिसाहात डॉ. आंबेडकर यांच्यासारखा अत्यंत विद्वान विद्यार्थी एकही नव्हता", असे खुद्द विद्यापीठाच्या कुलगुरूंनी मला प्रत्यक्ष सांगितल्याचे [[भालचंद्र मुणगेकर]] यांनी म्हणले.<ref name="auto32">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/babasaheb-understood-by-world-but-not-in-india/articleshow/60819188.cms|title=जगाला बाबासाहेब समजले देशाला नाहीच - babasaheb understood by world, but not in india|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> === गुगल डुडल === [[गुगल]]ने १४ एप्रिल २०१५ रोजी आपले मुख्यपृष्ठ डुडलच्या माध्यमातून आंबेडकरांचा १२४वा जन्मदिवस साजरा केला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |title=Archived copy |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414003026/http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |archivedate=14 April 2015 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last1=Gibbs|first1=Jonathan|title=B. R. Ambedkar's 124th Birthday: Indian social reformer and politician honoured with a Google Doodle|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|accessdate=14 April 2015|publisher=The Independent|date=14 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414000658/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|archivedate=14 April 2015|df=dmy-all}}</ref> हे डुडल [[भारत]], [[अर्जेंटिना]], [[चिली]], [[आयर्लंड]], [[पेरू]], [[पोलंड]], [[स्वीडन]] आणि [[युनायटेड किंग्डम]] या देशांमध्ये चित्रित करण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|title=B R Ambedkar 124th birth anniversary: Google doodle changes in 7 countries as tribute|date=14 April 2015|work=द इंडियन एक्सप्रेस |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707224447/http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|title=Google's BR Ambedkar birth anniversary doodle on 7 other countries apart from India|date=14 April 2015|work=dna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707202543/http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|title=B.R. Ambedkar, a hero of India's independence movement, honoured by Google Doodle|date=14 April 2015|work=Telegraph.co.uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105014345/http://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|archivedate=5 January 2016|df=dmy-all}}</ref> === ट्विटर इमोजी === इ.स. २०१७ मध्ये, १२६व्या आंबेडकर जयंतीनिमित्त [[ट्विटर]]कडून खास इमोजी तयार करून आंबेडकरांना अभिवादन करण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/twitter-salutes-iconic-dr-ambedkar-with-emoji-hashtags-1451841/| title=बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरकडून खास इमोजी|date=2017-04-13|work=Loksatta|access-date=2020-01-20|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/storypage.php?catid=2&newsid=18865198| title=डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरचे खास हॅशटॅग|date=2017-04-14|work=Lokmat|access-date=2020-01-20|language=mr}}</ref> === समर्पित विशेष दिवस === * [[महाराष्ट्र]]ात आंबेडकरांची जयंती "[[ज्ञान दिन]]" म्हणून साजरी केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bhaskar.com/| title=Hindi News; Latest Hindi News, Breaking Hindi News Live, Hindi Samachar (हिंदी समाचार), Hindi News Paper Today|संकेतस्थळ=Dainik Bhaskar|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.majhapaper.com/विषय/%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9e%e0%a4%be%e0%a4%a8-%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%b8/| title=ज्ञान दिवस Archives|संकेतस्थळ=Majha Paper|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ {{!}} डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता 'ज्ञान दिवस' म्हणून साजरा होणार {{!}} News – News18 Lokmat, Today's Latest Marathi News|संकेतस्थळ=News18 Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233920/https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांना 'ज्ञानाचे प्रतीक' मानले जाते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने इ.स. २०१७ मध्ये आंबेडकर जयंती 'ज्ञान दिन' म्हणून साजरी करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html| title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|संकेतस्थळ=aajdinank.com/|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233733/http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.mahapolitics.com/%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac%e0%a5%87%e0%a4%a1%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%82/| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जन्मदिवस ज्ञान दिवस म्हणून होणार साजरा – Mahapolitics|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * [[७ नोव्हेंबर]] हा आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिवस महाराष्ट्रामध्ये '[[विद्यार्थी दिन (महाराष्ट्र)|विद्यार्थी दिन]]' म्हणून साजरा केला जातो. महाराष्ट्र शासनाने हा निर्णय २७ ऑक्टोबर २०१७ रोजी घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.esakal.com/pune/pune-news-dr-ambedkar-79512| title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचा शाळा प्रवेश दिन आता विद्यार्थी दिवस|website=www.esakal.com|language=mr|access-date=2020-01-20}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/mumbai/architect-constitution-dr-november-7-student-day-favor-dr-babasaheb-ambedkar/| title=राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रीत्यर्थ ७ नोव्हेंबर ‘विद्यार्थी दिवस’|date=2017-10-28|work=Lokmat|access-date=2020-01-20|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर हे आदर्श विद्यार्थी होते, ते विद्वान असूनही त्यांनी स्वतःला आजन्म विद्यार्थी मानले. या दिवशी राज्यातील सर्व [[शाळा]] आणि [[कनिष्ठ महाविद्यालय]]ात आंबेडकरांच्या विविध पैलूंवर अनेक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE/| title=बाबासाहेब आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिन “विद्यार्थी दिवस’ ओळखला जाणार {{!}} Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.|website=www.dainikprabhat.com|language=en-US|access-date=2020-01-20|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615004921/http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE/|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.loksatta.com/mumbai-news/ambedkar-admission-day-will-celebrate-as-a-student-day-1576631/| title=आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिन आता विद्यार्थी दिवस|date=2017-10-28|work=Loksatta|access-date=2020-01-20|language=mr-IN}}</ref> * आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ [[भारतीय संविधान दिन]] (राष्ट्रीय विधी दिन) [[२६ नोव्हेंबर]] रोजी साजरा केला जातो.<ref>{{cite web|title=Govt. to observe November 26 as Constitution Day|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/live-pm-modi-at-mumbai-lays-foundation-for-fourth-terminal-at-jnpt/article7749798.ece|publisher=द हिन्दू|accessdate=20 November 2015|date=11 October 2015}}</ref> भारत सरकारने आंबेडकरांचे १२५वे जयंती वर्ष साजरे केले जात असताना त्यांना एक प्रकारची श्रद्धांजली वाहण्यासाठी २६ नोव्हेंबर २०१५ रोजी पहिला अधिकृत संविधान दिन साजरा केला.<ref>{{Cite web|url=https://aajtak.intoday.in/education/story/constitution-day-samvidhan-divas-26-november-dr-bhim-rao-ambedkar-tedu-1-1140319.html|title=Constitution Day: ऐसे बना था भारत का संविधान, डॉ. अंबेडकर ने निभाया अहम रोल|website=aajtak.intoday.in}}</ref> संविधानाबाबत जनजगृती करण्यासाठी आणि आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रसार करण्याच्या उद्देशाने देशभरात २६ नोव्हेंबर हा दिवस 'संविधान दिन' म्हणून साजरा केला जातो.<ref name=IT>{{cite news|title=November 26 to be observed as Constitution Day: Facts on the Constitution of India|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|accessdate=20 November 2015|work=इंडिया टुडे|date=12 October 2015|archive-date=2015-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114203645/http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Law Day Speech|url=http://supremecourtofindia.nic.in/speeches/lawdayspeech.pdf|publisher=Supreme Court of India|accessdate=20 November 2015}}</ref> महाराष्ट्र शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाने २४ नोव्हेंबर २००८ला आदेश काढून '२६ नोव्हेंबर' हा दिवस संविधान दिन म्हणून साजरा करण्याचे घोषित केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.lokmat.com/nagpur/constitution-day-special-craftsman-e-z-khobragade/| title=संविधान दिन विशेष : शिल्पकार ठरले ई. झेड. खोब्रागडे|last=Tue|पहिले नाव=लोकमत न्यूझ नेटवर्क on|last2=November 26|दिनांक=2019-11-26|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=2019 10:34am}}</ref> * आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ ५ जुलै हा दिवस 'लॉयर्स डे' (वकील दिन) म्हणून साजरा केला जातो. आंबेडकरांनी ५ जुलै १९२३ रोजी वकिली व्यवसायाला सुरुवात केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/do-not-confine-dr-ambedkar-to-the-constitution/articleshow/71052631.cms| title=डॉ. आंबेडकरांना राज्यघटनेपुरते मर्यादित ठेवू नका|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * आंबेडकरांनी २५ डिसेंबर १९२७ रोजी '[[मनुस्मृती]]' या ग्रंथाचे जाहिरपणे दहन केले होते. त्यामुळे '२५ डिसेंबर' हा दिवस '[[मनुस्मृती दहन दिन]]' म्हणून पाळला जातो. * आंबेडकरांनी अशोक विजयादशमीच्या दिवशी १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे 'बौद्ध धर्म' स्वीकारला होता व तसेच लाखो लोकांना बौद्ध धर्माची दीक्षा दिली होती. त्यांच्या या कृतीमुळे बौद्ध धर्माचे प्रवर्तन झाले त्यामुळे 'अशोक विजयादशमी' किंवा १४ ऑक्टोबर हा दिवस '[[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन]]' म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/dhammchakra-pravartan-din-news-in-marathi-125855855.html|title=दीक्षा घेणाऱ्यांची संख्या हजारोंनी वाढली; दीक्षाभूमीवरील गर्दी मात्र बरीच रोडावली|website=Divya Marathi}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/nagpur-news/devendra-fadnavis-nitin-gadkari-to-attend-60th-dhamma-chakra-day-on-october-11-1470283|title=Devendra Fadnavis, Nitin Gadkari To Attend 60th Dhamma Chakra Day On October 11|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskarhindi.com/news/55-thousand-followers-took-the-initiation-of-buddhism-88262|title=55 हजार अनुयायियों ने ली बौद्ध धर्म की दीक्षा,दीक्षाभूमि पर जुटे बौद्ध अनुयायी|first=Dainik Bhaskar|last=Hindi|date=7 October 2019|website=दैनिक भास्कर हिंदी|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008050952/https://www.bhaskarhindi.com/news/55-thousand-followers-took-the-initiation-of-buddhism-88262|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskarhindi.com/news/62nd-dhammachakra-pravartan-day-on-dikshabhoomi-nagpur-maharashtra-51123|title=धम्म दीक्षा के लिए नागपुर के साथ दिल्ली-मुंबई और औरंगाबाद भी थे लिस्ट में|first=Dainik Bhaskar|last=Hindi|date=18 October 2018|website=दैनिक भास्कर हिंदी|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022051529/https://www.bhaskarhindi.com/news/62nd-dhammachakra-pravartan-day-on-dikshabhoomi-nagpur-maharashtra-51123|url-status=dead}}</ref> * आंबेडकरांनी २० मार्च १९२७ रोजी [[महाड सत्याग्रह|महाडचा सत्याग्रह]] केला होता. त्यामुळे २० मार्च हा दिवस "[[सामाजिक सबलीकरण दिन]]" म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite press release | url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmar2003/20032003/r200320038.html | title=March 20 observed as social empowerment day to commemorate Mahad Satyagrah by Dr. Ambedkar | publisher=Press Information Bureau | date=20 March 2003 | accessdate=29 March 2020}}</ref> == प्रभाव व वारसा == {{हे सुद्धा पहा|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची}} [[चित्र:125 feet Ambedkar Statue in Hyderabad, Telangana (cropped).jpg|इवलेसे|१२५ फुट उंचीचा [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर पुतळा, हैदराबाद]]]] [[चित्र:Dr. Ambedkar and the constitution 2015 stamp of India.jpg|180px|इवलेसे|उजवे|भारताच्या २०१५ च्या टपाल तिकिटावर डॉ. आंबेडकर आणि भारतीय संविधान]] [[चित्र:People paying tribute at the central statue of Bodhisattva Babasaheb Ambedkar in Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University, India.png|180px|इवलेसे|उजवे|[[औरंगाबाद]] येथील [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]]ातील आंबेडकरांच्या मध्यवर्ती पुतळ्याला अभिवादन करताना एक आंबेडकरवादी कुटुंब]] [[चित्र:Dr Bhimrao Ramji Ambedkar 1891-1956 Indian crusader for social justice lived here 1921-1922.jpg|180px|इवलेसे|उजवे|आंबेडकर समर्पित निळी पट्टी, जी लंडन येथील [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]]ाच्या भिंतीवर लावलेली आहे]] डॉ. आंबेडकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे व कर्तृत्त्वाचे मूल्यांकन करताना जगातील अनेक विद्वानांनी त्यांना ''या शतकातील युगप्रवर्तक'' म्हणून संबोधले आहे.<ref name="ReferenceA">{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. आंबेडकरी प्रणाली आणि आपण|last=लोखंडे|first=डॉ. भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=१३ एप्रिल २०१२|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५ व २७४}}</ref><ref name="लोखंडे २०१२ २२०">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=२२०|language=मराठी}}</ref> त्याच काळातील बंगालचा गव्हर्नर रिचर्ड कॅसे म्हणतो की, डॉ. आंबेडकर बुद्धिमत्तेचा व ज्ञानाचा मूळ झरा आहे.<ref name="ReferenceA"/><ref name="लोखंडे २०१२ २२०"/> तर त्यांना बुद्ध धम्माची दीक्षा देणारे महास्थवीर भदन्त चंद्रमणी त्यांना ''या युगातील भगवान बुद्ध'' म्हणतात.<ref name="ReferenceA"/><ref name="लोखंडे २०१२ २२०"/> [[भालचंद्र मुणगेकर|डॉ. भालचंद्र मुणगेकर]] म्हणतात, की "विसाव्या शतकावर महात्मा गांधींचा निर्विवाद प्रभाव होता, तर प्रचंड विद्वत्ता, ताकद व विचारप्रवर्तक योगदानामुळे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी एकविसावे शतक गाजवले."<ref name="auto32" /> [[नरेंद्र जाधव]] म्हणतात की, "महात्मा गांधी हे 'भारताचे राष्ट्रपिता' होते तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे 'प्रजासत्ताक भारताचे राष्ट्रपिता' होते!"<ref>https://southasiamonitor.org/videogallery-details.php?nid=29402&type=videogallery{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महात्मा गांधींऐवजी आंबेडकर "प्रतिकार आणि सामाजिक प्रबोधनाचे नवे प्रतीक" ठरले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.news18.com/news/opinion/why-ambedkar-has-replaced-gandhi-as-the-new-icon-of-resistance-and-social-awakening-2437333.html|title=Why Ambedkar Has Replaced Gandhi as the New Icon of Resistance and Social Awakening|संकेतस्थळ=www.news18.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांचा सामाजिक-राजकीय सुधारक म्हणून आधुनिक भारतावर मोठा प्रभाव पडला आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|first=Barbara R.|last=Joshi|title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement|url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13|year=1986|publisher=Zed Books|pages=11–14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13|archivedate=29 July 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|first=D.|last=Keer|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61|year=1990|publisher=Popular Prakashan|page=61 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61|archivedate=30 July 2016|df=dmy-all}}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतातील त्यांच्या सामाजिक-राजकीय विचारांचा राजकारणामध्ये आदर आहे. त्यांच्या पुढाकारामुळे जीवनाच्या विविध क्षेत्रात परिणाम झाला आहे आणि आज भारताची सामाजिक-आर्थिक आणि कायदेशीर प्रोत्साहनांद्वारे सामाजिक-आर्थिक धोरणे, शिक्षण आणि सकारात्मक कृती पाहता भारताचा दृष्टिकोन बदलला आहे. स्वतंत्र भारताचे प्रथम कायदामंत्री म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली आणि संविधानाचा मसूदा तयार करण्याऱ्या मसूदा समितीचे ते अध्यक्ष झाले. त्यांनी वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर पूर्णपणे विश्वास ठेवला आणि जातीरहित समाजाचा पुरस्कार केला. जातिव्यवस्थेवर केलेल्या त्यांच्या विधानांनी त्यांना सनातनी हिंदुंमध्ये विवादास्पद व अलोकप्रिय बनविले. तथापि, दलित व दलितेतर हिंदू समाजावरही त्यांच्या विचारांचा व कार्यांचा प्रभाव पडला आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|first=Susan|last=Bayly|title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age|url=https://books.google.com/books?id=HbAjKR_iHogC&pg=PA259|year=2001|publisher=Cambridge University Press|page=259 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801081134/https://books.google.com/books?id=HbAjKR_iHogC&pg=PA259|archivedate=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/unknown-10-factors-of-baba-saheb-ambedkar-1662923/|title=डॉ. बाबासाहेबांच्या या १० गोष्टी तुम्हाला माहित आहेत का?|दिनांक=2018-04-14|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> त्यांच्या बौद्ध धर्मात केलेल्या धर्मांतराने भारतात व परदेशात बौद्ध तत्त्वज्ञानाच्या अभिव्यक्तीमध्ये पुनरुज्जीवन घडून आले.<ref>{{स्रोत पुस्तक |last1=Naik |first1=C.D |title=Thoughts and philosophy of Doctor B.R. Ambedkar |edition=First |year=2003 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |isbn=81-7625-418-5 |oclc=53950941 |page=12 |chapter=Buddhist Developments in East and West Since 1950: An Outline of World Buddhism and Ambedkarism Today in Nutshell}}</ref> आंबेडकर हे भारतातील ''निदर्शकांचे प्रतीक'' बनले आहेत. भारतातील राष्ट्रीय स्तरावरील होणाऱ्या निदर्शनांमधील किंवा आंदोलनांमधील निदर्शनकर्ते आंबेडकरांची प्रतिमा हाती घेऊन त्याच्या नावाचा जयघोष करून आपल्या मागण्या सादर करीत असतात.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/5770511/india-protests-br-ambedkar/|title=As India’s Constitution Turns 70, Opposing Sides Fight Over Its Author’s Legacy|website=Time|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128072951/https://time.com/5770511/india-protests-br-ambedkar/|url-status=dead}}</ref> प्रामुख्याने दलितांचे प्रतीक समजले जाणारे आंबेडकर इतर मागासवर्गीयांचेही ([[ओबीसी]]ंचे) प्रतीक बनले आहेत. दलित व आदिवासीखेरीज इतर मागासवर्गीय, अल्पसंख्य, तसेच सवर्ण समाज सुद्धा आंबेडकरांना आपले प्रेरणास्रोत मानतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.dnaindia.com/india/report-why-only-dalit-icon-ambedkar-is-an-obc-icon-too-2204394|title=Why only Dalit icon, Ambedkar is an OBC icon too|last=Srivastava|पहिले नाव=Kanchan|दिनांक=2016-04-21|संकेतस्थळ=DNA India|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lucknow-city-political-consciousness-of-the-upper-castes-also-influenced-by-babasaheb-research-by-babasaheb-bhimrao-ambedkar-university-lucknow-jagran-special-21700565.html|title=दल में नहीं हर दिल में बसे डा.भीमराव आंबेडकर, सवर्णों की राजनीतिक चेतना में भी शामिल हुए बाबा साहेब|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2021-06-16}}</ref> {{Photomontage | photo1a = Dr Babasaheb Ambedkar at home Rajgriha – 1946.jpg | photo1b = Maharajah_of_Kolhapur_1912.jpg | photo1c = Mphule.jpg | photo1d = | photo2a = | photo2b = | photo2c = | photo2d = | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 480 | text = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, [[राजर्षी शाहू महाराज]] व [[महात्मा जोतीराव फुले]] | text_background = white }} महाराष्ट्राला तीन प्रमुख [[समाजसुधारक|समाजसुधारकांचा]] वैचारिक वारसा लाभला असल्यामुळे या राज्यास "[[फुले-शाहू-आंबेडकरांचा महाराष्ट्र]]" असे म्हणतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/only-then-will-dream-maharashtra-shahu-phule-ambedkar-and-yashwantrao-chavan-happen/|title=maharashtra day: ...तरच शाहू, फुले, आंबेडकर अन् यशवंतराव चव्हाणांच्या स्वप्नातील महाराष्ट्र घडेल|last=author/online-lokmat|date=2020-05-01|website=lokmat|language=mr-in|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/phule-shahu-ambedkar-just-for-speech/articleshow/71461791.cms|title=‘फुले-शाहू-आंबेडकर’ भाषणापुरतेच!|website=maharashtra times|language=mr|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/11/shahu-phule-aur-ambedkar-ke-bich-ki-mahatvpurn-kadi/|title=शाहू : फुले और आंबेडकर के बीच की महत्वपूर्ण कड़ी|last=धारा|first=lalitha dhara ललिता|date=2016-11-25|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-in|access-date=2020-08-05}}</ref> भारतात आणि इतरत्र अनेकदा त्यांना ''बाबासाहेब'' म्हणले जाते, ज्याचा मराठीत अर्थ "आदरणीय" किंवा "आदरणीय पिता" असा होय. कोट्यवधी भारतीय त्यांना "महान मुक्तिदाता" मानतात. सप्टेंबर १९२७ पासून, डॉ. भीमराव आंबेडकर यांना त्यांचे कार्यकर्ते व अनुयायी सन्मानपूर्वक "डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर" म्हणून संबोधित करु लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=|pages=१३८|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=महाराष्ट्राचा समग्र इतिहास|last=कठारे|first=डॉ. अनिल|publisher=कल्पना प्रकाशन|year= २०१७|isbn=|location=नांदेड|page=६९०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना मुख्यत्वे भीम तसेच काहीदा भीमा, भिवा, भीमराव, भीमराज, बाबा, बा भिमा, बाबासाहेब यासारख्या नावांनीही संबोधिले जाते. त्यांच्या "भीम" नावाचा वापर [[भीम जन्मभूमी]], [[भीम जयंती]], [[जय भीम]], भीम स्तंभ, [[भीम गीत]], [[भीम ध्वज]], [[भीम आर्मी]], भीम नगर, [[भीम ॲप]], भीम सैनिक, [[भीम गर्जना]] सारख्या अनेक ठिकाणी केला जातो.<ref>{{cite web|url=https://www.loksatta.com/mumbai-news/ambedkri-flame-of-bhim-crowd-in-chaityabhoomi-1801336/|title=चैत्यभूमीवरील 'भीम'गर्दीत आंबेडकरी विचारांची ज्योत|date=7 December 2018|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=20 January 2020}}</ref> आंबेडकर यांचे नाव भीमराव होते त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या शक्तीला 'भीमशक्ती' संबोधण्याचा प्रघात आहे. महाडच्या सत्याग्रहाच्या प्रसंगानंतर आंबेडकरी शक्तीला भीमशक्ती म्हणले जाऊ लागले, परंतु हा शब्द प्रामुख्याने १९५७ च्या दुसऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर प्रचारात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/vishesh-news/shivshakti-bhimshakti-1115649/|title=शिवशक्ती-भीमशक्ती : एक मृगजळ|दिनांक=2015-06-21|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> [[आंबेडकरवाद]]ी लोक एकमेकांना नमस्कार किंवा अभिवादन करण्यासाठी "[[जय भीम]]" शब्द उच्चारतात. 'जय भीम'मुळे आंबेडकरांप्रती असलेला आदर व्यक्त केला जातो. "जय भीम" या शब्दातील 'जय'चा अर्थ 'विजय' होय, व 'भीम' हे आंबेडकरांचे नाव आहे; तसेच जयभीम या संयुक्त शब्दाचा अर्थ "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा विजय असो" असा आहे. 'जयभीम' या प्रेरणादायी शब्दाची सुरुवात [[एल.एन. हरदास]] यांनी इ.स. १९३९ मध्ये केली होती. सर्वप्रथम [[डिसेंबर २०|२० डिसेंबर]] [[इ.स. १९४१|१९४१]] पासून स्वतः आंबेडकर अभिवादन म्हणून 'जयभीम' वापरू लागले.<ref>{{Cite book|last=Christophe|first=Jaffrelot|year=2005|title=Dr Ambedkar and untouchability: analysing and fighting caste|pages=154–155|ISBN=978-1-85065-449-0|ref=harv}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ramteke|first=P. T.|title=Jai Bhim che Janak Babu Hardas L. N.|language = mr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jamnadas|first=K.|title=Jai Bhim and Jai Hind|url=http://www.ambedkar.org/jamanadas/JaiBhim.htm}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/vidarbha-news/nagpur/babu-hardas-l-n-still-neglected-251532|title=कोण होते 'जयभीम'चे जनक? का अजूनही आहेत उपेक्षित? {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125152129/https://www.esakal.com/vidarbha-news/nagpur/babu-hardas-l-n-still-neglected-251532|url-status=dead}}</ref> [[निळा रंग]] आंबेडकरांच्या विचारधारा आणि आंबेडकरी चळवळीचे प्रतीक मानला जातो. आंबेडकरांच्या समता सैनिक दलाचा आणि राजकीय पक्षांचा निळा रंग होता. 'तारे असलेला निळा झेंडा' हा समता सैनिक दलाचा ध्वज आहे. 'या ध्वजाचा अर्थ आहे स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि आपले उद्दिष्ट गाठण्यासाठी संघर्ष करणे,' असे समता सैनिक दलाच्या घटनेत लिहिले आहे. शेड्युल कास्ट फेडरेशनचा ध्वज निळा होता. १९५७ मध्ये आंबेडकरांच्या सहकाऱ्यांनी भारतीय रिपब्लिकन पक्ष स्थापन केला. तेव्हा डॉ. आंबेडकरांनी दिलेला निळा रंग कायम ठेवण्यात आला. डॉ. आंबेडकरांच्या काळातच निळा रंग हा क्रांतीचे प्रतीक ठरला होता. डॉ. आंबेडकरांचे नेतृत्व म्हणजे निळा झेंडा असे समीकरण होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-59537984|title=आंबेडकरी चळवळ आणि निळ्या रंगाचे नाते काय? निळ्या रंगाचे महत्त्व काय?|via=www.bbc.com}}</ref> अनेक [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी|सार्वजनिक संस्था, विद्यापीठे, महाविद्यालये, वास्तु, रस्ते, इत्यादी गोष्टी आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ त्यांच्या नावाने नामांकित]] आहेत. त्यापैकी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थान, जालंधर]], [[आंबेडकर विद्यापीठ दिल्ली]], [[डॉ. आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार]] आहेत. सन १९९० मध्ये, भारतीय [[संसद भवन]]ाच्या मध्यवर्ती कक्षात [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे तैलचित्र, संसद भवन|आंबेडकरांचे मोठे अधिकृत तैलचित्र]] लावण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm|title=Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=2020-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/picture_gallery/dr_brambedkar.asp|title=Rajya Sabha|website=rajyasabha.nic.in|access-date=2020-07-14}}</ref> भारतातील गावात, शहरात, चौकात, रेल्वे स्थानक, उद्याने, स्मारके या ठिकाणी आंबेडकरांचे पुतळे मोठ्या संख्येने स्थापित केलेले आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india/2015/10/151002_ambedkar_cage_statue_tamilnadu_sr|title='सलाखों' में आंबेडकर की मूर्तियां|date=2 ऑक्टो, 2015|website=BBC News हिंदी}}</ref> भारताबाहेर सुद्धा त्यांचे काही पुतळे उभारण्यात आले आहेत. <ref>https://www.livemint.com/news/india/watch-tallest-statue-of-ambedkar-outside-india-unveiled-in-maryland-us-11697348235292.html</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/dr-b-r-ambedkars-statue-unveiled-at-koyasan-university-in-japan/articleshow/48903558.cms?from=mdr|title=Dr B R Ambedkar's statue unveiled at Koyasan University in Japan|date=10 सप्टें, 2015|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-narendra-modi-inaugurates-ambedkar-memorial-in-london-1243419|title=PM Narendra Modi Inaugurates Ambedkar Memorial in London|website=www.ndtv.com}}</ref> १४ एप्रिल २०२३ रोजी १३२व्या आंबेडकर जयंतीदिनी “[[डॉ. बी.आर. आंबेडकर पुतळा, हैदराबाद|१२५ फुट डॉ. बी.आर. आंबेडकरांचा पुतळा]]” [[तेलंगणा]]ची राजधानी [[हैदराबाद]] येथे उभारण्यात आला आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Nanisetti|first=Serish|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/125-foot-ambedkar-statue-to-be-ready-for-opening-in-hyderabad-by-april-14/article66435459.ece|title=125-foot Ambedkar statue to be ready for opening in Hyderabad by April 14|date=2023-01-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> या पुतळ्याची एकूण उंची १७५ फूट असून तो ५० फुट उंचीच्या चबुतऱ्यावर उभा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewire.in/urban/in-photos-construction-of-125-foot-ambedkar-statue-in-full-swing-in-hyderabad|title=In Photos: Construction of 125 Foot Ambedkar Statue in Full Swing in Hyderabad|website=The Wire|access-date=2023-04-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/telangana-news/125-feet-tall-br-ambedkar-statue-unveiled-by-kcr-in-hyderabad-3948353|title=125 Feet Tall BR Ambedkar Statue Unveiled By KCR In Hyderabad|website=NDTV.com|access-date=2023-04-14}}</ref> [[चित्र:The bronze statue of BR Ambedkar in Ambedkar Memorial Park, Lucknow, identical to Lincoln's.jpg|thumb|लखनौमधील [[आंबेडकर मेमोरिअल पार्क|आंबेडकर स्मारकातील]] आंबेडकरांचा पुतळा]] लखनौमधील [[आंबेडकर मेमोरिअल पार्क|आंबेडकर स्मारक पार्क]] त्यांच्या स्मृतींना समर्पित आहे. येथील [[चैत्य]]ामध्ये त्यांचे जीवनचरित्र दाखवणारी स्मारके आहेत. या स्मारकातील बसलेल्या स्थितीतील आंबेडकरांचा कांस्य पुतळा हा [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] मध्ये असलेल्या [[लिंकन स्मारक|लिंकन स्मारकातील]] [[अब्राहम लिंकन]] यांच्या पुतळ्याप्रमाणे बनवण्यात आला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Dr. B.R. Ambedkar Samajik Parivartan Sthal |url=http://www.up-tourism.com/destination/lucknow/other_attraction.htm |publisher=Department of Tourism, Government of UP, Uttar Pradesh |accessdate=17 July 2013 |quote=New Attractions |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130719163239/http://www.up-tourism.com/destination/lucknow/other_attraction.htm |archivedate=19 July 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref name="Ambedkar Memorial Lkh">{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Ambedkar Memorial, Lucknow/India|url=http://in.remmers.com/fileadmin/remmers-in/references/india/IND_Lucknow_Ambedkar_Memorial.pdf|publisher=Remmers India Pvt. Ltd|accessdate=17 July 2013|quote=Brief Description |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102211326/http://in.remmers.com/fileadmin/remmers-in/references/india/IND_Lucknow_Ambedkar_Memorial.pdf|archivedate=2 November 2013|df=dmy-all}}</ref> १९२० च्या दशकात आंबेडकर विद्यार्थी म्हणून [[लंडन]]मध्ये ज्या इमारतीत राहिले, ती तीन मजली वास्तू [[महाराष्ट्र सरकार]]ने विकत घेऊन त्याचे संग्रहालयात रूपांतर केले. इ.स. २०१५ मध्ये त्यांचे हे [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]] झाले.<ref>[http://www.hindustantimes.com/india/maharashtra-government-buys-br-ambedkar-s-house-in-london/story-y2c9YAdgdEOzUPWH1lcXHM.html Maharashtra government buys BR Ambedkar's house in London] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425144149/http://www.hindustantimes.com/india/maharashtra-government-buys-br-ambedkar-s-house-in-london/story-y2c9YAdgdEOzUPWH1lcXHM.html |date=25 April 2016 }}, Hindustan Times, 27 August 2015.</ref> २०१२ मध्ये, [[सीएनएन आयबीएन]], हिस्ट्री टिव्ही१८ व [[आऊटलुक इंडिया]] यांच्या संयुक्त उपक्रमाद्वारे घेण्यात आलेल्या ''[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]'' सर्वेक्षणात [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]] व [[वल्लभभाई पटेल|पटेल]] यांना मागे टाकत आंबेडकर पहिल्या क्रमांकावर आले. या सर्वेक्षणात २८ परीक्षक होते आणि देश-विदेशातील २० कोटीपेक्षा अधिक लोकांनी यात मते दिली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=The Greatest Indian after Independence: BR Ambedkar |url=http://ibnlive.in.com/videos/282480/the-greatest-indian-after-independence-br-ambedkar.html |publisher=IBNlive |date=15 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106012934/http://ibnlive.in.com/videos/282480/the-greatest-indian-after-independence-br-ambedkar.html |archivedate=6 November 2012 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=The Greatest Indian |url=http://www.historyindia.com/TGI/ |publisher=historyindia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808090032/http://www.historyindia.com/TGI/ |archivedate=8 August 2012 |df=dmy-all}}</ref> तत्पूर्वी, इ.स. २००७ मध्ये झालेल्या सर्वेक्षणात ''६० सर्वश्रेष्ठ भारतीयां''मध्ये आंबेडकरांचा सुद्धा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20080421-60-greatest-indians-736022-2008-04-11|title=60 greatest Indians|last=April 11|पहिले नाव=S. Prasannarajan|last2=April 21|first2=2008 ISSUE DATE:|संकेतस्थळ=India Today|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=August 13|first3=2008UPDATED:|last4=Ist|first4=2008 18:30}}</ref> आंबेडकरांच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाने मोठ्या संख्येने राजकीय पक्ष, प्रकाशने, कामगार संघटनांचा आणि विविध संस्थांचा उगम झाला आहे, हे संपूर्ण भारतात आणि विशेषतः महाराष्ट्रात जास्त सक्रिय आहेत. बौद्ध धर्माबद्दलच्या त्यांच्या प्रबंधामुळे भारताच्या लोकसंख्येतील मोठ्या वर्गांमध्ये बौद्ध तत्त्वज्ञानाबद्दल रूची वाढली आहे. सन १९५६ मधील आंबेडकरांच्या नागपूर येथील धर्मांतर सोहळ्याचे अनुकरण करत, वर्तमान काळातील मानवाधिकार कार्यकर्त्यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर बौद्ध धर्मांतर सोहळे आयोजित केले जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/2007/05/28/stories/2007052806851200.htm|title=One lakh people convert to Buddhism|work=द हिंदू|date=28 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100829082828/http://www.hindu.com/2007/05/28/stories/2007052806851200.htm|archivedate=29 August 2010|df=dmy-all}}</ref> भारतीय बौद्ध अनुयायी विशेषतः [[नवयान]]ी आंबेडकरांना "[[बोधिसत्त्व]]" व "[[मैत्रेय]]" असे संबोधतात.<ref name="Fitzgerald2003">{{स्रोत पुस्तक|author= Fitzgerald, Timothy|title= The Ideology of Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C&pg=PA129| year=2003|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-534715-9|page=129}}</ref><ref name="KuldovaVarghese2017">{{स्रोत पुस्तक|author=M.B. Bose|editor=Tereza Kuldova and Mathew A. Varghese|title=Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia |url=https://books.google.com/books?id=6c9NDgAAQBAJ&pg=PA144 |year=2017|publisher=Springer|isbn=978-3-319-47623-0|pages=144–146}}</ref><ref>{{harvtxt|Michael|1999}}, p. 65, notes that "The concept of Ambedkar as a Bodhisattva or enlightened being who brings liberation to all backward classes is widespread among Buddhists." He also notes how Ambedkar's pictures are enshrined side-to-side in Buddhist Vihars and households in Indian Buddhist homes.</ref> [[शाहू महाराज|राजर्षी शाहू महाराजांनी]] आंबेडकरांच्या कार्याविषयीचा आदरभाव व्यक्त करण्यासाठी त्यांना लिहिलेल्या एका पत्रात ''रा. लोकमान्य आंबेडकर'' असा मायना महाराजांनी लिहिला होता.<ref>{{Cite book|title=राजर्षी शाहू छत्रपती: जीवन व शिक्षणकार्य|last=भगत|first=रा.तु.|publisher=रिया पब्लिकेशन्स|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरी विचारांचा प्रभाव भारतातच नाही तर जगभरातल्या समता लढ्यांमध्ये सुद्धा दिसतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-46472649|title=डॉ. आंबेडकरांची गांधीजींवर टीका : 'वास्तव, कडवटपणा, संताप यांचं मिश्रण'|date=७ डिसेंबर २०१८ |via=www.bbc.com}}</ref> तसेच आंबेडकरांचे [[तत्त्वज्ञान]] [[आंबेडकरवाद]] हा मानवी मूल्यांवर आधारित आहे. त्यांच्या तत्त्वज्ञानातून इतर देशातील शोषित लोकांना प्रेरणा मिळाली आहे. [[जपान]]मध्ये [[बुराकू]] नावाची एक शोषित जमात आहे. या जमातीच्या नेत्यांनी भारतात येऊन आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास केला व त्यापासून प्रभावित झाले. ते नेते आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचा बुराकू जमातीत प्रसार करीत आहे. बुराकू जमात ही आंबेडकरांना आपले प्रेरणास्थान मानते.<ref>Yengde, Suraj (11 October 2018) [https://thewire.in/caste/at-japan-convention-dalit-and-burakumin-people-forge-solidarity At Japan Convention, Dalit and Burakumin People Forge Solidarity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414232224/https://thewire.in/caste/at-japan-convention-dalit-and-burakumin-people-forge-solidarity |date=14 April 2019 }}. ''The Wire''</ref><ref>Kumar, Chetham (14 October 2018) [https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/jai-bhim-jai-burakumin-working-for-each-other/articleshow/66197117.cms Jai Bhim Jai Burakumin: Working for each other] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203115050/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/jai-bhim-jai-burakumin-working-for-each-other/articleshow/66197117.cms |date=3 February 2019 }}. ''Times of India''.</ref> [[नेपाळ]]मधील दलितही आंबेडकरांपासून प्रभावित झाले आहेत. ते आंबेडकरांकडे आपला मुक्तिदाता म्हणून पाहतात आणि नेपाळी आंबेडकरवादी चळवळही चालवतात. आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचे पालन करणे: "शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा" हा जातीनिष्ठ भेदभाव आणि अस्पृश्यता दूर करण्याचा एकमेव मार्ग असल्याचे त्यांचे मत आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2014/06/nepals-dalits-should-turn-to-ambedkar-gahatraj-hindi/|title=आंबेडकर से जुड़ें नेपाल के दलित : गहतराज|first=Vidya Bhushan Rawat विद्या भूषण|last=रावत|date=1 जून, 2014}}</ref> [[युरोप]]मधील [[हंगेरी]] देशातील [[रोमा जिप्सी|जिप्सी]] लोकांचे नेते जानोस ओरसोस यांच्यावरही आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रभाव पडला. त्यांनी आंबेडकरांचे विचार जिप्सो लोकांमध्ये पेरून त्यांच्यात परिवर्तन घडवून आणले.<ref name=":1">{{Citation|last=Bouddha Jiwan|title=Ambedkar in Hungary Hindi Dubbed|date=2016-11-01|url=https://m.youtube.com/watch?v=5isB43Rr5sU|accessdate=2018-03-26}}</ref> १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, काही [[हंगेरी|हंगेरियन]] रोमानी लोकांना स्वतःच्या परिस्थितीत आणि भारतातील दलित लोकांच्या परिस्थितीत साम्यता आढळून आली; त्यांनी आंबेडकरांच्या धर्मांतरापासून प्रेरित होऊन बौद्ध धर्मांत रूपांतरित होण्यास सुरुवात केली. हंगेरीयन लोकांनी सन २००७ मध्ये [[साजोकाझा]] गावात [[डॉ. आंबेडकर हायस्कूल, हंगेरी|डॉ. आंबेडकर हायस्कूल]] नावाची शाळा सुरू केली. हंगेरीत आंबेडकरांच्या नावाने तीन विद्यालये सुरू करण्यात आली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://drambedkarbooks.com/2016/04/15/first-dr-ambedkar-statue-installed-at-the-heart-of-europe-hungary/|title=First Dr. Ambedkar statue installed at the heart of Europe – Hungary!|दिनांक=2016-04-15|संकेतस्थळ=Dr. B. R. Ambedkar's Caravan|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2018-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041408/https://drambedkarbooks.com/2016/04/15/first-dr-ambedkar-statue-installed-at-the-heart-of-europe-hungary/|url-status=dead}}</ref> येथे विद्यार्थ्यांना आंबेडकरांचे धडे शिकवले जातात. त्यामध्ये आंबेडकरांचा शिक्षणासाठीचा संघर्ष, जातिविरोधी चळवळी व भारतीय संविधान निर्मितीतील योगदान या बाबी शिकवल्या जातात. या शाळेत १४ एप्रिल २०१६ रोजी आंबेडकरांचा अर्धपुतळा स्थापन करण्यात आला आहे, जो हंगेरीतील [[जय भीम नेटवर्क, हंगेरी|जयभीम नेटवर्क]]ने शाळेस भेट दिला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/Ambedkar-in-Hungary/article15941919.ece|title=Ambedkar in Hungary|date=2009-11-22|work=द हिंदू|access-date=2018-03-26|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |url=http://www.hindu.com/mag/2009/11/22/stories/2009112250120300.htm |title=Magazine / Land & People: Ambedkar in Hungary |work=द हिंदू |date=22 November 2009 |accessdate=17 July 2010 |location=Chennai, India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417181130/http://www.hindu.com/mag/2009/11/22/stories/2009112250120300.htm |archivedate=17 April 2010 |df=dmy-all}}</ref> २५ डिसेंबर १९५४ रोजी आंबेडकरांनी देहूरोड येथे भगवान बुद्धांच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना केली होती. या दिनाच्या निमित्ताने २५ डिसेंबर, २०१९ रोजी सुमारे एक लाख आंबेडकरी बौद्ध अनुयायांनी बुद्धवंदना म्हणली.<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/pune-news/dr-babasaheb-ambedkars-followers-say-mahabuddha-vandana-msr-87-2044820/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अनुयायांनी म्हटली महाबुद्धवंदना|date=२५ डिसेंबर २०१९ }}</ref> === भारतीय समाजावरील प्रभाव === डॉ. आंबेडकरांचा भारतीय समाज जीवनावर अनेक प्रकारे प्रभाव पडलेला आहे. ==== जातिव्यवस्थेचे उच्चाटन ==== आंबेडकरांच्या कार्यामुळे भारतीय समाजात सुमारे ५००० वर्षापासून प्रचलित असलेल्या जातिव्यवस्थेत बदल सुरू झाले. विषमतेवर आधारलेल्या जातिव्यवस्थेच्या जागी समतेवर आधारलेली [[लोकशाही]] व्यवस्था प्रस्थापित होण्यास चालना मिळाली.<ref name="auto4" /> तसेच [[विवाह]], [[धर्म]], [[अर्थशास्त्र|अर्थ]], [[शिक्षण]] [[राज्य]] या सामाजिक संस्थांतही परिवर्तन सुरू झाले. [[नवबौद्ध]]ांनी हिंदूविवाह पद्धती नाकारली व बौद्ध विवाहपद्धती स्वीकारली. आंबेडकरांच्या पुरोगामी विचारांमुळे दलितांनी [[बलुता पद्धती]]चा त्याग केला. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा चेहरामोहरा बदलला. जे लोक शिक्षणापासून वंचित होते त्यांनी शिक्षण घेणे सुरू केल्याने शिक्षणाचे सर्वत्रीकरण घडून आले. [[आरक्षण]]ाच्या धोरणामुळे [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती]]ंना राजकीय व प्रशासकीय सत्ता मिळाली. परिणामी समाजातील सर्व घटकांना राजकीय सहभाग मिळणे शक्य झाले.<ref name="auto11" /> ====अस्पृश्यांची उन्नती==== डॉ. आंबेडकरांच्या कार्यामुळे अस्पृश्यांना त्यांच्यावर होणाऱ्या अन्यायाची जाणीव झाली. परिणामी त्याच्यांत आत्मविश्वास व आत्मविष्कार निर्माण झाला. आपणच आपल्या विकासासाठी लढा दिला पाहिजे, याची जाणीव झाली. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांच्या उन्नतीसाठी राज्यघटनेत ज्या विशेष तरतुदी केल्या, त्यामुळे अस्पृश्यांच्या हक्कांना घटनात्मक वैधता प्राप्त झाली. भारत सरकारच्या विविध समाजकल्याणकारी योजनांचे मोठे श्रेय आंबेडकरांच्या कार्यास जाते. आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळेच अस्पृश्यांना शिक्षणसंस्था, कायदेमंडळ, पंचायत राज्यव्यवस्था, सरकारी नोकऱ्या इत्यादींमध्ये आरक्षण मिळाले. याचा परिणाम म्हणून अस्पृश्यांमध्ये ऊर्ध्वगामी सामाजिक गतिशीलतेस चालना मिळाली.<ref>{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४४ व १४५|language=मराठी}}</ref> ====बौद्ध धर्माचा प्रसार==== इसवी सन पूर्व ३ऱ्या शतकात [[सम्राट अशोक]]ांच्या काळात भारताचा राज्यधर्म असलेल्या बौद्ध धर्माचा ११व्या शतकानंतर भारतात झाला. आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्याने बौद्ध धर्माच्या प्रसारास चालना मिळाली. [[महाराष्ट्र]], [[उत्तर प्रदेश]], [[पंजाब]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]] व इतरही काही राज्यांत लाखो लोकांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला, इतरही उच्चशिक्षित लोकही बौद्ध धर्माकडे आकर्षित झाले. त्यांनी [[बौद्ध तत्त्वज्ञान]], [[बौद्ध साहित्य|साहित्य]] व [[पाली भाषा]] यांच्या अभ्यासाला सुरुवात केली. आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्याने भारतात बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवन झाले.<ref name="auto11">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४५|language=मराठी}}</ref> १९५६ नंतर दरवर्षी अखंडपणे हजारों-लाखोंच्या संख्येने लोक बौद्ध धर्म स्वीकारत आहेत. २००१ ते २०११ च्या जनगणनेवरून भारतातील [[अनुसूचित जाती]]मध्ये अत्यंत वेगाने वाढणारा धर्म म्हणजे बौद्ध धर्म होय. २०११ च्या जनगणनेनुसार, एकूण भारतीय बौद्धांत सुमारे १३% पूर्वीपासूनचे म्हणजेच पारंपारिक बौद्ध आहेत तर ८७% [[नवयान]]ी बौद्ध किंवा [[नवबौद्ध]] आहेत. आणि देशातील जवळजवळ ९०% नवयानी बौद्ध हे [[महाराष्ट्र]] राज्यात आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.indiaspendhindi.com/cover-story/%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7-%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE-%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BE|title=दलितों का बौद्ध धर्म अपनाना जारी, लेकिन परिवर्तन दर कम|last=मउदगिल|first=मनु|date=2017-06-23|work=IndiaSpend|access-date=2018-03-16|language=en-US}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.nationaldastak.com/country-news/buddhism-has-brought-literacy-gender-equality-and-well-being-to-dalits/|title=Page not found|संकेतस्थळ=National Dastak|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801124755/http://www.nationaldastak.com/country-news/buddhism-has-brought-literacy-gender-equality-and-well-being-to-dalits/|url-status=dead}}</ref> ====दलित चळवळीचा उदय==== आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळे [[दलित चळवळ]]ीचा उदय झाला. सुरुवातीस केवळ [[महार]] लोकच या चळवळीत सहभागी झाले होते. शिक्षणप्रसाराबरोबरच इतर मागास जातीही आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाने प्रभावित झाल्या व त्यांनी त्यांच्या हक्कांसाठी चळवळी सुरू केल्या. दलित चळवळीला आज प्रामुख्याने [[आंबेडकरी चळवळ]] किंवा [[आंबेडकरवादी चळवळ]] म्हणले जाते.<ref name="auto11" /> == लोकप्रिय संस्कृतीमध्ये == आंबेडकरांच्या जीवनावर व विचारांवर आधारित अनेक पुस्तके, गीते ([[भीमगीते]]), स्मारके अशा अनेक गोष्टींची निर्मिती झालेली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/manoranjan-news/dr-babasaheb-ambedkar-in-marathi-serial-abn-97-2031123/|title=वाहिन्यांत भीम दिसतो गा..|दिनांक=2019-12-08|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांच्या प्रेरणेतून देशाच्या प्रत्येक भाषेत आंबेडकरवादी निर्माण झाले आहेत.<ref name="auto6" /> आंबेडकरांवर दरवर्षी अनेक संशोधक आणि साहित्यिक नवनवीन ग्रंथ लिहित असतात.<ref name="auto6" /> विदेशातदेखील आंबेडकरी साहित्याची विशेष मागणी असून, आंबेडकरी साहित्याचा अनुवाद इंग्रजीत मोठ्या प्रमाणात होत आहे. सर्वत्र आंबेडकरांच्या ग्रंथांचा, प्रतिमांचा आणि आंबेडकरी साहित्यांचा प्रचंड खप होतो.<ref name="auto6" /> [[दीक्षाभूमी]] आणि [[चैत्यभूमी]]वर तर दरवर्षी कोट्यवधी रूपयांची पुस्तके विकली जातात. शिक्षणापासून वंचित ठेवण्यात आलेल्या समाजात आंबेडकरांमुळे ज्ञानर्जनाची वृत्ती निर्माण झाली.<ref name="auto6">[[लोकराज्य]], एप्रिल २०१५; संपादक: चंद्रशेखर ओक, प्रकाशित: माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय, [[महाराष्ट्र शासन]], पृष्ठ ९</ref> आंबेडकरांच्या जीवनावर चरित्र लिहून त्यांच्या जीवनावर प्रकाश टाकण्याचे काम जवळपास ११० चरित्रकारांनी केले आहे. चरित्रकारांनी कथा, काव्य, कादंबरी, जातककथा, नाटक व चित्रमयकथा अशा अनेक रचनांमध्ये चरित्र लिहिल्याचे दिसून येते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/95755/8/07_chapter%203.pdf|title=Shodganga|last=|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=१२३|title=Dr babasaheb ambedkar lekhan aani bhashne Khand 18 va bhag 1 2 3cha chikitsak abhyas}}</ref> आंबेडकरांच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या तत्त्वज्ञानामुळे देशातील शोषित समाज जागृत होत आहे.<ref name=":1" /><ref name="auto6" /> आंबेडकरांनी भारतात बौद्ध धम्माचे पुनरूज्जीवन केले. ही घटना भारतातील बौद्ध धम्माचे इतिहासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. इतर देशांत विशेषतः बौद्ध राष्ट्रांत आंबेडकरांचे ग्रंथ मोठ्या प्रमाणात वाचले जात आहेत.<ref name="auto6" /> [[महाराष्ट्र]] शासनाने प्रकाशित केलेल्या [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: लेखन आणि भाषणे]] या २४ खंडाच्या ग्रंथांना जगभरातून मोठी मागणी आहे.<ref name="auto6" /> [[तैवान]] देशातील एक बौद्ध संस्था आंबेडकरांच्या धार्मिक ग्रंथांच्या जगातील विविध भाषेत लाखो प्रती प्रकाशित करून त्यांना मोफत वाटत असते.<ref name="auto6" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.budaedu.org/ebooks/6-EN.php|title=English eBooks|संकेतस्थळ=www.budaedu.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330063119/http://www.budaedu.org/ebooks/6-EN.php|url-status=dead}}</ref> ''[[भीमायन|भीमायन : एक्सपीरियन्सेस ऑफ अनटचेबिलिटी]]'' (भीमायन : अस्पृश्यतेचे अनुभव) हे आंबेडकरांचे एक ग्राफिक चरित्र आहे, ज्याला परधन-गोंड कलाकार, [[दुर्गाबाई व्याम]], सुभाष व्याम, आणि लेखक श्रीविज्ञान नटराजन आणि [[एस. आनंद]] यांनी बनवले आहे. या पुस्तकात आंबेडकरांच्या लहानपणापासून ते प्रौढत्वापर्यंतच्या अस्पृश्यतेच्या अनुभवांना दर्शवण्यात आले आहे. सीएनएनने त्यास शीर्ष ५ प्रसिद्ध कॉमिक पुस्तकांपैकी एक म्हणले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/19/graphic.novels/index.html |title=The top five political comic books |last1=Calvi |first1=Nuala |date=23 May 2011 |publisher=CNN |accessdate=14 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130109004845/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/19/graphic.novels/index.html |archivedate=9 January 2013 |df=dmy-all}}</ref> [[चित्र:Buddhist flag of Indian Buddhists.jpg|thumb|200px|right|[[भीम ध्वज]]]] आंबेडकरांचा [[अशोकचक्र]]ांकित [[भीम ध्वज]] हा बौद्ध व दलित आंदोलनात आंबेडकरवाद्यांद्वारे वापण्यात येत असतो.<ref name="auto13" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/yavatmal/jai-bhim-carrot-thunderstruck/|title=‘जय भीम’च्या गजराने दुमदुमला आसमंत|date=१४ एप्रिल २००९ |website=Lokmat}}</ref> या ध्वजाचा रंग [[निळा]] असून तो समतेचे व त्यागाचे प्रतिक मानला जातो. हा ध्वज भारतीय बौद्धांचा प्रतिकध्वज सुद्धा मानला जातो. अनेकदा या ध्वजावर '[[जय भीम]]' शब्द लिहिलेले असतात.<ref name="auto13" /> [[नवयान]] ही बौद्ध धर्माची एक संकल्पना आंबेडकरांनी तयार केली.<ref name="auto13" /> आंबेडकरांचा जन्मदिन हा [[आंबेडकर जयंती]] एक उत्सव म्हणून हा संपूर्ण भारतभर साजरा जातो, तर देशातील अनेक राज्यांत या दिवशी सार्वजनिक सुटी असते. जगातील अनेक देशांत सुद्धा दरवर्षी [[आंबेडकर जयंती]] साजरी होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mea.gov.in/ambedkar.htm|title=Dr. B. R. Ambedkar &#124; MEA|website=www.mea.gov.in}}</ref> आंबेडकरांची पहिली सार्वजनिक जयंती आंबेडकरानुयायी सदाशिव रणपिसे यांनी १४ एप्रिल १९२८ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] साजरी केली होते.<ref>एप्रिल २०१८ चे लोकराज्य (महाराष्ट्र शासनाचे मासिक)</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/how-birth-anniversary-started-of-babasaheb-ambedkar-1660712/|title=बाबासाहेबांची जयंती कधी आणि कोणी सुरू केली?|date=2018-04-14|work=Loksatta|access-date=2020-01-12|language=मराठी}}</ref> [[महाराष्ट्र]]ात आंबेडकर जन्मदिन "[[ज्ञान दिवस]]" म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=इंग्लिश|access-date=2020-01-20|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}</ref> अमेरिकेतील [[संयुक्त राष्ट्रसंघ]]ामध्ये सन २०१६, २०१७ व २०१८ या वर्षांमध्ये आंबेडकर जयंती साजरी झालेली आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाने आंबेडकरांचा 'वैश्विक प्रणेता" म्हणून गौरव केला आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event – Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://velivada.com/2017/04/29/dr-ambedkar-jayanti-celebrated-at-united-nations/|date=2017-04-29|title=Dr Ambedkar Jayanti celebrated at United Nations|website=velivada.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=इंग्लिश|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|url-status=dead}}</ref> == चित्रपट, मालिका आणि नाटके == आंबेडकर यांच्या जीवनावर व विचारांवर आधारित अनेक चित्रपटांची, दूरचित्रवाणी मालिकांची आणि नाटकांची निर्मिती करण्यात आलेली आहे. इसवी सन २००० मध्ये [[जब्बार पटेल]] यांनी इंग्लिश भाषेत ''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]'' चित्रपट दिग्दर्शित केला, ज्यात अभिनेता [[मामुट्टी]] हे मुख्य भूमिकेत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/b-r-ambedkar-resurgence-of-an-icon/article8447300.ece|title=Resurgence of an icon Babasaheb Ambedkar}}</ref> हा चित्रपट राष्ट्रीय फिल्म विकास महामंडळ आणि सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सबलीकरण मंत्रालयाने प्रायोजित केला होता. या चित्रपटाला तीन राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले होते.<ref>{{स्रोत बातमी | last =Viswanathan | first =S | title =Ambedkar film: better late than never | work=द हिंदू | date =24 May 2010 |url=http://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/article435886.ece | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910142933/http://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/article435886.ece | archivedate =10 September 2011 }}</ref> [[श्याम बेनेगल]] यांनी दिग्दर्शित केलेल्या भारतीय संविधानाच्या निर्मितीवरील एक टीव्ही लघु-मालिका ''[[संविधान (मालिका)|संविधान]]'' मध्ये आंबेडकरांची प्रमुख भूमिका [[सचिन खेडेकर]] यांनी साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.imdb.com/title/tt3562784/?ref_=fn_al_tt_1|title=Samvidhaan: The Making of the Constitution of India (TV Mini-Series 2014)|author=Ramnara|date=5 March 2014|work=IMDb|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150527221343/http://www.imdb.com/title/tt3562784/?ref_=fn_al_tt_1|archivedate=27 May 2015l}}</ref> अरविंद गौर यांनी दिग्दर्शित केलेल्या आणि राजेशकुमार यांनी लिहिलेल्या ''आंबेडकर आणि गांधी'' नाटकात या दोन मान्यवर व्यक्तिमत्त्वांचा शोध घेतला गेला.<ref>{{स्रोत बातमी |url=http://www.hindu.com/fr/2009/07/17/stories/2009071750610300.htm |title=A spirited adventure |first=P. |last=Anima |work=द हिंदू |date=17 July 2009 |accessdate=14 August 2009 |location=Chennai, India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102102157/http://www.hindu.com/fr/2009/07/17/stories/2009071750610300.htm |archivedate=2 January 2011}}</ref> === लघुपट === * '''महापुरुष डॉ. आंबेडकर''' हा १९६८ मध्ये आंबेडकरांवर निर्मित मराठी लघुपट आहे. या लघुपटाची निर्मिती महाराष्ट्र शासनाच्या प्रसिद्धी संचालनालयातर्फे १९६८ च्या जुलै महिन्यात करण्यात आली होती. ‘व्हटकर प्रॉडक्शन्स’ या बॅनरखाली निर्मित करण्यात आलेल्या या लघुपटाचे दिग्दर्शन नामदेव व्हटकर यांनी केले होते. सुमारे १८ मिनिटांच्या या लघुपटाला संगीतकार [[दत्ता डावजेकर]] यांनी संगीत दिले होते. अभिनेते डेव्हिड अब्राहम यांनी लघुपटाचे निवेदन केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1711586|title=एनएफएआई संग्रह में डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पर1968 की एक दुलर्भ शॉर्ट फिल्म|website=pib.gov.in|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/rare-1968-marathi-short-film-on-br-ambedkar-acquired-by-national-film-archive-of-india-9526261.html|title=Rare 1968 Marathi short film on BR Ambedkar acquired by National Film Archive of India - Entertainment News , Firstpost|date=2021-04-14|website=Firstpost|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.jagran.com/news/national-ambedkar-jayanti-2021-many-leaders-including-pm-modi-paid-tribute-21557117.html|title=Dainik Jagran|language=hi}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/cities/pune-news/rare-1968-short-film-on-dr-babasaheb-ambedkar-now-in-nfai-collection-101618330721856.html|title=Rare 1968 short film on Dr Babasaheb Ambedkar now in NFAI collection|date=2021-04-13|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/india/nfai-included-rare-short-film-on-babasaheb-ambedkar-in-its-collection/articleshow/82056101.cms|title=बाबासाहेब आंबेडकर पर बनी दुर्लभ लघु फिल्म को एनएफएआई ने अपने संग्रह में किया शामिल|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-rare-copy-of-marathi-short-film-on-br-ambedkar-acquired-by-national-film-archive-of-india/380191|title=Rare Copy Of 1968 Marathi Short Film On BR Ambedkar Acquired By National Film Archive Of India|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-04-14}}</ref> === चित्रपटे === {{मुख्य|:वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट}} * '''[[भीम गर्जना]]''' : हा सन १९९० मधील विजय पवार दिग्दर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता कृष्णानंद यांनी साकारली होती.<ref name="cinestaan.com">{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|title=Yugpurush Dr. Babasaheb Ambedkar (1993) – Review, Star Cast, News, Photos|website=Cinestaan|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623225009/https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|archive-date=23 June 2018}}</ref><ref name="marathifilmdata.com">{{Cite web|url=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|title=युगपुरुष डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर|website=मराठी चित्रपट सूची|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115015216/http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|archive-date=15 November 2018}}</ref><ref name="baiae.org">{{Cite web|url=https://www.baiae.org/index.php/blog/item/138-yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-1993-marathi-full-movie.html|title=Yugpurush Dr Babasaheb Ambedkar (1993) &#124; Marathi Full Movie – BAIAE Japan|website=www.baiae.org|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228150417/https://www.baiae.org/index.php/blog/item/138-yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-1993-marathi-full-movie.html|url-status=dead}}</ref> * '''[[बालक आंबेडकर]]''' : हा सन १९९१ मधील बसवराज केस्थर दिग्दर्शित [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता चिरंजीवी विनय यांनी साकारली होती. हा आंबेडकरांच्या बालपणीच्या जीवनावर आधारित चित्रपट होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3530436/mediaviewer/rm1474442496|title=Balak Ambedkar (1991)|via=www.imdb.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/showtimes/title/tt3530436|title=Balak Ambedkar Showtimes|website=IMDb}}</ref> * '''[[डॉ. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. आंबेडकर]]''' : हा [[इ.स. १९९२]] मधील परपल्ली भारत दिग्दर्शित [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[आकाश खुराना]] यांनी साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmibeat.com/celebs/bharat-parepalli.html|title=All you want to know about #BharatParepalli|website=FilmiBeat|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Narasimham|first=M. L.|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-a-feel-good-love-story/article2931850.ece|title=द हिंदू|date=2012-02-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sakshi.com/news/movies/bharat-ratna-dr-b-r-ambedkar-jayanti-14th-april-229969|title=మనకు గుర్తులేని...మన అంబేడ్కర్|date=2015-04-13|website=Sakshi|language=te|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787|title=Dr. Ambedkar 1992 Telugu Movie Wiki,Cast Crew,Songs,Videos,Release Date|website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787/cast-crew|title=Dr. Ambedkar 1992 Telugu Movie Cast Crew,Actors,Director, Dr. Ambedkar Producer,Banner,Music Director,Singers & Lyricists|website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indiancine.ma/AGRZ|title=Dr Ambedkar (1992)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gomolo.com/dr-ambedkar-movie/18060|title=Dr. Ambedkar (1992)|website=gomolo.com|access-date=2021-02-25|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314202405/http://www.gomolo.com/dr-ambedkar-movie/18060|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://peoplepill.com/people/akash-khurana|title=About Bharath Parepalli: Indian film director and screenwriter {{!}} Biography, Facts, Career, Wiki, Life|last=peoplepill.com|website=peoplepill.com|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref> * '''[[युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' : हा सन १९९३ मधील शशिकांत नरवाडे दिग्दर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता नारायण दुलारे यांनी साकारली होती.<ref name="cinestaan.com" /><ref name="marathifilmdata.com" /><ref name="baiae.org" /> * '''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' : हा सन २००० मधील [[जब्बार पटेल]] दिग्दर्शित [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[मामुट्टी]] यांनी साकारली होती. हा चित्रपट अनेक भारतीय भाषांमध्ये डब झालेला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.weeklysadhana.in/view_article/nandini-atmasidhi-on-ambedkar-from-cinemascope|title=सिनेमास्कोपमधले आंबेडकर|website=www.weeklysadhana.in|language=en|access-date=2022-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/resurgence-of-an-icon/article8447300.ece|title=Resurgence of an icon|first=Vivek|last=Kumar|website=@businessline|accessdate=20 March 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2000/jun/27jabb.htm |title=रीडिफ.कॉम, A revolutionary who changed the life of millions of people. Movies: Jabbar Patel on his latest film, Dr Babasaheb Ambedkar |publisher=रीडिफ.कॉम |date=2000-06-27 |accessdate=2011-07-31 }}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/Ambedkar-film-better-late-than-never/article16302923.ece|title=Ambedkar film: better late than never|first=S.|last=Viswanathan|date=24 May 2010|accessdate=20 March 2019|via=www.thehindu.com|newspaper=द हिंदू}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19970430-i-could-not-really-visualise-myself-as-ambedkar-mammootty-830228-1997-04-30|title=I could not really visualise myself as Ambedkar: Mammootty|first1=Jacob George|last1=April 30|first2=1997 ISSUE DATE|last2=April 30|first3=1997UPDATED|last3=April 30|first4=2013 15:05|last4=Ist|website=India Today|accessdate=20 March 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-them-ambedkar-was-god-says-mammootty/articleshow/64635715.cms|title=For them, Ambedkar was God, says Mammootty – Times of India|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/snapshots-of-life-outside-the-ring/|title=Snapshots of life outside the ring|date=29 October 2009|accessdate=14 May 2019}}</ref><ref>http://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-a-film-festival-that-celebrates-freedom2962539/{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[डॉ. बी.आर. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बी.आर. आंबेडकर]]''' : हा सन २००५ मधील शरण कुमार किब्बूर दिग्दर्शित [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकरांची भूमिका अभिनेता विष्णूकांत बी.जे. यांनी साकारली होती.<ref>{{cite web|title=Dr B R Ambedkar (2005) Kannada movie: Cast & Crew|url=https://chiloka.com/movie/dr-b-r-ambedkar-2005#movie_details_list|website=chiloka.com|accessdate=23 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Dr{{!}}{{!}} B.R. Ambedkar Cast & Crew, Dr{{!}}{{!}} B.R. Ambedkar Kannada Movie Cast, Actor, Actress, Director – Filmibeat|url=https://www.filmibeat.com/kannada/movies/dr-b-r-ambedkar/cast-crew.html|website=FilmiBeat|accessdate=23 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotstar.com/us/movies/dr-b-r-ambedkar/1000106324|title=Dr B R Ambedkar – Hotstar Premium|website=Hotstar|accessdate=28 December 2019|archive-date=2020-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203114122/https://www.hotstar.com/us/movies/dr-b-r-ambedkar/1000106324|url-status=dead}}</ref> * '''[[:en:Periyar (2007 film)|पेरियार]]''' : हा सन २००७ मधील ज्ञान राजशेकरन दिग्दर्शित [[पेरियार]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[तामिळ भाषा|तामिळ]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकरांची भूमिका मोहन रामन यांनी साकारली होती.<ref>{{Cite web|url=http://www.kollywoodtoday.net/news/making-of-periyar/|title=Making of Periyar|date=२५ फेब्रुवारी २००७|access-date=2020-04-14|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406040310/http://www.kollywoodtoday.net/news/making-of-periyar/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.रीडिफ.कॉम/movies/2007/may/02periyar.htm|title=Periyar is path-breaking|website=www.रीडिफ.कॉम}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.filmysouth.com/Tamil_Movie_Reviews/PeriyarNew/October-08-2007/Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema.html|title=Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema|last=|पहिले नाव=|दिनांक=10-08-2007|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307091440/http://www.filmysouth.com/Tamil_Movie_Reviews/PeriyarNew/October-08-2007/Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema.html|archive-date=2012-03-07|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref> * '''[[जोशी की कांबळे]]''' : हा सन २००८ मधील शेखर सरतांडेल दिग्दर्शित एक मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटात 'भीमरावांचा जयजयकार' हे एक [[भीमगीत]] आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/joshi-ki-kambale/|title=जोशी की कांबळे|संकेतस्थळ=मराठी चित्रपट सूची|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216190045/https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/joshi-ki-kambale/|url-status=dead}}</ref> * '''[[डेबू]]''' : हा सन २०१० मधील निलेश जळमकर दिग्दर्शित [[गाडगे बाबा]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांचीही भूमिका साकारली गेली होती. * '''[[रमाबाई भिमराव आंबेडकर (चित्रपट)|रमाबाई भिमराव आंबेडकर]]''' : हा सन २०११ मधील प्रकाश जाधव दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता गणेश जेथे यांनी साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://marathi.webdunia.com/article/marathi-film-stars/%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F-110100100010_1.htm|title=रमाबाई आंबेडकरांवर मराठीत चित्रपट|last=वेबदुनिया|access-date=2018-05-09|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ramabai-bhimrao-ambedkar-ramai/|title=रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) - मराठी चित्रपट सूची|work=मराठी चित्रपट सूची|access-date=2018-05-09|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[शूद्रा: द राइझिंग|शूद्र: द राइझिंग]]''' : हा सन २०१२ मधील [[संजीव जयस्वाल]] दिग्दर्शित आणि आंबेडकरांना समर्पित [[हिंदी भाषा|हिंदी]] चित्रपट आहे. [[शूद्र]]ांच्या जीवनावर आधारित हा चित्रपट आहे. 'जय जय भीम' हे चित्रपटाचे एक आंबेडकरांवरील गाणे आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/congress-dalit-anthem-2014-general-elections-dr-br-ambedkar-118142-2012-10-09|title=Congress releases 'Dalit anthem' to woo community ahead of 2014 general elections|first1=|date=October 9, 2012 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/6nnJc915E2imyZKE0jkVtJ/Ten-Indian-films-on-the-caste-system.html|title=Ten Indian films on the caste system|first=Lata|last=Jha|date=23 July 2018|website=www.livemint.com|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726015709/https://www.livemint.com/Consumer/6nnJc915E2imyZKE0jkVtJ/Ten-Indian-films-on-the-caste-system.html|archive-date=26 July 2018}}</ref> * '''[[अ जर्नी ऑफ सम्यक बुद्ध]]''' : हा सन २०१३ मधील प्रवीण दामले दिग्दर्शित [[गौतम बुद्ध]] यांच्या जीवनावर आधारित एक हिंदी चित्रपट आहे. आंबेडकर यांच्या [[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म|द बुद्ध अँड हिज धम्म]] या ग्रंथावर आधारित हा चित्रपट आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Film-on-Buddha-based-on-Ambedkars-book-to-be-released-on-March-15/articleshow/18944610.cms|title=Film on Buddha based on Ambedkar's book to be released on March 15 &#124; Nagpur News – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3056820/|title=A Journey of Samyak Buddha (2013) – IMDb|via=m.imdb.com|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212084950/http://www.imdb.com/title/tt3056820/|archive-date=12 February 2017}}</ref> * '''[[रमाबाई (चित्रपट)|रमाबाई]]''' : हा सन २०१६ मधील एम. रंगनाथ दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता सिद्धाराम कर्णिक यांनी साकारली होती.<ref>{{cite news|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=Remembering Ramabai|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/remembering-ramabai/article7101466.ece|accessdate=21 October 2015|work=द हिंदू|date=14 April 2015}}</ref><ref name="tnie1">{{cite web|title=Yagna's Next Chronicles Dr Ambedkar's Wife|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Yagnas-Next-Chronicles-Dr-Ambedkars-Wife/2015/04/28/article2786164.ece|publisher=The New Indian Express|accessdate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021123111/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Yagnas-Next-Chronicles-Dr-Ambedkars-Wife/2015/04/28/article2786164.ece|archivedate=21 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Yajna Shetty Plays Dr.BR. Ambedkar's wife in Ramabai|url=http://www.chitraloka.com/news/11718-yajna-shetty-plays-dr-br-ambedkar-s-wife-in-ramabai.html|accessdate=21 October 2015|work=Chitraloka|date=17 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503084722/http://chitraloka.com/news/11718-yajna-shetty-plays-dr-br-ambedkar-s-wife-in-ramabai.html|archivedate=3 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Ramabai Ambedkar...audition of the artists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Ramabai-Ambedkar/speednewsbytopic/keyid-256954.cms|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया|accessdate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021125521/http://timesofindia.indiatimes.com/Ramabai-Ambedkar/speednewsbytopic/keyid-256954.cms|archivedate=21 October 2015}}</ref> * '''[[बोले इंडिया जय भीम]]''' : हा सन २०१६ मधील सुबोध नागदेवे दिग्दर्शित [[एल.एन. हरदास]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका श्याम भीमसरिया यांनी साकारली होती.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/daliff-film-and-cultural-festival-celebrating-dalit-art-life-and-pride-97574 |title=DALIFF: A film and cultural festival celebrating Dalit art, life and pride |access-date=29 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808120454/https://www.thenewsminute.com/article/daliff-film-and-cultural-festival-celebrating-dalit-art-life-and-pride-97574 |archive-date=8 August 2019 }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.thenewsminute.com/article/kaala-pariyerum-perumal-first-ever-dalit-film-and-cultural-fest-new-york-95838|title=First ever dalit film festival|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=www.thenewsminute.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/us-to-host-its-first-dalit-film-and-cultural-festival-in-columbia-varsity/articleshow/67875502.cms|title=US to host its first Dalit film and cultural festival in Columbia varsity &#124; Nagpur News – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208143233/https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/us-to-host-its-first-dalit-film-and-cultural-festival-in-columbia-varsity/articleshow/67875502.cms|archive-date=8 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://silverscreen.in/news/pa-ranjith-dalit-film-festival-in-new-york-nagraj-manjule-subodh-nagdeve-kaala/|title=Pa Ranjith Among Three Filmmakers Who Win At The Dalit Film Festival In New York|date=5 March 2019|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808110325/https://silverscreen.in/news/pa-ranjith-dalit-film-festival-in-new-york-nagraj-manjule-subodh-nagdeve-kaala/|archive-date=8 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/pa-ranjith-to-be-part-of-dalit-film-festival-in-us/article26123842.ece|title=Pa. Ranjith to be part of Dalit film festival in U.S.|first=Udhav|last=Naig|date=30 January 2019|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt6080232/|title=Bole India Jai Bhim (2016) – IMDb|via=m.imdb.com|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312132625/http://www.imdb.com/title/tt6080232/|archive-date=12 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bole-india-jai-bhim/movieshow/61264061.cms|title=Bole India Jai Bhim Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * '''[[सरणं गच्छामि]]''' : हा सन २०१७ मधील प्रेम राज दिग्दर्शित भारतीय संविधानावर आणि आंबेडकरांच्या विचारांवर आधारित एक [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] चित्रपट आहे. "आंबेडकर सरणं गच्छामि" (अर्थ: मी आंबेडकरांना शरण जातो) हे चित्रपटाचे एक गाणे असून त्यात आंबेडकर यांचीही भूमिका साकारली गेली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/ambedkar-song-saranam-gachami/videoshow/61306345.cms|title=Ambedkar &#124; Song – Saranam Gachami – Times of India Videos|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/saranam-gacchami.html|title=Saranam Gacchami (2017) &#124; Saranam Gacchami Movie &#124; Saranam Gacchami Telugu Movie Cast & Crew, Release Date, Review, Photos, Videos|website=FilmiBeat|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705050535/http://www.filmibeat.com/telugu/movies/saranam-gacchami.html|archive-date=5 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/saranam-gacchami/movieshow/61306390.cms|title=Saranam Gacchami Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324102547/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/saranam-gacchami/movieshow/61306390.cms|archive-date=24 March 2019}}</ref> * '''[[बाळ भिमराव]]''' : हा सन २०१८ मधील प्रकाश नारायण दिग्दर्शित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, आंबेडकर यांची भूमिका बाल कलाकार मनीष कांबळे यांनी साकारली होती. हा आंबेडकरांच्या बालपणीच्या जीवनावर आधारित चित्रपट होता.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movieshow/63201906.cms|title=Bal Bhimrao Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com|access-date=25 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815081623/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movieshow/63201906.cms|archive-date=15 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nagpurtoday.in/bal-bhimraos-poster-launched/03032049,%20https://www.nagpurtoday.in/bal-bhimraos-poster-launched/03032049|title=Bal Bhimrao’s Poster launched|first=Nagpur|last=News|website=www.nagpurtoday.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com//movies/bal-bhimrao/ET00071946?utm_source=FBLIKE&fbrefresh=1|title=Bal Bhimrao Movie (2018) &#124; Reviews, Cast & Release Date in|website=BookMyShow}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movie-showtimes/nagpur/173/63201906|title=Bal Bhimrao Movie Show Time in Nagpur &#124; Bal Bhimrao in Nagpur Theaters &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * '''[[रमाई (चित्रपट)|रमाई]]''' : हा सन २०१९ मधील बाळ बरगाले दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे. यात रमाबाईंची भूमिका अभिनेत्री [[वीणा जामकर]] यांनी तर आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता सागर तळाशीकर यांनी साकारली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/veena-jamkar-ramabai-ambedkar-ramai-film/|title=रमाई या चित्रपटात वीणा जामकर दिसणार रमाबाई आंबेडकर यांच्या भूमिकेत|last=author/lokmat-news-network|दिनांक=2018-07-16|संकेतस्थळ=Lokmat|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%a3%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%88%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a5%82%e0%a4%ae%e0%a4%bf/|title=वीणा जामकर "रमाई"च्या भूमिकेत|संकेतस्थळ=मराठी चित्रपट सूची|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921134012/https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|title=Actress Veena Jamkar to act as Ramabai Ambedkar in 'Ramai'|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423015343/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|archive-date=23 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.tarunbharat.com/news/678232|title=Tarun Bharat|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=तरुण भारत|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mumbailive.com/mr/marathi-film/actress-veena-jamkar-will-play-role-of-ramabai-ambedkar-in-ramai-film-34827|title=अखेर ‘रमाई’च्या रूपात अवतरणार वीणा!|संकेतस्थळ=Mumbai Live|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * '''[[ओरिजिन (चित्रपट)|ओरिजिन]]''' : अमेरिकन चित्रपट निर्माती [[एवा डुवर्ने]] आंबेडकर यांच्यावर [[हॉलिवूड]] मधून चित्रपट बनवला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/entertainment/netflix-film-by-celebrated-black-filmmaker-will-feature-br-ambedkars-character|title=Netflix Film by Celebrated Black Filmmaker Will Feature BR Ambedkar's Character|last=Harad|first=Tejas|date=2022-11-09|website=TheQuint|language=en|access-date=2022-11-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shethepeople.tv/shestars/ava-duvernays-film-on-br-ambedkar/|title=Ava DuVernay's film on BR Ambedkar, Read More For Details|language=en-US|access-date=2022-11-13}}</ref> ===टीव्ही मालिका === * '''[[डॉ. आंबेडकर (मालिका)|डॉ. आंबेडकर]]''' : ही इ.स. १९९२-९३ मध्ये [[दूरदर्शन|डीडी नॅशनल]]वर प्रसारित झालेली एक हिंदी डॉक्युमेंट्री मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सुधीर कुलकर्णी]] यांनी साकारली आहे. * '''[[प्रधानमंत्री (मालिका)|प्रधानमंत्री]]''' : ही सन २०१३-१४ मधील [[एबीपी न्यूझ]]वर प्रसारित झालेली एक हिंदी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सुरेंद्र पाल]] यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surendra-Pal-Shishir-Sharma-Anang-Desai-in-Idea-of-India/articleshow/19862288.cms|title=Surendra Pal, Shishir Sharma &Anang Desai in Idea of India – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324130320/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surendra-Pal-Shishir-Sharma-Anang-Desai-in-Idea-of-India/articleshow/19862288.cms|archive-date=24 March 2017}}</ref> * '''[[संविधान (मालिका)|संविधान]]''' : ही सन २०१४ मधील [[राज्यसभा टीव्ही]]वर प्रसारित झालेली एक [[इंग्लिश]]-[[हिंदी]] दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सचिन खेडेकर]] यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/sachin-khedekar/288046|title=Sachin Khedekar|date=14 October 2013|website=Outlook|access-date=23 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223113817/https://www.outlookindia.com/magazine/story/sachin-khedekar/288046|archive-date=23 December 2019}}</ref> * '''[[सर्वव्यापी आंबेडकर]]''' : ही [[एबीपी माझा]] दूरचित्रवाणी वाहिनीने बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या [[आंबेडकर जयंती|शतकोत्तर रौप्य महोत्सवी जयंती निमित्त]] (इ.स. २०१६ मध्ये) सुरू केलेली १३ भागांची मालिका होती, ज्यात आंबेडकरांचे ११ बहुआयामी व्यक्तीमत्वाचे पैलू दाखवण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=K5bQZzsQ31o|title=- YouTube|website=www.youtube.com}}</ref> * '''[[गर्जा महाराष्ट्र]]''' : ही सन २०१८-१९ मधील [[सोनी मराठी]]वर प्रसारित झालेली एक मराठी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता प्रशांत चौधप्पा यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.sonyliv.com/details/episodes/5974080828001/1-December-2018---Garja-Maharashtra---B.-R.-Ambedkar|title=Sony LIV|website=www.sonyliv.com|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228150417/https://www.sonyliv.com/details/episodes/5974080828001/1-December-2018---Garja-Maharashtra---B.-R.-Ambedkar|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/jitendra-joshi-to-host-garja-maharashtra-a-new-reality-show/articleshow/65437374.cms|title=Jitendra Joshi to host 'Garja Maharashtra', a new reality show – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429150820/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/jitendra-joshi-to-host-garja-maharashtra-a-new-reality-show/articleshow/65437374.cms|archive-date=29 April 2019}}</ref> * '''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]''' : ही सन २०१९-२० मध्ये [[स्टार प्रवाह]]वर प्रसारित झालेली एक मराठी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सागर देशमुख]] यांनी साकारली आहे. बाल कलाकार अमृत गायकवाड याने आंबेडकरांच्या बालपणीची भूमिका तर अभिनेता [[संकेत कोर्लेकर]] यांनी त्यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/a-new-show-based-on-the-life-of-babasaheb-bhimrao-ambedkar-to-go-on-air-soon/articleshow/68023249.cms|title=A new show based on the life of Babasaheb Bhimrao Ambedkar to go on-air soon|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425050725/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/a-new-show-based-on-the-life-of-babasaheb-bhimrao-ambedkar-to-go-on-air-soon/articleshow/68023249.cms|archive-date=25 April 2019}}</ref> * '''[[एक महानायकः डॉ. बी.आर. आंबेडकर]]''' : ही सन २०१९-२० मधील [[अँड टिव्ही]]वर प्रसारित होत असलेली एक हिंदी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांच्या बालपणीची भूमिका बालकलाकार आयुध भानुशाली याने साकारली आहे, तर अभिनेता अथर्व कर्वे यांनी त्यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारत आहे. मालिकेची कथा पुढे गेल्यानंतर आंबेडकरांची मुख्य भूमिका अभिनेता [[प्रसाद जावडे]] साकारतील.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/video/ek-mahanayak-dr-b-r-ambedkar-serial-promo-release/267842|title=संविधान के निर्माता बीआर आंबेडकर की कहानी पर्दे पर, जल्‍द शुरू होने वाला है नया धारावाहिक 'एक महानायक' &#124; TV|access-date=2019-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116101527/https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/video/ek-mahanayak-dr-b-r-ambedkar-serial-promo-release/267842|archive-date=2019-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/ambedkars-life-to-be-brought-alive-in-tv-series/1682354|title=Ambedkar''s life to be brought alive in TV series|website=www.outlookindia.com/|access-date=2019-12-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://theprint.in/features/a-new-tv-show-on-b-r-ambedkar-raises-questions-of-responsible-representation/331115/|title=A new TV show on B.R. Ambedkar raises questions of responsible representation|दिनांक=2019-12-06|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206175753/https://theprint.in/features/a-new-tv-show-on-b-r-ambedkar-raises-questions-of-responsible-representation/331115/|url-status=bot: unknown}}</ref> * '''आंबेडकर - द लेजंड''' ही [[संजीव जयस्वाल]] दिग्दर्शित आंबेडकर यांच्यावर आधारीत एक आगामी वेब मालिका आहे. आंबेडकरांच्या महापरिनिर्वाणाच्या निमित्ताने सीरिजचा ट्रेलर ६ डिसेंबर २०२१ रोजी प्रदर्शित झाला आहे. ही सीरिज ‘बाबा प्ले’ या ओटीटी प्लॅटफॉर्मरवर प्रदर्शित होणार आहे. या सीरिजमध्ये अभिनेता [[विक्रम गोखले]] मुख्य भूमिका साकारणार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/a-biopic-series-on-dr-ambedkar-announces-veteran-actor-vikram-gokhale-play-main-role/articleshow/88259017.cms|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या भूमिकेत विक्रम गोखले ; सीरिजचा ट्रेलर पाहिलात का?|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-12-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/dr-ambedkar-the-legend-baba-play-announces-a-biopic-series-starring-veteran-actor-vikram-gokhale-dcp-98-2717480/|title=विक्रम गोखले साकारणार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची भूमिका ; वेब मालिकाचा ट्रेलर प्रदर्शित|website=Loksatta|language=mr|access-date=2021-12-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/manoranjan/sanjeev-jaiswal-inform-that-ambedkar-the-legend-series-is-coming-soon-bam92|title=विक्रम गोखले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या भूमिकेत; 'या' वेब मालिकाचा ट्रेलर प्रदर्शित I Babasaheb Ambedkar {{!}} Sakal|website=www.esakal.com|access-date=2021-12-16}}</ref> === नाटके === आंबेडकर यांच्यावर विविध भाषेत असंख्य नाटके तयार केलेली आहेत. * 'बाबासाहेब: द ग्रँड म्युझिकल' हे आंबेडकर यांच्या जीवनावरील नाटक 25 फेब्रुवारी ते 12 मार्च 2022 पर्यंत दिल्लीत प्रदर्शित झाले आहे. दिल्ली सरकारने या भव्य नाटकाचे आयोजन केले होते. अभिनेता [[रोहित रॉय]] याने नाटकामध्ये आंबेडकरांची भूमिका साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/cities/delhi/story/br-ambedkar-musical-show-delhi-tickets-life-of-ambedkar-show-1917154-2022-02-24|title=Grand musical play on Ambedkar’s life to be screened in Delhi from tomorrow|website=India Today|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/delhi-govt-to-organise-musical-play-on-life-of-br-ambedkar-see-details-here-11644649809698.html|title=Delhi govt to organise musical play on life of BR Ambedkar. See details here|last=Livemint|date=2022-02-12|website=livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/babasaheb-ambedkar-comes-to-life-in-delhi-101645807415896.html|title=Babasaheb Ambedkar comes to life in Delhi|date=2022-02-25|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref> * ''वादळ निळ्या क्रांतीचे'' (नाटक, लेखक - प्रा. रामनाथ चव्हाण) * ''डॉ. आंबेडकर आणि गांधीजी'' - नाटक * ''प्रतिकार'' - नाटक * अरविंद गौर यांनी दिग्दर्शित केलेले आणि राजेशकुमार यांनी लिहिलेले ''आंबेडकर आणि गांधी'' नाटक == हे सुद्धा पहा == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल व्यक्त झालेली मते]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे सहयोगी]] * [[सर्वव्यापी आंबेडकर]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची ग्रंथसंपदा व इतर लेखन]] * [[आंबेडकरवाद]] * [[विद्यार्थी दिवस (महाराष्ट्र)]] * [[ज्ञान दिवस (महाराष्ट्र)]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जीवनक्रम]] * [[आंबेडकर कुटुंब]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यावरील पुस्तके]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार]] * [[जय भीम]] * [[नवयान]] * [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]] == नोंदी आणि टीपा == {{Notelist}} * [[सदस्य:Sandesh9822/बाबासाहेब आंबेडकर/संदर्भ दुवे]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|B. R. Ambedkar|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{विकिक्वोटविहार}} * [https://www.bbc.com/hindi/media-56744433 वो भीमराव बाबासाहेब आंबेडकर जिन्हें आप नहीं जानते होंगे - विवेचना (हिंदीमध्ये)] * [https://www.bbc.com/hindi/india-56732192 डॉ आंबेडकर: रात भर किताबें पढ़ते और फिर सवेरे अख़बारों में रम जाते - विवेचना; रेहान फ़ज़ल; बीबीसी संवाददाता; 14 एप्रिल 2021 (हिंदीमध्ये)] * [https://www.bbc.com/marathi/india-43756471 बीबीसी: दृष्टिकोन : न्यू यॉर्क आणि शिकागोमध्येही फडकतोय आंबेडकरांचा निळा झेंडा – डॉ. गेल ऑमवेट, ज्येष्ठ समाजशास्त्रज्ञ; 13 एप्रिल 2018] * [https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/92d93e93092494092f-90792493f93993e938/921949-92c93e92c93e93893e93994792c-90690292c947921915930 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (विकासपीडिया)] * [https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms शेतकऱ्यांचे बाबासाहेब] * [https://www.saamana.com/article-by-pro-hari-narake-on-babasaheb-aambedkar/ डॉ. आंबेडकरांचे चीनविषयी विचार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529220116/https://www.saamana.com/article-by-pro-hari-narake-on-babasaheb-aambedkar/ |date=2020-05-29 }} ** [https://maharashtratimes.com/editorial/article/babasaheb-and-china/articleshow/75121822.cms डॉ. आंबेडकरांचे चीनविषयी विचार] * [https://www.bbc.com/marathi/india-46460676 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी २६ फेब्रुवारी १९५५ला बीबीसी रेडिओला दिलेली एक प्रदीर्घ मुलाखत, ज्यात त्यांनी महात्मा गांधी यांच्या भूमिकेबाबत परखड मते व्यक्त केली होती.] * [https://omprakashkashyap.wordpress.com/2016/12/06/%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%86%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A4/ डॉ. आंबेडकरांचे आर्थिक चिंतन (हिंदीमध्ये)] * [http://www.symbiosis.ac.in/Museums/Dr-Babasaheb-Ambedkar-Museum.php सिंबायोसिस सोसायटीचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संग्रहालय व स्मारक, पुणे - अधिकृत संकेतस्थळ इंग्लिश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170414103234/http://symbiosis.ac.in/Museums/Dr-Babasaheb-Ambedkar-Museum.php |date=2017-04-14 }} * [http://www.symbiosis-ambedkarmemorial.com/ सिम्बायोसिस डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संग्रहालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615035225/http://www.symbiosis-ambedkarmemorial.com/ |date=2011-06-15 }} * [http://www.ambedkar.org/ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे/संबंधित लेख] * [http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html कोलंबिया विद्यापीठाद्वारे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा सन्मान] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{भारतरत्‍न}} {{बोधिसत्व}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} {{बौद्ध विषय सूची}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:आंबेडकर, भीमराव रामजी}} [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|*]] [[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आंबेडकर कुटुंब|भीमराव]] [[वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील साहित्यिक]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:नवयान बौद्ध]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:बोधिसत्व]] [[वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:बौद्ध विद्वान]] [[वर्ग:बौद्ध लेखक]] [[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:भारतीय लेखक]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय इतिहाससंशोधक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय कायदामंत्री]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:भारतीय मानववंशशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय समाजसुधारक]] [[वर्ग:भारतीय पत्रकार]] [[वर्ग:भारतीय संविधान]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राज्यशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय कायदेपंडित]] [[वर्ग:भारतीय समाजशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय नास्तिक]] [[वर्ग:द ग्रेटेस्ट इंडियन]] [[वर्ग:भारतीय आत्मचरित्रकार]] [[वर्ग:दलित नेते]] [[वर्ग:दलित राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]] [[वर्ग:धर्मांतरित बौद्ध]] [[वर्ग:धर्मसुधारक]] [[वर्ग:बौद्ध संप्रदायांचे संस्थापक]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:मराठी समाजसेवक]] [[वर्ग:लंडन विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] lbqjb3mckg0l1pz2jatp4isb4jrhkhm 3 4931 2684342 2681598 2026-05-15T00:28:15Z MediaWiki message delivery 38883 /* Translation notification: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter */ नवीन विभाग 2684342 wikitext text/x-wiki {{सदस्य चर्चा:अभय नातू/जुचसाचा}} '''माझ्यासाठीच्या आपल्या सूचना, प्रश्न, इ. येथे नोंदवा.''' == मसुदा:गजानन पाटील == नमस्कार अभय नातू सर, आपल्या २७ एप्रिल २०२६ रोजी ६:१६ AM च्या सूचनेनुसार [[मसुदा:गजानन पाटील]] येथे संदर्भांसह भर घातली आहे. Browser Cookies तांत्रिक अडचणीमुळे Log In होत नसल्याने IP वरून संपादन केले आहे. मीच Gajanan1991patil या खात्याचा वापरकर्ता आहे. कृपया मसुदा तपासून मार्गदर्शन करावे आणि लेख म्हणून प्रकाशित करण्यास मदत करावी ही नम्र विनंती. धन्यवाद. - Gajanan1991patil :नमस्कार, :तुम्ही स्वतःच आपल्याबद्दलचा लेख लिहिला आहे का? cc: {{साद|संतोष गोरे|tiven2240}} :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:०४, २७ एप्रिल २०२६ (IST) :@[[सदस्य:गजानन पाटील सांगली|गजानन पाटील सांगली]], नमस्कार, वरील प्रश्नाचे उत्तर द्यावे. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:३६, २८ एप्रिल २०२६ (IST) == Article requests? == Hello! I am interested in seeing if there are Marathi speaking Wikipedians interested in making a Marathi article on [[:en:Japanese School of Mumbai]] , which is a school for Japanese children in Mumbai. Is there a place where I can put article requests, or is there a way to contact Wikipedians who may be interested? Thank you, [[सदस्य:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[सदस्य चर्चा:WhisperToMe|चर्चा]]) ०४:१२, १६ एप्रिल २०२३ (IST) == Translation notification: Movement Charter == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १७:२८, १८ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello. Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Multituberculata|Multituberculata]] ([[सदस्य चर्चा:Multituberculata|चर्चा]]) २२:२८, १२ जून २०२३ (IST) == भाषा-विषयी लेखक == नमस्कार! तुम्ही श्रेण्यांवर काम करत असल्याने, मला वाटले की मी हे येथे लिहावे. [[:वर्ग:इंग्लिश भाषी लेखक]] हा [[इंग्रजी|इंग्लिश / इंग्रजी भाषेत]] लिहीणाऱ्या लेखकांसाठी असावा. तर [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक]] हा [[इंग्लिश लोक|इंग्लिश लोकांमधील]] जे लेखक आहे (कोणत्याही भाषेतले) त्यांच्यासाठी असावा. उदा. [[पीटर केरी (कादंबरीकार)]] हे [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन व्यक्ती|"ऑस्ट्रेलियन"]] आहे आणि "इंग्लिश भाषी लेखक"; पण ते [[:वर्ग:इंग्लिश व्यक्ती|इंग्लिश व्यक्ती]] नाही. जर तुम्हालाही असेच वाटत असेल तर आपण वर्गाच्या पानांवर असे स्पष्टीकरण लिहायला हवे ज्यामुळे सदस्य गोंधळून जाणार नाही. तसेच, सर्वसाधारणपणे, मराठी विकिपीडियावर अनेक श्रेणी बरोबर बनवल्या जात नाहीत. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ०९:२८, २० जून २०२३ (IST) :{{साद|Dharmadhyaksha}} :नमस्कार :''इंग्लिश लेखक'' हा वर्ग इंग्लिशमध्ये लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी वापरलेला बरोबर आहे. यात ''इंग्लिश (भाषेत लिहिणारे) लेखक'' असे अध्याह्रत आहे. हेच मराठी लेखक, जपानी लेखक यांसाठीही लागू होते. :इंग्लिश बोलणारे आणि इतर भाषांमध्ये (किंवा इंग्लिशमध्येही) लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी ''इंग्लिश भाषक लेखक'' असा वर्ग करावा. यात ''इंग्लिश बोलणारे लेखक'' असा अर्थ ध्वनित होतो. हा ''इंग्लिश व्यक्ती'' वर्गापेक्षा वेगळा आहे कारण बिगर-इंग्लिश व्यक्तीसुद्धा इंग्लिश बोलणारे (आणि तिसऱ्याच भाषेत लिहिणारे) असू शकतात! :हाच नियम इतर भाषांसाठीही असावा. :एकूण वर्गवारीबद्दलचे तुमचे निरीक्षण बरोबर आहे. अनेक लेखक आपल्या मतांनुसार वर्ग तयार करीत असतात. त्यावेळी ते असलेली वर्गवारी विचारात घेत नाहीत किंवा योग्य लॉजिक लावून असे वर्ग तयार करतीलच असे नाही. जुने संपादक त्यात वेळोवेळी बदल करुन सुधारणा करीत असतात परंतु याला अधिक जोर देणे गरजेचे आहे. :यासाठी एक नियमावली तयार करता येईल. यासाठी तुम्ही पुढाकार घेतलात तर अनेक लेखक मदतीस येतीलच. :तुमच्या मराठी विकिपीडियावरील योगदानाबद्दल धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४४, २० जून २०२३ (IST) :: माझ्या मते फक्त दोनच श्रेणी असाव्यात: ::: १. इंग्रजी भाषेत लिहिणाऱ्या लेखकांची. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्रजी-भाषेतील लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्रजी]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{भाषेचे नाव}-भाषेतील लेखक" ) ::: २. जे लोक इंग्रजी वंशाचे आहेत आणि व्यवसायाने लेखक आहेत. ह्यात वंश आणि राष्ट्रीयत्व पण येणार. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्लिश लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्लिश लोक]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{वंशाचे/राष्ट्राचे नाव} लेखक") ::"लेखक"+"इंग्रजी बोलणारे लोक" असा कोणताही वर्ग असू नये. लेखक कोणत्या भाषेत बोलू शकतो हे महत्त्वाचे नाही, परंतु तो कोणत्या भाषेत लिहितो हे महत्त्वाचे आहे; जे आपल्या १ल्या प्रकारच्या श्रेणीत येत आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:३६, २० जून २०२३ (IST) :माझा संदेश वर्गीकरणात काय असू शकते हे विषद करण्याचा होता. :आपला मतभेद ''{भाषा} {लेखक}'' याचा अर्थ '''{भाषा} बोलणारा {लेखक}''' कि '''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' असा आहे. :'''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' हे अधिक योग्य आहे कारण -- :# हे सुटसुटीत आहे -- ''काका कालेलकर गुजराती लेखक होते'' असे म्हणल्यावर ते गुजरातीमध्ये लिहित असल्याचे ध्वनित होते. कालेलकर हे मूळ मराठी (व्यक्ती) असले आणि मराठी (सुद्धा) बोलत असले तरी त्यांनी बहुतांश लेखन गुजरातीमध्ये केले. तुमच्या मतानुसार यांचे वर्गीकरण ''गुजराती भाषेमध्ये लिहिणारे लेखक'' असे होईल. :# हे वापरात आहे -- काका कालेलकर गुजराती भाषेतून लिहिणारे लेखक होते असे ऐकीवात नाही. :असो. तुमच्या मतामागे कारण काय आहे हे तुम्ही लिहिलेत तर तुमचा युक्तिवाद समजणे सोपे होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२२, २१ जून २०२३ (IST) == Translation notification: WWC2023/Scholarship == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०३:११, २७ जून २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Sandra Hanbo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> १७:३८, १० जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Samuel (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी शब्द == नमस्कार, cc: @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]]@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] Spy film या इंग्रजी शब्दासाठी मराठीत प्रतिशब्द कोणता आहे, ते कृपया सांगावे. नसेल तर "हेरपट" बरोबर वाटतो का? तसेच बऱ्याच इंग्रजी शब्दांना प्रतिशब्द सहजासहजी सापडत नाहीत. marathibhasha.org सारखी संकेतस्थळे देखील अनेक शब्द दाखवत नाहीत. यासाठी विकिपीडियावर चर्चेसाठी एखादी जागा आहे का, जिथे आवश्यक परभाषिक शब्दांसाठी विनंती करता येईल? धन्यवाद. - [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) २१:२२, २६ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|अमर राऊत}} :''हेरपट'' हाच जवळचा शब्द वाटतो. :प्रतिशब्दांसाठी वेगळे असे पान नाही परंतु [[विकिपीडिया:मदतकेंद्र]] येथे संदेश द्यावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Movement Charter/Navbox == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:२१, २९ जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == बॉटद्वारे बदल == कृपया, खालील वर्गातील लेख नव्या वर्गात सांगकाम्याद्वारे स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:भारतीय सैन्य]] → [[:वर्ग:भारताचे सैन्य]] आणि खालील वर्गातील फक्त वर्षांचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४) नव्या वर्गात स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:३७, ३० जुलै २०२३ (IST) :: हे काम अपूर्ण राहिले आहे, म्हणून आठवण करुन दिली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५९, १० नोव्हेंबर २०२३ (IST) :हे काम <s>पुन्हा सुरू केले</s> झाले आहे. आठवण करुन दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:०३, ११ नोव्हेंबर २०२३ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:राजस्थानचे विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:राजस्थानमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:कर्नाटकमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:११, २३ मार्च २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर मराठी पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार विजेते]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०२, ११ जुलै २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:कोट दि आईव्होरचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आयवरी कोस्टचे फुटबॉल खेळाडू]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:३५, २३ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :''कोट दि आईव्होर'' हे स्थानिक/अधिकृत नाव असल्याने तेच ठेवत आहे. :दुसऱ्या बदलासाठी सांगकाम्या लावतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३३, २४ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Please check your uploads == Hi! I noticed that some of your uploads do not have a good source, author and some also have no license. For example: # [[:चित्र:मॉर्सचे तारयंत्र.jpg]] # [[:चित्र:महाराम११५.JPG]] # [[:चित्र:धामापूर तलाव.JPG]] # [[:चित्र:गगनबावडा घाट.JPG]] Perhaps you can check and fix? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:४५, ३१ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|MGA73}} :Thanks for your note. :Only the first one seemed to be missing license. I have corrected that one. The rest have a cc-by-sa-4.0 license. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५६, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::Thank you! There is no clear source/author on the files. Are you the photographer of all the files you uploaded and where you have added {{tl|self}}? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:०७, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) I made a list of all the files without a license: # [[:File:Church_of_England_Logo.gif]] # [[:File:Example.of.complex.text.rendering.svg]] # [[:File:Kolkata.jpg]] # [[:File:आंतरराष्ट्रीय_अंतराळ_स्थानक.jpg]] # [[:File:आर्मेरो.png]] # [[:File:कर्नाटक_राजमुद्रा.png]] # [[:File:ग्वादालकॅनाल_अमेरिकन_सैनिक.jpg]] # [[:File:जेएफके.jpg]] # [[:File:जॉन_लेनन.jpg]] # [[:File:टीजीव्ही.jpg]] # [[:File:नवव्या_हिवाळी_ऑलिंपिक_खेळांचे_मानचिह्न.png]] # [[:File:पोलिश_सैनिक.jpg]] # [[:File:फ्रांसिस्को_पिझारो.jpg]] # [[:File:भानौसे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:भारतातील_गुजरातचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_पुण्याचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतातील_महाराष्ट्राचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_मुंबईचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतीय_तोफखाना.jpg]] # [[:File:भावासे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:मालदीवचा_झेंडा.svg]] # [[:File:लीग_ऑफ_नेशन्स.png]] # [[:File:सिंधु_नदी.jpg]] # [[:File:सोवियेत_सैनिक_ड्नाइपर.jpg]] # [[:File:स्टालिनग्राड_सैनिक.jpg]] # [[:File:हेलिक्स_अंतरिक्षमेघ.jpg]] It would be great if you could add a license and where you have the file from (link to a website or own photo). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:११, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? [[विशेष:योगदान/2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002|2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002]] ०१:१२, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :{{re|अभय नातू}} जर मला उत्तर मिळाले तर मी चांगले असू शकते किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। :व्यक्ती उल्लेखनीय असल्यास लेख तयार करावा. त्यात व्यक्तिगत स्तुति किंवा ललितलेखनशैली घालू नये. :सनोंद प्रवेश (लॉग-इन) करुन संपादने केल्यास अधिक उत्तम. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Disambiguation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०८:२३, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == सांगकाम्या == नमस्कार सांगकाम्या या बॉट ने २६ सप्टेंबर २०२३ रोजी [[शिखर धवन]] या लेखात क्रिकेटपटू ऐवजी क्रिकेट खेळाडू असा बदल केला. परंतु हा बदल माहिती चौकट आणि वर्ग वर काम करून गेलाय. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:MobileDiff/2329213 हे पहा], आता याप्रमाणे अजून कुठे कुठे चुकीची संपादने झाली आहेत हे माहीत नाही. कृपया तपासून दुरुस्ती करणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१०, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. सांगकाम्यालाच दुरुस्त्या करण्यास लावतो. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:१५, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::ता.क. सोपा उपाय सापडला. इतरत्र दिसल्यास कळवावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२२, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :मला जर एखादा नविन सांगकाम्या बनवायचा असेल तर त्या बद्दल माहिती कुठे मिळू शकते? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:१०, २७ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :येथून सुरुवात करावी -- [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Bots इंग्लिश विकिपीडियावरील लेख] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२१, २९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Translation notification: WikiWomenCamp 2023 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=hi&action=page translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:४४, ६ ऑक्टोबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Asaf (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Files need a license == Hi! You have uploaded some files without a valid license. You can see them at [https://usualsuspects.toolforge.org/?language=mr&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this link] (search for your name or scroll down to 7 files). If you reply please ping me because I'm not active on this wiki. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:५४, १ जानेवारी २०२४ (IST) == विकिडेटा माहितीचौकट == नमस्कार! तुमच्या सांगकाम्यांनी बनवलेल्या नव्या लेखांमध्ये तुम्ही [[साचा:विकिडेटा माहितीचौकट]] पण जोडू शकतात का? नव्या सर्व लेखांमध्ये हा साचा असलेला बरा. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:३९, ५ जानेवारी २०२४ (IST) == The WMF Language team needs your feedback == Hello [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], I hope this message finds you well. My name is Uzoma Ozurumba, a Community Relations Specialist supporting the [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]]. I am contacting you because I posted [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती#Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia|a message]] from the WMF Language team in your Wikipedia village pump to communicate our proposal to make the [[mw:MinT|MinT]] with the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] model the default machine translation in Marathi Wikipedia. We would appreciate your reading the message and giving us feedback on our proposal in the thread. You can also ask some of Marathi Wikipedia community members to read the message and let us know if they are okay with having MinT as the default translation in your Wikipedia. Thank you so much for your feedback and help. Best regards, [[सदस्य:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[सदस्य चर्चा:UOzurumba (WMF)|चर्चा]]) ०२:०८, १३ जानेवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Meta:Policies and guidelines == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १४:१५, १३ जानेवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Babylon == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to गुजराती on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=gu&action=page translate to गुजराती] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:२१, १८ फेब्रुवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Attention == Hi, I would like to draw your attention to a BRFA of my nomination, [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE#%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:CampWiz_Bot CampWiz Bot] [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) ०७:४६, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १३:१४, २३ मार्च २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Fundraising/Translation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १९:४१, २५ एप्रिल २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट) == मी भाषांतर टूल वापरून इंग्रजी पानांचे मराठीत रुपांतरण करत असतो. काहीवेळेस मला "Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट)" संदेश दिसतो आणि पानाचे प्रकाशन होत नाहे. बहुतेकदा blogger.com, blogspot.com असे काही संदर्भ काढले की वरील एरर निघून जाते. एका पानावर सध्या हीच एरर येत आहे. त्यांच्या सर्व संदर्भांच्या संकेतस्थाळाची मी निरिक्षण केले परंतु मला काही आक्षेपार्ह्य सापडले नाही. मला कसे काय कळू शकते की कुठला संदर्भ या एरर साठी जबाबदार आहे? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:०७, १६ मे २०२४ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :नेमके संदेशस्थळ कोणते आहे हे कळणे कठीण आहे परंतु कोणते ही स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे) यासाठी कारणीभूत असतात. :यावेळी तुम्हाला सुचवित आहे की तुम्ही भाषांतरित केलेल्या बव्हंश लेखांमध्ये मोठ्या प्रमाणात सुधारणा अपेक्षित आहेत. यात शुद्धलेखन, व्याकरण तसेच इंग्लिश शब्दांचे लिप्यंतरण (भाषांतराऐवजी) दिसून येते. :पहिल्या दोन त्रुटी सुधारण्यास सोप्या आहेत तरी ते लेख तयार करतानाच सुधाराव्यात. इंग्लिश शब्दांना मराठी प्रतिशब्द आवर्जून वापरावेत. यात दोन गोष्टी लक्षात घ्याव्यात -- १. कठीण/अप्रचलित मराठी शब्द किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द टाळावेत. २. कठीण/अप्रचलित इंग्लिश शब्दांसाठी मराठी प्रतिशब्द न सुचल्यास तेथे {{t|मराठी शब्द सुचवा}} हा साचा घालावा. इतर संपादक त्यांना माहिती असलेले शब्द बदलतील. :हे केल्याने भाषांतरित लेखांचा दर्जा मोठ्या प्रमाणात उंचावेल. :धन्यवाद :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३०, १६ मे २०२४ (IST) ::@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] यात यूट्यूब लिंक देखील असू शकते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१२, १७ मे २०२४ (IST) ::उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी [[शर्मीन अली]] या लेखाचे भाषांतर करीत होतो. मी सगळे संदर्भ दुवे काढल्यानंतर मला कळले की "बाह्यदुवे" या मथळ्याखाली असलेले दुवे blogspot आणि wordpress या संकेतस्थळांशी निगडीत होते. ते दुवे काढल्यानंतर लेख प्रकाशित झाला. ::यूट्यूब लिंक असेल तर चालते. वरील लेखात काही यूट्यूब लिंक आहेत. ::पण हे फारच निराशाजनक होते की भाषांतर केलेला लेख प्रकाशित होत नाही आणि त्याचे कारणही कळत नाही. इंग्रजी विकिपिडियात तरी एखादे पान आहे का जे सांगते की "स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे)" फिल्टर का येत होता? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:२६, २० मे २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:४५, २७ मे २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello सदस्य_चर्चा:अभय_नातू, Would you like to write about Isabelle de Charrière (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it's done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) २१:३३, १६ जून २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia LGBT+/Portal == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १५:३३, ३० जून २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == धन्यवाद == माझ्या चुका सुधारल्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही कसे आहात? प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) ०१:३९, ७ जुलै २०२४ (IST) :{{साद|koolkrazy}}, :मी ठीक आहे. तुमचे सतत योगदान पाहून आनंद झाला. असेच हे काम सुरू ठेवा आणि मदत लागल्यास निःसंकोच कळवा. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:४०, ७ जुलै २०२४ (IST) ::मला मदत हवी असल्यास मी तुमच्याशी नक्की संपर्क करेन प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) २१:५०, ७ जुलै २०२४ (IST) == शीर्षक स्थानांतरण == # [[टोकियो]] → [[तोक्यो]] # [[ह्युस्टन]] → [[ह्यूस्टन]] # [[कल्याण (शहर)]] चे [[कल्याण]] / [[कल्याण (ठाणे)]] / [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] काय योग्य वाटते? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, १६ जुलै २०२४ (IST) :''तोक्यो'' हा अचूक उच्चार आहे. :''ह्युस्टन'' आणि ''ह्यूस्टन'' हे दोन्ही उच्चार प्रचलित आहेत. ''अधिकृत'' असा उच्चार नसला तरी ''ह्यूस्टन'' हे स्थानिक उच्चाराला जवळचे आहे. :''कल्याण (शहर) ''हे तसेच राहू द्यावे. येथे ''(शहर)'' हा प्रत्यय इतर अर्थांपासून वेगळा करतो. ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण शहर सगळ्यात मोठे असल्याने त्याला निःसंदिग्ध शीर्षक असण्याची गरज नाही, उदा. ''सिमला, सिमला (कॉलोराडो)'' किंवा ''मद्रास, मद्रास (ओरेगन)'', इ. :[[कल्याण (ठाणे)]] आणि [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] पासून [[कल्याण (शहर)|कल्याण]] येथे पुनर्निर्देशन असावे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३७, १६ जुलै २०२४ (IST) :: कृपया, [[टोकियो]] आणि [[ह्युस्टन]] ही पाने अचूक नावांकडे स्थानांतरित करावी. तसेच [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] हे पान [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] पानाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:४६, २६ जुलै २०२४ (IST) == review == Hi, kindly review [[बांगलादेश २०२४ कोटा सुधारणा चळवळ]] (keep the article if it is readable, otherwise delete). I tagged the article but an IP deleted it. If you check, you will see that the IP is blocked on bnwiki. i don't know who it is but likely a bnwiki blocked user created the article using google translate. [[सदस्य:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[सदस्य चर्चा:আফতাবুজ্জামান|चर्चा]]) ०५:२६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{साद|আফতাবুজ্জামান}} :Thanks for your note. Currently, the article is tagged with {{t|बदल}} template, meaning it is not great but salvageable. :Are there specific corrections you'd like to see in the article? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation notification: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०२:०५, ९ ऑगस्ट २०२४ (IST) <!-- सदस्य:MrBenjo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज हे पृष्ठ आम्हाला पून प्रसारित करायचे आहे == श्रीमान अभय नातू जी कलियुगात औतर लेले श्रीमत् सदगुरू पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज यांच्या जीवन चरित्रावर हा एक छोटा कटाक्ष होता. आपण कॉपी राईट चे कारण करून तो उडविला. आमचा सांप्रदाय हा धर्मादाय संस्था इथे नोंदणी कृत आहे. गेली 100 पेक्षा अधिक वर्ष स्वामींच्या ग्रंथ साहित्याच्या माध्यमातून सत्य श्रेष्ठ हिंदू धर्माचे आचरण करण्यासाठी जनजागृती करीत आहोत. मुंबईसह ठाणे पालघर पश्चिम महाराष्ट्र गोवा कर्नाटक आणि गुजरात राज्यांत सांप्रदाय पसरला आहे. तरी आपण मार्गदर्शन करावे ही विनंती. आम्हाला सहकार्य करावे ही विनंती, आम्ही हे पृष्ठ पुनः प्रसारित करू इच्छितो जेणे करुन स्वामींचे कार्य लोकांपर्यत पोहोचेल. आपलाच, अजित एकनाथ ढेकळे 8692089439 [[विशेष:योगदान/2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9|2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9]] २२:२९, २८ ऑगस्ट २०२४ (IST) :नमस्कार, :येथे घालत असलेला मजकूर प्रताधिकार मुक्त आणि विश्वकोशीय शैलीत असणे आवश्यक आहे. अनुदिनी (ब्लॉग) किंवा ललित लेखनशैलीतील मजकूर अग्राह्य आहे. तसेच असंदर्भित स्तुतीपर किंवा वैयक्तिक मते असणारे लेखनही अग्राह्य आहे. :या (व इतरही) नियमांच्या चौकटीत असलेल्या लेखनाचे स्वागत आहे! :धन्यवाद, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४४, २९ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you fix the article [[कॅम्पी फ्लेग्रेई]]? Yours sincerely, [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) १२:०३, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Oirattas}}, {{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५१, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::Thank you very much. [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) २०:२०, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Bot approval request == Hi Abhay, would you be able to look at my bot approval request at [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:Leaderbot]] when you can? Thanks in advance. [[सदस्य:Leaderboard|Leaderboard]] ([[सदस्य चर्चा:Leaderboard|चर्चा]]) २१:०९, २३ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अठरावी लोकसभा == [[अठरावी लोकसभा]] पान एकदा पहा. कसे वाटते आहे ते सांगा कृपया. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Aditya tamhankar}} :लेख उत्तम झाला आहे! दोन छोट्या सुधारणा करता येतील -- :१. किरकोळ शुद्धलेख आणि व्याकरण बदल :२. [[सोळावी लोकसभा|सोळाव्या लोकसभेप्रमाणे]] संख्याबळाचा चित्रतक्ता :यासाठी मदत लागल्यास कळवावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३६, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Steward requests/Global/block-header == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १८:१९, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Changing username == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १६:१९, २७ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पक्षाचे पूर्ण नावाबाबत == कोणत्याही विधानसभा मतदारसंघाच्या पानावर ''मतदान चौकट उमेदवार पक्ष दुव्यासकट |पक्ष=भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस'' असा साचा टाकल्यानंतर पूर्ण नाव न येता फक्त काँग्रेस एवढेच येते. स्त्रोत संपादित केल्यानंतर पक्षाचे पूर्ण नाव दिसण्यासाठी काय करावे?. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:५२, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :[[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ]] येथे पूर्ण नाव दिसते आहे. नुसते काँग्रेस दिसणारे उदाहरण आहे का? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५४, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == राज्यसभा खासदार == [[राज्यसभेच्या वर्तमान खासदारांची यादी]] पान पाहून घ्यावे. अद्ययावत केले आहे. एक विनंती आहे. ज्या खासदारांची पाने अस्तित्वात नाहीत त्यांची पाने तयार कराल का? सध्या मी महाराष्ट्र विधानसभा मतदारसंघांच्या पानांमध्ये दुरुस्त्या, माहिती भरणे यात व्यस्त आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २३:२६, ८ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :हे काम केल्याबद्दल धन्यवाद. नसलेले लेख तूर्तास तयार करीत आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१७, ९ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Request == Hey, can you please clear [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]? Thanks, [[सदस्य:TenWhile6|TenWhile6]] ([[सदस्य चर्चा:TenWhile6|चर्चा]]) १८:२८, २४ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :The admins have been doing it for months now. Thanks for asking. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१५, २५ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Your edit! == [[File:2.5M pageedits mr.wiki.png|thumb|right]] Hi! I just thought that you would like to know that [[Special:Diff/2504628]] was edit number 2,500,000 :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:४०, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :Thank you for pointing it out! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:३९, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Wiktionary == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १७:२२, १३ डिसेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==भूतपूर्व मतदारसंघ== नमस्कार, लोकसभा अथवा विधानसभेचे जे माजी मतदारसंघ आहेत, त्या मतदारसंघांच्या शिर्षकात तो मतदारसंघ किती सालापासून किती सालापर्यंत (इथे साल म्हणजे निवडणूक साल) हे सुद्धा जोडले (म्हणजे तसे स्थानांतरित केले) तर समजण्यास सोपे जाईल की हा भूतपूर्व मतदारसंघ होता असे. उदा. मी [[दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)]] (१ल्या लोकसभेचा मतदारसंघ) असे बनवले होते. पण माननीय सदस्य @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शिर्षकातले साल हटवले. आपण आपले मत काय आहे ते प्रकट करावे. - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:१९, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :एखादा मतदारसंघ आता अस्तित्त्वात नाही हे शीर्षकावरुन लक्षात येणे उपयुक्त आहे. यासाठी काही योजना -- :# नुसते (भूतपूर्व) लिहिणे -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (भूतपूर्व)'' :# पहिल्या आणि शेवटच्या निवडणुका झालेल्या वर्षांचा उल्लेख -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)'' :# मतदारसंघ तयार होण्याची आणि विसर्जित होण्याची वर्षे , उदा. मतदारसंघ क्ष १९५१मध्ये तयार करण्यात आला व १९५२मधील निवडणुकांमध्ये येथे पहिल्यांदा निवडणुका झाल्या. १९५७मध्ये येथे शेवटची निवडणूक झाली आणि १९५९मध्ये तो विसर्जित झाला -- दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५१-१९५९) :# इतर क्लृप्त्या :यांतील #२ आणि #३मध्ये मतदारसंघ एका वर्षाच्या आत (किंवा एका निवडणुकीनंतर लगेच) विसर्जित झाल्यास एकच वर्षाचा उल्लेख असावा, उदा. ''अबक लोकसभा मतदारसंघ (१९६७)'' :माझे मत क्र.३ ला आहे (मतदारसंघ तयार आणि विसर्जित होण्याची नेमकी वर्षे). :{{साद|Khirid Harshad}}, तुम्ही वर्ष काढण्यामागची कारणे दिल्यास अधिक योजनाही लक्षात येतील. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:३५, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::{{साद|अभय नातू}} माझं स्पष्ट मत आहे की मतदारसंघ भूतपूर्व असो किंवा नसो त्याच्या शीर्षकात मतदारसंघाचे नाव सोडून बाकी काही नसावे, नाहीतर अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल जे बरोबर दिसणार नाही. यावर उपाय म्हणून त्या लेखात भूतपूर्व मतदारसंघाचा वर्ग जोडणे पुरेसे आहे. तसेच तो मतदारसंघ किती वर्षे अस्तित्वात होता याची माहिती लेखात उपलब्ध असेलच. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल :उदाहरण? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :[[:वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] हे पाहा, सध्या १००+ पेक्षा जास्त भूतपूर्व मतदारसंघांची यादी आहे आणि असे अजून तयार होतील लेख. म्हणजेच यातील सर्व लेखांच्या शीर्षकात वर्ष जोडावे लागेल, तसेच वर्ष जोडून लेखाचे नाव मोठे होते जे अनावश्यक वाटते. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::लेखसंख्या किंवा बदलांची संख्या ही मोठी अडचण नाही. लेखांचे नाव मोठे होते हा ग्राह्य मुद्दा आहे. ::शीर्षकातील अक्षरसंख्या आणि त्याद्वारे मिळणारी माहिती यांच्यात समतोल साधणे आवश्यक आहे. व्यक्तींचे लेख याचे एक उदाहरण आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या पूर्ण नावाचा लेख नसतो. पूर्ण नावाने अधिक माहिती मिळते परंतु त्याने वेगळी अशी माहिती मिळत नाही. ::उदाहरणार्थ, [[इंदिरा इंदिरा गांधी]] यांचे पूर्ण नाव ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' होते. यात नुसते '''इंदिरा गांधी''' लिहिल्यास ही व्यक्ती कोण हे लगेच कळते. त्यासाठी ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' लिहावे लागत नाही. त्याउलट पेपे (फुटबॉल खेळाडू जन्म १९८३) या शीर्षकात जन्मवर्ष नमूद करावे लागते, ज्यायोगे त्या विशिष्ट व्यक्तीबद्दलची अधिक माहिती (आणि निःसंदिग्धीकरण सुद्धा) ध्वनित होते. ::याशिवाय, मतदारसंघाचा विचार केल्यास तुमचा संख्येचा मुद्दा उलट्या बाजूनेही लावता येईल. लोकसभेत ५४३ मतदारसंघ आहेत. नवनवीन मतदारसंघ वाढत गेल्यावर एखादा मतदारसंघ आत्ता आहे कि नाही यासाठी वर्गीकरण बघावे लागेल. जुन्या मतदारसंघांना वेगळे न दाखविल्यास वाचणाऱ्याचा गोंधळ होऊ शकतो. ::असो. इतरही मते काय आहेत हे कळून घेण्यास मी उत्सुक आहे. cc: {{साद|संतोष गोरे|Aditya tamhankar}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :::@[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] या दोंघांच्या मुद्द्यात एक अंधुकशी रेषा आहे; अन्यथा दोघेही आपापल्या ठिकाणी योग्य वाटतात. लेखाच्या प्रस्तावनेत सदरील मतदार संघ हा भूतपूर्व असल्याचे दिसून येते, तरीही कंसात साल लिहिल्यास वाचकास समजण्यास अधिक सुलभ राहील असे वाटते. अजून इतर कोणी काही सुचवते का ते देखील विचारात घ्यावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२८, २३ डिसेंबर २०२४ (IST) ::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], @[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] शिर्षकामध्ये फक्त साल टाकायचे आहे. त्याने शिर्षक लांबलचक होत नाही असे मला वाटते. शिर्षकात फक्त साल दिल्याने सर्च करताना पटकन लक्षात येते की हा भूतपूर्व मतदारसंघ आहे. नाहीतर मग त्या पानावर जा व तिथे वाचून कळायला वेळ लागतो व हेही पटकन लक्षात येते की आत्ताचे विद्यमान मतदारंघ आणि भूतपूर्व मतदारसंघ ह्यांच्यातील फरक लगेच दिसून येतो. अभय सरांनी सुचवल्याप्रमाणे आपण '''निवडणूक साल वापरुयात'''. मतदारसंघ स्थापन केलेले साल नको त्याने अजुन कनफ्युजन वाढते. सामान्यत: वाचकांना निवडणूकीचे साल लक्षात राहते. त्यामुळे १९५२-१९५७, १९५२-२००९ असे बरे पडेल. त्याचे अजून एक कारण म्हणजे कोणताही मतदारसंघ मध्येच विसर्जित होत नाही, पाच वर्षांनंतर परिसिमनद्वारे विसर्जित केला जातो. अभय सरांच्या ३ऱ्या पॉईंट प्रमाणे १९५१ ला स्थापन झाला, १९५२ आणि १९५७ ला निवडणूक साली, पण तो मतदारंघ १९५९ ला विसर्जित कसा होईल? त्याचे पुढचे परिसिमन १९६२ ला झाले. समजा तो मतदारसंघ १९६२ ला विसर्जित झाला तर त्याचे शीर्षक असे होईल '''अबक मतदारंघ (१९५२-१९६२). इथे जरी १९५१ मध्ये स्थापन झाला तरी त्याची पहिली निवडणूक १९५२ साली झाली. नंतरची १९५७ जिचा कार्यकाळ १९६२ पर्यंत होता व १९६२ मध्ये विसर्जित केला गेला. म्हणून ''१९५२-१९६२'' [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:३४, ०३ जानेवारी २०२५ (IST) :::::मला पटते आहे. :::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], हे प्रयोग म्हणून करुन पाहूयात. जर यामुळे अडचण आली किंवा इतर सदस्यांकडून तसे मत आले तर पुन्हा विचार करुयात असे मी मांडतो. कळवावे. :::::धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१४, ५ जानेवारी २०२५ (IST) ::::::होय, बिलकुल चालेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, ५ जानेवारी २०२५ (IST) == वर्ग स्थानांतरण == नमस्कार, मी नुकताच ''[[:वर्ग:जनता पक्षाचे नेते]]'' हा वर्ग ''[[:वर्ग:जनता पक्षातील राजकारणी]]'' येथे स्थानांतरित केला आहे. त्यातील लेख बॉट द्वारे स्थानांतरित करावे ही विनंती. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:११, २७ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) # [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:ब्राझीलची राज्ये]] → [[:वर्ग:ब्राझिलची राज्ये]] # [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] # [[:वर्ग:ब्राझीलमधील शहरे]] → [[:वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५२, ३१ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्हा]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे]] ::# [[:वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७]] → [[:वर्ग:सा रे ग म प चॅलेंज २००७]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:०७, १९ मार्च २०२५ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) # [[:वर्ग:वर्षानुसार मराठी चित्रपटांच्या याद्या]] → [[:वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]] # [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट नामसूची]] → [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट यादी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:३९, १८ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३१, १८ मे २०२५ (IST) == [[Doraemon]] ([[डोरेमोन]] ला पुनर्निर्देशन)== नमस्कार, तुम्ही हे पेज डिलीट केले, परंतु बहुतेक विकिपीडियावर असे नाव [[विकिपीडिया:पुनर्निर्देशन|पुनर्निर्देशन]] म्हणून चालतात. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Reasons_for_not_deleting काही कारने], काही उदाहरणे- [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%A4&redirect=no ভাৰত], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3&redirect=no कृष्ण], [[en:Category:Redirects from alternative languages]]. आपणास माहित आहे की मराठी विकिपीडिया वर बहुतेक guidelines व policies लिहिलेल्या नव्हे, म्हणून मला त्याची नोंद इथे करता आली नाही, मात्र मी जे उदाहरणे दिली ते तुम्हाला पटले असतिल असे मला वाटते. धन्यवाद, --[[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] ([[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|चर्चा]]) २१:३३, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) :नमस्कार, :तुमचा संदेश स्पष्ट नाही परंतु असे वाटते की तुम्हाला इंग्लिश शीर्षकापासून मराठी शीर्षकाकडे पुनर्निर्देशन हवे आहे. :मराठी विकिपीडियावर शक्यतो कमीत कमी अशी पुनर्निर्देशने आहेत व असे नवीन पुनर्निर्देशन असण्यासाठी सबळ कारण पाहिजे. तुम्ही उद्धृत केलेल्या पानाला इंग्लिशमधून पुनर्निर्देशन का पाहिजे हे सांगण्याची विनंती. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:४९, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == माहितीचौकट पंतप्रधान साचा == माहितीचौकट पंतप्रधान साच्यामध्ये I उपराष्ट्रपती = हा पॅरामीटर टाकला की प्रथम तो बरोबर दाखवतो, परंतु I उपराष्ट्रपती2 = असे जोडल्यानंतर संपादित केल्यावर २ऱ्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती समोरचे संपादित केलेले दिसत नाही. उदा. इंदिरा गांधी यांचा साचा बघा: {{माहितीचौकट पंतप्रधान|नाव=इंदिरा फिरोझ गांधी|चित्र=IndiraGandhi.png|चित्र आकारमान=200px|पद=[[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याच्या ३ऱ्या पंतप्रधान]]|कार्यकाळ_आरंभ=१४ जानेवारी १९८०|कार्यकाळ_समाप्ती=३१ ऑक्टोबर १९८४|राष्ट्रपती=[[नीलम संजीव रेड्डी]]<br>[[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] <small>(१९८२ पासून)</small>|उपराष्ट्रपती=[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]<br>[[रामस्वामी वेंकटरमण]] <small>(ऑगस्ट १९८४ पासून)</small>|उपपंतप्रधान=|मागील=[[चौधरी चरण सिंह]]|पुढील=[[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]]|कार्यकाळ_आरंभ2=२४ जानेवारी १९६६|कार्यकाळ_समाप्ती2=२४ मार्च १९७७|राष्ट्रपती2=[[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]<br>[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[फकरुद्दीन अली अहमद]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपराष्ट्रपती2=[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[गोपाल स्वरूप पाठक]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपपंतप्रधान2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] <small>(१९६७-१९६९)</small>|मागील2=[[गुलझारीलाल नंदा]]|पुढील2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]}}इथे बघा : वरच्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती पॅरामीटर दिसत आहे परंतु खालच्या कार्यकाळासाठी दिसत नाहिये. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:०६, १४ जानेवारी २०२५ (IST) == Translation notification: Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024|Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FReports%2FActivity+reports%2F2024&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २२:४२, २१ जानेवारी २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Aafi (DCW)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charriere (Q123386) == Hello अभय नातू Would you like to write about Isabelle de Charriere (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it will be done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) १८:०९, १५ मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]], :Here -- [[इसाबेल दि शारिएर]]. :May I ask a return favor to translate आनंदीबाई जोशी ([[en:Anandi Gopal Joshi]]) in a language of your choice? :Thanks, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२५, १५ मार्च २०२५ (IST) == साचा == नमस्कार सर हे दोन साचा बनवलं आहे चित्रपट पानांमध्ये जोडता येत काही चुकीचं असेल तर डिलीट करू शकता पण त्याचा वापर असा चांगला होईल. उदाहरण : [[छावा (चित्रपट)]] * [[साचा:इंटरनेट मुव्ही डेटाबेस]] * [[साचा:बॉलिवूड हंगामा]] [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १२:५१, २० मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] माफ करा, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी तुमचा एक साचा पुनर्निर्देशित केला म्हणून मध्येच उत्तर देत आहे. अन्यथा @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] यांनी उत्तर देणे अपेक्षित होते. तुम्ही आय एम डी बी साठी पूर्वीचेच पुढील दोन साचे उपलब्ध आहेत. [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] (चित्रपटासाठी) आणि [[साचा:आय.एम.डी.बी. नाव]] (कलाकारांसाठी). राहिला प्रश्न बॉलीवूड हंगामाचा, तर तो तुम्ही इंग्लिश विपी वरून आयात करू शकता.- :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३८, २० मार्च २०२५ (IST) == Translation notification: Help:Unified login == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ११:३४, २३ मार्च २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == नवीन धोरण पानांबद्दल सूचना == नमस्कार, मी मराठी विकिपीडियावर काही नवीन धोरण पाने तयार केली आहेत, जी समुदायासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. खालील पानांची यादी आहे: # [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा]] (विपी:सगृध) # [[विकिपीडिया:सदस्यपान]] (विपी:सप) # [[विकिपीडिया:स्रोतांचा संदर्भ]] (विपी:ससं) # [[विकिपीडिया:सहमती]] (विपी:सह) # [[विकिपीडिया:चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे]] (विपी:चप) # [[विकिपीडिया:सदस्यत्व तपासनीस]] (विपी:सत) # नियुक्ती (विपी:नि) # अधिकार काढण्याची प्रक्रिया (विपी:अक) # [[विकिपीडिया:संपादन सारांश]] (विपी:ससा) # [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन]] (विपी:तड) # [[विकिपीडिया:लवचिकता]] (विपी:लव) ही पाने मी स्वतःच्या शब्दांत आणि मराठी विकिपीडियाच्या स्वरूपात लिहिली आहेत. कृपया या पानांचे पुनरावलोकन करून आपल्या सूचना किंवा सुधारणा सांगा. जर काही बदल किंवा जोडणी आवश्यक असेल, तर मी ते करण्यास तयार आहे. समुदायाच्या सहमतीने ही पाने अधिक चांगली करता येतील असे वाटते. आपल्या मार्गदर्शनाची अपेक्षा आहे. धन्यवाद! [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, १ एप्रिल २०२५ (IST) == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २१:००, २३ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Xeno (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी अनुवाद == नमस्कार! अनेक नवीन लेख तयार करताना, मला लेखाचे शीर्षक नेमके काय असावे याबद्दल समस्या येतात आणि विशेषतः जेव्हा इंग्रजीमध्ये समान गोष्टींसाठी अनेक शब्द असतात; किंवा जर हा शब्द मूळचा इंग्रजी नसेल; किंवा जर तो वैद्यकीय/वैज्ञानिक शब्द असेल. उदाहरणार्थ; [[:en:Dismemberment]] आणि [[:en:Dissection]] या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत; परंतु दोन्हीचे भाषांतर फक्त "विच्छेदन" असे केले जाते. मराठी विकिपीडियावर असे कोणतेही पान आहे का जिथे असे शब्द जोडता येतील आणि सर्व सक्रिय सदस्य तेथे योग्य मराठी शब्द सुचवू शकतील? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:०३, १६ मे २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], :[[विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/शब्द,पद आणि वाक्य संचय]] हे पूर्वी होते परंतु अनेक वर्षांत त्यात भर नाही. :याचे पुनरुत्थान केल्यास हे नक्कीच उपयुक्त होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५९, १६ मे २०२५ (IST) == मतदारसंघ नावे == निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत परिसिमन ऑर्डर मध्ये मतदारसंघांची जशी नावे आहेत त्याच नावा प्रमाणे मतदारसंघांचे लेख असु देत. वलसाड मतदारसंघ १९५७ ते २००९ च्या परिसीमन पर्यंत बुलसर म्हणून होता. ते नाव तसेच असु द्यावेत. अशी बरीच आहेत. मी त्या सर्वांचे लेख विस्तृतपणे लिहितो आहे. थोडा वेळ लागेल. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:४४, २१ मे २०२५ (IST) :ते ''बुलसर'' नसून '''बलसार''' (Bulsar, वलसाडचा अपभ्रंश) असे होते. गुजरात व इतर राज्यांमधील आंग्लाळलेली नावे नंतर बदलली गेली परंतु आंग्ल उच्चार जसेच्या तसे राहू द्यावेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४९, २१ मे २०२५ (IST) अच्छा.. हे माहित नव्हते. धन्यवाद - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:५९, २१ मे २०२५ (IST) == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे पान मी तयार केले आहे. जयंत पवार हे मराठीतील महत्वाचे साहित्यिक व नाटककार होते. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हा त्यांचा कथासंग्रह. याला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आहे. हा देशातील सर्वोच्च पुरस्कारांपैकी एक आहे, प्रथम क्रमांकाचाही म्हणता येईल. याबाबतचे संदर्भ दिलेले आहेत. साहित्य अकादमीचे संकेतस्थळही दिलेले आहे. शिवाय इतर अनेक संदर्भ दिलेले आहेत. पुरस्काराशिवाय या कथासंग्रहातील कथांमुळे मराठी साहित्यात एक मोलाची भर पडलेली आहे. पानामध्ये मी मात्र अशी विशेषणे वापरलेली नाहीत. मराठी साहित्याचा मानबिंदू असलेल्या कथासंग्रहाचे पान ठेवावे इतकेच मी लिहू शकतो Uday0611 [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) २३:२२, ४ जून २०२५ (IST) :नमस्कार, :लेखात दिलेल्या संदर्भासाठी धन्यवाद. तरीसुद्धा काही बदल गरजेचे आहेत. :# लेखात ''पुस्तकाबद्दलची माहिती'' अपेक्षित आहे. सध्या लेख पुस्तकाचे ''सविस्तर वर्णन'' असल्यासारखा आहे. लेखाच्या धाटणीसाठी उदाहरणादाखल एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) हे लेख बघावे. अर्थात तुम्ही घातलेली इतर माहिती (प्रकाशनवर्ष, अनुवाद तपशील, इ.) राहू द्यावा. :# लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. ''या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले.'' -- म्हणजे काय? :# लेखकाची मुलाखत विभाग काढावा. तसेच कथासंग्रहाच्या रसग्रहणाबद्दलचा प्रत्येक तपशील (उदा. मायबोली) न ठेवता त्यांतील २-३ निवडक आणि महत्वाचे उल्लेख ठेवावे. :अधिक प्रश्न किंवा शंका असल्यास कळवालच. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:१३, ५ जून २०२५ (IST) ::एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) पाने बघितली. ती फारच त्रोटक आहेत. मात्र फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या पानावर बदल केलेला असून कथांची नावे एका ओळीत आता दिलेली आहेत. ::लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले. -- म्हणजे काय ::हे वाक्य काढले आहे व दुसरे दिले आहे. ::मायबोली व विश्राम गुप्ते यांचे संदर्भ सुचवल्याप्रमाणे काढले. ::लेखकाने स्वत: आपल्या साहित्याबद्दल बोलणे ही नेहमी घडणारी बाब नाही. यामुलाखतीतून कथालेखन प्रक्रिया व लेखकाची भूमिका कळते. ते पानावर अंश देवून स्पष्ट केले आहे. ::मुलाखत कथासंग्रहाबाबतच आहे, तथापि काढायची असेल तर वगळणे. ::आणखी काय बदल हवा आहे कळवणे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ०९:५०, ५ जून २०२५ (IST) :::वरील लेख फक्त धाटणीसाठी दिले होते. :::मुलाखत वगैरे लेखकाच्या लेखावर असावे, ते सुद्धा जर लक्षणीय असेल तर. येथे पुस्तकाचे रसग्रहण नाही तर माहिती अपेक्षित आहे. :::अजून अनेक बदल करता येतील. काही उदाहरणे -- :::''या संग्रहाची सध्या सातवी आवृत्ती आलेली आहे.'' -- सध्या म्हणजे कधी? १० वर्षांनी वाचताना हे वाक्य असंबद्ध होईल. :::''कवयित्री साहित्यिक नीरजा यांनी या कथासंग्रहाची केलेली समीक्षा महाराष्ट्र टाइम्समध्ये प्रकाशित झालेली होती. त्यात त्या लिहितात; :::नाटककार जयंत पवार यांचा पहिला कथासंग्रह. या संग्रहात एकूण सात कथा आहेत. त्यातल्या बहुतेक कथांना पार्श्वभूमी आहे ती या मुंबईची, तिथल्या गिरणगावाची, कामगारवस्तींची, चाळसंस्कृतीची, तिथल्या सामान्य माणसाची आणि त्याच्या छोट्या मोठ्या आनंदाची, दु:खाची, शल्यांची, ताणांची आणि माणसाच्या कोतेपणाची, त्याच्याच लपलेल्या अहंपणाची.पवारांच्या या कथा व्यक्तिकेंदी नाहीत तर समूहकेंदी आहेत…'' :::१. हे जाहिरातबाजी वाटते. नीरजा यांनी केलेले वर्णन येथे गरजेचे नाही. लांबलचक प्रस्तावना सुद्धा नको. :::२. जर येथे हे लिहायचेच तर ''साहित्यिक नीरजा यांच्या मते पवारांच्या या कथा समूहकेंद्री आहेत'' इतकेच पुरेसे आहे. :::३. हा लेख कुठे उपलब्ध आहे हे वेगळे लिहिण्यापेक्षा त्याचा संदर्भ द्यावा. :::इतर अनेक त्रुटी आहेत त्याही बघून घेउन काढाव्या. येथील (दर्जेदार) लेखांची लेखनशैली पाहून त्याप्रमाणे लिहावे. :::तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:१८, ५ जून २०२५ (IST) ::::मुलाखत वगळली. ::::नीरजा यांनी जे लिहिले आहे ते काढले तथापि ती समी्षा आहे. त्याला अजिबात जाहिताबाजी म्हणता येणार नाही. इथे नमूना बघावा: ::::https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Women_of_Manhattan&wprov=rarw1 ::::लेख नको असेल तर काढून टाकणे. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ११:५१, ५ जून २०२५ (IST) :::::लगेच ''लेख नको असेल तर''....इ. भाषेवर येऊ नये. येथे लेख हवा/नको नाही तर येथील (जुजबी) निकषांप्रमाणे लिहिणे हे अपेक्षित आहे. अनेक संपादक येथे जमेल तसे चौकटीत राहून लिहितात तर आपणही त्यात सहकार्य कराल ही माफक अपेक्षा. :::::वर लिहिलेल्या इतर बाबींकडे लक्ष वेधतो पण ते बदल मीच करुन घेतो. :::::पुन्हा एकदा तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:२२, ५ जून २०२५ (IST) == विचारार्थ == काही मुद्दे विचार करण्यासाठी सुचवले आहेत मी साहित्य प्रेमी वाचक असून मराठी साहित्यिक व साहित्य यांची माहिती विकिपीडियावर द्यावी हा माझा उद्देश आहे. त्यासाठी मी मराठी हिंदी व इंग्लिश साहित्यिक व साहित्य यांच्या विकिपीडिया पानांचे दोन-तीन आठवडे अवलोकन केले होते. त्यानुसार मला काही प्रारूप मिळालेले आहेत. अनेक पानांवर असे दिसते की पुस्तकांच्या काही समीक्षांमधील उतारे दिलेले असतात. समीक्षेचा उद्देश आपण म्हटल्याप्रमाणे जाहिरात बाजी नसतो तर त्यातील साहित्यकृतीचे विश्लेषण केलेले असते. केवळ चांगले म्हटलेले नसते तर ते का चांगले आहे हे सांगितलेले असते ज्यायोगे वाचकाची अभिरुची क्षमता वाढते, साहित्यकृती समजण्यास त्याला मदत होते. अशी समीक्षा दिलेली काही पाने अशी काही पाने अशी आहेत: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Danny_and_the_Deep_Blue_Sea https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mannu_Bhandari Please see critical reception section https://en.m.wikipedia.org/wiki/A_Bright_Room_Called_Day Critics section अशी इतरही पाने आहेत. तसेच मी आता नव्हे तर आधीच याबाबत गुगल सर्च केला होता व तेथून अशी माहिती मिळाली होती: समीक्षेतील उतारा (review paragraph) विकिपीडियावर घेतला जाऊ शकतो. तथापि, या उताऱ्याचा योग्य वापर आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2, 3] विकिपीडियावर समीक्षेतील उतारा वापरण्याची पद्धत: 1. उताऱ्याची सत्यता आणि विश्वासार्हता: विकिपीडियावर कोणताही लेख समाविष्ट करण्यासाठी, तो लेख विश्वसनीय आणि सत्य असावा लागतो. समीक्षेतील उताऱ्यामध्ये तथ्ये आणि माहिती योग्य प्रकारे सादर केली आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. 2. संदर्भ: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरत असाल, तर त्या उताऱ्याचे संदर्भ (references) देणे आवश्यक आहे. हे संदर्भ उताऱ्यातील माहितीच्या स्रोतांची नोंद करतात, ज्यामुळे वाचकांना माहितीची सत्यता तपासता येते. 3. विकिपीडिया धोरणे: विकिपीडियावर कोणताही लेख किंवा उतारा समाविष्ट करताना, विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. यात कॉपीराइट, तटस्थता आणि वस्तुनिष्ठता यांसारख्या गोष्टींचा समावेश होतो. 4. लेखाचे स्वरूप: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावरील लेखात योग्य ठिकाणी समाविष्ट करणे आवश्यक आहे. उताऱ्याला योग्य शीर्षक आणि विभाग देणे, तसेच तो लेखामध्ये एकसंध आणि अर्थपूर्ण वाटणे महत्त्वाचे आहे. 5. संपादकांनी तपासणी: विकिपीडियावर कोणताही बदल किंवा लेख समाविष्ट करताना, इतर संपादकांनी त्यांची तपासणी करतात. त्यामुळे, तुम्ही समाविष्ट करत असलेला उतारा योग्य आणि उपयुक्त आहे की नाही, हे तपासले जाते, असे Wikipedia मध्ये नमूद केले आहे. [1, 1, 4, 5] निष्कर्ष: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरणे शक्य आहे, परंतु त्याचे योग्य पालन आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2] उदाहरण: जर तुम्ही एखाद्या पुस्तकावरची समीक्षा वाचली आणि त्यात तुम्हाला काही उपयुक्त माहिती मिळाली, तर तुम्ही ती माहिती विकिपीडियावरील संबंधित लेखात समाविष्ट करू शकता. मात्र, त्याआधी, तुम्हाला त्या समीक्षेचा संदर्भ द्यावा लागेल आणि ती माहिती विकिपीडियाच्या धोरणांना योग्य आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. एकूण समीक्षेतील उतारा व तो कुठे प्रसिद्ध झाला आहे व कोणी लिहिला आहे इत्यादी माहिती देण्यास हरकत नसावी. याबाबत आपले धोरण ठरवावे. तसेच दुसरा मुद्दा, माहिती देताना कथांची नावे, पुस्तकांची नावे ही मी बघितलेल्या अनेक पानांवर एकाखाली एक दिलेली असतात कधी ती बुलेट पॉईंट किंवा क्रमांकित केलेली असतात. यामुळे ती वाचणे सोपे जाते व डोळ्यांना चांगले असते. एकाच ओळीत एका मागोमाग एक नावे देणे गिचमिड वाटते व वयस्कर लोकांसाठी त्रासदायक आहे. रचनेबाबत ठोस असा नियम दिसत नाही. संपादकाला तिथे स्वेच्छानिर्णयन म्हणजे discretion असावे. याचाही आपण विचार करावा. तसेच पुस्तकांच्या मुखपृष्ठाचे फोटो काढून ते माहिती चौकटीत दिले तर चालेल का कृपया कळवणे. गुगल शोध मध्ये ते चालेल असे दिलेले आहे धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४४, ६ जून २०२५ (IST) :नमस्कार @[[सदस्य:Uday0611|Uday0611]], :सर्वप्रथम, या तपशीलवार संदेशासाठी धन्यवाद. :दुसरे, स्पष्ट सांगायचे तर मराठी विकिपीडियावरील साहित्याबद्दलचे लेख तुटपुंजे (संख्या आणि आशय दोन्हीमध्ये) आहेत. त्यांत भर घालण्याची मोठी गरज आहे. तुम्ही यात पुढाकार घेत असलेले पाहून आनंद झाला. :आता तुमच्या मुद्द्यांविषयी -- :# समीक्षा -- विकिपीडियावर पुस्तका बद्दलची माहिती अपेक्षित आहे. पुस्तकाबद्दलच्या मतांबद्दलची नव्हे. तरीही काही प्रमाणात समीक्षेचे लघुरूप देण्यास हरकत नाही. त्यातही काही नियम आणि संकेत पाळणे गरजेचे आहे. ::# ही समीक्षा असावी. रसग्रहण नव्हे. ::# असा उतारा प्रतिसमीक्षा २-३ वाक्यांचा असावा. भाराभर अवतरणे नकोत, नाहीतर लेख चारआणे आणि समीक्षा बाराआणे असे व्हायचे. ::# प्रत्येक पुस्तकाला अशी समीक्षा असू नये. पुरस्कृत किंवा वादग्रस्त पुस्तकांना असावी. वादग्रस्त पुस्तकांसाठी खालील नियम नक्की पाळला जावा. ::# फाजील स्तुती, व्यक्तिगत हल्ले किंवा एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षाच नसाव्यात -- हा नियम कटाक्षाने पाळावा. ::# लेखकाने, प्रकाशकाने, समीक्षकाने किंवा इतर हितसंबंध असलेल्याने स्वतः अशी समीक्षांचे अवतरण येथे करू नये. उद्धृत करण्यास हरकत नाही. ::# इतर नियम/संकेत, जसे दिसतील/सुचतील तसे. :मराठी विकिपीडियावर अनेक वेळा स्वतःची, आपल्या पुस्तकांची, कंपन्यांची किंवा इतर हितसंबंधांची जाहिरात करणारे अवतरले आहेत. अनेकदा पैसे घेउन असे लिखाण करणाऱ्या भाडोत्री व्यक्तीही दिसतात. इतकेच नव्हे तर मराठी (किंवा असे इतर छोटे) विकिपीडियावर ''अँकर'' लेख टाकून त्याचा संदर्भ किंवा आधार घेउन इंग्लिश विकिपीडिया आणि इतर संकेतस्थळांवर आपले हितसंबंध पसरवणे हे सुद्धा दिसते. :मराठी विकिपीडियाचा असा दुरुपयोग होऊ नये म्हणून हे संकेत. :# कथा किंवा कवितासंग्रहांमधील नावे. ::# अशी यादी असण्यास हरकत नाही परंतु येथे ही प्रत्येक संग्रहाला हे असू नये. प्रकरणांची यादी तर नकोच. ::# यादी एक सलग बुलेट लिस्ट न करता ती दोन किंवा तीन रकान्यांची (कॉलम) करावी, ज्याकरवे लेखाची लांबी अवास्तव वाढणार नाही आणि पानावर असलेल्या ''रियल इस्टेट''चा सदुपयोग होईल. :शेवटी आणि महत्वाचे -- ::विकिपीडियावरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत, किंबहुना त्यांत गरजेप्रमाणे बदल करणे हा सुद्धा एक संकेतच आहे. येथील लिखाणात आणि रचनेत सुधारणा होईल असे काही दिसल्यास नक्की उहापोह करावा. येथे अनेक जाणते, जुने आणि अनुभवी संपादक स्वयंसेवक म्हणून काम करतात. त्यांच्या मतांचा आणि अनुभवाचा जरुर उपयोग करुन घ्यावा. :पुन्हा एकदा धन्यवाद. : :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०४, ६ जून २०२५ (IST) ::ता.क. मुखपृष्ठाचे चित्र काढून लावताना कोणत्याही प्रताधिकाराचा भंग होउ नये याची काळजी घ्यावी. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:१५, ७ जून २०२५ (IST) ::आपले उत्तर वाचून खेद झाला. ::मी दिलेल्या विकिपीडियाच्या पानांकडे व त्यात कशाप्रकारे लेख दिलेला आहे याकडे आपण दुर्लक्ष केलेले आहे. ::पानात किती संदर्भ असावेत याबाबत विकिपीडियाचा कोणताही नियम नाही. उलट जास्तीत जास्त संदर्भ द्यावेत असेच लिहिलेले आहे. ::पुन्हा एकदा एका पानाची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Ebert ::या पानावर २९८ संदर्भ दिलेले आहेत. ::असे अनेक संदर्भ असलेली अनेक पाने आहेत. ::कमीत कमी संदर्भ असावेत हा नियम तुम्ही लावलेला आहे, विकिपीडियाचा तसा नियम नाही. ::तेच समीक्षेबाबतही आहे. आधी तुम्ही म्हणता एक ओळ फक्त द्या नंतर म्हणता दोन-तीन वाक्याचा असावा. अशी घासाघीस करण्यात मला स्वारस्य नाही. असे करावे लागेल याची कल्पनाही नव्हती. ::उतारा एवढा द्यायचा असतो ज्यातून काहीतरी अर्थपूर्ण बोध होईल. दोन वाक्यं- तीन वाक्यं असा निकष नसतो. ::यासाठी एका पानांची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Outside_Mullingar ::यात समीक्षा कशी दिली आहे ते दिसते. अशी आणखी पाने आहेत. ::तुम्ही म्हणत आहात समीक्षा असावी रसग्रहण नव्हे. नेमका फरक आपल्याला माहिती आहे का? रसग्रहण हा शब्द शालेय जीवनानंतर आज मी पहिल्यांदाच वाचला. ::खुद्द समीक्षेमध्ये आस्वादक समीक्षा, अकादमीक समीक्षा, सौंदर्यवादी समीक्षा असे अनेक प्रकार आहेत. त्याबाबतही तुमचे काही नियम आहेत का? ::तसेच समीक्षा कोणी लिहिली, त्यात काय आहे हे थेट सुरुवातीलाच समजणेसुद्धा आवश्यक आहे तर वाचक तिकडे जातील. ::एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षा नसाव्यात हे जे तुम्ही म्हटलं आहे ते सब्जेक्टिव्ह आहे. एखादे पुस्तक अतिशय चांगले असेल तर त्याच्यावर चांगलेच लिहिले जाईल. ::मराठीतील साहित्य व्यवहाराची आपल्याला कल्पना नाही असे दिसते. मराठीत वर्तमानपत्रातून परीक्षण प्रसिद्ध होते, काही साप्ताहिके व मासिके यातून परीक्षण प्रसिद्ध होते. वर्तमानपत्रांच्या साईट असतात परंतु काहीच साप्ताहिकांच्या डिजिटल साईट आहेत. अनेक पुस्तकासंबंधी ती चांगली पुस्तके असूनही काहीही प्रसिद्ध झालेले नसते. ::इतर नियम संकेत जसे दिसतील सुचतील तसे याचा अर्थ हे तुम्ही अतिशय खुले ठेवलेले आहे व जेव्हा तुमच्या मनात येईल तेव्हा तुम्ही नाकाराल. ::विकिपीडियाचे नियम व निकष काय आहेत ते बघावे. त्यासाठी मी पानाची लिंक दिलेली आहे व तो प्रीसिडंट आहे. इंग्लिश विकिपीडियावर जे चालते ते मराठी विकिपीडियावर तुम्ही का नाकारत आहात? ::रचनेबाबतही अनेक पानांवरती कथांची नावे एकाखाली एकच दिलेली आहेत. एका मागोमाग एक असे देणे हे गचाळपण आहे. ::मी म्हणत आहे तशाप्रकारे बुलेट लिस्ट दिलेली, क्रमांक दिलेली अनेक पाने आहेत. तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ? ::त्यात पुन्हा सलग बुलेट लिस्ट करू नये असे तुम्ही दिले आहे परंतु हाही विकिपीडियाचा नियम नाही. अनेक ठिकाणी बुलेट लिस्ट किंवा क्रमांक देऊन यादी केलेली आहे. ::दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण. ::प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा? ::मला काम करायचे असेल तर मी नीट व व्यवस्थित करतो व दिसायला चांगले असेल हेही बघतो. ::विकिपीडियाचा नियम व निकष व प्रीसिडंट जो आहे त्याचे मी अनुपालन करत आहे. ::गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही. ::विकिपीडिया वरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत असे आपण म्हणता परंतु आपण ते संकुचित करत आहात. तुम्ही स्वतःला विकिपीडियाच्या नियमांच्यावर सुपर इम्पोज करत आहात. ::विकिपीडियाचा आधी दुरुपयोग झाला तो झाला, परंतु म्हणून आता प्रत्येक नव्या व्यक्तीकडे किंवा प्रत्येक लेखाकडे संशयाने बघू नये. लेखनाचा विषय, मजकुराचा दर्जा याचे मेरिट बघावे. प्रत्येक जण इथे जाहिरात करायला येत नाही याची नोंद घ्यावी. जाहिरातबाजी हा अतिशय चुकीचा शब्द आहे जो तुम्ही वापरत आहात. ::मी स्वतः लेखक आहे व माझे अनेक लेख प्रसिद्ध झालेले आहेत परंतु मी स्वतः संबंधित कधीही विकिपीडियावर काहीही टाकणार नाही. त्याबाबत चिंता नसावी. हा खुलासा मुद्दाम केला आहे. ::हा खुलासा करण्याचे दुसरे कारण मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे तसेच विकिपीडियावर कशाप्रकारे लेख लिहिले जातात याचा अनेक पाने बघून मी अभ्यास केलेला आहे व त्यानुसार पान बनवत आहे. त्यामुळे मला जेव्हा मदत लागेल तेव्हा मी घेईनच व घेतलेली आहे, त्याबाबत चिंता नसावी. ::विकिपीडिया हा संपूर्ण प्रकल्प लोकांनी चालवलेला आहे तो एकमेकांच्या सहकार्याने चालवलेला आहे. या उद्देशाला आपण कृपया हरताळ फासू नये ही विनंती. ::विकिपीडियाबाबतचाच माझा ‘जगाच्या कल्याणा विकिपीडिया’ हा लेख अनेक वर्षांपूर्वी प्रसिद्ध झाला होता. ::मी ज्या उमेदीने इथे काम करायला आलो होतो व साहित्यप्रेमी या नात्याने साहित्यिकांची व पुस्तकांची माहिती द्यावी हा माझा उद्देश होता ती उमेद आता राहिलेली नाही. ::दोन प्रौढ व्यक्तींचे प्रत्येक बाबतीत सदैव एकमत होऊ शकत नाही ही मूलभूत बाब आहे. कोणीही दिलेला मजकूर व त्याची रचना विकिपीडियाच्या नियमानुसार व निकषानुसार आहे का इतकेच बघावे. तुम्ही मायक्रो मॅनेजमेंट करत आहात त्याची आवश्यकता नाही. ::हे केवळ मी तुम्हाला मार्गदर्शनार्थ सुचवले आहे म्हणजे तुम्ही एक धोरण ठरवावे. इतर कोणी नवीन व्यक्ती आली तर निदान तिला सोयीचे होईल. ::मी आता इथे फिरकणार नाही. चिंता नसावी. ::Good bye. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १२:२१, ८ जून २०२५ (IST) :::तुमचे येथील उत्तर वाचून व एकूण पवित्रा पाहून तुम्ही येथे मदत करण्यास नाही तर '''माझेच कसे बरोबर आणि इतर सगळे कसे मूर्ख''' हेच दाखविण्यासाठी आला आहात/होतात याची खात्री पटली. :::मी दिलेल्या प्रतिसादातील मथितार्थ न बघता पुन्हा नसत्या विषयांवर भाराभर मतांच्या पिंका टाकून पसार झालेले दिसत आहात. :::तुमच्या काही वाक्यांवरुन, उदा. ''प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा?'', ''दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण'', इ. पाहून तुम्हाला '''क्राउडसोर्स्ड''', आणि विशेषतः विकिपीडियावर अगदी तुटपुंजा अनुभव आहे हे उघड होते. :::''मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे'' हे वाक्य हास्यास्पद आहे. आयटी मध्ये काम केलेले अनेक लोक येथे आहेत. अनेक दशकांचा त्यांचा अनुभव घेउन ते येथे नम्रपणे आणि उद्दाम मते (''खाली पहा'') न मांडता सामंजस्याने काम करतात. तुम्हाला हे करण्यात स्वारस्य नसल्यास तुम्ही इतर ठिकाणी जावे यात विकिपीडियाचे आणि तुमचे, असे दोघांचेही भलेच होईल. :::असो. तुम्ही इतर ठिकाणी काही तरी सकारात्मक काम कराल ही आशा. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:१९, ८ जून २०२५ (IST) :::''तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ?'' -- आता याला ''अहो काका, अशा लिंक भाराभर सांडून ठेवायला अवघड नाही. तुम्ही शोधता कि टाकू खंडीभर तुमच्या चर्चा पानावर?'' असे उत्तर देणे हा उद्दामपणा झाला असता परंतु मी ते करीत नाही आहे. अधिक काय लिहावे. तुम्ही सुज्ञ आहात (?) :::ता.क. जितक्यांदा तुमचा संदेश वाचला तितक्यांदा हसू येण्यासारखे नवीन काहीतरी सापडले, उदा. ''गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही.'' तुम्ही लिहिलेल्या लेखाची (गचाळ आणि ढिसाळ) प्रस्तावना, अनुक्रमणिका आणि सुधारित आवृत्ती, यांमधील फरक आपणच पहावा. नाही कळल्यास सांगतो. '''खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०७, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे. ::::मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे. मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे. ::::मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे. ::::तुम्हाला साहित्याची तुटपुंजीही जाण नसताना, साहित्य अकादमी म्हणजे काय माहीत नसताना तुम्ही ढवळाढवळ करू नये. माझा आता संबंधच नाही परंतु कोणी लिहिले तर म्हणून सांगत आहे. क्राउडसोर्स्ड असे शब्द वापरणे याला जार्गन वापरून घाबरवून टाकणे म्हणतात. ::::मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या. ::::मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते. ::::निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे. ::::राम राम [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४५, ८ जून २०२५ (IST) ::::थोड्याच दिवसात User dectivate करत आहे. सुखात रहा. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४८, ८ जून २०२५ (IST) ----- :::::''तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे.'' :::::'''आता मी जातो''' म्हणून सुद्धा उत्तर द्यायला परत आलात. यात अंतिम शब्द कोणाला हवा आहे हे उघड आहे (हिंट -- आपण स्वतः) :::::''मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे'' :::::पुन्हा एकदा -- तुमची प्रस्तावना, अनुक्रमणिका पहा -- नियम आणि निकष यांना धाब्यावर बसवून आपल्या मताने लिहिले हे सुद्धा उघड आहे. :::::''मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता'' :::::'''दोषारोप'''? वा! चोराच्याच.... काका, मागच्या आणि पुढच्या '''लगेचच्याच''' वाक्यात आरोप तुम्ही केलेत...मी नव्हे. पुन्हा एकदा, राग थुंकून टाकून, आपला संवाद वाचा. माझी विधाने ही झालेल्या त्रुटी (चुका सुद्धा नव्हेत) दाखवित आहेत. आरोप किंचितही नाही. :::::''याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे.'' :::::(तुम्ही थेट माझ्यावर घसरलात म्हणून माझे उदाहरण देतो) आता तुम्ही वीस वर्षे मागे जाउन पहा की पाने होण्यात इंटरेस्ट मला (आणि इतरांना) किती आहे. येथे आणून टाकलेली घाण उपसण्यात मी किती वेळ घालवला आहे....उद्दाम, उद्धट संपादकांशी संवाद साधण्यात किती मनस्ताप करुन घेतला आहे हे पहा. हे पाहण्यात तुमचे २-४ आठवडे तरी जातील....आणि करमणूकही होईल. येथील किती संकेत, नियम सार्वमताने घेतले गेले याचेही एकदा सर्वेक्षण करा. :::::''मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे.'' :::::इतरत्र असेल. येथे येउन मात्र २-४ पानांची भर घालून नसते वाद घातले. :::::''मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या.'' :::::पुन्हा एकदा हास्यास्पद विधान. आयटीमध्ये काम केल्याचा, बारीकसारीक सूचना देण्या/घेण्याचा संबंध काय? तुम्हाला नेमके कळावे म्हणून सुचवले (तरीही कळले नाहीच). :::::''मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते.'' :::::आता करमणूकच करुन देण्याचे ठरवले आहेत असे दिसते....किंवा तुमच्या डोक्यात रागाचा भडका पडला असावा. काका.....तुमची अद्वातद्वा, विषयांतर करणारी मते, या पिंका. लिंका आणि पिंका यातील फरक समजून घ्या! माझी भावना काय आहे हे माझ्या संपादनातून आणि इतर कामातून कळते. तुमची पुस्ती नको. :::::''निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे.'' :::::नकाच लिहू मग....टा टा. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) :::::ता.क. तुम्ही येथे पुन्हा एकदा येउन वाचणार आणि उत्तर देणार हे '''नक्कीच'''. मग तेव्हा पुन्हा भेटूच :-) आशा आहे तेव्हा रागाच भर ओसरुन पुन्हा एकदा, नव्याने संवाद साधाल. आतापर्यंतच्या (कसा का असेना) योगदानाबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) '''पुन्हा एकदा, खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::::किरकोळ काहीतरी फरक करून, खाली वर करून तुम्ही मोठी सुधारणा केल्याचा आव आणत आहात. ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे. ::::::तुम्ही आधी तुमचा अहं बाजूला ठेवा, थोडा नम्रपणा शिका, दुसऱ्याचे ऐकून घ्यायची तयारी ठेवा, लिंक दिल्या आहेत ते मी जे म्हणतोय ते बरोबर आहे की नाही तुम्हाला बघता यावे यासाठी. ::::::तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला. ::::::तुमचा अहंकार बाजूला ठेवून मग लिहा किंवा लिहूच नका. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:१६, ८ जून २०२५ (IST) :::::::हम्म्....आता मात्र तुमच्या ''मी किती अनुभवी आहे'' या पवित्र्यावर जाम संशय येऊ लागला आहे. क्रमांतर करुन संदेश लिहिले की कोण कोणास काय म्हणले हे कळणे अशक्य होते. :::::::''ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे.'' :::::::हसावे की रडावे? हसावेच.....''संवादात प्रत्येकाचे उत्तर जसेच्या तसे ठेवावे, त्यात इतरांनी बदल करू नयेत'', हा विकिपीडियावरील तर आहेच आहे पण साधा संवादासाठीचा नियम आहे. जेथे तेथे उत्तरे टाकणे, ज्याकरवे संभ्रम निर्माण होईल हाच गचाळपणा किंवा ढिसाळपणा. आता तरी आवरा राग आपला. फालतू चुका करुन हसे करुन घेत आहात. शांत झाल्यावर पाहिजे तर बोला. :::::::''थोडा नम्रपणा शिका'' :::::::पुन्हा एकदा.....जरा येथील संपादन इतिहास चाळा. उद्धटपणा दाखविल्यास सारखा नम्रपणाच ठेवणे हे शहाण्याचे लक्षण नव्हे. या बाबतीत मी तुकारामांचा शिष्य आहे -- ''भले तर देऊ कासेची लंगोटी । नाठाळाचे....'' :::::::''तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला.'' :::::::पु्हा एकदा हवेत गोळीबार.....कोणते आर्बिट्ररी नियम? तुमच्या त्रुटी हटकण्याचा? :::::::अच्छा...पुन्हा एकदा लवकरच भेटू कारण आधीच्या अनुभवावरुन ठाम माहिती आहे की ''मी जातो....मी जातो'' म्हणूनसुद्धा तु्म्ही काही येथून इतक्यात जात नाहीत. :::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ::::::::अरे अरे किती समजावून सांगावं लागतं तुम्हाला? ::::::::बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे. ::::::::संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे. ::::::::तुम्ही चूक मान्य करा, तो नम्रपणा शिका. ::::::::आता मला शंका येत आहे नव्हे खात्री झाली आहे मी काय म्हणतोय तेच तुम्हाला समजत नाही. तुम्ही फक्त माझेच खरे यावरच अडून बसला आहात. ::::::::विकिपीडियावर तुम्ही काम केले म्हणजे तुम्ही त्याचे मालक होत नाही. ::::::::तुम्ही त्यावर मालकी हक्क प्रस्थापित करत आहात. ::::::::हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:४०, ८ जून २०२५ (IST) :::::::::रावसाहेब, :::::::::''बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे.'' :::::::::''संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे.'' :::::::::डोके ठिकाणावर आहे का? बुलेट लिस्ट का नको याचे कारण समजावून सांगितले. तुमच्या रागाने माखलेल्या मस्तकात ते शिरले नाही. वाचा पुन्हा....मराठीतच आहे. आणि हा '''नियम''' हे कोणी सांगतले हो? तुमच्याशी बोलताना मी माझे मत मांडले आणि तुम्ही त्याचा काय वाटेल तो अर्थ लावून बोलता आहात. वा.....! :::::::::''संदर्भ कमीतकमी पाहिजेत'' हा माझा नियम? अहो तात्या, ''संदर्भ द्या संदर्भ द्या'' म्हणून येथे कंठशोष करणाऱ्यांतील मी एक आहे.^* उचलली जीभ अन् लावली टाळ्याला, आँ? :::::::::महाशय, येथे थोडा वेळ घालवा....वाचा.....काम करा....इतरांचे काम पहा (माझे नव्हे...इतर अनके निःस्वार्थीपणे काम करणाऱ्यांचेही).....उगीच उंटावरुन शेळ्या हाकत फिरू नका. :::::::::''हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही'' :::::::::येथे एकच प्रौढ आहे आणि तो तुमच्या कळपटाशेजारी नाही. हे नक्कीच :-) :::::::::स्वतः काय केले....केले पाहिजे....याचा अचानक साक्षात्कार झाल्यावर लाज वाटून हे सगळे माझ्यावर फेकत असल्यासारखे वाटते आहे. :::::::::असो...तुम्ही जाणार होतात.....अनेक तासांपूर्वी....अगदी ''सुखाने रहा'' असा आशीर्वाद देखील देउन झाला.....काय झाले.....बस चुकली? :::::::::टा...टा! :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) :::::::::^* विकिपीडियाच्या चौकटीत राहून दिलेले संदर्भ. या बाबतीत अजून एक -- येथे तुम्ही लिहिलेल्या लेखात देऊ केलेले इंग्लिश आणि खुद्द मराठी विकिपीडियाचे संदर्भ पाहून तुमचे विकिपीडियाबद्दलचे ''अगाध'' ज्ञान कळले....इतरही अनेक उदाहरणे आहेत, पण तूर्तास इतकेच. :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) == संदेश हिवाळे यांच्याशी संबंधित संशयित सॉकपपेट्री/मिटपपेट्री == संदेश9822 यांच्या 2022 मधील ([[:mr:विकिपीडिया:कौल/प्रचालक#संदेश_हिवाळे]]) मराठी विकिपीडियावरील प्रचालकपदाच्या निवडीसाठी संशयित सॉकपपेट्री किंवा मिटपपेट्री. सूचीबद्ध वापरकर्त्यांनी कमी संपादन इतिहास दर्शवला असून, त्यांची मुख्य कार्यक्षमता RfA मध्ये मतदान करणे होती, त्यानंतर ते निष्क्रिय झाले. वापरकर्ता:Sumedhdmankar यांनी 22 मे 2022 ते 14 ऑगस्ट 2022 पर्यंत फक्त 16 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 12 फेब्रुवारी 2024 पर्यंत 43 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2187215]. वापरकर्ता:Surendra Rajaram Shinde यांचे पहिले संपादन RfA समर्थनासाठी होते, 23 ऑक्टोबर 2022 ते 26 नोव्हेंबर 2023 पर्यंत फक्त 60 संपादने केली आणि निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190508]. वापरकर्ता:प्रतिक रामटेके यांनी 14 मे 2021 ते 28 मे 2022 पर्यंत 17 संपादने केली, 22 ऑक्टोबर 2022 रोजी RfA समर्थनासाठी पुन्हा सक्रिय झाले आणि त्यानंतर संपादने केली नाहीत [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. वापरकर्ता:विष्णु एरंडे, 27 मे 2022 रोजी नोंदणीकृत, यांनी सुरवतात्रीला 3 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 2023 जनवारी 26 पर्यंत 24 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. हे नकाटे RfA च्या निकालावर परिणाम करणारी संभवत: सॉकपपेट्री किंवा समन्वित मतदान दर्शवतात, तपासणीची विनंती करत आहे. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) १९:५४, १४ जून २०२५ (IST) :या User व्यतिरिक्त इंग्लिश विकिपीठियावर SPI आणखी एका User ची केस सुरु आहे जे पुरावे त्यांच्या दिशेने दाखवतात [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Sandesh9822]. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:०१, १४ जून २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::Above message seems to be machine translated and only partly legible. Since this involves allegations and a request for action/investigation, I'd like to make sure I understand the issue and the request well before proceeding. You can write in English on this page if you prefer. ::From the message above, I understand that -- ::# @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]'s admin election has evidence of sockpupetry/mitpupettry or coordinated voting ::# @[[सदस्य:Sumedhdmankar|Sumedhdmankar]], @[[सदस्य:Surendra Rajaram Shinde|Surendra Rajaram Shinde]], @[[सदस्य:प्रतिक रामटेके|प्रतिक रामटेके]], @[[सदस्य:विष्णु एरंडे|विष्णु एरंडे]] are suspected sockpuppets. ::# w:en has another SPI case under investigation that involves @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] ::# You'd like me to investigate. ::1. Is my understanding of your message correct? ::2. What exactly would you like me to investigate? It is not clear from the message, so please elaborate. ::3. Where did your request for action originate? Is there an associated investigation elsewhere, e.g., the SPI case you referenced, that prompted this request? ::Thanks. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:१३, १४ जून २०२५ (IST) :::Your understanding is correct. For more details, I have explained clearly in English in the SPI case. My Marathi is not very fluent, so I apologize for that, but I tried to convey the same to you in Marathi. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:२९, १४ जून २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::Thanks for confirming. While we want all/most communication here to happen in Marathi, such cases are an exception. I appreciate you trying to use Marathi though. ::::I will take a look at the SPI case shortly. ::::In the meanwhile, can you please explain what is it that you'd like me to investigate as an admin/crat? Stewards and checkusers likely are better folks to request forensic analysis of user behavior. Even so, happy to add to it with what I can. ::::Let me know. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:३३, १४ जून २०२५ (IST) :::::There is also a case filed against them with the Stewards and CheckUser, but since this RfA issue falls under Marathi Wikipedia, I am requesting you to investigate it within your capacity. If someone is engaging in wrongdoing, it could lead to anyone becoming an admin in the future, which should not happen. This is why I am pursuing this matter, as I noticed evidence of it while investigating. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:४७, १४ जून २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::::I reviewed the SPI case. Jumping off a sockpuppetry suspicion into an RFa investigation is borderline tangential and can be viewed as ''fishing ''expedition to find evidence without probable cause, as I mentioned on the SPI case. ::::::Prima facie, I don't think there is/was any wrongdoing in the RFa here. There is always a possibility, but I don't see a compelling reason to invest time in this ''just yet''. If there's ''clear'', ''corroborated'' evidence of the said user engaging in sockpupettry elsewhere (such as your investigation getting traction with corroboration), I will be happy to dive deeper. ::::::We should perhaps continue our conversation in the SPI case, so as to not split threads and avoid confusion. ::::::For the record, I appreciate you taking the time to find, investigate and shut down sockpupettry and similar abusive behavior and will help when feasible. ::::::Thanks again. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:५५, १४ जून २०२५ (IST) == साचा चित्रपट पोस्टर == {{t|चित्रपट पोस्टर}} या साचातील मजकूर योग्य आहे का. मला कुठेतरी चुकीचा वाटतोय.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १५ जुलै २०२५ (IST) :याचे शीर्षक संदिग्ध आहे. '''चित्रपट पोस्टर प्रताधिकार प्रश्न''' किंवा तत्सम शीर्षकाखाली स्थानांतरण करावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:११, १६ जुलै २०२५ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=साचा:चित्रपट_पोस्टर&oldid=1184804 ही आवृत्ती] योग्य होती. पुढील आवृत्तीत [[सदस्य:Mahitgar]] यांनी बदल केले होते. सबब जुनी आवृत्ती पुनर्स्थापित करावी की वेगळा नवीन साचा निर्माण करावा?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१३, १६ जुलै २०२५ (IST) :::ठीक. ही आवृत्ती पुनर्स्थापित करुन त्यातील व्याकरणदोष सुधारावे तसेच शीर्षकही बदलावे. :::नुसते ''चित्रपट पोस्टर'' असे म्हणल्यास पोस्टर बद्दलची माहिती ध्वनित होते. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १६:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) == Where non-free files are used == Hi! If we add a link like [[Special:Diff/2590678]] to non-free files then we can always see where a file was used if it unused at some point in the future. Then it is easy to click the link and see if the file was replaced by a better file or if it was removed by a mistake. If you think it's a good idea to add a link like that it is probably best to give my bot a botflag. Let me know what you think. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:१२, १८ जुलै २०२५ (IST) :I think I understand what you mean by the diff explanation. Not sure how it justifies a bot flag. What am I missing? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१६, १८ जुलै २०२५ (IST) ::Hello! If you think adding a link is a good idea there are two options: 1) I get a bot flag and add it or 2) I add it without a bot flag. If you think it is a bad idea to add the link just let me know and I will leave the files alone. The best would probably be to add [[साचा:Non-free use rationale]] but that will require a lot of work. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:३६, १८ जुलै २०२५ (IST) :::Do you have a bot acct elsewhere that you will use for this? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:१६, २० जुलै २०२५ (IST) :::: My bot [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot]] have a bot flag on a number of accounts. The sister bot only have a flag on Commons [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot2]]. See [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:MGA73bot]] and [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#MGA73bot]] for earlier bot flags. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:४०, २० जुलै २०२५ (IST) :::::MGA73bot has been granted a botflag for a month. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:५४, २० जुलै २०२५ (IST) ::::::Thank you! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:५७, २० जुलै २०२५ (IST) == Translation notification: Incident Reporting System == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Deletion policy == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आनंद काळे (Anand Kale) == अभिनेता आनंद काळे यांच्या करिता पान कसे बनवायचे? त्यांच्यावरील वर्तमानपत्रांमधून अनेक लेख प्रसिद्ध आहेत. [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५१, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/kondaji-baba-aka-anand-kale-in-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-in-real-life-ssv-92-1993267/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५४, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/photos/filmy/mazi-tujhi-reshimgaath-fame-marathi-actor-anand-kale-lifestyle-a734/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/swarajya-rakshak-sambhaji-actor-anand-kale-to-work-in-hollywood-film/articleshow/71307367.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५७, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/anand-kale-from-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-working-for-hollywood-movie-ssv-92-1980052/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५९, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/interview-of-swarajyarakshak-sambhaji-fame-anand-kale-aka-kondaji-baba/articleshow/71462535.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०१, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://marathi.latestly.com/entertainment/marathi/swarajya-rakshak-sambhaji-fame-anand-kale-in-hollywood-film-watch-teaser-of-remember-amnesia-65889.html [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०३, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/char-divas-sasuche-fame-anand-kale-enters-in-star-pravah-serial-sva-00-4974960/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/majhi-tujhi-reshimgath-vishwjeet-kaka-fame-anand-kale-best-supporting-character-male-in-zee-marathi-award-nrp-97-3201831/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०७, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/filmy/television/swarajya-rakshak-sambhaji-kondaji-baba-farzand-aka-anand-kale-got-emotional/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०९, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/aanand-kale-comes-back-to-theatre/articleshow/65107140.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:११, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/chief-minister-eknath-shinde-promises-rs-20-crore-for-restoring-gutted-keshavrao-natyagruha/articleshow/112436327.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:१५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) == Translation notification: Template:AffCom == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी आणि गुजराती on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Help:Two-factor authentication == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. The deadline for translating this page is 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you translate and upload the article [[:en:Bazardüzü]] in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Kurcke|Kurcke]] ([[सदस्य चर्चा:Kurcke|चर्चा]]) १६:३६, ७ मार्च २०२६ (IST) == नवीन वर्ग == पोलिस दलातील आरोपी, (उपवर्ग महाराष्ट्र पोलिस दलातील आरोपी) असा नवीन वर्ग तयार करून विविध लेखात जोडल्यास बरे होईल. जसे की [[सचिन वाझे]], [[परम बीर सिंग]], [[प्रदीप शर्मा]], [[दिनेश आणि तारकेश्वरी राठोड]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:२१, १० मार्च २०२६ (IST) :ठीक वाटते परंतु ज्यांच्यावर खटले चालू आहेत त्यांच्यासाठी हा वर्ग करता येईल. नुसतेच आरोप झालेले असणाऱ्यांना या वर्गात समाविष्ट करू नयेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १० मार्च २०२६ (IST) == साचा न दिसणे == नमस्कार, मी एडिट करत असलेल्या [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] आणि [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] या पानांमध्ये सर्वात शेवटी मी समाविष्ट केलेला साचा - देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी - हा साचा दिसत नाही आहे. तसेच माझे लक्ष गेले ते असे की एक वर्ग जोडला गेला आहे [[:वर्ग:अशी पाने ज्यांच्यावर साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे]]. याचा अर्थ काय आहे? मला माहित नाही म्हणून विचारले व यावर उपाय काही आहे का? [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११:३३, १७ मार्च २०२६ (IST) == वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती == नमस्कार अभय! आपल्याला वर्गांबद्दल बरीच माहिती असल्यामुळे आपले मत विचारायचे होते. [[:वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] मध्ये सर्वाधिक वर्गांचे नाव हे इंग्रजी आहेत. जसे की; [[:वर्ग:रशियन व्यक्ती]] हे "रशियाचे व्यक्ती" असे असायले हवे होते का? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १०:१८, २ एप्रिल २०२६ (IST) :नमस्कार, :यांचे मराठीकरण खरे म्हणजे रशियाई व्यक्ती, इंडोनेशियाई व्यक्ती, अमेरिकी व्यक्ती, पाकिस्तानी व्यक्ती, असे व्हायला हवे, किंवा रशियाच्या, इंडोनेशियाच्या व्यक्ती असेही होऊ शकते. :अनेक वर्षांच्या पायंड्यानुसार सध्या हे वर्ग (आणि इतर ठिकाणचे उल्लेख सुद्धा) रशियन, अमेरिकन, इ. झालेले आहे. मला वाटते कोणी भाषतज्ज्ञाचे मत मिळाल्यास बदल करावे, तोपर्यंत हे वर्ग तसेच राहू द्यावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:४९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::आता तुमचे उत्तर वाचल्यानंतर मला ही लक्षात आले की अनेक वर्तमानपत्र माध्यमे "रशियाई" ऐवजी "रशियन" या शब्दाचा उपयोग करतात. आधुनिक ''मीडिया'' प्रकाशन नेहमी एकच भाषा काटेकोरपणे पाळत नाहीत. जसे अनेक इंग्रजी शब्द थेट वापरले जातात जरी त्यांचे मराठी शब्द उपलब्ध असले तरी. आपण कोणत्याही योग्य प्रकारासह पुढे जाऊ शकतो; पण मग आपण त्यात किमान सुसंगतता ठेवू या. सध्या, या वर्गात खालील प्रकार आहेत: :* [[:वर्ग:आयवरी कोस्टमधील व्यक्ती]] - [[:en:Category:Ivorian people]] :* [[:वर्ग:इजिप्तच्या व्यक्ती]] - [[:en:Category:Egyptian people]] :* [[:वर्ग:मालदीवी व्यक्ती]] - [[:en:Category:Maldivian people]] :* [[:वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] - [[:en:Category:Saudi Arabian people]] ::[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) :::कोणते तरी एक प्रमाणीकरण असावे याबद्दल सहमत. वरील यादीतील ''सौदी अरब'' याला वेगळी बैठक असू शकते. यातून वांशिक वारसा/गट (सौदी उपप्रकाराच्या अरबवंशीय व्यक्ती) सूचित होऊ शकतात किंवा नागरिकत्व ही (सौदी अरेबिया देशाचे नागरिक...यातील ''अरेबिया'' हा आंग्ल शब्द आहे :-) ) :::अजून एक प्रकारे मराठीतून उल्लेख करण्याचा प्रकार म्हणजे -- पुणेरी, पुणेकर, मुंबईकर, नाशिककर, इ. :::अनेक आडनावेसुद्धा याच धर्तीवर असतात. :::असो. किमानपक्षी वरील यादीत उरलेले प्रकार घातल्यास जंत्री ठेवणे आणि नेमके प्रमाणीकरण ठरल्यावर त्यात बदल करणे सोपे होईल. :::धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::::ता.क. काही वर्गांना चा/चे/च्या प्रत्यय योग्य आहे, उदा. ''युक्रेनचे पंतप्रधान'' मधून ध्वनित अर्थ ''युक्रेनी टेनिस खेळाडू''च्या अर्थापेक्षा वेगळा आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५५, ३ एप्रिल २०२६ (IST) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == *विषय:* `मसुदा:गजानन पाटील (सांगली) वगळण्याबाबत == नमस्कार अभय नातू सर, मी 'मसुदा:गजानन पाटील (सांगली)' हा लेख तयार केला होता. काल रात्री आपण तो वगळला. सर, मी नवीन सदस्य आहे. 12 तास मेहनत करून लेख Submit केला होता. चूक झाली असेल तर माफ करा. विनंती आहे की लेखात नेमकी काय त्रुटी होती ते सांगावे? 'उल्लेखनीयता' सिद्ध करण्यासाठी कोणते संदर्भ हवेत? आपण सांगाल त्या सूचना प्रमाणे मी लेख सुधारून पुन्हा तयार करेन. मार्गदर्शन करावे ही नम्र विनंती. धन्यवाद. == *विषय:* `मसुदा:गजानन पाटील (सांगली) वगळण्याबाबत नमस्कार अभय नातू सर, मी 'मसुदा:गजानन पाटील (सांगली)' हा लेख तयार केला होता. काल रात्री आपण तो वगळला. सर, मी नवीन सदस्य आहे. 12 तास मेहनत करून लेख Submit केला होता. चूक झाली असेल तर माफ करा. विनंती आहे की लेखात नेमकी काय त्रुटी होती ते सांगावे? 'उल्लेखनीयता' सिद्ध करण्यासाठी कोणते संदर्भ हवेत? आपण सांगाल त्या सूचना प्रमाणे मी लेख सुधारून पुन्हा तयार करेन. मार्गदर्शन करावे ही नम्र विनंती. धन्यवाद. [[सदस्य:गजानन पाटील सांगली|गजानन पाटील सांगली]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील सांगली|चर्चा]]) २०:५०, २६ एप्रिल २०२६ (IST) :नमस्कार, :सर्वप्रथम, मराठी विकिपीडियामध्ये रस घेउन तुम्ही येथे माहिती घालण्याच्या प्रयत्नाबद्दल धन्यवाद. :तुम्ही उल्लेखिलेला लेख वगळलेला नाही, तर मसुदा:गजानन पाटील येथे हलवलेला होता. त्याऐवजी ड्राफ्ट:गजानन पाटील असा लेख होता व त्यावर फक्त १. पुनर्निर्देशन आणि २. पान वगळण्याची विनंती इतकाच मजकूर होता. :मराठी विकिपीडियावर ''ड्राफ्ट ''असे नामविश्व नाही. त्याऐवजी आपण ''मसुदा'' हे नामविश्व वापरतो. सध्या प्रस्तुत लेख योग्य त्या नामविश्वात आहे असे वाटते. ''ड्राफ्ट:गजानन पाटील'' पानावर वगळण्याची विनंती असल्याने व तेथे वाचविण्याजोग काहीही मजकूर नसल्याने ते पान वगळण्यात आले. :असो. लेखाच्या मसुद्यात योग्य ती भर घालावी व कालांतराने जाणत्या लेखकांकडून (उदा. संतोष गोरे, tiven2240, khirid harshad, केतकी मोडक, Dharmadhyaksha, ई.) त्याबद्दल अभिप्राय मागवावा, ही विनंती. :विशेष उल्लेख म्हणजे तुमचे म्हणणे सभ्य, संयमित शब्दात मांडल्याबद्दल सुद्धा धन्यवाद. अनेकदा अशाप्रसंगी विनाकारण हमरीतुमरी होत. ती तुम्ही टाळलीत. :तुमच्याकडून मराठी विकिपीडियावर मोलाची भर पडो अशी आशा वजा विनंती. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:२७, २७ एप्रिल २०२६ (IST) == मसुदाबाबत == नमस्कार अभय नातू सर, होय, मी गजानन पाटीलच आहे. Browser तांत्रिक अडचणीमुळे Log In होत नव्हते, म्हणून IP वरून संपादन करावे लागले. गैरसमजाबद्दल क्षमस्व. आपल्या २७ एप्रिलच्या सूचनेनुसार मी मसुद्यातील सर्व जाहिरात-सदृश मजकूर, सामाजिक माध्यमांचे दुवे आणि बाह्य दुवे काढून टाकले आहेत. आता मसुद्यात फक्त [[दैनिक सकाळ]] या विश्वसनीय वृत्तपत्रात एप्रिल २०२५ मध्ये प्रकाशित झालेल्या बातमीवर आधारित, पडताळणीयोग्य माहितीच ठेवली आहे. [[विकिपीडिया:COI]] धोरणानुसार स्वतःबद्दल लिहिण्यास मनाई नाही. मी तटस्थ दृष्टिकोन ठेवून, फक्त तृतीय-पक्ष पुराव्यासह माहिती दिली आहे. कृपया मसुदा तपासून मुख्य नामविश्वात हलवावा, ही विनंती. धन्यवाद. - गजानन पाटील सांगली. [[विशेष:योगदान/&#126;2026-25854-71|&#126;2026-25854-71]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-25854-71|talk]]) १३:२०, २८ एप्रिल २०२६ (IST) == नमस्कार सरजी मसुदा प्लीज पहा. आणि लेख योग्य असेल तर प्रकाशित करावा. ही विनंती == '''गजानन हणमंत पाटील''' हे सांगली जिल्ह्यातील [[सांगली|सांगली]] येथील [[अभिनव प्राथमिक शाळा|अभिनव प्राथमिक शाळेत]] कार्यरत शिक्षक, तसेच मराठी [[अभिनेते]], [[कवी]], [[लेखक]] आणि [[नाटककार]] आहेत.<ref name="lokparivartan">दैनिक लोकपरिवर्तन, अहिल्यानगर जिल्हा प्रतिनिधी, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार २०२५ जाहीर", २६ एप्रिल २०२५</ref><ref name="sakal1">दैनिक सकाळ, सांगली आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर", एप्रिल २०२५</ref> == प्रारंभिक जीवन == गजानन पाटील यांचे मूळ गाव अलकूड, ता. कवठेमहांकाळ, सांगली जिल्हा.<ref name="lokparivartan"/> सध्या ते हरिपूर, ता. मिरज येथे वास्तव्यास आहेत.<ref name="lokparivartan"/> == कारकीर्द == गजानन पाटील अभिनव प्राथमिक शाळेत सहाय्यक शिक्षक या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="lokparivartan"/> याशिवाय ते मराठी कवी, लेखक आणि नाटककार म्हणूनही सक्रिय आहेत.<ref name="sakal1"/> त्यांचा 'गजनीती' हा कविता संग्रह प्रकाशित झाला आहे.<ref name="lokparivartan"/> त्यांनी मराठी चित्रपट 'वादळ' मध्ये हिरोईनच्या बाबाची भूमिका केली असून 'झिंग' हा त्यांचा आगामी चित्रपट आहे.<ref name="lokparivartan"/> दूरचित्रवाणीवर त्यांनी 'तुझ्यात जीव रंगला', 'राजा राणीची गं जोडी' आणि 'जुळता जुळता जुळतंय की' यांसारख्या मालिकांमध्ये काम केले आहे.<ref name="lokparivartan"/> == पुरस्कार व सन्मान == * राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार - २०२५<ref name="lokparivartan"/><ref name="sakal1"/> * जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार - २०२०-२१<ref name="sakal2">दैनिक सकाळ, सांगली आवृत्ती, "गजानन पाटील यांना जिल्हास्तरीय आदर्श शिक्षक पुरस्कार", २०२०-२१</ref> == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[सदस्य:गजानन पाटील सांगली|गजानन पाटील सांगली]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील सांगली|चर्चा]]) ००:०३, २९ एप्रिल २०२६ (IST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == नमस्कार अभय नातू सर प्लीज चेक == {{ping|अभय नातू}} सर, नमस्कार. Google Search मध्ये पान दिसायला लागलं आहे. 9 दिवसांपासूनचा डुप्लिकेट आणि संदर्भाचा Error आता पूर्ण दुरुस्त झाला आहे. 3 विश्वसनीय स्रोत - दैनिक लोकपरिवर्तन आणि दैनिक सकाळ - जोडले आहेत. WP:N, WP:RS नुसार पान उल्लेखनीय आहे. कृपया मसुद्याचे पुनरावलोकन करून 'गजानन पाटील' या नावाने मुख्य नामविश्वात स्थानांतरित करावे, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. [[सदस्य:गजानन पाटील सांगली|गजानन पाटील सांगली]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील सांगली|चर्चा]]) ०७:३२, २९ एप्रिल २०२६ (IST) :मसुदा पाहिला. अनेक चुका, पुन्हा पुन्हा लिहिलेला मजकूर आहे. उल्लेखनीयतेबद्दल शंका आहेच आणि स्वतःच स्वतःचा लेख तयार करणे अगदी अप्रस्तुत वाटते. येथे अनेक संपादक वर्षानुवर्षे झटत आहेत तरीही त्यांना कधीही स्वतः बद्दलचा लेख लिहावासा वाटला नाही हे नमूद करतो. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:३१, २९ एप्रिल २०२६ (IST) == Translation notification: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०५:५८, १५ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> i290mzq1ctkglztf8kl3oijgku8b6gu 0 8218 2684407 2544496 2026-05-15T10:08:11Z Abhijitsathe 4193 2684407 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = बर्धमान जिल्हा |स्थानिक_नाव = হাওড়া জেলা |चित्र_नकाशा = Bardhaman in West Bengal (India).svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = पश्चिम बंगाल |विभागाचे_नाव = |मुख्यालयाचे_नाव = [[बर्धमान]] |तालुक्यांची_नावे = |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ७०२४ |लोकसंख्या_एकूण = ७७,१७,५६३ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = १०९९ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ७६.२६% |लिंग_गुणोत्तर = ९४५ |प्रमुख_शहरे = |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]], [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान पूर्व]], [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]], [[बोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपूर]], [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिष्णुपूर]] |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = |पर्जन्यमान_मिमी = |संकेतस्थळ = http://bardhaman.nic.in/ }} [[चित्र:Durgapur_Steel_Plant.jpg|250 px|इवलेसे|[[दुर्गापूर]] येथील [[स्टील ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड]]चा पोलाद कारखाना]] '''बर्धमान''' हा [[भारत]]ाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील एक भूतपूर्व जिल्हा आहे. पश्चिम बंगालच्या मध्य भागात स्थित असलेल्या बर्धमान जिल्ह्याची लोकसंख्या २०११ साली ७७.१७ लाख इतकी होती. ह्याबाबतीत बर्धमान जिल्ह्याचा भारतामध्ये ७वा क्रमांक लागतो. [[दुर्गापूर]] व [[आसनसोल]] ही [[जोडशहरे]] बर्धमानमधील प्रमुख औद्योगिक केंद्रे होती. २०१७ साली बर्धमान जिल्ह्याचे विभाजन करून [[पूर्व बर्धमान जिल्हा|पूर्व बर्धमान]] व [[पश्चिम बर्धमान जिल्हा|पश्चिम बर्धमान]] असे दोन नवे जिल्हे तयार करण्यात आले. ==बाह्य दुवे== *[http://bardhaman.nic.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Bardhaman district|बर्धमान जिल्हा}} {{पश्चिम बंगाल - जिल्हे}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील भूतपूर्व जिल्हे]] 4lg57tozh5u1bzp0kwjcelsvuuxras4 0 11877 2684322 2684045 2026-05-14T17:23:33Z WordWise22 161849 Wikilink added 2684322 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|बंगाली भाषा|बंगाली}} {{माहितीचौकट भाषा |नाव = बंगाली |स्थानिक नाव = বাংলা (बांग्ला) |भाषिक_देश = [[भारत]], [[बांगलादेश]] |राष्ट्रभाषा_देश = {{देशध्वज|बांग्लादेश}}<br />{{देशध्वज|भारत}}<br />राज्यभाषा- [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]], [[आसाम]], [[अंदमान आणि निकोबार]] |भाषिक_प्रदेश = [[बंगाल]], [[ईशान्य भारत]], [[आसाम]] काही प्रमाणात- [[म्यानमार]], [[ओडिशा]] |बोलीभाषा = |लिपी = [[पूर्व नागरी लिपी]], |भाषिक_लोकसंख्या = २३ कोटी २० लक्ष (अनुमान) |भाषिक_लोकसंख्येनुसार_क्रमांक = ५ |भाषाकुळ_वर्गीकरण = [[इंडो-युरोपीय भाषासमूह|इंडो-युरोपीय]] |वर्ग२ = [[इंडो-इराणी भाषासमूह|इंडो-इराणी]] |वर्ग३ = [[हिंद-आर्य भाषासमूह|हिंद-आर्य]] |वर्ग४ = बंगाली-आसामी |भाषासंकेत_ISO_639_1_वर्गवारी = bn |भाषासंकेत_ISO_639_2_वर्गवारी = ben |भाषासंकेत_ISO_639_3_वर्गवारी = {{Webarchiv | url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aar | wayback=20080203080925 | text=ben}} |नकाशा = Bengalispeaking region.png |map=[[চিত্র:Bengali-world.png|center|300px]]<center><small> }} [[चित्र:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|इवलेसे|जगप्रसिद्ध बंगाली कवी [[रविंद्रनाथ टागोर]]]] '''बंगाली''' (बंगाली लिपीत: বাংলা ভাষা; लिप्यंतरण: बांला भाषा) ही [[भारत|भारताच्या]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्यात आणि [[बांगलादेश|बांग्लादेशात]] बोलली जाणारी भाषा आहे. [[संस्कृत]], [[पाली]] व [[प्राकृत]] या भाषांमधून बंगाली भाषेचा जन्म झाला. बंगाली [[बंगाल]] नामक प्रदेशात बोलली जाणारी भाषा असून, या प्रदेशात सध्याचा [[बांगलादेश|बांग्लादेश]] व भारतातील [[पश्चिम बंगाल]] [[राज्य]] यांचा समावेश होतो. बंगाली भाषिकांची एकूण संख्या २३ कोटीच्या आसपास असून, जगातील सर्वाधिक प्रचलित भाषांमध्ये मोडते.<ref name="lang4">{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा = http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| title = The World's Most Widely Spoken Languages| अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2206-11-17| दिनांक = February 6, 2001| कृती = | प्रकाशक = Saint Ignatius High School| archive-date = 2011-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| url-status = dead}}</ref> (भाषिक संख्येनुसार जगभरात पाचवी). बंगाली बांग्लादेशातील प्रमुख भाषा असून भाषिक संख्येत भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाची भाषा आहे. बंगाली व [[आसामी भाषा]] भाषा [[इंडो-इराणी भाषाकुळ|इंडो-इराणी भाषाकुळातील]] भौगोलिकदृष्ट्या सर्वांत पूर्वेकडच्या भाषा आहेत. बंगाली भाषा १,४०० हून अधिक वर्षांमध्ये विकसित झाली आहे. हजार वर्षांहून अधिक जुन्या साहित्यिक इतिहासासह बंगाली साहित्याचा बंगाल पुनर्जागरणाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर विकास झाला आणि ते [[आशिया|आशियातील]] सर्वात समृद्ध व विविध साहित्यपरंपरांपैकी एक मानले जाते. १९४८ ते १९५६ दरम्यान बंगालीला [[पाकिस्तान|पाकिस्तानची]] अधिकृत भाषा बनविण्याची मागणी करणाऱ्या बंगाली भाषा आंदोलनामुळे पूर्व बंगालमध्ये बंगाली राष्ट्रवादाला चालना मिळाली आणि त्यातून १९७१ मध्ये बांगलादेशाचा उदय झाला. १९९९ मध्ये, भाषिक आंदोलनाच्या सन्मानार्थ युनेस्कोने २१ फेब्रुवारीला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून मान्यता दिली. भारत सरकारने ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी बंगाली भाषेला अभिजात (Classical) भाषेचा दर्जा प्रदान केला. २०११ च्या [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना|जनगणनेनुसार]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[काश्मिरी भाषा|काश्मीरी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि [[मणिपुरी भाषा|मैतेई (मणिपुरी)]] भाषांनंतर बंगाली ही भारतातील दुसरी सर्वाधिक बोलली जाणारी आणि पाचवी सर्वात वेगाने वाढणारी भाषा आहे. == इतिहास == बंगाली भाषेच्या विकासाचे तीन टप्पे आहेत. * जुनी बंगाली (इ.सन ९००/१००० - १४००) "चर्यापद" या जुन्या ग्रंथाची रचना; भक्तिगीते, आमी, तुमी या सर्वनामांचा उदय; -इल -इब या अनुक्रमे भूतकाळ व भविष्यकाळ दर्शविणाऱ्या क्रियापदांच्या वापरास प्रारंभ; [[उडिया|ओरिया]], [[आसामी]] यांचा स्वतंत्र भाषा म्हणून उदय. * मध्य बंगाली (१४०० - १८००)-- चैतन्यचरितामृत, चंडीदासकृत "श्रीहरिकीर्तन" अशा ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ग्रंथांची रचना; फारसी शब्दांची भर. * आधुनिक बंगाली (१८००-पुढे) क्रियापदांचे संक्षेपीकरण, चलित भाषेचा उदय. == भौगोलिक विस्तार == * '''[[भारत]]''' : [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]] या राज्यांची राजभाषा; [[आसाम]] राज्यात सह-राजभाषेचा दर्जा. * '''[[बांगलादेश|बांग्लादेश]]''' : राष्ट्रभाषा व बांग्लादेश प्रजासत्ताकाची अधिकृत भाषा. == विविध बोली व प्रमाण भाषा == === प्रमाण भाषा === ऐतिहासिकदृष्ट्या लिखित भाषेच्या २ शैली आहेत. # साधुभाषा(সাধুভাষা) : बंगालीत साधुभाषा म्हणजे शुद्ध वा उच्च कोटीची भाषा. [[भारत|भारताचे]] [[राष्ट्रगीत]] [[जन गण मन]] (कवी: [[रवींद्रनाथ टागोर]]) व [[भारत|भारताचे]] राष्ट्रीय गीत [[वंदे मातरम]] ( कवी: [[बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय|बंकिमचन्द्र चट्टोपाध्याय]]) या दोन्ही रचना साधुभाषेत आहेत. आधुनिक साहित्यात साधुभाषेचा वापर नगण्य होतो. [[तत्सम]] शब्दांचा मोठ्या प्रमाणावर भरणा व क्रियापदांची लांबडी रूपे हे साधुभाषेचे वैशिष्ट्य होय. # चलति अथवा चलितभाषा ( চলতিভাষা /চলিতভাষা): साधुभाषा ही जुनी लिखित बंगाली होती. मौखिक व साधुभाषेतील फरक कालांतराने वाढत गेला. यामुळे १९ व्या शतकच्या प्रारंभास चलितभाषा हे "चालू भाषेचे लिखित रूप" उदयाला आले. नवद्वीप वा आजचा नादिया जिल्हा तत्कालीन बंगालचे सांस्कृतिक केंद्र असल्याने तिथली बोली ही नव्या प्रमाणभाषेसाठी प्रमाण ठरली. क्रियापदांचे संक्षिप्त रूप हा चलितभाषा व साधुभाषा प्रमुख फरक. "मी जात आहे" याचे साधुभाषेतील रूप "चोलितेछि" याचा चलितभाषेत "चोलछि" असा संक्षेप होतो. [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांचे बहुतांश लिखाण चलितभाषेत आहे. === बोलीभाषा === भाषाशास्त्री सुनिती कुमार चॅटर्जी बंगालीच्या बोलींचे रठ, बंग, कामरूप व वरेन्द्र अशा ४ गटांत विभाजन करतात. बोलींचे बदलातील सातत्य (dialect continuum) हे बंगालीचे आणखी एक वैशिष्ट्य. मराठीप्रमाणेच भौगोलिक अंतरासोबत बंगाली हळूहळू बदलत जाते. ठळकपणे दाखवता येईल असा बोलीभेद म्हणजे पश्चिम व पूर्व बंगालमधील भाषाभेद. पूर्व बंगाल (आजचा बांग्लादेश) मुस्लिमबहुल असून पश्चिम बंगाल हा हिंदूबहुल आहे. त्यामुळे ह्या धार्मिक फरकाचे प्रतिबिंबही या प्रदेशातल्या बोलींवर जाणवते. == लिपी == बंगाली लिपी [[देवनागरी]] लिपीपेक्षा थोडी वेगळी आहे पण दोघांमध्ये बरेच साम्य आहे. [[हिंदी भाषा|हिंदीप्रमाणे]], त्यातही १४ स्वर आणि ३३ व्यंजने आहेत. बंगालीमध्ये "व" चा उच्चार सहसा "ब" (कधीकधी "उ" किंवा "भा" सारखा) सारखा केला जातो आणि आत्मा, लक्ष्मी, महाशय इत्यादी शब्दांचा उच्चार अत्तान, लोक्खी, मोशाई सारखा केला जातो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-04|title=बंगाली भाषा|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> बंगालीमध्ये "[[ओ]]('''O''')" चा उच्चार सहसा "'''[[अ]]''' ('''A''')" जसे '''कोलकाता''' - '''[[कलकत्ता]]''' ==व्याकरण== '''मुख्य लेख: बंगाली व्याकरण''' बंगाली संज्ञांना लिंग दिली जात नाही, ते विशेषतः विशेषण बदलते. तथापि, संज्ञा आणि सर्वनामांची मोजमाप कमी केली जाते. (वाक्यात त्यांच्या कार्यानुसार बदललेले) चार क्रियांमध्ये बदलते, क्रियापद मोठ्या प्रमाणावर जुळतात आणि क्रियापद नावाच्या लिंगनुसार क्रिया बदलत नाहीत. == बंगाली भाषा आंदोलन == [[चित्र:Shaheed minar Roehl.jpg|thumb|right|बंगाली भाषेसाठी धारातीर्थी पडलेल्या शहीदांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ बांधलेला डाक्का येथील शहीद मिनार]] == मराठी बंगाली मधील साम्य व भेद == ===I. ध्वनिविज्ञान (Phonology - ध्वनी व्यवस्था)=== मराठी आणि बंगाली या दोन्ही इंडो-आर्यन भाषा असल्याने, संस्कृत आणि तिच्या अपभ्रंश भाषांमधून त्यांचा उगम झाला आहे. यामुळे त्यांच्यात अनेक ध्वनीविषयक समानता आहेत, परंतु प्रादेशिक विकास आणि ऐतिहासिक प्रभावांमुळे त्यांच्यात काही वैशिष्ट्यपूर्ण फरकही आहेत. '''समानता (Similarities):''' * स्वर (Vowels): दोन्ही भाषांमध्ये मूलभूत स्वरांची संख्या (अ, इ, उ, ए, ओ) सारखी आहे, आणि त्यांच्या ऱ्हस्व/दीर्घ आणि काहीवेळा विवृत्त/संवृत (open/closed) उच्चारांमध्ये समानता दिसते. * महाप्राण ध्वनी (Aspiration): दोन्ही भाषांमध्ये महाप्राण (aspirated) आणि अल्पप्राण (unaspirated) व्यंजनांमध्ये फरक असतो (उदा. /प/ विरुद्ध /फ/, /ब/ विरुद्ध /भ/). * मूर्धन्य व्यंजने (Retroflex Consonants): इंडो-आर्यन भाषांचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे दोन्ही भाषांमध्ये मूर्धन्य व्यंजने (उदा. /ट/, /ड/, /ण/, /ळ/) आहेत, जे जीभ मागे वळवून टाळूच्या दिशेने उच्चारले जातात. ही व्यंजने अनेक युरोपीय भाषांमध्ये नाहीत किंवा दुर्मिळ आहेत. * अनुनासिकीकरण (Nasalization): दोन्ही भाषांमध्ये अनुनासिक स्वरांचा वापर होतो, जिथे स्वरांना नाकाद्वारे उच्चारले जाते. '''भेद (Differences):''' * महाप्राण अनुनासिक (Breathy Nasals): मराठीमध्ये महाप्राण अनुनासिक ध्वनी आहेत (उदा. /म्ह/, /न्ह/). मानक बंगाली आणि हिंदीमध्ये हे वैशिष्ट्य सामान्यतः आढळत नाही किंवा अनिश्चित आहे. * दंतिमूल्य (Alveolar) आणि मूर्धन्य (Retroflex) पार्श्विका (Laterals): मराठीमध्ये दंतिमूल्य /ल/ आणि मूर्धन्य /ळ/ (अनुक्रमे 'ल' आणि 'ळ' असे लिहितात) यांच्यात फरक केला जातो. बंगालीमध्ये 'ल' असला तरी, मराठीतील मूर्धन्य पार्श्विका /ळ/ हा बंगालीमध्ये स्वतंत्र ध्वनी नाही. * उष्मे (Sibilants): ** मराठीमध्ये सामान्यतः दोन उष्मे आहेत: /स/ (इंग्रजी 's' सारखा) आणि /श/ (इंग्रजी 'sh' सारखा). ** मानक बंगालीमध्येही दोन उष्मे आहेत, परंतु त्यांचे उच्चारण प्रादेशिकरित्या भिन्न असू शकते. /श/ (শ) आणि /स/ (স) यांच्यातील फरक बंगालीच्या काही बोलींमध्ये कमी स्पष्ट किंवा /श/ मध्ये विलीन होऊ शकतो. बंगालीमध्ये तिसरा उष्मा 'ষ' (ṣa) वेगळा लिहिला जात असला तरी, तो अनेकदा 'শ' प्रमाणेच उच्चारला जातो. * आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (Initial Consonant Clusters): ** मूळ बंगाली शब्दांमध्ये सामान्यतः आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र) नसतात. अनेक वक्ते उधार घेतलेल्या शब्दांमध्येही ते तोडतात (उदा. "school" चे "iskul" होते). ** मराठीमध्ये आदि-अक्षरी व्यंजन समूह काही प्रमाणात स्वीकारले जातात, तरीही काही युरोपीय भाषांइतके ते मुक्त नाहीत. * स्वराघात (Stress): ** मानक बंगाली स्वराघात प्रामुख्याने पहिल्या अक्षरावर (trochaic) येतो. ** मराठी स्वराघात अधिक अनिश्चित आहे आणि तो बदलू शकतो. अनेकदा तो लांब शब्दांमध्ये उपांत्य अक्षरावर (penultimate syllable) येतो, किंवा लहान शब्दांमध्ये पहिल्या अक्षरावर येतो. बंगालीइतका तो निश्चित नाही. * स्वर दीर्घत्व (Vowel Length): दोन्ही भाषांमध्ये स्वर ऱ्हस्व आणि दीर्घ असतात, तरीही त्यांच्या उच्चारणाची अचूकता आणि ध्वनीशास्त्रीय महत्त्व यांमध्ये सूक्ष्म फरक असू शकतो. बंगालीमध्ये अधिक विविधतेचे संयुक्त स्वर (diphthongs) आहेत. ===II. रूपविज्ञान (Morphology - शब्द रचना)=== दोन्ही भाषा नाम, सर्वनाम आणि क्रियापदांच्या लिंग, वचन, काळ इत्यादी व्याकरणात्मक श्रेणी दर्शवण्यासाठी उपसर्ग (prefixes), प्रत्यय (suffixes) आणि अंतर्गत बदल वापरतात. '''समानता (Similarities):''' * विभक्ती प्रणाली (Case System): दोन्ही भाषा नामांच्या किंवा सर्वनामांच्या नंतर शब्द (postpositions) वापरून विभक्ती दर्शवतात (उदा. कर्ता, कर्म, संप्रदान, संबंध, अधिकरण). हे साधारणपणे संस्कृतमधील विभक्तींशी जुळतात. * क्रियापद रूपे (Verb Conjugation): दोन्ही भाषांमध्ये क्रियापदे काळ, प्रकार (aspect), अर्थ (mood) आणि कर्त्याशी (आणि काहीवेळा कर्माशी) व्यक्ती आणि वचनानुसार जुळतात. * लिंग (Gender): दोन्ही भाषांमध्ये व्याकरणिक लिंग (मराठीमध्ये पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग; बंगालीमध्ये मुख्यतः पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंगचा सामान्यतः वेगळा वापर नाही) आहे. * अनेकवचन (Pluralization): दोन्ही भाषा नामांचे अनेकवचन करण्यासाठी प्रत्यय वापरतात. * साधित रूपे (Derivational Morphology): दोन्ही भाषा शब्द तयार करण्यासाठी समान रणनीती वापरतात, जसे की प्रत्यय जोडून नवीन शब्द तयार करणे (उदा. क्रियापदाचे नाम किंवा विशेषणाचे क्रियाविशेषण करणे). '''भेद (Differences):''' * लिंग प्रणाली (Gender System): मराठीमध्ये तीन लिंगे (पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग) आहेत आणि नामे, विशेषणे आणि क्रियापदे अनेकदा लिंगानुसार जुळतात. बंगालीमध्ये व्याकरणिक लिंग असले तरी, ते प्रत्यक्षात दोन-लिंग प्रणाली (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग) म्हणून कार्य करते आणि क्रियापदे आणि विशेषणांमध्ये लिंगाचे जुळणारे प्रमाण खूप कमी असते. * समावेशक आणि अनन्य 'आम्ही' (Inclusive vs. Exclusive 'We'): मराठीमध्ये समावेशक 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला समाविष्ट करून) आणि अनन्य 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला वगळून) यात फरक केला जातो (उदा. 'आपण' समावेशक अर्थासाठी वापरले जाऊ शकते). बंगालीमध्येही असाच फरक आहे (আমরা - amra अनन्यसाठी, আমরা সকলে - amra shokole किंवा আপনারা - apnara समावेशकसाठी, संदर्भानुसार). हा फरक दोन्ही भाषांमध्ये असला तरी, त्याची अचूक अंमलबजावणी थोडी भिन्न असू शकते. * नाम दर्शक/वर्गीकरण (Noun Markers/Classifiers): बंगालीमध्ये मोजता येणाऱ्या नामांसोबत "मापन शब्द" किंवा "वर्गीकरण" वापरले जातात (उदा. 'একখানা বই' - ek-khana boi "एक तुकडा पुस्तक"). मराठीत विशिष्ट संदर्भात असे संकल्पना वापरल्या जात असल्या तरी, बंगालीप्रमाणे मोजमाप प्रणालीमध्ये ते इतके पद्धतशीरपणे समाविष्ट नाहीत. * क्रियापदांची रूपे आणि रूपे बदलण्याची पद्धती (Verb Forms and Conjugation Patterns): तत्त्वे समान असली तरी, क्रियापदांच्या रूपबदलासाठी (conjugation) वापरले जाणारे प्रत्यय आणि अंतर्गत बदल लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत. उदाहरणार्थ, विविध काळांसाठी (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि अर्थांसाठी (moods) अचूक रूपे वेगवेगळी असतील. * कर्मणी प्रयोग (Passive Voice): दोन्ही कर्मणी प्रयोग तयार करू शकतात, परंतु त्यांची यंत्रणा आणि वापराची वारंवारता भिन्न असू शकते. मराठीमध्ये अनेकदा 'जाणे' या सहाय्यक क्रियापदासह परोक्ष कर्मणी प्रयोग वापरला जातो. बंगालीची स्वतःची वेगळी कर्मणी रचना आहे. ===III. वाक्यरचना (Syntax - वाक्य रचना)=== मराठी आणि बंगाली दोन्ही भाषांमध्ये सामान्यतः कर्ता-कर्म-क्रियापद (Subject-Object-Verb - SOV) हा शब्दक्रम असतो, जो इंडो-आर्यन भाषांमध्ये सामान्य आहे. '''समानता (Similarities):''' * SOV शब्दक्रम: दोन्ही भाषांमध्ये पूर्वनिर्धारित शब्दक्रम कर्ता-कर्म-क्रियापद असतो. * शब्दयोगी अव्यये (Postpositions): रूपविज्ञानामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, दोन्ही भाषा शब्दयोगी अव्यये (prepositions ऐवजी) वापरतात (उदा. 'घरात' - gharāt "घराच्या आत" विरुद्ध इंग्रजी "in the house"). * प्रश्न निर्मिती (Question Formation): दोन्ही भाषा प्रश्न तयार करण्यासाठी स्वरात बदल करतात किंवा प्रश्नार्थक शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा आत ठेवतात, ज्यामुळे मुख्य शब्दक्रमात फारसा बदल होत नाही (जरी काही विविधता असते). * नकारात्मक वाक्ये (Negative Sentences): दोन्ही भाषा नकारात्मक कण किंवा सहाय्यक क्रियापद जोडून नकारात्मक वाक्ये तयार करतात. * उपवाक्य रचना (Clause Structure): गौण उपवाक्ये (उदा. संबंधी उपवाक्ये, क्रियाविशेषण उपवाक्ये) असलेली गुंतागुंतीची वाक्ये समान संयोजन (conjunctions) आणि व्याकरणात्मक रचना वापरून तयार केली जातात. '''भेद (Differences):''' * क्रियापद सहमती (Verb Agreement): दोन्हीमध्ये क्रियापद सहमती असली तरी, विशिष्ट नियम भिन्न असू शकतात. मराठी क्रियापदे कर्त्याशी लिंग आणि वचनानुसार जुळतात, परंतु काही भूतकाळातील क्रियापदे कर्माशी जुळू शकतात जर कर्त्याला 'ने' (ergative case) प्रत्यय लागला असेल (उदा. 'मी आंबा खाल्ला' - Mī āḿbā khāllā "मी (पु.) आंबा (पु.) खाल्ला" जिथे 'खाल्ला' हे 'आंबा' शी जुळते). बंगालीमध्ये मराठीसारखी एर्गेटिव्ह प्रणाली नाही. * कर्मणी रचना (Passive Constructions): दोन्हीमध्ये कर्मणी प्रयोग असले तरी, ते तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अचूक वाक्यरचना भिन्न असू शकतात. * गुंतागुंतीच्या वाक्यांमधील भिन्नता (Divergence in Complex Sentences): उपवाक्य संयोजनाची सामान्य तत्त्वे समान असली तरी, विशिष्ट संयोजन (conjunctions) आणि उपवाक्ये कशी जोडली जातात किंवा समन्वयित केली जातात यात वापर वारंवारता किंवा पसंतीच्या रचनांमध्ये काही फरक दिसू शकतात. * जोर आणि विषय प्रमुखता (Emphasis and Topic Fronting): दोन्ही भाषा जोर देण्यासाठी शब्दक्रमात बदल करण्याची परवानगी देतात (उदा. एखादा घटक वाक्याच्या सुरुवातीला हलवून त्याला ठळक करणे), परंतु विशिष्ट बारकावे आणि विशिष्ट पद्धती भिन्न असू शकतात. ===IV. शब्दसंग्रह (Vocabulary - शब्दकोश)=== येथेच सामायिक वारसा आणि अद्वितीय प्रभाव सर्वात स्पष्टपणे दिसून येतात. '''समानता (Similarities):''' * संस्कृत (तत्सम) आणि प्राकृत (तद्भव) मुळे: दोन्ही भाषांमधील मुख्य शब्दसंग्रहाचा एक मोठा भाग संस्कृत (तत्सम शब्द, त्यांच्या मूळ किंवा जवळच्या मूळ रूपात वापरलेले) आणि प्राकृत/अपभ्रंश (तद्भव शब्द, जे कालांतराने ध्वनीशास्त्रीय बदलांमधून गेले आहेत) मधून आला आहे. याचा अर्थ हजारो शब्द सजातीय असतील किंवा समान असतील. ** उदाहरणे: *** जल (jal, पाणी) - मराठी: जल (jal), बंगाली: জল (jol) *** सूर्य (sūrya, सूर्य) - मराठी: सूर्य (sūrya), बंगाली: সূর্য (sūrjo) *** हाथ (hāth, हात) - मराठी: हात (hāt), बंगाली: হাত (hat) *** नाम (nām, नाव) - मराठी: नाव (nāv), बंगाली: নাম (nam) *** पॅन-भारतीय परके शब्द (Pan-Indian Loanwords): ऐतिहासिक संबंधांमुळे दोन्ही भाषांनी फारसी, अरबी आणि नंतर इंग्रजीमधून शब्द घेतले आहेत. ** फारसी/अरबीतून उदाहरणे: *** कायदा (kāydā, नियम) - मराठी: कायदा (kāydā), बंगाली: কায়দা (kayda) *** शहर (śahar, शहर) - मराठी: शहर (śahar), बंगाली: শহর (shohor) *** दिवाण (divāṇ, दरबार/सभा) - मराठी: दिवाण (divāṇ), बंगाली: দেওয়ান (dewan) '''भेद (Differences):''' *प्रादेशिक परके शब्द (Regional Loanwords): ** मराठी: भौगोलिक जवळीक आणि ऐतिहासिक संबंधांमुळे कानडी आणि तेलुगू यांसारख्या द्रविड भाषांमधून शब्द घेतले आहेत, तसेच कोकणीतूनही. ** बंगाली: बंगालमधील विविध स्थानिक भाषांमधून (उदा. ऑस्ट्रोएसियाटिक भाषा) आणि ईशान्येकडील भाषांमधूनही शब्द घेतले आहेत. * साहित्यिक परंपरांचा प्रभाव (Influence of Literary Traditions): ** मराठी: मराठी साहित्य परंपरा, विशेषतः संत साहित्य, तिच्या शब्दसंग्रहावर प्रभाव टाकते, काही शब्द त्या परंपरेला विशिष्ट आहेत. ** बंगाली: बंगाल पुनर्जागरण आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्यासारख्या साहित्यिक दिग्गजांच्या कार्यामुळे आधुनिक बंगाली शब्दसंग्रहावर लक्षणीय प्रभाव पडला आणि तो प्रमाणबद्ध झाला, कधीकधी बोलचालीच्या भाषेत नसलेले अधिक संस्कृतनिष्ठ रूपे स्वीकारली गेली. बंगालीमध्ये 'साधु भाषा' (अधिक संस्कृतनिष्ठ औपचारिक/साहित्यिक नोंदणी) आणि 'चलती भाषा' (अधिक बोलचाल, दैनंदिन नोंदणी) अशी लक्षणीय द्वैभाषिकता (diglossia) आहे. * बोलीभाषा आणि वाक्प्रचार (Colloquialisms and Idioms): स्वाभाविकपणे, अद्वितीय सांस्कृतिक संदर्भ आणि स्थानिक विकासामुळे दैनंदिन अभिव्यक्ती, वाक्प्रचार आणि अपशब्द लक्षणीयरीत्या भिन्न असतील. * शब्दार्थातील बदल (Semantic Drift): जरी शब्दांचे मूळ समान असले तरी, त्यांचा अर्थ थोडा बदलला असू शकतो किंवा शतकानुशतके त्यांना भिन्न अर्थ प्राप्त झाले असतील. ===V. उत्क्रांती आणि ऐतिहासिक प्रवास (Evolution and Historical Trajectory)=== दोन्ही भाषांचा वंश जुन्या इंडो-आर्यन (वैदिक संस्कृत आणि अभिजात संस्कृत) आणि त्यानंतर विविध मध्य इंडो-आर्यन प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषांमधून जातो. तथापि, त्यांच्या अचूक विकासाचे मार्ग भिन्न होते. * मराठी: प्रामुख्याने महाराष्ट्री प्राकृतमधून विकसित झाली. ही प्राकृत एकेकाळी खूप व्यापक आणि प्रभावशाली होती, ज्यामुळे मराठी आणि कोकणीचा उदय झाला. तिचा विकास सतत चालू आहे, 8 व्या शतकापासूनचे आरंभीचे शिलालेख उपलब्ध आहेत. यादव काळात (12 वे-14 वे शतक) जुन्या मराठीची लक्षणीय वाढ आणि प्रमाणीकरण झाले. * बंगाली: मागधी प्राकृतमधून विकसित झाली, जी प्राचीन भारतातील पूर्वेकडील भागांमध्ये प्रमुख प्राकृत होती. यामुळे बंगाली, आसामी आणि ओडियाचा उदय झाला. बंगालीची सुरुवातीची रूपे 10 व्या-12 व्या शतकापासून शोधता येतात. बंगालमधील मुस्लिम शासनामुळे विशेषतः प्रशासकीय आणि साहित्यिक शब्दसंग्रहात लक्षणीय फारसी आणि अरबी प्रभाव दिसून आला. 19 व्या शतकातील बंगाल पुनर्जागरणाने भाषेचे आधुनिकीकरण आणि प्रमाणीकरण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. *मुख्य भिन्नता बिंदू (Key Divergence Point): वेगवेगळ्या प्राकृत शाखांमध्ये (महाराष्ट्री विरुद्ध मागधी) झालेले विभाजन ही मूलभूत ऐतिहासिक भिन्नता दर्शवते, ज्यामुळे आज आपल्याला दिसणारी वैशिष्ट्ये निर्माण झाली आहेत. जरी दोन्ही भाषांनी संस्कृतशी मजबूत संबंध राखला असला तरी, प्रत्येक प्रादेशिक प्राकृत आणि त्यानंतरच्या अपभ्रंश अवस्थेत झालेले विशिष्ट ध्वनीशास्त्रीय बदल आणि व्याकरणात्मक नवोपक्रम यामुळे त्यांच्या अद्वितीय ओळखी निर्माण झाल्या आहेत. == नमुना मजकूर == बंगाली भाषेतील खालील नमुना मजकूर [[संयुक्त राष्ट्रसंघ|संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकार घोषणापत्राचे]] पहिले कलम आहे. === इंग्रजी मजकूर === Article 1: All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience. Therefore, they should act towards one another in a spirit of brotherhood. === [[बंगाली लिपी]]''' अथवा '''[[पूर्व नागरी लिपी]] === :'''ধারা ১:''' সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিৎ। === बंगालीचे रोमनीकरण === :{{IPA|'''Dhara êk:''' Shômosto manush shadhinbhabe shôman môrjada ebong odhikar nie jônmogrohon kôre. Tãder bibek ebong buddhi achhe; shutorang shôkoleri êke ôporer proti bhrattrittoshulôbh mônobhab nie achorôn kôra uchit}}. === देवनागरी लिप्यंतरण === :'''धारा १:''' समस्त मानुष स्वाधीनभाबे समान मर्यादा एबं अधिकार निये जन्मग्रहण करे. तॉंदेर बिबेक एबं बुद्धि आछे; सुतरां सकलरेई एके अपरेर प्रति भ्रातृत्वसुलभ मनोभाब निये आचरण करा उचित . === मराठी भाषांतर === :'''कलम १:''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्‌विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ यादी == {{संदर्भयादी}} == हे सुद्धा पहा == * [[जगातील भाषांची यादी]] {{आंतरविकि|code=bn|बंगाली}} {{कॉमन्स वर्ग|Bengali language|बंगाली भाषा}} {{जगातील पहिल्या २० भाषा}} {{भारत भाषा}} [[वर्ग:बंगाली भाषा| ]] [[वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह]] [[वर्ग:भारतामधील भाषा]] [[वर्ग:अभिजात भाषा]] 77y78ky1id2z9cygp1q1mc4qw47zz1c 2684384 2684322 2026-05-15T07:37:07Z WordWise22 161849 Information added 2684384 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|बंगाली भाषा|बंगाली}} {{माहितीचौकट भाषा |नाव = बंगाली |स्थानिक नाव = বাংলা (बांग्ला) |भाषिक_देश = [[भारत]], [[बांगलादेश]] |राष्ट्रभाषा_देश = {{देशध्वज|बांग्लादेश}}<br />{{देशध्वज|भारत}}<br />राज्यभाषा- [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]], [[आसाम]], [[अंदमान आणि निकोबार]] |भाषिक_प्रदेश = [[बंगाल]], [[ईशान्य भारत]], [[आसाम]] काही प्रमाणात- [[म्यानमार]], [[ओडिशा]] |बोलीभाषा = |लिपी = [[पूर्व नागरी लिपी]], |भाषिक_लोकसंख्या = २३ कोटी २० लक्ष (अनुमान) |भाषिक_लोकसंख्येनुसार_क्रमांक = ५ |भाषाकुळ_वर्गीकरण = [[इंडो-युरोपीय भाषासमूह|इंडो-युरोपीय]] |वर्ग२ = [[इंडो-इराणी भाषासमूह|इंडो-इराणी]] |वर्ग३ = [[हिंद-आर्य भाषासमूह|हिंद-आर्य]] |वर्ग४ = बंगाली-आसामी |भाषासंकेत_ISO_639_1_वर्गवारी = bn |भाषासंकेत_ISO_639_2_वर्गवारी = ben |भाषासंकेत_ISO_639_3_वर्गवारी = {{Webarchiv | url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aar | wayback=20080203080925 | text=ben}} |नकाशा = Bengalispeaking region.png |map=[[চিত্র:Bengali-world.png|center|300px]]<center><small> }} [[चित्र:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|इवलेसे|जगप्रसिद्ध बंगाली कवी [[रविंद्रनाथ टागोर]]]] '''बंगाली''' (बंगाली लिपीत: বাংলা ভাষা; लिप्यंतरण: बांला भाषा) ही [[भारत|भारताच्या]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्यात आणि [[बांगलादेश|बांग्लादेशात]] बोलली जाणारी भाषा आहे. [[संस्कृत]], [[पाली]] व [[प्राकृत]] या भाषांमधून बंगाली भाषेचा जन्म झाला. बंगाली [[बंगाल]] नामक प्रदेशात बोलली जाणारी भाषा असून, या प्रदेशात सध्याचा [[बांगलादेश|बांग्लादेश]] व भारतातील [[पश्चिम बंगाल]] [[राज्य]] यांचा समावेश होतो. बंगाली भाषिकांची एकूण संख्या २३ कोटीच्या आसपास असून, जगातील सर्वाधिक प्रचलित भाषांमध्ये मोडते.<ref name="lang4">{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा = http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| title = The World's Most Widely Spoken Languages| अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2206-11-17| दिनांक = February 6, 2001| कृती = | प्रकाशक = Saint Ignatius High School| archive-date = 2011-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| url-status = dead}}</ref> (भाषिक संख्येनुसार जगभरात पाचवी). बंगाली बांग्लादेशातील प्रमुख भाषा असून भाषिक संख्येत भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाची भाषा आहे. बंगाली व [[आसामी भाषा]] भाषा [[इंडो-इराणी भाषाकुळ|इंडो-इराणी भाषाकुळातील]] भौगोलिकदृष्ट्या सर्वांत पूर्वेकडच्या भाषा आहेत. बंगाली भाषा १,४०० हून अधिक वर्षांमध्ये विकसित झाली आहे. हजार वर्षांहून अधिक जुन्या साहित्यिक इतिहासासह बंगाली साहित्याचा बंगाल पुनर्जागरणाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर विकास झाला आणि ते [[आशिया|आशियातील]] सर्वात समृद्ध व विविध साहित्यपरंपरांपैकी एक मानले जाते. १९४८ ते १९५६ दरम्यान बंगालीला [[पाकिस्तान|पाकिस्तानची]] अधिकृत भाषा बनविण्याची मागणी करणाऱ्या बंगाली भाषा आंदोलनामुळे पूर्व बंगालमध्ये बंगाली राष्ट्रवादाला चालना मिळाली आणि त्यातून १९७१ मध्ये बांगलादेशाचा उदय झाला. १९९९ मध्ये, भाषिक आंदोलनाच्या सन्मानार्थ युनेस्कोने २१ फेब्रुवारीला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून मान्यता दिली. भारत सरकारने ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी बंगाली भाषेला अभिजात (Classical) भाषेचा दर्जा प्रदान केला. २०११ च्या [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना|जनगणनेनुसार]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[काश्मिरी भाषा|काश्मीरी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि [[मणिपुरी भाषा|मैतेई (मणिपुरी)]] भाषांनंतर बंगाली ही भारतातील दुसरी सर्वाधिक बोलली जाणारी आणि पाचवी सर्वात वेगाने वाढणारी भाषा आहे. बंगाली भाषेचा विकास १,४०० हून अधिक वर्षांमध्ये झाला आहे. हजार वर्षांहून अधिक जुना साहित्यिक इतिहास असलेले बंगाली साहित्य बंगाल पुनर्जागरणाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर विकसित झाले आणि ते आशियातील सर्वात समृद्ध व विविध साहित्यपरंपरांपैकी एक मानले जाते. १९४८ ते १९५६ दरम्यान झालेल्या बंगाली भाषा आंदोलनाने बंगालीला पाकिस्तानची अधिकृत भाषा बनवण्याची मागणी केली. या आंदोलनामुळे पूर्व बंगालमध्ये बंगाली राष्ट्रवादाला चालना मिळाली आणि त्यातून १९७१ मध्ये बांगलादेशाचा उदय झाला. १९९९ मध्ये, भाषिक आंदोलनाच्या सन्मानार्थ, युनेस्कोने २१ फेब्रुवारीला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून मान्यता दिली. == इतिहास == बंगाली भाषेच्या विकासाचे तीन टप्पे आहेत. * जुनी बंगाली (इ.सन ९००/१००० - १४००) "चर्यापद" या जुन्या ग्रंथाची रचना; भक्तिगीते, आमी, तुमी या सर्वनामांचा उदय; -इल -इब या अनुक्रमे भूतकाळ व भविष्यकाळ दर्शविणाऱ्या क्रियापदांच्या वापरास प्रारंभ; [[उडिया|ओरिया]], [[आसामी]] यांचा स्वतंत्र भाषा म्हणून उदय. * मध्य बंगाली (१४०० - १८००)-- चैतन्यचरितामृत, चंडीदासकृत "श्रीहरिकीर्तन" अशा ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ग्रंथांची रचना; फारसी शब्दांची भर. * आधुनिक बंगाली (१८००-पुढे) क्रियापदांचे संक्षेपीकरण, चलित भाषेचा उदय. == भौगोलिक विस्तार == * '''[[भारत]]''' : [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]] या राज्यांची राजभाषा; [[आसाम]] राज्यात सह-राजभाषेचा दर्जा. * '''[[बांगलादेश|बांग्लादेश]]''' : राष्ट्रभाषा व बांग्लादेश प्रजासत्ताकाची अधिकृत भाषा. == विविध बोली व प्रमाण भाषा == === प्रमाण भाषा === ऐतिहासिकदृष्ट्या लिखित भाषेच्या २ शैली आहेत. # साधुभाषा(সাধুভাষা) : बंगालीत साधुभाषा म्हणजे शुद्ध वा उच्च कोटीची भाषा. [[भारत|भारताचे]] [[राष्ट्रगीत]] [[जन गण मन]] (कवी: [[रवींद्रनाथ टागोर]]) व [[भारत|भारताचे]] राष्ट्रीय गीत [[वंदे मातरम]] ( कवी: [[बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय|बंकिमचन्द्र चट्टोपाध्याय]]) या दोन्ही रचना साधुभाषेत आहेत. आधुनिक साहित्यात साधुभाषेचा वापर नगण्य होतो. [[तत्सम]] शब्दांचा मोठ्या प्रमाणावर भरणा व क्रियापदांची लांबडी रूपे हे साधुभाषेचे वैशिष्ट्य होय. # चलति अथवा चलितभाषा ( চলতিভাষা /চলিতভাষা): साधुभाषा ही जुनी लिखित बंगाली होती. मौखिक व साधुभाषेतील फरक कालांतराने वाढत गेला. यामुळे १९ व्या शतकच्या प्रारंभास चलितभाषा हे "चालू भाषेचे लिखित रूप" उदयाला आले. नवद्वीप वा आजचा नादिया जिल्हा तत्कालीन बंगालचे सांस्कृतिक केंद्र असल्याने तिथली बोली ही नव्या प्रमाणभाषेसाठी प्रमाण ठरली. क्रियापदांचे संक्षिप्त रूप हा चलितभाषा व साधुभाषा प्रमुख फरक. "मी जात आहे" याचे साधुभाषेतील रूप "चोलितेछि" याचा चलितभाषेत "चोलछि" असा संक्षेप होतो. [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांचे बहुतांश लिखाण चलितभाषेत आहे. === बोलीभाषा === भाषाशास्त्री सुनिती कुमार चॅटर्जी बंगालीच्या बोलींचे रठ, बंग, कामरूप व वरेन्द्र अशा ४ गटांत विभाजन करतात. बोलींचे बदलातील सातत्य (dialect continuum) हे बंगालीचे आणखी एक वैशिष्ट्य. मराठीप्रमाणेच भौगोलिक अंतरासोबत बंगाली हळूहळू बदलत जाते. ठळकपणे दाखवता येईल असा बोलीभेद म्हणजे पश्चिम व पूर्व बंगालमधील भाषाभेद. पूर्व बंगाल (आजचा बांग्लादेश) मुस्लिमबहुल असून पश्चिम बंगाल हा हिंदूबहुल आहे. त्यामुळे ह्या धार्मिक फरकाचे प्रतिबिंबही या प्रदेशातल्या बोलींवर जाणवते. == लिपी == बंगाली लिपी [[देवनागरी]] लिपीपेक्षा थोडी वेगळी आहे पण दोघांमध्ये बरेच साम्य आहे. [[हिंदी भाषा|हिंदीप्रमाणे]], त्यातही १४ स्वर आणि ३३ व्यंजने आहेत. बंगालीमध्ये "व" चा उच्चार सहसा "ब" (कधीकधी "उ" किंवा "भा" सारखा) सारखा केला जातो आणि आत्मा, लक्ष्मी, महाशय इत्यादी शब्दांचा उच्चार अत्तान, लोक्खी, मोशाई सारखा केला जातो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-04|title=बंगाली भाषा|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> बंगालीमध्ये "[[ओ]]('''O''')" चा उच्चार सहसा "'''[[अ]]''' ('''A''')" जसे '''कोलकाता''' - '''[[कलकत्ता]]''' ==व्याकरण== '''मुख्य लेख: बंगाली व्याकरण''' बंगाली संज्ञांना लिंग दिली जात नाही, ते विशेषतः विशेषण बदलते. तथापि, संज्ञा आणि सर्वनामांची मोजमाप कमी केली जाते. (वाक्यात त्यांच्या कार्यानुसार बदललेले) चार क्रियांमध्ये बदलते, क्रियापद मोठ्या प्रमाणावर जुळतात आणि क्रियापद नावाच्या लिंगनुसार क्रिया बदलत नाहीत. == बंगाली भाषा आंदोलन == [[चित्र:Shaheed minar Roehl.jpg|thumb|right|बंगाली भाषेसाठी धारातीर्थी पडलेल्या शहीदांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ बांधलेला डाक्का येथील शहीद मिनार]] == मराठी बंगाली मधील साम्य व भेद == ===I. ध्वनिविज्ञान (Phonology - ध्वनी व्यवस्था)=== मराठी आणि बंगाली या दोन्ही इंडो-आर्यन भाषा असल्याने, संस्कृत आणि तिच्या अपभ्रंश भाषांमधून त्यांचा उगम झाला आहे. यामुळे त्यांच्यात अनेक ध्वनीविषयक समानता आहेत, परंतु प्रादेशिक विकास आणि ऐतिहासिक प्रभावांमुळे त्यांच्यात काही वैशिष्ट्यपूर्ण फरकही आहेत. '''समानता (Similarities):''' * स्वर (Vowels): दोन्ही भाषांमध्ये मूलभूत स्वरांची संख्या (अ, इ, उ, ए, ओ) सारखी आहे, आणि त्यांच्या ऱ्हस्व/दीर्घ आणि काहीवेळा विवृत्त/संवृत (open/closed) उच्चारांमध्ये समानता दिसते. * महाप्राण ध्वनी (Aspiration): दोन्ही भाषांमध्ये महाप्राण (aspirated) आणि अल्पप्राण (unaspirated) व्यंजनांमध्ये फरक असतो (उदा. /प/ विरुद्ध /फ/, /ब/ विरुद्ध /भ/). * मूर्धन्य व्यंजने (Retroflex Consonants): इंडो-आर्यन भाषांचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे दोन्ही भाषांमध्ये मूर्धन्य व्यंजने (उदा. /ट/, /ड/, /ण/, /ळ/) आहेत, जे जीभ मागे वळवून टाळूच्या दिशेने उच्चारले जातात. ही व्यंजने अनेक युरोपीय भाषांमध्ये नाहीत किंवा दुर्मिळ आहेत. * अनुनासिकीकरण (Nasalization): दोन्ही भाषांमध्ये अनुनासिक स्वरांचा वापर होतो, जिथे स्वरांना नाकाद्वारे उच्चारले जाते. '''भेद (Differences):''' * महाप्राण अनुनासिक (Breathy Nasals): मराठीमध्ये महाप्राण अनुनासिक ध्वनी आहेत (उदा. /म्ह/, /न्ह/). मानक बंगाली आणि हिंदीमध्ये हे वैशिष्ट्य सामान्यतः आढळत नाही किंवा अनिश्चित आहे. * दंतिमूल्य (Alveolar) आणि मूर्धन्य (Retroflex) पार्श्विका (Laterals): मराठीमध्ये दंतिमूल्य /ल/ आणि मूर्धन्य /ळ/ (अनुक्रमे 'ल' आणि 'ळ' असे लिहितात) यांच्यात फरक केला जातो. बंगालीमध्ये 'ल' असला तरी, मराठीतील मूर्धन्य पार्श्विका /ळ/ हा बंगालीमध्ये स्वतंत्र ध्वनी नाही. * उष्मे (Sibilants): ** मराठीमध्ये सामान्यतः दोन उष्मे आहेत: /स/ (इंग्रजी 's' सारखा) आणि /श/ (इंग्रजी 'sh' सारखा). ** मानक बंगालीमध्येही दोन उष्मे आहेत, परंतु त्यांचे उच्चारण प्रादेशिकरित्या भिन्न असू शकते. /श/ (শ) आणि /स/ (স) यांच्यातील फरक बंगालीच्या काही बोलींमध्ये कमी स्पष्ट किंवा /श/ मध्ये विलीन होऊ शकतो. बंगालीमध्ये तिसरा उष्मा 'ষ' (ṣa) वेगळा लिहिला जात असला तरी, तो अनेकदा 'শ' प्रमाणेच उच्चारला जातो. * आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (Initial Consonant Clusters): ** मूळ बंगाली शब्दांमध्ये सामान्यतः आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र) नसतात. अनेक वक्ते उधार घेतलेल्या शब्दांमध्येही ते तोडतात (उदा. "school" चे "iskul" होते). ** मराठीमध्ये आदि-अक्षरी व्यंजन समूह काही प्रमाणात स्वीकारले जातात, तरीही काही युरोपीय भाषांइतके ते मुक्त नाहीत. * स्वराघात (Stress): ** मानक बंगाली स्वराघात प्रामुख्याने पहिल्या अक्षरावर (trochaic) येतो. ** मराठी स्वराघात अधिक अनिश्चित आहे आणि तो बदलू शकतो. अनेकदा तो लांब शब्दांमध्ये उपांत्य अक्षरावर (penultimate syllable) येतो, किंवा लहान शब्दांमध्ये पहिल्या अक्षरावर येतो. बंगालीइतका तो निश्चित नाही. * स्वर दीर्घत्व (Vowel Length): दोन्ही भाषांमध्ये स्वर ऱ्हस्व आणि दीर्घ असतात, तरीही त्यांच्या उच्चारणाची अचूकता आणि ध्वनीशास्त्रीय महत्त्व यांमध्ये सूक्ष्म फरक असू शकतो. बंगालीमध्ये अधिक विविधतेचे संयुक्त स्वर (diphthongs) आहेत. ===II. रूपविज्ञान (Morphology - शब्द रचना)=== दोन्ही भाषा नाम, सर्वनाम आणि क्रियापदांच्या लिंग, वचन, काळ इत्यादी व्याकरणात्मक श्रेणी दर्शवण्यासाठी उपसर्ग (prefixes), प्रत्यय (suffixes) आणि अंतर्गत बदल वापरतात. '''समानता (Similarities):''' * विभक्ती प्रणाली (Case System): दोन्ही भाषा नामांच्या किंवा सर्वनामांच्या नंतर शब्द (postpositions) वापरून विभक्ती दर्शवतात (उदा. कर्ता, कर्म, संप्रदान, संबंध, अधिकरण). हे साधारणपणे संस्कृतमधील विभक्तींशी जुळतात. * क्रियापद रूपे (Verb Conjugation): दोन्ही भाषांमध्ये क्रियापदे काळ, प्रकार (aspect), अर्थ (mood) आणि कर्त्याशी (आणि काहीवेळा कर्माशी) व्यक्ती आणि वचनानुसार जुळतात. * लिंग (Gender): दोन्ही भाषांमध्ये व्याकरणिक लिंग (मराठीमध्ये पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग; बंगालीमध्ये मुख्यतः पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंगचा सामान्यतः वेगळा वापर नाही) आहे. * अनेकवचन (Pluralization): दोन्ही भाषा नामांचे अनेकवचन करण्यासाठी प्रत्यय वापरतात. * साधित रूपे (Derivational Morphology): दोन्ही भाषा शब्द तयार करण्यासाठी समान रणनीती वापरतात, जसे की प्रत्यय जोडून नवीन शब्द तयार करणे (उदा. क्रियापदाचे नाम किंवा विशेषणाचे क्रियाविशेषण करणे). '''भेद (Differences):''' * लिंग प्रणाली (Gender System): मराठीमध्ये तीन लिंगे (पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग) आहेत आणि नामे, विशेषणे आणि क्रियापदे अनेकदा लिंगानुसार जुळतात. बंगालीमध्ये व्याकरणिक लिंग असले तरी, ते प्रत्यक्षात दोन-लिंग प्रणाली (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग) म्हणून कार्य करते आणि क्रियापदे आणि विशेषणांमध्ये लिंगाचे जुळणारे प्रमाण खूप कमी असते. * समावेशक आणि अनन्य 'आम्ही' (Inclusive vs. Exclusive 'We'): मराठीमध्ये समावेशक 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला समाविष्ट करून) आणि अनन्य 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला वगळून) यात फरक केला जातो (उदा. 'आपण' समावेशक अर्थासाठी वापरले जाऊ शकते). बंगालीमध्येही असाच फरक आहे (আমরা - amra अनन्यसाठी, আমরা সকলে - amra shokole किंवा আপনারা - apnara समावेशकसाठी, संदर्भानुसार). हा फरक दोन्ही भाषांमध्ये असला तरी, त्याची अचूक अंमलबजावणी थोडी भिन्न असू शकते. * नाम दर्शक/वर्गीकरण (Noun Markers/Classifiers): बंगालीमध्ये मोजता येणाऱ्या नामांसोबत "मापन शब्द" किंवा "वर्गीकरण" वापरले जातात (उदा. 'একখানা বই' - ek-khana boi "एक तुकडा पुस्तक"). मराठीत विशिष्ट संदर्भात असे संकल्पना वापरल्या जात असल्या तरी, बंगालीप्रमाणे मोजमाप प्रणालीमध्ये ते इतके पद्धतशीरपणे समाविष्ट नाहीत. * क्रियापदांची रूपे आणि रूपे बदलण्याची पद्धती (Verb Forms and Conjugation Patterns): तत्त्वे समान असली तरी, क्रियापदांच्या रूपबदलासाठी (conjugation) वापरले जाणारे प्रत्यय आणि अंतर्गत बदल लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत. उदाहरणार्थ, विविध काळांसाठी (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि अर्थांसाठी (moods) अचूक रूपे वेगवेगळी असतील. * कर्मणी प्रयोग (Passive Voice): दोन्ही कर्मणी प्रयोग तयार करू शकतात, परंतु त्यांची यंत्रणा आणि वापराची वारंवारता भिन्न असू शकते. मराठीमध्ये अनेकदा 'जाणे' या सहाय्यक क्रियापदासह परोक्ष कर्मणी प्रयोग वापरला जातो. बंगालीची स्वतःची वेगळी कर्मणी रचना आहे. ===III. वाक्यरचना (Syntax - वाक्य रचना)=== मराठी आणि बंगाली दोन्ही भाषांमध्ये सामान्यतः कर्ता-कर्म-क्रियापद (Subject-Object-Verb - SOV) हा शब्दक्रम असतो, जो इंडो-आर्यन भाषांमध्ये सामान्य आहे. '''समानता (Similarities):''' * SOV शब्दक्रम: दोन्ही भाषांमध्ये पूर्वनिर्धारित शब्दक्रम कर्ता-कर्म-क्रियापद असतो. * शब्दयोगी अव्यये (Postpositions): रूपविज्ञानामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, दोन्ही भाषा शब्दयोगी अव्यये (prepositions ऐवजी) वापरतात (उदा. 'घरात' - gharāt "घराच्या आत" विरुद्ध इंग्रजी "in the house"). * प्रश्न निर्मिती (Question Formation): दोन्ही भाषा प्रश्न तयार करण्यासाठी स्वरात बदल करतात किंवा प्रश्नार्थक शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा आत ठेवतात, ज्यामुळे मुख्य शब्दक्रमात फारसा बदल होत नाही (जरी काही विविधता असते). * नकारात्मक वाक्ये (Negative Sentences): दोन्ही भाषा नकारात्मक कण किंवा सहाय्यक क्रियापद जोडून नकारात्मक वाक्ये तयार करतात. * उपवाक्य रचना (Clause Structure): गौण उपवाक्ये (उदा. संबंधी उपवाक्ये, क्रियाविशेषण उपवाक्ये) असलेली गुंतागुंतीची वाक्ये समान संयोजन (conjunctions) आणि व्याकरणात्मक रचना वापरून तयार केली जातात. '''भेद (Differences):''' * क्रियापद सहमती (Verb Agreement): दोन्हीमध्ये क्रियापद सहमती असली तरी, विशिष्ट नियम भिन्न असू शकतात. मराठी क्रियापदे कर्त्याशी लिंग आणि वचनानुसार जुळतात, परंतु काही भूतकाळातील क्रियापदे कर्माशी जुळू शकतात जर कर्त्याला 'ने' (ergative case) प्रत्यय लागला असेल (उदा. 'मी आंबा खाल्ला' - Mī āḿbā khāllā "मी (पु.) आंबा (पु.) खाल्ला" जिथे 'खाल्ला' हे 'आंबा' शी जुळते). बंगालीमध्ये मराठीसारखी एर्गेटिव्ह प्रणाली नाही. * कर्मणी रचना (Passive Constructions): दोन्हीमध्ये कर्मणी प्रयोग असले तरी, ते तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अचूक वाक्यरचना भिन्न असू शकतात. * गुंतागुंतीच्या वाक्यांमधील भिन्नता (Divergence in Complex Sentences): उपवाक्य संयोजनाची सामान्य तत्त्वे समान असली तरी, विशिष्ट संयोजन (conjunctions) आणि उपवाक्ये कशी जोडली जातात किंवा समन्वयित केली जातात यात वापर वारंवारता किंवा पसंतीच्या रचनांमध्ये काही फरक दिसू शकतात. * जोर आणि विषय प्रमुखता (Emphasis and Topic Fronting): दोन्ही भाषा जोर देण्यासाठी शब्दक्रमात बदल करण्याची परवानगी देतात (उदा. एखादा घटक वाक्याच्या सुरुवातीला हलवून त्याला ठळक करणे), परंतु विशिष्ट बारकावे आणि विशिष्ट पद्धती भिन्न असू शकतात. ===IV. शब्दसंग्रह (Vocabulary - शब्दकोश)=== येथेच सामायिक वारसा आणि अद्वितीय प्रभाव सर्वात स्पष्टपणे दिसून येतात. '''समानता (Similarities):''' * संस्कृत (तत्सम) आणि प्राकृत (तद्भव) मुळे: दोन्ही भाषांमधील मुख्य शब्दसंग्रहाचा एक मोठा भाग संस्कृत (तत्सम शब्द, त्यांच्या मूळ किंवा जवळच्या मूळ रूपात वापरलेले) आणि प्राकृत/अपभ्रंश (तद्भव शब्द, जे कालांतराने ध्वनीशास्त्रीय बदलांमधून गेले आहेत) मधून आला आहे. याचा अर्थ हजारो शब्द सजातीय असतील किंवा समान असतील. ** उदाहरणे: *** जल (jal, पाणी) - मराठी: जल (jal), बंगाली: জল (jol) *** सूर्य (sūrya, सूर्य) - मराठी: सूर्य (sūrya), बंगाली: সূর্য (sūrjo) *** हाथ (hāth, हात) - मराठी: हात (hāt), बंगाली: হাত (hat) *** नाम (nām, नाव) - मराठी: नाव (nāv), बंगाली: নাম (nam) *** पॅन-भारतीय परके शब्द (Pan-Indian Loanwords): ऐतिहासिक संबंधांमुळे दोन्ही भाषांनी फारसी, अरबी आणि नंतर इंग्रजीमधून शब्द घेतले आहेत. ** फारसी/अरबीतून उदाहरणे: *** कायदा (kāydā, नियम) - मराठी: कायदा (kāydā), बंगाली: কায়দা (kayda) *** शहर (śahar, शहर) - मराठी: शहर (śahar), बंगाली: শহর (shohor) *** दिवाण (divāṇ, दरबार/सभा) - मराठी: दिवाण (divāṇ), बंगाली: দেওয়ান (dewan) '''भेद (Differences):''' *प्रादेशिक परके शब्द (Regional Loanwords): ** मराठी: भौगोलिक जवळीक आणि ऐतिहासिक संबंधांमुळे कानडी आणि तेलुगू यांसारख्या द्रविड भाषांमधून शब्द घेतले आहेत, तसेच कोकणीतूनही. ** बंगाली: बंगालमधील विविध स्थानिक भाषांमधून (उदा. ऑस्ट्रोएसियाटिक भाषा) आणि ईशान्येकडील भाषांमधूनही शब्द घेतले आहेत. * साहित्यिक परंपरांचा प्रभाव (Influence of Literary Traditions): ** मराठी: मराठी साहित्य परंपरा, विशेषतः संत साहित्य, तिच्या शब्दसंग्रहावर प्रभाव टाकते, काही शब्द त्या परंपरेला विशिष्ट आहेत. ** बंगाली: बंगाल पुनर्जागरण आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्यासारख्या साहित्यिक दिग्गजांच्या कार्यामुळे आधुनिक बंगाली शब्दसंग्रहावर लक्षणीय प्रभाव पडला आणि तो प्रमाणबद्ध झाला, कधीकधी बोलचालीच्या भाषेत नसलेले अधिक संस्कृतनिष्ठ रूपे स्वीकारली गेली. बंगालीमध्ये 'साधु भाषा' (अधिक संस्कृतनिष्ठ औपचारिक/साहित्यिक नोंदणी) आणि 'चलती भाषा' (अधिक बोलचाल, दैनंदिन नोंदणी) अशी लक्षणीय द्वैभाषिकता (diglossia) आहे. * बोलीभाषा आणि वाक्प्रचार (Colloquialisms and Idioms): स्वाभाविकपणे, अद्वितीय सांस्कृतिक संदर्भ आणि स्थानिक विकासामुळे दैनंदिन अभिव्यक्ती, वाक्प्रचार आणि अपशब्द लक्षणीयरीत्या भिन्न असतील. * शब्दार्थातील बदल (Semantic Drift): जरी शब्दांचे मूळ समान असले तरी, त्यांचा अर्थ थोडा बदलला असू शकतो किंवा शतकानुशतके त्यांना भिन्न अर्थ प्राप्त झाले असतील. ===V. उत्क्रांती आणि ऐतिहासिक प्रवास (Evolution and Historical Trajectory)=== दोन्ही भाषांचा वंश जुन्या इंडो-आर्यन (वैदिक संस्कृत आणि अभिजात संस्कृत) आणि त्यानंतर विविध मध्य इंडो-आर्यन प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषांमधून जातो. तथापि, त्यांच्या अचूक विकासाचे मार्ग भिन्न होते. * मराठी: प्रामुख्याने महाराष्ट्री प्राकृतमधून विकसित झाली. ही प्राकृत एकेकाळी खूप व्यापक आणि प्रभावशाली होती, ज्यामुळे मराठी आणि कोकणीचा उदय झाला. तिचा विकास सतत चालू आहे, 8 व्या शतकापासूनचे आरंभीचे शिलालेख उपलब्ध आहेत. यादव काळात (12 वे-14 वे शतक) जुन्या मराठीची लक्षणीय वाढ आणि प्रमाणीकरण झाले. * बंगाली: मागधी प्राकृतमधून विकसित झाली, जी प्राचीन भारतातील पूर्वेकडील भागांमध्ये प्रमुख प्राकृत होती. यामुळे बंगाली, आसामी आणि ओडियाचा उदय झाला. बंगालीची सुरुवातीची रूपे 10 व्या-12 व्या शतकापासून शोधता येतात. बंगालमधील मुस्लिम शासनामुळे विशेषतः प्रशासकीय आणि साहित्यिक शब्दसंग्रहात लक्षणीय फारसी आणि अरबी प्रभाव दिसून आला. 19 व्या शतकातील बंगाल पुनर्जागरणाने भाषेचे आधुनिकीकरण आणि प्रमाणीकरण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. *मुख्य भिन्नता बिंदू (Key Divergence Point): वेगवेगळ्या प्राकृत शाखांमध्ये (महाराष्ट्री विरुद्ध मागधी) झालेले विभाजन ही मूलभूत ऐतिहासिक भिन्नता दर्शवते, ज्यामुळे आज आपल्याला दिसणारी वैशिष्ट्ये निर्माण झाली आहेत. जरी दोन्ही भाषांनी संस्कृतशी मजबूत संबंध राखला असला तरी, प्रत्येक प्रादेशिक प्राकृत आणि त्यानंतरच्या अपभ्रंश अवस्थेत झालेले विशिष्ट ध्वनीशास्त्रीय बदल आणि व्याकरणात्मक नवोपक्रम यामुळे त्यांच्या अद्वितीय ओळखी निर्माण झाल्या आहेत. == नमुना मजकूर == बंगाली भाषेतील खालील नमुना मजकूर [[संयुक्त राष्ट्रसंघ|संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकार घोषणापत्राचे]] पहिले कलम आहे. === इंग्रजी मजकूर === Article 1: All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience. Therefore, they should act towards one another in a spirit of brotherhood. === [[बंगाली लिपी]]''' अथवा '''[[पूर्व नागरी लिपी]] === :'''ধারা ১:''' সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিৎ। === बंगालीचे रोमनीकरण === :{{IPA|'''Dhara êk:''' Shômosto manush shadhinbhabe shôman môrjada ebong odhikar nie jônmogrohon kôre. Tãder bibek ebong buddhi achhe; shutorang shôkoleri êke ôporer proti bhrattrittoshulôbh mônobhab nie achorôn kôra uchit}}. === देवनागरी लिप्यंतरण === :'''धारा १:''' समस्त मानुष स्वाधीनभाबे समान मर्यादा एबं अधिकार निये जन्मग्रहण करे. तॉंदेर बिबेक एबं बुद्धि आछे; सुतरां सकलरेई एके अपरेर प्रति भ्रातृत्वसुलभ मनोभाब निये आचरण करा उचित . === मराठी भाषांतर === :'''कलम १:''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्‌विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ यादी == {{संदर्भयादी}} == हे सुद्धा पहा == * [[जगातील भाषांची यादी]] {{आंतरविकि|code=bn|बंगाली}} {{कॉमन्स वर्ग|Bengali language|बंगाली भाषा}} {{जगातील पहिल्या २० भाषा}} {{भारत भाषा}} [[वर्ग:बंगाली भाषा| ]] [[वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह]] [[वर्ग:भारतामधील भाषा]] [[वर्ग:अभिजात भाषा]] gqwx7nqttfbfter82n98x5tcjexhvxa 2684385 2684384 2026-05-15T07:37:58Z WordWise22 161849 2684385 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|बंगाली भाषा|बंगाली}} {{माहितीचौकट भाषा |नाव = बंगाली |स्थानिक नाव = বাংলা (बांग्ला) |भाषिक_देश = [[भारत]], [[बांगलादेश]] |राष्ट्रभाषा_देश = {{देशध्वज|बांग्लादेश}}<br />{{देशध्वज|भारत}}<br />राज्यभाषा- [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]], [[आसाम]], [[अंदमान आणि निकोबार]] |भाषिक_प्रदेश = [[बंगाल]], [[ईशान्य भारत]], [[आसाम]] काही प्रमाणात- [[म्यानमार]], [[ओडिशा]] |बोलीभाषा = |लिपी = [[पूर्व नागरी लिपी]], |भाषिक_लोकसंख्या = २३ कोटी २० लक्ष (अनुमान) |भाषिक_लोकसंख्येनुसार_क्रमांक = ५ |भाषाकुळ_वर्गीकरण = [[इंडो-युरोपीय भाषासमूह|इंडो-युरोपीय]] |वर्ग२ = [[इंडो-इराणी भाषासमूह|इंडो-इराणी]] |वर्ग३ = [[हिंद-आर्य भाषासमूह|हिंद-आर्य]] |वर्ग४ = बंगाली-आसामी |भाषासंकेत_ISO_639_1_वर्गवारी = bn |भाषासंकेत_ISO_639_2_वर्गवारी = ben |भाषासंकेत_ISO_639_3_वर्गवारी = {{Webarchiv | url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aar | wayback=20080203080925 | text=ben}} |नकाशा = Bengalispeaking region.png |map=[[চিত্র:Bengali-world.png|center|300px]]<center><small> }} [[चित्र:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|इवलेसे|जगप्रसिद्ध बंगाली कवी [[रविंद्रनाथ टागोर]]]] '''बंगाली''' (बंगाली लिपीत: বাংলা ভাষা; लिप्यंतरण: बांला भाषा) ही [[भारत|भारताच्या]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्यात आणि [[बांगलादेश|बांग्लादेशात]] बोलली जाणारी भाषा आहे. [[संस्कृत]], [[पाली]] व [[प्राकृत]] या भाषांमधून बंगाली भाषेचा जन्म झाला. बंगाली [[बंगाल]] नामक प्रदेशात बोलली जाणारी भाषा असून, या प्रदेशात सध्याचा [[बांगलादेश|बांग्लादेश]] व भारतातील [[पश्चिम बंगाल]] [[राज्य]] यांचा समावेश होतो. बंगाली भाषिकांची एकूण संख्या २३ कोटीच्या आसपास असून, जगातील सर्वाधिक प्रचलित भाषांमध्ये मोडते.<ref name="lang4">{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा = http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| title = The World's Most Widely Spoken Languages| अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2206-11-17| दिनांक = February 6, 2001| कृती = | प्रकाशक = Saint Ignatius High School| archive-date = 2011-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| url-status = dead}}</ref> (भाषिक संख्येनुसार जगभरात पाचवी). बंगाली बांग्लादेशातील प्रमुख भाषा असून भाषिक संख्येत भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाची भाषा आहे. बंगाली व [[आसामी भाषा]] भाषा [[इंडो-इराणी भाषाकुळ|इंडो-इराणी भाषाकुळातील]] भौगोलिकदृष्ट्या सर्वांत पूर्वेकडच्या भाषा आहेत. बंगाली भाषा १,४०० हून अधिक वर्षांमध्ये विकसित झाली आहे. हजार वर्षांहून अधिक जुन्या साहित्यिक इतिहासासह बंगाली साहित्याचा बंगाल पुनर्जागरणाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर विकास झाला आणि ते [[आशिया|आशियातील]] सर्वात समृद्ध व विविध साहित्यपरंपरांपैकी एक मानले जाते. १९४८ ते १९५६ दरम्यान बंगालीला [[पाकिस्तान|पाकिस्तानची]] अधिकृत भाषा बनविण्याची मागणी करणाऱ्या बंगाली भाषा आंदोलनामुळे पूर्व बंगालमध्ये बंगाली राष्ट्रवादाला चालना मिळाली आणि त्यातून १९७१ मध्ये बांगलादेशाचा उदय झाला. १९९९ मध्ये, भाषिक आंदोलनाच्या सन्मानार्थ युनेस्कोने २१ फेब्रुवारीला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून मान्यता दिली. भारत सरकारने ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी बंगाली भाषेला अभिजात (Classical) भाषेचा दर्जा प्रदान केला. २०११ च्या [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना|जनगणनेनुसार]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[काश्मिरी भाषा|काश्मीरी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]] आणि [[मणिपुरी भाषा|मैतेई (मणिपुरी)]] भाषांनंतर बंगाली ही भारतातील दुसरी सर्वाधिक बोलली जाणारी आणि पाचवी सर्वात वेगाने वाढणारी भाषा आहे. बंगाली भाषेचा विकास १,४०० हून अधिक वर्षांमध्ये झाला आहे. हजार वर्षांहून अधिक जुना साहित्यिक इतिहास असलेले बंगाली साहित्य बंगाल पुनर्जागरणाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर विकसित झाले आणि ते आशियातील सर्वात समृद्ध व विविध साहित्यपरंपरांपैकी एक मानले जाते. १९४८ ते १९५६ दरम्यान झालेल्या बंगाली भाषा आंदोलनाने बंगालीला पाकिस्तानची अधिकृत भाषा बनवण्याची मागणी केली. या आंदोलनामुळे पूर्व बंगालमध्ये बंगाली राष्ट्रवादाला चालना मिळाली आणि त्यातून १९७१ मध्ये बांगलादेशाचा उदय झाला. १९९९ मध्ये, भाषिक आंदोलनाच्या सन्मानार्थ, युनेस्कोने २१ फेब्रुवारीला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून मान्यता दिली. == इतिहास == बंगाली भाषेच्या विकासाचे तीन टप्पे आहेत. * जुनी बंगाली (इ.सन ९००/१००० - १४००) "चर्यापद" या जुन्या ग्रंथाची रचना; भक्तिगीते, आमी, तुमी या सर्वनामांचा उदय; -इल -इब या अनुक्रमे भूतकाळ व भविष्यकाळ दर्शविणाऱ्या क्रियापदांच्या वापरास प्रारंभ; [[उडिया|ओरिया]], [[आसामी भाषा|आसामी]] यांचा स्वतंत्र भाषा म्हणून उदय. * मध्य बंगाली (१४०० - १८००)-- चैतन्यचरितामृत, चंडीदासकृत "श्रीहरिकीर्तन" अशा ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ग्रंथांची रचना; फारसी शब्दांची भर. * आधुनिक बंगाली (१८००-पुढे) क्रियापदांचे संक्षेपीकरण, चलित भाषेचा उदय. == भौगोलिक विस्तार == * '''[[भारत]]''' : [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]] या राज्यांची राजभाषा; [[आसाम]] राज्यात सह-राजभाषेचा दर्जा. * '''[[बांगलादेश|बांग्लादेश]]''' : राष्ट्रभाषा व बांग्लादेश प्रजासत्ताकाची अधिकृत भाषा. == विविध बोली व प्रमाण भाषा == === प्रमाण भाषा === ऐतिहासिकदृष्ट्या लिखित भाषेच्या २ शैली आहेत. # साधुभाषा(সাধুভাষা) : बंगालीत साधुभाषा म्हणजे शुद्ध वा उच्च कोटीची भाषा. [[भारत|भारताचे]] [[राष्ट्रगीत]] [[जन गण मन]] (कवी: [[रवींद्रनाथ टागोर]]) व [[भारत|भारताचे]] राष्ट्रीय गीत [[वंदे मातरम]] ( कवी: [[बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय|बंकिमचन्द्र चट्टोपाध्याय]]) या दोन्ही रचना साधुभाषेत आहेत. आधुनिक साहित्यात साधुभाषेचा वापर नगण्य होतो. [[तत्सम]] शब्दांचा मोठ्या प्रमाणावर भरणा व क्रियापदांची लांबडी रूपे हे साधुभाषेचे वैशिष्ट्य होय. # चलति अथवा चलितभाषा ( চলতিভাষা /চলিতভাষা): साधुभाषा ही जुनी लिखित बंगाली होती. मौखिक व साधुभाषेतील फरक कालांतराने वाढत गेला. यामुळे १९ व्या शतकच्या प्रारंभास चलितभाषा हे "चालू भाषेचे लिखित रूप" उदयाला आले. नवद्वीप वा आजचा नादिया जिल्हा तत्कालीन बंगालचे सांस्कृतिक केंद्र असल्याने तिथली बोली ही नव्या प्रमाणभाषेसाठी प्रमाण ठरली. क्रियापदांचे संक्षिप्त रूप हा चलितभाषा व साधुभाषा प्रमुख फरक. "मी जात आहे" याचे साधुभाषेतील रूप "चोलितेछि" याचा चलितभाषेत "चोलछि" असा संक्षेप होतो. [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांचे बहुतांश लिखाण चलितभाषेत आहे. === बोलीभाषा === भाषाशास्त्री सुनिती कुमार चॅटर्जी बंगालीच्या बोलींचे रठ, बंग, कामरूप व वरेन्द्र अशा ४ गटांत विभाजन करतात. बोलींचे बदलातील सातत्य (dialect continuum) हे बंगालीचे आणखी एक वैशिष्ट्य. मराठीप्रमाणेच भौगोलिक अंतरासोबत बंगाली हळूहळू बदलत जाते. ठळकपणे दाखवता येईल असा बोलीभेद म्हणजे पश्चिम व पूर्व बंगालमधील भाषाभेद. पूर्व बंगाल (आजचा बांग्लादेश) मुस्लिमबहुल असून पश्चिम बंगाल हा हिंदूबहुल आहे. त्यामुळे ह्या धार्मिक फरकाचे प्रतिबिंबही या प्रदेशातल्या बोलींवर जाणवते. == लिपी == बंगाली लिपी [[देवनागरी]] लिपीपेक्षा थोडी वेगळी आहे पण दोघांमध्ये बरेच साम्य आहे. [[हिंदी भाषा|हिंदीप्रमाणे]], त्यातही १४ स्वर आणि ३३ व्यंजने आहेत. बंगालीमध्ये "व" चा उच्चार सहसा "ब" (कधीकधी "उ" किंवा "भा" सारखा) सारखा केला जातो आणि आत्मा, लक्ष्मी, महाशय इत्यादी शब्दांचा उच्चार अत्तान, लोक्खी, मोशाई सारखा केला जातो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-04|title=बंगाली भाषा|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> बंगालीमध्ये "[[ओ]]('''O''')" चा उच्चार सहसा "'''[[अ]]''' ('''A''')" जसे '''कोलकाता''' - '''[[कलकत्ता]]''' ==व्याकरण== '''मुख्य लेख: बंगाली व्याकरण''' बंगाली संज्ञांना लिंग दिली जात नाही, ते विशेषतः विशेषण बदलते. तथापि, संज्ञा आणि सर्वनामांची मोजमाप कमी केली जाते. (वाक्यात त्यांच्या कार्यानुसार बदललेले) चार क्रियांमध्ये बदलते, क्रियापद मोठ्या प्रमाणावर जुळतात आणि क्रियापद नावाच्या लिंगनुसार क्रिया बदलत नाहीत. == बंगाली भाषा आंदोलन == [[चित्र:Shaheed minar Roehl.jpg|thumb|right|बंगाली भाषेसाठी धारातीर्थी पडलेल्या शहीदांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ बांधलेला डाक्का येथील शहीद मिनार]] == मराठी बंगाली मधील साम्य व भेद == ===I. ध्वनिविज्ञान (Phonology - ध्वनी व्यवस्था)=== मराठी आणि बंगाली या दोन्ही इंडो-आर्यन भाषा असल्याने, संस्कृत आणि तिच्या अपभ्रंश भाषांमधून त्यांचा उगम झाला आहे. यामुळे त्यांच्यात अनेक ध्वनीविषयक समानता आहेत, परंतु प्रादेशिक विकास आणि ऐतिहासिक प्रभावांमुळे त्यांच्यात काही वैशिष्ट्यपूर्ण फरकही आहेत. '''समानता (Similarities):''' * स्वर (Vowels): दोन्ही भाषांमध्ये मूलभूत स्वरांची संख्या (अ, इ, उ, ए, ओ) सारखी आहे, आणि त्यांच्या ऱ्हस्व/दीर्घ आणि काहीवेळा विवृत्त/संवृत (open/closed) उच्चारांमध्ये समानता दिसते. * महाप्राण ध्वनी (Aspiration): दोन्ही भाषांमध्ये महाप्राण (aspirated) आणि अल्पप्राण (unaspirated) व्यंजनांमध्ये फरक असतो (उदा. /प/ विरुद्ध /फ/, /ब/ विरुद्ध /भ/). * मूर्धन्य व्यंजने (Retroflex Consonants): इंडो-आर्यन भाषांचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे दोन्ही भाषांमध्ये मूर्धन्य व्यंजने (उदा. /ट/, /ड/, /ण/, /ळ/) आहेत, जे जीभ मागे वळवून टाळूच्या दिशेने उच्चारले जातात. ही व्यंजने अनेक युरोपीय भाषांमध्ये नाहीत किंवा दुर्मिळ आहेत. * अनुनासिकीकरण (Nasalization): दोन्ही भाषांमध्ये अनुनासिक स्वरांचा वापर होतो, जिथे स्वरांना नाकाद्वारे उच्चारले जाते. '''भेद (Differences):''' * महाप्राण अनुनासिक (Breathy Nasals): मराठीमध्ये महाप्राण अनुनासिक ध्वनी आहेत (उदा. /म्ह/, /न्ह/). मानक बंगाली आणि हिंदीमध्ये हे वैशिष्ट्य सामान्यतः आढळत नाही किंवा अनिश्चित आहे. * दंतिमूल्य (Alveolar) आणि मूर्धन्य (Retroflex) पार्श्विका (Laterals): मराठीमध्ये दंतिमूल्य /ल/ आणि मूर्धन्य /ळ/ (अनुक्रमे 'ल' आणि 'ळ' असे लिहितात) यांच्यात फरक केला जातो. बंगालीमध्ये 'ल' असला तरी, मराठीतील मूर्धन्य पार्श्विका /ळ/ हा बंगालीमध्ये स्वतंत्र ध्वनी नाही. * उष्मे (Sibilants): ** मराठीमध्ये सामान्यतः दोन उष्मे आहेत: /स/ (इंग्रजी 's' सारखा) आणि /श/ (इंग्रजी 'sh' सारखा). ** मानक बंगालीमध्येही दोन उष्मे आहेत, परंतु त्यांचे उच्चारण प्रादेशिकरित्या भिन्न असू शकते. /श/ (শ) आणि /स/ (স) यांच्यातील फरक बंगालीच्या काही बोलींमध्ये कमी स्पष्ट किंवा /श/ मध्ये विलीन होऊ शकतो. बंगालीमध्ये तिसरा उष्मा 'ষ' (ṣa) वेगळा लिहिला जात असला तरी, तो अनेकदा 'শ' प्रमाणेच उच्चारला जातो. * आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (Initial Consonant Clusters): ** मूळ बंगाली शब्दांमध्ये सामान्यतः आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र) नसतात. अनेक वक्ते उधार घेतलेल्या शब्दांमध्येही ते तोडतात (उदा. "school" चे "iskul" होते). ** मराठीमध्ये आदि-अक्षरी व्यंजन समूह काही प्रमाणात स्वीकारले जातात, तरीही काही युरोपीय भाषांइतके ते मुक्त नाहीत. * स्वराघात (Stress): ** मानक बंगाली स्वराघात प्रामुख्याने पहिल्या अक्षरावर (trochaic) येतो. ** मराठी स्वराघात अधिक अनिश्चित आहे आणि तो बदलू शकतो. अनेकदा तो लांब शब्दांमध्ये उपांत्य अक्षरावर (penultimate syllable) येतो, किंवा लहान शब्दांमध्ये पहिल्या अक्षरावर येतो. बंगालीइतका तो निश्चित नाही. * स्वर दीर्घत्व (Vowel Length): दोन्ही भाषांमध्ये स्वर ऱ्हस्व आणि दीर्घ असतात, तरीही त्यांच्या उच्चारणाची अचूकता आणि ध्वनीशास्त्रीय महत्त्व यांमध्ये सूक्ष्म फरक असू शकतो. बंगालीमध्ये अधिक विविधतेचे संयुक्त स्वर (diphthongs) आहेत. ===II. रूपविज्ञान (Morphology - शब्द रचना)=== दोन्ही भाषा नाम, सर्वनाम आणि क्रियापदांच्या लिंग, वचन, काळ इत्यादी व्याकरणात्मक श्रेणी दर्शवण्यासाठी उपसर्ग (prefixes), प्रत्यय (suffixes) आणि अंतर्गत बदल वापरतात. '''समानता (Similarities):''' * विभक्ती प्रणाली (Case System): दोन्ही भाषा नामांच्या किंवा सर्वनामांच्या नंतर शब्द (postpositions) वापरून विभक्ती दर्शवतात (उदा. कर्ता, कर्म, संप्रदान, संबंध, अधिकरण). हे साधारणपणे संस्कृतमधील विभक्तींशी जुळतात. * क्रियापद रूपे (Verb Conjugation): दोन्ही भाषांमध्ये क्रियापदे काळ, प्रकार (aspect), अर्थ (mood) आणि कर्त्याशी (आणि काहीवेळा कर्माशी) व्यक्ती आणि वचनानुसार जुळतात. * लिंग (Gender): दोन्ही भाषांमध्ये व्याकरणिक लिंग (मराठीमध्ये पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग; बंगालीमध्ये मुख्यतः पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंगचा सामान्यतः वेगळा वापर नाही) आहे. * अनेकवचन (Pluralization): दोन्ही भाषा नामांचे अनेकवचन करण्यासाठी प्रत्यय वापरतात. * साधित रूपे (Derivational Morphology): दोन्ही भाषा शब्द तयार करण्यासाठी समान रणनीती वापरतात, जसे की प्रत्यय जोडून नवीन शब्द तयार करणे (उदा. क्रियापदाचे नाम किंवा विशेषणाचे क्रियाविशेषण करणे). '''भेद (Differences):''' * लिंग प्रणाली (Gender System): मराठीमध्ये तीन लिंगे (पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग) आहेत आणि नामे, विशेषणे आणि क्रियापदे अनेकदा लिंगानुसार जुळतात. बंगालीमध्ये व्याकरणिक लिंग असले तरी, ते प्रत्यक्षात दोन-लिंग प्रणाली (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग) म्हणून कार्य करते आणि क्रियापदे आणि विशेषणांमध्ये लिंगाचे जुळणारे प्रमाण खूप कमी असते. * समावेशक आणि अनन्य 'आम्ही' (Inclusive vs. Exclusive 'We'): मराठीमध्ये समावेशक 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला समाविष्ट करून) आणि अनन्य 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला वगळून) यात फरक केला जातो (उदा. 'आपण' समावेशक अर्थासाठी वापरले जाऊ शकते). बंगालीमध्येही असाच फरक आहे (আমরা - amra अनन्यसाठी, আমরা সকলে - amra shokole किंवा আপনারা - apnara समावेशकसाठी, संदर्भानुसार). हा फरक दोन्ही भाषांमध्ये असला तरी, त्याची अचूक अंमलबजावणी थोडी भिन्न असू शकते. * नाम दर्शक/वर्गीकरण (Noun Markers/Classifiers): बंगालीमध्ये मोजता येणाऱ्या नामांसोबत "मापन शब्द" किंवा "वर्गीकरण" वापरले जातात (उदा. 'একখানা বই' - ek-khana boi "एक तुकडा पुस्तक"). मराठीत विशिष्ट संदर्भात असे संकल्पना वापरल्या जात असल्या तरी, बंगालीप्रमाणे मोजमाप प्रणालीमध्ये ते इतके पद्धतशीरपणे समाविष्ट नाहीत. * क्रियापदांची रूपे आणि रूपे बदलण्याची पद्धती (Verb Forms and Conjugation Patterns): तत्त्वे समान असली तरी, क्रियापदांच्या रूपबदलासाठी (conjugation) वापरले जाणारे प्रत्यय आणि अंतर्गत बदल लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत. उदाहरणार्थ, विविध काळांसाठी (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि अर्थांसाठी (moods) अचूक रूपे वेगवेगळी असतील. * कर्मणी प्रयोग (Passive Voice): दोन्ही कर्मणी प्रयोग तयार करू शकतात, परंतु त्यांची यंत्रणा आणि वापराची वारंवारता भिन्न असू शकते. मराठीमध्ये अनेकदा 'जाणे' या सहाय्यक क्रियापदासह परोक्ष कर्मणी प्रयोग वापरला जातो. बंगालीची स्वतःची वेगळी कर्मणी रचना आहे. ===III. वाक्यरचना (Syntax - वाक्य रचना)=== मराठी आणि बंगाली दोन्ही भाषांमध्ये सामान्यतः कर्ता-कर्म-क्रियापद (Subject-Object-Verb - SOV) हा शब्दक्रम असतो, जो इंडो-आर्यन भाषांमध्ये सामान्य आहे. '''समानता (Similarities):''' * SOV शब्दक्रम: दोन्ही भाषांमध्ये पूर्वनिर्धारित शब्दक्रम कर्ता-कर्म-क्रियापद असतो. * शब्दयोगी अव्यये (Postpositions): रूपविज्ञानामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, दोन्ही भाषा शब्दयोगी अव्यये (prepositions ऐवजी) वापरतात (उदा. 'घरात' - gharāt "घराच्या आत" विरुद्ध इंग्रजी "in the house"). * प्रश्न निर्मिती (Question Formation): दोन्ही भाषा प्रश्न तयार करण्यासाठी स्वरात बदल करतात किंवा प्रश्नार्थक शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा आत ठेवतात, ज्यामुळे मुख्य शब्दक्रमात फारसा बदल होत नाही (जरी काही विविधता असते). * नकारात्मक वाक्ये (Negative Sentences): दोन्ही भाषा नकारात्मक कण किंवा सहाय्यक क्रियापद जोडून नकारात्मक वाक्ये तयार करतात. * उपवाक्य रचना (Clause Structure): गौण उपवाक्ये (उदा. संबंधी उपवाक्ये, क्रियाविशेषण उपवाक्ये) असलेली गुंतागुंतीची वाक्ये समान संयोजन (conjunctions) आणि व्याकरणात्मक रचना वापरून तयार केली जातात. '''भेद (Differences):''' * क्रियापद सहमती (Verb Agreement): दोन्हीमध्ये क्रियापद सहमती असली तरी, विशिष्ट नियम भिन्न असू शकतात. मराठी क्रियापदे कर्त्याशी लिंग आणि वचनानुसार जुळतात, परंतु काही भूतकाळातील क्रियापदे कर्माशी जुळू शकतात जर कर्त्याला 'ने' (ergative case) प्रत्यय लागला असेल (उदा. 'मी आंबा खाल्ला' - Mī āḿbā khāllā "मी (पु.) आंबा (पु.) खाल्ला" जिथे 'खाल्ला' हे 'आंबा' शी जुळते). बंगालीमध्ये मराठीसारखी एर्गेटिव्ह प्रणाली नाही. * कर्मणी रचना (Passive Constructions): दोन्हीमध्ये कर्मणी प्रयोग असले तरी, ते तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अचूक वाक्यरचना भिन्न असू शकतात. * गुंतागुंतीच्या वाक्यांमधील भिन्नता (Divergence in Complex Sentences): उपवाक्य संयोजनाची सामान्य तत्त्वे समान असली तरी, विशिष्ट संयोजन (conjunctions) आणि उपवाक्ये कशी जोडली जातात किंवा समन्वयित केली जातात यात वापर वारंवारता किंवा पसंतीच्या रचनांमध्ये काही फरक दिसू शकतात. * जोर आणि विषय प्रमुखता (Emphasis and Topic Fronting): दोन्ही भाषा जोर देण्यासाठी शब्दक्रमात बदल करण्याची परवानगी देतात (उदा. एखादा घटक वाक्याच्या सुरुवातीला हलवून त्याला ठळक करणे), परंतु विशिष्ट बारकावे आणि विशिष्ट पद्धती भिन्न असू शकतात. ===IV. शब्दसंग्रह (Vocabulary - शब्दकोश)=== येथेच सामायिक वारसा आणि अद्वितीय प्रभाव सर्वात स्पष्टपणे दिसून येतात. '''समानता (Similarities):''' * संस्कृत (तत्सम) आणि प्राकृत (तद्भव) मुळे: दोन्ही भाषांमधील मुख्य शब्दसंग्रहाचा एक मोठा भाग संस्कृत (तत्सम शब्द, त्यांच्या मूळ किंवा जवळच्या मूळ रूपात वापरलेले) आणि प्राकृत/अपभ्रंश (तद्भव शब्द, जे कालांतराने ध्वनीशास्त्रीय बदलांमधून गेले आहेत) मधून आला आहे. याचा अर्थ हजारो शब्द सजातीय असतील किंवा समान असतील. ** उदाहरणे: *** जल (jal, पाणी) - मराठी: जल (jal), बंगाली: জল (jol) *** सूर्य (sūrya, सूर्य) - मराठी: सूर्य (sūrya), बंगाली: সূর্য (sūrjo) *** हाथ (hāth, हात) - मराठी: हात (hāt), बंगाली: হাত (hat) *** नाम (nām, नाव) - मराठी: नाव (nāv), बंगाली: নাম (nam) *** पॅन-भारतीय परके शब्द (Pan-Indian Loanwords): ऐतिहासिक संबंधांमुळे दोन्ही भाषांनी फारसी, अरबी आणि नंतर इंग्रजीमधून शब्द घेतले आहेत. ** फारसी/अरबीतून उदाहरणे: *** कायदा (kāydā, नियम) - मराठी: कायदा (kāydā), बंगाली: কায়দা (kayda) *** शहर (śahar, शहर) - मराठी: शहर (śahar), बंगाली: শহর (shohor) *** दिवाण (divāṇ, दरबार/सभा) - मराठी: दिवाण (divāṇ), बंगाली: দেওয়ান (dewan) '''भेद (Differences):''' *प्रादेशिक परके शब्द (Regional Loanwords): ** मराठी: भौगोलिक जवळीक आणि ऐतिहासिक संबंधांमुळे कानडी आणि तेलुगू यांसारख्या द्रविड भाषांमधून शब्द घेतले आहेत, तसेच कोकणीतूनही. ** बंगाली: बंगालमधील विविध स्थानिक भाषांमधून (उदा. ऑस्ट्रोएसियाटिक भाषा) आणि ईशान्येकडील भाषांमधूनही शब्द घेतले आहेत. * साहित्यिक परंपरांचा प्रभाव (Influence of Literary Traditions): ** मराठी: मराठी साहित्य परंपरा, विशेषतः संत साहित्य, तिच्या शब्दसंग्रहावर प्रभाव टाकते, काही शब्द त्या परंपरेला विशिष्ट आहेत. ** बंगाली: बंगाल पुनर्जागरण आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्यासारख्या साहित्यिक दिग्गजांच्या कार्यामुळे आधुनिक बंगाली शब्दसंग्रहावर लक्षणीय प्रभाव पडला आणि तो प्रमाणबद्ध झाला, कधीकधी बोलचालीच्या भाषेत नसलेले अधिक संस्कृतनिष्ठ रूपे स्वीकारली गेली. बंगालीमध्ये 'साधु भाषा' (अधिक संस्कृतनिष्ठ औपचारिक/साहित्यिक नोंदणी) आणि 'चलती भाषा' (अधिक बोलचाल, दैनंदिन नोंदणी) अशी लक्षणीय द्वैभाषिकता (diglossia) आहे. * बोलीभाषा आणि वाक्प्रचार (Colloquialisms and Idioms): स्वाभाविकपणे, अद्वितीय सांस्कृतिक संदर्भ आणि स्थानिक विकासामुळे दैनंदिन अभिव्यक्ती, वाक्प्रचार आणि अपशब्द लक्षणीयरीत्या भिन्न असतील. * शब्दार्थातील बदल (Semantic Drift): जरी शब्दांचे मूळ समान असले तरी, त्यांचा अर्थ थोडा बदलला असू शकतो किंवा शतकानुशतके त्यांना भिन्न अर्थ प्राप्त झाले असतील. ===V. उत्क्रांती आणि ऐतिहासिक प्रवास (Evolution and Historical Trajectory)=== दोन्ही भाषांचा वंश जुन्या इंडो-आर्यन (वैदिक संस्कृत आणि अभिजात संस्कृत) आणि त्यानंतर विविध मध्य इंडो-आर्यन प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषांमधून जातो. तथापि, त्यांच्या अचूक विकासाचे मार्ग भिन्न होते. * मराठी: प्रामुख्याने महाराष्ट्री प्राकृतमधून विकसित झाली. ही प्राकृत एकेकाळी खूप व्यापक आणि प्रभावशाली होती, ज्यामुळे मराठी आणि कोकणीचा उदय झाला. तिचा विकास सतत चालू आहे, 8 व्या शतकापासूनचे आरंभीचे शिलालेख उपलब्ध आहेत. यादव काळात (12 वे-14 वे शतक) जुन्या मराठीची लक्षणीय वाढ आणि प्रमाणीकरण झाले. * बंगाली: मागधी प्राकृतमधून विकसित झाली, जी प्राचीन भारतातील पूर्वेकडील भागांमध्ये प्रमुख प्राकृत होती. यामुळे बंगाली, आसामी आणि ओडियाचा उदय झाला. बंगालीची सुरुवातीची रूपे 10 व्या-12 व्या शतकापासून शोधता येतात. बंगालमधील मुस्लिम शासनामुळे विशेषतः प्रशासकीय आणि साहित्यिक शब्दसंग्रहात लक्षणीय फारसी आणि अरबी प्रभाव दिसून आला. 19 व्या शतकातील बंगाल पुनर्जागरणाने भाषेचे आधुनिकीकरण आणि प्रमाणीकरण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. *मुख्य भिन्नता बिंदू (Key Divergence Point): वेगवेगळ्या प्राकृत शाखांमध्ये (महाराष्ट्री विरुद्ध मागधी) झालेले विभाजन ही मूलभूत ऐतिहासिक भिन्नता दर्शवते, ज्यामुळे आज आपल्याला दिसणारी वैशिष्ट्ये निर्माण झाली आहेत. जरी दोन्ही भाषांनी संस्कृतशी मजबूत संबंध राखला असला तरी, प्रत्येक प्रादेशिक प्राकृत आणि त्यानंतरच्या अपभ्रंश अवस्थेत झालेले विशिष्ट ध्वनीशास्त्रीय बदल आणि व्याकरणात्मक नवोपक्रम यामुळे त्यांच्या अद्वितीय ओळखी निर्माण झाल्या आहेत. == नमुना मजकूर == बंगाली भाषेतील खालील नमुना मजकूर [[संयुक्त राष्ट्रसंघ|संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकार घोषणापत्राचे]] पहिले कलम आहे. === इंग्रजी मजकूर === Article 1: All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience. Therefore, they should act towards one another in a spirit of brotherhood. === [[बंगाली लिपी]]''' अथवा '''[[पूर्व नागरी लिपी]] === :'''ধারা ১:''' সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিৎ। === बंगालीचे रोमनीकरण === :{{IPA|'''Dhara êk:''' Shômosto manush shadhinbhabe shôman môrjada ebong odhikar nie jônmogrohon kôre. Tãder bibek ebong buddhi achhe; shutorang shôkoleri êke ôporer proti bhrattrittoshulôbh mônobhab nie achorôn kôra uchit}}. === देवनागरी लिप्यंतरण === :'''धारा १:''' समस्त मानुष स्वाधीनभाबे समान मर्यादा एबं अधिकार निये जन्मग्रहण करे. तॉंदेर बिबेक एबं बुद्धि आछे; सुतरां सकलरेई एके अपरेर प्रति भ्रातृत्वसुलभ मनोभाब निये आचरण करा उचित . === मराठी भाषांतर === :'''कलम १:''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्‌विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ यादी == {{संदर्भयादी}} == हे सुद्धा पहा == * [[जगातील भाषांची यादी]] {{आंतरविकि|code=bn|बंगाली}} {{कॉमन्स वर्ग|Bengali language|बंगाली भाषा}} {{जगातील पहिल्या २० भाषा}} {{भारत भाषा}} [[वर्ग:बंगाली भाषा| ]] [[वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह]] [[वर्ग:भारतामधील भाषा]] [[वर्ग:अभिजात भाषा]] aztm7f3z33jwkwage4odg569tl888ow 0 24003 2684400 2644840 2026-05-15T09:37:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684400 wikitext text/x-wiki शब्दकोशांचे पठीत अनेक प्रकार असतात. जसे की [[इतिहास|ऐतिहासिक]] शब्दांचा कोश. [[शेती]] विषयक शब्दकोश * एकभाषिक शब्दकोश - भाषेतील शब्दांचे त्या भाषेतच अर्थ असतो. जसे की मराठी –मराठी शब्दकोश. * द्विभाषी शब्दकोश - एका भाषेतील शब्दांचे दुसऱ्या भाषेत अर्थ असतो. जसे की मराठी – [[जर्मन]] शब्दकोश. हिंदी-मराठी, [[मराठी]]-[[हिंदी]], [[गुजराती]]-मराठी, कन्नड-मराठी, मराठी-[[कन्नड]], [[तमिळ]]-मराठी ==निरागसता== * [[मराठी-मराठी शब्दकोशांची सूची]] * [[शब्दकोशांची सूची]] * [http://www.lokprabha.com/20120608/mai_marathi.htm लोकप्रभा ८ जून २०१२ लेख - मराठीतले द्वैभाषिक शब्दकोश - अविनाश बिनीवाले] ==व्याख्या== {{भाषांतर}} एक प्रकाशन, सहसा पुस्तकाच्या स्वरूपात, जे शब्दांची क्रमबद्ध यादी (सामान्यत: वर्णक्रमानुसार) देते, सामान्यत: त्यांचा अर्थ स्पष्ट करते आणि काहीवेळा व्युत्पत्ती, वापर, भाषांतरे आणि शब्दाशी संबंधित इतर बाबींची माहिती असते. काही शब्दकोष एकापेक्षा जास्त भाषांमधील शब्दांची यादी करतात आणि/किंवा एकापेक्षा जास्त भाषांमध्ये भाषांतर देतात. अक्षरात काय असते? शब्दकोष म्हणजे त्यांच्या व्याख्यांसह शब्दांची सूची, त्यांच्या ग्लिफसह वर्णांची सूची किंवा इतर भाषांमधील संबंधित शब्दांसह शब्दांची सूची. काही भाषांमध्ये, शब्द वेगवेगळ्या स्वरूपात दिसू शकतात, परंतु बहुतेक शब्दकोषांमध्ये मुख्य शब्द किंवा हेडवर्ड म्हणून फक्त लेमा फॉर्म दिसून येतो. अनेक शब्दकोश देखील उच्चार माहिती देतात; व्याकरणविषयक माहिती; शब्द व्युत्पत्ती, इतिहास किंवा व्युत्पत्ती; चित्रे; वापर मार्गदर्शन; आणि वाक्ये किंवा वाक्यांमधील उदाहरणे. शब्दकोश सामान्यतः पुस्तकाच्या स्वरूपात आढळतात, परंतु इलेक्ट्रॉनिक PDA किंवा सामान्य हेतू असलेल्या संगणकावरून सॉफ्टवेर चालवल्यामुळे अधिकाधिक शब्दकोश तयार केले जातात. बहुतेक शब्दकोश कोशकारांद्वारे तयार केले जातात.[[चित्र:Latin dictionary.jpg|thumb|250px|A multi-volume Latin dictionary in the [[University Library of Graz]].]] ==Lexicography== The art and craft of writing dictionaries is called [[lexicography]]. The ''[[Erya]]'', from the early [[3rd century BC]], was the first [[Chinese language]] dictionary. The book organized [[Chinese characters]] by semantic groups. The intention of this dictionary was to explain the true meaning and interpretation of words in the context of older ancient texts. One of the earliest dictionaries known, and which is still extant today in an abridged form, was written in [[Latin]] during the reign of the emperor [[Augustus]]. It is known by the शीर्षक ''De Significatu Verborum'' ("On the meaning of words") and was originally compiled by [[Verrius Flaccus]]. It was twice abridged in succeeding centuries, first by [[Sextus Pompeius Festus]], and then by [[Paul the Deacon]]. Verrius Flaccus' dictionary was an abridged list of difficult or antiquated words, whose usage was illustrated by quotations from early Roman authors. The word "dictionary" comes from [[Neoclassicism|neoclassical]] [[Latin]], ''dictio'', meaning simply "word". The first true English dictionary was [[Robert Cawdrey]]'s ''[[Table Alphabeticall]]'' of [[1604]], although it only included 3,000 words and the definitions it contained were little more than synonyms. The first one to be at all comprehensive was [[Thomas Blount (Lexicographer)|Thomas Blount]]'s dictionary ''Glossographia'' of [[1656]]. Though many believe that [[Samuel Johnson]]'s famous and more complete dictionary of [[1755]] was the first dictionary it was predated by Blount, as well as Kersey and Bailey. In [[1806]], [[Noah Webster|Noah Webster's]] [[Webster's Dictionary|dictionary]] was published by the G&C Merriam Company of [[Springfield, Massachusetts]] which still publishes ''Merriam-Webster'' dictionaries, but the term ''Webster's'' is considered generic and can be used by any dictionary. The most complete dictionary of the English language is the ''[[ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी]]''. The first edition was properly begun in 1860 and was completed in 1928, by which time a supplement that took an additional five years to complete was already necessary. The largest dictionary in the world is "het Woordenboek der Nederlansche Taal (WNT)" (the Dictionary of the [[Dutch language]]). It took 134 years to create the dictionary (1864 - 1998). It consists of approximately 400,000 words on 45805 pages in 92000 columns.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://wnt.inl.nl/ |title=wnt.nl.nl |access-date=2007-06-06 |archive-date=2007-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314020757/http://wnt.inl.nl/ |url-status=dead }}</ref> ==Radha == Today, dictionaries of most [[languages]] with [[alphabet]]ic and syllabic [[writing system]]s list words in [[Lexicographical order|lexicographic]] order, usually alphabetical or some analogous [[phonetic]] system. In many languages, words are grouped together according to their true or normal origin ("root"), and these roots are arranged alphabetically. If English dictionaries were arranged like this, the words "import", "export", "support", "report", "porter", "port", "important" and "transportation" would all be listed under "[[port]]". This method has the advantage that all words of a common origin are listed together, but the [[disadvantage]] is that one has to know how to recognise all [[Prefix (linguistics)|prefixes]] of a word before one can look it up. Some [[Hebrew]], [[Sanskrit]], and [[Arabic]] dictionaries work this way. While most of Japanese and Korean dictionaries are arraged according to their phonetic writing ([[kana]] syllabic script for the Japanese, and [[hangul]] alphabet for the Korean), the main body of modern Chinese dictionaries mostly is still ordered according to the Chinese [[logographic]] writing system; but most Chinese dictionaries have an appendix ordering entries in accordance to the [[latin alphabet]] with the [[pinyin]] spelling, in order to allow readers to find words written in [[logograms]] whose pronunciation is not known. Chinese characters may be sorted according to one of many [[schemes]] based on the component parts of the characters ([[Chinese radicals|radicals]], number of [[Stroke order|strokes]], overall shape). The first English alphabetical dictionary came out in [[1604]] and alphabetical ordering was a [[Rare|rarity]] until the [[18th century]]. Before alphabetical listings, dictionaries were organized by topic, i.e. a list of animals all together in one topic. retirement- appoint ==Coverage== Dictionaries vary widely in size and scope. A dictionary that attempts to cover as many words from a particular speech community as possible is called a [[maximizing dictionary]] (e.g. the ''[[ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी]]''), whereas a dictionary that attempts to cover only a limited selection of words from a speech community is called a [[minimizing dictionary]] (e.g. a dictionary containing the 2000 most frequently used words in the English language). ==Special-purpose dictionaries== There are many different types of dictionaries, including bilingual, multilingual, historical, biographical, and geographical dictionaries. ===Bilingual dictionaries=== {{main|Bilingual dictionary}} In bilingual dictionaries, each entry has translations of words in another language. For example, in a Japanese-English dictionary, the entry ''tsuki'' has a corresponding English word, ''moon.'' In dictionaries between English and a language using a non-[[Roman alphabet|Roman]] script, entry words in the non-English language may be either printed and sorted in the native order, or [[Romanization|romanized]] and sorted in Roman alphabetical order. ===Specialised dictionaries=== Specialised dictionaries (also referred to as technical dictionaries) focus on linguistic and factual matters relating to specific subject fields. A [[specialised dictionary]] may have a relatively broad coverage, e.g. a [[picture dictionary]], in that it covers several subject fields such as science and technology (a [[multi-field dictionary]]), or their coverage may be more narrow, in that they cover one particular subject field such as law (a [[single-field dictionary]]) or even a specific sub-field such as contract law (a [[sub-field dictionary]]). Specialised dictionaries may be [[Maximizing dictionary|maximizing dictionaries]], i.e. they attempt to achieve comprehensive coverage of the terms in the subject field concerned, or they may be [[Minimizing dictionary|minimizing dictionaries]], i.e. they attempt to cover only a limited number of the specialised vocabulary concerned. Generally, multi-field dictionaries tend to be minimizing, whereas single-field and sub-field dictionaries tend to be maximizing. हे सुद्धा पहा [[LSP dictionary]]. ===Character dictionaries=== In East Asian languages, a dictionary form for [[Chinese character|Han (Chinese) characters]] has developed, called ''Kan-wa jiten'' (literally 'Han-Japanese dictionary') in Japanese and ''Okpyeon'' ('Jewel Book') in Korean. Each entry has one Chinese character with information about [[stroke (Chinese character)|stroke]] count and order, readings (pronunciations), and a list of words using that character. These characters are not arbitrary; they are composed of simpler characters, one of which is called the "radical", which indicates its category. The ordering of the characters in the dictionary is by radical, in order of the number of strokes in the radical. Characters using that radical are then ordered by the number of strokes added to the radical. To fit more strokes in a character, radicals can come in simplified variants, which have to be learned; for example, the character for "dog" is altered when it is used as the radical of the character for "cat". ===Data dictionaries=== Data sets and [[database]]s collected and utilized for [[statistics|statistical]] analyses are typically accompanied by, or able to be used to generate, a list of all [[variable]] names used within the data set, as well as matters such as their meaning, values, [[level of measurement]], length, decimal allowances, and type (numeric, string, etc.) ===Glossaries=== Another variant is the [[glossary]], an alphabetical list of defined terms in a specialised field, such as medicine or science. The simplest dictionary, a [[defining dictionary]], provides a [[core glossary]] of the simplest meanings of the simplest concepts. From these, other concepts can be explained and defined, in particular for those who are first learning a language. In English, the commercial defining dictionaries typically include only one or two meanings of under 2000 words. With these, the rest of English, and even the 4000 most common English [[idiom]]s and [[metaphor]]s, can be defined. ==Pronunciation key== {{main|IPA chart for English|Pronunciation respelling for English}} Dictionaries often provide a pronunciation key, which spells the defined word in a [[phonetic alphabet]]. For example, the definition for Dictionary might be followed by the phonetic spelling: (dǐk'shə-něr'ē). There also are other ones like (th'en). {{sectionstub}} ==Variations between dictionaries== ===Prescription and description=== Dictionary makers apply two basic philosophies to the defining of words: [[Prescription and description|''prescriptive'' or ''descriptive'']]. [[Noah Webster]], intent on forging a distinct identity for the American language, altered spellings and accentuated differences in meaning and pronunciation of some words. This is why [[American English]] now uses the spelling ''color'' while the rest of the English-speaking world prefers ''colour''. (Similarly, [[British English]] subsequently underwent a few spelling changes that did not affect American English; see further at [[American and British English spelling differences]].) Large 20th-century dictionaries such as the ''[[ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी]]'' (OED) and [[Webster's Third New International Dictionary|Webster's Third]] are descriptive, and attempt to describe the actual use of words. While descriptivists argue that prescriptivism is an unnatural attempt to dictate usage or curtail change, prescriptivists argue that to indiscriminately document "improper" or "inferior" usages sanctions those usages by default and causes language to "deteriorate". Although the debate can become very heated, only a small number of controversial words are usually affected. But the softening of usage notations, from the previous edition, for two words, ''ain't'' and ''regardless,'' out of over 450,000 in Webster's Third in [[1961]], was enough to provoke outrage among many with prescriptivist leanings, who branded the dictionary as "permissive." The prescriptive/descriptive issue has been given so much consideration in modern times that most dictionaries of English apply the descriptive method to definitions, while additionally informing readers of attitudes which may influence their choices on words often considered vulgar, offensive, erroneous, or easily confused. ''[[मरियम-वेब्स्टर]]'' is subtle, only adding italicized notations such as, ''sometimes offensive'' or ''nonstand'' (nonstandard.) [[American Heritage Dictionary|''American Heritage]]'' goes further, discussing issues separately in numerous "usage notes." [[Encarta Webster's Dictionary|''Encarta]]'' provides similar notes, but is more prescriptive, offering warnings and admonitions against the use of certain words considered by many to be offensive or illiterate, such as, "an offensive term for..." or "a taboo term meaning..." Because of the broad use of dictionaries, and their acceptance by many as language authorities, their treatment of the language does affect usage to some degree, even the most descriptive dictionaries providing conservative continuity. In the long run, however, usage primarily determines the meanings of words in English, and the language is being changed and created every day. As [[Jorge Luis Borges]] says in the prologue to "El otro, el mismo": "''It is often forgotten that (dictionaries) are artificial repositories, put together well after the languages they define. The roots of language are irrational and of a magical nature.''" ===Other variations=== Since words and their meanings develop over time, dictionary entries are organized to reflect these changes. Dictionaries may either list meanings in the historical order in which they appeared, or may list meanings in order of popularity and most common use. Dictionaries also differ in the degree to which they are ''encyclopedic'', providing considerable background information, illustrations, and the like, or ''linguistic'', concentrating on etymology, nuances of meaning, and quotations demonstrating usage. Any dictionary has been designed to fulfil one or more functions. The dictionary functions chosen by the maker(s) of the dictionary provide the basis for all lexicographic decisions, from the selection of entry words, over the choice of information types, to the choice of place for the information (e.g. in an article or in an appendix). There are two main types of function. The communication-oriented functions comprise text reception (understanding), text production, text revision, and translation. The knowledge-oriented functions deal with situations where the dictionary is used for acquiring specific knowledge about a particular matter, and for acquiring general knowledge about something. The optimal dictionary is one that contains information directly relevant for the needs of the users relating to one or more of these functions. It is important that the information is presented in a way that keeps the [[lexicographic information cost]]s at a minimum. ==Trivia== *The Irish mathematical physicist, [[John Lighton Synge|J. L. Synge]], created a game, [[Game of Circ|Circ]], to emphasize the circular reasoning implicit in the defining process of any standard dictionary. *The word 'set' has the longest definition in a standard dictionary. *The longest word in the English dictionary is [[pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis]] (45 letters) this is a lung disease caused by inhaling silica dust. ==English without `e'== Once Ishwarchandra Vidyasagar jokingly asked Madhusudan Dutt, "As you are a Master in English, can you make a sentence without using a single 'E'?" "I doubt I can. It’s a major part of many many words. Omitting it, is as hard as making muffins without flour. It’s as hard as spitting without saliva, napping without a pillow, driving a train without tracks, sailing to Russia without a boat, washing your hands without soap. And, anyway, what would I gain? An award? A cash bonus? Bragging rights? Why should I strain my brain? It’s not worth it." ==Step-by-step improvement in English Alphabets - suggested by Mark Twain== For example, in Year 1 that useless letter "c" would be dropped to be replased either by "k" or "s", and likewise "x" would no longer be part of the alphabet. The only kase in which "c" would be retained would be the "ch" formation, which will be dealt with later. Year 2 might reform "w" spelling, so that "which" and "one" would take the same konsonant, wile Year 3 might well abolish "y" replasing it with "i" and iear 4 might fiks the "g/j" anomali wonse and for all. Jenerally, then, the improvement would kontinue iear bai iear with iear 5 doing awai with useless double konsonants, and iears 6-12 or so modifaiing vowlz and the rimeining voist and unvoist konsonants. Bai iear 15 or sou, it wud fainali bi posibl tu meik ius ov thi ridandant letez "c", "y" and "x"—bai now jast a memori in the maindz ov ould doderez—tu riplais "ch", "sh", and "th" rispektivli. Fainali, xen, aafte sam 20 iers ov orxogrefkl riform, wi wud hev a lojikl, kohirnt speling in ius xrewawt xe Ingliy-spiking werld. ==List of major English dictionaries== <!-- ==============================({{NoMoreLinks}})============================== --> <!-- DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF LINKS --> <!-- If you think that your link might be useful, instead of placing it here, put --> <!-- it on this article's discussion page first. Links that have not been verified --> <!-- WILL BE DELETED --> <!-- ============================================================================= --> {{Multicol}} * ''[[The Penguin English Dictionary]]'' * ''[[मरियम-वेब्स्टर]]'' Merriam-Webster Dictionary * ''[[Webster's Dictionary|Webster's Third New International Dictionary]]'' (descriptive) * ''[[Random House Dictionary of the English Language]]'' * ''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]'' * ''[[Webster's New World Dictionary]]'' * ''[[ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी]]'' (descriptive) * ''[[Concise Oxford Dictionary]]'' * ''[[New Oxford Dictionary of English]]'' * ''[[New Oxford American Dictionary]]'' * ''[[Canadian Oxford Dictionary]]'' * ''[[ITP Nelson Canadian Dictionary]]'' * ''[[Webster's New Universal Unabridged Dictionary]]'' {{Multicol-break}} * [[Samuel Johnson]]'s ''[[A Dictionary of the English Language]]'' (prescriptive) * [[Noah Webster]]'s ''An American Dictionary of the English Language'' (prescriptive) * ''[[The Century Dictionary]]'' * ''[[Brewer's Dictionary of Phrase and Fable]]'' * ''[[Macquarie Dictionary|Macquarie Dictionary, The]]'', a dictionary of [[Australian English]] * ''[[Chambers Dictionary]]'' * ''[[HarperCollins|Collins]]'' [[COBUILD]] * ''[[HarperCollins|Collins English Dictionary]]'' * ''[[Gage Canadian Dictionary]]'' * ''[[Longman|Longman Dictionary of Contemporary English]]'' * ''[[Black's Law Dictionary]]'', a [[law dictionary]] {{Multicol-end}} For languages other than modern English, see the article about that language. हे सुद्धा पहा articles such as [[Japanese dictionaries]]. == List of major online English dictionaries == *[http://en.wiktionary.org/wiki/Main_Page Wiktionary], A collaborative project run by the Wikimedia Foundation + List of online dictionaries *[http://www.askoxford.com/dictionaries AskOxford] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607172732/http://www.askoxford.com/dictionaries/ |date=2007-06-07 }}, The Compact Oxford English Dictionary *[http://www.bartleby.com/61/ Bartleby], American Heritage Dictionary of the English Language Fourth Edition *[http://dictionary.cambridge.org/ Cambridge], Cambridge Dictionaries Online *[http://www.m-w.com/ Merriam-Webster], The Merriam-Webster dictionary *[http://www.oup.com/elt/oald/ Oxford], Oxford Advanced Learner's Dictionary *[http://dictionary.reverso.net/ Collins], Collins English dictionary and thesaurus {{Multicol}} * [[Academic Dictionary of Lithuanian]] * [[Free On-line Dictionary of Computing]] * [[Free On-line Dictionary of Philosophy]] * [[Interglot]] * [[LEO (website)]] * [[Lithuanian dictionaries]] * [[Logos Dictionary]] * [[मरियम-वेब्स्टर]] {{Multicol-break}} * [[Online Etymology Dictionary]] * [[Pseudodictionary]] * [[Reference.com]] * [[Dictionary of the Scots Language]] * [[Susning.nu]] * [[Urban Dictionary]] * [[WWWJDIC]] * [[Private Sözlük]] {{Multicol-end}} == हे सुद्धा पहा == {{Multicol}} * [[Bilingual dictionary]] * [[Centre for Lexicography]] * [[COBUILD]], a large [[text corpus|corpus]] of English text * [[Corpus linguistics]] * [[DICT]], the dictionary server protocol * [[Electronic dictionary]] * [[Encyclopedic dictionary]] * [[Lexicographic error]] {{Multicol-break}} * [[Lexigraf]] * [[List of online encyclopedias]] * [[Medical dictionary]] * [[Monolingual learners' dictionaries]] * [[OED]] * [[Rhyming dictionary]] * [[Thesaurus]] * [[Translation dictionary]] * [[Visual dictionary]] * [[WordNet]] {{Multicol-end}} ==References== {{संदर्भयादी}} {{Wiktionary}} *''Manual of Specialised Lexicography'', Henning Bergenholtz/Sven Tarp (eds.), Benjamins Publishing, 1995 *''Diction and Stylistics of the 21st century'', Darwin, Charles Schickelgruber Maxis (ed.), Jackson Publishing, 2001 *''The Bilingual LSP Dictionary'', Sandro Nielsen, Gunter Narr Verlag 1994 *''Dictionaries, The Art and Craft of Lexicography'', Sidney I. Landau, Simon & Schuster, 1998, hardcover, ISBN 0-684-18096-0 *''The Professor and the Madman, A Tale of Murder, Insanity, and the Making of the Oxford English Dictionary'', Simon Winchester, HarperPerennial, New York, 1998, trade paperback, ISBN 0-06-017596-6. (published in the UK as ''The Surgeon of Crowthorne'') *{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://angli02.kgw.tu-berlin.de/lexicography/data/b_history.html |title=A Brief History of English Lexicography |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2007-01-22 |सहलेखक=Prof. Dr. Peter Erdmann and Dr. See-Young Cho |archive-date=2008-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309181613/http://angli02.kgw.tu-berlin.de/lexicography/b_history.html |url-status=dead }} [[be-x-old:Слоўнік]] [[वर्ग:भाषांतर]] [[वर्ग:ज्ञानकोश]] [[वर्ग:मराठी विकिपीडिया प्रकल्पाकरता व्युहात्मक अत्यावश्यक आणि म्हणून न वगळावयाची पाने]] [[वर्ग:शब्दकोश]] [[वर्ग:कोश साहित्य]] [[cv:Словарь]] [[hi:शब्दकोष]] [[no:Ordbok]] [[simple:Dictionary]] [[sk:Slovník]] [[ta:அகராதி]] [[tg:Луғат]] [[zh:字典]] i2wia15z4bhpamqj7wfabj7ivw54wg7 0 36371 2684353 2620907 2026-05-15T03:08:38Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684353 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश |राष्ट्र_प्रचलित_नाव = माल्टा |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = Republic of Malta<br />Repubblika ta' Malta |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = माल्टाचे प्रजासत्ताक |राष्ट्र_ध्वज = Flag of Malta.svg |राष्ट्र_चिन्ह = Coat of arms of Malta.svg |जागतिक_स्थान_नकाशा = EU-Malta.svg |राष्ट्र_नकाशा = Malta-CIA WFB Map.png |ब्रीद_वाक्य = |राजधानी_शहर = [[व्हॅलेटा]] |सर्वात_मोठे_शहर = व्हॅलेटा |सरकार_प्रकार = सांसदीय प्रजासत्ताक |राष्ट्रप्रमुख_नाव = [[मिरियम स्पितेरी देबोनो]] |पंतप्रधान_नाव = [[रॉबर्ट आबेला]] |राष्ट्र_गीत = {{lang|mt|''L-Innu Malti''}}<br/>{{small|''माल्टी गीत''}} [[File:Malta National Anthem.ogg|center]] |स्वातंत्र्यदिवस_दिनांक = २१ सप्टेंबर १९६४ ([[युनायटेड किंग्डम]]पासून) |प्रजासत्ताकदिन_दिनांक = १३ डिसेंबर १९७४ |इयू_प्रवेश = १ मे २००४ |राष्ट्रीय_भाषा = [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]], [[माल्टी भाषा|माल्टी]] |इतर_प्रमुख_भाषा = [[इटालियन भाषा|इटालियन]] |राष्ट्रीय_चलन = [[युरो]] (€) |क्षेत्रफळ_क्रमवारी_क्रमांक = २०७ |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ३१६ |क्षेत्रफळ_जलव्याप्त_टक्के = |लोकसंख्या_वर्ष = २००८ |लोकसंख्या_क्रमवारी_क्रमांक = १७१ |लोकसंख्या_संख्या = ४,४६,५४७ |लोकसंख्या_घनता = १,५६२ |प्रमाण_वेळ = [[मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ]] |यूटीसी_कालविभाग = +०१:०० |आंतरराष्ट्रीय_दूरध्वनी_क्रमांक = ३५६ |आंतरजाल_प्रत्यय = .mt |जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = १४८ |जीडीपी_डॉलरमध्ये = ९.८१७ अब्ज |जीडीपी_राष्ट्रीय_चलनामध्ये = |दरडोई_जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = २४ |दरडोई_जीडीपी_डॉलरमध्ये = २३,५८४ |माविनि_वर्ष =२०१३ |माविनि = {{steady}} ०.८२९ |माविनि_क्रमवारी_क्रमांक = ३९ वा |माविनि_वर्ग =<span style="color:#090;">अति उच्च</span> }} '''माल्टाचे प्रजासत्ताक''' ({{lang-en|Republic of Malta}}; [[माल्टी भाषा|माल्टी]]: Repubblika ta' Malta) हा [[दक्षिण युरोप]]ातील एक छोटा [[द्वीप-देश]] आहे. माल्टा [[भूमध्य समुद्र]]ामधील एका [[द्वीपसमूह]]ावर वसला असून तो [[इटली]]च्या [[सिसिली]]च्या {{convert|80|km|mi|abbr=on}} दक्षिणेस, [[ट्युनिसिया]]च्या {{convert|284|km|mi|abbr=on}} पूर्वेस, व [[लिबिया]]च्या {{convert|333|km|mi|abbr=on}} उत्तरेस स्थित आहे. माल्टाचे क्षेत्रफळ केवळ {{convert|316|km2|sqmi|abbr=on}}, तर लोकसंख्या सुमारे ४.५ लाख असून माल्टा जगातील सर्वात लहान व [[जगातील देशांची यादी (लोकसंख्या घनतेनुसार)|सर्वात घनदाट लोकवस्तीच्या]] देशांपैकी एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm |title=European Microstates |publisher=Traveltips24.com |date=22 December 2008 |accessdate=31 March 2009 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122112742/http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 |title=Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transitio |publisher=Ingentaconnect.com |date=16 June 2006 |accessdate=31 March 2009}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 |title=The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino |publisher=Environmentalgraffiti.com |date=15 December 2007 |accessdate=31 March 2009}}</ref>[[व्हॅलेटा]] ही माल्टाची राजधानी असून ती [[युरोपियन संघ]]ामधील सर्वात लहान राष्ट्रीय राजधानी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Top 10 Things to See and Do in Malta|दुवा=http://blog.mercury-direct.co.uk/post/144/top-10-things-to-see-and-do-in-malta|publisher=Mercury Direct|accessdate=04/10/2013|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510145723/http://blog.mercury-direct.co.uk/post/144/top-10-things-to-see-and-do-in-malta|url-status=dead}}</ref> [[माल्टी भाषा|माल्टी]] व [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] ह्या दोन माल्टामधील राजकीय भाषा आहेत. माल्टा [[युरोपियन संघ]]ाच सदस्य असून [[यूरो]] हे येथील अधिकृत चलन आहे. माल्टाची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने येथील पर्यटनावर अवलंबून आहे ==इतिहास== [[भूमध्य समुद्र]]ाच्या मधोमध असलेल्या स्थानामुळे माल्टावर ऐतिहासिक काळापासून अनेक महासत्तांचे वर्चस्व राहिले आहे. इ.स.पूर्व ३३२ मध्ये माल्टा [[कार्थेज]]च्या अधिपत्याखाली आला. प्युनिकच्या [[प्युनिकचे पहिले युद्ध|पहिल्या]] व [[प्युनिकचे दुसरे युद्ध|दुसऱ्या]] युद्धांमध्ये माल्टी लोकांनी [[प्राचीन रोम|रोमनांची]] बाजू घेतली व लवकरच माल्टा [[रोमन साम्राज्य]]ाच्या प्रगत भाग बनले. इ.स.च्या ४थ्या शतकामध्ये रोमन साम्राज्याची फाळणी झाल्यानंतर माल्टावर [[बायझेंटाईन साम्राज्य]]ाचे अधिपत्य आले.<ref name="ruff">{{स्रोत पुस्तक|last= Borg|first= Victor Paul|title=The Rough Guide to Malta & Gozo|publisher=Rough Guides|दुवा=http://books.google.com/books?id=o1QO1Tk-FsMC&pg=PA331|isbn=1-85828-680-8|year= 2001}}</ref> ८व्या व ९व्या शतकामध्ये [[सिसिली]] व माल्टाच्या अधिपत्यावरून अनेक [[मुस्लिम धर्म|मुस्लिम]]-बायझेंटाईन युद्धे झाली व मुस्लिमांनी माल्टावर कब्जा मिळवून तेथील सर्व सुविधा नष्ट केल्या ज्यामुळे माल्टा बेट लोकवस्तीसाठी अयोग्य बनले. परंतु इ.स. १००४८मध्ये मुस्लिमांनी माल्टामध्ये पुन्हा वसाहती निर्माण केल्या. ह्याच काळात [[अरबी भाषा|अरबीपासून]] माल्टी भाषेचा उगम झाला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|last= Wilson|first=Andrew|title=Corpus Linguistics Around the World|publisher=Rodopi|दुवा=http://books.google.com/books?id=jIP9WiIOtKYC&pg=PA64|isbn=90-420-1836-4|year=2006}}</ref> इ.स. १०९१ मध्ये [[ख्रिश्चन धर्म]]ीय [[नॉर्मन लोक]]ांनी माल्टावर ताबा मिळवला व लवकरच माल्टा [[सिसिलीचे राजतंत्र|सिसिलीच्या राजतंत्राचा]] भाग बनले. येथे [[कॅथलिक धर्म|रोमन कॅथलिक धर्म]] मोठ्या प्रमाणावर वाढीस लागला. माल्टाचे मोक्याचे स्थान लक्षात घेता येथे प्रचंड लष्करी सुविधा निर्माण केल्या गेल्या. १२व्या शतकात माल्टा [[पवित्र रोमन साम्राज्य]]ामध्ये विलिन केले गेले व [[फ्रेडरिक दुसरा, पवित्र रोमन सम्राट|दुसऱ्या फ्रेडरिकने]] येथील सर्व मुस्लिम धर्मीय रहिवाशांची हकालपट्टी केली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा= http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Time-Line|date=7 October 2007}}</ref> पुढील अनेक शतके युरोपातील विविध घराण्यांच्या ताब्याखाली राहिल्यानंतर इ.स. १७९८ मध्ये [[नेपोलियन]]ने माल्टा काबीज केले. नेपोलियनने [[इजिप्त]]कडे जाताजाता येथे तैनात केलेल्या मोठ्या फ्रेंच सैन्याने माल्टाची लुटालूट सुरू केली ज्यामुळे स्थानिक माल्टी लोक खवळून उठले व त्यांनी फ्रेंचांना येथून हाकलून लावले. [[ब्रिटिश साम्राज्य]]ाने माल्टींना शस्त्रे व दारूगोळा पुरवला. इ.स. १८०० मध्ये फ्रेंच सेनापतीने शरणागती पत्कारली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|last=Holland|first=James|title=Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940–1943|publisher=Miramax Books|year=2003|isbn=1-4013-5186-7}}</ref> माल्टी लोकांनी माल्टावर ब्रिटिशांचे अधिपत्य मंजूर केले व माल्टा ब्रिटिश साम्राज्याचा भाग बनला. १८६९ मध्ये [[सुएझ कालवा]] खुला झाल्यानंतर भूमध्य समुद्रातील जलवाहतूकीसाठी माल्टा हा महत्त्वाचा थांबा बनला. ब्रिटनहून [[भारत]]ाकडे जाणारी जहाजे माल्टा येथे थांबत असत. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांनी]] माल्टाला वेढा घतला व येथे प्रचंड बॉंबहल्ला चढवला परंतु ब्रिटिश आरमाराने त्यांना चोख उत्तर दिले व नोव्हेंबर १९४२ मध्ये इटली व [[नाझी जर्मनी]]चा येथे सपशेल पराभव झाला. २१ सप्टेंबर १९६४ रोजी ब्रिटनने माल्टाला स्वातंत्र्य मंजूर केले. पुढील १० वर्षे [[राष्ट्रकुल परिषद]]ेमध्ये व ब्रिटनची राणी [[एलिझाबेथ दुसरी]] हिच्या औपचारिक अध्यक्षतेखाली राहिल्यानंतर १३ डिसेंबर १९७४ रोजी माल्टाने [[प्रजासत्ताक]] पद्धतीच्या प्रशासनाचा अंगिकार केला. १९८० साली माल्टाने तटस्थतेचे धोरण स्वीकारले. १९८९ साली येथे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[जॉर्ज एच.डब्ल्यू. बुश]] व [[सोव्हिएत संघ]]ाचे राष्ट्रप्रमुख [[मिखाईल गोर्बाचेव]] ह्यांदरम्यान झालेल्या महत्त्वाच्या बैठकीने [[शीत युद्ध]]ाचा शेवट झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=1989: Malta summit ends Cold War|दुवा=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/3/newsid_4119000/4119950.stm|work=BBC: On This Day|date=3 December 1989|accessdate=1 October 2014}}</ref> १ मे २००४ रोजी माल्टा [[युरोपियन संघ]]ाचा तर १ जानेवारी २०८ रोजी [[युरोक्षेत्र]]ाचा सदस्य बनला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|title=Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008|date=16 May 2007|accessdate=12 October 2007|archive-date=2009-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|url-status=dead}}</ref> ==भूगोल== माल्टा हा भूमध्य समुद्रातील एक [[द्वीपसमूह]] असून माल्टा, [[गोझो]] व [[कोमिनो]] ह्या तीन बेटांवर वस्ती आहे तर इतर बेटे निर्मनुष्य आहेत. माल्टाची बेटे माल्टाच्या पठारावरील उंच प्रदेश आहे. माल्टाचे पठार प्रागैतिहासिक काळात [[सिचिल्या]] आणि [[आफ्रिका|आफ्रिकेच्या]] मधील चिंचोळी पट्टी होती. समुद्रपातळी वाढल्यावर हे पठार पाण्याखाली गेले आणि माल्टा, सिचिल्या, [[इटली]] आणि आफ्रिका एकमेकांपासून वेगळे झाले..<ref>{{Cite web |title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean |url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |access-date=20 December 2011 |archive-date=26 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926003836/http://www.reading.ac.uk/web/FILES/geog/GP183_Island_Landscapes_AMMINV_1Aa.pdf |first1=A.M. |last1=Mannion |first2=I.N. |last2=Vogiatzakis |date=August 2007 |website=University of Reading}}</ref> हे पठार आफ्रिकेच्या भूस्तराचा भाग मानला जाते.<ref>{{Cite web |last=Commission for the Geological Map of the World |title=Geodynamic Map of the Mediterranean |url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg |archive-date=17 December 2008 |access-date=28 November 2008}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geothermal Engineering Research Office Malta |url=http://gerom.org/page.asp?ID=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404163225/http://gerom.org/page.asp?ID=7 |archive-date=4 April 2016}}</ref> माल्टाला अनेक शतके आफ्रिका खंडाचा भाग समजले जात असे.<ref>{{Cite book |last1=Falconer |first1=William |url=https://books.google.com/books?id=B3Q29kWRdtgC&pg=PA50 |title=Dissertation on St. Paul's Voyage |last2=Falconer |first2=Thomas |date=1872 |publisher=BiblioLife |isbn=978-1-113-68809-5 |page=50}}</ref> माल्टाच्या आसपासच्या समुद्रतळावर अनेक प्राचीन अवशेष आहेत.<ref>{{Cite web |title=Where Is Malta? {{!}} World Map, Facts, People & History of Malta |url=https://www.maltainfoguide.com/where-is-malta.html |access-date=17 November 2024 |website=Malta Info Guide |language=en}}</ref> माल्टाच्या किनाऱ्यावर अनेक खाड्या आणि नाळ्या आहेत. तेथे नैसर्गिक बंदरे व नांगरण्या तयार झाल्या आहेत. बेटाचा भूभाग बुटक्या टेकड्या आणि सपाट मैदानांचा आहे. टा द्मेयरेक हा माल्टातील सर्वोच्च बिंदी २५३ मी उंचीवर आहे माल्टा बेटावर एकही कायमस्वरुपी नदी नाही. सतत मोठ्या प्रमाणात पाउस पडल्यावर काही नाल्यांमध्ये पूर व पाणी असते परंतु ते लवकरच आटते. तरीही [[रास इर-राहेब]] जवळील [[बाह्रिया]] येथे, सान मार्टिन मधील [[ल-इमताहलेब]] आणि [[गोझो]] बेटावरील लुंझ्याता खोऱ्यात काही ठिकाणी बारमाही झरे आढळतात. === शहरीकरण === [[File:Valletta, Malta.JPG|thumb|डावे|व्हॅलेटा माल्टातील प्रमुख शहर आहे]] माल्टा देशातील दोन प्रमुख शहरी भाग राजधानी [[व्हॅलेटा]] शहर आणि [[गोझो]] बेटावर आहेत. या शहरी भागांत सुमारे ४,००,००० लोक राहतात.<ref>[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en "Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150903213351/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en |date=3 September 2015}} Eurostat, 2015.</ref><ref>{{Cite web |title=Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822103143/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |archive-date=22 August 2016 |access-date=25 February 2019 |publisher=Eurostat}}</ref> यांतील २,०५,७६८ लोक व्हॅलेटामध्ये राहतात.<ref name="Eurostat-city">[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_cpop1&lang=en "Population on 1 January by age groups and sex – cities and greater cities"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927224958/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_cpop1&lang=en |date=27 September 2015 }} Eurostat, 2015.</ref><ref name="Eurostat_FUA">{{cite web |date=2020 |title=Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903213351/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en |archive-date=3 September 2015 |access-date=5 March 2022 |website=[[Eurostat]]}}</ref><ref name="Eurostat-metro">{{cite web |date=2020 |title=Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions 2020 |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822103143/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |archive-date=22 August 2016 |access-date=5 March 2022 |website=[[Eurostat]]}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या]] एक पाहणीनुसार माल्टाचा ९५% प्रदेश शहरी आहे आणि हा आकडा दरवर्षी वाढतो आहे. <ref name="WUP">[https://www.un.org/esa/population/publications/wup2007/2007WUP_Highlights_web.pdf "World Urbanization Prospects"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525185336/http://www.un.org/esa/population/publications/wup2007/2007WUP_Highlights_web.pdf |date=25 May 2017 }} – Department of Economic and Social Affairs/Population Division, United Nations (Table A.2; page 79)</ref><ref name="ESPON-EUC">[http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/coheter/coheter_en.pdf "Interim Territorial Cohesion Report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423165806/http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/coheter/coheter_en.pdf |date=23 April 2013 }} – Preliminary results of ESPON and EU Commission studies</ref> === जंगल आणि वनसंपदा === संपूर्ण माल्टा देशात फक्त ४.६<sup>२</sup> किमी नैसर्गिक जंगल आहे. ही झाडे तुलनेने खुरटी असून यांची उंची साधारण २-५ मीटर असते. येथे विलो, पॉपलर, ऑलिव्ह, ओक, अलेप्पो पाइन, निलगिरी, अकॅशिया आणि खजूर, ताड, इ. झाडे आढळतात.<ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020 |page=22 |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/33a5491a-bdfd-48a5-a6aa-b79599458add/content |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728180427/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/33a5491a-bdfd-48a5-a6aa-b79599458add/content |archive-date=28 July 2024 |access-date=6 February 2025 |website=openknowledge.fao.org |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mifsud |first=Stephen |date=23 August 2002 |title=Wild Plants of Malta – Plant Family Index |url=https://maltawildplants.com/ |access-date=6 February 2025 |website=maltawildplants.com |language=en-US}}</ref> यांशिवाय फक्त माल्टामध्ये सापडणाऱ्याही काही उपप्रजाती आहेत.<ref>{{Cite web|title=State of the Environment Report 2005 - Sub-report 9: Biodiversity |url=https://era.org.mt/en/Documents/SOER%2005%20Sub%20Report%209%20-%20Biodiversity.pdf.pdf |date=January 2006 |website=[[Environment and Resources Authority]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107021301/https://era.org.mt/en/Documents/SOER%2005%20Sub%20Report%209%20-%20Biodiversity.pdf.pdf |archive-date=7 January 2018 |access-date=17 January 2020}}</ref> या [[भूमध्य समुद्रीय हवामान|भूमध्य समुद्रीय हवामानाला]] माफक अशा असतात. यांच्यात [[चैरोलोफस क्रॅसिफोलियस|विड्नेट इल-बहार]] (माल्टाचे राष्ट्रीय फूल), [[हेलिक्रिसम पॅनोर्मिटेनम|सेम्प्रेविव्हा टा'माल्टा]], [[हायोसेरिस फ्रुटेस्केन्स|झिगलँड ट'ग्वादेश]] आणि [[गिझी टा'माल्टामॅतियोला इन्काना|गिझी टा'माल्टा]] यांचा समावेश आहे. माल्टामधील वनसंपदा शहरीकरण आणि बाहेरून आलेल्या प्रजाती यांच्यामुळे धोक्यात आहेत.<ref>{{Cite web |title=Maltese Biodiversity under threat |date=13 February 2011 |url=http://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/news/maltese-biodiversity-under-threat-287673/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190124203324/http://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/news/maltese-biodiversity-under-threat-287673/ |archive-date=24 January 2019 |access-date=24 January 2019 |website=The Malta Independent}}</ref> ===हवामान=== माल्टाचे हवामान [[भूमध्य समुद्रीय हवामान|भूमध्य समुद्रीय]] प्रकारचे आहे व येथील हिवाळे उबदार तर उन्हाळे सौम्य असतात. येथील वार्षिक सरासरी तापमान दिवसा {{convert|23|°C|°F|abbr=on}} तर रात्री {{convert|16|°C|°F|abbr=on}} असते. एका परीक्षणानुसार माल्टामधील हवामान जगात सर्वोत्तम मानले गेले आहे.<ref>[http://www.ccmalta.com/news/malta_best_climate_in_the_world Malta tops International Living’s 2011 Quality of Life Best Climate Index]</ref> {{Weather box |location = माल्टा बेटाच्या मध्य भागात; 1985– |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 16.1 |Feb high C = 16.0 |Mar high C = 17.8 |Apr high C = 20.0 |May high C = 24.2 |Jun high C = 28.5 |Jul high C = 31.5 |Aug high C = 31.8 |Sep high C = 28.4 |Oct high C = 25.2 |Nov high C = 21.0 |Dec high C = 17.5 |Jan mean C = 13.2 |Feb mean C = 13.0 |Mar mean C = 14.6 |Apr mean C = 16.7 |May mean C = 20.4 |Jun mean C = 24.4 |Jul mean C = 27.2 |Aug mean C = 27.7 |Sep mean C = 25.0 |Oct mean C = 21.9 |Nov mean C = 18.0 |Dec mean C = 14.7 |Jan low C = 10.3 |Feb low C = 9.9 |Mar low C = 11.3 |Apr low C = 13.3 |May low C = 16.6 |Jun low C = 20.3 |Jul low C = 22.8 |Aug low C = 23.6 |Sep low C = 21.6 |Oct low C = 18.6 |Nov low C = 15.0 |Dec low C = 11.9 |Jan precipitation mm = 94.7 |Feb precipitation mm = 63.4 |Mar precipitation mm = 37.0 |Apr precipitation mm = 26.3 |May precipitation mm = 9.2 |Jun precipitation mm = 5.4 |Jul precipitation mm = 0.2 |Aug precipitation mm = 6.0 |Sep precipitation mm = 67.4 |Oct precipitation mm = 77.2 |Nov precipitation mm = 108.6 |Dec precipitation mm = 107.7 |Jan precipitation days = 15 |Feb precipitation days = 12 |Mar precipitation days = 9 |Apr precipitation days = 6 |May precipitation days = 3 |Jun precipitation days = 1 |Jul precipitation days = 0 |Aug precipitation days = 1 |Sep precipitation days = 5 |Oct precipitation days = 9 |Nov precipitation days = 13 |Dec precipitation days = 16 |unit precipitation days=0.1&nbsp;mm |Jan sun = 169.3 |Feb sun = 178.1 |Mar sun = 227.2 |Apr sun = 253.8 |May sun = 309.7 |Jun sun = 336.9 |Jul sun = 376.7 |Aug sun = 352.2 |Sep sun = 270.0 |Oct sun = 223.8 |Nov sun = 195.0 |Dec sun = 161.2 |source 1 = maltaweather.com (Meteo Malta & MaltaMedia)<ref name=maltaweather>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.maltaweather.com/information/maltas-climate/ |title=Malta's Climate |accessdate=October 2013 |archive-date=2015-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150806124550/http://www.maltaweather.com/information/maltas-climate/ |url-status=dead }}</ref>|date=August 2014}} ==अर्थव्यवस्था== [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]]च्या व्याख्येनुसार माल्टा जगातील ३६ [[विकसित देश]]ांपैकी एक असून येथील राहणीमान उच्च दर्जाचे आहे. येथे अनेक नैसर्गिक [[बंदर]]े आहेत ज्यामुळे मालवाहतूकीचे माल्टा हे जगातील प्रमुख केंद्रांपैकी एक आहे. बँकिंग व पर्यटन हे येथील प्रमुख उद्योग आहेत. माल्टाला दरवर्षी सुमारे १६ लाख पर्यटक भेट देतात. येथील वार्षिक दरडोई उत्पन्न €२१,५०० आहे जे युरोपियन संघाच्या सरासरीच्या ८६ टक्के आहे. === बँक आणि वित्तव्यवस्था === {{मुख्य लेख|माल्टामधील बँका}} [[File:Malta - St. Julian's (Triq it-Torri (Sliema)) 03 ies.jpg|thumb|डावे| [[स्लीमा]] भागातील [[पोर्तोमासो बिझनेस टॉवर]] ही माल्टातील दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात उंच इमारत आहे.]] [[बँक ऑफ व्हॅलेटा]] आणि [[एचएसबीसी माल्टा]] या माल्टामधील दोन सगळ्यात मोठ्या बँका आहेत. याशिवाय [[रिव्होल्युट]] सारख्या संगणकीय बँकाही लोकप्रिय आहेत.<ref name="mtdigital">{{Cite news |last=Pace |first=Yannick |date=1 August 2019 |title=Revolut rampage: 100,000 Maltese are now using the digital bank |work=[[Malta Today]] |url=https://www.maltatoday.com.mt/business/business_news/96651/revolut_rampage_100000_maltese_are_now_using_the_digital_bank_ |url-status=live |access-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802185132/https://www.maltatoday.com.mt/business/business_news/96651/revolut_rampage_100000_maltese_are_now_using_the_digital_bank_ |archive-date=2 August 2019}}</ref> [[बँक चेंत्राली ता माल्टा]] ही माल्टाची मध्यवर्ती बँक असून हिचे काम देशाचे वित्तधोरण ठरवणे हे आहे. === चलन === {{मुख्य लेख|माल्टाची युरो नाणी|}} माल्टामध्ये [[युरो परिसर|युरो परिसराच्या]] इतर देशांप्रमाणे [[युरो]] हे चलन आहे. माल्टाने १ जानेवारी, २००८ पासून युरो चलन अंगिकारले.<ref>{{Cite news |date=10 July 2007 |title=Cyprus and Malta to adopt euros |work=BBC News Business |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288084.stm |url-status=live |access-date=12 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919073627/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288084.stm |archive-date=19 September 2007}}</ref> [[माल्टाची युरो नाणी|माल्टाच्या €१ आणि €२ नाण्यांवर]] [[माल्टीझ क्रॉस]] तर €०.५०, €०.२० and €०.१० च्या नाण्यांवर [[माल्टाचा कोट ऑफ आर्म्स]] आहे. याशिवाय €०.०१, €०.०२ आणि €०.०५ च्या नाण्यांवर [[म्नायद्रा]]ची देवळे आहेत.<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Maltese Cross on the Euro coins |url=http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410170038/http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml |archive-date=10 April 2008 |access-date=12 October 2007 |website=Malta Media}}</ref> १८२५सालापर्यंत येथा [[माल्टीझ स्कुडो|स्कुडो]] तर १८२५-१९७२ पर्यंत [[माल्टीझ पाउंड]] आणि १९७२-२००८ दरम्यान [[माल्टीझ लिरा]] ही चलने होती. === पर्यटन === {{main|माल्टामधील पर्यटन}} [[File:Mellieha Bay beach Malta 1.jpg|thumb|मेलिएहा बे पुळण]] माल्टा लोकप्रिय पर्यटनकेंद्र आहे. येथे दरवर्षी सुमारे १६ लाख पर्यटक भेट देतात.<ref>{{Cite web |title=UNWTO Tourism Highlights, 2015 Edition |url=http://mkt.unwto.org/en/publication/unwto-tourism-highlights-2014-edition |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315072518/http://mkt.unwto.org/en/publication/unwto-tourism-highlights-2014-edition |archive-date=15 March 2015 |access-date=4 March 2015 |website=unwto.org}}</ref> ही संख्या माल्टामध्ये राहणाऱ्या एकूण रहिवाशांच्या तिप्पट आहे. २०१९मध्ये येथे २१ लाख पर्यटकांनी भेट दिली होती.<ref>{{Cite web|date=7 November 2019|title=Malta braced for record number of tourists in 2019|url=https://bay.com.mt/malta-braced-for-record-number-of-tourists-in-2019/|access-date=3 August 2021|website=89.7 Bay|language=en-US|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803221720/https://bay.com.mt/malta-braced-for-record-number-of-tourists-in-2019/}}</ref> माल्टामधील पर्यटनाच्या पायाभूत सुविधांमध्ये केल्या काही वर्षांत मोठी सुधारणा झाली आहे. २०२४ च्या सुमारास येथे अनेक मोठी होटेले झालेली आहेत. यामुळे स्थानिक घरकुले नाहीशी होत आहेत आणि अतिविकास होत असल्याचेही दिसून येते. २०१५नंतर माल्टामध्ये आरोग्यपर्यटनही वाढले आहे.<ref>{{Cite web |title=M for Malta and medical tourism |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091216064632/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 |archive-date=16 December 2009 |access-date=7 January 2008}}</ref> येथे अनेक आधुनिक आरोग्य सुविधा आहेत परंतु त्यांना आंतरराष्ट्रीय मान्यता नाही. येथे [[ग्रेट ब्रिटन|ब्रिटनमधून]] मोठ्या संख्येने आरोग्यप्रवासी येतात.<ref>{{Cite web |date=2 May 2008 |title=Malta popular with UK medical tourists |url=http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists |archive-url=https://web.archive.org/web/20091216023654/http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists/ |archive-date=16 December 2009 |access-date=31 March 2009 |website=Treatmentabroad.net}}</ref> पर्यटन उद्योग देशाच्या एकूण उत्पादनात ११.६% भर घालतो.<ref>{{Cite web|title=Malta Contribution of travel and tourism to GDP (% of GDP), 1995-2019 - knoema.com|url=https://knoema.com//atlas/Malta/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Contribution-of-travel-and-tourism-to-GDP-percent-of-GDP|access-date=3 August 2021|website=Knoema|language=en-US|archive-date=25 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625082341/https://knoema.com//atlas/Malta/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Contribution-of-travel-and-tourism-to-GDP-percent-of-GDP|url-status=live}}</ref> माल्टामधील विविध भूरचना आणि समुद्रकिनाऱ्यांमुळे येथे अनेक चित्रपटांचे चित्रकरण केले जाते. माल्टाला ''भूमध्य समुद्रातील हॉलिवूड'' म्हणले जाते.<ref>{{Cite web |title=Malta - A unique destination dubbed the Mediterranean Hollywood |url=https://onsitemalta.com/malta-as-a-filming-destination/ |access-date=2025-07-27 |website=Onsite Malta |language=en-US}}</ref> येथे रिडली स्कॉटचा [[नेपोलियन (२०२३ चित्रपट)|नेपोलियन]], [[ग्लॅडियेटर (चित्रपट)|ग्लॅडियेटर]], [[ग्लॅडियेटर २]], [[द काउंट ऑफ मॉन्टे क्रिस्टो (२००२ चित्रपट)|द काउंट ऑफ मॉन्टे क्रिस्टो]], [[ज्युरासिक वर्ल्ड रिबर्थ]], [[ट्रॉय (चित्रपट)|ट्रॉय]] आणि [[पायरेट्स ऑफ द कॅरिबियन: डेड मॅन्स चेस्ट]] सारखे अनेक चित्रपट येथे चित्रित केले गेले आहेत. [[गेम ऑफ थ्रोन्स]] ही दूरचित्रवाणी मालिकेचे काही भाग येथे चित्रित झाले. == राजकारण == [[File:Malta’s Parliament building in Valletta (cropped).jpg|thumb|[[व्हॅलेटा]]मधील [[माल्टाची संसद]]]] [[File:Malta - administrative division.svg|thumb|डावे|[[माल्टाच्या प्रादेशिक समित्या]]]] माल्टा संसदीय प्रजासत्ताक आहे. येथील [[माल्टाची संसद|संसदेमध्ये]] [[कमरा टाड-डेप्युटाटी|लोकप्रतिनिधीसभेचे]] नेतृत्त्व [[माल्टाचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] करतात. [[माल्टाचे राष्ट्राध्यक्ष]] येथील राष्ट्रप्रमुख असतात. त्यांची नेमणूक पाच वर्षांसाठी संसद करते. [[डिस्त्रेत्ती इलेक्तोरात्ती|१३ मतदारसंघांमधून]] प्रत्येकी ५ असे ६५ प्रतिनिधी संसदेत ५ वर्षांसाठी सार्वत्रिक मतदानाने निवडून जातात. प्रत्येक मतदार एकापेक्षा जास्त उमेदवारांना अनुक्रमाने मत देतो. जर पहिल्या क्रमांकाचा उमेदवार जिंकला नाही तर पुढील क्रमांकाच्या उमेदवारास ते मत दिले जाते. संसदसदस्यांनी अविश्वासाचा प्रस्ताव मंजूर केल्यास पंतप्रधानांच्या सल्ल्याने राष्ट्राध्यक्ष संसद विसर्जित करून नवीन निवडणुका घेतल्या जातात. १९६०-९५ दरम्यानच्या निवडणुकांमध्ये माल्टातील मतदानप्रमाण जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे होते.<ref>Mark N. Franklin. "Electoral Participation", in ''Controversies in Voting Behavior''</ref> २०२५मध्ये [[मिरियम स्पितेरी देबोनो]] या माल्टाच्या राष्ट्रप्रमुख होत्या तर [[रॉबर्ट अबेला]] पंतप्रधान होते.<ref>{{cite news |last=Magri |first=Giulia |title=Parliament unanimously approves Myriam Spiteri Debono as Malta's next President |url=https://timesofmalta.com/article/parliament-approves-myriam-spiteri-debono-malta-next-president.1089991 |access-date=31 March 2024 |work=Times of Malta |date=27 March 2024}}</ref> माल्टामध्ये दोन मुख्य राजकीय पक्ष आहेत -- मजूर पक्ष तथा [[पार्तित लाबुरिस्ता]] आणि राष्ट्रवादी पक्ष तथा [[पार्तित नॅझ्योनालिस्ता]]. मजूर पक्ष २०१३पासून सत्तेवर आहे. तेव्हापासून भ्रष्टाचार, काळा पैसा आणि शासनातील ढिसाळपणा वाढल्याचा काही लोकांचा दावा आहे.<ref>{{Cite web |title=Labour's meltdown risk |url=https://www.maltatoday.com.mt/comment/blogs/130783/labours_meltdown_risk |access-date=28 January 2025 |website=MaltaToday.com.mt}}</ref> सध्याचे पंतप्रधान अबेला १३ जानेवारी, २०२० पासून सत्तेवर आहेत. देशात इतर अनेक छोटे पक्ष आहेत पण त्यांना संसदेत एकही जागा मिळालेली नाही. माल्टामध्ये १९९३पासून स्थानिक स्वराज्य संस्थांद्वारे प्रशासन चालवले जाते.<ref>{{Cite web |title=Local Council Act of Malta |url=http://www.maltadata.com/loc-act.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616004627/http://www.maltadata.com/loc-act.pdf |archive-date=16 June 2013 |access-date=20 October 2013}}</ref> युरोपीय स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या धर्तीवर असलेल्या या [[माल्टाच्या प्रादेशिक समित्या|६ समित्या]] राष्ट्रीय प्रशासन आणि शहर किंवा गावातील प्रशासनांच्या मध्ये असतात.<ref>{{Cite book |url=http://www.lc.gov.mt/mediacenter/PDFs/1_Protocol.revised.pdf |title=Protokol Lokali u Reġjonali |publisher=Dipartiment tal-Informazzjoni|pages=5–6 |language=mt |access-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617100535/http://www.lc.gov.mt/mediacenter/PDFs/1_Protocol.revised.pdf |archive-date=17 June 2012 }}</ref> == वाहतूक == === विमानवाहतूक === [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] येथील प्रमुख विमानतळ आहे. १ एप्रिल, १९७४ ते ३० मार्च, २०२४ पर्यंत [[एर माल्टा]] ही देशाची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी होती. माल्टा सरकारच्या मालकीची ही कंपनी येथून २२ शहरांना विमानसेवा पुरवत असे. ३१ मार्च, २०२४ पासून या कंपनीची विमाने आणि इतर मालमत्ता [[केएम एर माल्टा]] या कंपनीमध्ये हलविण्यात आली व तिला माल्टाची राष्ट्रीय विमान कंपनी घोषित करण्यात आले. केएम एर माल्टा १८ शहरांना विमानसेवा पुरवते. यांशिवाय [[माल्टा एर]] ही [[रायनएर]]ची उपकंपनी किफायतशीर विमानसेवा पुरवते. माल्टा सरकारने या कंपनीमध्ये १ समभाग घेउन नाममात्र मालकी घेतली आहे. === महामार्ग आणि सार्वजनिक वाहतूक === [[File:Malta Buses (cropped).jpg|thumb|माल्टामध्ये [[ओटोकार]] आणि [[किंग लाँग]] बस सार्वजनिक वाहतूकीसाठी वापरल्या जातात]] माल्टात रस्त्यावरील वाहतूक [[भारत]] व [[युनायटेड किंग्डम]]प्रमाणे रस्त्याच्या डाव्या बाजूने होते. युरोपमधील इतर देशांपेक्षा हे वेगळे आहे. माल्टामधील दरमाणशी कारचे प्रमाण खूप मोठे आहे. देशात एकूण २,२५४ किमी लांबीचे रस्ते आहेत. यातील ८७.५% पक्के आहेत.<ref>{{Cite web |title=''NationMaster''&nbsp;– Transportation statistics |url=http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926213223/http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation |archive-date=26 September 2007 |access-date=19 February 2007}}</ref> माल्टातील बस (कारोझ्झ ताल-लिन्या) या सार्वजनिक वाहतूकीचे प्रमुख साधन आहे. या बस १९०५पासून माल्टाच्या रस्त्यांवर धावत आहेत. तेथील जुन्या बस २०११पर्यंत सेवेत होत्या. या पर्यटकांसाठी मोठे आकर्षण होत्या. आजही माल्टातील आणि माल्टाबद्दलच्या जाहिरातींमध्ये या जुन्या बसचीच चित्रे वापरली जातात..<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Jake Wallis |date=1 July 2011 |title=End of the road: no more fares for Malta's vintage buses |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/malta/8606494/End-of-the-road-no-more-fares-for-Maltas-vintage-buses.html |url-status=live |access-date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180524154249/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/malta/8606494/End-of-the-road-no-more-fares-for-Maltas-vintage-buses.html |archive-date=24 May 2018 |website=Telegraph.co.uk}}</ref> या जुन्या बस खाजगी चालकांच्या मालकीच्या असत आणि ते ही सेवा स्वतंत्रपणे पुरवत असत. २०११मध्ये माल्टा शासनाने हे तंत्र बदलून एकाच कंपनीला संपूर्ण देशातील बससेवा चालविण्याचे कंत्राट देऊ केले.<ref>{{Cite web |title=Ministeru għall-Infrastruttura Transport u Komunikazzjoni&nbsp;– Transport Pubbliku |url=https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113172538/https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 |archive-date=13 January 2012 |access-date=15 September 2011 |website=Mitc.gov.mt}}</ref> हे कंत्राट [[अरिवा माल्टा]] या कंपनीने जिंकले. अरिवा माल्टाने किंग लाँग प्रकारच्या बस वापरून सेवा पुरवणे सुरू केले. याशिवाय ६१ अधिक क्षमतेच्या बस आणि २ व्हॅलेटा शहरातील गल्ल्यांमधून वापरण्यासाठीच्या छोट्या बसही वापरल्या. अरिवा माल्टाला हा कारभार सांभाळता आला नाही आणि १ जानेवारी, २०१४ रोजी या कंपनीने दिवाळे काढले. माल्टा शासनाने अरिवा माल्टाचे राष्ट्रीयीकरण केले आणि ही सेवा ''माल्टा सार्वजनिक वाहतूक'' नावाने चालू ठेवली. <ref>{{Cite news |date=22 December 2013 |title=Arriva Future Decided |work=di-ve.com news |url=http://www.di-ve.com/news/arriva-future-decided |url-status=live |access-date=25 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160627050948/http://www.di-ve.com/news/arriva-future-decided |archive-date=27 June 2016}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sansone |first=Kurt |date=23 December 2013 |title=New Year in, Arriva out |work=[[The Times (Malta)|The Times]] |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20131223/local/New-Year-in-Arriva-out.500112 |url-status=live |access-date=25 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323134727/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20131223/local/New-Year-in-Arriva-out.500112 |archive-date=23 March 2016}}</ref> ऑक्टोबर २०१४मध्ये शासनाने ही सेवा [[आउतोबुस उर्बानोस दे लेऑन]] या कंपनीकडे सोपवली.<ref>{{Cite news |last=Dalli |first=Kim |date=1 October 2014 |title=New bus operator to start in January |work=[[The Times (Malta)|The Times]] |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20141001/local/New-bus-operator-to-start-in-January.537947 |url-status=live |access-date=4 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092710/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20141001/local/New-bus-operator-to-start-in-January.537947 |archive-date=6 October 2014}}</ref> ऑक्टोबर २०२२ पासून ही सेवा माल्टाच्या नागरिकांनी आणि कायमी रहिवाशांना मोफत उपलब्ध आहे.<ref>{{Cite news|url=https://timesofmalta.com/articles/view/budget-2022-free-bus-service-for-all-by-next-year.907165|title=Budget 2022: Free bus service for all by October 1 next year|newspaper=[[Times of Malta]]|access-date=25 June 2022|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616142249/https://timesofmalta.com/articles/view/budget-2022-free-bus-service-for-all-by-next-year.907165|url-status=live}}</ref> २०२१मध्ये माल्टा शासनाने ६.२ अब्ज युरो खर्चून [[माल्टा मेट्रो]] बांधण्याची योजना सुरू केली आहे.<ref>{{cite web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/watch-live-government-announces-metro-study-results.905092|title=Government unveils 25-station, €6.2 billion underground Metro proposal|website=Times of Malta|date=October 2021|access-date=2 October 2022|archive-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001234913/https://timesofmalta.com/articles/view/watch-live-government-announces-metro-study-results.905092|url-status=live}}</ref> === जलवाहतूक === [[File:047.Freeport.jpg|thumb|[[माल्टा फ्रीपोर्ट]] युरोपमधील सगळ्यात मोठ्या बंदरांपैकी एक आहे]] माल्टाच्या मुख्य बेटावर तीन नैसर्गिक बंदरे आहेत -- * [[ग्रँड हार्बर]] तथा ''पोर्ट इल-कबीर'' -- [[व्हॅलेटा]]च्या पूर्वेस असलेले हे बंदर [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्यापासून]] आहे. येथे अनेक धक्के आणि प्रवासी टर्मिन आहेत. क्रुझ जहाजांसाठीचा मोठा धक्काही येथे आहे. ग्रँड हार्बरपासून सिचिल्यामधील पोझ्झालो आणि कतानियाला फेरीसेवा उपलब्ध आहे. == वस्तीविभागणी == {{मुख्य लेख|माल्टामधील वस्तीविभागणी}} {{bar box |title=वांशिक विभागणी - २०२१ची जनगणना<ref>{{Cite web |title=Census of Population and Housing 2021: Final Report: Population, migration and other social characteristics (Volume 1) |url=https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/ |date=16 February 2023 |access-date=5 February 2024 |website=nso.gov.mt |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204200023/https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/ |url-status=live }}</ref> |titlebar=#ddd |left1='''Racial origin''' |float=right |bars= {{bar percent|[[कॉकेशियन]]|purple|८९.१}} {{bar percent|[[आशियाई लोक|आशियाई]]|grey|५.२}} {{bar percent|[[अरब लोक|अरब]]|maroon|१.७}} {{bar percent|आफ्रिकी|blue|१.५}} {{bar percent|[[हिस्पॅनिक]]|Gold|१.३}} {{bar percent|बहुवांशिक|black|१.२}} |caption= }} २०२१ च्या जनगणनेनुसार माल्टाची एकूण लोकसंख्या ५,१९,५६२ होती. यांतील माल्टामध्ये जन्म झालेले ३,८६,२८० व्यक्ती होत्या<ref>{{Cite web|title=Census of Population and Housing 2021: Final Report: Population, migration and other social characteristics (Volume 1)|url=https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/|date=16 February 2023|access-date=5 February 2024|website=nso.gov.mt|archive-date=4 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204200023/https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/|url-status=live}}</ref> इतर देशांमध्ये जन्मलेल्यांपैकी [[युनायटेड किंग्डम]]चे १५,०८२, [[इटली]] १३,३६१, [[भारत]] ७,९४६, [[फिलिपिन्स]] ७,७८४ आणि [[सर्बिया]]चे ५,९३५ हे गट प्रमुख आहेत. माल्टामध्ये जन्म न झालेल्या लोकांच्या वांशिक वर्गवारीत ५८.१% कॉकेशियन, २२.२% आशियाई, ६.३% अरब, ४.५% हिस्पॅनिक होते.<ref>{{Cite web|title=Census of Population and Housing 2021: Final Report: Population, migration and other social characteristics (Volume 1)|url=https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/|date=16 February 2023|access-date=5 February 2024|website=nso.gov.mt|archive-date=4 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204200023/https://nso.gov.mt/mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics/|url-status=live}}</ref> === स्थलांतर === {{मुख्य लेख|माल्टामध्ये स्थलांतर|माल्टामधून स्थलांतर}} [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्राच्या]] मध्यात असलेला माल्टा देश अनेक सहस्रके स्थलांतरितांची भूमी आहे. २१व्या शतकात येथे स्थलांतर करणाऱ्यांचे प्रमाण वाढले आहे. २००५ ते २०२० दरम्यान परदेशात जन्मलेल्या व्यक्तींचे प्रमाण ८ पट झाले आहे. यातील मोठा भाग [[ब्रिटिश लोक|ब्रिटिश नागरिक]] आणि त्यांचे कुटुंबीय आहे. हे लोक साधारण [[स्लीमा]] आणि आसपासच्या भागात राहतात. इतर परदेशी लोकांमध्ये [[इटली]], [[लिबिया]] आणि [[सर्बिया]]चे स्थलांतरित आहेत. परदेशी लोकांतील बव्हंश माल्टी संस्कृतीत सामावून गेलेले आहेत.<ref>{{Cite web |last=Ltd |first=Allied Newspapers |title=Genetic origin of contemporary Maltese |date=5 August 2007 |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20070805/opinion/genetic-origin-of-contemporary-maltese |access-date=29 October 2017 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413212844/https://timesofmalta.com/articles/view/20070805/opinion/genetic-origin-of-contemporary-maltese |url-status=live }}</ref> २१व्या शतकामध्ये मोठ्या प्रमाणात परदेशी कामगार येथे उज्ज्वल आर्थिक भवितव्यासाठी आले. या काळाच्या सुरुवातीस [[माल्टाचे अर्थतंत्र]] भरभराटीत होते आणि राहणीमानाचा खर्च कमी होता. २०२१नंतर येथील घरांच्या सरासरी किमती दुप्पट झाल्या आहेत आणि स्थानिक रहिवाशांच्या आवाक्याबाहेर गेल्या आहेत. परदेशातून येथे आलेल्या लोकांनाही आता येथे राहणे परवडत नाही आणि त्यांतील काही लोकांनी [[युरोपातील देश व प्रदेश|युरोप]]मधील [[माल्टामधून स्थलांतर|इतर देशांत स्थलांतर]] केले आहे.<ref>{{Cite web |title=Real Economy Indicators |url=https://www.centralbankmalta.org/site/Subscriber%20Categories/Real%20Economy%20Indicators/house_prices.xls |publisher=Malta Central Bank |access-date=28 December 2019 |archive-date=7 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107152921/https://www.centralbankmalta.org/site/Subscriber%20Categories/Real%20Economy%20Indicators/house_prices.xls |url-status=live }}</ref> २०व्या शतकाच्या अखेरीपासून [[आफ्रिका|आफ्रिकेतून]] युरोपमध्ये स्थलांतर करणाऱ्या व्यक्तींसाठी माल्टा हा केंद्रबिंदू झाला आहे.<ref>{{Cite news |title=Malta guards Europe's gates against African immigrants |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-oct-09-la-fg-malta-refugees-20101009-story.html |url-status=live |access-date=30 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310075319/http://articles.latimes.com/2010/oct/09/world/la-fg-malta-refugees-20101009 |archive-date=10 March 2012}}</ref> युरोपीय संघाचा सदस्य असल्याने तसेच शेंजे करार स्वीकारल्यामुळे माल्टाला डब्लिन नियमावलीनुसार येथे आश्रय मागणाऱ्या सगळ्या लोकांना देशात घेणे भाग पडते. <ref>{{Cite news |title=Maltese Anger Mounts Over Rising Illegal Immigration |publisher=[[Deutsche Welle]] |url=http://www.dw.de/dw/article/0,,3621641,00.html |access-date=30 April 2012}}</ref> अशा लोकांना [[हाल फार]] आणि [[हाल साफी]] जवळील छावण्यांमध्ये ठेवले जाते. यावर अनेक संस्थांनी टीका केली आहे.<ref>{{Cite web |date=18 July 2012 |title=Malta: Migrant Detention Violates Rights |url=https://www.hrw.org/news/2012/07/18/malta-migrant-detention-violates-rights |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314162400/https://www.hrw.org/news/2012/07/18/malta-migrant-detention-violates-rights |archive-date=14 March 2016 |access-date=29 October 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Malta faces problems with children of illegal immigrants |work=[[The Times (Malta)|The Times]] |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080610/local/malta-faces-problems-with-children-of-illegal-immigrants.211803 |url-status=live |access-date=30 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510111154/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080610/local/malta-faces-problems-with-children-of-illegal-immigrants.211803 |archive-date=10 May 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amnesty slams Malta over 'illegal' refugee tactics |url=https://www.dw.com/en/amnesty-slams-malta-over-illegal-refugee-tactics/a-54848334 |access-date=8 September 2020 |website=Deutsche Welle |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908180011/https://www.dw.com/en/amnesty-slams-malta-over-illegal-refugee-tactics/a-54848334 |url-status=live }}</ref> जानेवारी २०१४ पासून माल्टाने दरडोई €६,५०,००० इतक्या रकमेचा भरणा अधिक देशात गुंतवणूक केल्यास आणि गुन्हेगार नसल्याची तसेच देशात ठराविक राहण्याच्या अटी पूर्ण केल्यास कोणालाही नागरिकत्व देणे सुरू केले.<ref>{{Cite news |last=Clenfield, Jason |date=11 March 2015 |title=Passport King Christian Kalin Helps Nations Sell Citizenship – Bloomberg Business |newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-11/passport-king-christian-kalin-helps-nations-sell-citizenship |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406182941/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-11/passport-king-christian-kalin-helps-nations-sell-citizenship |archive-date=6 April 2017 |access-date=8 March 2017 |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> [[सोनेरी पारपत्र|सोनेरी पारपत्राची]] ही योजना सरकारी फसवणूक असल्याची याच्यावर टीका झाली. याद्वारे अनेक नको असलेल्या व्यक्ती [[युरोपीय संघ|युरोपीय संघात]] घुसल्याचे आरोपही झाले.<ref>{{Cite news |date=22 January 2019 |title=EU to warn about crime risks from passport selling schemes in Malta |work=Malta Independent |url=https://www.independent.com.mt/articles/2019-01-22/local-news/EU-to-warn-about-crime-risks-from-passport-selling-schemes-in-Malta-and-Cyprus-6736202453 |url-status=live |access-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228134703/https://www.independent.com.mt/articles/2019-01-22/local-news/EU-to-warn-about-crime-risks-from-passport-selling-schemes-in-Malta-and-Cyprus-6736202453 |archive-date=28 December 2019}}</ref><ref>{{Cite news |title=EU urges crackdown on 'golden passports' for big investors |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46973590 |url-status=live |access-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217180746/https://www.bbc.com/news/world-europe-46973590 |archive-date=17 December 2019}}</ref> २९ एप्रिल, २०२५ पासून [[युरोपीय न्यायालय|युरोपीय न्यायालयाने]] अशी सोनेरी पारपत्रे देण्यास माल्टाला मनाई केली.<ref>{{Cite news |publisher= theloop.epcr |title=European Court of Justice ruling prohibits Malta from selling citizenship |access-date= 31 July 2025|url = https://theloop.ecpr.eu/european-court-of-justice-ruling-prohibits-malta-from-selling-citizenship/}}</ref> १९व्या शतकात माल्टामधून बाहेर स्थलांतर करणारे लोक मुख्यत्वे [[उत्तर आफ्रिका]] आणि [[मध्यपूर्व|मध्यपूर्वेत]] गेले. यांतील मोठ्या प्रमाणात लोक परत माल्टामध्ये आले.<ref name="Jones">{{Cite journal |last=Jones |first=Huw R. |year=1973 |title=Modern emigration from Malta |journal=Transactions of the Institute of British Geographers |volume=60 |issue=60 |pages=101–119 |doi=10.2307/621508 |jstor=621508}}</ref> विसाव्या शतकात बाहेर स्थलांतर करणारे मुख्यत्वे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[कॅनडा]]ला गेले. दुसऱ्या महायुद्धानंतर माल्टा सरकारने अशा देशाबाहेर जाणऱ्या लोकांना तिकिटे काढून दिली. १९४६ ते १९८० दरम्यान १,४०,००० लोक अशी मदत घेउन देशाबाहेर पडले. यांतली ५८% ऑस्ट्रेलिया, २२% [[युनायटेड किंग्डम]], १३% कॅनडा तर ७% लोक अमेरिकेमध्ये स्थायिक झाली<ref name="King">{{Cite journal |last=King |first=Russell |year=1979 |title=The Maltese migration cycle: An archival survey |journal=Area |volume=11 |issue=3 |pages=245–249 |jstor=20001477}}</ref> १९४८ आणि १९६७ दरम्यान माल्टाची ३०% लोकसंख्या स्थलांतरित झाली. १९७० नंतर माल्टा सोडून जाणाऱ्यांची संख्या कमी झाली आहे. == शिक्षण == {{मुख्य लेख|माल्टामधील शिक्षण}} माल्टा हे जगातील सर्वाधिक साक्षर देशांपैकी एक असून येथील साक्षरता प्रमाण ९९.५% आहे.<ref>{{Cite web |title=Malta – Literacy rate |url=http://www.indexmundi.com/facts/malta/literacy-rate |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926154318/http://www.indexmundi.com/facts/malta/literacy-rate |archive-date=26 September 2013 |access-date=20 October 2013 |website=Indexmundi.com}}</ref> == भाषा == [[File:Il-Kantilena.png|thumb|डावे|१५व्या शतकातील [[पिएत्रु काहारो]] हे [[माल्टी भाषा|माल्टी भाषेतील]] सगळ्यात जुने हस्तलिखित आहे.]] {{मुख्य लेख|माल्टामधील भाषा}} [[माल्टी भाषा]] येथील दोन अधिकृत भाषांपैकी एक आहे. [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] ही दुसरी अधिकृत भाषा आहे. माल्टामधील कायदे माल्टी आणि इंग्लिश अशा दोन्ही भाषांमध्ये लिहिले जातात. [[माल्टाचे संविधान|संविधानाच्या]] ७४व्या कलमानुसार दोन्हीमध्ये तफावत आढळला तर माल्टी भाषेतील कायदा प्रमाण मानला जातो. येथील लोक [[माल्टी इंग्लिश]] ही बोलीभाषा वापरतात. माल्टी भाषा [[सेमिटिक भाषाकुळ|सेमिटिक भाषाकुळातील]] आहे. ही आता लुप्त झालेल्या [[सिचिल्या-अरबी]] (सिकुलो-अरबी) भाषेतून उद्भवली. ही सिकुलो-अरबी भाषा [[सिचिल्या]] आणि [[दक्षिण इटली]]मध्ये बोलली जात असे.<ref name="MED">Joseph M. Brincat [http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm Maltese&nbsp;– an unusual formula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208063739/http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm |date=8 December 2015 }}, MED Magazine (February 2005)</ref> माल्टी भाषासाठी [[माल्टी लिपी]]चा वापर होतो. [[लॅटिन लिपी]]वर आधारित असलेल्या या लिपीत ३० मूळाक्षरे आहेत. कार्ल शेम्ब्री आणि इम्मॅन्युएल मिफसुद हे माल्टी भाषेत लेखन आणि कविता लिहितात.<ref>{{Cite book |title=Malta Recent Economic and Political Developments Yearbook Volume 1 Strategic Information and Developments |publisher=Int'l Business Publications, Inc. |year=2013 |isbn=978-1-4330-6350-3 |page=38}}</ref> ==खेळ== [[फुटबॉल]] हा माल्टामधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. [[टा' काली मैदान]] हे [[माल्टा राष्ट्रीय फुटबॉल संघ|माल्टा राष्ट्रीय फुटबॉल संघाचे]] घरचे मैदान आहे. [[माल्टा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|माल्टा क्रिकेट संघ]] आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धांमध्ये देशाचे प्रतिनिधित्व करतो. या संघाला आंतरराष्ट्रीय टी२० प्रकारासाठी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आयसीसीचे]] पूर्ण सदस्यत्व आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.gov.mt Gov.mt] - सरकारी संकेतस्थळ * {{wikivoyage|Malta|माल्टा}} * {{विकिअ‍ॅटलास|Malta|माल्टा}} {{कॉमन्स|Malta|माल्टा}} https://kyprianou.com.mt/<nowiki/>{{मार्गक्रमण युरोपातील देश}} [[वर्ग:युरोपातील देश]] [[वर्ग:द्वीप देश]] 65qitjwp7ctk56tygr9m45bpgwa2uww 0 39133 2684309 2673418 2026-05-14T14:41:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684309 wikitext text/x-wiki '''ट्रॅम''' ([[इंग्रजी|इंग्लिश]]:Tram) हे विजेवर चालणारे वाहन आहे. या साठी रस्त्यातच रूळ टाकलेले असतात. या वाहनामुळे वाहतूक कोंडी होवू शकते. तसेच यांचा वेगही मर्यादित असतो. भारतात पूर्वी [[मुंबई]] येथे ट्रॅम सेवा होती. तसेच [[कोलकाता|कलकत्ता]] येथेही ट्रॅम धावत असत. [[युरोप]] मधले अनेक देश तसेच [[ऑस्ट्रेलिया]]तील काही शहरे येथे ट्रॅम हे सार्वजनिक वाहतुकीचे साधन म्हणून वापरले जाते. शेजारील चित्रात [[मेलबर्न]] शहरातील रस्त्यात इतर वाहतूकी सोबत ट्रॅम दिसत आहे. [[Image:W7 1022 in La Trobe St on route 30, 2008 (tram).jpg|right|thumb|जूनी ट्रॅम]] [[Image:D1 3529 on route 72, 2008 (tram).jpg|right|thumb|नवीन ट्रॅम]] [[Image:D1 3529 in Swanston St on route 6, 2008 (tram).jpg|right|thumb|नवीन ट्रॅम ]] ==मुंबईची ट्राम== ट्रामसेवा ही मुंबई शहरातील पहिली सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था.मुंबईत १९ मे १८७४ रोजी पहिली ट्रामसेवा चालू झाली.मुंबई ट्रामवे कंपनी, मुंबई महानगरपालिका आणि मुंबई सरकार ह्यांच्यात करार होऊन तिचे नियोजन झाले. सुरुवातीला ट्रामगाड्या घोडे ओढत असत. नंतर त्या वीजेवर चालविण्यात आल्या. मुंबई वीज पुरवठा आणि ट्रामवेज कंपनी मर्यादित ने मुंबई ट्रामवेज कंपनी विकत घेतली. हीच आताच्या 'बेस्ट'ची मूळ कंपनी.७ मे १९०७ रोजी पहिली विजेवरची ट्राम धावली.१९२० साली दुमजली ट्रामसेवा चालू झाली.१९२४ पासून रेल्वे वीजेवर चालू लागली.१९२६ साली बससेवा चालू झाली.बस व रेल्वे सेवा जलद गतीने असल्याने ट्रामसेवा तोट्यात गेली. शेवटी ट्रामसेवा बंद करण्यात आली.३१ मार्च १९६४ रोजी रात्री १० वाजता बोरिबंदर ते दादर शेवटची ट्रामगाडी धावली.त्या शेवटच्या दिवशी हजारो मुंबईकरांनी तिला दुतर्फा प्रचंड गर्दी करून हळहळत निरोप दिला.त्या दिवशी ७१९४७ प्रवाश्यांनी ट्राममधून प्रवास केला. त्याचे उत्पन्न ४२६० रुपये होते. सुरुवातीला एक आण्यात कुठेही प्रवास करायची सुविधा होती. नंतर दीड आणा आणि नंतर दोन आणे तिकीट झाले. माटुंगा सर्वात दूरचे स्थानक होते. सहा नंबरची ट्रामगाडी फोरासमार्गे कुलाबा ते गिरगाव धावायची.चालकाजवळ पायापाशी वर्दी देण्यासाठी घंटा असायची. ससून डॉक ते [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराज]] वस्तुसंग्रहालय, वाडीबंदर, लालबाग, जेकब सर्कल, ताडदेव,अॉपेरा हाऊस, ग्रॅंटरोड ते जेजे हॉस्पिटल,धोबीतलाव ते कर्नाकबंदर असे शहरभर जाळे होते.ट्राम गोल फिरून वळायची आणि उलट दिशेने धावायची. आताच्या गोलाकार बागा ह्या तेव्हाची ट्रामची स्थानके होती. किंग्ज सर्कल, सायन सर्कल, दादर टीटी ट्राम टर्मिनस ही त्यातील काही ठिकाणे. बा.सी.मर्ढेकरांच्या खालील शब्दात ती अजरामर झाली. "जिथे मारते कांदेवाडी टांग जराशी ठाकुरद्वारा, खडखडते अन् ट्राम वाकडी, कंबर मोडुनी, चाटित तारा" ==संदर्भ== [[महाराष्ट्र टाइम्स|महाराष्ट्र टाईम्स]] मुंबई टाईम्स ०९/१२/२०१९. ==बाह्य दुवे== * [http://hastingstramwaysclub.tripod.com/ Hastings Tramways Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814051140/http://hastingstramwaysclub.tripod.com/ |date=2011-08-14 }} (GB) * [http://www.lrta.org/ Light Rail Transit Association] (GB) * [http://lightrail.com/ Light Rail Central] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513165650/http://lightrail.com/ |date=2008-05-13 }} (US/CA) * [http://www.lightrailnow.org/ Light Rail Now advocacy] (US) * [http://www.lightrail.nl/ Light Rail Netherlands] (NL) * [[Calcutta Tramways Company#Past in a nutshell|Calcutta Tramways Company]] Calcutta (IND) Cable car line (US/NY) * [http://www.motat.org.nz Museum of Transport and Technology] ऑकलंड (NZ) * [http://www.streetcar.org Market Street Railway] (US/CA) * [http://www.1911encyclopedia.org/Tramway "Tramway" article of 1911 Britannica] * [http://www.tramway.co.uk/ British National Tramway Museum](GB) * [http://www.tramways.freeserve.co.uk/ Tramway Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060127001920/http://www.tramways.freeserve.co.uk/ |date=2006-01-27 }} Including TLRS and Festival of Model Tramways * [http://mysite.wanadoo-members.co.uk/tramways/Articles/Compair.htm Compressed Air Trams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016074605/http://mysite.wanadoo-members.co.uk/tramways/Articles/Compair.htm |date=2007-10-16 }} * [http://www.apta.com/research/info/online/weyrich.cfm#wia What is a streetcar?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525015342/http://www.apta.com/research/info/online/weyrich.cfm#wia |date=2009-05-25 }} at American Public Transit Association *[http://members.optushome.com.au/cotma/ Council of Tramway Museums Australasia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228222837/http://members.optushome.com.au/cotma/ |date=2008-02-28 }} * [http://museu-carro-electrico.stcp.pt/ Tramway Museum] Porto (Portugal) *[http://kzsoci.fw.hu Pictures about trams in Hungary, Slovakia, जर्मनी and Czech Republic] * [http://public-transport.net Pictures about trams in Europe] * [http://photoeurasia.com/results.php?q=tram Multiple tram pictures taken in Europe and Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203062334/http://photoeurasia.com/results.php?q=tram |date=2007-12-03 }} *[http://www.nfpl.library.on.ca/nfplindex/results.asp?action=browse&q=295&key=292 Images from the Historic Niagara Digital Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203083452/http://www.nfpl.library.on.ca/nfplindex/results.asp?action=browse&q=295&key=292 |date=2007-12-03 }} *[http://www.btm.org.au Ballarat Tramway Museum - Victoria, Australia] [[वर्ग:रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:सार्वजनिक वाहतूक]] lg165at5lmg0cl9sjqk6l30tpvmwyq0 0 51376 2684395 2623321 2026-05-15T09:25:24Z Abhijitsathe 4193 2684395 wikitext text/x-wiki '''बांकुरा''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[पुरुलिया]] शहर व परिसरात स्थित असून येथील सहा [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा जिल्ह्यामध्ये]] तर उर्वरित एक [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया जिल्ह्यात]] आहेत. १९८० ते २०१४ दरम्यान येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] ह्या डाव्या पक्षाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. माकपचे [[बसुदेव आचार्य]] येथून सलग ९ वेळा निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३६ - बांकुरा मध्ये २००९ पासून खालील ७ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | रघुनाथपूर | [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |- |२ | सालतोरा | rowspan=6 | [[[[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा]] |- |३ | छटना |- |४ | रानीबंध |- |५ | रायपूर |- |६ | टालडांगरा |- |७ | बांकुरा |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[मुनमुन सेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सुभाष सरकार]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अरूप चक्रवर्ती]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] gbt05bujstyxihpjr7y90of3nt62dcp 2684396 2684395 2026-05-15T09:26:02Z Abhijitsathe 4193 2684396 wikitext text/x-wiki '''बांकुरा''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[बांकुरा]] परिसरात स्थित असून येथील सहा [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा जिल्ह्यामध्ये]] तर उर्वरित एक [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया जिल्ह्यात]] आहेत. १९८० ते २०१४ दरम्यान येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] ह्या डाव्या पक्षाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. माकपचे [[बसुदेव आचार्य]] येथून सलग ९ वेळा निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३६ - बांकुरा मध्ये २००९ पासून खालील ७ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | रघुनाथपूर | [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |- |२ | सालतोरा | rowspan=6 | [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा]] |- |३ | छटना |- |४ | रानीबंध |- |५ | रायपूर |- |६ | टालडांगरा |- |७ | बांकुरा |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[मुनमुन सेन]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सुभाष सरकार]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अरूप चक्रवर्ती]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] gvhn3aoe7m643egru5mht60ar2gnod6 0 51408 2684279 2623342 2026-05-14T12:15:16Z Abhijitsathe 4193 2684279 wikitext text/x-wiki '''पुरुलिया''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[पुरुलिया]] शहर व परिसरात स्थित असून येथील सर्व सात [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया जिल्ह्यात]] आहेत. १९७७ ते २०१४ दरम्यान येथे [[फॉरवर्ड ब्लॉक]] ह्या डाव्या पक्षाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. येथून सलग ११ वेळा फॉर्वर्ड ब्लॉकचे उमेदवार जिंकून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३५ - पुरुलिया मध्ये २००९ पासून खालील ७ [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | बलरामपूर | rowspan="7" |[[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |- |२ | बाघमुंडी |- |३ | जोयपूर |- |४ | पुरुलिया |- |५ | मानबझार |- |६ | काशीपूर |- |७ | पाडा |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[मृगांको माहतो]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | rowspan=2| [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो]] | rowspan=2 bgcolor=#FBB917| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] fzjgloowolcp8koi243qyc0p7eh8pms 2684282 2684279 2026-05-14T12:20:24Z Abhijitsathe 4193 2684282 wikitext text/x-wiki '''पुरुलिया''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[पुरुलिया]] शहर व परिसरात स्थित असून येथील सर्व सात [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया जिल्ह्यात]] आहेत. १९७७ ते २०१४ दरम्यान येथे [[फॉरवर्ड ब्लॉक]] ह्या डाव्या पक्षाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. येथून सलग ११ वेळा फॉर्वर्ड ब्लॉकचे उमेदवार जिंकून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३५ - पुरुलिया मध्ये २००९ पासून खालील ७ [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | बलरामपूर | rowspan="7" |[[पुरुलिया जिल्हा|पुरुलिया]] |- |२ | बाघमुंडी |- |३ | जोयपूर |- |४ | पुरुलिया |- |५ | मानबझार |- |६ | काशीपूर |- |७ | पाडा |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[मृगांको माहतो]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | rowspan=2| [[ज्योतिर्मय सिंह माहतो]] | rowspan=2 bgcolor=#FBB917| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] fxose5utmf6wk6rnqz8pn54db64mtwc 0 51413 2684405 2623287 2026-05-15T10:04:36Z Abhijitsathe 4193 2684405 wikitext text/x-wiki '''बिष्णुपूर''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[बिष्णुपूर]] परिसरात स्थित असून येथील सहा [[पश्चिम बंगाल विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा जिल्ह्यामध्ये]] तर उर्वरित एक [[पूर्व बर्धमान जिल्हा|पूर्व बर्धमान जिल्ह्यात]] आहेत. हा मतदारसंघ [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]] उमेदवारांसाठी आरक्षित आहे. १९७१ ते २०१४ दरम्यान तब्बल ४३ वर्षे येथे [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] ह्या डाव्या पक्षाचे संपूर्ण वर्चस्व होते. माकपचे [[अजित कुमार साहा]], सुखेंदू खान, संध्या बौडी, सुश्मिता बौडी इत्यादी उमेदवार येथून सलग ११ वेळा निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. ३६ - बांकुरा मध्ये २००९ पासून खालील ७ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | खंदघोष | [[पूर्व बर्धमान जिल्हा|पूर्व बर्धमान]] |- |२ | बारजोडा | rowspan=6 | [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा]] |- |३ | ओंडा |- |४ | विष्णुपूर |- |५ | कटुलपूर |- |६ | इंडास |- |७ | सोनामुखी |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | rowspan=3| [[सौमित्र खान]] | bgcolor=#32CD32| | [[तृणमूल काँग्रेस]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | rowspan=2 bgcolor=#FBB917| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == {{संदर्भनोंदी}} {{पश्चिम बंगाल मतदारसंघ यादी}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 57ijtnzeyz9awdmtt38naodu6p65kep 0 58196 2684316 2676031 2026-05-14T16:03:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684316 wikitext text/x-wiki '''हेन्री डेव्हिड थोरो''' (इंग्रजी: Henry David Thoreau), [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] देशातील एक लेखक, कवी आणि [[विचारवंत]]. जन्म: [[जुलै १२]] [[इ.स. १८१७]] मृत्यु: [[मे ६]] [[इ.स. १८६२]] . [[चित्र:Thoreau1967stamp.jpg|thumb|right| १९६७ सालातले थोरोच्या चित्राचे एक पोस्टाचे तिकिट ]] [[चित्र:Henry David Thoreau 1861.jpg|thumb|left|Henry David Thoreau, [[इ.स. १८६१]] साली घेतलेले थोरोचे चित्र.]] आधुनिक अमेरिकेचा महत्त्वाचा लेखक म्हणून थोरो यांना ओळखले जाते. ते आपल्या [[:en:Walden|वॅल्डन]] पुस्तकासाठी जे की निसर्गाच्या सनिध्यातील साध्या राहणिमानाबद्दल आहे. थोरोने विसपेक्षा ज्यादा पुस्तके, लेख, निबंध आणि कविता लिहिल्या. थोरोच्या तत्त्वज्ञानात मोठ्या प्रमाणात भारतीय संस्कृतीचा प्रभाव पहावयास मिळतो. कारण त्यांच्या लिखाणात प्रामुख्याने प्राचीन पुराण कथांचा संदर्भ दिसून येतो. जसे त्याच्या कवितांमध्ये 'उपनिषदे, रामायण, महाभारत तसेच, अद्वैतवाद यांचा संदर्भ दिसतो. थोरो हा प्रामुख्याने अमेरिकन ट्रान्सलडेंटल तत्त्वचिंतक होता. त्याने सन १८३२ साली 'ट्रान्सलडेंटल क्लब' स्थापन केले. त्याचे सर्व लिखाण हे ट्रान्सलडेंटल तत्त्वज्ञानावर आधारित आहे. == अधिक वाचन == {{भाषांतर}} * Bode, Carl. ''Best of Thoreau's Journals''. Southern Illinois University Press. 1967. * Botkin, Daniel. ''No Man's Garden''. * Dassow, Laura. ''Seeing New Worlds: Henry David Thoreau and 19th Century Science''. University of Wisconsin. 1995. ISBN 0-299-14744-4 * Dean, Bradley P. ed., ''Letters to a Spiritual Seeker''. New York: W. W. Norton & Company, 2004. * Harding, Walter. ''The Days of Henry Thoreau''. Princeton University Press, 1982. * Hendrix, George. The Influence of Thoreau's "Civil Disobedience" on Gandhi's Satyagraha. The New England Quarterly. 1956. * Howarth, William. ''The Book of Concord: Thoreau's Life as a Writer''. Viking Press, 1982. * Myerson, Joel et al. ''The Cambridge Companion to Henry David Thoreau''. Cambridge University Press. 1995. * Nash, Roderick. ''Henry David Thoreau, Philosopher''. * Parrington, Vernon. ''[http://xroads.virginia.edu/~HYPER/parrington/vol2/bk03_03_ch03.html Main Current in American Thought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901091713/http://xroads.virginia.edu/~Hyper/Parrington/vol2/bk03_03_ch03.html |date=2006-09-01 }}''. V 2 online. 1927. * Petroski, Henry. ''H. D. Thoreau, Engineer''. American Heritage of Invention and Technology, Vol. 5, No. 2, pp. 8-16. * Richardson, Robert D. ''Henry Thoreau: A Life of the Mind''. University of California Press Berkeley and Los Angeles. 1986. ISBN 0-520-06346-5 * Thoreau, Henry David. ''A Week, Walden, The Maine Woods, Cape Cod'' (Robert F. Sayre, ed.) ([[Library of America]], 1985) ISBN 0-940450-27-5 * Thoreau, Henry David. ''Collected Essays and Poems'' (Elizabeth Hall Witherell, ed.) ([[Library of America]], 2001) ISBN 978-1-883011-95-6 * Thoreau, Henry David. ''The Price of Freedom: Excerpts from Thoreau’s Journals'' ISBN 978-1-4348-0552-2 == बाह्य दुवे == * [http://thoreau.eserver.org/ The Thoreau Reader] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060405032000/http://thoreau.eserver.org/ |date=2006-04-05 }}. The annotated works of Henry David Thoreau. * [http://www.walden.org/institute/thoreau/writings/Writings.htm Thoreau's Life & Writings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411224153/http://www.walden.org/institute/thoreau/writings/Writings.htm |date=2010-04-11 }}, at the Thoreau Institute at Walden Woods. * {{gutenberg author|id=Henry_David_Thoreau|name=Henry David Thoreau}}. Text and HTML. * [http://www.archive.org/search.php?query=Henry%20David%20Thoreau%20AND%20mediatype%3Atexts Works by Henry David Thoreau] at [[Internet Archive]]. Scanned books. * [http://schechsplace.tripod.com/ht.htm#drippings Thoreau's Journal Drippings; a Monthly Digest of Excerpts from Thoreau's Journal]{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sniggle.net/Experiment/index.php?entry=excerpts Excerpts from Thoreau’s Journals] (relating to political philosophy) * [http://www.poemhunter.com/henry-david-thoreau/ Poems of Thoreau] '''Manuscripts''' * [http://www.concordlibrary.org/scollect/Thoreau_Surveys/Thoreau_Surveys.htm Scans of Thoreau's land surveys at the Concord Free Public Library]. * [http://www.concordlibrary.org/scollect/Fin_Aids/HDT.html MSS holdings at the Concord Free Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114074959/http://www.concordlibrary.org/scollect/Fin_Aids/HDT.html |date=2009-01-14 }}. * [http://catalog.huntington.org/search/a?SEARCH=thoreau Complete holdings at the Huntington Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250427085659/https://catalog.huntington.org/search/a?SEARCH=thoreau |date=2025-04-27 }}. '''Other links''' * [http://hdt.typepad.com/henrys_blog/ This Date From Henry David Thoreau's Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927015905/http://hdt.typepad.com/henrys_blog/ |date=2007-09-27 }} * [http://thoreau.eserver.org/whowhy.html Who He Was & Why He Matters]{{ndash}} by Randall Conrad * [http://hdthoreau.com/ H D Thoreau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517133604/http://hdthoreau.com/ |date=2014-05-17 }} at hdthoreau.com * [http://www.thoreaufarm.org/ The Birthplace of Thoreau] * [http://www.walden.org/institute/ The Thoreau Institute at Walden Woods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624153418/http://www.walden.org/Institute/ |date=2007-06-24 }} * [http://www.thoreau-online.org/ Henry David Thoreau Online] The Works and Life of Henry D. Thoreau * [http://www.transcendentalists.com/1thorea.html Henry David Thoreau (“The Transcendentalists”)] * [http://www.vcu.edu/engweb/transcendentalism/authors/thoreau/ The American Transcendentalist Web] * [http://www.calliope.org/thoreau/thoreau.html Thoreau Project at Calliope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218044923/http://www.calliope.org/thoreau/thoreau.html |date=2018-12-18 }} * [http://www.thoreausociety.org/ The Thoreau Society] * [http://www.library.ucsb.edu/thoreau/ The Thoreau Edition] * [http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/thoreau/ Concordance to works of Thoreau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630152352/http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/thoreau/ |date=2007-06-30 }} at Victorian Literary Studies Archive * [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,1246669,00.html John Updike, “A Sage for All Seasons” - edited extract from the introduction to Updike’s new edition of ''Walden''] * {{sep entry|thoreau|Henry David Thoreau|Rick Anthony Furtak|2005-06-30}} * [http://thoreau.eserver.org/currents.html Henry Thoreau: Transcendental Economist] from Vernon L. Parrington’s ''Main Currents in American Thought'' * {{Webarchiv | url=http://homepage.mac.com/sfe/henry/ | wayback=20040804002400 | text=Stephen Ells’s Thoreau research page}} * [http://www.sc.ehu.es/sfwpbiog/acdr/thoreau.htm The European Thoreau web page: multilingual resources for Thoreauvians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711163827/http://www.sc.ehu.es/sfwpbiog/acdr/thoreau.htm |date=2007-07-11 }} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=1030 Memorial Page on FindaGrave] {{विस्तार}} [[वर्ग:इ.स. १८१७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८६२ मधील मृत्यू]] c0zyr03a9325td86op5mznf5g0dwvyl 0 58829 2684376 2513131 2026-05-15T07:00:31Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684376 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = रॉयल डच शेल | लोगो = | लोगो रुंदी = | लोगो शीर्षक = | प्रकार = सार्वजनिक | स्थापना = [[इ.स. १९०७|१९०७]] | संस्थापक = [[]] | मुख्यालय शहर = [[हेग]] | मुख्यालय देश = [[नेदरलँड्स]] | मुख्यालय स्थान = [[हेग]] | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = जोर्मा ओल्लीला (बोर्ड अध्यक्ष)</br> बेन बर्डेन(मुख्य कार्यकारी अधिकारी, व्यवस्थापकीय संचालक)</br></br></br></br> | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = तेल व वायू | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = ४५१ अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] (२०१३) | एकूण उत्पन्न = २६ अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] | निव्वळ उत्पन्न = १६ अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] | कर्मचारी संख्या = ८७००० (२०१३ रोजी) | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | ब्रीदवाक्य = | संकेतस्थळ = [http://www.shell.com/ शेल.कॉम] | विसर्जन = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} [[चित्र:Shell kantoor Den Haag.JPG|thumb|right|250px|[[हेग]], [[नेदरलँड्स]] येथील '''{{लेखनाव}}''' कंपनीचे मुख्यालय]] '''रॉयल डच शेल पी.एल.सी.''' ([[रोमन लिपी]]: Royal Dutch Shell plc) किंवा '''शेल''' या टोपणनावाने ओळखली जाणारी मुळातील [[डच]], बहुराष्ट्रीय [[खनिज तेल]] कंपनी आहे. ही [[खनिज तेल|खनिज तेलाचे]] उत्पादन, शुद्धीकरण तसेच [[डीझेल]], [[पेट्रोल]] आदी [[इंधन|इंधनांचे]] वितरण करते. [[हेग]], [[नेदरलँड्स]] येथे या कंपनीचे मुख्यालय असून [[लंडन]], [[युनायटेड किंग्डम]] येथे मुख्य [[नोंदणीकृत कार्यालय]] आहे. शेल सर्वांत मोठी ऊर्जा कंपनी असून, महसुलानुसार सर्व क्षेत्रांतील कंपन्यांमध्ये दुसऱ्या क्रमांकावरील कंपनी आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/|title=जागतिक ५०० - संपूर्ण सूची|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०१०|प्रकाशक=फॉर्च्यून|year=२६ जुलै २०१०|archive-date=2019-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005012317/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{संकेतस्थळ|http://www.shell.com/|अधिकृत संकेतस्थळ|इंग्लिश}} [[वर्ग:खनिज तेल]] [[वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या]] [[वर्ग:लंडन]] l0mm35i9o0vjgkgifja1n73z1dhgef7 0 62591 2684416 1965970 2026-05-15T11:24:32Z ElDiablo9412 62793 2684416 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = षेंचेन | स्थानिक = 深圳市 | चित्र = Shenzhen city montage.png | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = चीन | देश = चीन | राज्य = [[क्वांगतोंग]] | स्थापना = १९८० | महापौर = | क्षेत्रफळ = २०५० | उंची = ८२ | लोकसंख्या = ८६,१५,५०० | घनता = ४२०२.७ | वेळ = [[यूटीसी]] + ८:०० | वेब = http://english.sz.gov.cn |latd=22 |latm=33 |lats= |latNS=N |longd=114 |longm=06 |longs= |longEW=E }} '''षेंचेन''' हे [[चीन]] देशातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व दक्षिण चीनचे आर्थिक केंद्र आहे. षेंचेन चीनचे दुसरे सर्वात वर्दळीचे बंदर आहे. हे शहर [[हाँग काँग]]च्या उत्तरेला वसले आहे. २०२० मध्ये १.७५ कोटी लोकसंख्या असलेले शेन्झेन, [[शांघाय]] आणि [[बीजिंग|बीजिंगनंतर]] चीनमधील शहरी लोकसंख्येनुसार तिसरे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://investinchina.chinadaily.com.cn/s/202211/18/WS637ae2d5498ea274927a8d20/top-10-chinese-cities-by-urban-resident-population.html|title=Top 10 Chinese cities by urban resident population|last=张静|website=investinchina.chinadaily.com.cn|language=en|access-date=2026-05-15}}</ref> == गॅलरी == <gallery> File:View-Of-HQB-Shenzhen-Lychee-Park.jpg|View of Hua Qiang Bei road (Futian District) in Shenzhen, China File:Shenzhen night street.JPG|View of [[Shun Hing Square]] at night File:Shen Nan Rd. E West Night View.JPG|Shen Nan Rd. E West Night View File:Shenzhen at night.JPG|Shenzhen at night </gallery> == बाह्य दुवे == * [http://english.sz.gov.cn/ अधिकृत संकेतस्थळ] * {{wikivoyage|Shenzhen|षेंचेन}} {{कॉमन्स वर्ग|Shenzhen|षेंचेन}} [[वर्ग:चीनमधील शहरे]] [[वर्ग:क्वांगतोंग]] ex2xj5z7wexe3uok7jfq2hitfgf84oj 2684417 2684416 2026-05-15T11:25:08Z ElDiablo9412 62793 /* बाह्य दुवे */ 2684417 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = षेंचेन | स्थानिक = 深圳市 | चित्र = Shenzhen city montage.png | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = चीन | देश = चीन | राज्य = [[क्वांगतोंग]] | स्थापना = १९८० | महापौर = | क्षेत्रफळ = २०५० | उंची = ८२ | लोकसंख्या = ८६,१५,५०० | घनता = ४२०२.७ | वेळ = [[यूटीसी]] + ८:०० | वेब = http://english.sz.gov.cn |latd=22 |latm=33 |lats= |latNS=N |longd=114 |longm=06 |longs= |longEW=E }} '''षेंचेन''' हे [[चीन]] देशातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व दक्षिण चीनचे आर्थिक केंद्र आहे. षेंचेन चीनचे दुसरे सर्वात वर्दळीचे बंदर आहे. हे शहर [[हाँग काँग]]च्या उत्तरेला वसले आहे. २०२० मध्ये १.७५ कोटी लोकसंख्या असलेले शेन्झेन, [[शांघाय]] आणि [[बीजिंग|बीजिंगनंतर]] चीनमधील शहरी लोकसंख्येनुसार तिसरे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://investinchina.chinadaily.com.cn/s/202211/18/WS637ae2d5498ea274927a8d20/top-10-chinese-cities-by-urban-resident-population.html|title=Top 10 Chinese cities by urban resident population|last=张静|website=investinchina.chinadaily.com.cn|language=en|access-date=2026-05-15}}</ref> == गॅलरी == <gallery> File:View-Of-HQB-Shenzhen-Lychee-Park.jpg|View of Hua Qiang Bei road (Futian District) in Shenzhen, China File:Shenzhen night street.JPG|View of [[Shun Hing Square]] at night File:Shen Nan Rd. E West Night View.JPG|Shen Nan Rd. E West Night View File:Shenzhen at night.JPG|Shenzhen at night </gallery> == बाह्य दुवे == * [http://english.sz.gov.cn/ अधिकृत संकेतस्थळ] * {{wikivoyage|Shenzhen|षेंचेन}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स वर्ग|Shenzhen|षेंचेन}} [[वर्ग:चीनमधील शहरे]] [[वर्ग:क्वांगतोंग]] t9wfz6zu9z7q0yh7ffeeafmugrs873h 2684418 2684417 2026-05-15T11:28:36Z ElDiablo9412 62793 2684418 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = षेंचेन | स्थानिक = 深圳市 | चित्र = Shenzhen city montage.png | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = चीन | देश = चीन | राज्य = [[क्वांगतोंग]] | स्थापना = १९८० | महापौर = | क्षेत्रफळ = २०५० | उंची = ८२ | लोकसंख्या = ८६,१५,५०० | घनता = ४२०२.७ | वेळ = [[यूटीसी]] + ८:०० | वेब = http://english.sz.gov.cn |latd=22 |latm=33 |lats= |latNS=N |longd=114 |longm=06 |longs= |longEW=E }} '''षेंचेन''' हे [[चीन]] देशातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व दक्षिण चीनचे आर्थिक केंद्र आहे. षेंचेन चीनचे दुसरे सर्वात वर्दळीचे बंदर आहे. हे शहर [[हाँग काँग]]च्या उत्तरेला वसले आहे. २०२० मध्ये १.७५ कोटी लोकसंख्या असलेले शेन्झेन, [[शांघाय]] आणि [[बीजिंग|बीजिंगनंतर]] चीनमधील शहरी लोकसंख्येनुसार तिसरे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://investinchina.chinadaily.com.cn/s/202211/18/WS637ae2d5498ea274927a8d20/top-10-chinese-cities-by-urban-resident-population.html|title=Top 10 Chinese cities by urban resident population|last=张静|website=investinchina.chinadaily.com.cn|language=en|access-date=2026-05-15}}</ref> शेन्झेन [[क्वांगतोंग|क्वांगतोंगमध्ये]] वसलेले असल्यामुळे, [[विशेष आर्थिक क्षेत्र|विशेष आर्थिक क्षेत्रात]] (SEZ) रूपांतरित होण्यापूर्वी या शहराची ऐतिहासिक संस्कृती कॅन्टोनीज होती. == गॅलरी == <gallery> File:View-Of-HQB-Shenzhen-Lychee-Park.jpg|View of Hua Qiang Bei road (Futian District) in Shenzhen, China File:Shenzhen night street.JPG|View of [[Shun Hing Square]] at night File:Shen Nan Rd. E West Night View.JPG|Shen Nan Rd. E West Night View File:Shenzhen at night.JPG|Shenzhen at night </gallery> == बाह्य दुवे == * [http://english.sz.gov.cn/ अधिकृत संकेतस्थळ] * {{wikivoyage|Shenzhen|षेंचेन}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स वर्ग|Shenzhen|षेंचेन}} [[वर्ग:चीनमधील शहरे]] [[वर्ग:क्वांगतोंग]] 1o8vsijdfvqzng6l5hlr9zs3mjm4l5r 2684419 2684418 2026-05-15T11:29:11Z ElDiablo9412 62793 spell fix 2684419 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = षेंचेन | स्थानिक = 深圳市 | चित्र = Shenzhen city montage.png | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = चीन | देश = चीन | राज्य = [[क्वांगतोंग]] | स्थापना = १९८० | महापौर = | क्षेत्रफळ = २०५० | उंची = ८२ | लोकसंख्या = ८६,१५,५०० | घनता = ४२०२.७ | वेळ = [[यूटीसी]] + ८:०० | वेब = http://english.sz.gov.cn |latd=22 |latm=33 |lats= |latNS=N |longd=114 |longm=06 |longs= |longEW=E }} '''षेंचेन''' हे [[चीन]] देशातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व दक्षिण चीनचे आर्थिक केंद्र आहे. षेंचेन चीनचे दुसरे सर्वात वर्दळीचे बंदर आहे. हे शहर [[हाँग काँग]]च्या उत्तरेला वसले आहे. २०२० मध्ये १.७५ कोटी लोकसंख्या असलेले षेंचेन, [[शांघाय]] आणि [[बीजिंग|बीजिंगनंतर]] चीनमधील शहरी लोकसंख्येनुसार तिसरे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://investinchina.chinadaily.com.cn/s/202211/18/WS637ae2d5498ea274927a8d20/top-10-chinese-cities-by-urban-resident-population.html|title=Top 10 Chinese cities by urban resident population|last=张静|website=investinchina.chinadaily.com.cn|language=en|access-date=2026-05-15}}</ref> षेंचेन [[क्वांगतोंग|क्वांगतोंगमध्ये]] वसलेले असल्यामुळे, [[विशेष आर्थिक क्षेत्र|विशेष आर्थिक क्षेत्रात]] (SEZ) रूपांतरित होण्यापूर्वी या शहराची ऐतिहासिक संस्कृती कॅन्टोनीज होती. == गॅलरी == <gallery> File:View-Of-HQB-Shenzhen-Lychee-Park.jpg|View of Hua Qiang Bei road (Futian District) in Shenzhen, China File:Shenzhen night street.JPG|View of [[Shun Hing Square]] at night File:Shen Nan Rd. E West Night View.JPG|Shen Nan Rd. E West Night View File:Shenzhen at night.JPG|Shenzhen at night </gallery> == बाह्य दुवे == * [http://english.sz.gov.cn/ अधिकृत संकेतस्थळ] * {{wikivoyage|Shenzhen|षेंचेन}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स वर्ग|Shenzhen|षेंचेन}} [[वर्ग:चीनमधील शहरे]] [[वर्ग:क्वांगतोंग]] ctap36feye5lacblorcoio0nh6hkd7t 0 77458 2684324 2528123 2026-05-14T18:59:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684324 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{Infobox Airport | name = पठाणकोट विमानतळ | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = | caption = | IATA = IXP | ICAO = VIPK | type = सेना | owner = | operator = [[भारतीय वायुसेना]] | city-served = [[पठाणकोट]] | location = पठाणकोट,[[भारत]] | elevation-f = १,०१७ | elevation-m = ३१० | coordinates = {{Coord|32|14|01|N|075|38|04|E|type:airport}} | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = ०१/०९ | r1-length-f = ८,९७० | r1-length-m = २,७३४ | r1-surface = [[डांबरी धावपट्टी]] | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} '''पठाणकोट विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|IXP|VIPK}} हे [[भारत|भारताच्या]] [[पंजाब]] राज्यातील [[पठाणकोट]] येथे असलेला विमानतळ आहे.हे सेनेचे विमानतळ असून नुकतीच येथे वाणिज्यिक विमानसेवा सुरू झाली आहे. == विमानसेवा व गंतव्यस्थान== {{Airport-dest-list |[[एर इंडिया स्थानिक]]|दिल्ली,कुलू, लुधियाना |[[किंगफिशर एरलाइन्स]]|दिल्ली }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == *{{WAD|VIPK}} * [http://www.pathankotcity.com/pathankot-airport पठाणकोट विमानतळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218172212/http://www.pathankotcity.com/pathankot-airport |date=2010-12-18 }} {{भारतातील विमानतळ}} [[वर्ग:पंजाबमधील विमानतळ]] [[वर्ग:पंजाब]] 7ezfn8q8giv6shopuu0c572eqs16jnc 0 86551 2684404 2400514 2026-05-15T10:01:06Z Abhijitsathe 4193 2684404 wikitext text/x-wiki '''अजित कुमार साहा''' ( [[नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९३८]]) हे भारतीय राजकारणी आहेत.ते [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]]ाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९७१]],[[इ.स. १९७७]],[[इ.स. १९८०]] आणि [[इ.स. १९८४]] च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ|विष्णुपूर]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.{{संदर्भ हवा}} {{विस्तार}} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:बंगाली राजकारणी]] [[वर्ग:मार्क्सवादी कम्युनिस्ट नेते]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:विष्णुपूरचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] eh8h052nc1e9vq2rgi43393kx4auhkd 0 91903 2684349 2683603 2026-05-15T02:38:45Z Wingstem 157534 /* प्रणाली */ 2684349 wikitext text/x-wiki {{क्षेपणास्त्रे |is_missile=yes |नाव=आकाश |चित्र= [[चित्र:Akash SAM.jpg|300px]] |चित्र_title= |राष्ट्र = [[भारत]] |प्रकार= जमिनीवरून हवेत मारा करणारे क्षेपणास्त्र |used_by= [[भारतीय लष्कर]]<br/>[[भारतीय वायुसेना]] |designer=[[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]] | manufacturer = [[आयुध निर्मिती बोर्ड]] <br/> [[भारत डायनामिक्स]] <br/> [[भारत इलेक्ट्रॉनिक्स]] |unit_cost= |propellant= |production_date= २००९ - | number= ३००० क्षेपणास्त्रे<ref name="aviation week">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://web02.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news%2Fawx%2F2011%2F03%2F25%2Fawx_03_25_2011_p0-301846.xml&headline=Indian%20Army%20Orders%20Akash%20Missile%20System|title=इंडियन आर्मी ऑर्डर्स आकाश मिसाईल सिस्टिम|प्रकाशक=एव्हिएशन वीक|दिनांक=२०११-०३-२५|accessdate=2012-05-28|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece|url-status=dead}}</ref> |service= २००९- |engine= |engine_power= |वजन={{convert|720|kg|lb|abbr=on}} |लांबी={{convert|578|cm|ft|abbr=on}} |height= |diameter={{convert|35|cm|ft|abbr=on}} |wingspan=२५४ मिलीमीटर |speed=[[माक अंक|माक]] ३ |vehicle_range=३० किमी |ceiling={{convert|18|km|ft|abbr=on}} |altitude= |filling=अत्यंत स्फोटक विखंडन दिशात्मक बॉम्ब |filling_weight= {{convert|60|kg|lb|abbr=on}} |guidance=[[आदेश मार्गदर्शन]] |detonation=रडार प्रॉक्झिमिटी फ्युज |launch_platform= }} [[चित्र:Akash missile Aero India 2011.JPG|thumb|250px|right|आकाश क्षेपणास्त्र]] भारताच्या संरक्षण सामग्रीत असलेले हे '''आकाश क्षेपणास्त्र''' जमिनीवरून हवेत मारा करणारे [[क्षेपणास्त्र]] आहे. हे [[भारत|भारतीय]] बनावटीचे असून याचा पल्ला 25 किलोमीटरपर्यंत आहे. हे ५५ किलो स्फोटके घेऊन प्रवास करू शकते. ‘आकाश’चे वजन ७२० किलो असून त्याची लांबी ५.२ मीटर आहे. या क्षेपणास्त्रात अण्वस्त्रे वाहून नेण्याची क्षमता आहे. ध्वनीच्या साडेतीनपट वेगाने हे क्षेपणास्त्र प्रवास करते. त्याला वेळ पडल्यास जागा बदलणाऱ्या मोबाईल लॉंचरवरून डागण्याची क्षमता भारताने विकसित केली आहे. आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीतील एक बॅटरीमध्ये PESA 3D राजेंद्र रडार आणि प्रत्येकी तीन क्षेपणास्त्र असलेले चार प्रक्षेपक (लॉन्चर) असतात, आणि हे सर्व परस्पर जोडलेले असतात.प्रत्येक बॅटरी 64 लक्ष्यांचा मागोवा घेऊ शकते आणि त्यापैकी 12 वर हल्ला करू शकते.या क्षेपणास्त्रात 60 किलोग्रॅम वजनाचा उच्च-स्फोटक, पूर्व-तुकडे केलेला वॉरहेड असतो, ज्यामध्ये प्रॉक्सिमिटी फ्यूज असतो. आकाश प्रणाली पूर्णपणे गतिमान (मोबाइल) असून चालत्या वाहनांच्या ताफ्याचे संरक्षण करण्यास सक्षम आहे.प्रक्षेपण प्लॅटफॉर्मला चाकांवर चालणाऱ्या आणि ट्रॅक असलेल्या दोन्ही प्रकारच्या वाहनांशी एकत्रित केले गेले आहे. जरी आकाश प्रणाली मुख्यतः हवाई संरक्षणासाठीची क्षेपणास्त्र प्रणाली (SAM) म्हणून डिझाइन करण्यात आली असली, तरी ती क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या भूमिकेसाठीही चाचणी करण्यात आली आहे.ही प्रणाली सुमारे २००० कि.मी क्षेत्राला हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र कव्हरेज प्रदान करते. रडार प्रणालींसह (WLR आणि Surveillance) भारतीय सैन्यदलाने दिलेल्या आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या एकत्रित आदेशांची एकूण किंमत इतकी आहे. <ref>[http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2010/10/08/awx_10_08_2010_p0-260585.xml Akash Missile Users Give Feedback To DRDO {{!}} AVIATION WEEK<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |date=27 August 2017 }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2011/03/25/awx_03_25_2011_p0-301846.xml |title= More Akash systems for Army – NATIONAL – the Hindu|website=aviationweek.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=27 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Kulkarni|first=Sushant|date=2021-09-28|title=Explained: What are the two advanced versions of Akash missile?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-two-advanced-versions-of-akash-missile-7539643/|access-date=2021-09-29|website=The Indian Express}}</ref> ==वर्णन== ===प्रणाली=== [[File:Akash SAM.webm|thumb|आकाश क्षेपणास्त्र लक्ष्याचा नाश करताना|alt=|left]] प्रत्येक आकाश बॅटरीमध्ये चार स्वयंचलित प्रक्षेपक (प्रत्येकी तीन आकाश क्षेपणास्त्रे), बॅटरी-स्तरीय रडार – [[राजेंद्र रडार|राजेंद्र]], तसेच एक कमांड पोस्ट (बॅटरी नियंत्रण केंद्र) समाविष्ट असते. दोन बॅटऱ्या मिळून एक स्क्वाड्रन ([[भारतीय वायुदल|वायुदल]]) तयार होते, तर चारपर्यंत बॅटऱ्या मिळून आकाश गट/रेजिमेंट ([[भारतीय सेना|सेना]] संरचना) तयार होते. दोन्ही संरचनांमध्ये अतिरिक्त गट नियंत्रण केंद्र (Group Control Centre – GCC) समाविष्ट केले जाते, जे स्क्वाड्रन किंवा गटाच्या आदेश व नियंत्रण मुख्यालयाचे कार्य करते. एकाच चलनशील व्यासपीठावर आधारित असलेले GCC बॅटरी नियंत्रण केंद्रांशी संपर्क प्रस्थापित करते आणि कार्यक्षेत्रातील हवाई संरक्षण व्यवस्थेसोबत समन्वय साधून हवाई संरक्षण कार्यवाही पार पाडते. === इतिहास=== भारताची [[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]]- (डीआरडीओने) हे क्षेपणास्त्र तयार केले आहे. त्यासाठी [[इ.स. १९९०]] पासून संशोधन कार्य सुरू होते आणि सरतेशेवटी [[इ.स. १९९७]]मध्ये याची चाचणी यशस्वी झाली. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} [[वर्ग:भारताची क्षेपणास्त्रे]] l6kfuvqw93zwd7kb1tfj56hrzbed314 2684350 2684349 2026-05-15T02:41:32Z Wingstem 157534 /* प्रणाली */ 2684350 wikitext text/x-wiki {{क्षेपणास्त्रे |is_missile=yes |नाव=आकाश |चित्र= [[चित्र:Akash SAM.jpg|300px]] |चित्र_title= |राष्ट्र = [[भारत]] |प्रकार= जमिनीवरून हवेत मारा करणारे क्षेपणास्त्र |used_by= [[भारतीय लष्कर]]<br/>[[भारतीय वायुसेना]] |designer=[[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]] | manufacturer = [[आयुध निर्मिती बोर्ड]] <br/> [[भारत डायनामिक्स]] <br/> [[भारत इलेक्ट्रॉनिक्स]] |unit_cost= |propellant= |production_date= २००९ - | number= ३००० क्षेपणास्त्रे<ref name="aviation week">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://web02.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news%2Fawx%2F2011%2F03%2F25%2Fawx_03_25_2011_p0-301846.xml&headline=Indian%20Army%20Orders%20Akash%20Missile%20System|title=इंडियन आर्मी ऑर्डर्स आकाश मिसाईल सिस्टिम|प्रकाशक=एव्हिएशन वीक|दिनांक=२०११-०३-२५|accessdate=2012-05-28|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece|url-status=dead}}</ref> |service= २००९- |engine= |engine_power= |वजन={{convert|720|kg|lb|abbr=on}} |लांबी={{convert|578|cm|ft|abbr=on}} |height= |diameter={{convert|35|cm|ft|abbr=on}} |wingspan=२५४ मिलीमीटर |speed=[[माक अंक|माक]] ३ |vehicle_range=३० किमी |ceiling={{convert|18|km|ft|abbr=on}} |altitude= |filling=अत्यंत स्फोटक विखंडन दिशात्मक बॉम्ब |filling_weight= {{convert|60|kg|lb|abbr=on}} |guidance=[[आदेश मार्गदर्शन]] |detonation=रडार प्रॉक्झिमिटी फ्युज |launch_platform= }} [[चित्र:Akash missile Aero India 2011.JPG|thumb|250px|right|आकाश क्षेपणास्त्र]] भारताच्या संरक्षण सामग्रीत असलेले हे '''आकाश क्षेपणास्त्र''' जमिनीवरून हवेत मारा करणारे [[क्षेपणास्त्र]] आहे. हे [[भारत|भारतीय]] बनावटीचे असून याचा पल्ला 25 किलोमीटरपर्यंत आहे. हे ५५ किलो स्फोटके घेऊन प्रवास करू शकते. ‘आकाश’चे वजन ७२० किलो असून त्याची लांबी ५.२ मीटर आहे. या क्षेपणास्त्रात अण्वस्त्रे वाहून नेण्याची क्षमता आहे. ध्वनीच्या साडेतीनपट वेगाने हे क्षेपणास्त्र प्रवास करते. त्याला वेळ पडल्यास जागा बदलणाऱ्या मोबाईल लॉंचरवरून डागण्याची क्षमता भारताने विकसित केली आहे. आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीतील एक बॅटरीमध्ये PESA 3D राजेंद्र रडार आणि प्रत्येकी तीन क्षेपणास्त्र असलेले चार प्रक्षेपक (लॉन्चर) असतात, आणि हे सर्व परस्पर जोडलेले असतात.प्रत्येक बॅटरी 64 लक्ष्यांचा मागोवा घेऊ शकते आणि त्यापैकी 12 वर हल्ला करू शकते.या क्षेपणास्त्रात 60 किलोग्रॅम वजनाचा उच्च-स्फोटक, पूर्व-तुकडे केलेला वॉरहेड असतो, ज्यामध्ये प्रॉक्सिमिटी फ्यूज असतो. आकाश प्रणाली पूर्णपणे गतिमान (मोबाइल) असून चालत्या वाहनांच्या ताफ्याचे संरक्षण करण्यास सक्षम आहे.प्रक्षेपण प्लॅटफॉर्मला चाकांवर चालणाऱ्या आणि ट्रॅक असलेल्या दोन्ही प्रकारच्या वाहनांशी एकत्रित केले गेले आहे. जरी आकाश प्रणाली मुख्यतः हवाई संरक्षणासाठीची क्षेपणास्त्र प्रणाली (SAM) म्हणून डिझाइन करण्यात आली असली, तरी ती क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या भूमिकेसाठीही चाचणी करण्यात आली आहे.ही प्रणाली सुमारे २००० कि.मी क्षेत्राला हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र कव्हरेज प्रदान करते. रडार प्रणालींसह (WLR आणि Surveillance) भारतीय सैन्यदलाने दिलेल्या आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या एकत्रित आदेशांची एकूण किंमत इतकी आहे. <ref>[http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2010/10/08/awx_10_08_2010_p0-260585.xml Akash Missile Users Give Feedback To DRDO {{!}} AVIATION WEEK<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |date=27 August 2017 }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2011/03/25/awx_03_25_2011_p0-301846.xml |title= More Akash systems for Army – NATIONAL – the Hindu|website=aviationweek.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=27 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Kulkarni|first=Sushant|date=2021-09-28|title=Explained: What are the two advanced versions of Akash missile?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-two-advanced-versions-of-akash-missile-7539643/|access-date=2021-09-29|website=The Indian Express}}</ref> ==वर्णन== ===प्रणाली=== [[File:Akash SAM.webm|thumb|आकाश क्षेपणास्त्र लक्ष्याचा नाश करताना|alt=|left]] प्रत्येक आकाश बॅटरीमध्ये चार स्वयंचलित प्रक्षेपक (प्रत्येकी तीन आकाश क्षेपणास्त्रे), बॅटरी-स्तरीय रडार – [[राजेंद्र रडार|राजेंद्र]], तसेच एक कमांड पोस्ट (बॅटरी नियंत्रण केंद्र) समाविष्ट असते. दोन बॅटऱ्या मिळून एक स्क्वाड्रन ([[भारतीय वायुदल|वायुदल]]) तयार होते, तर चारपर्यंत बॅटऱ्या मिळून आकाश गट/रेजिमेंट ([[भारतीय सेना|सेना]] संरचना) तयार होते. दोन्ही संरचनांमध्ये अतिरिक्त गट नियंत्रण केंद्र (Group Control Centre – GCC) समाविष्ट केले जाते, जे स्क्वाड्रन किंवा गटाच्या आदेश व नियंत्रण मुख्यालयाचे कार्य करते. एकाच चलनशील व्यासपीठावर आधारित असलेले GCC बॅटरी नियंत्रण केंद्रांशी संपर्क प्रस्थापित करते आणि कार्यक्षेत्रातील हवाई संरक्षण व्यवस्थेसोबत समन्वय साधून हवाई संरक्षण कार्यवाही पार पाडते. पूर्वसूचना मिळविण्यासाठी GCC हे Central Acquisition Radar (3D-CAR) वर अवलंबून असते. === इतिहास=== भारताची [[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]]- (डीआरडीओने) हे क्षेपणास्त्र तयार केले आहे. त्यासाठी [[इ.स. १९९०]] पासून संशोधन कार्य सुरू होते आणि सरतेशेवटी [[इ.स. १९९७]]मध्ये याची चाचणी यशस्वी झाली. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} [[वर्ग:भारताची क्षेपणास्त्रे]] q8gxjp05qa4rnm0b3qw70plc2e78c3k 2684351 2684350 2026-05-15T02:42:28Z Wingstem 157534 /* प्रणाली */ 2684351 wikitext text/x-wiki {{क्षेपणास्त्रे |is_missile=yes |नाव=आकाश |चित्र= [[चित्र:Akash SAM.jpg|300px]] |चित्र_title= |राष्ट्र = [[भारत]] |प्रकार= जमिनीवरून हवेत मारा करणारे क्षेपणास्त्र |used_by= [[भारतीय लष्कर]]<br/>[[भारतीय वायुसेना]] |designer=[[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]] | manufacturer = [[आयुध निर्मिती बोर्ड]] <br/> [[भारत डायनामिक्स]] <br/> [[भारत इलेक्ट्रॉनिक्स]] |unit_cost= |propellant= |production_date= २००९ - | number= ३००० क्षेपणास्त्रे<ref name="aviation week">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://web02.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news%2Fawx%2F2011%2F03%2F25%2Fawx_03_25_2011_p0-301846.xml&headline=Indian%20Army%20Orders%20Akash%20Missile%20System|title=इंडियन आर्मी ऑर्डर्स आकाश मिसाईल सिस्टिम|प्रकाशक=एव्हिएशन वीक|दिनांक=२०११-०३-२५|accessdate=2012-05-28|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece|url-status=dead}}</ref> |service= २००९- |engine= |engine_power= |वजन={{convert|720|kg|lb|abbr=on}} |लांबी={{convert|578|cm|ft|abbr=on}} |height= |diameter={{convert|35|cm|ft|abbr=on}} |wingspan=२५४ मिलीमीटर |speed=[[माक अंक|माक]] ३ |vehicle_range=३० किमी |ceiling={{convert|18|km|ft|abbr=on}} |altitude= |filling=अत्यंत स्फोटक विखंडन दिशात्मक बॉम्ब |filling_weight= {{convert|60|kg|lb|abbr=on}} |guidance=[[आदेश मार्गदर्शन]] |detonation=रडार प्रॉक्झिमिटी फ्युज |launch_platform= }} [[चित्र:Akash missile Aero India 2011.JPG|thumb|250px|right|आकाश क्षेपणास्त्र]] भारताच्या संरक्षण सामग्रीत असलेले हे '''आकाश क्षेपणास्त्र''' जमिनीवरून हवेत मारा करणारे [[क्षेपणास्त्र]] आहे. हे [[भारत|भारतीय]] बनावटीचे असून याचा पल्ला 25 किलोमीटरपर्यंत आहे. हे ५५ किलो स्फोटके घेऊन प्रवास करू शकते. ‘आकाश’चे वजन ७२० किलो असून त्याची लांबी ५.२ मीटर आहे. या क्षेपणास्त्रात अण्वस्त्रे वाहून नेण्याची क्षमता आहे. ध्वनीच्या साडेतीनपट वेगाने हे क्षेपणास्त्र प्रवास करते. त्याला वेळ पडल्यास जागा बदलणाऱ्या मोबाईल लॉंचरवरून डागण्याची क्षमता भारताने विकसित केली आहे. आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीतील एक बॅटरीमध्ये PESA 3D राजेंद्र रडार आणि प्रत्येकी तीन क्षेपणास्त्र असलेले चार प्रक्षेपक (लॉन्चर) असतात, आणि हे सर्व परस्पर जोडलेले असतात.प्रत्येक बॅटरी 64 लक्ष्यांचा मागोवा घेऊ शकते आणि त्यापैकी 12 वर हल्ला करू शकते.या क्षेपणास्त्रात 60 किलोग्रॅम वजनाचा उच्च-स्फोटक, पूर्व-तुकडे केलेला वॉरहेड असतो, ज्यामध्ये प्रॉक्सिमिटी फ्यूज असतो. आकाश प्रणाली पूर्णपणे गतिमान (मोबाइल) असून चालत्या वाहनांच्या ताफ्याचे संरक्षण करण्यास सक्षम आहे.प्रक्षेपण प्लॅटफॉर्मला चाकांवर चालणाऱ्या आणि ट्रॅक असलेल्या दोन्ही प्रकारच्या वाहनांशी एकत्रित केले गेले आहे. जरी आकाश प्रणाली मुख्यतः हवाई संरक्षणासाठीची क्षेपणास्त्र प्रणाली (SAM) म्हणून डिझाइन करण्यात आली असली, तरी ती क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या भूमिकेसाठीही चाचणी करण्यात आली आहे.ही प्रणाली सुमारे २००० कि.मी क्षेत्राला हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र कव्हरेज प्रदान करते. रडार प्रणालींसह (WLR आणि Surveillance) भारतीय सैन्यदलाने दिलेल्या आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या एकत्रित आदेशांची एकूण किंमत इतकी आहे. <ref>[http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2010/10/08/awx_10_08_2010_p0-260585.xml Akash Missile Users Give Feedback To DRDO {{!}} AVIATION WEEK<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |date=27 August 2017 }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2011/03/25/awx_03_25_2011_p0-301846.xml |title= More Akash systems for Army – NATIONAL – the Hindu|website=aviationweek.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=27 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Kulkarni|first=Sushant|date=2021-09-28|title=Explained: What are the two advanced versions of Akash missile?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-two-advanced-versions-of-akash-missile-7539643/|access-date=2021-09-29|website=The Indian Express}}</ref> ==वर्णन== ===प्रणाली=== [[File:Akash SAM.webm|thumb|आकाश क्षेपणास्त्र लक्ष्याचा नाश करताना|alt=|left]] प्रत्येक आकाश बॅटरीमध्ये चार स्वयंचलित प्रक्षेपक (प्रत्येकी तीन आकाश क्षेपणास्त्रे), बॅटरी-स्तरीय रडार – [[राजेंद्र रडार|राजेंद्र]], तसेच एक कमांड पोस्ट (बॅटरी नियंत्रण केंद्र) समाविष्ट असते. दोन बॅटऱ्या मिळून एक स्क्वाड्रन ([[भारतीय वायुदल|वायुदल]]) तयार होते, तर चारपर्यंत बॅटऱ्या मिळून आकाश गट/रेजिमेंट ([[भारतीय सेना|सेना]] संरचना) तयार होते. दोन्ही संरचनांमध्ये अतिरिक्त गट नियंत्रण केंद्र (Group Control Centre – GCC) समाविष्ट केले जाते, जे स्क्वाड्रन किंवा गटाच्या आदेश व नियंत्रण मुख्यालयाचे कार्य करते. एकाच चलनशील व्यासपीठावर आधारित असलेले GCC बॅटरी नियंत्रण केंद्रांशी संपर्क प्रस्थापित करते आणि कार्यक्षेत्रातील हवाई संरक्षण व्यवस्थेसोबत समन्वय साधून हवाई संरक्षण कार्यवाही पार पाडते. पूर्वसूचना मिळविण्यासाठी GCC हे Central Acquisition Radar (3D-CAR) वर अवलंबून असते. तथापि, स्वतंत्र बॅटऱ्या १०० किमीपेक्षा अधिक श्रेणी असलेल्या कमी खर्चिक २-डी BSR (बॅटरी सर्व्हेलन्स रडार) सोबतही तैनात केल्या जाऊ शकतात. === इतिहास=== भारताची [[संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था]]- (डीआरडीओने) हे क्षेपणास्त्र तयार केले आहे. त्यासाठी [[इ.स. १९९०]] पासून संशोधन कार्य सुरू होते आणि सरतेशेवटी [[इ.स. १९९७]]मध्ये याची चाचणी यशस्वी झाली. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} [[वर्ग:भारताची क्षेपणास्त्रे]] 0paigvpjkhgvw28ks8blidsi45dndwd 0 100699 2684313 2368949 2026-05-14T15:28:39Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = तार्न | स्थानिकनाव = Tarn | प्रकार = [[फ्रान्सचे विभाग|फ्रान्सचा विभाग]] | ध्वज = | चिन्ह = Blason département fr Tarn.svg | नकाशा = Tarn-Position.svg | देश = फ्रान्स | प्रदेश = [[मिदी-पिरेनीज]] | मुख्यालय = [[अल्बी]] | क्षेत्रफळ = ५,७५८ | लोकसंख्या = ३,६९,५०१ | घनता =६४.२ | वेबसाईट = }} '''तार्न''' ({{lang-fr|Tarn}}; [[ऑक्सितान भाषा|ऑक्सितान]]: Tarn) हा [[फ्रान्स]] देशाच्या [[मिदी-पिरेनीज]] [[फ्रान्सचे प्रदेश|प्रदेशातील]] एक [[फ्रान्सचे विभाग|विभाग]] आहे. == बाह्य दुवे == {{commons|Tarn|{{लेखनाव}}}} * {{fr icon}} [http://www.tarn.pref.gouv.fr/ प्रिफेक्चर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107202433/http://tarn.pref.gouv.fr/ |date=2007-01-07 }} * {{fr icon}} [http://www.tarn.fr/ समिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203121024/http://www.tarn.fr/ |date=2010-12-03 }} * {{fr icon}} [http://www.tourisme-tarn.com/ पर्यटन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002041804/http://www.tourisme-tarn.com/ |date=2011-10-02 }} {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" width=50% |- ! style="background: #ffdead;" | [[चित्र:Blason Languedoc.svg|20 px]] [[मिदी-पिरेने]] प्रदेशातील विभाग |- | style="background: #ffdead;" align=center | [[आर्येज]] {{·}} [[अ‍ॅव्हेरों]] {{·}} [[ऑत-गारोन|ओत-गारोन]] {{·}} [[जेर]] {{·}} [[लोत]] {{·}} [[ऑत-पिरेने|ओत-पिरेने]] {{·}} [[तार्न]] {{·}} [[तार्न-एत-गारोन]] |} {{फ्रान्सचे विभाग}} [[वर्ग:फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:मिदी-पिरेने]] 72yjuei0g3ef3v63ciziugysoost3vp 0 102192 2684275 2509101 2026-05-14T12:01:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684275 wikitext text/x-wiki '''चिन्मय मिशन''' ही इ. १९५३ मध्ये स्थापलेली एक आध्यात्मिक, शैक्षणिक व धार्मिक संस्था आहे. तिचे व्यवस्थापन सेंट्रल चिन्मय मिशन ट्रस्ट द्वारे होते. [[स्वामी चिन्मयानंद|स्वामी चिन्मयानंदांनी]] केलेल्या कार्याला संघटित स्वरूप देण्यासाठी त्यांच्या शिष्यांनी या मिशनाची स्थापना केली.<ref>books.google.com.au/books?isbn=8178357186</ref> सध्या [[भारत]] भरात व जगात अन्यत्र याची ३००हून अधिक केंद्रे कार्यरत आहेत.<ref>http://www.livekolhapur.com/?p=69435{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> चिन्मय मिशनचे सध्याचे प्रमुख [[स्वामी स्वरूपानंद आहेत [[स्वामी तेजोमयानंद]] हे जागतिक प्रमुख होते. हीना नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था आहे. संस्थेचे सर्व उत्पन्न समाजाच्या कल्याणासाठी वापरले जाते. यात सर्व स्वामीजी विनामोबदला कार्य करतात.<ref>http://books.google.com.au/books?id=xn4UAQAAMAAJ&q=chinmaya+mission+social+activities&dq=chinmaya+mission+social+activities&hl=en&sa=X&ei=5FfxU-CtKpfq8AXMkYDoAw&ved=0CCgQ6AEwATgK</ref> ==स्वरूप== हिंदूंनी एकत्र येऊन संघटितपणे कार्य करावे यासाठी लोकशाही मार्गाने या संस्थेचे कार्य चालते. यात उच्चनीचतेला वाव नसतो. ==कार्य== चिन्मय मिशनाद्वारे वेदान्त प्रशिक्षण, बाल विहार, चिन्मय युवा केंद्र, सेंट्रल चिन्मय वानप्रस्थ संस्थान, देवी मंडळ, भजन मंडळ, विद्यालय व महाविद्यालय, पितामह सदन (वृद्धाश्रम), पुस्तक प्रकाशन इत्यादी अनेक प्रकारचे उपक्रम चालवले जातात.<ref>books.google.com.au/books?id=ZNQ4TNdOUS4C</ref> गीता ही या मिशन मध्ये महत्त्वाची मानली जाते. गीता ज्ञानयज्ञ या सारखे उपक्रम ही संस्था चालवते. चिन्मय गीत ज्ञानयज्ञ समिती हे उपक्रम आयोजित करते. सर्व समाजांना एकत्र घेऊन ही संस्था काम करते.<ref>books.google.com.au/books?isbn=1593116993</ref> [[आंध्रप्रदेश]] मध्ये संस्थेने गरीब लोकांसाठी अर्थसहाय्य केले आहेत. त्याद्वारे समाजाचा स्तर उंचावला आहे.<ref>books.google.com.au/books?isbn=8175970103</ref> ==परदेशात सहाय्य== परदेशातील हिंदूंना एकत्र ठेवून आपल्या संस्कृतीची माहिती करून देण्यासाठी ही संस्था काम करते.<ref>books.google.com.au/books?isbn=080477529X</ref> याचा नवीन देशात गेलेल्या भारतीयांना मोठाच आधार असतो. ===वेद शिक्षण=== चिन्मय सेवा ट्रस्ट महाराष्ट्रच्या [[कोल्हापूर]] येथील चिन्मय सांदीपनी आश्रमाचे प्रमुख आचार्य यांच्या मार्गदर्शनाखाली दोन वर्ष कालावधीचा पूर्ण वेळ निवासी वेदांत अभ्यासक्रम चालवला जातो. २० ते ३० वयोगटातील कोणतेही पदवीधर, अविवाहित आणि विनापाश स्त्री-पुरुष हे या अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेऊ शकतात. निवड झालेल्या साधकांना निवारा, जेवण, कपडे, पुस्तके आणि वैद्यकीय सुविधा पुरविल्या जातात.<ref>http://www.livekolhapur.com/?p=69435{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पुस्तके== सात वेगवेगळ्या लघुकथांचा समावेश असलेल्या ‘ट्रान्सफॉर्मिग इंडियन्स टू ट्रान्सफॉर्म इंडिया’ या पुस्तकांची माला तयार केली आहे. 'चिन्मय मिशन'च्या या पुस्तकाच्या निमित्ताने सकारात्मक आणि प्रेरणादायी दृष्टिकोन अंगीकारायला लावणा-या पुस्तकांची खूप वेगळ्या पातळीवर दखल घेतली जाते आहे. [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] [[राज्यपाल]] के. शंकरनारायणन यांच्या हस्ते प्रकाशन झाले होते.<ref>http://prahaar.in/collag/9855 {{मृत दुवा}} {{वेबॅक आर्किव्ह |url=https://archive.is/Brf9f}}</ref> ===दुष्काळी मदत=== चिन्मय मिशन संस्थेच्या [[पुणे]] शाखे द्वारे जनावरांसाठी मोफत काळजी घेणारी 'चिन्मय चारा छावणी' उभारण्यात आली आहे. तसेच गरजू लोकांच्या जनावरांसाठी मोफत चारा ही वाटण्यात येत आहे. ==हे सुद्धा पहा== * [[रामकृष्ण मिशन]] == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.chinmayamission.com/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश }} {{विस्तार}} == संदर्भ== [[वर्ग:हिंदू चळवळी आणि संघटना]] [[वर्ग:हिंदू संस्था]] bpuc6vhoe9v5e6of7ukk4bs1the4pq7 0 158696 2684403 1927961 2026-05-15T09:51:54Z Abhijitsathe 4193 2684403 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = मुनमुन सेन | चित्र नाव = Moon_moon_sen.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = [[बसुदेव आचार्य]] | पुढील = [[सुभाष सरकार]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|3|28}} | जन्मस्थान = [[कोलकाता]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | आई = [[सुचित्रा सेन]] | अपत्ये = [[रायमा सेन]]<br>[[रिया सेन]] | व्यवसाय = | शिक्षण = [[जादवपूर विद्यापीठ]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''मुनमुन सेन''' ('''श्रीमती देव वर्मा''', [[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: মুনমুন সেন, जन्म: २८ मार्च १९५४) ही एक [[भारत]]ीय अभिनेत्री व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहे. मुनमुन सेनने आजवर बंगाली, [[बॉलिवूड]], मल्याळी, कन्नड, तेलुगु, गुजराती इत्यादी अनेक सिनेसृष्टीत ६० पेक्षा अधिक चित्रपटांमध्ये अभिनय केला आहे व तिला [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्मफेअर]]सह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१४ लोकसभा निवडणुकीमध्ये मुनमुन सेन [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाकडून [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] लोकसभा मतदारसंघामधून निवडून आली. ==बाह्य दुवे== {{Commons category|Moon Moon Sen}} {{IMDb title|0784018}} [[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] 8tt2zf0i8nb4q4zflos15un7894r34i 0 163033 2684370 2034714 2026-05-15T06:55:14Z ~2026-29201-57 183105 2684370 wikitext text/x-wiki '''डाॅ.आनंद नाडकर्णी''' (जन्म- इ.स. १९५८ - मृत्यू - १५ मे २०२६ ) हे एक [[मराठी]] [[लेखक]], [[नाटककार]] व [[मनोविकारतज्ज्ञ]] आहेत. डॉ. आनंद नाडकर्णी यांनी १९८० साली एम.बी.बी.एस आणि १९८४ साली मनोविकारशास्त्रामध्ये एम.डी या पदव्या मिळवल्या. मनोविकारांबद्दलच्या गैरसमजुतींविरुद्ध 'चळवळ' उभारण्यासाठी एक संस्था स्थापन करायची कल्पना डॉ. नाडकर्णी यांच्या मनात मनोविकारशास्त्राचे शिक्षण घेताना आली, आणि त्यांनी ती प्रत्यक्षात उतरवलीही. त्यानुसार, २३ मार्च १९९० रोजी ठाणे शहरात आयपीएच अर्थात इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ या संस्थेची औपचारिक स्थापना झाली. तीव्र मानसिक आजारांवर उपचार एवढ्यापुरतेच ठाण्यातील या संस्थेचे काम मर्यादित नाही. उपचारांसाठी येणारा मनोरुग्ण, त्याचे कुटुंबीय, दैनंदिन जीवनातील प्रश्नांमुळे गांजलेली व्यक्ती, कोणतीही समस्या नाही परंतु मानसशास्त्रीय ज्ञानाचा उपयोग स्व-विकासासाठी करू इच्छिणाऱ्या व्यक्ती, अशा सर्वांसाठी ही संस्था आहे. क्लिनिकल उपचार, समुपदेशन अशा रूढ मार्गांबरोबरच साहित्य, संगीत, नाट्य, चित्र, संवाद अशा आनंददायी साधनांचा कल्प्कतेने वापर केला जातो. आज नाडकर्णींच्या ह्या संस्थेमध्ये साठ मनोविकारतज्ज्ञ, मानसशास्त्रज्ञ, समुपदेशक, पंचवीस आधार सदस्य आणि विविध सेवाभावी प्रकल्पांवर काम करणारे तीनशे प्रशिक्षित स्वयंसेवक कार्यरत आहेत. संस्थेचा स्वतःचा मनोआरोग्य प्रशिक्षण विभाग आहे. स्वतंत्र माध्यम विभाग, औद्योगिक प्रशिक्षण विभाग, क्रीडा मानसशास्त्र विभाग, संशोधन विभाग असे विविध गट कार्यरत आहेत. शिवाय एकाच वेळी अनेक वयोगटांसाठी अनेक सेवा, उपक्रम, प्रकल्प यांचे एक जाळे विणलेले आहे. कोणत्याही सरकारी किंवा परदेशी मदतीशिवाय ही संस्था काम करते, आणि तरीही संस्थेचं सेवाशुल्क नाममात्र आहे. डॉ. शुभा थत्ते, डॉ. अनुराधा सोवनी या मानसशास्त्रज्ञांबरोबरच विविध क्षेत्रातल्या अनेकांनी या संस्थेच्या वाटचालीत मोलाची साथ दिली आहे. {{Fact}} डॉ.आनंद नाडकर्णी हे [[पुणे]] येथील 'मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्रांचे'ही संस्थापक सदस्य आहेत. डाॅ. आनंद नाडकर्णी यांनी मानसशास्त्राव्यतिरिक्त अन्य विषयांवरही पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या 'गद्धेपंचविशी' आणि 'विषादयोग' या पुस्तकांना महाराष्ट्र सरकारचा पुरस्कार मिळाला आहे. नाडकर्णी यांनी 'रंग माझा वेगळा' व 'असेच आम्ही सारे' ही व्यावसायिक नाटके लिहिली आहेत. त्यांच्या 'मयसभा' या नाटकाला लेखन पुरस्कार मिळालेला आहे. ‘मिफ्ता’च्या नाट्य विभागासाठी आनंद नाडकर्णी यांची कथासंकल्पना असलेल्या ’गेट वेल सून’ या नाटकाची त्यावर्षीच्या १० सर्वोत्कृष्ट नाटकांत निवड करण्यात आली होती. . [[वयम्]] आणि Institute For Psychological Health(IPH)  चे  कार्यकारी विश्वस्त डाॅ.आनंद नाडकर्णी यांच्या संयुक्त विद्यमाने 'बहुरंगी बहर'<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://wayam.in/|title=Wayam|website=wayam.in|access-date=2018-07-06}}</ref> ही स्पर्धा इयत्ता सातवी ते नववीच्या मुलांसाठी दरवर्षी आयोजित करण्यात येते. == डॉ.आनंद नाडकर्णी यांनी लिहिलेली पुस्तके == * असेच आम्ही सारे (नाटक) * आम्ही जगतो बेफाम (नाटक) * आरोग्याचा अर्थ * एका सायकिॲट्रिस्टची डायरी * कर्मधर्मसंयोग - मर्म सात्त्विक जीवनविकासाचे * किंचित * गद्धेपंचविशी * गेट वेल सून (नाटक, कथा संकल्पना आनंड नाडकर्णींची; नाट्यलेखन प्रशांत दळवी यांचे) * जन्मरहस्य (स्किझोफ्रेनियावरील नाटक) * Dialogue To Wellness (मूळ मराठी -मुक्तिपत्रे; इंग्रजी भाषांतरकार - सतीश बापट) * त्या तिघांची गोष्ट (या नाटकाला महाराष्ट्र सरकारचा यशवंतराव चव्हाण वाङ्मय पुरस्कार मिळाला आहे.) * देवराईच्या सावलीत * Nature 'N' Signature (मूळ मराठी स्वभाव-विभाव, इंग्रजी भाषांतरकार - सतीश बापट) * मनोगती * मनोविकास * मयसभा (या नाटकाला लेखन पुरस्कार मिळाला आहे, * माझं प्रिस्क्रिप्शन * मितुले आणि रसाळ * मुक्तिपत्रे * रंग माझा वेगळा (नाटक) * विषादयोग - ताण तणावांचे नियोजन * वैद्यकसत्ता * शहाण्यांचा सायकिअ‍ॅट्रिस्ट (आत्मचरित्रपर) * स्वभाव-विभाव * हेही दिवस जातील!  {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:नाडकर्णी, आनंद }} [[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:वैद्यकीय पेशामधील व्यक्ती]] tmafs9gd9zzkh0zftky5nedptb1ddqh 0 180690 2684344 2636924 2026-05-15T01:38:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684344 wikitext text/x-wiki [[चित्र:12688 Dehradun Chennai Express.jpg|250 px|इवलेसे|{{लेखनाव}}चा फलक]] '''मदुराई देहरादून एक्सप्रेस''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. [[दक्षिण रेल्वे]]द्वारे चालवली जात असलेली ही गाडी [[तमिळनाडू]]च्या [[मदुराई]] व [[उत्तराखंड]]च्या [[देहरादून]] ह्या शहरांदरम्यान धावते. [[चेन्नई सेंट्रल]] पर्यंत धावणाऱ्या ह्या गाडीचा मार्ग मदुराईपर्यंत वाढवण्यात आला. हिचा अप क्रं.12687 आणि परतीचा डाऊन क्रं.12688 आहे. ==बोगी== सध्या या रेल्वेला १ वातानुकूलित २ टियर, ३ वातानुकूलित ३ टियर, ८ शयन वर्ग, ४ सामान्य अनारक्षित, २ बैठक कम प्रवासी समान, १ खान पान व्यवस्था, ४ उच्च क्षमतेचे पार्सल डबे, असे एकूण २३ डबे जोडलेले असतात. प्रवाशांची संख्या कमी जास्त झाल्यास यांमध्ये बदल केले जातात. ==सेवा== मदुराई देहरादून एक्सप्रेस रेल्वे प्रस्थान ते आगमन पर्यंतचा अप मार्गावर 3095 किमीप्रवास तासी सरासरी 57.94 किमी प्रमाणे 53 तास आणि 25 मिनिटात पार करते आणि परतीचा डावून 3087 किमी प्रवास तासी सरासरी 57.17 की.मी वेगाने 54 तासात पार करते. भारतीय रेल्वे नियमांनुसार हिचा वेग तासी 55 किमी पेक्षा जादा असल्याने प्रवाशी भाड्यावर अधिभार लावलेला आहे. ही रेल्वे चालविण्यासाठी तिच्या मार्गावर 4 रेल्वे इंजिनाची व्यवस्था ठेवलेली आहे. कांही मार्गाचे विध्युतीकरण झालेले असल्याने मदुराई जंक्शन ते इरोड जंक्शन पर्यंत WDM 3 A इंजिन वापरले जाते पुढे WAP 4 चेन्नई सेंट्रल पर्यंत, पुढे हजरत निजामूद्दीन पर्यंत WAP 4 इंजिन आणि WDM 3A पुढील देहरादून पर्यंतचे प्रवासासाठी वापरले जाते. ==वेळ== {| class="wikitable" ! ट्रेन क्रं. ! प्रस्थान ! वेळ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.etrains.in/time-table|प्रकाशक=इ ट्रैन्स.इन|अ‍ॅक्सेसदिनांक=०३-०९-१५|title=मदुराई देहरादून एक्सप्रेस वेळापत्रक|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2015-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912045217/http://www.etrains.in/time-table|url-status=dead}}</ref> ! आगमन ! वेळ ! आठवड्यात |- | 12687 | [[मदुराई रेल्वे स्थानक|मदुराई जंक्शन]] | 23.35 hrs (भाप्रवे) | [[देहरादून रेल्वे स्थानक|देहरादून]] | 5.00 hrs (भाप्रवे) | (बुधवार आणि रविवार) |- | 12688 | देहरादून | 06.45 hrs (भाप्रवे) | मदुराई जंक्शन | 12.45 hrs(भाप्रवे) | (सोमवार आणि शुक्रवार) |} ==मार्ग== मदुराई देहरादून एक्सप्रेस रेल्वे इरोड मार्गे चेन्नई सेंट्रल, विजयवाडा जंक्शन, [[नागपुर]], भोपाळ जंक्शन, [[ग्वालियर]], हजरत निजामूद्दीन, मीरठ सिटी जंक्शन, सहारनपुर जंक्शन, ते [[देहरादून रेल्वे स्थानक|देहरादून]] या मार्गावर धावते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.cleartrip.com/trains/12687|प्रकाशक=क्लेअरट्रिप.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=०३-०९-१५|title=मदुराई देहरादून एक्सप्रेस मार्ग|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2015-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204235542/http://www.cleartrip.com/trains/12687|url-status=dead}}</ref> मदुराई चंडीगढ एक्सप्रेसच्या श्ययन बोगी या रेल्वेला साहरणपूर जंक्शनवर जोडल्या जातात तसेच काढल्या जातात. इरोड जंक्शन, चेन्नई सेंट्रल आणि साहरणपूर जंक्शन स्टेशनवर या रेल्वे गाडीचे डबे तीन दिशेच्या रेल्वे मार्गावर विभागले जातात<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.railnewscenter.com/2013/05/extension-of-dehradun-chandigarh.html|प्रकाशक=रेलन्यूझसेंटर.कॉम|title=रेल न्यूझ सेंटर : एक्सटेन्शन ऑफ देहरादून|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2015-09-03|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531142726/http://www.railnewscenter.com/2013/05/extension-of-dehradun-chandigarh.html|url-status=dead}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेगाड्या]] [[वर्ग:तमिळनाडूमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तराखंडमधील रेल्वे वाहतूक]] iqzx4fw7d30qcvdqm53w6fu237k51eb 0 185655 2684414 2293101 2026-05-15T10:16:31Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2684414 wikitext text/x-wiki '''[[बर्धमान]]-[[दुर्गापूर]]''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील २९ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील सर्व ७ विधानसभा मतदारसंघ [[बर्धमान जिल्हा|बर्धमान जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[बर्दवान (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्दवान]], [[कटवा (लोकसभा मतदारसंघ)|कटवा]] व [[दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|दुर्गापूर]] हे तीन लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आले व बर्धमान-दुर्गापूर व [[बर्धमान पूर्व (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्धमान पूर्व]] हे नवे मतदारसंघ तयार केले गेले. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१५ = शेख सैदुल हक | प१५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = ममताज संगमिता | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१७ = [[एस.एस. अहलुवालिया]] | प१६ = [[भारतीय जनता पक्ष]] | खा१८ = [[किर्ती आझाद]] | प१८ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} ==बाह्य दुवे== *[http://www.elections.in/west-bengal/parliamentary-constituencies/bardhaman-durgapur.html माहिती] {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व बर्धमान जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 50e5ymna8rtsuswtwlb01pbdrpujwfm 2684415 2684414 2026-05-15T10:17:21Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2684415 wikitext text/x-wiki '''[[बर्धमान]]-[[दुर्गापूर]]''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील २९ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील सर्व ७ विधानसभा मतदारसंघ [[बर्धमान जिल्हा|बर्धमान जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[बर्दवान (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्दवान]], [[कटवा (लोकसभा मतदारसंघ)|कटवा]] व [[दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|दुर्गापूर]] हे तीन लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आले व बर्धमान-दुर्गापूर व [[बर्धमान पूर्व (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्धमान पूर्व]] हे नवे मतदारसंघ तयार केले गेले. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१५ = शेख सैदुल हक | प१५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = [[ममताझ संघमिता]] | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१७ = [[एस.एस. अहलुवालिया]] | प१७ = [[भारतीय जनता पक्ष]] | खा१८ = [[किर्ती आझाद]] | प१८ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} ==बाह्य दुवे== *[http://www.elections.in/west-bengal/parliamentary-constituencies/bardhaman-durgapur.html माहिती] {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व बर्धमान जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 0yv4yco8wy0jnk5aw0nyyybp2ni42vh 0 185656 2684408 2497030 2026-05-15T10:12:00Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 2497030 wikitext text/x-wiki '''बर्धमान पूर्व''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील ४२ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. केवळ अनुसूचित जातीच्या उमेदवारांसाठी राखीव असलेला हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील सर्व ७ विधानसभा मतदारसंघ [[बर्धमान जिल्हा|बर्धमान जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[बर्दवान (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्दवान]], [[कटवा (लोकसभा मतदारसंघ)|कटवा]] व [[दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|दुर्गापूर]] हे तीन लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आले व बर्धमान पूर्व व [[बर्धमान-दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्धमान-दुर्गापूर]] हे नवे मतदारसंघ तयार केले गेले. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१५ = अनुप कुमार साहा | प१५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = सुनील कुमार मंडल | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१७ = सुनील कुमार मंडल | प१७ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} ==बाह्य दुवे== *[http://www.elections.in/west-bengal/parliamentary-constituencies/bardhaman-purba.html माहिती] {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व बर्धमान जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 7syimv5sx3rzy933wlau56awrpm5xl5 2684412 2684408 2026-05-15T10:14:17Z Abhijitsathe 4193 2684412 wikitext text/x-wiki '''बर्धमान पूर्व''' हा [[भारत]] देशाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यामधील ४२ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. केवळ अनुसूचित जातीच्या उमेदवारांसाठी राखीव असलेला हा मतदारसंघ २००८ सालच्या पुनर्रचनेदरम्यान निर्माण करण्यात आला. ह्यामधील सर्व ७ विधानसभा मतदारसंघ [[बर्धमान जिल्हा|बर्धमान जिल्ह्यामध्ये]] आहेत. २००८ साली [[बर्दवान (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्दवान]], [[कटवा (लोकसभा मतदारसंघ)|कटवा]] व [[दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|दुर्गापूर]] हे तीन लोकसभा मतदारसंघ बरखास्त करण्यात आले व बर्धमान पूर्व व [[बर्धमान-दुर्गापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|बर्धमान-दुर्गापूर]] हे नवे मतदारसंघ तयार केले गेले. ==खासदार== {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची | खा१५ = अनुप कुमार साहा | प१५ = [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] | खा१६ = [[सुनील कुमार मंडल]] | प१६ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१७ = सुनील कुमार मंडल | प१७ = [[तृणमूल काँग्रेस]] | खा१८ = [[शर्मिला सरकार]] | प१८ = [[तृणमूल काँग्रेस]] }} ==बाह्य दुवे== *[http://www.elections.in/west-bengal/parliamentary-constituencies/bardhaman-purba.html माहिती] {{पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व बर्धमान जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 3zgv9tffp5tds5q7w85360jzu8r7m7r 0 186371 2684352 2456463 2026-05-15T02:50:49Z ~2026-29260-12 183099 अकारण व्यक्तिगत मत म्हणून काढलेले लिखाण पुनर्विहित केले 2684352 wikitext text/x-wiki {{बदल}} धर्मसिंधु हा ग्रंथ १७९०-९१ च्या सुमारास काशीनाथशास्त्री उपाध्ये यांनी श्री क्षेत्र पंढरपूर येथे रचला आहे.यांना बाबा पाध्ये या नावानेही ओळखत असत. त्यांनी ‘धर्मसिंधुसार’ किंवा ‘धर्माब्धीसार ‘ नावाचा विस्तृत ग्रंथ लिहिला.त्यालाच ‘धर्मसिंधु’ नावाने ओळखले जाते. <s>धर्मसिंधु हा ग्रंथ हिंदू धर्माची राज्य घटना म्हणून ओळखला जातो</s>.{{व्यक्तिगतमत}}या ग्रंथात धार्मिक निर्णय सप्रमाण दिलेले आहेत.{{संदर्भ हवा}} या ग्रंथात व्यवहारात आवश्यक असलेल्या धर्मशास्त्रविषयाचा विचार त्यांनी निर्णयसिंधु, पुरुषार्थ चिंतामणी, कालमाधव, हेमाद्रि, कालतत्त्वविवेचन, कौस्तुभस्मृत्यर्थसार, वगैरे ग्रंथाचा आधार घेऊन{{संदर्भ हवा}} आणि काही काही ठिकाणी धर्मशास्त्रसंबंधाने काशीनाथ शास्त्री उपाध्याय यांना स्वतःला योग्य वाटणारा निर्णय देऊन <s>उत्तम रीतीने</s> {{व्यक्तिगतमत}}केला आहे. हा निर्णय आजकाल काशीपासून रामेश्वरापर्यंत सर्व विद्वज्जनात संमत झाला आहे. हिंदुच्या धार्मिक आचारांच्या बाबतीत साऱ्या हिंदूस्थानभर हा ग्रंथ प्रमुख्‍ा आधारस्तंभ मानला जातो. {{व्यक्तिगतमत}}न्यायालयातील निर्णयातदेखील याचा उल्लेख करण्यात आला आहे.{{संदर्भ हवा}} या ग्रंथाइतका सुबोध व विद्वन्मान्य दुसरा ग्रंथ नाहीच असे म्हणले तरी चालेल.{{व्यक्तिगतमत}} काशीनाथ शास्त्री उपाध्याय पांडुरंगाचे निस्सिम भक्त होते. या ग्रंथाच्या रचनेनंतर त्यांनी सन्यांस घेतला. सदर ग्रंथात व्यवहारातरात उपयोक्त अशा विविध आचार कल्पनांचे विवेचन आहे.{{संदर्भ हवा}} त्यासाठी त्यांनी काही धर्मशास्त्र विषय ग्रंथांचा आधार घेतला आहे तर काही ठिकाणी स्वतःच्या अभ्यासानुसार त्यांनी संकल्पना स्पष्ट केल्या आहेत.{{संदर्भ हवा}} जन्मापासून मृत्यूपर्यंत माणसाने कोणकोणते धार्मिक आचार पाळावेत याविषयीचे  मार्गदर्शन उपाध्ये यांनी केले आहे. हिंदूंचे ऐहिक,धार्मिक  व नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती करावी असा हेतू ठेवून सदर ग्रंथाची रचना केली गेली आहे.{{संदर्भ हवा}} ज्यावेळी समाजात धार्मिक आचार विषयक संभ्रम निर्माण होतो किंवा अन्य सामाजिक संस्कुतीचे मिश्रण झाल्याने आपण नकी काय करावे असा पेच निर्माण होतो तेंव्हा असे ग्रंथ मार्गदर्शनपर  ठरतात<ref>धर्मसिंधु (उपाध्ये काशीनाथशास्त्री)</ref>.{{व्यक्तिगतमत}} [[वर्ग:हिंदू ग्रंथ]] [[वर्ग:हिंदू संस्कृती]] [[वर्ग:धार्मिक साहित्य]] g6oojqmg7xkn33vy92zf9bgf7tztikp 0 189329 2684337 2682139 2026-05-14T23:36:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684337 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ब्रिटिश ओव्हरसीझ एरवेझ कंपनी''' ही एक [[ब्रिटन|ब्रिटिश]] विमानवाहतूक कंपनी होती. हिची रचना [[इ.स. १९३९|१९३९मध्ये]] [[इंपिरियल एअरवेज]] आणि [[ब्रिटिश एअरवेज लिमिटेड]] या दोन कंपन्या एकत्र होऊन झाली. १९७४मध्ये [[ब्रिटिश युरोपियन एअरवेज]] ही कंपनी यात विलीन होऊन [[ब्रिटिश एअरवेज]]ची रचना झाली. == इतिहास == [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू झाल्यावर इंपिरियल एअरवेज आणि ब्रिटिश एअरवेज लिमिटेड या दोन कंपन्यांनी सुरक्षेसाठी आपले तळ [[लंडन]]मधून [[ब्रिस्टॉल]] येथे हलवले व त्याचवेळी एकत्र धंदा करण्याचा करार केला. [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[युनायटेड किंग्डमची संसद|संसदेने]] [[२४ नोव्हेंबर]], इ.स. १९३९ रोजी एक कायदा पारित केला आणि त्यावेळी वेगवेगळ्या असलेल्या या दोन कंपन्यांना एकत्र करून ब्रिटिश ओव्हरसीझ एअरवेज कंपनीची निर्मिती केली व तिला राष्ट्रीय विमानवाहतूक कंपनीचा दर्जा दिला. युद्धादरम्यान लांब पल्ल्याच्या विमानांची कमतरता असूनही या कंपनीने युनायटेड किंग्डमच्या जगभर पसरलेल्या वसाहती आणि [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांत]] सामील नसलेल्या देशांशी वाहतूक सुरूच ठेवली होती. आपल्या हयातीदरम्यान या कंपनीने ४० पेक्षा अधिक प्रकारच्या विमानांचा वापर केला. == गंतव्यस्थाने == कंपनी चालू असतानाची गंतव्यस्थाने:<ref>{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/milliemotts/5311498234/|title=boac routes|date=31 December 2010|access-date=7 January 2017|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215034243/https://www.flickr.com/photos/milliemotts/5311498234/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://airchive.com/html/timetable-and-route-maps/uk-ireland-airlines-timetables-route-maps-and-history/1950-british-overseas-airways-corporation-boac-timetables-route-maps-and-history/7258|title=1950 - British Overseas Airways Corporation (BOAC) Timetables, Route Maps and History.|access-date=7 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108093852/http://airchive.com/html/timetable-and-route-maps/uk-ireland-airlines-timetables-route-maps-and-history/1950-british-overseas-airways-corporation-boac-timetables-route-maps-and-history/7258|archive-date=8 January 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timetableimages.com/ttimages/ba2.htm|title=BOAC - British Overseas Airways Corporation|access-date=7 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202010620/http://www.timetableimages.com/ttimages/ba2.htm|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=BOAC July - Oct 1972 Network |url=https://www.aeroroutes.com/history/bajul72 |website=Aeroroutes |access-date=10 September 2022 |archive-date=2023-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014030316/https://www.aeroroutes.com/history/bajul72 |url-status=dead }}</ref> {{Div col|colwidth=22em}} *[[आबादान]], इराण – [[आबादान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[अ‍ॅबर्डीन]] – [[अ‍ॅबर्डीन विमानतळ]] *[[अबू धाबी]] – [[अल बतीन एक्झिक्युटिव्ह विमानतळ]] *[[आक्रा]] – [[आक्रा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[ॲडलेड]] – [[ॲडलेड विमानतळ]] *[[एडन]] – [[एडन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[अलेक्झांड्रिया]] – [[अलेक्झांड्रिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (इजिप्त)|अलेक्झांड्रिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[अम्मान]] – [[अम्मान सिव्हिल विमानतळ]] *[[अ‍ॅमस्टरडॅम]] – [[शिफोल विमानतळ]] *[[अँकरेज]], अलास्का – [[टेड स्टीव्हन्स अँकरेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[सेंट जॉन्स, अँटिगा आणि बर्बुडा|अँटिगा]] – [[कुलिज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[अराक, इराण|अराक]] – [[अराक विमानतळ]] *[[अस्मारा]] – [[योहानिस चौथा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[ऑकलंड]] – [[ऑकलंड विमानतळ]] *[[बगदाद]] – [[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बहरीन]] – [[बहरीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बंदर लेंगेह]] – [[बंदर लेंगेह विमानतळ]] *[[बँकॉक]] – [[डॉन मुएंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बँजुल]] – [[बँजुल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बार्सिलोना]] – [[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ]] *[[बसरा]] – [[बसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बेरूत]] – [[बेरूत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बेलफास्ट]] – [[बेलफास्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बर्म्युडा]] – [[बर्म्युडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बर्मिंगहॅम]] – [[बर्मिंगहॅम विमानतळ]] *[[ब्लँ टायर]] – [[चिलेका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बोगोटा]] – [[एल डोराडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मुंबई|बॉम्बे]] – [[सहार आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बोर्दू]] – [[बोर्दू–मेरिग्नॅक विमानतळ]] *[[बॉस्टन]] – [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बोवेन, क्वीन्सलँड|बोवेन]] – [[बोवेन विमानतळ]] *[[ब्रिजटाउन]] – [[सीवेल विमानतळ]] *[[ब्रिस्बेन]] – [[ब्रिस्बेन विमानतळ]] *[[ब्युनोस आयर्स]] – [[एझेझा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[बुशेहर]] – [[बुशेहर विमानतळ]] *[[कैरो]] – [[पेन एअरफील्ड]] *[[कोलकाता|कलकत्ता]] – [[नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दमदम विमानतळ]] *[[कराकस]] – [[सिमॉन बोलिव्हार आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (व्हेनेझुएला)|सिमॉन बोलिव्हार आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[कासाब्लांका]] – [[मोहम्मद पाचवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[शिकागो]] – [[शिकागो ओ'हेअर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[चितगाव]] - [[चितगाव विमानतळ]] *[[कोलंबो]] – [[रतमलाना विमानतळ]] *[[कोलंबो]] – [[बंदरनायके आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[ढाका|डक्का]] – [[तेजगाव विमानतळ]] *[[डकार]] – [[डकार-यॉफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[दमास्कस]] – [[दमास्कस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[दार एस सलाम]] – [[दार एस सलाम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[डार्विन, नॉर्दर्न टेरिटरी|डार्विन]] – [[डार्विन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[दिल्ली]] – [[सफदरजंग विमानतळ]] *[[डेन्व्हर]] – [[स्टॅपल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[डेट्रॉईट]] – [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन वेन काउंटी विमानतळ]] *[[धाहरान]] – [[धाहरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[दोहा]] – [[दोहा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[दुबई]] – [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[डब्लिन]] – [[डब्लिन विमानतळ]] *[[डर्बन]] – [[लुई बोथा विमानतळ]] *[[ड्युसेलडॉर्फ]] – [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ]] *[[एडिनबर्ग]] – [[एडिनबर्ग विमानतळ]] *[[एंटेबे]] – [[एंटेबे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[फ्रँकफर्ट]] – [[फ्रँकफर्ट ॲम मेन विमानतळ]] *[[फ्रीपोर्ट, बहामास|फ्रीपोर्ट]] – [[ग्रँड बहामा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[फ्रीटाऊन]] – [[लुंगी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फ्रीटाऊन-लुंगी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[गँडर, न्यूफाउंडलँड आणि लॅब्राडोर|गँडर]] – [[गँडर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[जॉर्जटाउन, गयाना|जॉर्जटाउन]] – [[चेड्डी जगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टायमेहरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[ग्लासगो]] – [[ग्लासगो प्रेस्टविक विमानतळ]] *[[ब्रिटिश हाँगकाँग|हाँगकाँग]] – [[कै टाक विमानतळ]] *[[होनोलुलू]] – [[डॅनियल के. इनौये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॉन रॉजर्स विमानतळ]] *[[इस्तंबूल]] – [[इस्तंबूल अतातुर्क विमानतळ]] *[[जकार्ता]] – [[हलीम परदनाकुसुमा विमानतळ]] *[[जेद्दाह]] – [[कंदारा विमानतळ]] *[[जोहान्सबर्ग]] – [[जॅन स्मट्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[कलँग]] – [[कलँग विमानतळ]] *[[कंपाला]] – [[एंटेबे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[कानो (शहर)|कानो]] – [[अमिनू कानो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[कराची]] – [[जिन्ना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[खार्तूम]] – [[खार्तूम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[किंग्स्टन, जमैका|किंग्स्टन]] – [[पॅलिसाडोस विमानतळ]] *[[कुआलालंपूर]] – [[सुबांग विमानतळ]] *[[कुवेत]] – [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लागोस]] – [[लागोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लास पालमास]] – [[गांडो विमानतळ]] *[[लिमा]] – [[जॉर्ज चावेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लिस्बन]] – [[पोर्टेला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लिव्हिंगस्टोन, झांबिया|लिव्हिंगस्टोन]] – [[लिव्हिंगस्टोन विमानतळ]] *[[लंडन]] – [[हिथ्रो विमानतळ]] *[[लॉस एंजेलस]] – [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लुसाका]] – [[लुसाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[लक्सर]] – [[लक्सर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[माद्रिद]] – [[माद्रिद–बाराजास विमानतळ]] *[[माल्टा]] – [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मँचेस्टर]] – [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर रिंगवे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मनिला]] – [[निनॉय ॲक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मार्सेल]] – [[मार्सेल प्रोव्हन्स विमानतळ]] *[[मॉरिशस]] – [[प्लेसेन्स विमानतळ]] *[[मेलबर्न]] – [[एसेंडन विमानतळ]] *[[मेक्सिको सिटी]] – [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मायामी]] – [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[माँटेगो बे]] – [[माँटेगो बे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[माँटेव्हिडिओ]] – [[करास्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[माँट्रियल]] – [[माँट्रियल–डोर्व्हल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[मॉस्को]] – [[मॉस्को व्नुकोवो विमानतळ]] *[[नादी, फिजी|नादी]] – [[नादी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[नैरोबी]] – [[जोमो केन्याटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[नासाऊ, बहामास|नासाऊ]] – [[नासाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[न्यू यॉर्क शहर]] – [[आइडलवाइल्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[न्दोला]] – [[सायमन म्वंसा काप्वेप्वे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (जुना)|न्दोला विमानतळ]] *[[निकोसिया]] – [[निकोसिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[नुआदिबू]] – [[नुआदिबू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[ओसाका]] – [[ओसाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[पर्थ]] – [[पर्थ विमानतळ]] *[[फिलाडेल्फिया]] – [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[पोर्ट ऑफ स्पेन]] – [[पियारको आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[प्राग]] – [[प्राग रुझीने विमानतळ]] *[[रंगून]] – [[यांगून आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रंगून आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[रेसिफे]] – [[रेसिफे/गुआरारापेस–गिल्बर्टो फ्रेयरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[रेनफ्रू]] - [[रेनफ्रू विमानतळ]] *[[रिओ दि जानेरो]] – [[रिओ दि जानेरो–गालेओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[रोम]] – [[रोम चॅम्पिनो विमानतळ]] *[[व्हिएक्स-फोर्ट|सेंट लुसिया]] – [[हेवानोरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[हरारे|सॅलिसबरी]] – [[हरारे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅलिसबरी विमानतळ]] *[[सॅन फ्रान्सिस्को]] – [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[सँटियागो]] – [[लॉस सेरिलोस विमानतळ]] *[[साओ पावलो]] – [[काँगोन्हास-साओ पावलो विमानतळ]] *[[सिॲटल]] – [[सिॲटल–टाकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[सोल]] – [[गिम्पो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[माहे, सेशेल्स|सेशेल्स]] – [[सेशेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[शांघाय]] – [[शांघाय हाँगकियाओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[शॅनन, आयर्लंड|शॅनन]] – [[शॅनन विमानतळ]] *[[सिंगापूर]] – [[पाय लेबार एअर बेस|सिंगापूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[साउथहॅम्प्टन]] – [[साउथहॅम्प्टन विमानतळ]] *[[स्टॉकहोम]] – [[स्टॉकहोम ब्रोमा विमानतळ]] *[[सुरबाया]] – [[जुआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[सिडनी]] – [[सिडनी विमानतळ]] *[[तेहरान]] – [[तेहरान मेहराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[तेल अवीव]] – [[बेन गुरियन विमानतळ|लोड विमानतळ]] *[[टोक्यो]] – [[हानेडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[टोराँटो]] – [[टोराँटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[त्रिनिदाद]] – [[पियार्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[त्रिपोली, लिबिया|त्रिपोली]] – [[त्रिपोली इद्रिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[व्हँकुव्हर]] – [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[व्हिक्टोरिया फॉल्स, झिम्बाब्वे|व्हिक्टोरिया फॉल्स]] – [[व्हिक्टोरिया फॉल्स विमानतळ]] *[[व्हिएन्ना]] – [[व्हिएन्ना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] – [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] *[[झुरिच]] – [[झुरिच विमानतळ]] *[[मस्कत]] – [[बैत अल-फलाज विमानतळ]] {{Div col end}} == हे सुद्धा पहा == * [[ब्रिटिश एरवेझ]] [[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील समाप्ती]] 3dmt7gfgt6xs9f969hdny8edxxc1hx9 0 201222 2684327 2655138 2026-05-14T22:01:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684327 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमानतळ | name = बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळ | native_name = {{lang|de|Flughafen Berlin Brandenburg „Willy Brandt“}} | image = Berlin-Brandenburg-Airport-2021.jpg | image_width = 300 | caption = विमानतळाचे टर्मिनल १ | IATA = BER | ICAO = EDDB | type = सार्वजनिक | owner = Flughafen Berlin Brandenburg GmbH (FBB) | operator = [[बर्लिन महानगरपालिका|बर्लिन]], [[ब्रांडेनबुर्ग शासन|ब्रांडेनबुर्ग]] आणि [[जर्मनी सरकार]] | city_served = [[बर्लिन]] | location = [[शोनेफेल्ड]], [[ब्रांडेनबर्ग]] | hub = * [[काँडोर (विमानकंपनी)|काँडोर]] * [[ईझीजेट]] * [[युरोविंग्ज]] * [[रायनएर]] * [[संडेर]] | elevation_f = १५७ | elevation_m = ४८ | coordinates = {{coord|52|22|00|N|13|30|12|E|region:DE-BE_type:airport|display=inline,title}} | website = {{URL|https://ber.berlin-airport.de/en.html}} | metric_elev = yes | metric_runway = yes | r1_number = 07L/25R | r1_length_m = ४,००० | r1_length_f = १३,१२३ | r1_surface = काँक्रीट | r2_number = 07R/25L | r2_length_m = ३,६०० | r2_length_f = ११,८११ | r2_surface = डांबरी | stat_year = २०२३ | stat_passenger = २,३०,७०,००० | stat_cargo = ५३,८७७ टन | stat_flight = १,७६,६४९ | footnotes = सांख्यिकी २०२३ च्या अहवालानुसार. }} '''बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|BER|EDBB}} (जर्मन:''फ्लुगहाफेन बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विली ब्रांड्ट'') हा [[जर्मनी]]ची राजधानी [[बर्लिन]] शहराजवळचा विमानतळ आहे. हा विमानतळ पूर्वीच्या [[बर्लिन शोनेफेल्ड विमानतळ|शोनेफेल्ड विमानतळास]] लागून आहे.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-48527308 |title=The airport with half a million faults|first=Chris|last=Bowlby|work=BBC News|date=29 June 2019}}</ref> हा विमानतळ बर्लिनच्या मध्यवर्ती भागापासून १८ किमी आग्नेयेला असून येथे [[काँडोर (विमान कंपनी)|काँडोर]], [[इझीजेट]], [[युरोविंग्स]], [[रायनएर]] आणि [[सनडेर]] या विमान कंपन्यांचे तळ आहेत.. येथून प्रामुख्याने युरोपीय महानगरे आणि पर्यटन स्थळांना तसेच काही आंतरखंडीय विमानसेवा उपलब्ध आहे. हा विमानतळ [[बर्लिन टेम्पेलहोफ विमानतळ|टेम्पेलहोफ]], [[बर्लिन शोनेफेल्ड विमानतळ|शोनेफेल्ड]] आणि [[बर्लिन टेगेल विमानतळ|टेगेल]] यांच्या ऐवजी बांधलेलला आहे. टेम्पेलहोफ विमानतळ २००८ मध्ये बंद झाला आणि उर्वरित दोन २०२० मध्ये बंद झाले. त्यानंतर बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग हा ६० लाख लोकसंख्या असलेल्या [[बर्लिन महानगर]] आणि आसपासच्या [[जर्मनीची राज्ये|राज्यांना]] विमानसेवा देणारा एकमेव व्यावसायिक विमानतळ झाला. या विमानतळाने शोनेफेल्डच्या धावपट्टीसह अनेक सुविधा वापरल्या आहेत. येथून दरवर्षी अंदाजे ३.४ कोटी प्रवासी ये-जा करतात.<ref>{{cite news| url=http://www.tagesspiegel.de/berlin/hauptstadtflughafen-berlin-ist-selbst-eine-ber-eroeffnung-im-jahr-2018-gefaehrdet/13499816.html | title=Ist selbst eine BER-Eröffnung im Jahr 2018 gefährdet?| date=26 April 2016| newspaper=[[डेर टॅगेस्सपीगेल]]| first=Thorsten| last=Metzner| trans-title=Is even a 2018 BER opening at risk?| language=de}}</ref><ref>{{cite web |last=Wicker |first=Günter |date=5 January 2019 |title=Am BER beginnt ein (weiteres) year of truth |url=https://www.aero.de/news-30635/BER-beginnt-ein-weiteres-Jahr-der-Wahrheit.html |access-date=5 January 2019 |work=aero |language=de}}</ref> हा विमानतळ [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ विमानतळाच्या]] पुढे [[जर्मनीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|जर्मनीतील तिसरा सर्वात व्यस्त]] आणि युरोपमधील २४ वा सर्वात व्यस्त विमानतळ आहे. उद्घाटनाच्या वेळी या विमानतळाची वार्षिक क्षमता ४.६ कोटी प्रवाशांची होती.<ref>{{cite news |last1=Fabricius |first1=Michael |date=24 January 2020 |title=Die BER-Eröffnung lässt sich kaum noch verhindern |language=de |trans-title=The BER opening can hardly be prevented |work=welt |url=https://www.welt.de/wirtschaft/article205294181/Pannenflughafen-Die-BER-Eroeffnung-laesst-sich-kaum-noch-verhindern.html |access-date=9 March 2022}}</ref> यापैकी टर्मिनल १ ची क्षमता २.८ कोटी आहे तर टर्मिनल २ ची क्षमता ६० लाख आहे आणि टर्मिनल ५ची (पूर्वीच्या बर्लिन-शोनेफेल्ड विमानतळाची इमारत) क्षमता १.२ कोटी आहे. ही क्षमता २०३५ पर्यंत ५.८ कोटी प्रवाशांपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट आहे.<ref>{{cite web |last=Kurpjuweit |first=Klaus |date=30 August 2017 |title=Flughafenchef Lütke Daldrup will neuen Starttermin für Flughafen nach dem 24. Dezember nennen |url=https://www.tagesspiegel.de/potsdam/brandenburg/ber-eroffnung-warten-aufs-christkind-7125580.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313224836/https://www.pnn.de/brandenburg/ber-eroeffnung-warten-aufs-christkind/21324858.html |archive-date=13 March 2022 |access-date=19 September 2022 |work=Tagesspiegel PNN |language=de}}</ref> २००६ मध्ये बांधकाम सुरू झालेला हा विमानतळ मुळात ऑक्टोबर २०११ मध्ये उघडणार होता, परंतु गैरव्यवस्था, असंबद्ध नियोजन, ढिसाळ अंमलबजावणी, व्यवस्थापन आणि भ्रष्टाचारामुळे या प्रकल्पाला सतत विलंब होत गेला. अखेरीस मे २०२० मध्ये बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळाला काम सुरू करण्याचा परवाना मिळाला,<ref name="license">{{cite web|url=https://www.airliners.de/ber-31-12-2020/52871 |language=de|title=BER soll am 31. Oktober 2020 öffnen|date=29 November 2019|website=airliners.de}}</ref> बांधकाम सुरू झाल्याच्या १४ वर्षांनंतर आणि अधिकृत नियोजन सुरू झाल्याच्या २९ वर्षांनंतर, ३१ ऑक्टोबर २०२० रोजी ते व्यावसायिक वाहतुकीसाठी खुले झाले.<ref name="finaldate">{{cite news |title=BER: Luftfahrtbehörde erlaubt Inbetriebnahme am 31. Oktober |date=1 October 2020 |language=DE |url=https://www.berliner-kurier.de/berlin/ber-luftfahrtbehoerde-erlaubt-inbetriebnahme-am-31-oktober-li.108821 |work=Berliner Kurier |access-date=31 October 2020 }}</ref> शोनेफेल्डच्या नूतनीकरण केलेल्या सुविधा २५ ऑक्टोबर २०२० रोजी 'टर्मिनल ५' म्हणून समाविष्ट करण्यात आल्या,<ref name="SXFT5">{{Cite web |date=7 September 2020 |title=Berlin-Schönefeld ist am 25. Oktober 2020 Geschichte |url=https://www.dmm.travel/nc/news/berlin-schoenefeld-ist-am-25-oktober-2020-geschichte/ |access-date=19 September 2022 |website=DMM |language=de}}</ref> तर इतर सर्व विमान कंपन्यांनी ८ नोव्हेंबर २०२० पर्यंत टेगेल विमानतळावरून बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळावर स्थलांतर पूर्ण केले.<ref name="BERallocations">{{Cite web|last=Nowack|first=Timo|date=1 October 2020|title=Wann welche Airline zum BER wechselt|url=https://www.aerotelegraph.com/zeitplan-umzug-wann-welche-airline-zum-ber-wechselt |access-date=13 March 2023|website=aeroTELEGRAPH|language=de-CH}}</ref> == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी === खालील विमान कंपन्या बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळावरून नियमित नियोजित आणि भाड्याने विमानसेवा पुरवतात:<ref>{{Cite web|title=Abflüge und Ankünfte|url=https://ber.berlin-airport.de/de/fliegen/abfluege-ankuenfte.html |access-date=13 March 2023|website=rw|language=de}}</ref> {{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी | [[एजियन एरलाइन्स]] | [[एथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एथेन्स]],<ref>{{cite news |last1=Simon |first1=Alma |title=New Long-Haul Routes & Summer Flight Schedule Expansion at BER |url=https://www.travelwires.com/new-long-haul-routes-summer-flight-schedule-expansion-at-ber |access-date=29 January 2026 |work=TravelWires |date=26 March 2025}}</ref> [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]]<ref>{{cite news |title=AEGEAN, Fraport Greece have Thessaloniki at Core of Development Plans |url=[https://news.gtp.gr/2022/12/14/aegean-fraport-greece-have-thessaloniki-at-core-of-development-plans/](https://news.gtp.gr/2022/12/14/aegean-fraport-greece-have-thessaloniki-at-core-of-development-plans/) |access-date=29 January 2026 |date=14 December 2022 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | [[एर लिंगस]] | [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]]<ref>{{cite news |last1=Corcoran |first1=Autumn |title=Aer Lingus warn of airport strikes as flights cancelled for Irish passengers |url=https://www.rsvplive.ie/life/travel/aer-lingus-warn-german-airport-32020928 |access-date=29 January 2026 |work=RSVP Live |date=1 February 2024 |language=en}}</ref> | [[एर कैरो]] | [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]]<ref>{{cite news |title=AIR CAIRO STARTS NEW FLIGHTS TO HURGHADA FROM BUDAPEST, MILAN AND NAPLES |url=https://wavesofegypt.com/air-cairo-starts-new-flights-to-hurghada-from-budapest-milan-and-naples/ |access-date=29 January 2026 |work=Waves OF Egypt |date=28 August 2025}}</ref> <br /> '''मोसमी:''' [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref>{{cite web | url=https://aviation.direct/winter-2023-24-air-cairo-plant-260-sharm-el-sheikh-fluege-ab-deutschland | title=Winter 2023/24: Air Cairo plant 260 Sharm-El-Sheikh-Flüge ab Deutschland | date=9 June 2023 }}</ref> | [[एर कॅनडा]] | '''मोसमी:''' [[माँट्रियल–त्रूदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियल–त्रूदो]] (३ जुलै २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/airlines/air-canada-fliegt-mit-dem-airbus-a321-xlr-nach-berlin/z9wh4xw |title=Air Canada fliegt mit dem Airbus A321 XLR nach Berlin|website=aeroTELEGRAPH|date=25 November 2025 |accessdate=25 November 2025|language=German}}</ref> | [[एर फ्रांस]] | [[पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल]]<ref>{{cite news |last1=Citrinot |first1=Luc |title=Test bench: Air France Business Class Berlin-Paris |url=https://www.voyages-d-affaires.com/en/air-france-business-class-test-bench |access-date=29 January 2026 |work=Business travel |date=16 March 2025}}</ref> | [[एर मेडिटरेनियन]] | [[एथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एथेन्स]]<ref>{{cite news |title=Air Mediterranean: New connections to Berlin, Cologne and Vienna from Athens |url=https://tornosnews.gr/en/transport/airlines/52496-air-mediterranean-new-connections-to-berlin-cologne-and-vienna-from-athens.html |access-date=29 January 2026 |date=17 July 2025 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813040249/https://www.tornosnews.gr/en/transport/airlines/52496-air-mediterranean-new-connections-to-berlin-cologne-and-vienna-from-athens.html |url-status=dead }}</ref> | [[एर सर्बिया]] | [[बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ|बेलग्रेड]]<ref>{{cite news |last1=Peters |first1=Luke |title=Air Serbia bucks recent trend by announcing new flights to Shanghai - AeroTime |url=https://www.aerotime.aero/articles/aair-serbia-belgrade-shanghai-new-flights |access-date=29 January 2026 |work=Aerotime Aero |date=10 October 2024}}</ref> | [[एर ट्रॅन्सॅट]] | '''मोसमी:''' [[टोराँटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो–पिअरसन]]<ref>{{cite web | url=https://www.newswire.ca/news-releases/air-transat-to-connect-toronto-to-berlin-in-summer-2025-826374175.html | title=Air Transat to Connect Toronto to Berlin in Summer 2025 }}</ref> | [[एरबाल्टिक]] | [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]],<ref>{{cite web |title=airBaltic to resume flights to Helsinki, Munich and Berlin |url=https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/airbaltic-to-resume-flights-to-helsinki-munich-and-berlin.a360453/ |access-date=29 January 2026 |language=en |date=20 May 2020}}</ref> [[टॅलिन विमानतळ|टॅलिन]],<ref>{{cite news |title=Expert: Estonia lacks clear plan if airBaltic axes flights from Tallinn |url=https://news.err.ee/1609564216/expert-estonia-lacks-clear-plan-if-airbaltic-axes-flights-from-tallinn |access-date=29 January 2026 |work=ERR |date=1 January 2025 |language=en}}</ref> [[व्हिल्नियस विमानतळ|व्हिल्नियस]]<ref>{{cite news |last1=Kirilova |first1=Patricija |title=Cancelled flight to Berlin angers Vilnius residents |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2119068/cancelled-flight-to-berlin-angers-vilnius-residents?srsltid=AfmBOoqs-s2xxSjorbbBvpPN36saf0ZywNzVQAEU8A2ayElbLq2-YWLZ |access-date=29 January 2026 |date=8 November 2023 |language=en}}</ref> | [[एजेट]] | [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]],<ref>{{cite web |last1=Hradecky |first1=Simon |title=Incident: Ajet B738 at Berlin on Jul 20th 2025, hydraulic problems |url=https://avherald.com/h?article=52a94c98&opt=769 |access-date=29 January 2026 |date=21 July 2025}}</ref> [[सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] <br /> '''मोसमी:''' [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[मिलास–बोड्रुम विमानतळ|बोड्रुम]] (३० जून २०२६ पासून सुरू होणार), [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[सामसुन-चारशंबा विमानतळ|सामसुन]] | [[ऑस्ट्रियन एरलाइन्स]] | [[व्हिएन्ना विमानतळ|व्हिएन्ना]]<ref>{{cite news |last1=Dimitrova |first1=Marta |title=Austrian Airlines and Vienna Airport offer rapid COVID-19 antigen tests |url=https://www.futuretravelexperience.com/2020/10/austrian-airlines-and-vienna-airport-offer-rapid-covid-19-antigen-tests/ |access-date=29 January 2026 |work=Future Travel Experience |date=30 October 2020}}</ref> | [[अव्हांती एर]] | '''भाड्याने:''' [[फ्रेडरिक्सहॅफेन विमानतळ|फ्रेडरिक्सहॅफेन]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/flughaefen/flughafen-friedrichshafen-bekommt-wieder-inlandsfluege-mit-avanti-air/ym0rk8f |title=Flughafen Friedrichshafen bekommt wieder Inlandsflüge|website=aeroTELEGRAPH|date=17 November 2025 |accessdate=22 November 2025}}</ref> | [[अझरबैजान एरलाइन्स]] | [[हैदर अलीयेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाकू]]<ref>{{Cite web|url=https://aviation.direct/azerbaijan-airlines-kehrt-nach-berlin-und-mailand-malpensa-zurueck |title=Azerbaijan Airlines kehrt nach Berlin und Mailand-Malpensa zurück|date=19 April 2022}}</ref> | [[ब्रिटिश एरवेझ]] | [[लंडन सिटी विमानतळ|लंडन–सिटी]],<ref>{{cite news |last1=Howe |first1=Megan |title=Full list of London flight cancellations as Storm Eowyn hits UK |url=https://www.standard.co.uk/news/transport/storm-eowyn-flights-cancelled-heathrow-gatwick-british-airways-b1206848.html |access-date=29 January 2026 |work=The Standard |date=24 January 2025}}</ref> [[लंडन हिथ्रो विमानतळ|लंडन–हिथ्रो]]<ref>{{cite news |last1=Truelove |first1=Sam |title=Flight from Berlin to Heathrow given priority landing after passenger taken ill |url=https://www.mylondon.news/news/west-london-news/heathrow-airport-live-british-airways-16974081 |access-date=29 January 2026 |work=My London |date=25 September 2019}}</ref> | [[ब्रसेल्स एरलाइन्स]] | [[ब्रुसेल्स विमानतळ|ब्रुसेल्स]]<ref>{{cite news |title=Brussels Airlines flight with 139 evacuated after bomb threat |url=https://brusselsmorning.com/brussels-airlines-flight-with-139-evacuated-after-bomb-threat/79822/ |access-date=29 January 2026 |date=1 October 2025}}</ref> | [[बल्गेरिया एर]] | [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]]<ref>{{cite news |last1=Casey |first1=Daily |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-8-2024 |access-date=29 January 2026 |work=Aviation Week |date=12 July 2024}}</ref> | [[काँडोर (विमानकंपनी)|काँडोर]] | [[झायेद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबू धाबी]] (१६ जून २०२६ पासून सुरू होणार),<ref>{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/airlines/condor-fliegt-von-berlin-und-frankfurt-nach-abu-dhabi-und-bandelt-mit-etihad-an/2s9knr7 |title=Condor fliegt von Berlin und Frankfurt nach Abu Dhabi|website=aeroTELEGRAPH|accessdate=5 December 2025}}</ref> [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट आम माइन]]<ref>{{cite news |last1=Birch |first1=Kate |title=Etihad, Condor to launch daily Frankfurt and Berlin flights to Abu Dhabi |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-condor-to-launch-daily-frankfurt-and-berlin-flights-to-abu-dhabi |access-date=29 January 2026 |work=Connecting Travel |date=8 December 2025}}</ref> <br /> '''मोसमी:''' [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]] | [[कॉरेंडन एरलाइन्स]] | [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]]<br /> '''मोसमी:''' [[गाझीपाशा विमानतळ|गाझीपाशा]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]] | [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] | [[झाग्रेब विमानतळ|झाग्रेब]] <br />'''मोसमी:''' [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]] | [[डॅट (विमानकंपनी)|डॅट]] | [[सारब्रुकेन विमानतळ|सारब्रुकेन]] | [[डेल्टा एर लाइन्स]] | '''मोसमी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क–जेएफके]] | [[ईझीजेट]] | [[आगादीर विमानतळ|आगादीर]], [[बार्सेलोना–एल प्राट विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बेसल/मलहाउस विमानतळ|बेसल/मलहाउस]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[बोर्दॉ विमानतळ|बोर्दॉ]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कॅटानिया विमानतळ|कॅटानिया]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[फ्युर्तेंवेन्तुरा विमानतळ|फ्युर्तेंवेन्तुरा]], [[फुंचल विमानतळ|फुंचल]], [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]], [[लिव्हरपूल जॉन लेनन विमानतळ|लिव्हरपूल]], [[लंडन गॅटविक विमानतळ|लंडन–गॅटविक]], [[लंडन साउदएंड विमानतळ|लंडन–साउदएंड]], [[ल्यों विमानतळ|ल्यों]], [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मिलान–लिनाते विमानतळ|मिलान–लिनाते]], [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]], [[नांते विमानतळ|नांते]], [[नाईस विमानतळ|नाईस]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल]], [[पॅरिस–ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]], [[प्रिस्टिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|प्रिस्टिना]], [[रोम–फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम–फ्युमिचिनो]], [[तेनेरिफ–दक्षिण विमानतळ|तेनेरिफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[वॅलेन्सिया विमानतळ|वॅलेन्सिया]], [[व्हेनिस मार्को पोलो विमानतळ|व्हेनिस]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]] <br /> '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[बुर्गास विमानतळ|बुर्गास]], [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[सिंक्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गिझा]], [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[ला पाल्मा विमानतळ|ला पाल्मा]], [[मार्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मार्सा आलम]], [[ओल्बिया विमानतळ|ओल्बिया]], [[पिसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिसा]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[अॅक्शन राष्ट्रीय विमानतळ|पर्वेझा/लेफकाडा]], [[पुला विमानतळ|पुला]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[रोवानिएमी विमानतळ|रोवानिएमी]], [[सेव्हिल विमानतळ|सेव्हिल]], [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]], [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]], [[तिवात विमानतळ|तिवात]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]] | [[इजिप्तेर]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]] | [[एल अॅल]] | [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |title=El Al supports WJC Holocaust education initiative #WeRemember |url=https://www.worldjewishcongress.org/en/news/with-we-remember-affixed-to-airplane-for-the-next-year-el-al-demonstrates-support-for-wjc-holocaust-education-initiative |access-date=30 January 2026 |work=World Jewish Congress |date=25 January 2021}}</ref> | [[युरोविंग्ज]] |[[बेरूत–रफिक हरीरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेरूत]], [[कोलोन बॉन विमानतळ|कोलोन/बॉन]], [[अल मकतूम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–अल मकतूम]], [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ]], [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]], [[गागो कुतिन्हो विमानतळ|फारो]], [[गोटेबोर्ग लँडव्हेटर विमानतळ|गोहटेनबर्ग]], [[ग्राझ विमानतळ|ग्राझ]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दाह]], [[लिस्बन विमानतळ|लिस्बन]] (२९ मार्च २०२६ पासून), [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[लंडन हिथ्रो विमानतळ|लंडन–हिथ्रो]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[रोम फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो]] (२ नोव्हेंबर २०२६ पासून), [[साल्झबर्ग विमानतळ|साल्झबर्ग]], [[सारायेव्हो विमानतळ|सारायेव्हो]] (२७ जून २०२६ पासून), [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]], [[स्टुटगार्ट विमानतळ|स्टुटगार्ट]], [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]], [[झ्वार्तनोत् आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|येरेवान]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]] <br /> '''मोसमी:''' [[झायेद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबू धाबी]], [[बस्तिया विमानतळ|बस्तिया]], [[बिल्बाओ विमानतळ|बिल्बाओ]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[फ्युर्तेंवेन्तुरा विमानतळ|फ्युर्तेंवेन्तुरा]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[जेरेझ विमानतळ|जेरेझ दे ला फ्रोंटेरा]], [[काव्हाला विमानतळ|काव्हाला]] (१२ जुलै २०२६ पासून), [[कित्तिला विमानतळ|कित्तिला]] (३१ जानेवारी २०२६ पासून), [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[लान्झारोते विमानतळ|लान्झारोते]], [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]], [[मार्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मार्सा आलम]], [[नेपल्स विमानतळ|नेपल्स]] (७ एप्रिल २०२६ पासून), [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[ओल्बिया विमानतळ|ओल्बिया]] (२८ जून २०२६ पासून), [[नाईस विमानतळ|नाईस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[रोवानिएमी विमानतळ|रोवानिएमी]], [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]], [[तिवात विमानतळ|तिवात]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]], [[झाकिंथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झाकिंथोस]] | [[फिनएर]] | [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]] | [[फ्लायएरबिल]] | [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]] | [[फ्लायनॅस]] | [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दाह]] | [[फ्लायवन]] | [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]] | [[फ्रीबर्ड एरलाइन्स]] | '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]] | [[जॉर्जियन एरवेझ]] | [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]] | [[हैनान एरलाइन्स]] | [[बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग–कॅपिटल]] | [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] | [[माद्रिद विमानतळ|माद्रिद]] | [[आइसलँडएर]] | [[केफ्लाविक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेक्याविक–केफ्लाविक]] | [[इराकी एरवेझ]] | [[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बगदाद]], [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]] | [[इस्रेर]] | [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]] | [[जेट२.कॉम]] | '''मोसमी:''' [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]], [[लीड्स ब्रॅडफोर्ड विमानतळ|लीड्स/ब्रॅडफोर्ड]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]] | [[केएलएम]] | [[अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल|अ‍ॅमस्टरडॅम]] | [[केएम माल्टा एरलाइन्स]] | [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]] | [[लॉट पोलिश एरलाइन्स]] | [[वॉर्सा चोपिन विमानतळ|वॉर्सा–चोपिन]] | [[लुफ्तांसा]] | [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट]], [[म्युन्से विमानतळ|म्युन्से]] | [[लुफ्तांसा सिटी एरलाइन्स]] | [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट]], [[म्युन्से विमानतळ|म्युन्से]] | [[लुक्सेर]] | [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]] | [[माराबु (विमानकंपनी)|माराबु]]|'''मोसमी:''' [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]] | [[नॉर्वेजियन एर शटल]] | [[बर्गन विमानतळ|बर्गन]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[ओस्लो विमानतळ|ओस्लो]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]] <br /> '''मोसमी:''' [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]] | [[नूव्हेलेर]] | [[मोनास्तिर विमानतळ|मोनास्तिर]], [[ट्युनिस–कार्थेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ट्युनिस]] <br /> '''मोसमी:''' [[जेर्बा विमानतळ|जेर्बा]] | [[पिगॅसस एरलाइन्स]] | [[सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] <br /> '''मोसमी:''' [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]], [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]], [[सामसुन-चारशंबा विमानतळ|सामसुन]] | [[कतार एरवेझ]] | [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दोहा]] | [[रॉयल जॉर्डेनियन]] | [[क्वीन अलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अम्मान–क्वीन अलिया]] | [[रायनएर]]| [[अलिकान्ते–एलचे मिगेल हर्नांडेझ विमानतळ|अलिकान्ते]], [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बारी कारोल वोयतिला विमानतळ|बारी]], [[मिलान बर्गामो विमानतळ|बर्गामो]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[बोलोन्या गुग्लिएल्मो मार्कोनी विमानतळ|बोलोन्या]], [[बुखारेस्ट हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट–ओटोपेनी]], [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[कॅटानिया–फॉन्टाना्रोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[गागो कुतिन्हो विमानतळ|फारो]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[हुंबर्टो डेलगाडो विमानतळ|लिस्बन]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ|लंडन–स्टॅनस्टेड]], [[माद्रिद विमानतळ|माद्रिद]], [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मर्राकेश मेनारा विमानतळ|मर्राकेश]], [[मार्सेल प्रोव्हन्स विमानतळ|मार्सेल]], [[मिलान माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान–माल्पेन्सा]], [[फाल्कोन–बोर्सिलिनो विमानतळ|पालेर्मो]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]], [[पिसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिसा]], [[पोद्गोरिका विमानतळ|पोद्गोरिका]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[रेडिओ कॅलाब्रिया विमानतळ|रेडिओ कॅलाब्रिया]], [[रोम फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम–फ्युमिचिनो]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[तालिन विमानतळ|तालिन]], [[तेनेरीफ दक्षिण विमानतळ|तेनेरीफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[त्रिएस्ते विमानतळ|त्रिएस्ते]], [[वलेन्सिया विमानतळ|वलेन्सिया]], [[विल्नियस विमानतळ|विल्नियस]] <br /> '''मोसमी:''' [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]], [[कॅस्टेलॉन–कोस्टा अझहार विमानतळ|कॅस्टेलॉन]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[झादार विमानतळ|झादार]] | | [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]] | [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]] | [[स्काय आल्प्स]] | [[बोल्झानो विमानतळ|बोल्झानो]] | [[स्काय एक्सप्रेस (ग्रीस)|स्काय एक्सप्रेस]] | [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]] | {{nowrap|[[स्कायअप एरलाइन्स]]}} | [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]] | [[साउथविंड एरलाइन्स]] | '''मोसमी चार्टर:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]] (२ मार्च २०२६ पासून) | [[संडेर]] | [[बेरूत–रफिक हरीरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेरूत]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]] <br /> '''मोसमी:''' [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]] | [[सनएक्सप्रेस]] | [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]] <br /> '''मोसमी:''' [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]], [[मिलाय–बोद्रुम विमानतळ|बोद्रुम]], [[दालामान विमानतळ|दालामान]], [[दियारबाकीर विमानतळ|दियारबाकीर]] | {{nowrap|[[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]}} | [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]] | [[टॅप एर पोर्तुगाल]] | [[उंबेर्तो देल्गादो विमानतळ|लिस्बाओ]] | [[ट्रान्सएव्हिया]] | [[ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]] <br /> '''मोसमी:''' [[अगादिर–अल मस्सिरा विमानतळ|अगादिर]], [[मर्राकेश मेनारा विमानतळ|मर्राकेश]], [[नाँत अटलांटिक विमानतळ|नाँत]] | [[टर्किश एरलाइन्स]] | [[इस्तंबूल विमानतळ|इस्तंबूल]] | [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[न्यूअर्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूअर्क]] | [[व्होलोटेआ]] | '''मोसमी:''' [[फ्लोरेन्स विमानतळ|फ्लोरेन्स]] (२२ सप्टेंबर २०२६ पासून), [[ल्यों–सेंट-एक्स्युपेरी विमानतळ|ल्यों]] | [[व्हुएलिंग]] | [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]] | [[विझ्झ एर]] | [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]], [[क्लुज-नापोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[कुतैसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुतैसी]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[स्कोप्जे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कोप्जे]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिराना]], [[व्हार्ना विमानतळ|व्हार्ना]] | }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बर्लिन]] [[वर्ग:जर्मनीमधील विमानतळ]] [[वर्ग:बर्लिनमधील वाहतूक]] dhw2eh63ir4q4no0f24my059kxg3eyu 0 201901 2684371 2679671 2026-05-15T06:55:56Z ~2026-29054-11 183106 /* */ 2684371 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|करंदी, अहमदनगर}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''करंदी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= शिरूर, पुणे | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव =शारदा राजेंद्र ढोकले |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=412208| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/१२ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''करंदी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[शिरूर तालुका|शिरूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== '''करंदी''' हे [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याच्या]] [[शिरूर तालुका|शिरूर तालुक्यातील]] गाव आहे. येथे [[हनुमान|हनुमानाचे]] मंदिर आहे तसेच येथे जानपीर बाबाची यात्रा भरते. येथे जे.जे. इंटरनॅशनल स्कूल आहे. #अश्विनी_बिजनेस_ग्रुप# ही उद्योग क्षेत्रातील अग्रगण्य संस्था उभारलेली आहे. (हाऊसकीपिंग लिक्विड साहित्य उत्पादन) #किरण प्रोव्हिजन स्टोर्स हे किराणा मालाचे दुकान असून अश्या प्रकारचे अनेक व्यवसाय आहेत . ==हवामान== येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४७० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== येथील सर्वसाधारण चासकमानचा कॅनल या गावाच्या चारही बाजूंनी वेडलेला असून ह्या गावात 80% क्षेत्र है उस बागायती असून लोकांचे राहणीमान उत्तम प्रकारचे आहे . ==प्रेक्षणीय स्थळे== नृसिंह मंदिर, ऊस शेती, ==नागरी सुविधा== पुणे जिल्हा मद्यवर्ती बँक आहे तसेच महाराष्ट्र ग्रामीण बँक पण आहे ==जवळपासची गावे== केंदूर ,मुखई, जातेगाव, धामारी, पिंपळे जगताप ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:शिरूर तालुक्यातील गावे]] tual2mva3wsopa0jcnjsy713naf91bm 0 208690 2684298 2616534 2026-05-14T13:40:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684298 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = जोगेंद्र कवाडे | लघुचित्र = Jogendra Kawade.jpg | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1943|04|01|df=y}} | जन्मस्थान = [[नागपूर]], [[नागपूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] (पूर्वी)<br /> [[पीपल्स रिपब्लिकन पक्ष]] (सध्या) | पत्नी = रंजना कवाडे | अपत्ये = १ मुलगा व २ मुली | निवास = [[नागपूर]], [[नागपूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]] | पद = [[महाराष्ट्र]] [[विधान परिषद]], सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ = २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २०२० | मतदारसंघ = | पद2 = [[संसद सदस्य]], [[लोकसभा]] | मतदारसंघ2 = [[चिमूर (लोकसभा मतदारसंघ)|चिमूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[इ.स. १९९८]] | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[इ.स. १९९९]] | मागील2 = | पुढील2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | मतदारसंघ3 = | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | मतदारसंघ4 = | कार्यकाळ_आरंभ5 = | कार्यकाळ_समाप्ती5 = | मतदारसंघ5 = | कार्यकाळ_आरंभ6 = | कार्यकाळ_समाप्ती6 = | मतदारसंघ6 = | व्यवसाय = प्राध्यापक, अर्थतज्ज्ञ, पत्रकार, राजकारणी, समाजसेवक | धर्म = [[बौद्ध]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = | तारीख = मार्च २६ | वर्ष = २०१७ | स्रोत = http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12mh25.php }} '''जोगेंद्र लक्ष्मण कवाडे''' ( १ एप्रिल, [[इ.स. १९४३]]) हे एक भारतीय राजकारणी, समाजसेवक, माजी प्राध्यापक व [[पीपल्स रिपब्लिकन पक्ष]]ाचे संस्थापक व अध्यक्ष आहेत. ते [[चिमूर लोकसभा मतदार संघ]]ातून [[१२ वी लोकसभा|१२व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले होते. ते २०१४ पासून २०२० पर्यंत [[महाराष्ट्र]] [[विधान परिषद]]ेचे सदस्य होते. [[मराठवाडा विद्यापीठ]]ाच्या [[नामांतर आंदोलन]]ामध्ये त्यांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग होता, या दरम्यान त्यांनी काढलेल्या ऐतिहासिक लॉंगमार्चचे ते प्रणेते ठरले. कवाडे हे दलित-बौद्ध चळवळीतील एक उल्लेखनीय सामाजिक कार्यकर्ते आहेत.<ref name=":2" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/nagpur-vidarbha-news/nagpur/pro-jogendra-kawade/articleshow/64020948.cms|title=प्रा. कवाडे यांचा उद्या अमृतमहोत्सवी सत्कार|दिनांक=2018-05-04|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323145028/https://maharashtratimes.indiatimes.com/nagpur-vidarbha-news/nagpur/pro-jogendra-kawade/articleshow/64020948.cms|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/vruthanta-news/jogendra-kawade-elected-as-a-member-of-legislative-council-610459/|title=जोगेंद्र कवाडे यांना विधान परिषदेचे सदस्यत्व|दिनांक=2014-06-17|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24}}</ref> ==कारकीर्द== जन्मप्राप्त अभावग्रस्त परिस्थितीतून कवाडे यांनी सामाजिक परिवर्तनासाठी काम केले. ते [[आंबेडकरवादी चळवळ|आंबेडकरवादी]] व सामाजिक चळवळीतील कार्यकर्ते व कट्टर आंबेडकरवादी आहेत. ''रिपब्लिकन विद्यार्थी फेडरेशन''च्या माध्यमातून त्यांनी विद्यार्थी आंदोलनात सक्रिय सहभाग घेतला होता. [[दीक्षाभूमी]]वरील [[डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय, नागपूर]] मध्ये ते [[वाणिज्य]] विषयाचे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत होते. नागपूर येथून १९७२ पासून निघणाऱ्या ''जय भीम'' या मराठी साप्ताहिकाचे ते संपादक व प्रकाशक आहेत, याशिवाय त्यांनी अनेक मासिकांमध्ये व दैनिक वर्तमानपत्रांमध्ये लेख लिहिलेले आहेत. [[इ.स. १९७६]] मध्ये त्यांनी [[बौद्ध|बौद्धांच्या]] (१९५६ नंतरचे धर्मांतरित बौद्ध; विशेषतः [[नवबौद्ध]]) सवलतीसाठी आंदोलन केले होते, त्यासाठी तिहार कारागृहात त्यांना दहा दिवस कारावासाची शिक्षा झाली होती. मराठवाडा विद्यापीठाच्या (सध्याचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]]) नामांतरासाठी त्यांनी ११ नोव्हेंबर १९७९ रोजी हजारो आंबेडकरवादी तरुणांना एकत्र घेऊन [[दीक्षाभूमी]]-[[नागपूर]] ते [[औरंगाबाद]]पर्यंत 'लॉंगमार्च' काढला होता. त्यांच्या या तीव्र आंदोलनाची दखल [[महाराष्ट्र सरकार]]ला द्यावी लागली. [[इ.स. १९८२]] मध्ये त्यांनी ''दलित मुक्ती सेने''ची स्थापना केली. अनेक आंदोलनात त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला असून नेतृत्वही केले आहे. कवाडे हे माजी खासदार आहेत, ते [[इ.स. १९९८]] मध्ये [[चिमूर (लोकसभा मतदारसंघ)|चिमूर लोकसभा मतदारसंघातून]] [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]]ाच्या तिकिटावर निवडून आले होते. मात्र पुढे त्यांनी [[पीपल्स रिपब्लिकन पक्ष]] नावाचा स्वतंत्र पक्ष स्थापन केला, जो [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]]ाचा एक घटक पक्ष आहे. जून २०१४ पासून कवाडे हे महाराष्ट्र [[विधान परिषद|विधान परिषदेचे]] विद्यमान सदस्य (आमदार) आहेत.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12mh25.php|title=Biographical Sketch of Member of XII Lok Sabha|संकेतस्थळ=www.indiapress.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-NMAH-JAL-HDLN-attacked-by-koregaon-bima-government-sponsored-terrorism-mla-pra-jogendra-kawade-5828306-NOR.html|title=कोरेगाव भीमा येथील हल्ला सरकारपुरस्कृत अातंकवादच : आमदार प्रा. जोगेंद्र कवाडे|दिनांक=2018-03-12|संकेतस्थळ=divyamarathi|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bhaskar.com/maharashtra/mumbai/news/MH-MUM-congress-and-legislative-council-4649801-NOR.html|title=कांग्रेस ने कवाडे और गाडगील को विधान परिषद सदस्य बनाया|दिनांक=2014-06-17|संकेतस्थळ=Dainik Bhaskar|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24}}</ref> ==वैयक्तिक जीवन== जोगेंद्र कवाडे यांचा जन्म १ एप्रिल १९४३ रोजी [[नागपूर]]मध्ये झालेला आहे. ते [[बौद्ध]] धर्मीय आहेत. ४ एप्रिल १९७७ रोजी त्यांचा विवाह रंजना कवाडे यांचेशी झाला. या दांपत्याला १ मुलगा व २ मुली आहेत.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.entranceindia.com/election-and-politics/prof-jogendra-kawade-member-of-parliament-mp-from-chimur-maharashtra-biodata/|title=Entranceindia {{!}} Prof. Jogendra Kawade MP biodata Chimur {{!}} Entranceindia|last=Prakash|पहिले नाव=M.|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-24|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324180321/https://www.entranceindia.com/election-and-politics/prof-jogendra-kawade-member-of-parliament-mp-from-chimur-maharashtra-biodata/|url-status=dead}}</ref> ==शिक्षण== कवाडे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ]]ातून (सध्या [[राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ]]) [[एम.कॉम.]] ही [[वाणिज्य]] शाखेतील मास्टर पदवी ग्रहन केली आहे.<ref name=":3" /> * उत्कृष्ठ व्याख्याते == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:कवाडे, जोगेंद्र}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म]] [[वर्ग:आंबेडकरवादी]] [[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]] [[वर्ग:दलित कार्यकर्ते]] [[वर्ग:भारतीय पत्रकार]] [[वर्ग:भारतीय रिपब्लिकन पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती]] aba4x4rlb2if1fhyshb32th0gy8pg4k 0 209113 2684339 2618452 2026-05-15T00:19:31Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684339 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}} उंचीनुसार '''{{लेखनाव}}''' खालीलप्रमाणे आहे. == {{convert|30|m|ft}} पेक्षा जास्त == {| class="wikitable sortable" " |- ! rowspan="2" | पुतळा ! rowspan="2" | समर्पित ! rowspan="2" | स्थान ! rowspan="2" | राज्य ! colspan="2" | उंची ! rowspan="2" class="unsortable" |टीप ! rowspan="2" | निर्मिती वर्ष ! rowspan="1" class="unsortable" |चित्र |- ! m ! ft |- | [[वीरअभय अंजनिया हनुमान स्वामी]] || [[हनुमान]] || [[विजयवाडा]] || [[आंध्र प्रदेश]] ||{{convert|41|m|ft|disp=table|sortable=on}} || मारुतीची जगातील सर्वाधिक उंच मूर्ती. भारताचा एके काळचा सर्वात उंच पुतळा.<ref name="nativeplanet.com">http://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-10-tallest-statues-india-000311.html</ref>|| || [[File:HanumaninPartala.JPG|120px|none]] |- | [[तिरूवल्लूवर पुतळा]] || [[तिरूवल्लूवर]] || [[कन्याकुमारी]] || [[तमिळनाडू]] || {{convert|40.5|m|ft|disp=table|sortable=on}}||The entire 133 feet monument depicts the 3 sections of Thirukkural, namely, virtue (38 chapters), wealth (70 chapters) and love (25 chapters)<ref name="nativeplanet.com"/>|| 2000 || [[File:Tiruvalluvar statue LIC.jpg|120px|none]] |- | [[तथागत त्साल]] || [[बुद्ध]] || [[रावंगला]] || [[सिक्कीम]] ||{{convert|39|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.dalailama.com/news/post/920-consecration-of-the-tathagata-tsal-and-teaching-at-ravangla-sikkim |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527005547/http://www.dalailama.com/news/post/920-consecration-of-the-tathagata-tsal-and-teaching-at-ravangla-sikkim |url-status=dead }}</ref> || २०१३ || [[File:Buddha Park 4.JPG|120px|none]] |- | [[ध्यान बुद्ध मूर्ती]] || [[बुद्ध]] || [[अमरावती गांव, गुंतूर जिल्हा]] || [[आंध्र प्रदेश]] ||{{convert|38.1|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Dhyana Buddha statue of Amaravathi<ref>http://www.deccanchronicle.com/140915/nation-current-affairs/article/tallest-dhyana-buddha-be-ready-amaravati</ref>||2015||[[File:Dhyana Buddha statue in Amaravati.jpg|120px|none]] |- | [[रेवाल्सर]] मधील [[पद्मसंभव]] मूर्ती || [[गुरू रिनपोच]] || रेवाल्सर || [[हिमाचल प्रदेश]] || {{convert|37.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Statue of Guru Rinponche <ref>[http://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-10-tallest-statues-india-000311.html]</ref>|| २०१२ || [[File:Guru Rinpoche in mist 2.jpg|120px|none]] |- | [[मुरुडेश्वरा]]चा [[शिव]] || [[शिव]] || [[मुरुडेश्वर]] जिल्हा || [[कर्नाटक]]|| {{convert|37|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| जगातील दुसरी सर्वात उंच शिवमूर्ती, शंकराचा भारताच्या सर्वात उंच शिव-पुतळा <ref>[https://web.archive.org/web/20050408042903/http://www.chennaionline.com:80/hotelsandtours/PlacesofInterest/2004/02murudesh.asp World's tallest Siva idol]</ref> || 2006 || [[File:Shiva Statue Murdeshwara Temple.jpg|120px|none]] |- |[[आदियोगी शिवमूर्ती]] | [[महादेव]] |[[कोइंबतूर]] |[[तमिळनाडू]] |34.2 |112 | जगातील सर्वाधिक मोठा व उंच चेहरा, ५०० टन स्टीलपासून निर्मिती. Height of 112 feet symbolically denotes that Adiyogi gave 112 ways to explore the human system<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.financialexpress.com/india-news/pm-narendra-modi-to-unveil-first-112-foot-tall-shiva-statue-in-coimbatore-on-mahashivratri-5-interesting-facts-to-know/563295/|title=PM Narendra Modi unveils first 112-foot tall Shiva statue in Coimbatore: 5 facts to know!|date=2017-02-23|newspaper=The Financial Express|access-date=2017-02-26|language=en-US}}</ref> |Feb 24th, 2017 ||[[File:Lord shiva.jpg|120px|none]] |- | दामांजोदीची हनुमान मूर्ती |[[हनुमान]] |दामांजोदी, कारापूर |[[ओरिसा]] |३३.१ |108'9" |World's Second tallest Hanuman located at NALCO township, Damanjodi, Koraput |March 3rd, 2017 |[[File:Hanuman Statue of Damanjodi.jpg|120px|none]] |- | [[अहिंसेचा पुतळा]] || [[रिशभंथा]], पहिले जैन तिर्थकर || [[मांगी-तुंगी]], 100&nbsp;km from [[धुळे]] || [[महाराष्ट्र]] || {{convert|33|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| World's tallest Jain idol(121 feet including pedestal) and also largest monolith statue in the world || 2016 || |- | [[पालिटाणा मंदिर]]ांतील अदिनाथ दादा पुतळा || [[Rishabhanatha|first Jain Tirthankara, Rishabhanatha]] || [[Palitana temples]] || [[Gujarat]]||{{convert|33|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| || 2016 || |- | स्वामी बसवेश्वर || [[बसवा]] || [[बसवाकल्याण]] || [[कर्नाटक]] || {{convert|32.9|m|ft|disp=table|sortable=on}} || स्वामी बसवांचा जगातील सर्वात ऊंच पुतळा<ref name="nativeplanet.com"/> || 2014 || |- | [[सिमला|मधील]] [[हनुमान]] [[मूर्ती]] || [[हनुमान]] || [[सिमला]] || [[हिमाचल प्रदेश]] || {{convert|33|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| Located at {{convert|8,500|ft|m}} above sea level <ref name="indiatoday.intoday.in"/>|| 2010 || |- | [[मिंड्रोलिंग मठ]] बुद्ध मूर्ती || [[गौतम बुद्ध]] || [[देहरादून]] || [[उत्तराखंड]] || {{convert|32.6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref name="indiatoday.intoday.in">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/tallest-statues/1/473038.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2017-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301170520/http://indiatoday.intoday.in/education/story/tallest-statues/1/473038.html |url-status=dead }}</ref>|| 1965|| [[File:BuddhaStatueDehradun.jpg|120px|none]] |- | शाहजहानपुरातील [[हनुमान]] [[मूर्ती]] || हनुमान धाम || [[शाहजहानपुर]] || [[उत्तर प्रदेश]] || {{convert|32|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| Hanumat Dham Statue <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/tallest-statues-hanuman-india/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2017-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508054804/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/tallest-statues-hanuman-india |url-status=dead }}</ref> || 2013 || |- | [[दीक्षित मठ]]ातील बुद्ध मुर्ती || [[जांपा]] बुद्ध || [[दीक्षित]], [[नुब्रा व्हॅली]], [[लडाख]]|| [[जम्मू आणि काश्मिर]] || {{convert|32|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Statue of Jampa <ref>http://www.lehladakhindia.com/maitreya-buddha/</ref> || 2010 || [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|120px|none]] |- | [[नांदुरा]]मधील हनुमान || [[हनुमान]] || || [[महाराष्ट्र]] || {{convert|32|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| <ref name="indiatoday.intoday.in"/>|| || [[File:Jai Hanuman.jpg|120px|none]] |- | मंगल महादेव || [[शिव]] || गॅंगतन, सांपला बेरी रोड || [[हरियाणा]] || {{convert|30.8|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Standing Statue {{citation needed|date=February 2016}}|| 2012 || [[File:101ft Lord Shiva Statue ,Gangtan,Jhajjar,Hariyana,India.jpg|120px|none]] |- | [[हरि की पौरी]] || [[शिव]] || [[हरिद्वार]] || [[उत्तराखंड]] || {{convert|30.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref>http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/top-12-incredibly-tallest-statues-in-india/{{मृत दुवा|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || २०१२ || [[File:Shiva statue by the Ganges, across Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|120px|none]] |- |} == {{convert|30|m|ft}} पेक्षा कमी == {| class="wikitable sortable" " |- ! rowspan="2" | पुतळे ! rowspan="2" | समर्पित ! rowspan="2" | स्थान ! rowspan="2" | राज्य ! colspan="2" | ऊंची ! rowspan="2" class="unsortable" | टिप ! rowspan="2" | पूर्ण ! rowspan="1" class="unsortable" | चित्र |- ! m ! ft |- | अभीराजूपलेम हनुमान मूर्ती || [[हनुमान]] ||दोड्डीपटला || [[आंध्र प्रदेश]]|| {{convert|30|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| उभा हनुमान <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/devotees-delight/article4622414.ece</ref>||२०१३|| [[File:Hanuman Statue at Abbirajupalem.jpg|120px|none]] |- | श्री हनुमान धाम || [[हनुमान]] || किरतपूर || [[उत्तर प्रदेश]]|| {{convert|27|m|ft|disp=table|sortable=on}}||<ref>http://shrihanumandhamkiratpur.com/top10statueofbajrangbali.html{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||१९९७|| [[File:Hanuman dham kiratpur.jpg|120px|none]] |- | [[ऋषभ देव|आदिनाथ]], [[बावानगाजा]] || [[ऋषभदेव|आदिनाथ]] || [[बरवानी]] || [[मध्य प्रदेश]] || {{convert|26|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||भारताच्या सर्वात जुन्या पुतळ्यांपैकी एक || ११०० || |- | चिन्मय गणाधीश || [[गणेश]] || [[कोल्हापुर]] || [[महाराष्ट्र]] state || {{convert|26|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| <ref>http://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-10-tallest-statues-india-000311.html#slide916</ref> || २००१ ||[[File:GaneshaKolhapur.jpg|120px|none]] |- | विजापूरचा [[शिवगिरी]] || शिवा || [[विजापूर]] || [[कर्नाटक]] || {{convert|26|m|ft|disp=table|sortable=on}} || जगातील शिवाचा चौथा सर्वात उंच पुतळा, तर भारताच्या शिवाचा तिसरा सर्वात ऊंच पुतळा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.indiamapped.com/statues-in-india/shivagiri-of-bijapur/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094633/http://www.indiamapped.com/statues-in-india/shivagiri-of-bijapur/ |url-status=dead }}</ref> || २००६ || |- | [[बोधगया]]तील [[महान बुद्ध]] || [[बुद्ध]] || [[बोधगया]] || [[बिहार]] || {{convert|25|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||Mahabodhi Temple Complex in Gaya <ref>[http://www.great-buddha-statue.com/ महान बुद्धांचा पुतळा]</ref> || १९८९ || [[File:Buddha Statue of Bihar.jpeg|120px|none]] |- | हनुमान, रामतीर्थ मंदिर || [[हनुमान]] || [[अमरीत्सर]] || [[पंजाब]] || {{convert|24.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||Ram Tirath temple <ref>http://amritsartemples.in/about-ram-tirath-andir/#.Vi4k7LcrLGg{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || || |- | शिव || शिव मंदिर, कचनार शहर || [[जबलपूर]] || [[मध्य प्रदेश]] || {{convert|23.17|m|ft|disp=table|sortable=on}}||<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.jabalpurdirectory.com/kachnar-city-shiva-temple.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2017-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124414/http://www.jabalpurdirectory.com/kachnar-city-shiva-temple.html |url-status=dead }}</ref>|| २००६ || [[File:ShivStatueAtKachnarCityJabalpur.JPG|120px|none]] |- | हनुमान वाटिका || [[हनुमान]] || [[रूरकेला]] || [[ओरिसा]] || {{convert|23|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref>http://www.rourkelacity.com/famous-temple/hanuman-vatika-rourkela/</ref>|| १९९४ || [[File:Hanuman Vatika Rourkela.JPG|120px|none]] |- | [[लिकीर मठ]]ातील स्वर्ण बुद्ध ||[[मैत्रेय बुद्ध]] ||[[लडाख]] || [[जम्मू आणि काश्मीर]] || {{convert|23|m|ft|disp=table|sortable=on}}||म्युझिअम मधील संग्रहीत पुतळा <ref name="walkthroughindia.com">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/top-ten-large-statues-of-india-below-80-feet/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2017-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509180302/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/top-ten-large-statues-of-india-below-80-feet/ |url-status=dead }}</ref>|| १९९९ || [[File:Likir (224).jpg|120px|none]] |- | [[:en:Eluru Buddha Park|एलोरू बुद्ध पार्क]] मधील अभय बुद्ध || [[बुद्ध]] || [[इलेरु]] || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|22.56|m|ft|disp=table|sortable=on}} || दक्षिण आशियातील सर्वाधिक उंच अभय बुद्ध मूती <ref>http://buddhaparkwestgodavari.blogspot.in/2013/06/gaja-vallivari-cheruvu-is-one-of.html</ref> || २०१३ || |- | गणपती धाम मंदिर || [[गणपती]] || [[बहादुरगड]] || [[हरियाणा]] || {{convert|22.56|m|ft|disp=table|sortable=on}} || सर्वाधिक उंच गणपती मुर्ती <ref>http://www.tribuneindia.com/2009/20090511/haryana.htm</ref> || २००९ || [[File:Lord ganesha statue 72ft Bahadurgarh,Hariyana,India.jpg|120px|none]] |- | [[महात्मा गांधी]]ंचा पुतळा || [[महात्मा गांधी]] || [[पटना]] || [[बिहार]] || {{convert|22|m|ft|disp=table|sortable=on}} || जगात सर्वाधिक उंच गांधींचा पुतळा <ref>http://www.thehindu.com/news/national/other-states/worlds-tallest-gandhi-statue-unveiled-in-patna/article4418923.ece</ref>||२०१३ || [[File:New Gandhi statue Patna 01.JPG|120px|none]] |- | [[नवी दिल्ली]]तील हनुमान || [[हनुमान]] || झंडेवालान, नवी दिल्ली || दिल्ली || {{convert|20|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| Standing Statue<ref name="walkthroughindia.com"/>|| || [[File:Hanuman-Tempel New-Delhi.jpg|120px|none]] |- | [[नवग्रह जैन मंदिर|| पार्श्वनाथ || हुबळी || कर्नाटक || {{convert|18.6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || This is the largest Parshavanatha stuatue in world with height of 61 feet mounted on 48 feet pedestal (total height 109 feet).|| २०१० ||<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.bcmtouring.com/forums/attachments/pic-014-jpg.190484/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329122339/http://www.bcmtouring.com/forums/attachments/pic-014-jpg.190484/ |url-status=dead }}</ref> |- | भंजानगरातील शिव || [[शिव]] || [[भंजानगर]] || [[ओरिसा]] || {{convert|18.6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.bhanjanagarps.odishapr.gov.in/hidden/-/asset_publisher/tMn6waGjYWb6/content/tourist-place-of-bhanjanagar-block/1099301 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219225416/http://www.bhanjanagarps.odishapr.gov.in/hidden/-/asset_publisher/tMn6waGjYWb6/content/tourist-place-of-bhanjanagar-block/1099301 |url-status=dead }}</ref>|| २०१३ || |- | [[गोमटेश्वर]] || [[बाहुबली]] || [[श्रवणबेळगोळ]] || [[कर्नाटक]] || {{convert|18|m|ft|disp=table|sortable=on}} || It's the tallest free–standing monolithic statue in the world.<ref>http://www.culturalindia.net/monuments/gomateswara.html{{मृत दुवा|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ९८३ || [[File:Gomateswara.jpg|120px|none]] |- | [[हैदराबादचा बुद्ध पुतळा]] || [[गौतम बुद्ध]] || [[हुसेन सागर]] तळे || t|disp=table|sortable=on}}|| World's tallest [[monolith]] of Gautama Buddha <ref>http://www.buddhist-tourism.com/countries/india/buddhist-sites/statue-of-lord-buddha-andhra-pradesh.html</ref>|| १९९२ ||[[File:Hussain Sagar Buddha.jpg|120px|none]] |- | [[हनुमान]] || [[हनुमान]] || [[पुट्टपती]] || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|18|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| Found on top of the Vidya Giri Hill overlooking the Sri Sathya Sai International Hillview Stadium.<ref name="ReferenceA">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/top-ten-large-statues-of-india-below-80-feet |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2017-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509180302/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/top-ten-large-statues-of-india-below-80-feet/ |url-status=dead }}</ref> || १९८५ || [[File:Hill in Prashanthi Nilayam with statues of Hanuman, Krishna, Shirdi Sai Baba, Shiva, Buddha, Christ, Zarathustra.jpg|120px|none]] |- | आदिनाथ पुतळा at [[Gwalior Fort#Jain temples|Gwalior Fort]] || [[आदिनाथ]] || [[Gwalior Fort#Jain temples|Siddhachal Jain Temple,Gwalior Fort]] || [[मध्य प्रदेश]] || {{convert|17.81|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||Rock cut idol of Adinatha(Rishabhanatha) bhagwan || १५०० || [[File:Gwalior-adinath1.jpg|120px|none]] |- | [[हनुमान]] || अंजनेयस्वामी ||[[कोंडागट्टू]], [[जगतियाळ]]|| [[तेलंगण]] || {{convert|17.06|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| standing Hanuman <ref name="ReferenceA"/>|| २००३ || |- | साई बाबा पुतळा || [[साई बाबा]] || [[मच्छलीपट्टणम]] || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|16.4|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||<ref name="ReferenceA"/> || ||[[File:Machilipatnam Sai Temple 11 09.JPG|120px|none]] |- | [तिरुमुलाई नेमीनाथ मूती|| [[नेमीनाथ]] || [[पोलूर]]||[[तमिळनाडू]] || {{convert|16.0|m|ft|disp=table|sortable=on}} || तमिळनाडूतील सर्वाधिक उंच जैन शिल्प || ११०० || [[File:Tirumalai Neminatha Statue.jpg|120px|none]] |- | श्री [[भक्त अंजनेयर]] || अंजनेयर || वेदसंदूर, दिंडीगुल जिल्हा || [[तमिळनाडू]] || {{convert|15.54|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||<ref name="ReferenceA"/> || २००८ || [[File:SHRI BHAKTHA ANJANEYAR.jpg|120px|none]] |- | हनुमान मूर्ती || [[हनुमान]] || [[भटिंडा]] || पंजाब || {{convert|15.24|m|ft|disp=table|sortable=on}} || हनुमान <ref>http://www.tribuneindia.com/2007/20071030/bathinda.htm#1</ref> || || || |- | श्री अभय अंजनिया स्वामी || [[हनुमान]] || [[हनुमान जंक्शन]] || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|13.72|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||हनुमान जंक्शन मधील सर्वाधिक उंच हनुमान || २०१५ || [[File:45ft Sri Abhaya Anjaneya Swamy.JPG|120px|none]] |- | करकला मूर्ती || [[बाहुबली]] || उडुपी जिल्हा || [[कर्नाटका]] ||{{convert|12.8|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || १४३२ || [[File:Gomateshwara Statue, Karkala.jpg|120px|none]] |- | कुरावन आणि कुराठी पुतळा || कुरावन आणि कुराठी ||इडुक्की जिल्हा ||[[केरळ]] ||{{convert|12.2|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || २००५ || [[File:Statue of Kuruvan & Kuruthi.jpg|120px]] |- | धर्मशाळा मूर्ती || [[बाहुबली]] || [[दक्षिण कन्नड]] || [[कर्नाटक]] || {{convert|12|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || १९७३ ||[[File:Gomateshwara of Dharmasthala.jpg|150px|none]] |- |[[श्रीराम भक्त अंजनियार मंदिर || हनुमान || आयीपेट्टाई, [[कुड्डलोर]] || तमिळनाडू || {{convert|11.28|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| || || २०१५ || || |- | Mounagiri Hanuman || Abhaya Hastha Hanuman || Anantapur || [[Andhra Pradesh]] || {{convert|11|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||It's the South India tallest monolithic statue located at Mounagiri Global Trust<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://unitedanantapur.org/atpinfo/2013/09/13/mounagiri-hanuman-temple/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023225947/http://unitedanantapur.org/atpinfo/2013/09/13/mounagiri-hanuman-temple/ |url-status=dead }}</ref> || 2010 || [[File:36 Ft Single stone Hanuman statue , Mounagiri.jpg|120px|none| [[Spreading Bakthi in Hinduism|Mounagiri Hanuman]]]] |- |- | [[Venur]] || [[Bahubali]] || [[Dakshina Kannada]] || [[Karnataka]] || {{convert|10.7|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1604 ||[[File:Venur - Bahubali.JPG|120px|none]] |- | [[Battle of Saraighat|Lachit & his Army]] || [[Lachit Borphukan]] || Machkhowa, [[Guwahati]] || [[Assam]] || {{convert|10.7|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||The statue of Ahom general Lachit Borphukan with soldiers and cannons || 2016<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Mid-river Lachit statue inaugurated|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Mid-river-Lachit-statue-inaugurated/articleshow/50801417.cms|website=Times of India|accessdate=21 September 2016}}</ref> || [[File:Lachit Borphukan and His Army.jpg|120px]] |- | [[Shri Mahavirji|Shantinath Jinalaya]] || [[Shantinath]] || [[Karauli district]] || [[Rajasthan]] || {{convert|9.8|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || || [[File:Mahaveerji Shantinath Statue.png|100px|none]] |- | Viswaroopa Bhakta Anjaneya || Viswaroopa [[Hanuman]] || [[Nanganallur]], [[Chennai]] || Tamil Nadu || {{convert|9.8|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| <ref>http://www.anjaneyaswami.com/nanganallur-anjaneya.php</ref>|| 1989 || [[File:Bhaktha Anjaneyar, Nanganallur.JPG|120px|none]] |- | [[Vahelna#Vahelna Jain Temple|Vahelna Statue]] || [[Parshvanatha]] || [[Vahelna]], [[Muzaffarnagar]] || [[Uttar Pradesh]] || {{convert|9.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 2011||[[File:Bhagwan Parshvanath.jpg|150px]] |- | [[Statue of Vasupujya]] || [[Vasupujya]] || [[Champapur]], Bhagalpur || [[Bihar]] || {{convert|9.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Tallest statue of Lord Vasupujya in the World || 2014|| [[File:Lord Vasupujya.jpeg|150px]] |- | [[Trilok Teerth Dham|Statue of Rishabhdev]] || [[Rishabhanatha]] || [[Bada Gaon]], [[Baghpat]] || [[Uttar Pradesh]] || {{convert|9.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Made up of ''Astadhatu'' in padmasan posture || 2016 || [[File:Bada Gaon - Trilok Teerth Dham - Rishabhdev.jpg|150px]] |- | [[Sanjay Gandhi National Park#Jain temple|Rishabha statue at Trimurti temple]] || [[Rishabhanatha]] || [[Borivali]]|| [[मुंबई]] || {{convert|9.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Rishabhanatha statue at Trimurti temple in Sanjay Gandhi National Park || 2014|| [[File:Mumbai 03-2016 102 Teenmurti Temple.jpg|150px]] |- | Kubereshwar Mahadev || [[Shiva]] [[Statue]] || [[baroda]] || [[Gujarat]] || {{convert|9.45|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Second Tall Statue In baroda, Gujarat || 2008 || [[File:Baroda 3.jpg|120px|none]] |- | [[Statue of Parashurama]] || [[Parashurama]] || Kaduthuruthy, Kottayam || [[Kerala]]|| {{convert|9.14|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| Statue of Parashurama located at Mangomeadows Agriculture Theme Park<ref>http://mangomeadows.in/worlds-tallest-statue-of-parashurama-in-mangomeadows/</ref>||2015|| |- | [[Kumbhoj]] statue || [[Bahubali]] || [[Kolhapur district]]||[[महाराष्ट्र]]|| {{convert|8.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1963 || [[File:BahubaliKumbhoj.JPG|120px|none]] |- |- | [[Sanjay Gandhi National Park#Jain temple|Bahubali statue at Trimurti temple]] || [[Bahubali]] || [[Borivali]]|| [[मुंबई]] || {{convert|8.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Bahubali statue at Trimurti temple in Sanjay Gandhi National Park || 2014|| [[File:Mumbai 03-2016 102 Teenmurti Temple.jpg|150px]] |- |- | [[Sanjay Gandhi National Park#Jain temple|Bharata statue at Trimurti temple]] ||[[Bharata Chakravartin|Bharata]] || [[Borivali]]|| [[मुंबई]] || {{convert|8.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Bharata statue at Trimurti temple in Sanjay Gandhi National Park || 2014|| [[File:Mumbai 03-2016 102 Teenmurti Temple.jpg|150px]] |- | [[Shantinath Jain Teerth]] Statue || [[Munisuvrata]] || [[Indapur]]|| [[महाराष्ट्र]] || {{convert|8.23|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Tallest statue of Lord [[Munisuvrata]] in the World || 2011 || [[File:Shri 1008 Munisuvratnath Bhagwan Statue.JPG|120px|none]] |- | Neelkanth Varni (Swaminarayan as Teenage Yogi) || [[Neelkanth Varni]] || BAPS Swaminarayan Akshardham, New Delhi || Delhi || {{convert|8.23|m|ft|disp=table|sortable=on}}||A beautiful 27&nbsp;ft. high bronze murti (Statue) of Neelkanth Varni stands in a determined pose <ref>http://akshardham.com/explore/water-show/</ref> || 2005 || |- | Statue of Shirdi Sai in Nemli || [[Shirdi Sai]] || Nemli || [[Andhra Pradesh]] || {{convert|7|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://greatandhra.com/viewnews.php?id=29047&cat=10&scat=25 |title=NRI Built 23 ft Sai cooking statue in Andhra |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035824/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=29047&cat=10&scat=25 |url-status=dead }}</ref> || 2011 || |- |- | [[Gommatagiri]] || [[Bahubali]] || [[Mysore District]] || [[Karnataka]] ||{{convert|6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1100 || [[File:Statue of Bahubali at Gommatagiri, Mysore.JPG|120px|none]] |- | [[Bhojpur, Madhya Pradesh#Jain temples|Statue of Shantinath at Bhojpur Jain Temple]] || [[Shantinatha]] || [[Bhojpur, Madhya Pradesh]] || [[Madhya Pradesh]] || {{convert|6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1100 || |- | Statue of Dying Buddha || [[Buddha]] || [[Kushinagar]] || [[Uttar Pradesh]] || {{convert|6|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.tibettravels.com/trip/nepal/buddhist-pilgrimage-tour/16-days-foot-step-buddha-tours.html |title=16 Days Foot Step Buddha Tours |access-date=2017-04-05 |archive-date=2011-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908063135/http://www.tibettravels.com/trip/nepal/buddhist-pilgrimage-tour/16-days-foot-step-buddha-tours.html |url-status=dead }}</ref> || || [[File:Mahaparinirvana.jpg|120px|none]] |- | Hanuman Statue || [[Hanuman]] || [[Biramitrapur]], [[Sundergarh]] || [[Odisha]] || {{convert|6|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||A kneeling hanuman<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://orissatourismplaces.blogspot.in/2013/01/pahadi-baba-temple-rani-sati-mandir.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115164603/http://orissatourismplaces.blogspot.in/2013/01/pahadi-baba-temple-rani-sati-mandir.html |url-status=dead }}</ref> ||2011|| [[File:Hanuman-biramitrapur.jpg|120px|none]] |- | [[आंबेडकर स्मारक लखनौ]] || [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] || [[लखनौ]] || उत्तर प्रदेश || {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || ||२००८|| |- |[[Shravanabelagola#Basadi|Parshvanatha basadi statue]]|| [[Parshvanatha]] || [[Sravanabelagola]] || [[Karnataka]]||{{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 10th Century || [[File:Statue in the inner sanctum in the Parsvanatha Basadi at Shravanabelgola.jpg|120px|none]] |- | [[Halebidu|Parshvanatha basadi statue]]|| [[Parshvanatha]] || [[Halebidu]], [[Hassan District]] || [[Karnataka]] || {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1133 || [[File:Eighteen feet tall sculpture of Parshvanatha in the Parshvanatha basadi at Halebidu.JPG|120px|none]] |- | [[Halebidu|Shantinatha basadi statue]]|| [[Shantinatha]] || [[Halebidu]], [[Hassan District]] || [[Karnataka]] || {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 1192 || [[File:Eighteen feet tall sculpture of Shantinatha in the Shantinatha basadi at Halebidu.JPG|120px|none]] |- | [[Namakkal Anjaneyar Temple]] || [[Hanuman]] || [[Namakkal]] || [[तमिळ नाडु]] || {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || More Than 1500 Years OldNamakkal Sri Anjaneyar temple<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.templedetails.com/namakkal-sri-anjaneyar-temple/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-05 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208111351/http://www.templedetails.com/namakkal-sri-anjaneyar-temple/ |url-status=dead }}</ref> || || [[File:Anjaneyar Temple, Namakkal.jpg|120px|none]] |- | Jambu Swami Statue || [[kevali]] [[Jambu Swami]] || Mathura Chaurasi ||[[Uttar Pradesh]]|| {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || Largest statue of [[Jambu Swami]], the last [[kevali]] according Jainism || || [[File:जम्बूस्वामी.jpg|120px|none]] |- | [[Kanakagiri Jain Shri kshetra|Kanakagiri Bahubali Statue]] || [[Bahubali]] || [[Kanakagiri]] ||[[Karnataka]]|| {{convert|5.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || || [[File:First Mahamastakabhisheka of Kanakagiri Bahubali.jpg|120px|none]] |- | [[Neelkanth temple, Alwar district#Naugaza Digambar Jain temple|Naugaza Digambar Jain Temple]] || [[Parshvanatha]] || [[Alwar]] ||[[Rajasthan]]|| {{convert|5.33|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || 10th Century || [[File:Jain statue of Parshvanath, Naugaza temple, Alwar district, Rajasthan, India.jpg|120px|none]] |- |} ==बांधकाम चालू / नियोजन == {| class="wikitable sortable" " |- ! rowspan="2" | पुतळा ! rowspan="2" | समर्पित ! rowspan="2" | स्थान ! rowspan="2" | राज्य ! colspan="2" | ऊंची ! rowspan="2" class="unsortable" |टिप ! rowspan="2" |चित्र |- ! m ! ft |- | [[समतेचा पुतळा]] || [[बोधिसत्त्व]] [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] || [[मुंबई]] || [[महाराष्ट्र]] || {{convert|108|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || |- | [[शिव स्मारक]] || [[शिवाजी महाराज]] || [[मुंबई]] || [[महाराष्ट्र]] || {{convert|190|m|ft|disp=table|sortable=on}} || || |- | [[एकतेचा पुतळा]] || [[वल्लभभाई पटेल]] || साधु बेट || [[गुजरात]] ||{{convert|180|m|ft|disp=table|sortable=on}}|||| |- | [[समतेचा पुतळा (रामानुज)]] || [[रामानुज]] || [[हैदराबाद]] || [[तेलंगाणा]] ||{{convert|79.248|m|ft|disp=table|sortable=on}}||<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/telangana/World’s-second-biggest-sitting-statue-coming-up-near-Hyderabad/article16784323.ece]"द हिंदू"</ref>|| |- | श्री अद्भुतनाथ महादेव || [[शिव]] || [[दिल्ली]] || [[दिल्ली]] || {{convert|61.26 |m|ft|disp=table|sortable=on}}|| || |- |हनुमान मूर्ती || [[हनुमान]] || मंडपम, नरसरावपट मंडळ || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|53.6|m|ft|disp=table|sortable=on}} || <ref>[http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/indias-tallest-hanuman-statue-to-be-ready-by-may-2015/article5529673.ece] ''द हिंदू''</ref> || |- | [[मैत्रेया प्रोजेक्ट]] || [[मैत्रेया]] [[बुद्ध]] || [[बोध गया]] || [[बिहार]] ||{{convert|45|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.maitreyaproject.org/en/project/index.html |title=Maitreya Project |access-date=2017-04-05 |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810212222/http://www.maitreyaproject.org/en/project/index.html |url-status=dead }}</ref> || |- | [[बसवेश्वर]] मूर्ती || [[बसवा]] || बिश्मा तळे, [[गदग]] || [[कर्नाटक]] ||{{convert|33.8|m|ft|disp=table|sortable=on}}|| <ref>[http://www.hindu.com/2008/08/16/stories/2008081651150300.htm Karnataka News : Process on to identify land for Gadag airport: Sriramulu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113155803/http://www.hindu.com/2008/08/16/stories/2008081651150300.htm |date=2013-11-13 }} ''द हिंदू''</ref> || |- | [[शिर्डी]]चे [[साई बाबा]] || [[साई बाबा]] || रेपूर, [[कलिंदा]] || [[आंध्र प्रदेश]] || {{convert|30.5|m|ft|disp=table|sortable=on}} ||<ref name="test">[http://saisnaps.blogspot.com/2011/01/100ft-statue-of-sai-baba-at-shirdi-sai_05.html 100ft Statue of Sai Baba at Shirdi Sai Baba Mandiram, Repur, Kakinada, Andhra Pradesh]</ref>|| |- |} == बाह्य दुवे== == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:शिल्पकला]] [[वर्ग:भारताच्या पुतळे| ]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:कला]] pr3wskable0lcsf972wts021lz5602h 2 211786 2684399 2545603 2026-05-15T09:36:57Z Usernamekiran 29153 /* */ update 2684399 wikitext text/x-wiki <br /><br /><br /><br /><br /> [[File:Inisheer-Dry Stone Walls.jpg|center|896px|Dry Stone Walls on Inisheer (Inis Oírr), Ireland.]] <div style="text-align: center;> <br/><br/> '''माझ्या वडिलांच्या आरोग्याच्या समस्यांमुळे मी फारसे संपादन करू शकणार नाही. मात्र, मोबाईलवरून साद आणि संदेशांना उत्तर देत राहीन. काही आठवड्यांत मी पुन्हा पूर्णपणे सक्रिय होईन.''' <br/><br/> "A common mistake that people make when trying to design something completely foolproof is to underestimate the ingenuity of complete fools." <br /> — Douglas Adams <br /><br /></div> नमस्कार. हे माझे प्राथमिक खाते आहे. ह्या खात्यावातिरिक्त माझे [[User:KiranBOT|KiranBOT]] व [[User:KiranBOT II|KiranBOT II]] नावाचे दोन सांगकामे (bot) कार्यरत आहेत. ([[विकिपीडिया:सांगकाम्या]]). जर तुम्हाला BOT ची, किंवा इतर काही मदत हवी असेल तर मला निःसंकोचपणे संपर्क करा. मी २००२ च्या आसपास इंग्रजी विकिपीडियावर पहिल्यांदा संपादन केले होते. मराठी विकिपीडियावर मी २०१८ मध्ये काही मोजके संपादने केली, पण मी इथे खऱ्या अर्थाने नोव्हेंबर २०२१ मध्ये सक्रिय झालो. मी २०१६ पासून इंग्रजी विकिपीडियावर सक्रियपणे संपादन करत आहे. इंग्रजी विकिपीडिया वर मी जवळपास सर्वच क्षेत्रात थोड्याफार प्रमाणात सक्रिय आहे. मला तेथील जवळपास सगळ्याच नियम/धोरणांविषयी माहिती आहे. पण लेखांचे स्थानांतर करणे माझ्या विशेष आवडीचे काम आहे, व माझ्याकडे "page mover" (पेज मूवर) हा पान स्थानांतर कारण्यासंदर्भातचा विशेषाधिकार आहे. ==महत्वाची पाने== {{columns-list|colwidth=20em| * [[मराठी व्याकरण]] * [[:वर्ग:मराठी व्याकरण]] * [[शुद्धलेखनाचे नियम]] * [[विशेष:अवर्गीकृत पाने]] * [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने]] * [[विशेष:छोटी पाने]] * [[विशेष:मोठी पाने]] * [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] * [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न]] * [[सदस्य:KiranBOT II/typos]] * [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] * [[विशेष:योगदान/KiranBOT II]] * [[विशेष:योगदान/usernamekiran]] }} ==दुरुस्त करावयाची पाने== * [[विकिपीडिया:शुद्धलेखन]] * [[विकिपीडिया:अशुद्धलेखन]] * [[विकिपीडिया:मराठी शुद्धलेखन]] [[वर्ग:१००० पेक्षा जास्त संपादने केलेले सदस्य]] [[वर्ग:विकिपीडिया सांगकामे चालक]] [[वर्ग:विकिपीडिया प्रचालक]] o6u6wuoq4bifj4tq0ys0q3ibfgejqhw 10 228928 2684347 2048788 2026-05-15T02:21:19Z AMAN KUMAR 180303 सुधार 2684347 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:mapframe| [ {{#ifeq:{{{shape|}}}|no||{"type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "{{GetQID|qid={{{qid|}}}}}", "properties": { "fill": "{{{background_color|#999999}}}", "stroke": "#{{{stroke_color|636363}}}", "stroke-width": {{{stroke_width|2}}} } },}} {{#ifeq:{{{marker|}}}|no||{"type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [{{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P625|qid={{GetQID|qid={{{qid|}}}}}|fetchwikidata=ALL|maxvals=1|onlysourced={{{onlysourced|no}}}|noicon=yes|format=decimal|show=longlat|{{{coordinates|}}}}}] }, "properties": { {{#if:{{{marker_symbol|}}}|"marker-symbol": "{{{marker_symbol|}}}",|}} "marker-size": "{{{marker_size|large}}}", "marker-color": "{{{marker_color|ff0000}}}" } } }} ] |frameless=1 |lang={{siteID}} |width={{#ifeq:{{str find|{{{width|200}}}|px}}|-1|{{{width|200}}}|{{str_sub|{{{width|200}}}|0|{{#expr:{{str find|{{{width|200}}}|px}}-1}}}}}} |height={{#ifeq:{{str find|{{{height|200}}}|px}}|-1|{{{height|200}}}|{{str_sub|{{{height|200}}}|0|{{#expr:{{str find|{{{height|200}}}|px}}-1}}}}}} |zoom={{#if:{{{zoom|}}}|{{{zoom|}}}|14}} |align={{{align|right}}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> n5ultq2kok59smrr2lw97rp8bz6rtsi 2684348 2684347 2026-05-15T02:22:00Z AMAN KUMAR 180303 [[Special:Contributions/AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[User talk:AMAN KUMAR|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2684347|2684347]] परतवली. 2684348 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:mapframe| [ {{#ifeq:{{{shape|}}}|no||{"type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "{{GetQID|qid={{{qid|}}}}}", "properties": { "fill": "{{{background_color|#999999}}}", "stroke": "#{{{stroke_color|636363}}}", "stroke-width": {{{stroke_width|2}}} } },}} {{#ifeq:{{{marker|}}}|no||{"type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [{{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P625|qid={{GetQID|qid={{{qid|}}}}}|fetchwikidata=ALL|maxvals=1|onlysourced={{{onlysourced|no}}}|noicon=yes|format=decimal|show=longlat|{{{coordinates|}}}}}] }, "properties": { {{#if:{{{marker_symbol|}}}|"marker-symbol": "{{{marker_symbol|}}}",|}} "marker-size": "{{{marker_size|large}}}", "marker-color": "{{{marker_color|ff0000}}}" } } }} ] |frameless=1 |lang={{siteID}} |width={{#ifeq:{{str find|{{{width|200}}}|px}}|-1|{{{width|200}}}|{{str_sub|{{{width|200}}}|0|{{#expr:{{str find|{{{width|200}}}|px}}-1}}}}}} |height={{#ifeq:{{str find|{{{height|200}}}|px}}|-1|{{{height|200}}}|{{str_sub|{{{height|200}}}|0|{{#expr:{{str find|{{{height|200}}}|px}}-1}}}}}} |zoom={{#if:{{{zoom|}}}|{{{zoom|}}}|14}} |longitude={{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P625|qid={{GetQID|qid={{{qid|}}}}}|fetchwikidata=ALL|maxvals=1|onlysourced={{{onlysourced|no}}}|noicon=yes|format=decimal|show=long|{{{longitude|}}}}} |latitude={{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P625|qid={{GetQID|qid={{{qid|}}}}}|fetchwikidata=ALL|maxvals=1|onlysourced={{{onlysourced|no}}}|noicon=yes|format=decimal|show=lat|{{{latitude|}}}}} |align={{{align|right}}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> hcje3p6tbrr3hgb8ivtqb4grfal63hy 0 229100 2684346 2531539 2026-05-15T02:12:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684346 wikitext text/x-wiki {{बौद्ध धर्म}} {{महायान बौद्ध धर्म}} '''महायान सूत्र''' (पाली: महायान सुत्त) [[बौद्ध साहित्य|बौद्ध ग्रंथांची]] एक विस्तृत शैली आहे ज्यात [[महायान]] [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्माच्या]] विविध परंपरा स्विकृत केलेल्या आहेत. मुख्यत्वे चिनी बौद्ध धर्मगुरू, तिबेटी बौद्ध सिद्धांतामध्ये आणि विद्यमान [[संस्कृत]] हस्तलिखितांमध्ये जतन केले जातात. संस्कृतमध्ये सुमारे शंभर महायान सूत्र उपलब्ध आहेत. तसेच ते [[चिनी भाषा|चिनी]] आणि [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]] भाषांमध्ये देखील आहेत. {{sfn|Skilton|1997|p=101}} [[File:Prajnyaapaaramitaa Hridaya Pel.sogd.jpg|thumb|right|Sanskrit manuscript of the ''[[Heart Sutra|Heart Sūtra]]'' in the [[Siddhaṃ script]]. [[Bibliothèque nationale de France]]]] ====शुद्ध सूत्र==== [[Image:Amitabha Sutra book.jpg|thumb|right|Book open to the ''[[Amitabha Sutra|Shorter Sukhāvatīvyūha Sūtra]]'']] == बाह्य दुवे == *Bingenheimer, Marcus (2014). [http://mbingenheimer.net/tools/bibls/transbibl.html Bibliography of Translations from the Chinese Buddhist Canon into Western Languages] *[http://www.fodian.net/world/index.html Buddhist Scriptures in Multiple Languages (Taisho Tripitaka)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707191832/http://www.fodian.net/world/index.html |date=2017-07-07 }} *[http://www.buddhasutra.com/ A Complete Buddhist Sutra Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522182843/http://www.buddhasutra.com/ |date=2018-05-22 }} *[http://www.cttbusa.org/sutratexts.asp Mahayana Sutras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908143932/http://www.cttbusa.org/sutratexts.asp |date=2008-09-08 }} *[http://www.dsbcproject.org/ Digital Sanskrit Buddhist Canon] *[https://web.archive.org/web/20120510162324/http://www4.bayarea.net/~mtlee Mahayana Buddhist Sutras in English] *[http://www.buddhanet.net/ebooks.htm BuddhaNet's eBook Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914062757/http://www.buddhanet.net/ebooks.htm |date=2008-09-14 }} (English pdfs) *[http://www.nirvanasutra.net/ Complete English translation and analysis of the Mahayana Mahaparinirvana Sutra] or [https://web.archive.org/web/20131019072030/http://webzoom.freewebs.com/nirvana-sutra/convenient/Mahaparinirvana_Sutra_Yamamoto_Page_2007.pdf PDF] *Bhadra-kalpika Sūtra [http://texts.00.gs/Bhadra-kalpika_Sutra,_1-2.htm] [http://texts.00.gs/Bhadra-kalpika_Sutra,_3-4.htm] [http://texts.00.gs/Bhadra-kalpika_Sutra,_5-6.htm] [http://texts.00.gs/Bhadra-kalpika_Sutra,_7-8.htm] *[http://www.sutrasmantras.info/sutra0.html Sūtras] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{बौद्ध विषय सूची}} [[वर्ग:बौद्ध धर्म]] [[वर्ग:बौद्ध साहित्य]] [[वर्ग:महायान]] l7x2iq47f03t24nuwxpmaq837mbegwc 0 244413 2684413 2198087 2026-05-15T10:14:24Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ]] to [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 2684413 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 6bmmg7c3g8ycodssbuig6a8diimv0qx 0 244555 2684401 2033986 2026-05-15T09:38:20Z Abhijitsathe 4193 2684401 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = सुभाष सरकार | चित्र नाव = Dr._Subhas_Sarkar_Minister_(cropped).jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] राज्यमंत्री | पंतप्रधान = [[नरेंद्र मोदी]] | मंत्री = [[धर्मेंद्र प्रधान]] | कार्यकाळ_आरंभ = ८ जुलै २०२१ | कार्यकाळ_समाप्ती = ११ जून २०२४ | मागील = [[संजय शामराव धोत्रे]] | पुढील = [[सुकांता मजुमदार]] | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = ४ जून २०२४ | मागील1 = [[मुनमुन सेन]] | पुढील1 = [[अरूप चक्रवर्ती]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1953|11|25}} | जन्मस्थान = [[बांकुरा]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''सुभाष सरकार''' हे भारतीय महिलारोगतज्ञ, राजकारणी व माजी [[भारत सरकार|केंद्रीय राज्यमंत्री]] आहेत. ते २०१९ मध्ये [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] येथून लोकसभेवर निवडून गेले. २०२१ ते २०२४ दरम्यान ते [[नरेंद्र मोदी]] सरकारमध्ये शिक्षण राज्यमंत्री होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] onmfp4idtagc2ktmk6stpblt0fgi8ad 0 246114 2684365 2032157 2026-05-15T06:39:50Z Abhijitsathe 4193 2684365 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुणार हेम्ब्राम | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = ४ जून २०२४ | मागील = [[उमा सरेन]] | पुढील = [[खेरवाल सोरेन]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1962|9|23}} | जन्मस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = {{जन्म दिनांक आनि वय|2024|9|24|1962|9|23}} | मृत्युस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]]<br>[[भारतीय जनता पक्ष]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुणार हेम्ब्राम''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य होते. ते २०१९ ते २०२४ दरम्यान [[लोकसभा]] सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] o35c1prv38l211zgpzsab8ssj74ywf4 2684366 2684365 2026-05-15T06:40:17Z Abhijitsathe 4193 2684366 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुणार हेम्ब्राम | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = ४ जून २०२४ | मागील = [[उमा सरेन]] | पुढील = [[खेरवाल सोरेन]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1962|9|23}} | जन्मस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2024|9|24|1962|9|23}} | मृत्युस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]]<br>[[भारतीय जनता पक्ष]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुणार हेम्ब्राम''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य होते. ते २०१९ ते २०२४ दरम्यान [[लोकसभा]] सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] do5239xtj3ii9g8xl5asj73e6h9pgzn 2684367 2684366 2026-05-15T06:40:49Z Abhijitsathe 4193 2684367 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुणार हेम्ब्राम | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = ४ जून २०२४ | मागील = [[उमा सरेन]] | पुढील = [[खेरवाल सोरेन]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1962|9|23}} | जन्मस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2024|9|21|1962|9|23}} | मृत्युस्थान = [[झारग्राम]], [[पश्चिम बंगाल]] | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]]<br>[[भारतीय जनता पक्ष]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुणार हेम्ब्राम''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य होते. ते २०१९ ते २०२४ दरम्यान [[लोकसभा]] सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] k2gy35it9mt7emkn8crmz6e76h54zvq 0 246333 2684280 2430933 2026-05-14T12:19:39Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो]] वरुन [[ज्योतिर्मय सिंह माहतो]] ला हलविला 2430933 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = ज्योतिर्मोय सिंग माहतो | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ज्योतिर्मोय सिंग माहतो''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 1xquy2qkcapf2ystipbrgqvfur8jxg3 2684284 2684280 2026-05-14T12:25:12Z Abhijitsathe 4193 2684284 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = ज्योतिर्मय सिंह माहतो | चित्र नाव = Jyotirmay_Singh_Mahto.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[मृगांको माहतो]] | पुढील = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1985|5|2}} | जन्मस्थान = [[पुरुलिया]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ज्योतिर्मय सिंह माहतो''' हे भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१९ पासून [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] येथून लोकसभेवर निवडून येत आहेत. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] n3v5w69xz71tt38oxxmkcx3pdsfdtrd 0 247275 2684364 2033251 2026-05-15T06:34:24Z Abhijitsathe 4193 2684364 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = मृगांको माहतो | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | मागील = नरहरी माहतो | पुढील = [[ज्योतिर्मय सिंह माहतो]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1963|1|12}} | जन्मस्थान = [[पुरुलिया]], [[पश्चिम बंगाल]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''डॉ. मृगांको माहतो''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१४ साली [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाकडून [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] येथून लोकसभेवर निवडून गेले होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] 5k895tp0tdsho6pmjypr2rxli2ixki4 0 247356 2684360 2033866 2026-05-15T05:36:11Z Abhijitsathe 4193 2684360 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = संध्या रॉय | चित्र नाव = Sandhya_Roy_1975.png | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = [[लॉकेट चॅटर्जी]] | पुढील = [[दिलीप घोष]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1941|4|11}} | जन्मस्थान = [[नबद्वीप]], [[बंगाल प्रांत]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''संध्या रॉय''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: সন্ধ্যা রায়, जन्म: ११ एप्रिल १९४१) ही एक [[भारत]]ीय अभिनेत्री व माजी[[लोकसभा]] सदस्य आहे. बंगाली सिनेसृष्टीमधील सर्वाधिक लोकप्रिय अभिनेत्रींपैकी एक असलेल्या संध्या रॉयने ५० पेक्षा अधिक चित्रपटांमध्ये अभिनय केला आहे व तिला [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्मफेअर]]सह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१४ लोकसभा निवडणुकीमध्ये संध्या रॉय [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाकडून [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] लोकसभा मतदारसंघामधून निवडून आली. ==बाह्य दुवे== {{IMDb title|0747178}} [[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] 8vuawxme9a9xv8xncr4m713kff52h50 2684361 2684360 2026-05-15T05:36:47Z Abhijitsathe 4193 2684361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = संध्या रॉय | चित्र नाव = Sandhya_Roy_1975.png | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = प्रबोध पांडा | पुढील = [[दिलीप घोष]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1941|4|11}} | जन्मस्थान = [[नबद्वीप]], [[बंगाल प्रांत]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''संध्या रॉय''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: সন্ধ্যা রায়, जन्म: ११ एप्रिल १९४१) ही एक [[भारत]]ीय अभिनेत्री व माजी[[लोकसभा]] सदस्य आहे. बंगाली सिनेसृष्टीमधील सर्वाधिक लोकप्रिय अभिनेत्रींपैकी एक असलेल्या संध्या रॉयने ५० पेक्षा अधिक चित्रपटांमध्ये अभिनय केला आहे व तिला [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्मफेअर]]सह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१४ लोकसभा निवडणुकीमध्ये संध्या रॉय [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाकडून [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] लोकसभा मतदारसंघामधून निवडून आली. ==बाह्य दुवे== {{IMDb title|0747178}} [[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] s6cq46h46euphj6rw6a9vggu6nfkfdf 2684402 2684361 2026-05-15T09:42:58Z Abhijitsathe 4193 2684402 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = संध्या रॉय | चित्र नाव = Sandhya_Roy_1975.png | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = प्रबोध पांडा | पुढील = [[दिलीप घोष]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1941|4|11}} | जन्मस्थान = [[नबद्वीप]], [[बंगाल प्रांत]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''संध्या रॉय''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: সন্ধ্যা রায়, जन्म: ११ एप्रिल १९४१) ही एक [[भारत]]ीय अभिनेत्री व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहे. बंगाली सिनेसृष्टीमधील सर्वाधिक लोकप्रिय अभिनेत्रींपैकी एक असलेल्या संध्या रॉयने ५० पेक्षा अधिक चित्रपटांमध्ये अभिनय केला आहे व तिला [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्मफेअर]]सह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१४ लोकसभा निवडणुकीमध्ये संध्या रॉय [[तृणमूल काँग्रेस]] पक्षाकडून [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] लोकसभा मतदारसंघामधून निवडून आली. ==बाह्य दुवे== {{IMDb title|0747178}} [[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] nukktq1mv8jhy7l8ljamcqc4vndrxoz 0 247408 2684387 2009220 2026-05-15T07:44:43Z Abhijitsathe 4193 2684387 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = उमा सरेन | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = पुलिन बिहारी बास्के | पुढील = [[कुणार हेम्ब्राम]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1984|5|9}} | जन्मस्थान = [[नवी दिल्ली]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''उमा सरेन''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: অপরূপা পোদ্দার) ही एक भारतीय राजकारणी व माजी लोकसभा सदस्य आहे. २०१४ ते २०१९ दरम्यान [[लोकसभा]] सदस्य होती. २०१२ साली [[कोलकाता]] येथून वैद्यकीय (MBBS) पदवी घेतल्यानंतर उमा सरेनने [[तृणमूल काँग्रेस]]मध्ये प्रवेश केला व २०१४ साली ती लोकसभेवर निवडून गेली. खासदार बनणारी ती आदिवासी [[संथाळ जमात]]ीमधील पहिलीच महिला होती. २८ मे २०१८ रोजी [[जिनिव्हा]] येथील आंतर-संसद संघाच्या (Inter-Parliamentary Union) बैठकीमध्ये तिने [[संथाळी भाषा|संथाळी भाषेत]] भाषण दिले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभेच्या महिला सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] nm51euoedo336x2sqbn9qwpenjxxh7x 2684388 2684387 2026-05-15T07:45:10Z Abhijitsathe 4193 2684388 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = उमा सरेन | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य]] | मतदारसंघ = [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = २३ मे २०१९ | राष्ट्रपती = | मागील = पुलिन बिहारी बास्के | पुढील = [[कुणार हेम्ब्राम]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1984|5|9}} | जन्मस्थान = [[नवी दिल्ली]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[तृणमूल काँग्रेस]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''उमा सरेन''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: উমা সরেন) ही एक भारतीय राजकारणी व माजी लोकसभा सदस्य आहे. २०१४ ते २०१९ दरम्यान [[लोकसभा]] सदस्य होती. २०१२ साली [[कोलकाता]] येथून वैद्यकीय (MBBS) पदवी घेतल्यानंतर उमा सरेनने [[तृणमूल काँग्रेस]]मध्ये प्रवेश केला व २०१४ साली ती लोकसभेवर निवडून गेली. खासदार बनणारी ती आदिवासी [[संथाळ जमात]]ीमधील पहिलीच महिला होती. २८ मे २०१८ रोजी [[जिनिव्हा]] येथील आंतर-संसद संघाच्या (Inter-Parliamentary Union) बैठकीमध्ये तिने [[संथाळी भाषा|संथाळी भाषेत]] भाषण दिले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभेच्या महिला सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] j795hje7rqgpgw69znph3gmp62uq36q 0 255530 2684383 2048003 2026-05-15T07:35:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684383 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |नाव=लॅरी एलिसन|चित्र=Larry Ellison picture.png|चित्रशीर्षक=लॅरी एलिसन |जन्मनाव=लॉरेन्स जोसेफ एलिसन|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1944|08|17}}|जन्म_स्थान=[[न्यू यॉर्क शहर]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिका]]|निवासस्थान= |शिक्षण=अर्बाना इलिनॉय विद्यापीठ<br> शिकागो विद्यापीठ |पेशा={{hlist| उद्योगपती | गुंतवणूकदार | परोपकारी}}|पदवी_हुद्दा=[[ओरॅकल]] कॉर्पोरेशनचे कार्यकारी अध्यक्ष आणि मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी|कारकीर्द_काळ=|प्रसिद्ध_कामे= }} '''लॉरेन्स जोसेफ एलिसन''' ([[ऑगस्ट १७]], [[इ.स. १९४४]]- ) हा एक अमेरिकन [[व्यापारी]], [[उद्योजक]] आणि दानशूर आहे. ते एक सह-संस्थापक आणि [[ओरॅकल]] कॉर्पोरेशनचे कार्यकारी अध्यक्ष आणि मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी आहेत.<ref name="Jspace">{{cite web|url=http://www.jspace.com/news/articles/the-jewish-billionaires-of-forbes/8044|title=The Jewish Billionaires of ''Forbes''|date=March 14, 2012|work=Jspace|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103300/http://www.jspace.com/news/articles/the-jewish-billionaires-of-forbes/8044|archive-date=March 28, 2012|accessdate=March 7, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/The-worlds-50-Richest-Jews-1-10|title=The world's 50 Richest Jews: 1–10|date=September 7, 2010|newspaper=The Jerusalem Post}}</ref><ref>{{cite news|last=Serwer|first=Andy|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2000/11/13/291560/index.htm|title=The Next Richest Man in the World Larry Ellison is a very lucky guy: He has more money than anyone—except Bill Gates|last2=Boorstin|first2=Julia|last3=Sung|first3=Jessica|newspaper=Fortune|publisher=CNN|accessdate=2020-05-17|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924134745/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2000/11/13/291560/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="ell">{{cite book|url=http://www.simonandschuster.com/books/Softwar/Matthew-Symonds/9780743225052|title=Softwar: An Intimate Portrait of Larry Ellison and Oracle|last=Symonds|first=Matthew|last2=Ellison|first2=Larry|date=2003|publisher=Simon & Schuster|isbn=9780743225052|location=New York|pages=332–33}}</ref> मार्च 2019 मध्ये, त्यांची यादी अमेरिकेतील चौथ्या श्रीमंत व्यक्ती म्हणून आणि जगातील सातव्या श्रीमंत व्यक्ती म्हणून [[फोर्ब्स]] मासिकाने केली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/larry-ellison/|title=Larry Ellison|work=Forbes|accessdate=28 January 2018|df=mdy-all}}</ref><ref name="Larry Ellison topic page">{{cite news|url=https://www.forbes.com/profile/larry-ellison/|title=Larry Ellison|newspaper=Forbes|accessdate=January 21, 2018}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:एलिसन, लॅरी}} [[वर्ग:अमेरिकन उद्योजक]] [[वर्ग:ओरॅकल]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] c2cdr5ejqbacdniqbgwphp390fxe7if 0 258725 2684326 2616752 2026-05-14T20:37:46Z ~2026-29212-69 183090 2684326 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = वहिनीसाहेब | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = स्मिता ठाकरे | निर्मिती संस्था = राहुल प्रोडक्शन | दिग्दर्शक = विरेन प्रधान | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = ७३९ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = * सोमवार ते शुक्रवार रात्री ९ वाजता * सोमवार ते शनिवार संध्या. ७ वाजता आणि दुपारी १२ वाजता (पुनःप्रक्षेपण) (९ एप्रिल २००७ पासून) | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = २० नोव्हेंबर २००६ | शेवटचे प्रसारण = ९ मे २००९ | आधी = [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | नंतर = [[अवघाचि संसार]] | सारखे = }} '''वहिनीसाहेब''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित झालेली एक मालिका आहे. == कलाकार == * [[सुचित्रा बांदेकर]] - यामिनी किर्लोस्कर (अक्का) * [[भार्गवी चिरमुले]] - भैरवी विश्वास किर्लोस्कर (कुसुम / पद्मिनी) * [[विनय आपटे]] - भैय्यासाहेब किर्लोस्कर * [[ऋग्वेदी प्रधान]] / भाग्यश्री राणे - नेहा कुणाल जयकर / आकांक्षा आकाश ससाणे * ओंकार कर्वे - विश्वास किर्लोस्कर (रंगा) * अभिजीत केळकर / केतन क्षीरसागर - जयसिंग किर्लोस्कर * सई रानडे - जानकी धर्मा देशमुख / जानकी जयसिंग किर्लोस्कर (मृण्मयी) * संध्या म्हात्रे - कालिंदी किर्लोस्कर * गिरीश परदेशी - कुणाल प्रताप जयकर (राजा) * प्रसन्न केतकर - सुधीर प्रताप जयकर * स्वानंद जोशी - नाना जोशी / माधव शिंदे * [[अश्विनी एकबोटे]] - कावेरी सुधीर जयकर / कावेरी सदानंद फुले * [[सीमा देशमुख]] - रुक्मिणी सुधीर जयकर * [[शरद पोंक्षे]] - धर्मा देशमुख * [[बाळ कर्वे]] - आनंदा जयकर (आबा) * [[अशोक शिंदे]] - भवानी शंकर * [[लोकेश गुप्ते]] - नरेश दळवी * [[जयंत सावरकर]] - रंगा दळवी * [[अविनाश नारकर]] - श्रीकांत दळवी * [[रोहिणी हट्टंगडी]] - शालिनी भोसले * [[सुहास भालेकर]] - वसंत कुलकर्णी * [[वृषसेन दाभोळकर]] - दिनेश वसंत कुलकर्णी * [[मानसी मागीकर]] - प्रमिला टिळक * [[रुपाली भोसले]] - चारु देशमुख * [[सुनील तावडे]] - गंगा * [[समिधा गुरु]] - स्वीटी * चिन्मय कुलकर्णी - सूर्या सुधीर जयकर * विजय मिश्रा - सदानंद फुले * शंतनू मोघे - सुमेध मुजुमदार * कश्यप परुळेकर - अभय भोसले * शिल्पा नवलकर - दीक्षा गडकरी * अतुल महाजन - वैद्य गडकरी * सुनील गोडबोले - वैद्य अग्निहोत्री * सतीश सूर्यवंशी - भूषण वसंत कुलकर्णी * किर्ती पेंढारकर - सुषमा भूषण कुलकर्णी * उदय नेने - सिद्धार्थ टिळक * प्राजक्ता केळकर - सायली टिळक * अनिल‌ गवस - नंदा * पौर्णिमा अहिरे - बयो * रमेश चांदणे - दादू * ज्योत्स्ना दास - अहिल्या * गौरी जाधव - भिंगरी * [[आनंद काळे]] - विक्रम * निशा परुळेकर - जुई * प्रकाश भागवत - सदाशिव * अरुण भडसावळे - रुस्तम * राजश्री निकम - रंजना * [[वसुधा देशपांडे]] * [[अभिजीत चव्हाण]] * [[विशाखा सुभेदार]] * [[स्मिता सरोदे]] * संजय क्षेमकल्याणी * प्रतिभा गोरेगावकर * अमृता रावराणे * गुरुराज अवधानी * शमा निनावे * विवेक जोशी * रमा जोशी == टीआरपी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | आठवडा ! rowspan="2" | वर्ष ! rowspan="2" | TAM TVT ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- |आठवडा ४६ |२००८ |०.७१ |५ |९५ | |- |आठवडा ४७ |२००८ |०.७ |६ |८९ |<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/11/2008 to 22/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208092225/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008|archive-date=2008-12-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008}}</ref> |- |आठवडा ५१ |२००८ |०.९ |३ |८८ | |- |आठवडा ३ |२००९ |०.८९ |५ |८९ |<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/01/2009 to 24/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208173523/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009|archive-date=2009-02-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009}}</ref> |} == नव्या वेळेत == {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || २० नोव्हेंबर २००६ – ६ एप्रिल २००७ || सोम-शुक्र || रात्री ९ |- | २ || ९ एप्रिल २००७ – ९ मे २००९ || सोम-शनि || संध्या. ७ |} == पुरस्कार == {| class="wikitable" |+[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]] !वर्ष !श्रेणी !प्राप्तकर्ता !भूमिका |- |२००७ |सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक व्यक्तिरेखा स्त्री |[[ऋग्वेदी प्रधान]] |नेहा |- |२००८ |सर्वोत्कृष्ट नायिका |[[भार्गवी चिरमुले]] |भैरवी |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ९च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 1l62rmcknsw5p2mrb3yytdt7sdplk65 0 270957 2684321 2644884 2026-05-14T17:14:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684321 wikitext text/x-wiki {{बौद्ध धर्म}} '''धम्मपद''' ({{Lang-si|ධම්මපදය}}) हा श्लोक स्वरूपात [[गौतम बुद्ध|बुद्धांच्या]] वचनांचा संग्रह आहे आणि सर्वात मोठ्या प्रमाणावर वाचन केलेला आणि ज्ञात [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] [[बौद्ध साहित्य|धर्मग्रंथ]] आहे.<ref name="best-known text">See, for instance, Buswell (2003): "rank[s] among the best known Buddhist texts" (p. 11); and, "one of the most popular texts with Buddhist monks and laypersons" (p. 627). Harvey (2007), p. 322, writes: "Its popularity is reflected in the many times it has been translated into Western languages"; Brough (2001), p. xvii, writes: "The collection of Pali ethical verses entitled "Dhammapada" is one of the most widely known of early Buddhist texts."</ref> [[खुद्दक निकाय]] मध्ये धम्मपदाची मूळ आवृत्ती आहे, जी [[थेरवाद]] बौद्ध धर्माच्या पाली [[त्रिपिटक]]ाच्या एक विभाग आहे. बौद्ध विद्वान आणि भाष्यकार [[बुद्धघोष]] स्पष्ट करतात की [[बुद्ध]] आणि [[संघ|त्यांच्या संघातील]] जीवनात निर्माण झालेल्या एका अनोख्या परिस्थितीला प्रतिसाद म्हणून संग्रहात नोंदविलेले प्रत्येक म्हणणे (वचन) एका वेगळ्या प्रसंगी केले गेले होते. त्यांचे भाष्य, ''धम्मपद अत्तकथा'' या भाषांतरात या घटनांचा तपशील सादर केलेला आहे आणि हे बुद्धांच्या जीवनासाठी आणि काळासाठी आख्यायिकेचे समृद्ध स्रोत आहे.<ref>This commentary is translated into English as ''Buddhist Legends'' by E W Burlingame.</ref> == नोंदी == {{संदर्भयादी}} == स्रोत == * ज्ञानदाजोती, भिक्खू (2007) ''[http://www.ancient-buddhist-texts.net/Buddhist-Texts/C3-Comparative-Dhammapada/index.htm धम्मपड्याची तुलनात्मक आवृत्ती]'' . पेराडेनियाचा यू . [http://www.ancient-buddhist-texts.net प्राचीन बौद्ध ग्रंथ] 25 नोव्हेंबर 2008 रोजी पुनर्प्राप्त झाले. * ब्रो, जॉन (2001) ''गांधारी धर्मपद'' . दिल्लीः मोतीलाल बनारसीडस पब्लिशर्स प्रायव्हेट लिमिटेड. * बसवेल, रॉबर्ट ई. (एड.) (2003) ''बौद्ध धर्मकोश'' मॅकमिलन संदर्भ पुस्तके.{{ISBN|978-0-02-865718-9}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-02-865718-9|978-0-02-865718-9]] . * शंकू, मार्गारेट (ट्रान्स्स्राइबर) (1989). ''पाली मजकूर सोसायटीच्या जर्नलमधील'' " [http://www.ancient-buddhist-texts.net/Buddhist-Texts/C5-Patna/index.htm पटना धर्मपाडा] " (खंड) बारावी), पीपी.&nbsp;101–217. ऑक्सफोर्ड: पीटीएस . ऑनलाइन मजकूर पाणि समांतरांसह आंतरजाती भिख्खू (2007) संकलित. [http://www.ancient-buddhist-texts.net प्राचीन बौद्ध ग्रंथ] 06-15-2008 रोजी पुनर्प्राप्त केले. * एस्वरन, एकनाथ (2007) ( लेख पहा ) ''धम्मपद'' . नीलगिरी प्रेस.{{ISBN|978-1-58638-020-5}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-58638-020-5|978-1-58638-020-5]] . * फ्रॉन्सडल, गिल (2005) ''धम्मपद'' . बोस्टन: शंभला.{{ISBN|1-59030-380-6}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-59030-380-6|1-59030-380-6]] . * गिजर, विल्हेल्म ( बटाकृष्ण घोष यांनी केलेले ट्रान्स.) (1943, 2004) ''पाली साहित्य आणि भाषा'' . नवी दिल्ली: मुंशीराम मनोहरलाल प्रकाशक.{{ISBN|81-215-0716-2}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-215-0716-2|81-215-0716-2]] . * हार्वे, पीटर (1990, 2007) ''बौद्ध धर्माचा परिचयः अध्यापन, इतिहास आणि आचरण'' . केंब्रिजः केंब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस.{{ISBN|0-521-31333-3}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-31333-3|0-521-31333-3]] . * हिनाबर, ओस्कर वॉन (2000) ''पाली साहित्याचे एक हँडबुक'' . बर्लिन: वॉल्टर डी ग्रूटर.{{ISBN|3-11-016738-7}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/3-11-016738-7|3-11-016738-7]] . * [[माक्स म्युलर|मल्लर, एफ. मॅक्स]] (1881) ''[[wikisource:Dhammapada (Muller)|धम्मपद]]'' (पवित्र पुस्तके इस्ट, खंड) एक्स) ऑक्सफोर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस. * Ṇ {{IAST|ṇ}} अमोली, भिक्खू (ट्रान्स ) आणि भिक्खू बोधी (एड.) (2001). ''बुद्धांचे मध्यम लांबीचे प्रवचनः मजझीमा निक्या यांचे भाषांतर'' . बोस्टन: विस्डम पब्लिकेशन{{ISBN|0-86171-072-X}}[[ISBN (identifier)|आयएसबीएन]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-86171-072-X|0-86171-072-X]] . * रिहिस डेव्हिड्स, टीडब्ल्यू आणि विल्यम स्टीडे (एड्स) (1921-5). ''पाली मजकूर सोसायटीची पाली – इंग्रजी शब्दकोश'' . चिपसिड: पाली मजकूर सोसायटी . [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/ पाली-इंग्रजी शब्दकोश], शिकागो विद्यापीठात [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/ शोधा] == बाह्य दुवे == * [[wikisource:Dhammapada (Muller)|विकीसोर्सकडून मॅक्स म्युलर]] (1881) [[wikisource:Dhammapada (Muller)|द्वारा]] * सर्वपल्ली राधाकृष्णन (१ 50 [https://books.google.ca/books?id=YSZ-QQAACAAJ 50०] ) [https://books.google.ca/books?id=YSZ-QQAACAAJ पुनर्मुद्रण, ऑक्सफोर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस] (१ 1996 1996)) * [http://www.theosociety.org/pasadena/dhamma/dham-hp.htm हरिश्चंद्र कविरत्न] (1980) * [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/dhp/dhp.intro.budd.html Buddharakkhita करून] (1985) ( [http://www.buddhanet.net/pdf_file/scrndhamma.pdf पीडीएफ] Bhikkhu बोधी यांनी परिचय आहे) * [https://web.archive.org/web/20060418154616/http://eawc.evansville.edu/anthology/dhammapada.htm जॉन रिचर्ड्स] (1993) [https://web.archive.org/web/20060418154616/http://eawc.evansville.edu/anthology/dhammapada.htm द्वारा] * [https://archive.org/stream/pdfy-5xsS5pSi8sQDrKnc/The%20Dhammapada_djvu.txt थॉमस बायरम यांनी] (1993) * एकनाथ एस्वरन (1996) * [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/dhp/dhp.intro.than.html थॅनिसारो] (1997) * [http://www.insightmeditationcenter.org/books-articles/dhammapada/ गिल फ्रॉन्सल द्वारा - धम्मपाडा मधील धडा वाचणे '':'' भाषेसह ''बौद्ध क्लासिकचे नवीन भाषांतर''] - 2006 * [http://www.suttas.net/english/suttas/khuddaka-nikaya/dhammapada/index.php भिक्खू वराडो आणि समनेरा बोधेशो] (2008) * व्याकरणांच्या स्पष्टीकरणासह [http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/BDLM/en/lesson/pali/lesson_pali3.htm धम्मपाड्याचे विस्तृत शब्द-शब्द-अनुवाद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110413163022/http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/BDLM/en/lesson/pali/lesson_pali3.htm |date=2011-04-13 }} * [https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=volume&vid=80 बिब्लिओथेका पॉलिग्लॉटामध्ये धम्मपदची बहुभाषिक आवृत्ती] * [http://nanda.online-dhamma.net/tipitaka/sutta/khuddaka/dhammapada/dhp-contrast-reading/dhp-contrast-reading-en/ बुद्धांच्या बुद्धीच्या मार्गाचे समांतर वाचन (परिच्छेद ग्रॅन्युलॅरिटी) - धम्मपद (डीएचपी.] [http://nanda.online-dhamma.net/tipitaka/sutta/khuddaka/dhammapada/dhp-contrast-reading/dhp-contrast-reading-en/ )] === व्हॉईस रेकॉर्डिंग === * [http://amberstar.libsyn.com/webpage/category/The%20Dhammapada धम्मपाडा मधील वाचन (एमपी 3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407082648/http://amberstar.libsyn.com/webpage/category/The%20Dhammapada |date=2014-04-07 }}, गिल फ्रॉन्सल यांनी भाषांतरित केले {{गौतम बुद्ध}} {{बौद्ध विषय सूची}} [[वर्ग:बौद्ध साहित्य]] aq66gaczrztgkbv73brtexmq01ly0j2 0 274888 2684359 2660000 2026-05-15T05:10:33Z ~2026-29173-30 183103 2684359 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''डोंगरगाव''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मंगळवेढा | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सारिका खिलारे |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/१३ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा = }} '''डोंगरगाव''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[मंगळवेढा|मंगळवेढा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. डोंगरगाव तालुका मंगळवेढा येथे गेली अनेक  वर्षांपासून गावठाण विस्तारवाढ योजने अंतर्गत 1991 साली 53 लोकांना उपविभागीय अधिकारी पंढरपूर यांनी अकृषि भूखंड वाटप करण्यात आले होते परंतु त्याचा अंमल सात बारा उताऱ्यावर घेण्यात आला नव्हता गेली अनेक वर्षे जे सत्ताधारी यांनी केले नाही ते  एका वर्षात सामाजिक कार्यकर्ते पंकज मस्के यांनी केले आहे.या प्लॉट धारकांना मध्ये आनंदाचे वातावरण झाले आहे. इतिहासात पहिल्यांदा अशी गोष्ट झाली आहे की ज्यांना अतिक्रमण म्हणून शासन नोटीस देत होते त्यांना आज त्यांच्या हक्काची जागा मिळाली आहे. डोंगरगाव मधील श्री धोंडाप्पा बापू मस्के यांनी तहसिल कार्यालय मंगळवेढा येथे महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम 1966 चे कलम 155 अंतर्गत   सात बारा सदरी अंमल घेण्याकरिता तहसीलदार मंगळवेढा यांच्याकडे वरील नमूद आदेश,मंजूर फेरफार व इतर आवश्यक सर्व कागदपत्रासह अर्ज सादर केला असता. तहसीलदार मंगळवेढा यांनी प्रस्तुत अर्जाच्या अनुषंगाने पुरावे दाखल कागदपत्रे सादर करणेकामी पुरेशी संधी देणेत येऊन सदर प्रकरणी सदरचे प्रकरण आदेशार्थ बंद करण्यांत आलेले होते.त्यानंतर  तहसीलदार मंगळवेढा यांनी सदरील अर्ज मंजूर करून  सात बारा वर अंमल घेण्यात यावा असे  आदेशीत करण्यात आले. त्या प्रमाणे डोंगरगाव येथील मागासवर्गीय लोकांना आपल्या हक्कही जागा मिळाली. सदरील प्रकरणात डोंगरगावचे सामाजिक कार्यकर्ते पंकज मस्के यांनी पाठपुरावा करून डोंगरगाव मधील 53 लोकांना हक्काची बिनशेती जागा मिळून दिली आहे गेली. अनेक वर्षे अतिक्रमण मध्ये राहणाऱ्या लोकांना हक्काची जागा मिळाली आहे. सामाजिक कार्यकर्ते पंकज मस्के यांचे डोंगरगाव मधील नागरिकांकाकडून अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== पंचबेबी देवस्थान ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== हाजापूर पाटखळ कचरेवाडी खोमनाळ ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मंगळवेढा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] 3dwexxasm0you1b4o78fgweqivvw845 2684368 2684359 2026-05-15T06:47:02Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-29173-30|~2026-29173-30]] ([[User talk:~2026-29173-30|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2660000 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''डोंगरगाव''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मंगळवेढा | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सारिका खिलारे |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/१३ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा = }} '''डोंगरगाव''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[मंगळवेढा|मंगळवेढा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== पंचबेबी देवस्थान ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== हाजापूर पाटखळ कचरेवाडी खोमनाळ ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मंगळवेढा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] rcrdo3ri0h49075dtdebefv5w494uus 0 291119 2684410 2591248 2026-05-15T10:13:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684410 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = शीला बालाजी | चित्र = Sheela Balaji receiving the Nari Shakti Puraskar (sq cropped).jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = शीला बालाजी [[नारी शक्ती पुरस्कार]] घेतांना | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = [[:en:Stella Maris College, Chennai|स्टेला मॅरिस कॉलेज, चेन्नई]] | पेशा = | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = साळीच्या विविध प्रजातीचे संवर्धन | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = सेवाभावी संस्थेच्या विश्वस्त | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = एम फॉर सेवा | जोडीदार = टी के बालाजी | अपत्ये = | वडील = टी एस श्रीनिवासन | आई = प्रेमा श्रीनिवासन | नातेवाईक = | पुरस्कार = [[नारी शक्ती पुरस्कार]] | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''शीला बालाजी''' ह्या एक भारतीय महिला असून त्या भारतीय शैक्षणिक [[विना-नफा संस्था]] (NGO) 'एम फॉर सेवा' (AIM For Seva)चे नेतृत्व करतात. भारतात मोफत शिक्षण देणाऱ्या सर्वात मोठ्या संस्थांपैकी ही एक संस्था आहे.<ref name=aim/> त्यांची अजून एक ओळख म्हणजे त्या साळीच्या (तांदळाच्या) विविध प्रकारच्या जातींचे संकलन आणि संवर्धन करतात. याची सुरुवात चार जातींपासून झाली होती आणि आता त्यांच्याकडे साळीच्या सुमारे तीस जाती आहेत. शीला यांना या प्रमुख दोन कार्यांसाठी भारतातील, खासकरून स्त्रियांना देण्यात येणारा सर्वोच्च पुरस्कार, [[नारी शक्ती पुरस्कार]] प्रदान करण्यात आला आहे.<ref name=citation/> == वैयक्तिक आयुष्य == शीला या टीव्हीएस समूहाचे प्रमुख संस्थापक 'टीव्ही सुंदरम अय्यंगार' यांची नात आहेत. त्या 'एम फॉर सेवा' नावाच्या एका [[विना-नफा संस्था|विना-नफा संस्थेच्या]] (एनजीओ) व्यवस्थापकीय विश्वस्त आणि अध्यक्षा आहेत.<ref name=aim>{{Cite news|author=Staff Reporter|date=2014-02-02|title=Aim for Seva sets up 100th free student home|language=en-IN|work=द हिंदू|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/aim-for-seva-sets-up-100th-free-student-home/article5643514.ece|access-date=2021-01-13|issn=0971-751X|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170634/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/aim-for-seva-sets-up-100th-free-student-home/article5643514.ece|url-status=live}}</ref> ही संस्था [[तामिळनाडू]]तील मांजाकुडी येथे एक मोठी शाळा चालवते. तसेच या संस्थेची संपूर्ण भारतात १०० वसतिगृहे देखील आहेत. ही भारतातील मोफत शिक्षण देणारी एक सर्वात मोठी संस्था आहे.<ref name=citation/> शीला या स्वामी दयानंद एज्युकेशनल ट्रस्टची देखील जबाबदारी पार पाडतात.<ref>{{cite web|url=https://sdet.in/board-of-trustees/|title=Board of Trustees|website=www.sdet.in|access-date=2023-02-25|archive-date=2023-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227074435/https://sdet.in/board-of-trustees/|url-status=live}}</ref> == भातशेती आणि प्रयोग == त्यांच्या शाळेच्या जमीनीवर भातशेती केल्या जात असे . एक दिवस शीला यांच्या लक्षात असे आले की तेथील एक शेतकरी साळीवर (तांदळावर) मोठ्या प्रमाणावर रासायनिक खतांचा आणि औषधींचा वापर करत आहे. त्यांनी त्या शेतकऱ्यास सावध केले की, ती रसायने त्याच्यासाठी अत्यंत हानिकारक आहेत, त्यामुळे त्या शेतकऱ्याने या रसायनांचा वापर थांबवावा. तेव्हा त्या शेतकऱ्याने त्यांना उत्तर दिले की त्या साळीवर विविध प्रकारच्या रासायनिक औषधींचा वापर केल्या शिवाय भात शेती करणे अवघड आहे, अन्यथा साळीचे उत्पादन कमी होईल. शीला यांनी अधिक माहिती आणि अभ्यास करून तेथील ४० एकर जमिनीवर काही विशिष्ट जातीच्या तांदळाची लागवड करायचे ठरवले.<ref name="grain">{{Cite web|date=2017-07-21|title=This Woman's Preserved 30 Indigenous Rice Varieties & Is Making Sure You Get a Grain of History Too!|url=https://www.thebetterindia.com/109247/sheela-balaji-spirit-of-earth-indigenous-rice-varieties-chennai/|access-date=2021-01-13|website=The Better India|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170430/https://www.thebetterindia.com/109247/sheela-balaji-spirit-of-earth-indigenous-rice-varieties-chennai/|url-status=live}}</ref> एक असा अंदाज आहे की, सुमारे १४,००० वर्षांपूर्वी भारतात तांदूळ आल्यापासून ते आजपर्यंत सुमारे १,१०,००० वाण निर्माण झाले होते. त्यापैकी आजमितीस केवळ तांदळाच्या ६,००० जाती अस्तित्वात आहेत <ref name="grain" /> इ.स. २०१३ मध्ये बालाजीने मांजक्कुडी येथे अन्नधान्यांना समर्पित 'धान्य महोत्सवाचे' आयोजन केले. दरवर्षी घेतल्या जाणाऱ्या या महोत्सवाने भातशेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांना आकर्षित केले आणि यामुळे अजून काही जुन्या तांदळाच्या जाती त्यांना भेटल्या.<ref name="grain" /> शीला यांनी भाताच्या चार जातीचे संवर्धन करण्यास सुरुवात केली आणि आता त्यांच्याकडे जवळपास तीस जातीच्या साळीचे बियाणे जमा झाले आहेत. तांदळाची लागवड फायद्याची करण्यासाठी त्यांनी चेन्नईमध्ये एक विक्री केंद्र उघडले जिथे त्यांच्या तांदळाच्या विविध वाणांची खरेदी केल्या जाऊ शकते. पॅकेजिंग वर मांजक्कुडी गावाचा नकाशा लोगो म्हणून वापरला जातो तसेच त्यावर तांदळाचे गुणधर्म आणि पारंपरिक दृष्ट्या दावा केलेल्या आरोग्यविषयक फायद्यांचे वर्णन सुद्धा नोंदवल्या जाते.<ref name=citation/> इ.स. २०११ मध्ये त्यांचे 'स्वामी दयानंद सरस्वती: योगदान आणि लेखन' हे पुस्तक प्रकाशित झाले.<ref>{{cite web|url=http://avrpt.com/images/pre_publication_price_offer.pdf|title=Pre-publication notice for Swami Dayananda Saraswati: Contributions & Writings|access-date=2021-09-17|archive-date=2023-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316211623/https://avrpt.com/images/pre_publication_price_offer.pdf|url-status=dead}}</ref> तर इ.स. २०१५ मध्ये अजून एक पुस्तक 'विदाउट सेकंड: कॉन्सेप्ट्स ऑफ नॉन ड्युअलिटी' प्रकाशित झाले.<ref>{{Cite book|last=Balaji|first=Sheela|url=https://books.google.com/books?id=sgeEAQAACAAJ&newbks=0&hl=en|title=Without a Second: Concepts of Non Duality|date=2015|isbn=978-93-80049-83-0|language=en|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170555/https://books.google.com/books?id=sgeEAQAACAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> इ.स. २०१८ मध्ये शीला बालाजी यांना [[नारी शक्ती पुरस्कार]]ाने सन्मानित करण्यात आले. <ref>{{Cite web|title=Nari Shakti Puraskar - Gallery|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|access-date=2021-01-13|website=narishaktipuraskar.wcd.gov.in|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref name=citation>{{Cite web|last=|first=|date=7 March 2018|title=Meet Ms. Sheela Balaji, #NariShakti Puraskar 2017 awardee.|url=https://twitter.com/pib_india/status/971367318579118080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170535/https://pbs.twimg.com/hashflag/config-2021-01-14-16.json|archive-date=14 January 2021|access-date=13 January 2021|website=PIB India}}</ref> हा पुरस्कार भारताचे राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते राष्ट्रपती भवन, नवी दिल्ली येथे भारताचे पंतप्रधान, [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या उपस्थितित प्रदान करण्यात आला. त्या वर्षी सुमारे ४० लोक किंवा संस्थांना सन्मानित करण्यात आले. यात त्यांना पुरस्कार आणि १,००,००० रुपये बक्षीस दिल्या गेले.<ref>{{Cite web|title=International Women's Day: President Kovind honours 39 achievers with 'Nari Shakti Puraskar'|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/mar/09/international-womens-day-president-kovind-honours-39-achievers-with-nari-shakti-puraskar-1784159.html|access-date=2021-01-08|website=The New Indian Express|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170429/https://www.newindianexpress.com/nation/2018/mar/09/international-womens-day-president-kovind-honours-39-achievers-with-nari-shakti-puraskar-1784159.html|url-status=live}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:बालाजी, शीला}} [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:तमिळनाडूतील महिला]] [[वर्ग:तमिळ व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय महिला]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] 6dlvfyna6djfnxq8ywv7o0rwm6k47jo 4 304113 2684338 2683241 2026-05-15T00:15:18Z Community Tech bot 109654 अहवाल अद्ययावत केला. 2684338 wikitext text/x-wiki अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून). -- [[सदस्य:Community Tech bot|Community Tech bot]] ([[सदस्य चर्चा:Community Tech bot|चर्चा]]) <onlyinclude>०५:४५, १५ मे २०२६ (IST)</onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- ! लेख ! शेवटचे संपादन ! संपादनांची संख्या |- | [[धूपपात्र]] | 2010-02-24 08:55:41 | 1 |- | [[सहाण]] | 2010-02-24 09:23:03 | 1 |- | [[देवनवरी]] | 2010-04-24 08:02:45 | 1 |- | [[नाट्यछटा]] | 2010-05-29 15:37:56 | 2 |- | [[चिंधी]] | 2010-06-01 09:50:15 | 1 |- | [[२०१० फिफा विश्वचषक मानांकन]] | 2010-06-19 20:29:23 | 3 |- | [[जगशांती प्रकाशन]] | 2010-06-20 15:57:17 | 4 |- | [[लेखसंग्रह]] | 2010-07-01 15:16:19 | 3 |- | [[मेणा]] | 2010-07-18 05:51:57 | 1 |- | [[निर्माता]] | 2010-08-02 06:53:18 | 3 |- | [[कांत]] | 2010-08-03 18:49:53 | 2 |- | [[जोहर]] | 2010-08-12 13:45:11 | 2 |- | [[धापेवाडा]] | 2010-08-20 08:40:29 | 3 |- | [[परकर]] | 2010-08-27 15:40:32 | 2 |- | [[गहुला]] | 2010-09-19 21:16:55 | 2 |- | [[विलंबित लय]] | 2010-09-29 09:41:01 | 3 |- | [[६४ स्टुडियो]] | 2010-12-24 07:29:01 | 1 |- | [[डोळके]] | 2010-12-30 15:18:11 | 2 |- | [[इलन्कै बोलीभाषा]] | 2011-01-08 04:44:05 | 3 |- | [[तमिळ (नाव)]] | 2011-01-21 18:35:46 | 6 |- | [[गेलिक फुटबॉल]] | 2011-01-24 02:51:05 | 6 |- | [[सहोदर]] | 2011-01-31 01:50:10 | 4 |- | [[कंबर]] | 2011-02-07 16:18:46 | 4 |- | [[पोसरी नदी]] | 2011-02-14 12:25:09 | 1 |- | [[मुखपृष्ठकार]] | 2011-02-25 05:19:47 | 2 |- | [[राग मधमाद सारंग]] | 2011-03-14 02:38:40 | 8 |- | [[राग लंकादहन सारंग]] | 2011-03-14 03:00:37 | 4 |- | [[राग बडहंस सारंग]] | 2011-03-14 03:01:57 | 4 |- | [[धर्मशाळा]] | 2011-03-17 18:38:05 | 2 |- | [[राजीव आगाशे]] | 2011-03-20 15:02:38 | 5 |- | [[बोरगाव खुर्द]] | 2011-03-21 03:38:01 | 2 |- | [[शिजविणे]] | 2011-03-24 08:44:03 | 10 |- | [[श्रावणी शनिवार]] | 2011-03-25 18:19:16 | 1 |- | [[तांबोळी]] | 2011-03-27 12:12:54 | 2 |- | [[इंदूरकर]] | 2011-04-03 20:19:51 | 2 |- | [[नई तालीम]] | 2011-04-09 18:26:49 | 3 |- | [[दबावगट]] | 2011-04-18 05:19:00 | 4 |- | [[तारळा नदी]] | 2011-04-18 05:54:55 | 4 |- | [[नरहरीपेटा]] | 2011-04-18 10:29:19 | 2 |- | [[पुरचुंडी (पुस्तक)]] | 2011-04-20 20:59:52 | 4 |- | [[चौरी]] | 2011-04-27 15:19:26 | 6 |- | [[सराफी बाजार]] | 2011-04-30 04:09:54 | 3 |- | [[दंताळी]] | 2011-05-03 12:23:20 | 2 |- | [[राखाडी]] | 2011-05-15 09:11:41 | 3 |- | [[राग सुहा कानडा]] | 2011-05-26 03:46:59 | 4 |- | [[इडलीपात्र]] | 2011-06-01 15:13:02 | 4 |- | [[चिंचखेडे]] | 2011-06-08 21:55:57 | 4 |- | [[प्रोग्रेसिव्ह ड्रॅमॅटिक असोसिएशन]] | 2011-06-12 03:38:03 | 4 |- | [[प्राचीन भाषा]] | 2011-06-16 03:47:02 | 8 |- | [[कोज्या]] | 2011-06-17 04:12:46 | 6 |- | [[पं. बाळकृष्णबुवा संगीत साधना मंडळ]] | 2011-06-19 15:39:37 | 3 |- | [[शा.श. १७५८]] | 2011-06-22 16:40:32 | 5 |- | [[शा.श. १८२२]] | 2011-06-22 16:43:07 | 2 |- | [[शा.श. १२१२]] | 2011-06-22 17:04:33 | 1 |- | [[राग रायसा कानडा]] | 2011-06-24 17:08:22 | 4 |- | [[सुग्रण]] | 2011-06-30 17:58:01 | 2 |- | [[मेकेलेन]] | 2011-07-06 15:44:06 | 3 |- | [[मार्कंडेय नदी]] | 2011-07-20 15:36:12 | 3 |- | [[गोवित्री नदी]] | 2011-07-22 14:09:36 | 6 |- | [[छपारा]] | 2011-08-02 18:30:15 | 5 |- | [[श्रावणी मंगळवार]] | 2011-08-03 09:27:49 | 2 |- | [[श्रावणी रविवार]] | 2011-08-03 09:29:56 | 5 |- | [[शाकव्रत]] | 2011-08-03 15:14:44 | 1 |- | [[भागाई वाडी]] | 2011-08-13 12:58:40 | 8 |- | [[दारुक]] | 2011-08-21 16:02:31 | 7 |- | [[विकिसोर्स]] | 2011-08-27 16:38:51 | 1 |- | [[मंगेशकर]] | 2011-08-28 06:21:33 | 2 |- | [[पाध्ये]] | 2011-09-11 19:15:07 | 2 |- | [[कुलुआ डोंगर]] | 2011-09-15 15:20:26 | 4 |- | [[गुणवा]] | 2011-09-17 08:14:55 | 4 |- | [[प्रक्षेपक स्थान]] | 2011-09-17 11:26:53 | 1 |- | [[प्रक्षेपक यान]] | 2011-09-17 11:27:10 | 2 |- | [[वार (माप)]] | 2011-09-17 12:09:34 | 1 |- | [[घटम]] | 2011-09-17 12:37:23 | 4 |- | [[जलधि]] | 2011-09-18 08:42:17 | 4 |- | [[धन संख्या]] | 2011-09-20 09:04:44 | 5 |- | [[राग नायकी कानडा]] | 2011-09-20 13:36:17 | 5 |- | [[पद्य]] | 2011-09-20 15:34:58 | 3 |- | [[परवाना राजवट]] | 2011-09-20 15:36:54 | 2 |- | [[पाम्माकुले]] | 2011-09-21 08:50:45 | 2 |- | [[पुणे शहराची जैवविविधता]] | 2011-09-21 14:16:21 | 3 |- | [[पुरुषोत्तम वालावलकर]] | 2011-09-21 14:25:01 | 2 |- | [[पुत्र]] | 2011-09-21 14:27:56 | 5 |- | [[शृंगाररस]] | 2011-09-22 15:05:15 | 3 |- | [[दादामहाराज सातारकर]] | 2011-10-01 12:19:50 | 2 |- | [[नक्कल (लोककला)]] | 2011-10-03 15:40:01 | 2 |- | [[क्रिकेट यष्टी]] | 2011-10-05 03:33:35 | 6 |- | [[सहअभिनेत्री]] | 2011-10-05 04:32:33 | 2 |- | [[प्रयोगशाळा]] | 2011-10-05 05:01:41 | 3 |- | [[स्निग्धता]] | 2011-10-05 06:15:52 | 2 |- | [[मिलॉर्ड]] | 2011-10-06 20:26:06 | 4 |- | [[बेळगांव तालुका]] | 2011-10-08 02:48:18 | 7 |- | [[शालू]] | 2011-10-10 13:06:41 | 2 |- | [[बैलहोंगल तालुका]] | 2011-10-19 12:38:36 | 5 |- | [[गोकाक तालुका]] | 2011-10-21 16:37:08 | 5 |- | [[नागकेशर]] | 2011-10-22 01:06:10 | 5 |- | [[भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने]] | 2011-10-28 06:51:11 | 5 |- | [[प्रलंबपादासन]] | 2011-10-30 01:01:10 | 2 |- | [[विद्युत विसंवाहक]] | 2011-10-31 16:32:32 | 5 |- | [[देव पावला (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:38 | 3 |- | [[नवरा बायको (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:41 | 3 |- | [[पुढचे पाऊल (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:47 | 3 |- | [[वर पाहिजे (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:56 | 3 |- | [[कल (मानसिक)]] | 2011-11-18 13:28:19 | 2 |- | [[जर्मनीचे राष्ट्रगीत]] | 2011-11-19 15:21:02 | 5 |- | [[कुबेर (बल्गेरियन राज्यकर्ता)]] | 2011-11-24 05:48:38 | 4 |- | [[पूर्णोत्संग]] | 2011-12-07 18:02:07 | 1 |- | [[स्वाती सातवाहन]] | 2011-12-07 18:04:39 | 1 |- | [[स्कंदस्तंभि]] | 2011-12-07 18:21:59 | 3 |- | [[स्कंदस्वाती]] | 2011-12-07 18:26:03 | 2 |- | [[स्वातिकर्ण]] | 2011-12-07 18:28:41 | 2 |- | [[आर्थिक विकासदर]] | 2011-12-20 19:26:50 | 3 |- | [[शा.श. १११०]] | 2011-12-21 14:43:04 | 1 |- | [[शा.श. १६३७]] | 2011-12-21 15:14:38 | 1 |- | [[शा.श. १७१२]] | 2011-12-21 15:18:18 | 1 |- | [[तळणी]] | 2011-12-21 19:21:44 | 2 |- | [[वसंत गवाणकर]] | 2011-12-21 22:55:26 | 8 |- | [[गोगावले]] | 2011-12-22 16:05:29 | 3 |- | [[शा.श. १६६६]] | 2011-12-22 16:16:33 | 3 |- | [[शा.श. १७४१]] | 2011-12-22 16:16:35 | 4 |- | [[माल्थस]] | 2011-12-22 19:15:28 | 2 |- | [[राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिवस]] | 2011-12-23 00:08:41 | 3 |- | [[गुजरात दिन]] | 2011-12-23 00:51:25 | 3 |- | [[सोमरस]] | 2011-12-23 02:44:50 | 6 |- | [[राग कौसी कानडा]] | 2011-12-23 02:55:12 | 7 |- | [[यम (अष्टांगयोग)]] | 2011-12-25 13:13:26 | 6 |- | [[पंच द्रविड]] | 2011-12-25 14:03:21 | 4 |- | [[गंगाधर वासुदेव चिपळोणकर]] | 2011-12-25 14:19:36 | 7 |- | [[बालमोहन नाटक मंडळी]] | 2011-12-25 14:21:01 | 2 |- | [[गरवारे]] | 2011-12-25 14:46:11 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर]] | 2011-12-25 16:26:49 | 3 |- | [[शा.श. १९९८]] | 2011-12-25 16:29:31 | 2 |- | [[महाकवी कालिदास कलामंदिर]] | 2011-12-25 17:06:07 | 6 |- | [[ग्रामदैवत]] | 2011-12-25 21:54:17 | 5 |- | [[पिपरिया]] | 2011-12-25 23:50:15 | 4 |- | [[वर्षा]] | 2011-12-26 12:18:10 | 8 |- | [[दशपदी]] | 2011-12-26 16:24:35 | 3 |- | [[हेमंत]] | 2011-12-26 21:11:10 | 7 |- | [[जगदीश ठाकोर]] | 2011-12-27 11:16:21 | 5 |- | [[शरीरशास्त्र]] | 2011-12-27 11:37:00 | 10 |- | [[फळझाडे]] | 2011-12-27 12:31:43 | 7 |- | [[बटान]] | 2011-12-27 19:43:11 | 3 |- | [[पेंढारकर]] | 2011-12-27 23:03:36 | 4 |- | [[विनय मांडके]] | 2012-01-07 15:41:31 | 4 |- | [[शब्बीर कपूर]] | 2012-01-07 15:41:46 | 3 |- | [[मोहन सीताराम द्रविड]] | 2012-01-07 17:49:47 | 14 |- | [[राय (गेर नृत्य)]] | 2012-01-08 16:58:54 | 4 |- | [[नस्ती उठाठेव]] | 2012-01-14 07:11:37 | 6 |- | [[सायुज्यता]] | 2012-01-22 10:56:21 | 5 |- | [[गोपाळ गोविंद फाटक]] | 2012-01-22 19:02:34 | 3 |- | [[गुराब]] | 2012-01-24 23:02:49 | 2 |- | [[कडू]] | 2012-01-27 15:02:01 | 7 |- | [[तिठा]] | 2012-01-28 15:52:40 | 5 |- | [[सुदर्शन रंगमंच]] | 2012-02-01 14:26:37 | 5 |- | [[विनायक चतुर्थी]] | 2012-02-02 08:38:54 | 2 |- | [[विनायक रामचंद्र आठवले]] | 2012-02-08 10:40:54 | 6 |- | [[कोटणीस]] | 2012-02-10 04:46:11 | 2 |- | [[कार्लोवित्झचा तह]] | 2012-02-15 15:10:52 | 7 |- | [[जनाना]] | 2012-02-18 09:14:09 | 2 |- | [[तिळे]] | 2012-03-19 21:25:42 | 5 |- | [[निर्जीव]] | 2012-03-23 12:30:15 | 3 |- | [[कथासंग्रह]] | 2012-03-27 11:06:34 | 4 |- | [[पठार नदी]] | 2012-04-08 09:01:00 | 1 |- | [[मून नदी]] | 2012-04-08 09:01:28 | 1 |- | [[सिपना नदी]] | 2012-04-08 09:08:03 | 1 |- | [[शहानूर नदी]] | 2012-04-08 09:10:03 | 2 |- | [[पुणंद नदी]] | 2012-04-13 02:07:24 | 5 |- | [[भोखण नदी]] | 2012-04-13 02:15:22 | 5 |- | [[नाट्यलेखक]] | 2012-04-13 07:13:05 | 6 |- | [[पियाळी नदी]] | 2012-04-13 09:22:29 | 6 |- | [[सुखशांती नदी]] | 2012-04-13 09:23:21 | 6 |- | [[नोकिया १११०]] | 2012-04-13 15:05:34 | 2 |- | [[नोकिया २६१०]] | 2012-04-14 07:34:37 | 3 |- | [[नोकिया २६५०]] | 2012-04-14 07:37:24 | 2 |- | [[नोकिया २६८० स्लाइड]] | 2012-04-14 07:40:56 | 2 |- | [[बोर नदी]] | 2012-04-14 15:48:27 | 2 |- | [[वुष्णा नदी]] | 2012-04-14 15:49:47 | 1 |- | [[धाम नदी]] | 2012-04-15 08:22:32 | 2 |- | [[बाकळी नदी]] | 2012-04-15 08:22:42 | 2 |- | [[सती धरण]] | 2012-04-22 09:54:30 | 4 |- | [[लोहशिंगवे धरण]] | 2012-04-22 09:55:16 | 3 |- | [[बांडा नदी]] | 2012-04-22 10:00:38 | 2 |- | [[मोहना नदी]] | 2012-04-22 10:05:52 | 2 |- | [[मास नदी]] | 2012-04-22 10:06:48 | 2 |- | [[वेणीथोरा नदी]] | 2012-04-22 10:08:10 | 2 |- | [[रेणा नदी]] | 2012-04-22 10:08:26 | 2 |- | [[नल्ली नदी]] | 2012-04-22 10:08:34 | 2 |- | [[भावखुरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:04 | 4 |- | [[हडकी नदी]] | 2012-04-22 10:10:12 | 5 |- | [[बुरशी नदी]] | 2012-04-22 10:10:28 | 2 |- | [[सुरखी नदी]] | 2012-04-22 10:10:39 | 2 |- | [[तिगरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:47 | 2 |- | [[भुलेश्वरी नदी]] | 2012-04-22 10:11:18 | 2 |- | [[पेंढी नदी]] | 2012-04-22 10:11:27 | 2 |- | [[मोर नदी]] | 2012-04-22 10:13:12 | 2 |- | [[भुमरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:17 | 4 |- | [[वांदरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:44 | 3 |- | [[वारोळी नदी]] | 2012-04-22 10:16:50 | 3 |- | [[मुरबाडी नदी]] | 2012-04-22 10:17:00 | 3 |- | [[पेल्हार नदी]] | 2012-04-22 10:17:25 | 3 |- | [[वाघाडी नदी]] | 2012-04-22 10:19:20 | 2 |- | [[शशीकरण नदी]] | 2012-04-22 10:21:20 | 2 |- | [[सिवनी नदी]] | 2012-04-22 15:06:16 | 2 |- | [[पोर नदी]] | 2012-04-22 15:06:35 | 2 |- | [[पोटफोडी नदी]] | 2012-04-22 15:06:45 | 2 |- | [[दार्शनी नदी]] | 2012-04-22 15:07:02 | 2 |- | [[हरणी नदी]] | 2012-04-22 15:11:34 | 2 |- | [[भेंड नदी]] | 2012-04-22 15:11:59 | 2 |- | [[धामना नदी]] | 2012-04-22 15:16:00 | 2 |- | [[नोकिया सी२-०१]] | 2012-04-27 07:59:16 | 1 |- | [[नोकिया १२००]] | 2012-04-29 00:56:10 | 4 |- | [[नोकिया १२०८]] | 2012-04-29 00:58:26 | 2 |- | [[आमिष]] | 2012-04-30 17:41:35 | 2 |- | [[गीतलेखक]] | 2012-04-30 18:54:49 | 2 |- | [[चांद्रवर्ष]] | 2012-04-30 19:00:58 | 4 |- | [[झर्झर]] | 2012-04-30 19:12:57 | 5 |- | [[ठणका]] | 2012-04-30 19:14:23 | 5 |- | [[तबलजी]] | 2012-04-30 19:17:26 | 3 |- | [[दत्तकपुत्र]] | 2012-04-30 19:24:54 | 4 |- | [[नायक (चित्रपट पात्र)]] | 2012-04-30 19:35:50 | 5 |- | [[पकडा-पकडी]] | 2012-04-30 19:40:53 | 4 |- | [[हत्तीपाय]] | 2012-04-30 20:18:23 | 2 |- | [[टॉर्च तपासणी]] | 2012-04-30 20:28:02 | 2 |- | [[कोठा (आयुर्वेद)]] | 2012-04-30 20:55:03 | 4 |- | [[पोलके]] | 2012-05-01 01:58:00 | 4 |- | [[ब्रह्मर्षी]] | 2012-05-01 03:24:54 | 3 |- | [[राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय]] | 2012-05-01 03:54:01 | 3 |- | [[रोहिणी (रक्तवाहिनी)]] | 2012-05-01 03:58:10 | 7 |- | [[लोकसंख्येची घनता]] | 2012-05-01 04:01:53 | 8 |- | [[विषमभुज त्रिकोण]] | 2012-05-01 04:08:31 | 9 |- | [[वीत]] | 2012-05-01 04:09:11 | 3 |- | [[चित्रपट निर्माणस्थळ]] | 2012-05-06 06:37:13 | 4 |- | [[भाषाभ्यास]] | 2012-05-06 06:41:55 | 8 |- | [[हरिचरन]] | 2012-05-06 06:46:20 | 7 |- | [[पायपेटी]] | 2012-05-08 01:23:19 | 5 |- | [[विद्युत पार्यता]] | 2012-05-08 02:42:30 | 4 |- | [[शमीक]] | 2012-05-08 02:44:23 | 3 |- | [[केंद्रीय आयात शुल्क]] | 2012-05-09 19:31:14 | 6 |- | [[उपग्रह भू कक्षा]] | 2012-05-09 20:31:27 | 9 |- | [[गझनीच्या महमूदाने भारतावर केलेल्या स्वाऱ्या]] | 2012-05-09 21:07:44 | 7 |- | [[स्निकोमीटर]] | 2012-05-10 19:32:55 | 4 |- | [[ब्रिटिश द्वीपसमूह]] | 2012-05-13 04:09:59 | 1 |- | [[खोटे (आडनाव)]] | 2012-05-13 04:32:00 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर २०१२]] | 2012-05-16 15:43:57 | 2 |- | [[पोखरा विमानतळ]] | 2012-05-17 18:32:25 | 4 |- | [[खारट]] | 2012-05-29 17:09:20 | 6 |- | [[सपक]] | 2012-05-29 17:13:42 | 3 |- | [[रोहित नागदिवे]] | 2012-06-11 18:30:32 | 4 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १.५]] | 2012-06-23 08:05:30 | 6 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १]] | 2012-06-23 08:05:55 | 6 |- | [[महाराष्ट्र हेराल्ड]] | 2012-06-30 05:24:51 | 9 |- | [[सरदार]] | 2012-07-01 09:00:33 | 6 |- | [[जयाचंद्रन]] | 2012-07-01 18:41:51 | 7 |- | [[ब्रिटोन्स]] | 2012-07-04 03:27:08 | 2 |- | [[तुळशी नदी]] | 2012-07-05 16:15:29 | 4 |- | [[किल्लेदार]] | 2012-07-06 15:56:37 | 4 |- | [[ग्रीन व्हॅली]] | 2012-07-06 15:58:05 | 28 |- | [[ज्ञात असलेल्या सर्वांत तेजस्वी तार्‍यांची यादी]] | 2012-07-06 15:59:40 | 3 |- | [[दासगीता]] | 2012-07-06 16:01:13 | 2 |- | [[पिंपरी तलाव]] | 2012-07-06 16:03:21 | 5 |- | [[पित्तरस]] | 2012-07-06 16:03:27 | 2 |- | [[पुरुषोत्तम स्वामी]] | 2012-07-06 16:03:52 | 2 |- | [[प्युनिक युद्धे]] | 2012-07-06 16:04:35 | 2 |- | [[बनघर]] | 2012-07-06 16:06:42 | 5 |- | [[रोमन देवता]] | 2012-07-06 16:12:29 | 5 |- | [[व्यासपीठ]] | 2012-07-06 16:14:32 | 2 |- | [[शब्दांकित प्रतिभा]] | 2012-07-06 16:14:47 | 3 |- | [[संगणक फाईल फॉरमॅट्स]] | 2012-07-06 16:16:38 | 3 |- | [[विनयगुप्त]] | 2012-07-15 04:52:47 | 3 |- | [[चाउ एन-लाय]] | 2012-07-15 05:32:54 | 11 |- | [[थॅलियम]] | 2012-07-15 13:05:01 | 6 |- | [[डिस्प्रोझियम]] | 2012-07-15 13:05:28 | 5 |- | [[ऑस्मियम]] | 2012-07-15 13:05:52 | 5 |- | [[गळा]] | 2012-07-15 13:06:47 | 17 |- | [[बाळाजी हैबतराव]] | 2012-07-29 07:34:28 | 3 |- | [[भोळाराम स्वामी]] | 2012-08-20 08:03:49 | 3 |- | [[भारतीय खगोलशास्त्र]] | 2012-08-23 01:13:31 | 3 |- | [[ज्योतिषातील ग्रह]] | 2012-08-23 01:20:47 | 17 |- | [[भौगोलिक ध्रुव]] | 2012-08-25 08:36:32 | 3 |- | [[पाककृती]] | 2012-09-12 18:56:44 | 2 |- | [[गोंदवले]] | 2012-09-13 13:59:52 | 10 |- | [[माणकेश्वर शिवालय]] | 2012-09-14 10:35:09 | 27 |- | [[फेडोरा]] | 2012-09-18 00:53:06 | 4 |- | [[सांध्यपर्वातील वैष्णवी (काव्यसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:52:55 | 4 |- | [[कावळे उडाले स्वामी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:57:05 | 3 |- | [[नागनाथ]] | 2012-10-02 09:11:09 | 8 |- | [[चरपटीनाथ]] | 2012-10-02 09:11:26 | 6 |- | [[मराठी विश्वकोश : अठरावा खंड]] | 2012-10-08 07:33:48 | 4 |- | [[खाजगी]] | 2012-10-12 07:35:53 | 4 |- | [[चौविस्थापन]] | 2012-10-13 05:13:26 | 1 |- | [[आदिवासी विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:09:28 | 1 |- | [[दलित साहित्य विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:15:51 | 1 |- | [[वस्तुमान धारा घनता]] | 2012-10-13 09:33:16 | 4 |- | [[संग्रहणी]] | 2012-10-14 17:29:31 | 1 |- | [[नीळकंठ कल्याणी]] | 2012-10-20 18:19:07 | 1 |- | [[रेणुकाचार्य]] | 2012-10-23 17:47:51 | 1 |- | [[उमापति शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:50:16 | 1 |- | [[चन्नबसव]] | 2012-10-23 17:52:24 | 1 |- | [[चंद्रशेखर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:27 | 1 |- | [[वीरसोमेश्वर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:38 | 1 |- | [[वागीश पंडिताराध्य शिवाचार्य]] | 2012-10-23 19:43:58 | 2 |- | [[पिंप्री तलाव]] | 2012-11-10 17:45:14 | 6 |- | [[औषधप्रभावशास्त्र]] | 2012-11-12 05:59:53 | 1 |- | [[औषधगतिकी]] | 2012-11-12 06:09:07 | 1 |- | [[क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे प्रकार]] | 2012-11-15 11:17:41 | 4 |- | [[पृष्ठीय क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:46:49 | 2 |- | [[आननी क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:48:42 | 1 |- | [[ओल्या वेळूची बासरी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-11-22 14:42:56 | 5 |- | [[भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण]] | 2012-11-25 11:43:29 | 2 |- | [[विळी]] | 2012-11-26 10:48:50 | 3 |- | [[एवढसं आभाळ (चित्रपट)]] | 2012-12-02 06:43:00 | 11 |- | [[शंकरराव आळंदकर]] | 2012-12-03 04:45:58 | 4 |- | [[मला काय त्याचे (पुस्तक)]] | 2012-12-07 03:26:04 | 8 |- | [[तुषारसिंचन पद्धती]] | 2012-12-21 07:21:48 | 5 |- | [[श्रीतुकामाई]] | 2012-12-30 02:13:33 | 13 |- | [[सरंबळ नदी]] | 2013-01-02 01:51:58 | 3 |- | [[योट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:13:49 | 5 |- | [[झेट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:14:10 | 3 |- | [[इंडिका (ग्रंथ)]] | 2013-01-11 21:06:53 | 8 |- | [[बंडी (वस्त्र)]] | 2013-01-16 06:12:50 | 3 |- | [[राज्य महामार्ग २१ (महाराष्ट्र)]] | 2013-01-17 08:14:51 | 6 |- | [[बिट]] | 2013-01-17 14:18:01 | 9 |- | [[भोईराचे नवघर]] | 2013-01-20 16:05:44 | 9 |- | [[विश्वामित्री नदी]] | 2013-01-25 17:29:54 | 2 |- | [[जरीकाम]] | 2013-01-27 22:43:13 | 3 |- | [[धुळेकर]] | 2013-01-29 06:33:15 | 3 |- | [[ठाणेकर]] | 2013-01-29 06:33:25 | 3 |- | [[रायगडकर]] | 2013-01-29 06:33:47 | 5 |- | [[जालनेकर]] | 2013-01-29 06:33:57 | 5 |- | [[लातूरकर]] | 2013-01-29 06:34:06 | 5 |- | [[पुणेकर]] | 2013-01-29 06:34:14 | 3 |- | [[सांगलीकर]] | 2013-01-29 06:34:44 | 3 |- | [[नेवासेकर]] | 2013-01-29 06:34:52 | 3 |- | [[नंदुरबारकर]] | 2013-01-29 06:35:22 | 3 |- | [[बीडकर]] | 2013-01-29 06:36:53 | 3 |- | [[फटाके]] | 2013-01-30 15:23:05 | 1 |- | [[विधानसभा मतदारसंघ]] | 2013-02-03 20:40:05 | 3 |- | [[गाथा]] | 2013-02-06 17:33:03 | 5 |- | [[तुकारामाची गाथा]] | 2013-02-06 17:36:34 | 6 |- | [[गोवा खिंड]] | 2013-02-21 18:08:28 | 2 |- | [[चिमनी हिल वायुसेना तळ]] | 2013-02-24 17:58:49 | 2 |- | [[गर्न्सी]] | 2013-03-07 08:41:05 | 43 |- | [[रेयूनियों]] | 2013-03-07 09:36:43 | 45 |- | [[आक्रा]] | 2013-03-07 15:29:32 | 89 |- | [[कॅस्ट्रीझ]] | 2013-03-07 18:04:09 | 29 |- | [[कॉकबर्न टाउन]] | 2013-03-07 18:05:02 | 15 |- | [[डग्लस]] | 2013-03-07 18:09:42 | 32 |- | [[माजुरो]] | 2013-03-07 18:25:33 | 18 |- | [[मलाबो]] | 2013-03-07 18:25:49 | 38 |- | [[माले]] | 2013-03-07 18:26:01 | 38 |- | [[मनिला]] | 2013-03-07 18:26:55 | 70 |- | [[मासेरू]] | 2013-03-07 18:27:34 | 30 |- | [[इंजामिना]] | 2013-03-07 18:51:12 | 59 |- | [[निकोसिया]] | 2013-03-07 18:52:04 | 59 |- | [[नुकु-अलोफा]] | 2013-03-07 18:53:14 | 42 |- | [[पारामारिबो]] | 2013-03-07 18:55:49 | 31 |- | [[रुसाउ]] | 2013-03-07 19:02:27 | 25 |- | [[पोर्ट स्टॅन्ली]] | 2013-03-07 19:08:19 | 34 |- | [[थिंफू]] | 2013-03-07 19:13:16 | 46 |- | [[खार्टूम]] | 2013-03-09 04:15:54 | 52 |- | [[बंजुल]] | 2013-03-09 04:43:32 | 37 |- | [[सार्स]] | 2013-03-09 05:56:02 | 17 |- | [[क्युबन पेसो]] | 2013-03-09 11:30:16 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळात फ्रान्स]] | 2013-03-09 20:02:26 | 7 |- | [[मध्य युग]] | 2013-03-10 07:24:45 | 21 |- | [[शिक्षक साहित्य संमेलन संस्था]] | 2013-03-10 08:06:12 | 6 |- | [[उत्तर ध्रुव]] | 2013-03-10 08:25:48 | 47 |- | [[व्हिक्टोरिया सरोवर]] | 2013-03-10 08:35:53 | 53 |- | [[तैग्रिस नदी]] | 2013-03-10 08:39:01 | 45 |- | [[रशिया-क्रीमिया युद्धे]] | 2013-03-10 10:11:19 | 2 |- | [[पूल]] | 2013-03-10 11:41:42 | 16 |- | [[कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प]] | 2013-03-13 13:27:58 | 11 |- | [[जयदेवी लिगाडे]] | 2013-03-13 18:00:12 | 6 |- | [[कमरक]] | 2013-03-19 05:50:06 | 11 |- | [[पेर]] | 2013-03-19 05:53:58 | 14 |- | [[प्रबोधन साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 06:18:07 | 1 |- | [[कक्षीय वक्रता निर्देशांक]] | 2013-03-19 12:27:38 | 16 |- | [[विश्वधर्म साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 17:29:40 | 2 |- | [[हांगुल]] | 2013-03-20 07:01:33 | 2 |- | [[एकोरामाध्य शिवाचार्य]] | 2013-03-24 18:08:57 | 2 |- | [[म्हैस नदी]] | 2013-03-25 07:33:32 | 2 |- | [[नागझरी नदी]] | 2013-03-25 17:32:15 | 9 |- | [[गोडसे]] | 2013-03-25 19:19:34 | 3 |- | [[देवतलाव]] | 2013-03-25 19:46:04 | 3 |- | [[नवे बिर्‍हाड (चित्रपट)]] | 2013-03-26 18:15:04 | 4 |- | [[पिकदान]] | 2013-03-26 18:24:00 | 3 |- | [[नवाश्मयुग]] | 2013-03-27 02:25:21 | 3 |- | [[सखा कवी]] | 2013-03-27 05:54:43 | 5 |- | [[जनश्री विमा योजना]] | 2013-03-27 14:45:57 | 3 |- | [[राष्‍ट्रीय शेती विमा योजना]] | 2013-03-27 14:46:38 | 3 |- | [[बहेबोरगाव]] | 2013-03-28 10:48:48 | 3 |- | [[द्वैत]] | 2013-03-28 12:00:42 | 2 |- | [[महात्मा (चित्रपट)]] | 2013-03-30 09:26:20 | 4 |- | [[रानवती नदी]] | 2013-03-30 10:22:35 | 3 |- | [[बेल नदी]] | 2013-03-30 11:06:17 | 7 |- | [[भंगसाळ नदी]] | 2013-03-31 09:12:46 | 7 |- | [[शिवकुमार स्वामी]] | 2013-03-31 09:16:46 | 3 |- | [[दर बळीमागे दिलेल्या धावा]] | 2013-03-31 09:30:01 | 3 |- | [[मंकी नदी]] | 2013-03-31 13:00:54 | 3 |- | [[मासा नदी]] | 2013-03-31 14:24:52 | 6 |- | [[दुझ प्रांत]] | 2013-04-05 10:34:41 | 1 |- | [[बार्तन प्रांत]] | 2013-04-05 10:43:28 | 1 |- | [[J]] | 2013-04-05 22:31:21 | 24 |- | [[K]] | 2013-04-05 22:31:26 | 25 |- | [[आना कारेनिना]] | 2013-04-06 01:14:46 | 37 |- | [[आमियां]] | 2013-04-06 01:19:00 | 27 |- | [[आमूर ओब्लास्त]] | 2013-04-06 01:19:37 | 30 |- | [[आयर्लंडच्या प्रजासत्ताकाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:28:40 | 13 |- | [[आर.सी.डी. मायोर्का]] | 2013-04-06 01:35:41 | 43 |- | [[आरळम संरक्षित वनक्षेत्र]] | 2013-04-06 01:36:11 | 6 |- | [[आरागोन]] | 2013-04-06 01:36:16 | 29 |- | [[आर्कान्सा]] | 2013-04-06 01:37:27 | 100 |- | [[आर्चिबाल्ड प्रिमरोझ]] | 2013-04-06 01:38:29 | 27 |- | [[आर्मेनियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:47:34 | 4 |- | [[आल्फा]] | 2013-04-06 01:52:00 | 23 |- | [[आस्तुरियास]] | 2013-04-06 02:09:30 | 26 |- | [[इ.स.चे १ ले शतक]] | 2013-04-06 04:28:18 | 46 |- | [[इ.स.चे १० वे शतक]] | 2013-04-06 04:28:31 | 45 |- | [[इ.स.चे १० वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:28:34 | 14 |- | [[इ.स.चे ११ वे शतक]] | 2013-04-06 04:29:47 | 42 |- | [[इ.स.चे १२ वे शतक]] | 2013-04-06 04:30:57 | 39 |- | [[इ.स.चे १४ वे शतक]] | 2013-04-06 04:33:17 | 41 |- | [[इ.स.चे १५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:34:27 | 39 |- | [[इ.स.चे १६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:35:42 | 44 |- | [[इ.स.चे १९ वे शतक]] | 2013-04-06 04:39:26 | 50 |- | [[इ.स.चे २ रे शतक]] | 2013-04-06 04:40:39 | 39 |- | [[इ.स.चे ३ रे शतक]] | 2013-04-06 04:43:14 | 39 |- | [[इ.स.चे ४ थे शतक]] | 2013-04-06 04:44:24 | 37 |- | [[इ.स.चे ४ थे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:44:27 | 23 |- | [[इ.स.चे ५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:45:34 | 39 |- | [[इ.स.चे ५ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:45:37 | 18 |- | [[इ.स.चे ६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:46:45 | 39 |- | [[इ.स.चे ६ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:46:48 | 15 |- | [[इ.स.चे ७ वे शतक]] | 2013-04-06 04:47:58 | 39 |- | [[इ.स.चे ८ वे शतक]] | 2013-04-06 04:49:09 | 41 |- | [[इ.स.चे ९ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:50:35 | 12 |- | [[इंग्लिश युद्धे (स्कँडिनेव्हिया)]] | 2013-04-06 06:05:28 | 6 |- | [[इंडोनेशियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:08:44 | 4 |- | [[इजिप्तचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:13:19 | 2 |- | [[इप्सिलॉन]] | 2013-04-06 06:17:01 | 23 |- | [[इराकी दिनार]] | 2013-04-06 06:21:39 | 31 |- | [[इराणी कालगणना]] | 2013-04-06 06:22:01 | 19 |- | [[उकडणे]] | 2013-04-06 06:45:22 | 17 |- | [[उझबेकिस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:46:24 | 2 |- | [[ऑर्कुट बुयुक्कोकटेन]] | 2013-04-06 07:51:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळ कर्लिंग]] | 2013-04-06 07:52:39 | 23 |- | [[ऑलिंपिक खेळ क्रॉस कंट्री स्कीइंग]] | 2013-04-06 07:52:57 | 25 |- | [[ऑलिंपिक खेळ टेबल टेनिस]] | 2013-04-06 07:53:47 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ ताईक्वांदो]] | 2013-04-06 07:54:06 | 21 |- | [[ऑलिंपिक खेळ तालबद्ध जलतरण]] | 2013-04-06 07:54:09 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळ नॉर्डिक सामायिक]] | 2013-04-06 07:54:30 | 18 |- | [[ऑलिंपिक खेळ फिगर स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:54:37 | 31 |- | [[ऑलिंपिक खेळ बायॅथलॉन]] | 2013-04-06 07:55:05 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ लुज]] | 2013-04-06 07:55:58 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळ वॉटर पोलो]] | 2013-04-06 07:56:16 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्केलेटन]] | 2013-04-06 07:56:52 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्पीड स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:57:02 | 24 |- | [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका]] | 2013-04-06 07:57:29 | 15 |- | [[ऑलिंपिक खेळात आंदोरा]] | 2013-04-06 07:57:38 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात इक्वेटोरीयल गिनी]] | 2013-04-06 07:58:17 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात केप व्हर्दे]] | 2013-04-06 07:59:21 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात कोमोरोस]] | 2013-04-06 07:59:29 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात चाड]] | 2013-04-06 08:00:00 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात जिबूती]] | 2013-04-06 08:00:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात दक्षिण आफ्रिका]] | 2013-04-06 08:00:57 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळात नामिबिया]] | 2013-04-06 08:01:05 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बर्किना फासो]] | 2013-04-06 08:01:55 | 11 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बुरुंडी]] | 2013-04-06 08:02:02 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बेनिन]] | 2013-04-06 08:02:06 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना]] | 2013-04-06 08:02:18 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बोत्स्वाना]] | 2013-04-06 08:02:22 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक]] | 2013-04-06 08:02:42 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात माली]] | 2013-04-06 08:02:54 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मॉरिशस]] | 2013-04-06 08:03:09 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मोझांबिक]] | 2013-04-06 08:03:13 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात लेसोथो]] | 2013-04-06 08:04:00 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात सेनेगाल]] | 2013-04-06 08:04:22 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात स्लोव्हाकिया]] | 2013-04-06 08:04:42 | 9 |- | [[ऑलिंपियास]] | 2013-04-06 08:06:22 | 24 |- | [[ऑस्ट्रेलेशिया]] | 2013-04-06 08:10:16 | 24 |- | [[ओपनसुसे लिनक्स]] | 2013-04-06 08:14:02 | 9 |- | [[ओमानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:15:17 | 2 |- | [[ओमिक्रॉन]] | 2013-04-06 08:15:38 | 21 |- | [[ओमेगा]] | 2013-04-06 08:15:44 | 20 |- | [[औषधीकोश]] | 2013-04-06 08:21:43 | 16 |- | [[कंबोडियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:23:27 | 3 |- | [[कझाकस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:24:11 | 4 |- | [[कतारचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:26:22 | 3 |- | [[कनाफे]] | 2013-04-06 08:27:06 | 3 |- | [[कपाळ]] | 2013-04-06 08:28:33 | 34 |- | [[करजण]] | 2013-04-06 08:30:50 | 8 |- | [[कर्नाटक विद्यापीठ]] | 2013-04-06 08:34:30 | 5 |- | [[कलनातल्या विषयांची यादी]] | 2013-04-06 08:35:56 | 7 |- | [[कलहट्टी धबधबा]] | 2013-04-06 08:36:05 | 7 |- | [[कलांतान]] | 2013-04-06 08:36:14 | 23 |- | [[काडिस]] | 2013-04-06 08:45:35 | 15 |- | [[काबुल नदी]] | 2013-04-06 08:47:48 | 27 |- | [[कार्ल झीगलर]] | 2013-04-06 08:52:46 | 26 |- | [[काशकादर्यो विलायती]] | 2013-04-06 08:58:47 | 9 |- | [[कास्तिया-ला मांचा]] | 2013-04-06 08:59:46 | 31 |} 3t83vd5foem2in7zrz40qsk18ozc3z1 3 304694 2684341 2683809 2026-05-15T00:28:15Z MediaWiki message delivery 38883 /* Translation notification: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter */ नवीन विभाग 2684341 wikitext text/x-wiki {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[सदस्य चर्चा:Usernamekiran/Archive 1|जुनी चर्चा १]], [[सदस्य चर्चा:Usernamekiran/Archive 2|जुनी चर्चा २]]</center>}} __FORCETOC__ {{clear}} == कामाची पावती == हल्ली कोणी कोणाला असे बार्नस्टार देताना फारसे दिसत नाहीत. पण आपण अल्पावधीत केलेल्या कामाबद्दल हा स्टार. बॉट कसा वापरावा हे तुमच्याकडून शिकण्यासारखे आहे. दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे आपण सामान्य सदस्यांचे ऐकता, कंपूबाजी न करता त्यांना विश्वासात घेता, विचारलेल्या प्रश्नांची प्रामाणिक उत्तरे देता हे सर्व माझ्यासाठी फार महत्त्वाचे आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:४७, ५ एप्रिल २०२२ (IST) [[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|शुद्धिचिकित्सक बॉटसाठी|right|frame]] :{{ping|Shantanuo}} खूप खूप धन्यवाद. पण botचा जवळपास ९८% code आधीच तयार होता, त्यात मी फक्त २% वाढवला आणि खरं तर मराठी विकिपीडियावर bot ची केवळ तांत्रिक प्रोग्रामिंग मी केली, त्यातील जास्तीत जास्त शब्द तुम्हीच सुचवले. ह्याव्यतिरिक तांत्रिकदृष्ट्यासुद्धा तुम्ही खूप मदत केली. मी काही दिवसांपूर्वीच तुम्हाला औपचारिकरीत्या धन्यवाद म्हणणार होतो, पण राहून गेलं. मी त्यामध्ये तुम्ही म्ह्टल्याप्रमाणेच म्हणणार होतो कि स्वतःचा काही फायदा/हेतू नसतानासुद्धा तुम्ही भरपूर मदत केलीत. ह्याचा मी खूप आदर करतो.{{pb}}मी मराठी विकिपीडियावर सक्रियरित्या कार्यरत नसलो तरी गेल्या २-३ वर्षांपासून मी mrwiki बघतोय. सध्या हेतू नसताना कार्य करणारे केवळ १० ते १५ संपादक आहेत, पण ते किती दिवस टिकतील त्याचा नेम नाही.{{pb}}विकिपीडिया हा आपल्या सगळ्यांचाच आहे. मला वाटते त्यामध्ये कंपूबाजी नसावी. पारदर्शकता खूप महत्वाची आहे. तुमच्या मदतीसाठी पुन्हा एकदा आभार. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:१०, ५ एप्रिल २०२२ (IST) ==शुद्धलेखनाचा बार्नस्टार== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Grammar-star.png|100px]]| [[File:Grammar-star.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''शुद्धलेखनाचा बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | किरणबॉट द्वारे केलेल्या अविरत परिश्रमाबद्दल.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:३९, १७ एप्रिल २०२२ (IST) |} == मिडियाविकी:Spam-blacklist == [[मिडियाविकी:Spam-blacklist]] याला संरक्षित केलेले दिसते. मिडियाविकी पाने फक्त प्रचालक संपादन करू शकतात. त्यामुळे संरक्षण काढावे अशी विनंती. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:१६, १ जुलै २०२२ (IST) :काढले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:४७, २ जुलै २०२२ (IST) == Request to move (or delete) a page == I don't know where to request this on mrwiki, so asking you for help. The article [[लोकेनाथ]] is not the correct name of the subject. It is [[लोकनाथ]] and should be moved to that title. Alternatively, it may be just deleted because it doesn't have any article content at all. Thanks! [[सदस्य:CX Zoom|CX Zoom]] ([[सदस्य चर्चा:CX Zoom|चर्चा]]) १६:०९, १३ जुलै २०२२ (IST) :नवीन पान निर्माण करून पुनर्निर्देशित देखील केले.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:११, १३ जुलै २०२२ (IST) ::{{ping|CX Zoom}} Hello. Editor संतोष गोरे has taken care of it. {{ping|संतोष गोरे}} धन्यवाद :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:३८, १३ जुलै २०२२ (IST) ::: Thank you both you! [[सदस्य:CX Zoom|CX Zoom]] ([[सदस्य चर्चा:CX Zoom|चर्चा]]) १८:४२, १३ जुलै २०२२ (IST) == साचा:Ambox == नमस्कार {{tl|Ambox}} हा साचा मोबाईल view मध्ये बरोबर दिसत आहे. परंतु डेस्कटॉप view मध्ये तो गायब झाला आहे. मी संबंधीत साच्यात बदल केले आहेत, परंतु तरीही साचा बरोबर दिसत नाही. आपण काही मदत करू शकाल का? --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १२:३१, १० ऑगस्ट २०२२ (IST) :{{ping|Tiven2240}} साच्यामध्ये lua आहे. जर मला जुना (बरोबर काम करत असलेला) व आत्ताचा source code [[सदस्य:Usernamekiran/sandbox]] वर टाकून दिला तर मी धुळपाटीवर प्रयत्न करून बघू शकतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३५, १० ऑगस्ट २०२२ (IST) == वर्गातील पाने स्थानांतरण == कृपया किरण बॉटद्वारे खालील वर्गातील पाने स्थानांतरित करावी, धन्यवाद! # [[:वर्ग:न्यू झीलँड क्रिकेट]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँड मधील क्रिकेट संघ]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट संघ]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे पंतप्रधान]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे पंतप्रधान]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडमधील क्रिकेट मैदाने]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट मैदाने]] # [[:वर्ग:न्यू झीलँडमधील शहरे]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील शहरे]] # [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे न्यू झीलँड दौरे]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] # [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] # [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट]] → [[:वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:इंग्लिश महिला क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:फिलिपाईन्सचे क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:फिलिपिन्सचे क्रिकेट खेळाडू]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:२०, १२ ऑगस्ट २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} हो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:२२, १२ ऑगस्ट २०२२ (IST) :: {{ping|Khirid Harshad}} वरील ऐवजी [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट]] व [[:वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट]] ह्या नावाने वर्ग तयार केले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:५६, १५ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::: सगळे झाले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:०७, १६ ऑगस्ट २०२२ (IST) == नवी यादी == अजून काही वर्गातील पाने किरण बॉटद्वारे स्थलांतरित करावी. # [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट]] → [[:वर्ग:श्रीलंकामधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट]] → [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट]] → [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट]] → [[:वर्ग:पाकिस्तानमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट]] → [[:वर्ग:बांगलादेशमधील क्रिकेट]] # [[:वर्ग:मर्सिडिज-बेंझ]] → [[:वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ]] # [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]] # [[:वर्ग:अशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]] → [[:वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]] # [[:वर्ग:आर्जेंटिनाचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आर्जेन्टिनाचे फुटबॉल खेळाडू]] # [[:वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक मैदाने]] → [[:वर्ग:ऑलिंपिक स्टेडियम]] # [[:वर्ग:चंदिगड लायन्स खेळाडू]] → [[:वर्ग:चंदिगढ लायन्स खेळाडू]] # [[:वर्ग:ओरिसामधील जिल्हे]] → [[:वर्ग:ओडिशामधील जिल्हे]] # [[:वर्ग:ओरिसामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:ओडिशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] # [[:वर्ग:ऑस्कर पुरस्कारविजेते दिग्दर्शक]] → [[:वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेते दिग्दर्शक]] # [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] # [[:वर्ग:मध्य प्रदेशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] # [[:वर्ग:कोच्चीतील पर्यटनस्थळे]] → [[:वर्ग:कोचीमधील पर्यटनस्थळे]] # [[:वर्ग:भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थाने]] → [[:वर्ग:भारतीय तंत्रज्ञान संस्था]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:४६, ३ सप्टेंबर २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} एक-दोन दिवसात करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२१, ९ सप्टेंबर २०२२ (IST) दोन महिने झाले अजून बॉटद्वारे स्थानांतर केले नाही, आठवण करुन दिली धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:५६, ९ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} हुकूमशाह आणि हुकूमशहा या दोन शब्दांपैकी योग्य कोणता हे मला नक्की माहीत नाही, त्यामुळे मी तो वर्ग बदलला नाही. {{ping|Shantanuo}} यांना विचारावे लागेल. तसेच "श्रीलंकामधील" ऐवजी "श्रीलंकेमधील", आणि "ऑलिंपिक स्टेडियम" ऐवजी "ऑलिंपिक मैदाने" अशे वर्ग तयार केले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:०९, २२ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} नमस्कार. जुनी टिप्पणी (comment) बदलण्याऐवजी प्रत्येक वेळेस नवी टिप्पणी लिहून सही करावी हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:२६, २ डिसेंबर २०२२ (IST) == अधीक्षक का अधिक्षक == नमस्कार आपल्या बॉट मध्ये 'अधीक्षक —> अधिक्षक' असा बदल दिसून येतो. परंतु आंतरजालावर तसेच [https://gadchirolipolice.gov.in/Specialunitsinfo?specialunits_category=1 गडचिरोली पोलिस] येथे हा शब्द 'अधीक्षक' असा लिहिलेला दिसून येत आहे. कृपया नक्की अचूक शब्द कोणता आहे हे सांगावे. :cc {{साद|Shantanuo}} -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:१४, २४ ऑगस्ट २०२२ (IST) :: चूक नजरेस आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. किरण साहेब, कृपया 'अधिक्षक' > 'अधीक्षक' अशी नवीन नोंद करावी आणि '_अधीक_' > '_अधिक_' अशी स्पेस द्यावी. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:४५, २५ ऑगस्ट २०२२ (IST) : https://shabdakosh.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन व्यवहारासाठी शब्दकोश आणि शास्त्रीय व तांत्रिक परिभाषा कोश येथे पण हा शब्द 'अधीक्षक' असा लिहिलेल आहे.--[[सदस्य:Omega45|Omega45]] ([[सदस्य चर्चा:Omega45|चर्चा]]) १०:२६, २५ ऑगस्ट २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे|Omega45|Shantanuo}} माफ करा, मी काही दिवस गावाबाहेर होतो. मी आवश्यक ते बदल केले आहेत, सर्व संपादने दुपारी अडीच वाजता होतील, व फक्त "अधिक्षक → अधीक्षक" हा बदल दुपारी साडे तीन वाजता होईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०३:०३, २८ ऑगस्ट २०२२ (IST) == पान वगळणे == [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]] मध्ये बरीच अनावश्यक पाने व वर्ग आहेत ती कृपया वगळावी, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:२०, १८ सप्टेंबर २०२२ (IST) == विपत्र == नमस्कार, गेले काही दिवस मला नोटिफिकेशन येत आहे की तुम्ही मला विपत्र पाठविले आहे परंतु ते मला माझ्या ईमेल मध्ये दिसत नाही. तरी तुम्ही नक्की हे पाठविले होते का हे कळवावे. धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १४:२५, १६ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{ping|अभय नातू}} हो. विपत्र कदाचित स्पॅम मध्ये गेले असावे? तुम्ही मला एक विपत्र पाठवसाल का? म्हणजे मी त्याला उत्तर देऊ शकतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३५, १६ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :पाठविले. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२८, २१ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::{{ping|अभय नातू}} I've sent you an email, but directly this time. Did you get it? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:०१, १३ डिसेंबर २०२२ (IST) == Edit == Can you kindly provide me a valid reason for this edit? [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&curid=68011&diff=2188619&oldid=2188237] [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:५०, १८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{re|Tiven2240}} आताचे संपादन ठीक आहे का? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १९:१२, १८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == पिंपरी-चिंचवडमधील नाट्यगृहे == नमस्कार सर , आता तुम्ही हे '''पिंपरी-चिंचवडमधील नाट्यगृहे''' पानाचं स्थानांतर केलेलं आहे हे पान '''महाराष्ट्रातील नाट्यगृहांची यादी'' नावाने पुन्हा पूर्वपदावर आणा. वेगळं पान न बनवता महाराष्ट्रातील सर्व नाट्यगृहाची माहिती या पानांमध्ये जोडता येऊ शकतं. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १९:२०, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :{{re|AShiv1212}} eka tasat karto :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १९:४०, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) धन्यवाद सर [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ००:१५, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST) == बदल स्वीकारण्याची आणि पान हटवलेले परत आणायचे विनंती == नमस्कार किरण, सुप्रभात मी एका आठवड्यानंतर विकिपीडियावर परत आलो आणि पाहिले की तुम्ही माझ्याद्वारे तयार केलेली आणि अनुल्लेखनीयताचा टॅग असलेली पाने हटवली आहेत. (हे लेख आहेत - [[जय जय लाइव]] ‎, [[नयामत हांडा]] ) मी ह्यच्या माघे सुदाह लेखात अधिक माहिती आणि संदर्भ घालून अनुल्लेखनीयताचा टॅग काढून घेतला आहे. मला सर्व उल्लेखनीयतेचे निकष माहित आहेत, ही विनंती आहे की कृपया मला पृष्ठांच्या संदर्भांसह अधिक माहिती जोडण्याची संधी द्या जेणेकरून ते उल्लेखनीयतेचे निकष पूर्ण करेल.स्थिरता समस्या असलेल्या लेखात इंटरनेटवर सार्वजनिकपणे उपलब्ध असलेल्या संदर्भांसह पुरेशी माहिती जोडण्याचा माझा नेहमीच हेतू असतो. धन्यवाद [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १२:४४, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST) == वर्ग नाव बदल == [[कारंजा घाडगे तालुका]] पानावरील कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे विभागातील सर्व पाने [[:वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे]] हा वर्ग काढून [[:वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे]] या नव्या वर्गास जोडावीत ही विनंती. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:४८, १० डिसेंबर २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} [[कारंजा घाडगे तालुका]], आणि [[कारंजा लाड तालुका]] हे दोन वेग-वेगळे तालुके आहेत. वरीलप्रमाणे संपादने केल्यास दोन्ही तालुक्यातील गावे एकाच तालुक्याच्या वर्गात जोडण्यात येतील. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:०५, १५ डिसेंबर २०२२ (IST) {{साद|Usernamekiran}} आधीपासून [[कारंजा घाडगे]] तालुक्यातील गावे [[कारंजा लाड]] च्या वर्गात समाविष्ट आहेत, मग पुन्हा ते एकत्र कसे होतील? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:५९, १५ डिसेंबर २०२२ (IST) :{{re|Khirid Harshad}} मी काही दिवसांनंतर दोन्ही तालुक्यातील गावे योग्य त्या वर्गात टाकतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:०३, १५ डिसेंबर २०२२ (IST) ठीक आहे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०४, १५ डिसेंबर २०२२ (IST) :{{re|Khirid Harshad}} झाले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:५९, १९ डिसेंबर २०२२ (IST) == [[जावद रमदानी]] == Hi Usernamekiran, sorry for writing in English. I wanted to mark [[जावद रमदानी]] for deletion as this page is crosswiki spam / fake, see e.g. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF_%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A8/Archive][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Title_blacklist/Archives/2015#Javad_Ramezani] (I can provide more links if you want). Unfortunately an abuse filter told me to consider not posting the deletion request as community consensus is against SMWT Members being active on your wiki. Could you take a look at this and either delete the page or create a deletion request yourself? Thanks and best regards --[[सदस्य:Johannnes89|Johannnes89]] ([[सदस्य चर्चा:Johannnes89|चर्चा]]) १८:४६, ८ जानेवारी २०२३ (IST) :{{ping|Johannnes89}} deleted, and salted. Thanks for the heads-up. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:३८, ८ जानेवारी २०२३ (IST) == वर्ग स्थानांतरण == खालील वर्गातील फक्त वर्षाचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४ किंवा वर्ग:इ.स. ६२८) नव्या वर्गात स्थानांतरण करावे. # [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]] # [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]] # [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०८, १६ जानेवारी २०२३ (IST) : एक महिना उलटून गेला असल्याने आठवण करुन दिली, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:४२, १७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) # [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] # [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]] # [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]] # [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]] # [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]] # [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०९:५८, २६ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == दुवा दुरुस्ती == नमस्कार स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य या प्रकल्पाचे एक गठ्ठा संदेश सक्रिय सदस्यांना पाठवण्यात आले आहेत. परंतु त्यात पुढील दुवा चुकीचा टाकण्यात आलाय. <nowiki>https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023 या ऐवजी https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr </nowiki> हा दुवा पाहिजे आहे. कृपया आपण त्यात बदल करताल का.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:५७, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{re|संतोष गोरे}} namaskar. Mi saddhya gavabaher ahe, tyamule mi durusti karu shaknar nahi. Mi 11 tarkhela durusti karu shakel. Abhay Natu aani Tiven doghe AWB vapartat, te hi durusti karu shaktil. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:४२, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} कृपया बदल करून द्यावा ही विनंती. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५४, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :::{{done}} --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:४६, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == मंगरूळपीर तालुका, वाशिम जिल्ह्यातील गावांची नावे बदलणे == नमस्कार, आपल्या KiranBOT ह्या बॉटद्वारे आपण जे गावांच्या नावाबाबतीत काम करीत आहात त्यात सहभाग घ्यावा वाटला. मला प्रत्यक्ष माहीत असलेल्या गावांची नावे मी "स्थानांतरण " च्या मदतीने बदलली आहेत. तरी ही कृती योग्य आहे का हे सांगावे. आणि उचित कृती सुचवावी. धन्यवाद. [[सदस्य:मंदार १|मंदार १]] ([[सदस्य चर्चा:मंदार १|चर्चा]]) २१:४६, १६ एप्रिल २०२३ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५१, २४ जून २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:११, १ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३६, ८ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:४०, १५ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:१३, २२ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५७, २९ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Incident Reporting System == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta. The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०९:११, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:००, १२ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:०९, १९ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:४३, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:२१, २ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:४५, ९ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Deletion policy == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:३८, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:२६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:२४, ३० सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:५४, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३०, १४ ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०७, २१ ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०२, २८ ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Template:AffCom == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०५, ४ नोव्हेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:०८, ११ नोव्हेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:५७, १७ नोव्हेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:२७, २४ नोव्हेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:२८, २ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Help:Two-factor authentication == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:१६, ८ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३३, १६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:१५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०४, १३ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:००, २० जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:४८, २७ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:१४, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:०१, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is low. The deadline for translating this page is 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४७, १७ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३४, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:२२, २ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:२३, १० मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०६, १७ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:२१, २३ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:५६, ३१ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:४९, ६ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २०:४९, १३ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २०:३१, २० एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:३६, २७ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:१४, ५ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:५१, १२ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Hello Usernamekiran, You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to Marathi] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०५:५८, १५ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> 50uyors94tj7ng8a43eir1ehdvldamf 0 308624 2684386 2545718 2026-05-15T07:38:03Z Abhijitsathe 4193 2684386 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=संथाळ लोक|image=[[file:Baha parab 4.jpg|thumbnail]]|image_size=220px|image_caption= बाहा परब साजरा करताना पारंपारिक वेशातील संथाळ व्यक्ती|pop={{circa|७४ लाख}}|popplace={{flag|भारत}}{{*}}{{flag|बांगलादेश}}{{*}}{{flag|नेपाळ}}|region1={{ध्वजचिन्ह|भारत}}[[भारत]]:<br />{{spaces|7}}[[झारखंड]]|pop1=<br />२,७५२,७२३<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=18 November 2017}}</ref>|region2={{spaces|7}}[[पश्चिम बंगाल]]|pop2=२,५१२,३३१<ref name="census"/>|region3={{spaces|7}}[[ओडिशा]]|pop3=८९४,७६४<ref name="census"/>|region4={{spaces|7}}[[बिहार]]|pop4=४०६,०७६<ref name="census"/>|region5={{spaces|7}}[[आसाम]]|pop5=२१३,१३९<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |title=C-16 Population By Mother Tongue|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=3 November 2019}}</ref>|region6={{flag|बांगलादेश}}|pop6=३००,०६१ (२००१)|ref6=<ref name="Bangladesh">{{Cite web|url=http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|title=The Santals of Bangladesh|last1=Cavallaro|first1=Francesco|last2=Rahman|first2=Tania|website=ntu.edu.sg|access-date=17 November 2017|publisher=Nayang Technical University|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109161200/http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|archive-date=9 November 2016}}</ref>|region7={{flag|नेपाळ}}|pop7=५१,७३५|ref7=<ref>{{Cite journal|title=National Population and Housing Census 2011: Social Characteristics Tables|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|journal=Nepal Census|via=Government of Nepal|accessdate=2022-07-23|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|url-status=dead}}</ref>|languages=[[संथाळी भाषा]], [[हिंदी]], [[उडिया भाषा]], [[बंगाली भाषा]], [[नेपाळी भाषा]]|religions='''बहुसंख्यांक'''<br />[[File:Om.svg|15px]] [[हिंदू]] (६३%)<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Jharkhand |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11908/download/15021/ST-20-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=3 November 2019}}</ref><br />'''अल्पसंख्यांक'''<br /> सरना (३१%)<br />[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ख्रिश्चन]] (५%), <br /> इतर (१%)<ref name="censusindia.gov.in"/>|related=मुंडा {{•}} हो {{•}} जुआंग {{•}} खडिया {{•}} सबरा {{•}} कोरकु {{•}} [[भूमिज जमात|भूमिज]]}} '''संथाळ''' किंवा '''संथाल''' हा एक [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियातील]] मुंडा वांशिक आदिम समाज आहे. संथाळ ही भारतातील [[झारखंड]] आणि [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील लोकसंख्येच्या दृष्टीने सर्वात मोठी जमात आहे आणि ती [[ओडिशा]], [[बिहार]] आणि [[आसाम]] या राज्यांमध्येही आढळते. ते उत्तर बांगलादेशातील [[राजशाही विभाग]] आणि [[रंगपूर विभाग|रंगपूर विभागातील]] सर्वात मोठे वांशिक अल्पसंख्याक आहेत. त्यांची [[नेपाळ]] आणि [[भूतान|भूतानमध्ये]] मोठी लोकसंख्या आहे. [[मुंडा भाषासमूह|मुंडा भाषांपैकी]] सर्वात जास्त बोलल्या जाणाऱ्या [[संथाळी भाषा]] बोलतात. == व्युत्पत्ती == संथाल हे बहुधा एका प्रतिशब्दावरून आले आहे. हा शब्द सांत रहिवाशांना सूचित करतो पश्चिम बंगालमधील [[मिदनापूर|मेदिनापूर प्रदेशातील पूर्वीच्या सिल्डामध्ये]] . {{Sfn|Schulte-Droesch|2018}} संस्कृत शब्द ''सामंत'' किंवा बंगाली ''सांत'' म्हणजे सपाट जमीन. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5131/1/22153_1961_MID.pdf|title=Census 1961, west bengal-district handbook, Midnapore|publisher=The superintendent, government printing, West Bengal|year=1966|pages=58}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=W5dVaq4_cLoC&pg=PA213|title=Encyclopaedia of Scheduled Tribes in Jharkhand|publisher=Gyan Publishing House|year=2010|isbn=9788178351216|pages=213}}</ref> त्यांचे वांशिक नाव {{Lang|sat|Hor Hopon}} आहे ("मानवजातीचे पुत्र"). {{Sfn|Somers|1979}} === मूळ === संथाळांच्या साहित्यात त्यांचा संथाळ, सांथाळ, संताळ, सावंतार, सावंताळ इ. नावांनी उल्लेख केल्याचे आढळते. त्यांच्या उत्पत्तीविषयीही अनेक दंतकथा प्रचलित आहेत. रामायणात संथाळांच्या पूर्वजांनी राम-लक्ष्मणांना सहकार्य केल्याचा उल्लेख मिळतो. त्यांच्या मूलस्थाना-विषयी निश्चित माहिती उपलब्ध नाही तथापि त्यांची वस्ती प्रथम गंगेच्या खोऱ्यात झाली व नंतर त्यांनी झारखंड राज्यातील छोटा नागपूर ( पालामाऊ, हजारीबाग,धनबाद, रांची, पूर्व व पश्र्चिम सिंगभूम हे जिल्हे असलेला प्रदेश) या पठारी-जंगली प्रदेशात स्थलांतर केले असे दिसते. इंग्रजांनी जंगल- तोड सुरू केल्यानंतर ते ईशान्येकडे सरकले. दमिन-इ-कोह हे त्यांचे मुख्य केंद्र बनले. इंग्रजांनी जंगलतोडीत त्यांचा चांगला उपयोग करून घेतला. संथाळांकडे बृयापैकी जमीनजुमला होता पण एकोणिसाव्या शतकारंभी व्यापारी व महाजन सावकार यांनी संथाळांची पिळवणूक करून कर्जफेडीच्या पोटी त्यांच्या जमिनी बळकावल्या आणि त्यांना गुलाम बनविले. परिणामतः संथाळांनी १८५४ मध्ये बंड केले आणि सावकारी नष्ट करावी व जमिनीवरील कर कमी करावा, अशा मागण्या केल्या. इंग्रजांनी त्याकडे दुर्लक्ष केले, तेव्हा त्यांनी सशस्त्र उठाव करून तिरकमठयाच्या साह्याने अनेक इंग्रजांना मारले. अखेर इंग्रजांच्या लष्कराने हा उठाव मोडला आणि त्यांची दुर्दशा केली परंतु त्यांच्या उद्रेकाचा परिणाम म्हणून पुढे भूदासपद्धती बंद करून स्वतंत्र संथाळ परगणा निर्माण करण्यात आला. प्रत्येक खेडयात मांझी ( पाटील ) अधिकारी नेमून त्यास पोलिसी अधिकार देण्यात आले. याच सुमारास आसाम-बंगालमध्ये चहाचे मळे सुरू झाले. त्यावेळी मळेवाल्यांनी मजूर म्हणून संथाळांची मोठया प्रमाणावर भरती केली. संथाळांचा प्रमुख व्यवसाय शेती असून ते शिकार, मच्छीमारी, गुरे पाळणे इ. उदयोगही करीत. पुढे त्यांनी खाणीतूनकाम करण्यास सुरुवात केली. आसनसोलजवळच्या किंवा जमशेटपूरमधील कोळशाच्या खाणीतून ते प्रामुख्याने काम करतात. दगडी कोळसा फोडण्यात संथाळांनी प्रावीण्य मिळविलेले दिसून येते.<ref name="मवि">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://vishwakosh.marathi.gov.in/34058 |title=संथाळ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=vishwakosh.marathi.gov.in |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जुलै २०२२ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20220728033255/https://vishwakosh.marathi.gov.in/34058/ |विदा दिनांक=2022-07-28 |url-status=dead }}</ref> मध्यम उंची, बांधेसूद शरीरयष्टी, कृष्णवर्ण, काळे राठ केस, रूंद चपटे नाक, वाटोळा चेहरा व जाडे ओठ, ही त्यांची काही खास शारीरिक वैशिष्टये होत. त्यांची खेडी जंगलाच्या अंतर्भागात असून ते झोपडयांतून राहतात. प्रत्येक झोपडीत कुलदेवता व पितर यांकरिता स्वतंत्र जागा असते. शिवाय गोठा, कोंबडी-कबुतरे यांची खुराडी आणि डुकरांसाठी आडोसा असतो. प्रत्येक खेड्यात शालवृक्षाखाली प्रमुख देवतेचे स्थान असून या परिसरास जाहेर्थान म्हणतात. गामप्रमुखाच्या घरासमोर मांझी स्थान नावाची जागा असते. तिथे गामसंस्थापकांचा आत्मा वास करतो, अशी त्यांची धारणा आहे. संथाळांचे मुख्य अन्न भात व कडधान्यांचे कालवण होय. याशिवाय ते मांस, मासे, कंदमुळे व फळे खातात. भातापासून ते हांडिया नावाची दारू करतात. मोहाच्या फुलांपासून बनविलेली दारूही असते. त्यांच्या प्रत्येक समारंभात मदयपानास प्राधान्य आहे. ते पान-तंबाखू खातात व बिडीही ओढतात.<ref name="मवि" /> == धर्म == {{Pie chart|thumb=right|color2=maroon|color1=orange|color3=dodgerblue|color4=black|value1=63|value2=31|value3=5|value4=1|label1=[[हिंदू]]|label2=सरना|label3=[[ख्रिश्चन]]|label4=इतर|caption=''' संथाळ जमातीतील धर्म '''}} संथाळांची जमात देशवाली व खरवार किंवा सफा-होर अशा दोन समूहांत विभागलेली आहे. खरवार हे सुधारणावादी असून राम-कांडो देवतेचे अनुयायी होत. त्यांच्यात हासदक, मुरम, किस्कू, हेंबोम, सोदेन, तुडू, बेस्रा, कोरे इ. गणचिन्हे असलेल्या बारा कुळी किंवा पारी असून सु. दोनशे उपकुळी आहेत. त्यांना खूत म्हणतात. एकोणिसाव्या शतकात संथाळांचा मजुरीच्या निमित्ताने नागरी वस्तीशी संपर्क वाढला. त्यामुळे त्यांनी हळूहळू हिंदूंचे देव, रीतिरिवाज, पोशाख यांचे अनुकरण करण्यास सुरुवात केली. पुढे खरवार चळवळीमुळे ते हिंदू धर्माच्या अधिक जवळ आले. ही सामाजिक व राजकीय स्वरूपाची चळवळ असूनती भागत नावाच्या एका संथाळाने रामकांडो या नावाखाली श्रीरामाची उपासना करण्यासाठी १८७१ साली सुरू केली आणि रामाच्या उपासकांनी मदय-मांस वर्ज्य करावे, असा प्रचार केला. शिवाय नियमित स्नान, सांजवात आणि सायंप्रार्थना यांवर या चळवळीने भर दिला. पुढे रामकांडोचे अनेक उपासक झाले. त्यांनी रामासह अन्य हिंदू देवदेवतांची उपासना करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे संथाळ मोठया प्रमाणावर शाकाहारी बनले आणि संथाळांची नवी पिढी शिक्षणाकडेही आकर्षित झाली.<ref name="मवि" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:समाज]] [[वर्ग: मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर]] 7hewfx95jalvn8vf1nr8bwi1hvvudsh 0 316768 2684278 2651974 2026-05-14T12:11:39Z ~2026-28853-88 183063 2684278 wikitext text/x-wiki {{बदल}} महाराष्ट्रात आजपर्यंत अनेक संत, धर्मसुधारक आणि समाजसुधारक होऊन गेले. त्यांनी समाजाला योग्य दिशा दाखवली. त्यातीलच एक थोर समाजसुधारक, वारकरी संप्रदायाचे प्रचारक जोपुळ, ता दिंडोरी या गावी होऊन गेले. त्यातीलच एक नाव वै. ह. भ. प. स्वानंदसूखनिवासी संत पाटीलबाबा महाराज हे होय. एकोणाविसाव्या शतकातील ते एक महान संत होऊन गेले. पंढरीच्या पांडुरंगाचे ते निस्सीम भक्त होते. नाशिक जिल्ह्यातील जोपुळ ता. दिंडोरी येथे उगले पाटील घराण्यात संत पाटीलबाबा यांचा इ स 1805 सालाच्या आसपास जन्म झाला. संत पाटीलबाबांचे संपूर्ण नाव पाटील बुवा रखमाजी उगले असे होते. लोक त्यांना पाटीलबाबा या नावानेच ओळखतात. बाबांना अगदी लहानपणापासूनच अध्यात्माची प्रचंड आवड होती. असे म्हणतात की पाटीलबाबा जेव्हा लहान होते तेव्हाच घरात त्याचे वडील काही ओव्या म्हणत असताना पाटील बाबांनी त्यात सुधारणा करून सांगितले होते. त्यातूनच त्यांच्या अद्भूत न्यायाची आणि असामान्यतेची प्रचिती येते. घरात परमार्थिक पार्श्वभूमी असल्याने बाबांना आपोआपच वारकरी संप्रदायाची, साधूसंतांच्या वाड्मयाची आणि पांडुरंगाची ओढ निर्माण झाली. लहानपणापासूनच त्यांच्यातील परमार्थिक ओढीने त्यांना पुढे जाऊन उत्तम प्रवचन कीर्तन करता येऊ लागले. संत पाटीलबाबांच्या जन्माअगोदर नाशिक जिल्ह्यात वारकरी संप्रदायाचा फारसा प्रसार झालेला नव्हता. बाबांनी नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुका, कोकणपट्टा, मराठवाडा, विदर्भ तसेच महाराष्ट्रातील गावोगावी जाऊन कीर्तन-प्रवचनांद्वारे वारकरी संप्रदायाचा प्रचार प्रसार केला. त्यांनी अनेक महान विभूती घडवल्या. त्याकाळी दिंडोरी तालुक्यातील जनतेत अंधश्रद्धेचा आणि जातिभेदाचा प्रचंड पगडा होता. जनतेच्या अडाणी, अशिक्षितपणामुळे त्या काळात दिंडोरी तालुका आणि परिसरात भगत, बुवा आणि कर्मकांड यांचं प्रचंड थैमान पसरलं होत. येथील समाजाची दिशाभूल करून अंधश्रद्धेला आणि जातीय भेदभावाला बळी पाडले जात होते. पाटील बाबांनी येथील लोकांच्या मनात वारकरी संप्रदायाचे विचार रुजवले. लोकांच्या मनातील अंधश्रद्धेचे आणि जातीय भेदभाव दूर सारत लोकांना विठ्ठल भक्तिकडे वळवले. खऱ्या अर्थाने धार्मिक सुधारणांचे आणि पुरोगामीत्वाचे बीज पेरतांना त्यांनी वारकरी संप्रदायाच्या प्रसारातून जनतेत समानतेचा प्रसारही करण्यास सुरुवात केली. पाटीलबाबांनी लोकांना वारकरी संप्रदायातील महान परंपरांचे, संतांच्या शिकवणीचे ज्ञान देऊन सर्व जाती-धर्मांना सोबत घेत समानतेचा संदेश दिला. अनेक लोकांनी त्याकाळी पाटील बाबांच्या हातून तुळशीमाळ घालून स्वतःला पांडुरंगाला अर्पण करून घेतले. नाशिक जिल्ह्यात वारकरी संप्रदाय रुजविण्यात संत पाटीलबाबांचं मोठं योगदान आहे. संत पाटील बाबांनी लोकांना वारकरी संप्रदायाचे, संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत निवृत्तीनाथांचे विचार लोकांच्या मनात रुजविले. पाटीलबाबांनी दिंडोरी तालुका व महाराष्ट्रात अनेक सप्ताह बसविले. त्यापैकी एक जोपुळ येथील पाटीलबाबांच्या हस्ते बसलेला मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पंचमी अर्थात ऋषीपंचमीला बसलेला हरिनाम सप्ताह गेल्या 184 वर्षांपासून (इ स 2026) आजतागायत अखंडपणे सुरू आहे. संत पाटिल बाबांनी सुरू केलेला हा महाराष्ट्रातील आजपर्यंत चालू स्थितीत असलेला वर्षांच्या बाबतीत १८४ वर्ष म्हणजे सर्वात जुना, सर्वात पुरातन अखंड हरिनाम सप्ताह आहे. या सप्ताहाची इतिहासात नोंद झालेली आहे. संत पाटीलबाबांनी इ स 1842 मध्ये जोपुळ येथे अखंड हरिनाम सप्ताह सुरू करून साप्रदायाची मुहूर्तमेढ जोपुळ गावात रोवली. त्याकाळी सार्वजनिक गणेशोत्सव होत नव्हते. त्यानंतर 40-50 वर्षांनी महाराष्ट्रात सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू झाले. एवढी प्राचीन परंपरा जोपुळच्या हरिनाम सप्ताहाला लाभली आहे. सप्ताहाच्या काही वर्षे आधी पाटील बाबांनी गावातील मंडळींना सोबत घेऊन आणि गावातील दानशूरांची आर्थिक मदत घेऊन गावात भव्य आणि सुंदर असे विठ्ठल मंदिर उभारले. जोपुळ गावातील जुनी जाणती जेष्ठ लोक अशी आठवण सांगतात की संत पाटीलबाबा एकदा पंढरपूरला वारीसाठी गेले असता एक तेजस्वी वारकरी बाबांच्या घरी टाळ घेऊन आला आणि त्याने पाटीलबाबांच्या पत्नीला सोबत आणलेले टाळ देत सांगितले की, "मला पाटील-बाबांनी हे टाळ घेऊन पाठवले आहे". नंतर पाटीलबाबा घरी आल्यावर पत्नीने त्यांना ही गोष्ट सांगितल्यावर बाबांचे डोळे भरून आले आणि बाबांनी पत्नीला सांगितले की "मी कुणालाही टाळ घेऊन पाठवले नव्हते. प्रत्यक्ष पांडुरंगच टाळ घेऊन आला होता आणि पांडुरंगानेच तुला दर्शन दिले". यावरून पाटील बाबांच्या निस्सीम विठ्ठल-भक्तीची व्याप्ती लक्षात येते. शेतकरी कुटुंबातील पाटीलबाबांनी त्यांच्या अमोघ वाणीतून आणि दैवी वक्तृत्वातून कीर्तन प्रवचनाद्वारे समाजात जनजागृती केली. वारकरी संप्रदायाचे कार्य करत असतानाच पाटील बाबांची त्यांचे समकालीन संत वै गंगागिरी महाराज कोपरगाव सरला बेट यांच्याशी भेट झाली. या दोघांनी मिळून गोदातीरावर अनेक ठिकाणी अन्नदान, ज्ञानदान आणि अखंड हरिनाम सप्ताह सुरू केले. संत पाटीलबाबा किर्तनाद्वारे अनेकदा सांगत कि त्यांच्यानंतर दिंडोरी तालुक्यात एक हिरा जन्माला येणार आहे. आणि काय योगायोग खरोखर काही वर्षांनंतर वै मल्हारबाबा जऊळकेवणी यांच्या रूपाने पाटील बाबांचा शब्द खरा ठरवणारे पाटील बाबांचे शिष्य जन्माला आले. पाटीलबाबांचा वारसा नंतर मल्हारबाबांनीच समर्थपणे चालवला होता. संत पाटीलबाबांनी पंढरपुराहून विठ्ठल रुक्मिणी मूर्ती पायी आणून जोपुळ येथे 3 मजली भव्य विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर बांधले. हे मंदिर सागाच्या लाकडांपासून बनवलेले असून अतिशय सुबक मांडणी असलेल्या विठ्ठल मंदिर आणि मंदिरातील मोहक विठ्ठल-रुक्मिणीची मूर्ती पाहून डोळ्यांचे पारणे फिटल्याशिवाय राहत नाही. संत पाटीलबाबा महाराजांसोबत त्याकाळातील वारकरी संप्रदायातील अनेक थोर विभूती होत्या. प्रामुख्याने वै भानुदास महाराज बेलापूरकर, सरला बेटावरील वै गंगागिरीजी महाराज, वै. रामभाऊ महाराज देहूकर, वै. केदारबाबा कराडकर, नेवासा येथील वै. दादा महाराज आणि जोपुळचे संत पाटीलबाबा महाराज यांनी सर्वांनी मिळून पुनतांबे, ता नेवासा, जिल्हा अहमदनगर येथील संत चांगदेव महाराज यांचे मंदिर उभारले. तसेच वै. गंगागिरीजी महाराज, संत पाटीलबाबा महाराज यांनी मिळून त्रंबकेश्वर येथील संत निवृत्तीनाथ महाराज यांच्या समाधीचा शोध घेतला. खरे तर संत निवृत्तीनाथ महाराजांनी त्रंबकेश्वर येथे समाधी घेतली हे त्याकाळी सर्वांना ज्ञात होते. प्रथमतः सुरुवातीच्या काळात संत निवृत्तीनाथांच्या समाधी बद्दल अनेक भक्तांना ज्ञात होते असे म्हणतात. परंतु अठराव्या शतकात इस्लामी आक्रमणांमुळे आणि काळाच्या ओघात त्रंबकेश्वर येथील दाट जंगलामुळे निवृत्तीनाथांच्या समाधीकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे निवृत्ती नाथांची समाधी नक्की कुठे आहे हे नंतर कुणालाच आठवत नव्हते. एका अर्थाने निवृत्तीनाथांची समाधी नक्की कुठे असेल हे शोधणे अवघड होऊन बसले होते. कित्येक लोकांनी शोध घेऊन देखील समाधीचा शोध लागत नव्हता. योगायोगाने वै. गंगागिरीजी महाराज, वै. भानुदास महाराज, संत पाटीलबाबा महाराज आणि इतरांनी मिळून त्रंबकेश्वरात संत निवृत्तीनाथ समाधीचा शोध घेण्याचा खूप प्रयत्न केला होता. परंतु अनेकदा प्रयत्न करूनही तेथे असलेल्या अनेक साधूसंतांच्या समाधीमध्ये आणि घनदाट जंगलात संत निवृत्तीनाथांची समाधी नेमकी कोणती याचा शोध घेणे अत्यन्त कठीण काम होते. एखादा महान योगी पुरुषच हे आव्हान पेलू शकत होता, आणि ते योगीपुरुष संत पाटीलबाबा हेच होते. संत निवृत्तीनाथ महाराजांच्या समाधीचा शोध घेत असताना एक दिवस पाटीलबाबांच्या स्वप्नात साक्षात संत निवृत्तीनाथ महाराज आले आणि त्यांनी पाटील बाबांना दृष्टांत दिला की, "जा.. ज्या ठिकाणी समाधीवर तुला बेलाच्या झाडाखाली वाघ बसलेला नजरेस पडेल तीच माझी समाधी असेल." निवृत्तीनाथांनी स्वप्नात पाटीलबाबांना स्वप्नात दृष्टांत देत आदेश दिला, कि संतांनी दिलेल्या महान वारशाचा प्रचारप्रसार करावा. आणि काय आश्चर्य, दुसऱ्या दिवशी पाटीलबाबांनी सहकाऱ्यांसोबत समाधीचा शोध घेतला असता खरोखर निवृत्तीनाथांच्या समाधीवर एक वाघ बसलेला होता. बाबांना बघताच वाघ समाधीवरून उठून शांतपणे निघून जात तेथील घनदाट जंगलात अदृश्य झाला. अश्याप्रकारे संत निवृतीनाथांच्या समाधीचा शोध लागला. नंतर त्या ठिकाणी संत पाटीलबाबा, वै. गंगागिरीजी महाराज यांनी निवृत्तीनाथांचे मंदिर बांधले. जनतेला निवृत्तीनाथांच्या समाधीस्थानाबद्दल माहिती दिली. संत पाटीलबाबांनी त्याकाळी सर्वप्रथम जोपुळ ते त्रंबकेश्वर अशी पौष पायी वारी सुरू केली. ती वारीसुद्धा आजतागायत सुरू आहे. सध्याच्या काळात ज्या भव्यदिव्य दिंड्या त्रंबकेश्वरात दाखल होतात आणि भव्य पौष वारी भरते त्याचे संपूर्ण श्रेय संत पाटीलबाबांनाच जाते. जोपुळच्या दिंडीला प्रथम मान आहे. संत पाटीलबाबा महाराज कायम पुनतांबे, पंढरपूर, आळंदी, देहू, त्रंबकेश्वर, सासवड आदी तिर्थक्षेत्रांची पायीवारी न चुकता करत असत. संत पाटील बाबा महाराजांचा वै. ह भ प 'सदगुरू जोग महाराजांशी निकटचा संबंध होता'. महाराष्ट्रात जोग महाराजांसोबत पाटीलबाबांनी वारकरी संप्रदायाचा प्रचार, प्रसार करत अनेक ठिकाणी स्वहस्ते हरिनाम सप्ताह बसविले. आजही महाराष्ट्रातील कोकणपट्टा, नाशिक जिल्हा, मराठवाडा, विदर्भ परिसर आणि आळंदी-पंढरपुरातील जुने जाणते वारकरी वै. स्वानंदसूखनिवासी संत पाटीलबाबांबद्दल आदराने माहिती सांगतात. अश्या या थोर संत पाटीलबाबांनी इ स 1900 साली जोपुळच्या दक्षिणेकडे असणाऱ्या त्यांच्या ध्यानाच्या आणि एकांतवासाच्या जागी सध्याचा चिंचखेड: जोपुळ रोड येथे आपला देह ठेवला आणि वैकुंठाकडे प्रयाण केले. संत पाटीलबाबांनी सुद्धा अभंग रचना केली होती. परंतु त्यांच्या वाड्याला लागलेल्या आगीत ती अभंग रचना भस्मसात झाली. अस म्हणतात की स्वतः पाटील बाबांनीच स्वतःच काहीच नाव मागे राहू नये आणि जे घडतंय ते देवाच्या इच्छेनेच घडतंय हे दाखवण्यासाठी हा चमत्कार केला होता. संत पाटीलबाबांचा पंढरपूर येथे मठ सुद्धा होता पण त्यांनी त्यालाही आपले नाव कधीही दिले नाही. संत पाटीलबाबांनी संप्रदायासाठी अमोघ अशी सेवा केली पण स्वतः कशाचेही श्रेय त्यांनी घेतले नाही. संत पाटिल बाबांनी समाधी घेतल्या नंतर ग्रामस्थांनी तेथेच संत पाटीलबाबांची समाधी उभारली. संत पाटिल बाबांच्या काळात आणि त्यानंतर सुद्धा जोपुळ हे वारकऱ्यांचे तीर्थक्षेत्र आणि जणू प्रति पंढरपूरच बनले होते. मोठमोठाले सप्ताह त्याकाळी पार पडायचे. त्यात परिसरातील अनेक गावे आनंदाने सहभागी व्हायची. नंतर इ स 1956 साली संतपाटील बाबांचे भक्त वै ह भ प भीमसिह महाराज भगवानगड यांच्यासोबत वै ह भ प रामभाऊ महाराज जाधव (माळी) यांनी संत पाटीलबाबांचे मंदिर उभारणीचा संकल्प केला. वै. रामभाऊ महाराजांनी मंदिर बांधणीच्या कालावधीत सुमारे 12 वर्षांचा उपवास करून आपला संकल्प इ स 1968 साली पूर्ण करून संत पाटीलबाबा समाधी मंदिराचे कलशारोहन झाल्यानंतर वै. भीमसिह महाराजांच्या हस्ते उपवास सोडला. त्या वर्षी इ स. 1968 साली जोपुळ गावात भव्य नामसप्ताह झाला. या सप्ताहात मान्यवर कीर्तनकार तसेच प्रवचनकारांची कीर्तने झाली. काल्याचे कीर्तन वारकरी संप्रदायाचे भूषण वै. मामासाहेब दांडेकरांचे झाले होते आणि त्याच दिवशी स्वाध्याय परिवाराचे प्रणेते प पु पांडुरंग शास्त्री आठवलेजी हे पाटील बाबांच्या समाधीचे दर्शन घेण्यासाठी जोपुळ येथे आले होते. या दोन महात्म्यांची भेट जोपुळ येथे झाली होती. जोपुळ येथे संत पाटीलबाबा महाराजांनी बसविलेला अखंड हरिनाम सप्ताह आजपर्यंत अनेक विद्वान सांप्रदायिक किर्तनकारांच्या कीर्तनाने पावन झाला आहे. महाराष्ट्रातील अनेक थोर संत कीर्तनकार पूर्वी संत पाटील बाबांच्या नामसप्ताहात भेट द्यायचे आणि पाटील बाबांच्या चरणी कीर्तन सेवा करायचे. पाटीलबाबांच्या वैकुंठ-गमनानंतर जोपुळ हे दिंडोरी तालुक्यातील वारकरी संप्रदायाचे 'प्रति-पंढरपूरच' बनलेले आहे. जोपुळ गावात सप्ताह असला की महाराष्ट्रातील कानाकोपऱ्यातून वारकरी संतमंडळी येतात. जोपुळ मधील सप्ताहाच्या काळात इतकं अन्नदान होत होत की परिसरातील गावांमध्ये चुली पेटत नव्हत्या. असं जुनेजाणते गावकरी अभिमानाने सांगतात. परिसरातून लांबलांबच्या गावागावातील गोरगरीब जनता आनंदाने जोपुळमध्ये कीर्तनसेवा ऐकण्यासाठी जमा होत असत. पाटील बाबांच्या पश्चात जऊळके वणीचे वै मल्हारबाबा महाराज यांनी समर्थपणे सप्ताहाचे व पाटीलबाबांच्या ज्ञानदानाचे नेतृत्व केले होते. जोपुळच्या भाद्रपद महिन्यातील गेल्या 184 वर्षांपासून अखंडपणे सुरू असणाऱ्या नामसप्ताहामध्ये संत पाटीलबाबा महाराज, वै. संत मल्हारबाबा यांच्या नंतर आतापर्यंत वै ह भ प विठ्ठल महाराज चौधरी, वै ह भ प नथुसिह महाराज राजपूत, वै ह भ प विठ्ठल महाराज घुले, वै ह भ प मामासाहेब दांडेकर, वै. ह भ प भीमसिह महाराज भगवानगड, परभणीचे वै.ह भ प नामदेव महाराज पठाडे, वै. ह भ प किसन महाराज काजळे, हनुमत महाराज गडकरी, रामभाऊ महाराज जोपुळकर, रामगिरी महाराज वावीकर, वै मुरलीधर आबा मोहाडीकर, चिंचखेडचे वै लालबाबा महाराज, वै पुरुषोत्तम महाराज, खेडगावचे वै दामोदर महाराज यांनी समर्थपणे नेतृत्व व किर्तनसेवा जोपुळ गावात केली होती. तसेच महाराष्ट्रातील महंत महामंडलेशवर डॉ. रामकृष्णदासजी महाराज लहवीतकर गेल्या 54 वर्षांपासून किर्तनरूपी सेवा करत आहेत. मागील काळात संदीपान महाराज शिंदे, पांडुरंग महाराज घुले, नामदेव महाराज शास्त्री भगवानगड, दिंडोरीचे स्वामी समर्थ केंद्राचे प्रणेते मोरे माउली आण्णा, रामराव महाराज ढोक तसेच महाराष्ट्रातील अनेक नामवंत कीर्तनकार, प्रवचनकार, गायनाचार्य, मृदुंगाचार्य यांनी जोपुळच्या सप्ताहात संत पाटीलबाबा महाराजांच्या चरणी सेवा समर्पित केली आहे. 2022 नंतर संत पाटिल बाबांच्या समाधी मंदिर जीर्णोद्धाराचे काम ग्रामस्थांनी हाती घेतले आहे. संत निवृत्तीनाथ मंदिराच्या धर्तीवर भव्य दगडी बांधकाम हाती घेण्यात आले असून सदर काम लवकरच पूर्णत्वास येणार आहे. सदर मंदिरासाठी स्थानिक आमदार, खासदार, तसेच स्थानिक लोकप्रतिनिधी, तसेच अनेक देणगीदारांनी मोलाचे योगदान दिले आहे. गावातील तरुणांचा विशेष सहभाग यासाठी लाभला आहे. संस्थानचे नेतृत्व ह भ प काशिनाथ महाराज वाढणे समर्थपणे सांभाळत आहेत. संत निवृत्तीनाथांची वारी संत पाटीलबाबांच्या समाधीचे दर्शन घेतल्याशिवाय पूर्ण होत नाही अशी सर्व वारकऱ्यांची श्रद्धा आहे.<ref>संदर्भ</ref> (सदर लेख copyright©️ Act अंतर्गत सुरक्षित आहे. लेखन आणि संशोधन, दिगंबर जनार्दन उगले, जोपुळ. मो. 9923343654) == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{DEFAULTSORT: बाबा, संत पाटील}} [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] cv436zxf84pn87wtvpy2u0gpagwsv0m 0 317771 2684411 2198088 2026-05-15T10:14:12Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ]] to [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 2684411 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 6bmmg7c3g8ycodssbuig6a8diimv0qx 0 320639 2684305 2485900 2026-05-14T14:29:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684305 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''टू किल अ मॉकिंगबर्ड''''' ही अमेरिकन लेखक [[हार्पर ली]] यांची कादंबरी आहे. हे १९६० मध्ये प्रकाशित झाले आणि त्वरित यशस्वी झाले. युनायटेड स्टेट्समध्ये, हे उच्च माध्यमिक शाळा आणि माध्यमिक शाळांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वाचले जाते. ''टू किल अ मॉकिंगबर्ड'' हे [[पुलित्झर पुरस्कार|पुलित्झर पारितोषिक]] जिंकून आधुनिक अमेरिकन साहित्याचे उत्कृष्ट दर्जाचे बनले आहे. कथानक आणि पात्रे लीच्या तिच्या कुटुंबाबद्दल, तिच्या शेजाऱ्यांबद्दलच्या निरीक्षणांवर आणि १९३६ मध्ये, जेव्हा ती दहा वर्षांची होती, तेव्हा तिच्या मूळ गावी , अलाबामा येथे घडलेल्या एका घटनेवर आधारित आहेत. [[बलात्कार]] आणि वांशिक असमानतेच्या गंभीर समस्यांशी निगडित असूनही, कादंबरी तिच्या उबदारपणा आणि विनोदासाठी प्रसिद्ध आहे. अॅटिकस फिंच, निवेदकांचे वडील, अनेक वाचकांसाठी नैतिक नायक म्हणून आणि वकिलांसाठी सचोटीचे मॉडेल म्हणून काम केले आहे. इतिहासकार जोसेफ क्रेस्पिनो स्पष्ट करतात, "विसाव्या शतकात, ''टू किल अ मॉकिंगबर्ड'' हे कदाचित अमेरिकेतील शर्यतीशी संबंधित सर्वात जास्त वाचले जाणारे पुस्तक आहे आणि त्यातील मुख्य पात्र, अॅटिकस फिंच, वांशिक वीरतेची सर्वात टिकाऊ काल्पनिक प्रतिमा आहे." <ref name="crespino">{{जर्नल स्रोत|last=Crespino|first=J.|year=2000|title=The Strange Career of Atticus Finch|journal=Southern Cultures|volume=6|issue=2|pages=9–30|doi=10.1353/scu.2000.0030}}</ref> दक्षिणी गॉथिक कादंबरी आणि ''बिल्डंगस्रोमन'' म्हणून, ''टू किल अ मॉकिंगबर्डच्या'' प्राथमिक थीममध्ये वांशिक अन्याय आणि निर्दोषतेचा नाश समाविष्ट आहे. विद्वानांनी नोंदवले आहे की ली डीप साउथमध्ये वर्ग, धैर्य, करुणा आणि लिंग भूमिकांच्या समस्यांना देखील संबोधित करतात. हे पुस्तक युनायटेड स्टेट्समधील शाळांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर शिकवले जाते ज्यात सहिष्णुतेवर जोर दिला जातो आणि पूर्वग्रहांचा निषेध केला जातो. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/news/education-27563466|title=Mockingbird 'dropped from GCSE exam'|date=2014-05-25|work=BBC News|language=en-GB|quote=Steinbeck's [[Of Mice and Men|six-chapter novella]] written in 1937 about displaced ranch workers during the Great Depression|access-date=2020-07-11}}</ref> त्याच्या थीम असूनही, ''टू किल अ मॉकिंगबर्ड'' सार्वजनिक वर्गखोल्यांमधून काढून टाकण्याच्या मोहिमांच्या अधीन आहे, ज्यात वांशिक प्रतिष्ठेच्या वापरासाठी अनेकदा आव्हान दिले जाते. २००६ मध्ये, ब्रिटिश ग्रंथपालांनी "प्रत्येक प्रौढ व्यक्तीने मरण्यापूर्वी वाचले पाहिजे" असे पुस्तक [[बायबल|बायबलच्या]] पुढे ठेवले. <ref>Pauli, Michelle (March 2, 2006). [http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,1721526,00.html "Harper Lee tops librarians' must-read list"], ''Guardian Unlimited''. Retrieved on February 13, 2008.</ref> प्रकाशनानंतर कादंबरीवर प्रतिक्रिया मोठ्या प्रमाणात बदलल्या. विकल्या गेलेल्या प्रतींची संख्या आणि शिक्षणात त्याचा व्यापक वापर असूनही, त्याचे साहित्यिक विश्लेषण विरळ आहे. लेखिका मेरी मॅकडोनफ मर्फी, ज्यांनी अनेक लेखक आणि सार्वजनिक व्यक्तींकडून ''टू किल अ मॉकिंगबर्डचे'' वैयक्तिक इंप्रेशन गोळा केले, त्या पुस्तकाला "एक आश्चर्यकारक घटना" म्हणतात. <ref>Zipp, Yvonne (July 7, 2010). [http://www.csmonitor.com/Books/Book-Reviews/2010/0707/Scout-Atticus-Boo "Scout, Atticus & Boo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924054700/http://www.csmonitor.com/Books/Book-Reviews/2010/0707/Scout-Atticus-Boo |date=2015-09-24 }}, ''The Christian Science Monitor''. Retrieved on July 10, 2010.</ref> १९६२ मध्ये दिग्दर्शक रॉबर्ट मुलिगन यांनी हार्टन फूट यांच्या पटकथेसह अकादमी पुरस्कार विजेत्या चित्रपटात रुपांतर केले. १९९० पासून, कादंबरीवर आधारित नाटक हार्पर लीच्या गावी दरवर्षी सादर केले जात आहे. ''टू किल अ मॉकिंगबर्ड'' हे ''गो सेट अ वॉचमन'' पर्यंत लीचे एकमेव प्रकाशित पुस्तक होते, ''टू किल अ मॉकिंगबर्डचा'' पूर्वीचा मसुदा १४ जुलै २०१५ रोजी प्रकाशित झाला होता. लीने फेब्रुवारी २०१६ मध्ये तिच्या मृत्यूपर्यंत तिच्या कामाच्या प्रभावाला प्रतिसाद देणे सुरूच ठेवले, जरी तिने १९६४ पासून स्वतःसाठी किंवा कादंबरीसाठी कोणतीही वैयक्तिक प्रसिद्धी नाकारली होती. == संदर्भ == [[वर्ग:इंग्लिश साहित्य]] 1tsd3fjp62xp3l2gfon8e7xey2mdola 0 344015 2684296 2580058 2026-05-14T13:18:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684296 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = जॅनिलिया ग्लासगो | female = true | image = | country = वेस्ट इंडीज | international = true | fullname = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | batting = डावखुरी | bowling = डावा हात वेगवान-मध्यम | role = गोलंदाज | oneodi = | odidebutdate = | odidebutyear = | odidebutagainst = | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | oneT20I = true | T20Idebutdate = ३० जानेवारी | T20Idebutyear = २०२३ | T20Idebutagainst = भारत | T20Icap = ४७ | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | club1 = [[विंडवर्ड आयलंड महिला क्रिकेट संघ|विंडवर्ड आयलंड]] | year1 = {{nowrap|२०२२-आतापर्यंत}} | club2 = [[त्रिनबागो नाइट रायडर्स (डब्लुसीपीएल)|त्रिनबागो नाइट रायडर्स]] | year2 = २०२२ | club3 = [[बार्बाडोस रॉयल्स (डब्लुसीपीएल)|बार्बाडोस रॉयल्स]] | year3 = २०२३-आतापर्यंत | date = ३० जानेवारी २०२३ | source = https://www.espncricinfo.com/player/jannillea-glasgow-1268602 क्रिकइन्फो }} '''जॅनिलिया ग्लासगो''' ही वेस्ट इंडियन क्रिकेट खेळाडू आहे. एप्रिल २०२१ मध्ये, ग्लासगोचे नाव क्रिकेट वेस्ट इंडीजच्या अँटिग्वा येथील उच्च-कार्यक्षमता प्रशिक्षण शिबिरात घेण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/30-west-indies-players-to-undergo-month-long-training-camp-starting-from-may-2 |title=30 West Indies players to undergo month-long training camp starting from May 2 |work=Women's CricZone |access-date=20 June 2021 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115091212/https://www.womenscriczone.com/30-west-indies-players-to-undergo-month-long-training-camp-starting-from-may-2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://jamaica.loopnews.com/content/rashada-williams-among-4-jamaicans-windies-womens-training-squad |title=Rashada Williams among 4 Jamaicans in Windies women's training squad |work=Loop Jamaica |access-date=20 June 2021 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जून २०२१ मध्ये, ग्लासगोला पाकिस्तानविरुद्धच्या मालिकेसाठी वेस्ट इंडीज अ संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/twin-sisters-kycia-knight-and-kyshona-knight-return-to-west-indies-side-for-pakistan-t20is-1267895 |title=Twin sisters Kycia Knight and Kyshona Knight return to West Indies side for Pakistan T20Is |work=ESPN Cricinfo |access-date=25 June 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/west-indies-senior-and-a-teams-to-be-led-by-taylor-boyce |title=Stafanie Taylor, Reniece Boyce to lead strong WI, WI-A units against PAK, PAK-A |work=Women's CricZone |access-date=25 June 2021 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625152240/https://womenscriczone.com/west-indies-senior-and-a-teams-to-be-led-by-taylor-boyce |url-status=dead }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: ग्लासगो, जॅनिलिया}} [[वर्ग: महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग: स्त्री चरित्रलेख]] jgaxjb2er7ca7wrzyvqosm05buk3v97 0 344016 2684303 2617835 2026-05-14T14:07:48Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684303 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = झैदा जेम्स | female = true | image = | country = वेस्ट इंडीज | international = true | fullname = झैदा अमिया जेम्स | birth_date = {{Birth date and age|2004|10|30|df=yes}} | birth_place = [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]] | death_date = | death_place = | batting = डावखुरी | bowling = [[डावखुरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन|स्लो डाव्या हाताची ऑर्थोडॉक्स]] | role = [[अष्टपैलू]] | odidebutdate = २६ जून | odidebutyear = २०२३ | odidebutagainst = आयर्लंड | odicap = ९७ | lastodidate = १४ ऑक्टोबर | lastodiyear = २०२३ | lastodiagainst = ऑस्ट्रेलिया | T20Idebutdate = ३० जानेवारी | T20Idebutyear = २०२३ | T20Idebutagainst = भारत | T20Icap = ४८ | lastT20Idate = १९ फेब्रुवारी | lastT20Iyear = २०२३ | lastT20Iagainst = पाकिस्तान | club1 = [[विंडवर्ड आयलंड महिला क्रिकेट संघ|विंडवर्ड आयलंड]] | year1 = {{nowrap|२०१८/१९–आतापर्यंत}} | club2 = [[गयाना ऍमेझॉन वॉरियर्स (डब्ल्यूसीपीएल)|गयाना ऍमेझॉन वॉरियर्स]] | year2 = २०२२ | club3 = [[त्रिनबागो नाइट रायडर्स (डब्ल्यूसीपीएल)|त्रिनबागो नाइट रायडर्स]] | year3 = २०२३-आतापर्यंत | date = ११ फेब्रुवारी २०२३ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1268281.html क्रिकइन्फो }} '''झैदा जेम्स''' ही सेंट लुसियन क्रिकेट खेळाडू आहे जी विंडवर्ड आयलंडच्या महिला क्रिकेट संघाकडून महिला सुपर-५० कप आणि ट्वेंटी-२० ब्लेझ स्पर्धांमध्ये खेळते.<ref>{{cite web|url=https://tt.loopnews.com/content/windies-teenager-zaida-james-aims-stars |title=Windies teenager Zaida James aims for the stars |work=Loop News |access-date=25 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/zaida-james-fearless-and-fiery-future-west-indies-women/ |title=ZAIDA JAMES: The fearless and fiery future of West Indies Women |work=Cricket West Indies |access-date=25 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thevoiceslu.com/2019/03/womens-cricket-saint-lucias-zaida-james-creates-history/ |title=Women's Cricket: Saint Lucia's Zaida James Creates History |work=The Voice |access-date=25 June 2021}}</ref> एप्रिल २०२१ मध्ये, जेम्सचे नाव क्रिकेट वेस्ट इंडीजच्या अँटिग्वा येथील उच्च-कार्यक्षमता प्रशिक्षण शिबिरात घेण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/30-west-indies-players-to-undergo-month-long-training-camp-starting-from-may-2 |title=30 West Indies players to undergo month-long training camp starting from May 2 |work=Women's CricZone |access-date=20 June 2021 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115091212/https://www.womenscriczone.com/30-west-indies-players-to-undergo-month-long-training-camp-starting-from-may-2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://jamaica.loopnews.com/content/rashada-williams-among-4-jamaicans-windies-womens-training-squad |title=Rashada Williams among 4 Jamaicans in Windies women's training squad |work=Loop Jamaica |access-date=20 June 2021 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जून २०२१ मध्ये, जेम्सला पाकिस्तानविरुद्धच्या मालिकेसाठी वेस्ट इंडीज अ संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/twin-sisters-kycia-knight-and-kyshona-knight-return-to-west-indies-side-for-pakistan-t20is-1267895 |title=Twin sisters Kycia Knight and Kyshona Knight return to West Indies side for Pakistan T20Is |work=ESPN Cricinfo |access-date=25 June 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/west-indies-senior-and-a-teams-to-be-led-by-taylor-boyce |title=Stafanie Taylor, Reniece Boyce to lead strong WI, WI-A units against PAK, PAK-A |work=Women's CricZone |access-date=25 June 2021 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625152240/https://womenscriczone.com/west-indies-senior-and-a-teams-to-be-led-by-taylor-boyce |url-status=dead }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: जेम्स, झैदा}} [[वर्ग: महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग: स्त्री चरित्रलेख]] 7aufep189udf74w8p1vl65ipz3saqql 14 344139 2684287 2372845 2026-05-14T12:29:33Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684287 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] kak919tiub669m13cepxdwvmcso3872 0 344887 2684362 2376226 2026-05-15T06:14:47Z Aditya tamhankar 80177 पान '[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनि...' वापरून बदलले. 2684362 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] mi73knxe8fc2ps6moay0rtzgdnny29w 2684363 2684362 2026-05-15T06:30:31Z Aditya tamhankar 80177 /* अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह */ 2684363 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] 0espj3rdaunfz1o938ewy51vkhvozd6 2684369 2684363 2026-05-15T06:50:58Z Aditya tamhankar 80177 /* आंध्र प्रदेश */ 2684369 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] 2tcv7wkwdfg0bn0ukmedzfeau4fjtka 2684374 2684369 2026-05-15T06:59:18Z Aditya tamhankar 80177 /* आंध्र प्रदेश */ 2684374 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[एन. रामकृष्ण रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २२ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[गुणीपती रामय्या]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २३ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. विवेकानंद रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २४ | [[हिंदुपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदुपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २५ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[कलवा श्रीनिवासुलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २६ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[के.ई. कृष्णमूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[भुमा नगी रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २८ | [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] | [[मंडा जगन्नाथ]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{तिसरी आघाडी (भारत)/meta/color}}" | | [[तिसरी आघाडी (भारत)|तिसरी आघाडी]] | |- | २९ | [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[सुलतान सलाहुद्दिन ओवैसी]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] ndvnfs3rih7e05abufbjaukt55h3ryh 2684375 2684374 2026-05-15T07:00:16Z Aditya tamhankar 80177 /* आंध्र प्रदेश */ 2684375 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[एन. रामकृष्ण रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[गुणीपती रामय्या]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. विवेकानंद रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २४ | [[हिंदुपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदुपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[कलवा श्रीनिवासुलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[के.ई. कृष्णमूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[भुमा नगी रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] | [[मंडा जगन्नाथ]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[सुलतान सलाहुद्दिन ओवैसी]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] tijw4g7n3yk3ddc2bwguqjdhu9fho8w 2684389 2684375 2026-05-15T07:49:04Z Aditya tamhankar 80177 /* आंध्र प्रदेश */ 2684389 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[एन. रामकृष्ण रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[गुणीपती रामय्या]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. विवेकानंद रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २४ | [[हिंदुपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदुपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[कलवा श्रीनिवासुलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[के.ई. कृष्णमूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[भुमा नगी रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] | [[मंडा जगन्नाथ]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[सुलतान सलाहुद्दिन ओवैसी]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | ३१ | [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] | [[बंडारू दत्तात्रेय]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[सिद्दिपेट लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|सिद्दिपेट]] | [[मल्याळा राजैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]] | [[आले नरेंद्र]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] | [[गड्डम गंगा रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३५ | [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] | [[समुद्रला वेणुगोपाळ चॅरी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३६ | [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] | [[सी. सुगुणा कुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३७ | [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | [[सी. विद्यासागर राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[हनमकोंडा लोकसभा मतदारसंघ (१९७७-२००८)|हनमकोंडा]] | [[सी. सुरेश रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] | [[बोडकुंटी वेंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] | [[रेणुका चौधरी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४१ | [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | [[गुथा सुकेंदर रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४२ | [[मिरयालगुडा लोकसभा मतदारसंघ (१९६२-२००८)|मिरयालगुडा]] | [[जयपाल रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] 1bl8rppi23n3vt6puywjgo85jblad6m 2684390 2684389 2026-05-15T07:52:00Z Aditya tamhankar 80177 /* आंध्र प्रदेश */ 2684390 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[एन. रामकृष्ण रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[गुणीपती रामय्या]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. विवेकानंद रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २४ | [[हिंदुपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदुपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[कलवा श्रीनिवासुलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[के.ई. कृष्णमूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[भुमा नगी रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] | [[मंडा जगन्नाथ]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[सुलतान सलाहुद्दिन ओवैसी]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | ३१ | [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] | [[बंडारू दत्तात्रेय]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[सिद्दिपेट लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|सिद्दिपेट]] | [[मल्याळा राजैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]] | [[आले नरेंद्र]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] | [[गड्डम गंगा रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३५ | [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] | [[समुद्रला वेणुगोपाळ चॅरी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३६ | [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] | [[सी. सुगुणा कुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३७ | [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | [[सी. विद्यासागर राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[हनमकोंडा लोकसभा मतदारसंघ (१९७७-२००८)|हनमकोंडा]] | [[सी. सुरेश रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] | [[बोडकुंटी वेंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] | [[रेणुका चौधरी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४१ | [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | [[गुथा सुकेंदर रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४२ | [[मिरयालगुडा लोकसभा मतदारसंघ (१९६२-२००८)|मिरयालगुडा]] | [[जयपाल रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} === अरुणाचल प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अरुणाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''अरुणाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | [[जारबोम गमलीन]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २ | [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] | [[वांगचा राजकुमार]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] n5pwiudeedmg67xk9yq8gvl0kq52ltl 2684392 2684390 2026-05-15T08:03:06Z Aditya tamhankar 80177 /* अरुणाचल प्रदेश */ 2684392 wikitext text/x-wiki [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[तेरावी लोकसभा|१३व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} === आंध्र प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[येर्रनायडू किंजरापू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पार्वतीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|पार्वतीपुरम]] | [[डी.व्ही.जी. शंकर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बोब्बिली लोकसभा मतदारसंघ (१९६३-२००८)|बोब्बिली]] | [[बोत्सा सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[एम.व्ही.व्ही.एस मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[भद्राचलम लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|भद्राचलम]] | [[डंपा मेरी विजयकुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[गंटा श्रीनिवास राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[मुद्रागदा पद्मनाभ रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[एस.बी.पी.बी.के. सत्यनारायण राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[जी.एम.सी. बालयोगी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[नरसापुरम लोकसभा मतदारसंघ|नरसापुरम]] | [[कृष्णम राजू]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[बोल्ला बुल्ली रामैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[अंबाती ब्रह्मनैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[गड्डे राममोहन]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[तेनाली लोकसभा मतदारसंघ|तेनाली]] | [[उम्मारेड्डी व्यंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[येमपरला व्यंकटेश्वर राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[बपतला लोकसभा मतदारसंघ|बपतला]] | [[डी. रामानायडू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[एन. जनार्दन रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १८ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[कर्ण बलरामकृष्ण मूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[नंदीपकू वेंकटस्वामी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[एन. रामकृष्ण रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[गुणीपती रामय्या]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. विवेकानंद रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २४ | [[हिंदुपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदुपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[कलवा श्रीनिवासुलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[के.ई. कृष्णमूर्ती]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[भुमा नगी रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[नागरकर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नागरकर्नूल]] | [[मंडा जगन्नाथ]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[महबूबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबूबनगर]] | [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[सुलतान सलाहुद्दिन ओवैसी]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | ३१ | [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] | [[बंडारू दत्तात्रेय]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[सिद्दिपेट लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-२००८)|सिद्दिपेट]] | [[मल्याळा राजैया]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]] | [[आले नरेंद्र]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निजामाबाद]] | [[गड्डम गंगा रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३५ | [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] | [[समुद्रला वेणुगोपाळ चॅरी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३६ | [[पेद्दपल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दपल्ली]] | [[सी. सुगुणा कुमारी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३७ | [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | [[सी. विद्यासागर राव]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[हनमकोंडा लोकसभा मतदारसंघ (१९७७-२००८)|हनमकोंडा]] | [[सी. सुरेश रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[वारंगळ लोकसभा मतदारसंघ|वारंगळ]] | [[बोडकुंटी वेंकटेश्वरलू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] | [[रेणुका चौधरी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ४१ | [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | [[गुथा सुकेंदर रेड्डी]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४२ | [[मिरयालगुडा लोकसभा मतदारसंघ (१९६२-२००८)|मिरयालगुडा]] | [[जयपाल रेड्डी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} === अरुणाचल प्रदेश === {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अरुणाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''अरुणाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | [[जारबोम गमलीन]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २ | [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] | [[वांगचा राजकुमार]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} ===आसाम=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आसाम|<span style="color:white;">'''आसाम'''</span>]] |- | १ | [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | [[नेपाळ चंद्र दास]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | २ | [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] | [[संतोष मोहन देव]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ३ | [[स्वायत्त जिल्हा लोकसभा मतदारसंघ|स्वायत्त जिल्हा]] | [[जयंता रोंग्पी]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन/meta/color}}" | | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | ४ | [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | [[अब्दुल हमीद (भारतीय राजकारणी)|अब्दुल हमीद]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ५ | [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] | [[संसुमा खुंगगूर ब्विस्वमुथियरी]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] | bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | ६ | [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | [[ए.एफ. गोलाम ओस्मानी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ७ | [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | [[बिजोया चक्रवर्ती]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[मंगलदोई लोकसभा मतदारसंघ|मंगलदोई]] | [[मदहब राजबंक्शी]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | ९ | [[तेजपूर लोकसभा मतदारसंघ|तेजपूर]] | [[मोनी कुमार सुब्बा]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १० | [[नौगाँग लोकसभा मतदारसंघ|नौगाँग]] | [[राजेश गोहेन]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[कलियाबोर लोकसभा मतदारसंघ|कलियाबोर]] | [[तरुण गोगोई]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १२ | [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] | [[बिजोय कृष्ण हांडीक]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १३ | [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | [[पबनसिंह घाटोवार]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |- | १४ | [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] | [[राणी नाराह]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस आघाडी]] | |} [[वर्ग:१३ वी लोकसभा|सदस्य]] [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] 6tlfpn1yykyepkmnfh8rrqzog7hfuzt 0 352701 2684394 2499945 2026-05-15T09:24:32Z Abhijitsathe 4193 2684394 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अरूप चक्रवर्ती''' (जन्म १९५६) हे पश्चिम बंगालमधील भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस|तृणमूल काँग्रेसचे]] सदस्य आहे व २०२१ पासून [[बांकुरा जिल्हा|बांकुरा]] येथील तालडांगरा मतदारसंघातून पश्चिम बंगाल विधानसभेचे सदस्य म्हणून काम करत आहेत. २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत ते [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा मतदारसंघासाठी]] लोकसभेचे खासदार म्हणून निवडून आले आहेत. त्यांनी भाजपचे माजी केंद्रीय राज्यमंत्री [[सुभाष सरकार]] यांचा पराभव केला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/bankura-election-results-2024-west-bengal-bankura-lok-sabha-elections-poll-result-updates-subhas-sarkar-bjp-arup-chakraborty-tmc-nilanjan-dasgupta-cpm/articleshow/110671689.cms|title=Bankura election results 2024 live updates: TMC's Arup Chakraborty wins|date=2024-06-05|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|issn=0971-8257|access-date=2024-06-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://myneta.info/WestBengal2021/candidate.php?candidate_id=333|title=Arup Chakraborty(All India Trinamool Congress(AITC)):Constituency- TALDANGRA(BANKURA) - Affidavit Information of Candidate|website=myneta.info|access-date=2024-03-30}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चक्रवर्ती, अरुप}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:तृणमूल काँग्रेस नेते]] [[वर्ग:बांकुराचे खासदार]] [[वर्ग:तालडांगराचे आमदार]] e4gyxmnqw09d1v7edk4s48un9z6fis1 0 364334 2684356 2568248 2026-05-15T04:35:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684356 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = करेन डेमिर्च्यान येरेव्हान सबवे (येरेव्हान मेट्रो) <br/> Կարեն Դեմիրճյանի անվան Երևանի մետրոպոլիտեն (Երևանի մետրո) | चित्र = [[File:Republic Square Metro Station Fountains in Yerevan 2019-06-20v2.jpg|300px|[[प्रजासत्ताक चौक (येरेव्हान मेट्रो)|प्रजासत्ताक चौक स्थानकावरील]] कारंजा]] | चित्र२ = | वर्णन = प्रजासत्ताक चौक (येरेव्हान मेट्रो)|प्रजासत्ताक चौक स्थानकावरील]] कारंजा | मालक = [[येरेव्हान नगरपालिका]], [[आर्मेनिया सरकार]] | स्थान = [[येरेव्हान]], [[आर्मेनिया]] | प्रकार = [[जलद वाहतूक]] | मार्ग = १ | लांबी = १३.४ | स्थानके = १० | प्रवासी = ८१,००० (२०२३)<ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=RrTqhGuZQUs |title=Քաղաքապետարանը հայտնել է, որ Երևանի մետրոն կհամալրեն մեկ շարժակազմով |publisher=Armenia Today |language=hy}}</ref> | वार्षिक_प्रवासी = २.९६ कोटी<ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=RrTqhGuZQUs |title=Քաղաքապետարանը հայտնել է, որ Երևանի մետրոն կհամալրեն մեկ շարժակազմով |publisher=Armenia Today |language=hy}}</ref> | आरंभ = ७ मार्च १९८१<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|title=Yerevan authorities negotiating new metro line projects with banks|date=27 March 2013|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221091846/http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|archive-date=21 February 2013|url-status=dead}}</ref> | ridership = 81.000 <small>(2023)</small><ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=RrTqhGuZQUs |title=Քաղաքապետարանը հայտնել է, որ Երևանի մետրոն կհամալրեն մեկ շարժակազմով |publisher=Armenia Today |language=hy}}</ref> | अधिकारी = बाबकेन सेद्रक्यान | मुख्यालय = | वेब = | नकाशा = {{येरेव्हान मेट्रो}} }} [[चित्र:Yerevan_Metro_map.svg|इवलेसे|300x300अंश|येरेव्हान मेट्रोचा नकाशा]] '''करेन डेमिर्च्यान येरेव्हान सबवे''' ([[आर्मेनियन भाषा|आर्मेनियन]] : Կարեն Դեմիրճյանի անվան Երևանի մետրոպոլիտեն ''करेन डेमिर्च्यानी अन्वन येरेव्हानी मेट्रोपॉलिटेन'' ; डिसेंबर १९९९ पासून), किंवा '''येरेव्हान मेट्रो''' ([[आर्मेनियन भाषा|आर्मेनियन]] : Երևանի մետրո) ही [[आर्मेनिया|आर्मेनियाची]] राजधानी [[येरेव्हान]] येथील [[जलद परिवहन|जलद वाहतूक]] व्यवस्था आहे. ७ मार्च १९८१ रोजी उघडण्यात आल्यावर ही माजी [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघातील]] आठवी मेट्रो प्रणाली होती. हे मेट्रो व्यवस्था सरकारच्या मालकीची असून, परिवहन आणि दळणवळण मंत्रालयाच्या करेन डेमिर्च्यान येरेव्हान सबवे सीजेएससी द्वारे चालवली जाते. {{बदल}} == इतिहास == युद्धोत्तर काळात [[आर्मेनियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य|आर्मेनियन सो.सा.ग.]] ची राजधानी असलेल्या येरेव्हानमध्ये लक्षणीय वाढ झाली, जेव्हा ती. शहराच्या अतिशय असमान भूदृश्यामुळे, मोठ्या संख्येने लोकांची शहरात वर्दळ कार्यक्षमतेने करू शकणारी केवळ एक भूमिगत प्रणालीच असेल असे दिसू लागले. १९६० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आर्मेनियाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे तत्कालीन पहिले सचिव अँटोन कोचिनयान यांच्या मार्गदर्शनाखाली जलद वाहतूक व्यवस्थेच्या पहिल्या योजना तयार होऊ लागल्या. सुरुवातीला, ही योजना संपूर्ण भूमिगत मेट्रो प्रणालीऐवजी जलद ट्रॅम प्रणालीवर संकल्पना केंद्रित करत होती. या काळात, सोव्हिएत शहर अभियांत्रिकी नियोजन विभागाने स्पष्टपणे सांगितले होते की मेट्रो व्यवस्था फक्त दहा लाखांपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेल्या शहरांनाच दिली जाईल, पण येरेव्हानमध्ये लोकसंख्या बांधकामाच्या सुरुवातीला (१९७२) या आकड्या पेक्षा काम होती. तरीसुद्धा, ज्या बोगद्यांमध्ये ट्राम लाईन्स बसवल्या जाणार होत्या ते अशा संकल्पनेने बांधले गेले होत्या ज्यामुळे या मार्गांना संपूर्ण भूमिगत मेट्रो प्रणालीत रूपांतरित करणे शक्य होते. १९७८ च्या अखेरीस जेव्हा ही प्रणाली पूर्णपणे भूमिगत मेट्रो म्हणून उघडली जाईल अशी योजनांची पुनर्रचना करण्यात आली तेव्हा {{Convert|4|km|mi}} लांबीचे बोगदे खोडदून झाले होते, (अतिरिक्त नोकरशाही अडथळे टाळण्यासाठी ही प्रणाली उघडेपर्यंत अधिकृतपणे "जलद ट्रॅम" म्हणूनच ओळखली जात होती). {{Convert|7.6|km}} लांबीची ४ स्थानकांसह, आठवी सोव्हिएत मेट्रो प्रणाली म्हणून ७ मार्च १९८१ रोजी, ही सेवा उघडण्यात आली यामध्ये तेव्हापासून, आता येथे {{Convert|13.4|km}} लांबीचा<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|title=Yerevan authorities negotiating new metro line projects with banks|date=27 March 2013|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221091846/http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|archive-date=21 February 2013|url-status=dead}}</ref> दहा स्थानक असलेला मार्ग वापरीत आहे. येथील [[भूकंप अभियांत्रिकी|अभियांत्रिकी काम]] इतके उच्च दर्जाचे होते की [[१९८८ आर्मेनिया भूकंपात|१९८८ च्या आर्मेनियन भूकंपात]] मेट्रो संपूर्ण प्रजासत्ताकला लकवा देणाऱ्या भूकंपाचा सामना करू शकली आणि दुसऱ्या दिवशीही किरकोळ नुकसानासह मेट्रो चालू राहिली. तथापि, येरेव्हान आणि [[आर्मेनिया|आर्मेनियामधील]] इतरत्र नष्ट झालेल्या पायाभूत सुविधांच्या पुनर्बांधणीसाठी निधी वळवण्यात आल्यामुळे बहुतेक विस्तार प्रकल्प थांबले. २८ डिसेंबर १९९९ रोजी, मेट्रोचे नाव जलद ट्रॅम प्रणालीची संकल्पना मेट्रो प्रणालीमध्ये बदलण्याची जबाबदारी घेणाऱ्या करेन डेमिरच्यन यांच्या नावावर ठेवण्यात आले. हे नामांतर डेमिरच्यान यांचा आर्मेनियन संसदेवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यात मृत्यू झाल्यानंतर दोन महिन्याने केले गेले. === नामांतरे === सोव्हिएत संघाच्या विघटनानंतर आणि आर्मेनियाच्या स्वातंत्र्यानंतर, १९९२ मध्ये तीन स्थानकांची नावे बदलण्यात आली. आर्मेनियन वंशाचे सोव्हिएत लष्करी कमांडर इव्हान क्रिस्टोफोरोविच बग्राम्यान यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या सन्मानार्थ दहा वर्षांपूर्वी चौथ्या स्थानकाचे नाव बदलण्यात आले होते. [[चित्र:Yerevan-metro.jpg|इवलेसे|येरेव्हान मेट्रोची गाडी]] {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse; text-align: left;" !स्टेशन ! मागील नाव(ने) ! वर्षे |- | style="text-align: left;" | [[मार्शल बाग्राम्यान (येरेव्हान मेट्रो)|मार्शल बाग्राम्यान]] | सारलांदझी | १९८१-१९८२ |- | style="text-align: left;" | [[प्रजासत्ताक चौक (येरेव्हान मेट्रो)|प्रजासत्ताक चौक]] | लेनिन चौक | १९८१-१९९२ |- | style="text-align: left;" | [[गारेगिन न्झदेह चौक (येरेव्हान मेट्रो)|गारेगिन न्झदेह चौक]] | स्पांदार्यान चौक | १९८७-१९९२ |- | style="text-align: left;" | [[झोराव्हार आंद्रानिक (येरेव्हान मेट्रो)|झोराव्हार आंद्रानिक]] | होक्तेंबेरियान | १९८९-१९९० |} == प्रवासीसंख्या आणि इतर आकडेवारी == [[चित्र:Republic_Square_station_of_Yerevan_metro_from_air,_retouched_copy.jpg|इवलेसे|[[प्रजासत्ताक चौक (येरेव्हान मेट्रो)|प्रजासत्ताक चौक मेट्रो स्थानकाचे]] प्रवेशद्वार]] [[चित्र:Republic_Square_station3.jpg|इवलेसे|[[प्रजासत्ताक चौक (येरेव्हान मेट्रो)|प्रजासत्ताक चौक मेट्रो स्थानकाच्या]] आत]] आज येरेव्हान मेट्रो {{Convert|13.4|km|mi}} लांबीच्या एकाच मार्गावर चालते, ज्यात शेंगवित-चारबाख शाखेवर एक वेगळी शटल सेवा आहे.<ref name="metro-loans">{{स्रोत बातमी|url=http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|title=Yerevan authorities negotiating new metro line projects with banks|date=27 March 2013|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221091846/http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|archive-date=21 February 2013|url-status=dead}}</ref> सकाळी ७:०० वाजेपासून ते रात्री ००:०० वाजेपर्यंत दर पाच मिनिटांनी गाड्या धावतात. भाडेवाढ होण्यापूर्वी दररोज सुमारे ६०,००० प्रवाशांना सेवा दिली जात असे,<ref name="fare-increase">{{स्रोत बातमी|url=http://armenianow.com/social/30547/yerevan_municipality_increased_metro_fair_increases|title=Union of consumers: Doubled fare for Yerevan Metro will reduce number of passengers|date=22 June 2011|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112095512/http://armenianow.com/social/30547/yerevan_municipality_increased_metro_fair_increases|archive-date=12 November 2013|url-status=dead}}</ref> २०१२ मध्ये, १.४९ कोटी प्रवाशांनी मेट्रोने प्रवास केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.armstat.am/file/article/sv_12_12r_124.pdf|title=Социально-экономическое положение Республики Армения в январе-декабре 2012г. Транспорт|language=ru|access-date=4 August 2013}}</ref> परंतु भाडे दुप्पट झाल्यानंतर प्रवासी संख्या जवळजवळ २०% ने कमी होऊन रोजी ५०,००० झाली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|title=Investing deep: Yerevan Metro gets continued assistance from European donors|date=5 December 2012|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221091846/http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|archive-date=21 February 2013|url-status=dead}}</ref> या प्रणालीमध्ये सुमारे १,२०० कामगार काम करतात. येरेव्हान मेट्रोचे एक वेगळे वैशिष्ट्य म्हणजे डिजिटल टायमर/घड्याळेगाडी सुटायची वेळ मोजतात, म्हणजेच जेव्हा एखादी गाडी निघते तेव्हा हे घड्याळ "००:००" वर रीसेट होतात आणि पुढची ट्रेन सुटेपर्यंत मोजत राहतात. प्रवाशांना हे माहित असले पाहिजे की, सर्वसाधारणपणे गाड्या दर ५ मिनिटांनी येतात / सुटतात. ==विस्तार योजना== शहराच्या लोकसंख्या वाढीबद्दल (१९८६ मध्ये दहा लाखांपर्यंत पोहोचली) आशावाद असूनही, आज मेट्रोला निधीची कमतरता आहे आणि ती अजूनही शहराची मुख्य वाहतूक पद्धती बनू शकली नाही. १९८९ पासून (चारबाखमधील एका [[रेल्वे फलाट|फलाटाच्या]] स्थानकासाठी एक छोटी शटल सेवा सोडून) मेट्रोचे जवळजवळ कोणतेही विस्तारीकरण झालेले नाही. १९८८ च्या भयानक भूकंपात झालेल्या नुकसानीच्या दुरुस्तीसाठी अजूनही तरतूद करावी लागत असलेल्या शहराच्या अर्थसंकल्पात मेट्रोला प्राधान्य दिले जात नाही. पुढील विस्तार ''अचप्न्याक'' आणि ''नजरबेक्यान'' स्थानकांपर्यंत असेल (ज्यांचे बांधकाम १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासूनच थांबले आहे). या कारणांशिवाय, भूकंपापूर्वी आणि देशाच्या स्वातंत्र्याच्या घोषणेनंतर आलेल्या आर्थिक संकटांपूर्वी मेट्रो महत्त्वाच्या निवासी जिल्ह्यांना जोडण्यात यशस्वी झाली नसल्यामुळे, मिनीबस मार्गांनी येरेव्हानच्या शहरी वाहतुकीचा कणा म्हणून काम केले आहे. २००४ मध्ये, मेट्रोची वार्षिक प्रवासीसंख्या १.२१ कोटी होती. पण अलिकडच्या वर्षांत कारण शहरातील गर्दीच्या रस्त्यांमुळे हा ट्रेंड उलटा झाला आहे. प्रवासी मेट्रोला जलद, स्वच्छ आणि परवडणारा परिवहन पर्याय म्हणून पाहण्यास पुन्हा सुरुवात करत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://armenianweekly.com/2019/02/26/yerevan-gearing-up-for-subway-extension/|title=Yerevan Gearing Up for Subway Extension|last=Elliott|first=Raffi|date=26 February 2019|website=The Armenian Weekly|access-date=19 June 2019}}</ref> २०१६ पर्यंत, मेट्रोची वार्षिक प्रवासी संख्या १.५४ कोटी वार्षिक प्रवाशांपर्यंत वाढली होती. २०१७ पर्यंत, वार्षिक प्रवासी संख्या १.६२ कोटी प्रवाशांपर्यंत वाढली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://asmetro.ru/upload/docs/2017.pdf|title=ОСНОВНЫЕ ТЕХНИКО-ЭКСПЛУАТАЦИОННЫЕ : ХАРАКТЕРИСТИКИ МЕТРОПОЛИТЕНОВ ЗА 2017 ГОД|website=Asmetro.ru|format=PDF|access-date=9 March 2022}}</ref> २०१९ पर्यंत, प्रवाशांची संख्या २.०२ कोटी वार्षिक प्रवाशांपर्यंत वाढली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.asmetro.ru/upload/docs/2019.pdf|publisher=Международная Ассоциация "Метро" [International Association of Metros]|language=ru|script-title=ru:Основные технико-эксплуатационные характеристики метрополитенов за 2019 год|trans-title=Main technical and operational specifications for Subways in Year 2019|access-date=2020-08-25|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110011215/http://asmetro.ru/upload/docs/2019.pdf|url-status=dead}}</ref> १५ मे २०१९ रोजी, येरेव्हानच्या मुख्य वास्तुविशारदांनी पुष्टी सांगितले की येरेव्हान मेट्रोचा विस्तार सुरू करण्याची योजना आता सुरू आहे. अजप्न्यक जिल्ह्यातील नवीन मेट्रो स्थानकाच्या संकल्पनेचे काम लवकरच पूर्ण होईल आणि २०२० च्या सुरुवातीला बांधकाम सुरू होईल अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://armenpress.am/eng/news/974840.html|title=Chief Architect of Yerevan hopes to launch construction works of new subway station in early 2020|website=armenpress.am|access-date=19 June 2019}}</ref> २०१९ मध्ये, [[येरेव्हानचे महापौर]] हायक मारुत्यान यांनी घोषणा केली की मेट्रोला उत्तरेकडे दावतशेन जिल्ह्यापर्यंत वाढवण्याचे प्राथमिक काम सुरू झाले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://armenianweekly.com/2019/02/26/yerevan-gearing-up-for-subway-extension/|title=Yerevan Gearing Up for Subway Extension|date=26 February 2019|website=The Armenian Weekly|access-date=29 July 2019}}</ref> === नूतनीकरण === ३० वर्षांपूर्वी स्थापनेनंतर पहिल्यांदाच येरेव्हान मेट्रोचे पूर्णपणे नूतनीकरण करण्यात आले, ज्यामध्ये [[युरोपियन संघ|युरोपियन संघाने]] सुमारे $४.१ कोटी निधी दिला. भूमिगत मेट्रोच्या सुरक्षेसाठी ठेवलेल्या पूर्वअटांपैकी एक - ड्रेनेज सिस्टीमचे बांधकाम पहिले केले जाईल. याव्यतिरिक्त, युरोपियन बँक फॉर रिकन्स्ट्रक्शन अँड डेव्हलपमेंटच्या मदतीने, बोगद्यांच्या मध्ये देखील श्रेणीवाढ करण्यात आली, मेट्रो गाड्यांचे नूतनीकरण करण्यात आले आणि नवीन प्रमाणबद्ध उपकरणे बसवण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://armenianweekly.com/2019/02/26/yerevan-gearing-up-for-subway-extension/|title=Yerevan Gearing Up for Subway Extension|last=Elliott|first=Raffi|date=26 February 2019|website=The Armenian Weekly|access-date=19 June 2019}}</ref> २०१२ पर्यंत हे नूतनीकरण पूर्णपणे संपले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|title=Investing deep: Yerevan Metro gets continued assistance from European donors|date=5 December 2012|work=ArmeniaNow.com|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221091846/http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project|archive-date=21 February 2013|url-status=dead}}</ref> == टोकन == तिकिटांऐवजी, प्रवाशांना टोकन विकले जातात, जे नंतर स्टेशन फलाटावर पोहोचण्यासाठी [[चक्रद्वार|चक्रद्वारातून]] प्रवेश करायला वापरले जातात. २००९ पासून जारी केलेल्या केशरी प्लास्टिक टोकनवर एका बाजूला मेट्रोचे प्रतीक चिन्ह आणि दुसऱ्या बाजूला ससूनच्या डेव्हिडचा पुतळा दर्शविला आहे. {{चित्र दालन|File:Yerevan metro token.jpg|२००९ पर्यंत जारी केलेले टोकन|File:Yerevan metro token - 2018-05 - Andy Mabbett - 04.jpg|मे २०१८ मध्ये जारी केलेले प्लास्टिकचे टोकन, ज्यामध्ये मार्गिकेचे प्रतीक चिन्ह दिसते|File:Yerevan metro token - 2018-05 - Andy Mabbett - 03.jpg|मे २०१८ मध्ये जारी केलेले [[ससूनचे डेव्हिड]] यांचा पुतळा दर्शविणारे प्लास्टिकचे टोकन|title=येरेव्हान मेट्रोचे टोकन|width=160|height=170|align=center|footer=}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{URL|http://trackmap.ru/img/tm_erevan.png|Yerevan Metro Track Map}} * {{URL|http://www.urbanrail.net/as/yere/yerevan.htm|Yerevan at ''UrbanRail.net''}} * {{URL|http://metroworld.ruz.net/yerevan.htm|Yerevan at ''Metroworld''}} * {{URL|http://www.metrosoyuza.net/|Yerevan at ''Metrosoyuza''}} * {{URL|1=http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=5697fb4b47e8e3545918b51a266e53d4|2=Yeritasardakan Metro 3D model}} * {{URL|http://www.urbanrail.net|Yerevan at ''UrbanRail.Net''}} {{Small|(Descriptions of all metro systems in the world, each with a schematic map showing all stations.)}} {{येरेव्हान मेट्रो स्थानके}} [[वर्ग:आर्मेनियामधील जलद परिवहन]] [[वर्ग:येरेव्हान मेट्रो]] 29pwbrclc0j5ykfoxaszymba1i4labv 0 367315 2684329 2682284 2026-05-14T22:35:57Z ~2026-29146-29 183093 2684329 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = वीण दोघांतली ही तुटेना | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = हेमंत सोनवणे | निर्मिती संस्था = पुष्पगंध फिल्म कंपनी | दिग्दर्शक = चंद्रकांत गायकवाड | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज संध्या. ७.३० वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = ११ ऑगस्ट २०२५ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[शुभ श्रावणी]] | नंतर = [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | सारखे = }} '''वीण दोघांतली ही तुटेना''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[सोनी एंटरटेनमेंट टेलिव्हिजन]]वरील बडे अच्छे लगते हैं या हिंदी मालिकेवर आधारित आहे.{{संदर्भ हवा}} == कलाकार == * [[तेजश्री प्रधान]] - स्वानंदी दिलीप सरपोतदार / स्वानंदी समर राजवाडे * [[सुबोध भावे]] - समर राजवाडे * [[सुलभा आर्य]] - नलिनी राजवाडे * [[किशोरी अंबिये]] - मल्लिका राजवाडे * राज मोरे - रोहन दिलीप सरपोतदार * पूर्णिमा डे - अधिरा राजवाडे / अधिरा रोहन सरपोतदार * किशोर महाबोले - दिलीप सरपोतदार * भारती पाटील - मंदाकिनी दिलीप सरपोतदार * अपूर्वा सकपाळ - सुश्मिता दिलीप सरपोतदार * हरीश थोरात - अंशुमन राजवाडे * अक्षता नाईक - अर्पिता राजवाडे * [[पूर्वा गोखले]] - किमया चिटणीस * सानिका काशीकर - प्रिया पुरोहित * आशय कुलकर्णी - निशांत बने * आनंद पाटील - आनंद * शर्मिला शिंदे - निकिता * संध्या म्हात्रे - प्रमिला * सायली परब - अंजली * देवेंद्र देव - मनोहर * स्नेहल शिदम - स्नेहल * दीपा जाधव - नीलिमा * रोहिणी नाईक - चिंगी * पूजा कांबळे - रोहिणी * [[एकनाथ गीते]] - निलेश == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[हिंदी]] | बडे अच्छे लगते हैं | [[सोनी एंटरटेनमेंट टेलिव्हिजन]] | ३० मे २०११ - १० जुलै २०१४ |- | [[मल्याळम]] | अनुरागा गणम पोले | [[झी केरळम]] | १७ एप्रिल २०२३ - १५ मार्च २०२४ |- | [[कन्नड]] | अमृतधारे | [[झी कन्नडा]] | २९ मे २०२३ - चालू |- | [[तमिळ]] | नेन्जाथाई किल्लाधे | [[झी तमिळ]] | १ जुलै २०२४ - १७ जानेवारी २०२५ |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] bqzu5487h5zzkkk62cmpdght294kxwd 0 367527 2684318 2683868 2026-05-14T16:06:12Z ~2026-29221-55 183075 /* कलाकार */ 2684318 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = तारिणी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = [[शर्मिष्ठा राऊत]] | निर्मिती संस्था = एरिकॉन टेलिफिल्म्स | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ९.३० वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = ११ ऑगस्ट २०२५ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | नंतर = [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | सारखे = }} '''तारिणी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी बांग्ला]]वरील जगद्धात्री या बंगाली मालिकेवर आधारित आहे. आधी या मालिकेचे नाव '''जगद्धात्री''' असे ठेवण्यात आले होते.<ref>{{Cite web|title=गेल्यावर्षी 'जगद्धात्री'ची घोषणा, पण गाडी पुढे सरकलीच नाही! नव्या मालिकांचे प्रोमो येताच चाहत्यांचे सवाल|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/zee-marathi-new-serials-laxmi-nivas-and-tula-japnar-aahe-coming-soon-fans-asked-about-what-happened-to-jagatdhatatri-which-was-announced-last-year/articleshow/114683362.cms|website=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]}}</ref> == कलाकार == * शिवानी सोनार - तारिणी माधव बेलसरे / तारिणी केदार खांडेकर * स्वराज नागरगोजे - केदार दयानंद खांडेकर (केडी) * [[अभिज्ञा भावे]] - कौशिकी खांडेकर * [[भार्गवी चिरमुले]] - वसुधा माधव बेलसरे * रागिणी सामंत - सुमित्रा पुंडलिक बेलसरे (सुमी) * पंकज चेंबूरकर - माधव पुंडलिक बेलसरे * रुपाली मांगले - रेखा माधव बेलसरे * सुवेधा देसाई - निशिता माधव बेलसरे (निशी) / निशिता युवराज खांडेकर * श्रेयसी वैद्य - नम्रता माधव बेलसरे (नमा) * आरती वडगबाळकर - मालती पुंडलिक बेलसरे / मालती प्रकाश बोडस * अश्विनी गोरले - काव्या प्रकाश बोडस * [[अविनाश नारकर]] - दयानंद खांडेकर * सिद्धीरूपा करमरकर / शीतल क्षीरसागर - पद्मिनी दयानंद खांडेकर * चित्रा खरे - देवकी दयानंद खांडेकर * नयन जाधव - मकरंद खांडेकर (मॅक) * नियती राजवाडे - चेतना मकरंद खांडेकर * प्रशांत केणी - युवराज दयानंद खांडेकर * संचिता गुप्ते - ईशा मकरंद खांडेकर * [[अनंत जोग]] - बापूराव जामखंडे * विजया बाबर - कमळी मोहिते * अतुल तोडणकर - गुरुराज कामत * उमेश जगताप - चारुदत्त देसाई * पायल जाधव - हरप्रीत चढ्ढा / रेवा सबनीस * गणेश पवार - कपिल त्रिलोक (कत्री) * अदिरा चव्हाण - इरा * महेश खैरनार - नित्यानंद * निकिता झेपाले - फातिमा * पार्थ नारकर - टेक्नो * विपुल साळुंखे - शेखर * सिद्धेश साळोखे - अजय * शुभम मुरुडकर - राहुल * विजयराज चव्हाण - प्रदीप * योगेश केळकर - साधू * प्रवीण मांजरेकर - गुलाब == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[बंगाली]] | जगद्धात्री | [[झी बांग्ला]] | २९ ऑगस्ट २०२२ - १४ डिसेंबर २०२५ |- | [[तेलुगू]] | जगद्धात्री | [[झी तेलुगू]] | २१ ऑगस्ट २०२३ - चालू |- | [[पंजाबी]] | सेहजवीर | [[झी पंजाबी]] | २५ मे २०२४ - ३१ मे २०२५ |- | [[तमिळ]] | अयाली | [[झी तमिळ]] | २ जून २०२५ - चालू |- | [[हिंदी]] | जगद्धात्री | [[झी टीव्ही]] | १० नोव्हेंबर २०२५ - चालू |- | [[मल्याळम]] | दुर्गा | [[झी केरळम]] | १७ नोव्हेंबर २०२५ - चालू |- | [[कन्नड]] | जगद्धात्री | [[झी कन्नडा]] | लवकरच... |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ९.३०च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] m9hqkmsqq8bes0xl682bonl8ho9no71 2684320 2684318 2026-05-14T16:43:56Z ~2026-29024-55 183076 /* कलाकार */ 2684320 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = तारिणी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = [[शर्मिष्ठा राऊत]] | निर्मिती संस्था = एरिकॉन टेलिफिल्म्स | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ९.३० वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = ११ ऑगस्ट २०२५ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | नंतर = [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | सारखे = }} '''तारिणी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी बांग्ला]]वरील जगद्धात्री या बंगाली मालिकेवर आधारित आहे. आधी या मालिकेचे नाव '''जगद्धात्री''' असे ठेवण्यात आले होते.<ref>{{Cite web|title=गेल्यावर्षी 'जगद्धात्री'ची घोषणा, पण गाडी पुढे सरकलीच नाही! नव्या मालिकांचे प्रोमो येताच चाहत्यांचे सवाल|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/zee-marathi-new-serials-laxmi-nivas-and-tula-japnar-aahe-coming-soon-fans-asked-about-what-happened-to-jagatdhatatri-which-was-announced-last-year/articleshow/114683362.cms|website=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]}}</ref> == कलाकार == * शिवानी सोनार - तारिणी माधव बेलसरे / तारिणी केदार खांडेकर * स्वराज नागरगोजे - केदार दयानंद खांडेकर (केडी) * [[अभिज्ञा भावे]] - कौशिकी खांडेकर * [[भार्गवी चिरमुले]] - वसुधा माधव बेलसरे * रागिणी सामंत - सुमित्रा पुंडलिक बेलसरे (सुमी) * पंकज चेंबूरकर - माधव पुंडलिक बेलसरे * रुपाली मांगले - रेखा माधव बेलसरे * सुवेधा देसाई - निशिता माधव बेलसरे (निशी) / निशिता युवराज खांडेकर * श्रेयसी वैद्य - नम्रता माधव बेलसरे (नमा) * आरती वडगबाळकर - मालती पुंडलिक बेलसरे / मालती प्रकाश बोडस * अश्विनी गोरले - काव्या प्रकाश बोडस * [[अविनाश नारकर]] - दयानंद खांडेकर * सिद्धीरूपा करमरकर / शीतल क्षीरसागर - पद्मिनी दयानंद खांडेकर * चित्रा खरे - देवकी दयानंद खांडेकर * नयन जाधव - मकरंद खांडेकर (मॅक) * नियती राजवाडे - चेतना मकरंद खांडेकर * प्रशांत केणी - युवराज दयानंद खांडेकर * संचिता गुप्ते - ईशा मकरंद खांडेकर * [[अनंत जोग]] - बापूराव जामखंडे * विजया बाबर - कमळी मोहिते * अतुल तोडणकर - गुरुराज कामत * उमेश जगताप - चारुदत्त देसाई * पायल जाधव - हरप्रीतकौर चढ्ढा / रेवा सबनीस * गणेश पवार - कपिल त्रिलोक्य (कत्री) * महेश खैरनार - नित्यानंद खैरनार (कमांडर) * निकिता झेपाले - फातिमा * पार्थ नारकर - पार्थ नारकर (टेक्नो) * अदिरा चव्हाण - इरा * विपुल साळुंखे - शेखर * सिद्धेश साळोखे - अजय * शुभम मुरुडकर - राहुल * विजयराज चव्हाण - प्रदीप * योगेश केळकर - साधू * प्रवीण मांजरेकर - गुलाब == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[बंगाली]] | जगद्धात्री | [[झी बांग्ला]] | २९ ऑगस्ट २०२२ - १४ डिसेंबर २०२५ |- | [[तेलुगू]] | जगद्धात्री | [[झी तेलुगू]] | २१ ऑगस्ट २०२३ - चालू |- | [[पंजाबी]] | सेहजवीर | [[झी पंजाबी]] | २५ मे २०२४ - ३१ मे २०२५ |- | [[तमिळ]] | अयाली | [[झी तमिळ]] | २ जून २०२५ - चालू |- | [[हिंदी]] | जगद्धात्री | [[झी टीव्ही]] | १० नोव्हेंबर २०२५ - चालू |- | [[मल्याळम]] | दुर्गा | [[झी केरळम]] | १७ नोव्हेंबर २०२५ - चालू |- | [[कन्नड]] | जगद्धात्री | [[झी कन्नडा]] | लवकरच... |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ९.३०च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 4cbajovkii0aa5j7ohj4es0b8w5lk64 0 368250 2684340 2590491 2026-05-15T00:23:58Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684340 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भारती इन्फ्राटेल लिमिटेड''' ही एक भारतीय दूरसंचार सुविधा कंपनी होती जिने दूरसंचार टॉवर, फायबर नेटवर्क आणि इतर संबंधित पायाभूत सुविधा पुरवल्या.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bharti-infratel.com/cps-portal/web/company-profile.html|title=Investor Relations - Bharti Infratel|website=www.bharti-infratel.com|access-date=24 June 2020|archive-date=2020-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023112628/http://www.bharti-infratel.com/cps-portal/web/company-profile.html|url-status=dead}}</ref> [[गुरगांव|गुरुग्राम]], [[हरियाणा]] येथे मुख्यालय असलेल्या, कंपनीची स्थापना [[भारती एरटेल|भारती एअरटेलने]] जुलै २००७ मध्ये तिच्या मोबाइल टॉवर्सना नवीन पूर्ण-मालकीच्या उपकंपनीमध्ये बदलले. भारती इन्फ्राटेल ही टॉवर इन्फ्रास्ट्रक्चर शेअरिंग व्यवसाय सुरू करणारी पहिली भारतीय कंपनी होती. ३१ मार्च २०२० पर्यंत ९५,३७२ टॉवर्सची थेट मालकी असलेली ही भारतातील सर्वात मोठी एकत्रित टॉवर इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपनी होती. १९ नोव्हेंबर २०२० रोजी भारती इन्फ्राटेलचे इंडस टॉवर्समध्ये विलीनीकरण करण्यात आले. भारती एअरटेलचा तेव्हा इंडस टॉवर्समध्ये ३६.७३% हिस्सा होता.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/companies/news/bharti-infratel-indus-towers-merger-complete-vodafone-idea-sells-indus-stake-for-rs-3-760-cr-11605806024934.html|title=Bharti Infratel, Indus Towers merger done; VIL sells Indus stake for ₹3,760 cr|date=19 November 2020|website=mint|language=en|access-date=21 May 2023}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबई स्टॉक एक्स्चेंजमध्ये पूर्वी सूचीबद्ध असलेल्या कंपन्या]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय स्टॉक एक्स्चेंजमध्ये पूर्वी सूचीबद्ध असलेल्या कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील निर्मिती]] jmxb058n1h1fpjewn8hhimkvkvuttks 0 372434 2684325 2683407 2026-05-14T20:16:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684325 wikitext text/x-wiki [[File:Sultan- largest amongst all the tigers at PTR.png|thumb|Sultan- largest amongst all the tigers in the Pilibhit tiger reserve]] '''पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प''' हे भारतातील [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील तराई प्रदेशात स्थित आहे. हे 2014 मध्ये व्याघ्र अभयारण्य म्हणून स्थापित केले गेले होते, हे अंदाजे 730 चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळ व्यापते, जे पिलीभीत आणि शाहजहानपूर जिल्ह्यांमध्ये पसरलेले आहे. राखीव मोठ्या तेराई आर्क लँडस्केपचा एक भाग आहे, भारत आणि नेपाळला जोडणारा आणि विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि जीवजंतूंना आधार देणारा एक महत्त्वपूर्ण निवासस्थान आहे. ईशान्येला शारदा नदी आणि नैऋत्येला घाघरा नदीच्या सीमेवर, पिलीभीतच्या लँडस्केपमध्ये हिरवीगार साल जंगले, उंच गवताळ प्रदेश, [[दलदल]] आणि सुपीक पूर मैदाने आहेत. पिलीभीत जिल्ह्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्रापैकी सुमारे २१% क्षेत्र राखीव क्षेत्राच्या मर्यादेत येते, ज्यामुळे ते उत्तर प्रदेशातील सर्वात वन-समृद्ध जिल्ह्यांच्या श्रेणीत येते. त्यात वरच्या उत्तरेकडील मैदानात [[भारत]] - [[नेपाळ]] सीमेवरील हिमालयीन सखल भूभाग समाविष्ट आहे. उंच गवताळ प्रदेश, साल जंगले आणि दलदलीच्या परिसंस्थेद्वारे हे अधिवास ओळखले जाते, जे पावसाळ्यात जवळच्या नद्या, नदीकाठे आणि तलावांमधून येणाऱ्या नियमित पूर घटनांद्वारे राखले जाते. शारदा सागर धरण 22 लांबीपर्यंत वाढलेले आहे. राखीव क्षेत्राच्या काठावर आहे.<ref name="district wise area percentage">{{cite web|url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf|title=district wise area percentage of Pilibhit tiger reserve|publisher=Central Academy for state forest service}}</ref><ref name="Chanchani 2015">{{cite journal |author=Chanchani, P. |year=2015 |title=Pilibhit tiger reserve: conservation opportunities and challenges |journal=Economic and Political Weekly |volume=50 |issue=20 |page=19 |url=https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://projecttiger.nic.in/pilibhit.htm|title=Pilibhit tiger reserve|website=Reserve Guide – Project Tiger Reserves In India|publisher=National Tiger Conservation Authority|access-date=29 February 2012}}</ref><ref name="Mammals">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|title=Pilibhit tiger reserve - mammals}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx|title=556 birds species|website=Govt. of Uttar Pradesh|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124101744/http://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx|archive-date=24 January 2020|access-date=8 October 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php|title=Biodiversity|website=pilibhittigerreserve.in/|access-date=2025-10-25|archive-date=2026-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124181929/https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php|url-status=dead}}</ref> भव्य [[भारतीय वाघ|बंगाल वाघाचे]] निवासस्थान, राखीव बिबट्या, दलदलीतील हरण, वन्य डुक्कर आणि 300 हून अधिक पक्ष्यांच्या प्रजातींना देखील आश्रय देते, ज्यामुळे ते वन्यजीव प्रेमी आणि पक्षी निरीक्षकांसाठी आश्रयस्थान बनले आहे. पिलीभीतमधील जंगले आणि पाणथळ प्रदेशांचे अद्वितीय मिश्रण वाघ आणि इतर मोठ्या सस्तन प्राण्यांसाठी आदर्श प्रजनन ग्राउंड प्रदान करते. 2020 मध्ये, एका दशकात वाघांची संख्या दुप्पट केल्याबद्दल त्याला “TX2 पुरस्कार” देऊन सन्मानित करण्यात आले—त्याच्या यशस्वी संवर्धन प्रयत्नांचा दाखला. आज, पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प हे जैवविविधता संवर्धनाचे मॉडेल म्हणून उभे आहे, शाश्वत सामुदायिक विकासासह पर्यावरणीय संरक्षणाचा समतोल साधत आहे.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/pilibhit-tiger-reserve-introduces-new-method-to-count-tigers-by-gender/articleshow/123317399.cms |title=Pilibhit tiger reserve introduces new method to count tigers by gender |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/three-tigresses-with-nine-cubs-spotted-at-pilibhit-tiger-reserve-sign-of-rise-in-big-cat-count/articleshow/120288498.cms |title=Three tigresses with nine cubs spotted at Pilibhit tiger reserve; sign of rise in big cat count|work=The Times of India}}</ref> [[File:Range map of Pilibhit Tiger Reserve.jpg|thumb|left|300px|पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प रेंज नकाशा]] [[File:Topographic map of Pilibhit reserved forest, 1955.jpg|thumb|right|300px|''पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प'' चा ऐतिहासिक टोपोग्राफिक नकाशा, यू.एस. आर्मी 1955 मध्ये.]] [[File:View of Pilibhit tiger reserve, from space with Sharda river, Gangetic Plain, and the Himalayas.jpg|thumb|left|300px|[[आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक|ISS]], [[अंतराळवीर]] डॉन पेटिट यांनी शारदा नदी, इंडो-गंगेच्या मैदान, द्वारे फ्रेम केलेले पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प (मध्यभागी) छायाचित्रण केले.<ref name="Pilibhit reserve area view from the space">{{cite web |title= Pilibhit reserve area view from the space |work=NASA|url= https://earthobservatory.nasa.gov/images/147980/himalayas-near-and-far/}}</ref>]] {{clear}} == तसेच पहा == * [[दुधवा राष्ट्रीय उद्यान]] * [[व्याघ्रप्रकल्प|प्रोजेक्ट टायगर]] == संदर्भ == {{reflist}} == नोंदी == {{Notelist}} == बाह्य दुवे == * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/pilibhit-tiger-reserve|title=BirdLife International (2025) Site factsheet: Pilibhit tiger reserve|date=2025|publisher=BirdLife International}} * [https://web.archive.org/web/20040817233242/http://projecttiger.nic.in/corbettmap.htm Map of the park provided by Project Tiger Directorate, Ministry of Environment, Govt of India.] * https://pilibhittigerreserve.in/{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://pilibhittigerreserves.com/ * https://pilibhittigerreserve.net/ [[वर्ग:पिलीभीत जिल्हा]] g0zzwdq3k6q9zisse6m7iv8dz0p64xn 0 376931 2684302 2682356 2026-05-14T14:05:27Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684302 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of Zimbabwe.svg | team2_name = झिम्बाब्वे | from_date = २५ फेब्रुवारी | to_date = ११ मार्च २०२६ | team1_captain = [[आमेलिया केर]] | team2_captain = [[नॉमवेलो सिबंदा]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[ब्रुक हालीडे]] (२०४) | team2_ODIs_most_runs = [[चिपो मुगेरी]] (६४)<br/> [[केलीस एनधलोवू]] (६४) | team1_ODIs_most_wickets = [[आमेलिया केर]] (१६) | team2_ODIs_most_wickets = [[क्रिस्टाबेल चॅटॉन्झवा]] (४) | player_of_ODI_series = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[इझ्झी गेझ]] (१८९) | team2_twenty20s_most_runs = बिलव्हड बिझा (५३) | team1_twenty20s_most_wickets = [[जेस केर]] (५)<br>नेन्सी पटेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[न्याशा ग्वानझुरा]] (२) | player_of_twenty20_series = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) }} [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ]]ाने फेब्रुवारी आणि मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी न्यू झीलंडचा दौरा केला.<ref>{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/3999/Zimbabwe-to-make-ICC-Women%E2%80%99s-Championship-debut-in-New-Zealand |trans-title=झिम्बाब्वे न्यूझीलंडमध्ये आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत पदार्पण करणार.|title=Zimbabwe to make ICC Women’s Championship debut in New Zealand |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref>या दौऱ्यावर तीन [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० |आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडने आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर केले|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/zimbabwe-icc-womens-championship-debut-new-zealand-tour-matches-schedule/article69737442.ece |trans-title=न्यूझीलंड दौऱ्यासह झिम्बाब्वे आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत पदार्पण करण्यासाठी सज्ज|title=Zimbabwe set for ICC Women’s Championship debut with New Zealand tour |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा भाग होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-womens-championship/news/zimbabwe-to-make-historic-debut-in-icc-women-s-championship |trans-title=आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचे ऐतिहासिक पदार्पण|title=Zimbabwe to make historic debut in ICC Women’s Championship |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-set-to-make-icc-womens-championship-debut-during-2025-26-new-zealand-tour-1491872 |trans-title=न्यूझीलंड दौऱ्यादरम्यान झिम्बाब्वे महिला चॅम्पियनशिपमध्ये पदार्पण करण्यास सज्ज|title=Zimbabwe set to make Women's Championship debut during NZ tour |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ही दोन्ही संघांमधील पहिलीच द्विपक्षीय मालिका होती.<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडच्या उन्हाळ्यात 'मार्की' मध्ये खेळणार क्रिकेटमधील दिग्गज खेळाडू|title=Cricket heavyweights to play in 'marquee' NZ summer |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/565059/cricket-heavyweights-to-play-in-marquee-nz-summer |work=RNZ |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याच्या वेळापत्रकाची पुष्टी केली.<ref>{{cite web |trans-title=या उन्हाळ्यात किवी किनाऱ्यावर तारे उतरणार|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६ |archive-date=१८ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718225141/https://www.nzc.nz/news-items/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |url-status=dead }}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|NZ}} !{{crw|ZIM}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/knight-earns-maiden-white-ferns-call-up-patel-recalled/ |trans-title=नाईटला पहिल्यांदाच व्हाईट फर्न्सचे बोलावणे {{!}} पटेलला परत बोलावले |title=Knight earns maiden WHITE FERNS call up {{!}} Patel recalled |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |accessdate=२० फेब्रुवारी २०२६ |archive-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311105318/https://www.nzc.nz/news-items/knight-earns-maiden-white-ferns-call-up-patel-recalled/ |url-status=dead }}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-squad-suzie-bates-sophie-devine-lea-tahuhu-to-miss-home-zimbabwe-series-1525145|trans-title=बेट्स, डेव्हाईन, ताहुहू झिम्बाब्वेविरुद्धच्या घरच्या मालिकेला मुकणार|title=Bates, Devine, Tahuhu to miss home Zimbabwe series |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |accessdate=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/4589/Sibanda-leads-Zimbabwe-on-maiden-ICC-Women%E2%80%99s-Championship-tour |trans-title=सिबंदा पहिल्या आयसीसी महिला अजिंक्यपद दौऱ्यावर झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार|title=Sibanda leads Zimbabwe on maiden ICC Women’s Championship tour |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझ्झी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * एम्मा मॅकलिओड * [[जेस केर]] * <s>[[जॉर्जिया प्लिमर]]</s> * नेन्सी पटेल * [[पॉली इंग्लिस]] * <s>फ्लोरा डेव्हनशायर</s> * [[बेला जेम्स]] * ब्री इलिंग * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[मॉली पेनफोल्ड]] * [[रोझमेरी मायर]] | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझ्झी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * केली नाइट * [[जेस केर]] * [[जॉर्जिया प्लिमर]] * नेन्सी पटेल * [[पॉली इंग्लिस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>फ्लोरा डेव्हनशायर</s> * [[बेला जेम्स]] * ब्री इलिंग * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[मॉली पेनफोल्ड]] * [[रोझमेरी मायर]] | * [[नॉमवेलो सिबंदा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * आदेल झिमुनु * [[ऑड्रे मझ्विशाया]] * [[केलीस एनधलोवू]] * [[क्रिस्टाबेल चॅटॉन्झवा]] * [[चिएद्झा हुरुरू]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चिपो मुगेरी]] * [[जोसेफिन न्कोमो]] * तेंडाई माकुशा * [[न्याशा ग्वानझुरा]] * [[प्रेशियस मरान्गे]] * बिलव्हड बिझा * [[मोदेस्तर मुपाचिक्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लॉरिन फिरी]] * [[लॉरीन त्शुमा]] |} २२ फेब्रुवारी रोजी, फ्लोरा डेव्हनशायरला डाव्या बोटाच्या दुखापतीमुळे मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले आणि तिच्या जागी टी२० मध्ये [[मॉली पेनफोल्ड]] आणि एकदिवसीय सामन्यात [[पॉली इंग्लिस]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DVC9cNHES-5/ |trans-title=या आठवड्यात हॅमिल्टनमध्ये झिम्बाब्वे विरुद्धच्या मालिकेच्या सुरुवातीपूर्वीची अपडेट.|title=An update ahead of the start of our series v Zimbabwe in Hamilton this week. |work=व्हाईट फर्न्स |via=इन्स्टाग्राम|access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> २७ फेब्रुवारी रोजी, [[जॉर्जिया प्लिमर]] खांद्याच्या दुखापतीमुळे उर्वरित टी२० मालिकेतून बाहेर पडली आणि तिच्या जागी [[बेला जेम्स]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/plimmer-ruled-out-of-t20-series-v-zimbabwe-james-called-in/ |trans-title=प्लिमर झिम्बाब्वे विरुद्धच्या टी२० मालिकेतून बाहेर {{!}} जेम्सला बोलावण्यात आले |title=Plimmer Ruled out of T20 Series v Zimbabwe {{!}} James called in |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=१२ मार्च २०२६ |archive-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311100438/https://www.nzc.nz/news-items/plimmer-ruled-out-of-t20-series-v-zimbabwe-james-called-in/ |url-status=dead }}</ref> ३ मार्च रोजी, प्लिमरला एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले आणि तिच्या जागी बेला जेम्सला घेण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.nzc.nz/news-items/plimmer-ruled-out-of-zimbabwe-odi-series-james-called-in/ |title=Plimmer Ruled out of Zimbabwe ODI Series {{!}} James Called in|trans-title=प्लिमर झिम्बाब्वे एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले {{!}} जेम्सला बोलावण्यात आले |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |accessdate=१२ मार्च २०२६}}</ref> १० मार्च रोजी, [[केलीस एनधलोवू]]ला ड्युनेडिन येथे झालेल्या दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यादरम्यान दुखापत झाल्यामुळे तिसऱ्या आणि शेवटच्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर काढण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-batter-ndhlovu-ruled-out-of-third-odi-against-new-zealand-after-concussion-scare-1527536 |title=Zimbabwe's Ndhlovu ruled out of third ODI after concussion scare |trans-title=झिम्बाब्वेचा न्धलोवू दुखापतीमुळे तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१२ मार्च २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/85112-zimbabwe-opener-kelis-ndhlovu-ruled-out-of-3rd-odi-after-frightening-on-field-collapse.html |title=Zimbabwe Opener Kelis Ndhlovu Ruled Out of 3rd ODI After Frightening On-Field Collapse|trans-title=झिम्बाब्वेची सलामीवीर केलीस न्धलोवू मैदानावरील भयावह घटनेनंतर तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=१२ मार्च २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = २०२/१ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] १०१* (५१) | wickets1 = [[न्याशा ग्वानझुरा]] १/३७ (३ ​​षटके) | score2 = ११०/४ (२० षटके) | runs2 = बिलव्हड बिझा ४९* (५५) | wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/१४ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ९२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491699.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नेन्सी पटेलने (न्यूझीलंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पदार्पण केले. * [[आमेलिया केर]]ने (न्यूझीलंड) तिचे पहिले शतक<ref>{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/137872/all-round-amelia-kerr-commences-captaincy-tenure-in-style |trans-title=अष्टपैलू अमेलिया केरने कर्णधारपदाची सुरुवात शैलीत केली|title=All-round Amelia Kerr commences captaincy tenure in style |work=क्रिकबझ्झ|access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> केले आणि टी२० मध्ये तिची १,५०० वी धाव काढली.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/84379-amelia-kerr-surpass-1500-t20i-runs-for-new-zealand-with-maiden-century-against-zimbabwe.html |trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्ध पहिले शतक झळकावत आमेलिया केरने न्यूझीलंडसाठी १५०० टी२० धावा ओलांडल्या|title=Amelia Kerr Surpass 1500 T20I Runs for New Zealand with Maiden Century Against Zimbabwe |work=फिमेल क्रिकेट|access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[जॉर्जिया प्लिमर]]ने (न्यूझीलंड) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/84360-georgia-plimmer-completes-1000-international-runs-during-1st-t20i-against-zimbabwe.html |trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या पहिल्या टी२० सामन्यात जॉर्जिया प्लिमरने १००० आंतरराष्ट्रीय धावा पूर्ण केल्या.|title=Georgia Plimmer Completes 1000 International Runs During 1st T20I Against Zimbabwe |work=फिमेल क्रिकेट|access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ फेब्रुवारी २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १९६/१ (२० षटके) | runs1 = [[इझ्झी गेझ]] ८५* (५४) | wickets1 = [[न्याशा ग्वानझुरा]] १/४० (४ षटके) | score2 = ८६ (१८.३ षटके) | runs2 = [[चिएद्झा हुरुरू]] २० (१३) | wickets2 = नेन्सी पटेल २/११ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ११० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491700.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) | motm = [[इझ्झी गेझ]] (न्यूझीलंड) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = केली नाइटने (न्यूझीलंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पदार्पण केले. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मार्च २०२६ | time = १३:१५ | night = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = ६४/९ (२० षटक) | runs1 = अ‍ॅडेल झिमुनू २० (२३) | wickets1 = नेन्सी पटेल ३/८ (४ षटक) | score2 = ६५/० (५.४ षटक) | runs2 = [[इझ्झी गेझ]] ३८* (२०) | wickets2 = | result = न्यूझीलंड १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491701.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) आणि टीना सेमेन्स (न्यूझीलंड) | motm = नेन्सी पटेल (न्यूझीलंड) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ मार्च २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = ३५४/३ (५० षटके) | runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] १५७* (११८) | wickets1 = [[प्रेशियस मरान्गे]] १/५२ (१० षटके) | score2 = १७४ (४७.३ षटके) | runs2 = [[केलीस एनधलोवू]] ५२ (१०९) | wickets2 = [[आमेलिया केर]] ४/३५ (१० षटके) | result = न्यूझीलंड १८० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) आणि [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) | motm = [[ब्रुक हालीडे]] (न्यूझीलंड) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नेन्सी पटेल आणि इझ्झी शार्प (न्यूझीलंड) या दोघांनीही एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.emsekflol.com/2026/03/nensi-patels-rise-to-becoming-first.html |trans-title=नेन्सी पटेलची पहिली भारतीय वंशाची व्हाईट फर्न बनण्याची कामगिरी |title=Nensi Patel’s rise to becoming the first Indian-born White Fern |website=emsekflol.com |access-date=९ मार्च २०२६ }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ब्रुक हालीडे]]ने (न्यूझीलंड) एकदिवसीय सामन्यातील तिचे पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-women-in-new-zealand-2025-26-1491688/new-zealand-women-vs-zimbabwe-women-1st-odi-1491702/match-report|trans-title=हॅलिडेचे पहिले एकदिवसीय शतक, केर बहिणींच्या सात बळींमुळे झिम्बाब्वेला धक्का|title=Halliday's maiden ODI century, Kerr sisters' seven wickets hand Zimbabwe a walloping|access-date=९ मार्च २०२६}}</ref> * महिला अजिंक्यपद स्पर्धेतील गुण: न्यूझीलंड २, झिम्बाब्वे ०. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ मार्च २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १०२ (२९.१ षटके) | runs1 = [[मोदेस्तर मुपाचिक्वा]] ३२ (५१) | wickets1 = [[आमेलिया केर]] ७/३४ (९.१ षटके) | score2 = १०६/२ (१६.२ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ४५ (४०) | wickets2 = [[क्रिस्टाबेल चॅटॉन्झवा]] १/१३ (२ षटके) | result = न्यूझीलंड ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | umpires = कन्नन जगन्नाथन (न्यूझीलंड) आणि [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) | motm = [[आमेलिया केर]] | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = तेंडाई मकुशाने झिम्बाब्वेच्या पहिल्या डावात [[केलीस एनधलोवू]]ऐवजी बदली म्हणून संघात समावेश केला. * महिला चॅम्पियनशिप गुण: न्यूझीलंड २, झिम्बाब्वे ०. }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ मार्च २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = ३०३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅडी ग्रीन]] ९४ (७३) | wickets1 = [[क्रिस्टाबेल चॅटॉन्झवा]] २/४८ (९ षटके) | score2 = १०३ (२७.१ षटके) | runs2 = [[लॉरीन त्शुमा]] ३४ (४१) | wickets2 = [[आमेलिया केर]] ५/२२ (३.१ षटके) | result = न्यूझीलंड २०० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | umpires = [[सू रेडफर्न]] (इंग्लंड) आणि टीना सेमेन्स (न्यूझीलंड) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) हिने एकदिवसीय सामन्यात तिची पहिली हॅटट्रिक घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/hat-trick-helps-melie-kerr-break-more-records-for-new-zealand |trans-title=हॅटट्रिकमुळे मेली केरला न्यूझीलंडसाठी आणखी विक्रम मोडण्यास मदत झाली|title=Hat-trick helps Melie Kerr break more records for New Zealand |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१२ मार्च २०२६}}</ref> * महिला अजिंक्यपद गुण: न्यूझीलंड २, झिम्बाब्वे ०. }} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-women-in-new-zealand-2025-26-1491688 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२५]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे न्यू झीलंड दौरे]] [[वर्ग:झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] ktnnaddns79nz44rm1tojhxa8hv0pq0 0 376968 2684319 2683869 2026-05-14T16:09:43Z ~2026-29221-55 183075 2684319 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = सनई चौघडे | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = राजू सावंत | निर्मिती संस्था = वन डे क्रिएशन्स | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ८.३० वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १६ मार्च २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | नंतर = [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | सारखे = }} '''सनई चौघडे''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील वरुधिनी परिणायम या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * चिन्मयी साळवी - शर्वरी सुभाष परब * राज हंचनाळे - जय खानोलकर * [[अदिती सारंगधर]] - तेजस्विनी खानोलकर * [[मेघना एरंडे]] - प्रमिला सुभाष परब (पमा) * सुहास शिरसाट - सुभाष परब * जुई गोगरी - आसावरी सुभाष परब (आशु) * श्वेता गायकवाड - अनुश्री सुभाष परब * रुची नेरुरकर - मयुरी सुभाष परब * पालवी कदम - साक्षी खानोलकर / साक्षी आकाश नाईक * संजित पेडणेकर - गौतम खानोलकर * सुमेधा दातार - उमा दिनेश नाईक * स्वराज अजय - आकाश दिनेश नाईक * मानसी नाटेकर - समायरा दिनेश नाईक * निखिलेश गोडबोले - दिनेश नाईक * [[चिन्मय मांडलेकर]] - सत्यजित पाठारे * [[अनिता दाते-केळकर]] - राधिका सुभेदार * कश्यप परुळेकर - राजेश श्रीवास्तव * कुणाल धुमाळ - गौतम विनायक बांदेकर * निमिष कुलकर्णी - मकरंद मयेकर (मॅक) * समता जाधव - बिंदू * राधिका चव्हाण - भानू == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तेलुगू]] | वरुधिनी परिणायम | [[झी तेलुगू]] | ५ ऑगस्ट २०१३ - १० ऑगस्ट २०१६ |- | [[तमिळ]] | पुव्वे पूचूदावा | [[झी तमिळ]] | २४ एप्रिल २०१७ - ४ सप्टेंबर २०२१ |- | [[कन्नड]] | गट्टीमेळा | [[झी कन्नडा]] | ११ मार्च २०१९ - ५ जानेवारी २०२४ |- | [[मल्याळम]] | पोक्कलम वारावयी | [[झी केरळम]] | १ जुलै २०१९ - २६ सप्टेंबर २०२१ |- | [[उडिया]] | साथीरे | [[झी सार्थक]] | ३ ऑक्टोबर २०२२ - ३० सप्टेंबर २०२३ |- | [[पंजाबी]] | दिलदरियाँ | [[झी पंजाबी]] | १४ नोव्हेंबर २०२२ - ६ ऑक्टोबर २०२३ |- | [[बंगाली]] | मोन दिते चाई | [[झी बांग्ला]] | २ जानेवारी २०२३ - २४ मे २०२४ |- | [[मराठी]] | [[३६ गुणी जोडी]] | [[झी मराठी]] | २३ जानेवारी २०२३ - २४ डिसेंबर २०२३ |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] gpcxaa4pdtsmyayxbdq31wljgm5mjsh 0 377609 2684291 2684163 2026-05-14T12:52:46Z Ketaki Modak 21590 2684291 wikitext text/x-wiki अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | rowspan="4" align="left" |अनिल विद्याधर आठलेकर | rowspan="4" align="left" |१९८२- | rowspan="4" align="left" |१० वर्षे | align="left" |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड, | rowspan="4" align="left" |५ | rowspan="4" | | rowspan="4" align="left" |कादंबरी, लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य... |कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून काम, |- | align="left" |कन्नड - मराठी/हिंदी |जाहिरातीसाठी कन्नड व्हॉईसओव्हर, |- | |मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन |- | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | |- | rowspan="2" align="left" |अपर्णा झा | rowspan="2" align="left" |१९४२- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |बंगाली - मराठी, | rowspan="2" align="left" |५ | rowspan="2" align="left" |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य प्रसार केंद्र नागपूर | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक | rowspan="2" align="left" |मराठी - बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३ |- | align="left" |मराठी - बंगाली |- | rowspan="2" align="left" |अभय अरुण इनामदार | rowspan="2" align="left" |१९७५- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स </ref> | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, | rowspan="2" align="left" |आरोग्यसेवा व लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)   |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | rowspan="2" align="left" |अमर अरुण देवगांवकर | rowspan="2" align="left" |१९९६- | rowspan="2" align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, | rowspan="2" align="left" |६ | rowspan="2" align="left" |मंजुल प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी |- | align="left" |[[अविनाश बिनीवाले]] | align="left" |१९४३- | | align="left" |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |[[अशोक जैन]] | align="left" |१९४४-२०१४ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="3" align="left" |अक्षता प्रसाद देशपांडे | rowspan="3" align="left" |१९६९ - | rowspan="3" align="left" |२० वर्षाहून अधिक | rowspan="3" align="left" |मराठी - कन्नड कन्नड - मराठी | rowspan="3" align="left" |५ | rowspan="3" | | rowspan="3" align="left" |आत्मचरित्र, प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख |डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित. |- |फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा लेखन, |- |झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद |- | align="left" |आदित्य आनंद हर्डीकर | align="left" |१९७४- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | |- | align="left" |आरती अरुण देवगांवकर | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |१४ | align="left" |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स, मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | rowspan="2" align="left" |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा शिरीष महाजन]] | rowspan="2" align="left" |१९६९- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |११ | rowspan="2" align="left" |मनाक्षरे प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, कविता, बाल साहित्य | rowspan="2" | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+ पुस्तिका, ई-पुस्तिका |- | align="left" |संस्कृत - मराठी |- | align="left" |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]] [[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]] | align="left" |१९५०- | | align="left" |कन्नड-मराठी | | | | |- | align="left" |[[कविता महाजन]] | align="left" |१९६७-२०१८ | | | | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]] | | [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त <ref>https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html</ref> |- | align="left" |[[गोपाळ गणेश आगरकर]] | align="left" |१८५६-१८९५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |[[गोरख थोरात|गोरख निवृत्ती थोरात]] | align="left" |१९६९- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिंदी | align="left" |३३ <ref>राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन</ref> | align="left" |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली, सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन नवी दिल्ली | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | align="left" |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार |- | align="left" |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत केशव भोंजाळ]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> | align="left" |१९५४- | align="left" |४५ वर्षे | align="left" |हिंदी - मराठी | align="left" |७० | align="left" |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन, | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | |- | align="left" |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]] | | | align="left" |मराठी-हिंदी | | | | |- | align="left" |चित्रा पिंपळे | align="left" |१९५५ - | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - हिन्दी, इंग्लिश - हिन्दी | align="left" |१० | align="left" |हेडविग,मंजुल | align="left" |कादंबरी, कविता, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]] | align="left" |१८४५-१८९२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |जयश्री टेंगशे | align="left" |१९५०- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर | align="left" |आध्यात्मिक लेखन | |- | align="left" |जयश्री बोकील | align="left" |१९६९- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, संस्कृत-मराठी. | align="left" |३ | align="left" |बुक गंगा | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |जिल्पा खत्री. |१९७२- |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराथी-मराठी गुजराथी- इंग्रजी मराठी-गुजराथी इंग्रजी-गुजराथी |३ | align="left" |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन |सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके | |- | align="left" |ज्योती आफळे | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस अनुबंध प्रकाशन | | [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> |- | align="left" |ज्योती कुंटे <ref>लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)</ref> | align="left" |१९५१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | align="left" | | align="left" |बुक गंगा | align="left" |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी मोडक]] | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्रीअरविंद सोसायटी]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | align="left" |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित. |- | align="left" |[[छाया महाजन|डॉ.छाया महाजन]] | align="left" |१९४९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे | |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी , बंगाली - मराठी प्राथमिक फारसी - मराठी | |मेहता पब्लिशिंग हाऊस |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य |पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास |- | align="left" |डॉ.वर्षा तोडमल | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | १ | | | |- | align="left" |डॉ.शंतनू अभ्यंकर <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}</ref> | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" | | align="left" | | |- | align="left" |डॉ.संपदा पाटगावकर | align="left" |१९६१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी, | | align="left" |हेडविग मिडिया,मधुश्री पब्लिकेशन | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | |- | align="left" |डॉ. सुनंदा महाजन | align="left" | | align="left" | | align="left" |जर्मन-मराठी | | | align="left" | |केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}</ref> |- | align="left" |तेजश्री सौरभ जोशी | align="left" |१९८१- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - मराठी, मराठी - फ्रेंच | | | align="left" |लघुकथा | |- | align="left" |तेजाली चंद्रकांत शहासने | align="left" |१९८४- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |विधी महाविद्यालय, बीबीसी वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |कायदेविषयक, वैचारिक लेख, शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर   |- | align="left" |दत्तात्रय तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर | align="left" |१९५१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | | align="left" |१० | align="left" |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, अन्य | align="left" |` |- | align="left" |दीपश्री विवेक करंदीकर | align="left" |१९७३- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |अन्य | align="left" |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी कार्यरत |- | rowspan="2" align="left" |नारायण माधवराव हरळीकर | rowspan="2" align="left" |१९४८- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" align="left" |वृत्तपत्रीय भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर. |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी, |- | rowspan="2" align="left" |नीता कुलकर्णी | rowspan="2" align="left" |१९७३- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" |१५ <ref>लेखक परिचय - एक होती रितू</ref> | rowspan="2" align="left" |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन, मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद केंद्र]] प्रकाशन विभाग | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |नूतन कुलकर्णी - इंगळे | align="left" |१९८१- | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | | align="left" |NDA | align="left" |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]] | align="left" |१८८०-१९६७ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | align="left" |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | align="left" |अध्यात्मपर लेखन | |- | align="left" |[[पु.ल. देशपांडे]] | align="left" |१९१९-२००० | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |पूजा सुनील देशपांडे | align="left" |१९६८- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२ | align="left" |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]] | align="left" |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक विषय अन्य | |- | align="left" |पूनम छत्रे <ref>लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. </ref> | | align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | | align="left" |मनोविकास प्रकाशन, साकेत प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य | |- | align="left" |प्रकाश आल्मेडा | | | align="left" | | | | |[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद |- | align="left" |[[प्रशांत तळणीकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |प्रसाददत्त शशिकांत गाडगीळ | align="left" |१९७०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |२२ | align="left" |मेहता प्रकाशन. वैशाली प्रकाशन. | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र | |- | align="left" |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]] | align="left" |१९१०-२००१ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |विज्ञानकथा | align="left" |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]' या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले. |- | align="left" |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]] | align="left" |१८८३-१९६४ | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |मंजिरी दिलीप धामणकर <ref>अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स </ref> | rowspan="2" align="left" |१९५९- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | rowspan="2" align="left" |इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत | rowspan="2" align="left" | | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य |हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत मराठी अनुवाद, |- |मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद |- | align="left" |मंजिरी सागर गानू | align="left" |१९७१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी | align="left" | - | | align="left" |वैचारिक / ललित लेख, अन्य | align="left" |दैनिक, माहेर, मेनका मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद |- | align="left" |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]] | align="left" |१९६६- | align="left" |३०-३२ वर्षांचा अनुभव | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |२५० <ref>बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५</ref> | align="left" |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन | align="left" |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती | align="left" | * आठ पुरस्कार प्राप्त * [[हॅरी पॉटर]]<nowiki/> मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद |- | align="left" |माधुरी मयेकर-पांगे | align="left" |१९७८- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |मराठी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ | align="left" |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]] | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान | align="left" |६००० पेक्षा जास्त मराठी शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित. |- | align="left" |मीना शेटे-संभू | | align="left" |१५ | align="left" |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी | align="left" |142 | align="left" |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा, सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा, गरुडा | align="left" |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता | align="left" |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली आहेत.]] |- | align="left" |[[मृणालिनी गडकरी]] | align="left" |१९४९-२०१८ | | align="left" |बंगाली-मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |यशश्री पुणेकर | rowspan="2" align="left" |१९६६- | rowspan="2" align="left" |२० वर्षे | rowspan="2" align="left" |हिंदी आणि इंग्रजी मधून मराठीत | rowspan="2" | | align="left" |पालकनीती प्रकाशन, Wow publication | rowspan="2" align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/ विज्ञान विषयक लेख /कथा | rowspan="2" | |- | align="left" |एकलव्य प्रकाशन |- | rowspan="2" align="left" |योगेश गंगाधर प्रभुणे | rowspan="2" align="left" |१९७१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |अन्य, | rowspan="2" align="left" |प्रसिद्धी पत्रके, लेख यांचा अनुवाद |- | align="left" |हिंदी - मराठी |- | align="left" |[[रवींद्र गुर्जर]] | १९४६ | ५० वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |रवींद्र देवधर | | | | | | | |- | rowspan="2" align="left" |रवींद्र हरि अभ्यंकर | rowspan="2" align="left" |१९५१- | rowspan="2" align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |फ्रेंच - मराठी, | rowspan="2" align="left" | - | rowspan="2" align="left" |केल्याने भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे | rowspan="2" align="left" |लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य | rowspan="2" align="left" | * प्रॉडट कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी * मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स) |- | align="left" |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी, गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश |- | align="left" |राधिका कुलकर्णी | align="left" |१९६१- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | - | | align="left" |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख | align="left" |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम . |- | align="left" |रोहिणी तुकदेव | align="left" | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद) |- | align="left" |[[लीना सोहोनी]] | align="left" |१९५९- | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | rowspan="2" align="left" |वंदना अनुपकुमार कुंडेटकर | rowspan="2" align="left" |१९६५- | rowspan="2" align="left" |१० ते १५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | rowspan="2" align="left" |३ <ref>लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट, मेहता पब्लिकेशन </ref> | rowspan="2" align="left" |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स | rowspan="2" align="left" |कादंबरी, वैचारिक / ललित लेख, अन्य | rowspan="2" | |- | align="left" |इंग्रजी - हिंदी |- | align="left" |[[विजय भागवत]] | align="left" |१९३१ - | align="left" |४० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |२५ | align="left" |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन | align="left" |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य | |- | align="left" |विजयालक्ष्मी रमेश रेवणकर | align="left" |१९५०- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी - कन्नड | align="left" |१० | align="left" |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन इत्यादी. | align="left" |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[विदुला टोकेकर]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | | |- | align="left" |विलास गीते | | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |- | align="left" |विलास फडके | align="left" | | | align="left" | | | | | |- | align="left" |शीतल कोकाटे | align="left" |२०१८- | align="left" |८ वर्षे | align="left" |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | | | align="left" |लेख, लघुकथा, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य | |- | align="left" |[[शुचिता नांदापूरकर-फडके]] | align="left" |१९६५- | align="left" |१४ | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१०५ | align="left" |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल | align="left" |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक, कायदाविषयक,बालसाहित्य, स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख | |- | align="left" |[[शांता शेळके]] | align="left" |१९२२-२००२ | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी संस्कृत- मराठी हिंदी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |संगीता नितीन कुलकर्णी | align="left" |१९६६- | align="left" |५ ते १० वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |४ | align="left" |साकेत प्रकाशन, मंजुळ | | |- | align="left" |संजय भास्कर जोशी | align="left" | | align="left" | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" | | align="left" | | | |- | align="left" |सायली धोंगडे | align="left" |१९७५- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी मराठी - इंग्रजी, हिन्दी-मराठी | align="left" |३ | align="left" |हेडविग प्रकाशन | align="left" |कादंबरी, कविता, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |- | align="left" |सुनिल विष्णू करमरकर | align="left" |१९६२- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |१ | align="left" |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]] | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुमेधा जोशी | align="left" |१९६८- | align="left" |१ ते ५ वर्षे | align="left" |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच - मराठी, इंग्रजी - मराठी | | | align="left" |कादंबरी, लघुकथा | |- | align="left" |सुवर्णा पुरुषोत्तम बेडेकर <ref>लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान</ref> | align="left" |१९६६- | align="left" |१५ वर्षांहून अधिक | align="left" |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी | align="left" | | align="left" |अमेय प्रकाशन, इंद्रा पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट | align="left" |कादंबरी, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य | |- | align="left" |[[सुश्रुत कुलकर्णी]] | | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | align="left" |५ <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> | | | |- | align="left" |[[सोनाली नवांगुळ]] | align="left" | | | align="left" | | |मनोविकास प्रकाशन | | |- | align="left" |[[स्वर्णलता भिशीकर]] | align="left" |१९५१-२०२५ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]] | | |- | align="left" |स्वाती संदीप दाढे. | align="left" |१९६६- |१० ते १५ वर्षे | align="left" |बंगाली - मराठी |२ <ref>अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा </ref> |अनाहत, निहारा प्रकाशन |लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य | |} == पूर्वीच्या काळातील अनुवादक == {| class="wikitable" |'''नाव''' |'''जन्मवर्ष''' |'''अनुवादाचा अनुभव (वर्षे)''' |'''कोणत्या भाषेतून कोणत्या भाषेत?''' |'''प्रकाशित अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)''' |'''प्रकाशन संस्था''' |'''साहित्यप्रकार कथा.''' |'''अन्य तपशील''' |- | align="left" |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]] | align="left" |१८५४-१९१८ | | align="left" |इंग्रजी - मराठी |५ | | |[[मॅक्समुल्लर]], [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद |- | align="left" |माधवराव व्यंकटेश लेले | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]] |- | align="left" |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर | align="left" |१९ वे शतक | | align="left" |इंग्रजी - मराठी | | | |[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]] |- | align="left" |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] | align="left" |ब्रिटीशकालीन | | align="left" |बंगाली-मराठी | | | | |} == संबंधित माहितीसाठी == [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] 3dvya1i3g9go37h2vmu6skskryr8z3g 0 379141 2684358 2679904 2026-05-15T05:01:49Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2684358 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''इस्कंदर मुदा''' (सुमारे १५८३<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>–२७ डिसेंबर १६३६<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>) हे आचेह दारुस्सलामचे १२वे सुलतान होते. त्यांच्या राज्यकाळात, सुलतानशाहीने आपले सर्वात मोठे भौगोलिक विस्तार गाठले, पश्चिमी इंडोनेशिया आणि मलय जलसंधीतील सर्वात सामर्थ्यवान सैन्यशक्ती आणि सर्वात श्रीमंत राष्ट्र बनले. {{बदल}} "इस्कंदर मुदा" या शब्दाचा शब्दशः अर्थ "तरुण अलेक्झांडर" असा होतो, आणि त्याच्या विजयांची तुलना अनेकदा महान [[अलेक्झांडर द ग्रेट|अलेक्झांडरशी]] केली जाते.<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> त्याच्या प्रसिद्ध विजयांव्यतिरिक्त, त्याच्या राज्यात आचे आंतरराष्ट्रीय इस्लामिक विद्वत्ता आणि व्यापाराचे केंद्र बनले. तो आचे राज्याच्या संस्थापक अली मुघय्यत शाह यांचा थेट पुरुष वंशज असणारा शेवटचा आचे सुलतान होता. इस्कंदर मुदा याच्या मृत्यूने आचे राज्याची संस्थापक वंश, मेकुटा आलम वंशाचा, अंत झाला आणि त्याची जागा दुसऱ्या वंशाने घेतली. [[चित्र:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|डावे|इवलेसे|१६१५ मध्ये इस्कंदर मुदाने [[इंग्लंड|इंग्लंडच्या]] [[इंग्लंडचा पहिला जेम्स|जेम्स पहिल्याला]] लिहिलेले पत्र]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आचेह दारुस्सलामचे सुलतान]] [[वर्ग:इ.स. १६३६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] j1ao298is07peamcllirxa452obtmgr 0 379394 2684323 2682853 2026-05-14T17:24:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684323 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''नाच बलिये''''' ही [[स्टार प्लस|स्टार प्लसवर]] प्रसारित होणारी एक भारतीय [[हिंदी भाषा|हिंदी भाषेतील]] प्रसिद्ध व्यक्तींची नृत्य वास्तवदर्शन टेलिव्हिजन मालिका होती. ही मालिका काही प्रमाणात ''डान्सिंग विथ द स्टार्स'' या अमेरिकन मालिकेवर आधारित आहे. हा कार्यक्रम २००५ मध्ये स्टार वन वर चालू झाला व नंतर २०१९ पर्यंत स्टार प्लसवर प्रसारित होत होता. == निर्मीती == हा कार्यक्रम एक स्पर्धा आहे, ज्यात १० प्रसिद्ध व्यक्तींच्या जोड्या एकमेकांशी स्पर्धा करतात. स्पर्धक दर आठवड्याला एका वेगळ्या गाण्यावर, वेगळ्या विषयावर आणि वेगळ्या शैलीत नृत्य करतात आणि त्यांच्या सादरीकरणाचे परीक्षकांकडून मूल्यांकन करून गुण दिले जातात. प्रत्येक आठवड्यात प्रेक्षकांच्या मतांच्या आणि त्यांच्या गुणांच्या आधारावर एका जोडीला स्पर्धेतून बाहेर काढले जाते. सीझन ९ मध्ये, स्पर्धकांचे रेटिंग १ ते १०० च्या गुणांवर बदलण्यात आले. == मालिका == {| class="wikitable" !हंगाम ! colspan="3" | न्यायाधीश ! प्रथम प्रसारित ! शेवटचा प्रसारित भाग ! colspan="2" | विजेते |- | १ | rowspan="2" | [[सरोज खान]] | rowspan="2" | [[मलाइका अरोरा]] | [[फरहान अख्तर]] | १७ ऑक्टोबर २००५ | १९ डिसेंबर २००५ | [[सचिन पिळगांवकर]] | [[सुप्रिया पिळगांवकर]] |- | २ | [[कुणाल कोहली]] | २५ सप्टेंबर २००६ | १८ डिसेंबर २००६ | [[हुसेन कुवाजेर्वाला]] | टीना कुवाजेरवाला |- | ३ | वैभवी मर्चंट | [[ईशा कोप्पीकर]] | [[डेव्हिड धवन]] | २१ सप्टेंबर २००७ | २२ डिसेंबर २००७ | आमिर अली | [[संजीदा शेख]] |- | ४ | [[फराह खान]] | [[करिश्मा कपूर]] | [[अर्जुन रामपाल]] | १७ ऑक्टोबर २००८ | १ फेब्रुवारी २००९ | शालिन भानोट | दलजीत कौर |- | ५ | rowspan="2" | [[शिल्पा शेट्टी]] | rowspan="2" | साजिद खान | rowspan="2" | [[टेरेन्स लुईस (नृत्यदिग्दर्शक)|टेरेन्स लुईस]] | २९ डिसेंबर २०१२ | २३ मार्च २०१३ | [[जय भानुशाली]] | माही विज |- | ६ | ९ नोव्हेंबर २०१३ | १ फेब्रुवारी २०१४ | ऋत्विक धनजानी | [[आशा नेगी]] |- | ७ | मार्झी पेस्टनजी | [[प्रीती झिंटा]] | [[चेतन भगत]] | २६ एप्रिल २०१५ | १९ जुलै २०१५ | हिमांशू मल्होत्रा | [[अमृता खानविलकर]] |- | ८ | [[सोनाक्षी सिन्हा]] | [[मोहित सूरी]] | [[टेरेन्स लुईस (नृत्यदिग्दर्शक)|टेरेन्स लुईस]] | २ एप्रिल २०१७ | २५ जून २०१७ | विवेक दहिया | [[दिव्यांका त्रिपाठी]] |- | ९ | [[रवीना टंडन]] | colspan="2" | अहमद खान | १९ जुलै २०१९ | ३ नोव्हेंबर २०१९ | [[प्रिन्स नरुला]] | युविका चौधरी |} == स्पर्धक == === हंगाम १ === पहिल्या हंगामीची सुरुवात १७ ऑक्टोबर २००५ रोजी झाली आणि १९ डिसेंबर २००५ रोजी [[सचिन पिळगांवकर]] आणि [[सुप्रिया पिळगांवकर]] विजेते झाले. [[सरोज खान]], [[मलाइका अरोरा]] आणि [[फरहान अख्तर]] हे परीक्षक होते, तर [[संगीता घोष]] आणि [[शबीर अहलुवालिया]] यांनी सूत्रसंचालक म्हणून काम पाहिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canadaupdates.com/star_one_launches_star_studded_dance_show_nach_baliye.html|title=Star One launches star-studded dance show Nach Baliye|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030257/http://www.canadaupdates.com/star_one_launches_star_studded_dance_show_nach_baliye.html|archive-date=9 March 2016|access-date=18 January 2014}}</ref> या मालिकेची निर्मिती एसओएल प्रॉडक्शन्सने केली होती. # [[सचिन पिळगांवकर]] आणि [[सुप्रिया पिळगांवकर]] # [[मनीष गोयल]] आणि [[पूनम नरुला]] # [[वरुण बडोला]] आणि [[राजेश्वरी सचदेव]] # [[राजीव पॉल]] आणि [[डेलनाझ इराणी]] # [[परमीत सेठी]] आणि [[अर्चना पुरण सिंह]] # [[अपूर्व अग्निहोत्री|अपूर्वा अग्निहोत्री]] आणि [[शिल्पा सकलानी]] # [[अमित साध]] आणि [[नीरू बाजवा]] # [[शक्ती आनंद]] आणि [[सई देवधर]] # [[मिहिर मिश्रा]] आणि [[मानिनी मिश्रा]] # [[रोहित रॉय]] आणि [[मानसी जोशी-रॉय]] === हंगाम २ === # [[हुसेन कुवाजेर्वाला]] आणि टीना कुवाजेर्वाला # [[यश टाँक]] आणि गौरी टाँक # बख्तियार इराणी आणि तन्नाज इराणी # [[हितेन तेजवानी]] आणि [[गौरी प्रधान]] # [[मानव गोहिल]] आणि श्वेता क्वात्रा # राजा चौधरी आणि [[श्वेता तिवारी]] # अर्जुन पुंज आणि गुरदीप कोहली # [[शरद केळकर]] आणि कीर्ती केळकर # [[गौरव चोप्रा]] आणि [[नारायणी शास्त्री]] # रसिक दवे आणि केतकी दवे === हंगाम ३ === # आमिर अली आणि [[संजीदा शेख]] # अभिषेक अवस्थी आणि [[राखी सावंत]] # [[कृष्णा अभिषेक]] आणि कश्मीरा शाह # [[करण पटेल]] आणि अमिता चांदेकर # [[इंद्रनील सेनगुप्ता]] आणि [[बरखा बिष्ट|बरखा सेनगुप्ता]] # अलेक्स ओ'नेल आणि श्वेता केसवानी # हनीफ हिलाल आणि [[पूजा बेदी]] # करण ग्रोव्हर आणि कविता कौशिक # [[विकास सेठी]] आणि अमिता सेठी # [[शक्ती कपूर]] आणि शिवांगी कपूर # किरण जंजानी आणि रितू जंजानी === हंगाम ४ === # शालिन भानोत आणि दलजीत कौर # [[नमन शॉ]] आणि मेघा गुप्ता # कपिल निर्मल आणि अंजली अब्रोल # [[यश टाँक]] आणि गौरी टाँक # विनीत रैना आणि तनुश्री कौशल # अमित गुप्ता आणि रेशमी घोष # [[करणवीर बोहरा]] आणि तीजय सिद्धू # मोहित मलिक आणि अदिते शिरवाईकर # सुदीप साहिर आणि अनंतिका साहिर # मझर सय्यद आणि मौली गांगुली # [[जसपाल भट्टी]] आणि सविता भट्टी # जतिन शहा आणि प्रिया बठीजा # [[अभिजीत सावंत]] आणि शिल्पा सावंत # [[चेतन हंसराज]] आणि लॅविनिया परेरा === हंगाम ५ === # [[जय भानुशाली]] आणि माही विज # [[रवी दुबे]] आणि सरगुन मेहता # अरविंद कुमार आणि नीलू वाघेला # जयशील धामी आणि सुहासी धामी # [[करण मेहरा]] आणि निशा रावल # कुंवर अमर आणि चार्ली चौहान<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-08/tv/36215374_1%7cdeepshikha-nach-baliye-celebrity-jodis|title=Deepshikha-Keshav are the first casualty of Nach Baliye 5|website=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130831092254/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-08/tv/36215374_1%7Cdeepshikha-nach-baliye-celebrity-jodis|archive-date=2013-08-31}}</ref> # पराग त्यागी आणि [[शेफाली जरीवाला]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/nach-baliye-5-shefali-zariwala-and-parag-tyagi-eliminatedagain/|title=Shefali and Parag voted out again|date=27 February 2013|website=Bollywoodlife|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302082706/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/nach-baliye-5-shefali-zariwala-and-parag-tyagi-eliminatedagain/|archive-date=2 March 2013|access-date=4 March 2013}}</ref> # राहुल महाजन आणि डिम्पी गांगुली # [[कुशल टंडन]] आणि एलेना बोएवा # अंकुश मोहला आणि स्मिता बन्सल # केशव अरोरा आणि [[दीपशिखा नागपाल]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Deepshikha-Keshav-are-the-first-casualty-of-Nach-Baliye-5/articleshow/17936727.cms|title=Deepshikha-Keshav are the first casualty of Nach Baliye 5|date=8 January 2013|website=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121075923/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-08/tv/36215374_1_deepshikha-nach-baliye-celebrity-jodis|archive-date=2013-01-21}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Shilpa-Shetty-cancels-shoot-to-nurse-son/Article1-1011049.aspx|title=Shilpa Shetty cancels shoot to nurse son|date=14 February 2013|publisher=HindustanTimes.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213151609/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Shilpa-Shetty-cancels-shoot-to-nurse-son/Article1-1011049.aspx|archive-date=13 February 2013|access-date=16 February 2013}}</ref> === हंगाम ६ === २०१३ मध्ये सहाव्या हंगामासाठी [[रीडिफ.कॉम]] साठी लिहिताना, पालोमा शर्मा यांनी शोला पहिल्या आठवड्यात ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि म्हटले की, " ''नच बलिये'' हा एक 'कौटुंबिक शो' असल्याने, कदाचित सूत्रसंचालक आणि परीक्षकांनी कपडे घालून जास्त फ्लर्टिंग करणे टाळावे."<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-nach-baliye-6-needs-more-sizzle/20131111.htm|title=Review: Nach Baliye 6 needs more sizzle!|last=Sharma, Paloma|date=11 November 2013|website=[[Rediff.com]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111141053/http://www.rediff.com/movies/review/review-nach-baliye-6-needs-more-sizzle/20131111.htm|archive-date=11 November 2013|access-date=12 November 2013}}</ref> # ऋत्विक धनजानी आणि [[आशा नेगी]] # [[गुरमीत चौधरी]] आणि देबिना बोनर्जी # रिपुदमन हांडा आणि शिवांगी वर्मा # विनोद ठाकूर आणि रक्षा ठाकूर # [[किकू शारदा]] आणि प्रियांका शारदा # [[राकेश बापट]] आणि रिद्धी डोगरा # अंकुर घई आणि कनिका माहेश्वरी # ओमर हरर आणि ब्रुना अब्दुल्ला # [[पारस छाबरा]] आणि सारा खान<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://photogallery.indiatimes.com/tv/shows/nach-baliye-6/articleshow/27635163.cms|title=Nach Baliye 6: Paras Chhabra and Bidaai actress Sara Khan to enter|date=19 December 2013}}</ref> # [[राजू श्रीवास्तव]] आणि शिखा श्रीवास्तव # यश सिन्हा आणि आम्रपाली गुप्ता<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tellychakkar.com:8080/tv/tv-news/yash-sinha-and-amrapali-gupta-approached-nach-baliye-6|title=Yash Sinha and Amrapali Gupta approached for Nach Baliye 6|date=12 September 2013|website=Tellychakkar}}</ref> # संजीव सेठ आणि लता सभरवाल<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://movies.ndtv.com/television/sanjeev-seth-lata-sabharwal-to-participate-in-nach-baliye-6-635783|title=Sanjeev Seth, Lata Sabharwal to participate in Nach Baliye 6|date=16 October 2013|website=NDTV|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121223534/https://movies.ndtv.com/television/sanjeev-seth-lata-sabharwal-to-participate-in-nach-baliye-6-635783|archive-date=2021-01-21|access-date=15 March 2019}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/nach-baliye-6-lata-sabharwal-and-sanjeev-seth-eliminated/|title=Nach Baliye 6: Lata Sabharwal and Sanjeev Seth eliminated!|date=25 November 2013|website=Bollywoodlife|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006010134/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/nach-baliye-6-lata-sabharwal-and-sanjeev-seth-eliminated/|archive-date=6 October 2016|access-date=15 March 2019}}</ref> === हंगाम ७ === # हिमांशू मल्होत्रा व [[अमृता खानविलकर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.abplive.in/television/himmanshoo-amruta-are-the-nach-baliye-7-winners-801359|title=Himmanshoo-Amruta are the 'Nach Baliye 7' winners|date=19 July 2015|website=ABP|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402142122/https://www.abplive.in/television/himmanshoo-amruta-are-the-nach-baliye-7-winners-801359|archive-date=2 April 2023|access-date=10 August 2019}}</ref> # [[नंदीश संधू]] व [[रश्मी देसाई]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ibtimes.co.in/nach-baliye-7-finalists-revealed-upen-patel-karishma-tanna-nandish-sandhu-rashami-desai-others-637876|title='Nach Baliye 7' Finalists Revealed: Upen Patel-Karishma Tanna, Nandish Sandhu-Rashami Desai and Others to Battle it Out [PHOTOS]|date=2 July 2015|website=IBT|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810190521/https://www.ibtimes.co.in/nach-baliye-7-finalists-revealed-upen-patel-karishma-tanna-nandish-sandhu-rashami-desai-others-637876|archive-date=10 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # उपेन पटेल व [[करिश्मा तन्ना]] # मयुरेश वाडकर व अजिशा शाह # दीपेश शर्मा व सना सईद # रोहित नाग व ऐश्वर्या सखुजा # पराग त्यागी व [[शेफाली जरीवाला]] # शरद त्रिपाठी व [[मृणाल ठाकूर]] # संग्राम सिंग व पायल रोहतगी # अर्पित रांका व निधी रांका # जय सोनी व पूजा सोनी # [[शक्ती अरोरा]] व नेहा सक्सेना # विनीत भांगेरा व स्माईली सुरी === हंगाम ८ === # विवेक दहिया व [[दिव्यांका त्रिपाठी]]<ref name="nbwinner2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.ndtv.com/india-news/nach-baliye-8-finale-divyanka-tripathi-and-vivek-dahiya-are-the-winners-1716830|title=Divyanka Tripathi And Vivek Dahiya Are The Winners Of Nach Baliye 8|date=25 June 2017|publisher=NDTV|access-date=26 June 2017}}</ref> # सनम जोहर व ॲबिगेल जैन<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/showbiz/nach-baliye-9-sanam-johar-abigail-jain-impress-while-divyanka-tripathi-vivek-dahiya-disappoint-2008721/|title=Nach Baliye 9: Sanam Johar-Abigail Jain impress|date=8 April 2017|access-date=15 April 2017}}</ref> # [[मोहित सहगल]] व [[सनाया इराणी]]<ref>{{स्रोत बातमी|last=HT Correspondent|url=http://www.hindustantimes.com/tv/nach-baliye-8-sanaya-irani-mohit-sehgal-confirm-they-are-part-of-the-dance-show/story-FpgfinMXqdY06Fn1P41j4I.html|title=Nach Baliye 9: Sanaya Irani, Mohit Sehgal confirm they are part of the dance show|date=9 April 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622154821/https://www.hindustantimes.com/tv/nach-baliye-8-sanaya-irani-mohit-sehgal-confirm-they-are-part-of-the-dance-show/story-FpgfinMXqdY06Fn1P41j4I.html|archive-date=22 June 2019|url-status=live}}</ref> # शोएब इब्राहिम व दीपिका कक्कर<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-dipika-kakar-and-shoaib-ibrahim-get-eliminated-from-the-show-2233011/|title=Nach Baliye 8: Dipika Kakar and Shoaib Ibrahim get eliminated from the show|date=14 June 2017|website=India.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152618/https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-dipika-kakar-and-shoaib-ibrahim-get-eliminated-from-the-show-2233011/|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # [[सिद्धार्थ जाधव]] व तृप्ती अक्कलवार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-siddharth-jadhav-and-trupti-bid-adieu-to-the-show-again-2225124/|title=Nach Baliye 8: Siddharth Jadhav and Trupti bid adieu to the show AGAIN!|date=11 June 2017|website=India.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152618/https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-siddharth-jadhav-and-trupti-bid-adieu-to-the-show-again-2225124/|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # ब्रेंट गोबल व [[आष्का गोराडिया]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/buzz/nach-baliye-8-after-elimination-naagin-2-actress-aashka-goradia-and-beau-brent-goble-relaxing-in-goa-2203115/|title=Nach Baliye 8: Aashka Goradia & Brent Goble gets eliminated despite perfect score|date=5 June 2017|website=India.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152618/https://www.india.com/buzz/nach-baliye-8-after-elimination-naagin-2-actress-aashka-goradia-and-beau-brent-goble-relaxing-in-goa-2203115/|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # [[हर्ष लिंबाचिया]] व [[भारती सिंह]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-bharti-singh-and-haarsh-limbaachiya-eliminated-from-the-couple-dance-reality-show-2139497/|title=Nach Baliye 8: Bharti Singh and Haarsh Limbaachiya eliminated from the couple dance reality show|date=20 May 2017|website=India.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152620/https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-bharti-singh-and-haarsh-limbaachiya-eliminated-from-the-couple-dance-reality-show-2139497/|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # विक्रांत सिंह व अंतरा बिस्वास<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-mona-lisa-and-husband-vikrant-rajpoots-journey-in-the-dance-reality-show-ends-2092718/|title=Nach Baliye 8: Mona Lisa and husband Vikrant Rajpoot's journey in the dance reality show ends!|date=8 May 2017|website=India.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152620/https://www.india.com/showbiz/nach-baliye-8-mona-lisa-and-husband-vikrant-rajpoots-journey-in-the-dance-reality-show-ends-2092718/|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # प्रीतम सिंग व अमनजोत कौर<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.abplive.in/television/shocking-rj-pritam-wife-amanjjot-eliminated-from-nach-baliye-8-this-week-829267|title=SHOCKING! RJ Pritam, wife Amanjjot ELIMINATED from 'Nach Baliye 8' this week!|date=26 April 2017|website=ABP|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152619/https://www.abplive.in/television/shocking-rj-pritam-wife-amanjjot-eliminated-from-nach-baliye-8-this-week-829267|archive-date=1 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> # मनोज वर्मा व उत्कर्षा नाईक<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nach-baliye-8-utkarsha-naik-and-manoj-verma-first-couple-to-get-eliminated/articleshow/58147367.cms|title=Nach Baliye 8: Utkarsha Naik and Manoj Verma first couple to get eliminated|date=12 April 2017|work=The Times of India|access-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822011438/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nach-baliye-8-utkarsha-naik-and-manoj-verma-first-couple-to-get-eliminated/articleshow/58147367.cms|archive-date=22 August 2019|url-status=live}}</ref> === हंगाम ९ === # [[प्रिन्स नरुला]] व युविका चौधरी # रोहित रेड्डी व [[अनिता हसनंदानी]] # विशाल आदित्य सिंह व [[मधुरिमा तुली]] # अली गोनी व नताशा स्टॅन्कोविक # शांतनु महेश्वरी व नित्यामी शिरके # आलम मक्कर व [[श्रद्धा आर्या]] # [[सौरभ राज जैन]] व रिधिमा जैन # [[अनुज सचदेवा]] व [[उर्वशी ढोलकिया]] # [[अविनाश सचदेव]] व पलक पुरस्वानी # संदीप सेजवाल व पूजा बॅनर्जी # फैसल खान व मुस्कान कटारिया # विवेक सुहाग व बबिता फोगट # [[विंदू दारा सिंह]] व दिना उमरोवा # कीथ सेक्वेरा व रोशेल राव == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील समाप्ती]] 6v2jxdj0mohsoriw7f0vaf70t76xp4f 0 379442 2684343 2682498 2026-05-15T01:36:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684343 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मथरा दास पाहवा''' ({{lang|pa|ਮਥਰਾ ਦਾਸ ਪਾਹਵਾ}}; ९ ऑक्टोबर १८८० – १९७२<ref name=":0">{{Cite web |date=2012 |title=Rai Bahadur Dr Mathra Pahwa |url=https://www.mathradaspahwa.com/ |access-date=15 March 2025 |website=Mathra Das Pahwa}}</ref>) हे एक भारतीय नेत्रतज्ज्ञ होते, ज्यांनी हजारो [[मोतीबिंदू शस्त्रक्रिया]] विनामूल्य केल्या.<ref name=":1">{{Cite web |last=Singh |first=Shweta |date=10 August 1923 |title=Interview with Anandita Pahwa, Head - CSR, Pahwa Group: "Innovation allows us to push boundaries, find creative solutions, and deliver greater value to the communities." |url=https://thecsruniverse.com/articles/interview-with-anandita-pahwa-head-csr-pahwa-group-innovation-allows-us-to-push-boundaries-find-creative-solutions-and-deliver-greater-value-to-the-communities- |access-date=16 December 2024 |website=TheCSRUniverse}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=History |url=https://moga.dcourts.gov.in/about-department/history/ |access-date=16 December 2024 |website=Moga District Court |archive-date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506174855/https://moga.dcourts.gov.in/about-department/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |last=Fisher |first=William Albert |title=Ophthalmology for Postgraduates |year=1943 |pages=3, 25}}</ref> ते प्रांतीय वैद्यकीय सेवेचे सदस्य होते.<ref name=":2">Vidyarthi, Akanshi. (2020). Individual Private Initiative in Primary Education in Colonial Delhi (1910-1947). Shodhshauryam International Scientific Refereed Research. 85-95. 10.32628/SHISRRJ20365. https://www.researchgate.net/publication/374064272_Individual_Private_Initiative_in_Primary_Education_in_Colonial_Delhi_1910-1947</ref> त्यांच्या आयुष्यभरात त्यांनी अंदाजे ५ लाख शस्त्रक्रिया केल्या आणि वयाच्या ९२ व्या वर्षापर्यंत ते कार्यरत होते, ज्यामध्ये एकाच दिवशी विक्रमी ७५० शस्त्रक्रियांचा समावेश आहे.<ref name=":3">{{Cite news |date=3 December 2012 |title=Bry-Air Organizes Free Eye Camp at Dr. Mathra Das Pahwa Civil Hospital, Moga |url=https://www.prnewswire.com/in/news-releases/bry-air-organizes-free-eye-camp-at-dr-mathra-das-pahwa-civil-hospital-moga-181792401.html |access-date=15 March 2025 |work=PR Newswire}}</ref><ref name=":2" /> पाहवा यांनी त्यांच्या हयातीत मोगा शहराच्या विकासात मदत केली.<ref name=":4">{{Cite book |last=Gupta |first=Rajeev |title=Varanasi Visionaries - Story of 30 IIT-BHU Alumni and their Journey in Nation Building {{!}} Inspiring and Self-Motivation Guide to Become a Future Leader{{!}} Journey from a Dare Dreamer to an Achiever |last2=Agarwal |first2=Deepak |date=25 Oct 2024 |publisher=Disha Publications |isbn=9789362254245 |pages=53–60 |chapter=The Pursuit of Contentment}}</ref> त्यांना "आधुनिक मोगाचे मसीहा" म्हणून ओळखले जाते आणि त्यांच्यासाठी दुसरे एक लोकप्रिय [[विशेषण]] ''नेत्र-देव'' (डोळ्यांचा देव) असे होते.<ref name=":3" /> त्यांच्या कारकिर्दीतील बराच काळ त्यांचे मुख्यालय मोगा येथे होते, परंतु त्यांनी [[राजस्थान]]मधील ब्यावर, जम्मू आणि काश्मीरमधील श्रीनगर, [[बिहार]]मधील दरभंगा, दिल्ली आणि इतर ठिकाणी देखील शस्त्रक्रिया पूर्ण केल्या.<ref name=":2" /> विविध शैक्षणिक संस्थांचे संस्थापक म्हणूनही त्यांचे स्मरण केले जाते.<ref name=":2" /> त्यांनी मोतीबिंदू आणि ट्रॅकोमावर (रोहे) उपचार केले.<ref name=":5">{{Cite news |last=Dutt |first=R. S. |date=11 April 1987 |title=The legend that was Dr. Mathra Das |url=https://www.mathradaspahwa.com/cdn-cgi/image/width=1920,height=1381,fit=crop,quality=80,format=auto,onerror=redirect,metadata=none/wp-content/uploads/2021/09/Indian-express-Saturday-Spectrum-11.4.87-by-R.S.-Dutt.jpg |work=Indian Express, Saturday Spectrum}}</ref> == चरित्र == === सुरुवातीचे जीवन === पाहवा यांचा जन्म ९ ऑक्टोबर १८८० रोजी [[हाफिझाबाद]] येथील एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला.<ref name=":0" /><ref name=":5" /> त्यांचे वडील डॉक्टर होते.<ref name=":5" /> पाहवा हे [[आर्य समाज|आर्य समाजी]] होते.<ref name=":2" /> १९०१ मध्ये ते वैद्यकीय सेवेत रुजू झाले.<ref name=":0" /> === वैद्यकीय कारकीर्द === सध्याच्या [[मोगा जिल्हा|मोगा जिल्ह्यातील]] [[मोगा, पंजाब|मोगा भाग]] हे नेत्रतज्ज्ञ मथुरा दास पाहवा यांचे मुख्यालय होते. १९०३ मध्ये पाहवा प्रथम मोग्यात आले.<ref name=":0" /> त्याच वर्षापासून त्यांनी डोळ्यांवर उपचार करण्यास सुरुवात केली.<ref name=":0" /> त्यांनी मोग्यात हॉस्पिटल असिस्टंट म्हणून आपल्या वैद्यकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली.<ref name=":3" /> १९१५ मध्ये ते असिस्टंट सर्जन झाले.<ref name=":0" /> १९२० चे दशक हे पाहवा यांच्या शस्त्रक्रिया कारकिर्दीचा सुवर्णकाळ होता.<ref name=":3" /> पाहवा यांनी १९२७ मध्ये मोग्यात एक रुग्णालय स्थापन केले, जिथे त्यांनी मोतीबिंदूच्या रुग्णांवर मोफत शस्त्रक्रिया केली.<ref name=":1" /><ref name=":13" /><ref>{{Cite journal |date=1944 |editor-last=Harper |editor-first=A. E. |title= |journal=The Moga Journal for Teachers |volume=24 |pages=31}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nevile |first=Pran |title=Lahore: A Sentimental Journey |publisher=Penguin Books India |year=2006 |isbn=9780143061977 |pages=14–15 |chapter=A Miracle Medicine and Sex Manuals}}</ref><ref name=":0" /> मथुरा दास पाहवा यांनी वर्षानुवर्षे मोठ्या संख्येने मोतीबिंदूच्या रुग्णांवर उपचार केले आणि त्यांच्या एका शस्त्रक्रियेचे साक्षीदार स्वतः [[महात्मा गांधी]] होते.<ref>{{Cite book |last=Dodd |first=Edward Mills |title=The Gift of the Healer: The Story of Men and Medicine in the Overseas Mission of the Church |publisher=Friendship Press |year=1964 |pages=94}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gandhi |first=Mohandas Karamchand |title=The Collected Works of Mahatma Gandhi |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1979 |volume=75 |pages=326}}</ref> रुग्णांची वाढती संख्या सामावून घेण्यासाठी पाहवा यांच्या टीमला मोगा रुग्णालयात तात्पुरते शेड उभारावे लागले.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Nanda |first=V. S. |date=September 1968 |title=Two dedicated healers of the blind |journal=SPAN}}</ref> त्यांनी भारतभरातील विविध शहरांमध्ये नेत्र शिबिरे आयोजित केली आणि परदेशी तज्ज्ञांसह अनेक नेत्रतज्ज्ञांनी त्यांचा सल्ला घेतला.<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":5" /> मोग्यातील मथुरा दास हायस्कूल मथुरा दास यांनी ७५,००० रुपये खर्चून बांधले होते.<ref name=":2" /> १९३१ मध्ये मथुरा दास फिरोजपूरचे कार्यवाह सिव्हिल सर्जन झाले आणि त्यानंतर १९३३ मध्ये त्यांची कार्यवाह सिव्हिल सर्जन म्हणून नियुक्ती झाली.<ref name=":0" /> १९३२ मध्ये अशी नोंद करण्यात आली होती की पाहवा यांनी ९०,००० पेक्षा जास्त मोतीबिंदू शस्त्रक्रिया पूर्ण केल्या आहेत.<ref>{{Cite book |last=Wanless |first=William |title=An American Doctor at Work in India |publisher=Fleming H. Revell Company |year=1932 |pages=95 |chapter=XIX |quote=Mathra Das, of Moga, Punjab, has personally performed more than ninety thousand cataract extractions.}}</ref> १९३५ मध्ये पाहवा सिव्हिल सर्जन म्हणून निवृत्त झाले.<ref name=":0" /> १९४२ मध्ये गांधीजींनी पाहवा यांच्याबद्दल पुढील उद्गार काढले होते:<ref>{{Cite web |date=2012 |title=Quotes & Coverage: Mahatma Gandhi ( From Harijansevak, Date : 17-2-42) |url=https://www.mathradaspahwa.com/quotes-coverage/ |access-date=15 March 2025 |website=Mathra Das Pahwa}}</ref> {{Quote|text=मी मोग्याचे डॉ. मथुरादास यांच्या कीर्तीबद्दल बरेच काही ऐकले होते. परंतु गेल्या महिन्यात वर्ध्यात पाहेपर्यंत मला त्यांच्या मोतीबिंदूच्या प्रसिद्ध शस्त्रक्रिया पाहण्याचा प्रसंग कधी आला नव्हता. ते जमनालालजींच्या विशेष निमंत्रणावरून आले होते आणि त्यांच्या साहाय्यकांनी मोतीबिंदूमुळे अंधत्व आलेल्या सुमारे तीनशे लोकांची दृष्टी परत मिळवून दिली. या सामुदायिक शस्त्रक्रियांचे वर्णन 'यज्ञ' असे करण्यात आले आहे. आणि हा निश्चितच एक यज्ञ आहे, कारण निःस्वार्थ सेवेचे कोणतेही कार्य हा एक त्यागच असतो. हा यज्ञ काही वर्षांपूर्वी रेवाडी येथील भगवद भक्ती आश्रमात सुरू झाला, ज्याच्याशी जमनालालजींचा जवळचा संबंध होता. म्हणूनच त्यांनी यावेळी डॉक्टरांना वर्ध्याला बोलावले होते. त्यांच्या अचूक आणि वेगवान शस्त्रक्रिया कौशल्याबद्दल मी डॉ. मथुरादास यांच्यासमोर आदराने नतमस्तक झालो. त्यांनी मिनिटाला एक या दराने शस्त्रक्रिया केल्या. त्यात क्वचितच एखादी चूक झाली असेल. अशा प्रकारे हजारो लोकांना त्यांची दृष्टी मोफत परत मिळते, कारण ते गरिबांकडून कोणतेही शुल्क घेत नाहीत...|author=मोहनदास करमचंद गांधी|title=''हरिजनसेवक'' (१७ फेब्रुवारी १९४२)}} == निवृत्ती आणि मृत्यू == निवृत्तीनंतर पाहवा [[लाहोर]]ला स्थायिक झाले.<ref name=":4" /> [[खुशवंत सिंग]] यांच्या मते, ते लाहोरमधील सर्वात लोकप्रिय डॉक्टरांपैकी एक बनले.<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Khushwant |date=20 April 2002 |title=Faiz: A revolutionary Urdu poet - Survival kit |url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020420/windows/above.htm |access-date=15 March 2025 |work=The Tribune}}</ref> या काळात, ते कौटुंबिक सुट्ट्यांसाठी वारंवार [[जम्मू आणि काश्मीर (संस्थान)|जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील]] [[श्रीनगर]]ला जात असत, जिथे त्यांचे तत्कालीन शासक [[हरी सिंग|महाराजा हरी सिंह]] यांच्याशी जवळचे संबंध निर्माण झाले.<ref name=":4" /> महाराजांच्या राजवाड्या जवळील जमिनीचा एक तुकडा पाहवा यांच्या कुटुंबाला देण्यात आला होता.<ref name=":4" /> १९४७ मध्ये पंजाबच्या फाळणीदरम्यान, पाहवा कुटुंब लाहोर सोडून दिल्लीला गेले, वाटेत त्यांनी श्रीनगरला भेट दिली.<ref name=":4" /> १९५४ मध्ये पाहवा यांना वैद्यकीय क्षेत्रातील [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले (अनुक्रमांक ३५).<ref>{{Cite book |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Year_Wise_main_25042017_0.pdf |title=Ministry of Home Affairs (Public Section), Padma Awards Directory (1954-2017), Year-Wise List |publisher=Government of India |pages=2}}</ref> १९६३ मध्ये अशी नोंद आहे की पाहवा अजूनही सर्जन म्हणून कार्यरत होते.<ref>{{Cite book |title=The Dispensing Optician: Official Journal of the Association of Dispensing Opticians |publisher=The Association |year=1963 |pages=64}}</ref> १९७२ मध्ये पाहवा यांचे निधन झाले.<ref name=":0" /> == कुटुंब == पाहवा एंटरप्रायजेसचे अध्यक्ष आणि ब्राय-एअर (आशिया) चे व्यवस्थापकीय संचालक दीपक पाहवा हे मथुरा दास पाहवा यांचे नातू आहेत.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> पाहवा समूहाची प्रमुख कंपनी असलेल्या ब्राय-एअरची स्थापना साधारण १९६४ मध्ये झाली असून, ही कंपनी आपल्या सीएसआर (CSR) उपक्रमांतर्गत मोग्यात नेत्र शिबिरे आयोजित करणे सुरूच ठेवत आहे.<ref>{{Cite web |date=25 November 2024 |title=CSR News: Eye Camp hosted at Mathra Das Civil Eye Hospital in Moga, Punjab |url=https://thecsrjournal.in/csr-news-bry-air-biannual-eye-camp-moga-punjab/ |access-date=15 March 2025 |website=The CSR Journal}}</ref> या सीएसआर विभागाचे नेतृत्व आनंदिता पाहवा करत आहेत.<ref>{{Cite news |date=5 May 2020 |title=Pahwa Group has been serving communities long before 2013, says CSR Head Anandita Pahwa |url=https://www.drirotors.com/pahwa-group-has-been-servingcommunities-long-before-2013-says-csr-head-anandita-pahwa/ |access-date=15 March 2025 |work=DRI }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == भूषविलेली पदे == * अध्यक्ष, मोगा नगरपालिका परिषद, १९२४-१९४०<ref name=":0" /> * व्हाइसरॉयचे मानद साहाय्यक शल्यचिकित्सक (Viceroy’s Honorary Assistant Surgeon), १९२५-१९३५<ref name=":0" /> * सदस्य, फिरोजपूर जिल्हा बोर्ड, १९३०-१९३६<ref name=":0" /> * सदस्य, लाहोर जिल्हा बोर्ड, १९३६-१९३७<ref name=":0" /> * सदस्य, पंजाब मेडिकल कौन्सिल, १९३६-१९३७<ref name=":0" /> * अध्यक्ष, एन.डब्ल्यू.आर. (N.W.R.) डॉक्टर्स असोसिएशन, १९३९<ref name=":0" /> * सदस्य, स्वामी दयानंद ट्रस्ट, अजमेर, १९४०-१९४६<ref name=":0" /> * उपाध्यक्ष, पंजाब मेडिकल कौन्सिल, १९४६-१९४७<ref name=":0" /> == त्यांनी स्थापन केलेल्या संस्था == * मथुरा दास अँग्लो संस्कृत शाळा, स्थापना १९१९<ref name=":0" /> * आर्य पुत्री पाठशाला, MDAS – हायस्कूल (सिनियर सेकंडरी स्कूल), स्थापना १९१९, मोगा<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":0" /> * डी.एम. कॉलेज ऑफ एज्युकेशन, स्थापना १९२६, मोगा<ref name=":1" /><ref name=":3" /> * मथुरा दास सिव्हिल हॉस्पिटल, स्थापना १९२७, मोगा<ref name=":1" /><ref name=":3" /> == पुरस्कार == * कैसर-ए-हिंद - रौप्य पदक (१९१२)<ref name=":3" /><ref name=":0" /> * ''[[राय साहेब]]'' ही पदवी (१९१९)<ref name=":0" /> * ''[[रावबहादूर]]'' ही पदवी (१९२१)<ref name=":3" /> * कैसर-ए-हिंद - सुवर्ण पदक (१९२४)<ref name=":3" /><ref name=":0" /> * कैसर-ए-हिंद (पुन्हा सन्मानित, १९३२)<ref name=":0" /> * महाराजा राजेंद्र बहादूर यांच्याकडून प्रदान करण्यात आलेली ''खिलत फखरा'' (१९४६)<ref name=":0" /> * पद्मश्री (१९५४)<ref name=":3" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पाहवा, मथुरा दास}} [[वर्ग:आर्य समाज]] [[वर्ग:वैद्यकशास्त्रातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] rb6qnzt7y4qxl1o8a7o26yaciawyo9b 0 379480 2684345 2682584 2026-05-15T01:43:53Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684345 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मनीष गोयल''' एक भारतीय चित्रपट आणि दूरदर्शन अभिनेता आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/TV-actor-Manish-Goels-credit-card-misused/articleshow/16861159.cms|title=TV actor Manish Goel's credit card misused|website=The Times of India}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-akshay-kumar-makes-tv-actor-manish-goels-sons-wish-come-true-1893507|title=Akshay Kumar makes TV actor Manish Goel's son's wish come true|date=25 September 2013|website=dna}}</ref> तो ''वेलकम – बाजी मेहमान नवाजी की'' या रिॲलिटी शोचा विजेता होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-manish-goel-returns-with-a-mahamovie-1860968|title=Manish Goel returns with a mahamovie|date=14 July 2013|website=Daily News & Analysis|language=en|access-date=29 April 2016}}</ref> गोयल यांनी ''कहानी घर घर की'' मधून टेलिव्हिजनमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Tellywood-is-female-dominated-Manish-Goel/articleshow/14494759.cms|title=Tellywood is female dominated: Manish Goel|website=The Times of India}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Manish-ditches-stubble-for-clean-shave/articleshow/28842455.cms|title=Manish ditches stubble for clean shave|website=The Times of India}}</ref> तो ''जरा नचके देखा'', <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-manish-goel-dances-despite-dislocated-arm-1191217|title=Manish Goel dances despite dislocated arm|website=dnaindia.com}}</ref> ''वेलकम – बाजी मेहमान नवाजी की'', आणि ''बिग मेमसाब'' या रिॲलिटी टीव्ही शोमध्येही दिसला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Manish-Goel-to-co-host-Big-Memsaab-with-Natasha-Sharma/articleshow/14300790.cms|title=Manish Goel to co-host Big Memsaab with Natasha Sharma|website=The Times of India}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Manish-Goel-to-play-a-double-role-in-Shapath/articleshow/28739524.cms|title=Manish Goel to play a double role in Hum Ne Li Hai.. Shapath|website=The Times of India}}</ref> त्यांनी [[स्टार प्लस|स्टार प्लसवरील]] ''भाभीमध्ये'' टिलकची मुख्य भूमिका साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mid-day.com/articles/manish-goel-in-a-double-role/15039004|title=Manish Goel in a double role|date=22 January 2014|website=Mid-Day|access-date=29 April 2016|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218081938/https://www.mid-day.com/articles/manish-goel-in-a-double-role/15039004|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm15/gen-leaps-galore-on-small-screen/article1-137944.aspx|title=Gen-leaps galore on small screen|website=hindustantimes.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429193917/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm15/gen-leaps-galore-on-small-screen/article1-137944.aspx|archive-date=29 April 2014}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Manish-Goel-bags-Shapath-Maha-movie/articleshow/20945065.cms|title=Manish Goel bags Shapath Maha movie|website=The Times of India}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.indianexpress.com/news/talking-point-with--manish-goel/568603/|title=Talking point with manish goel|website=indianexpress.com}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-manish-goel-pens-a-soap-1074888|title=Manish Goel pens a soap|website=dnaindia.com}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] cgf70rpr0zvrkc5106yxosk0jbyejms 1 379493 2684397 2682797 2026-05-15T09:31:42Z Usernamekiran 29153 /* शीर्षक */ cmt 2684397 wikitext text/x-wiki == शीर्षक == या लेखासाठी अधिक चपखल मराठी शीर्षक पाहिजे -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२४, ५ मे २०२६ (IST) @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]], @[[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]] [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२४, ५ मे २०२६ (IST) ::[[File:Paris_Tuileries_Garden_Facepalm_statue.jpg|50px]] अवघड आहे! [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १४:१८, ५ मे २०२६ (IST) :: "उडता स्पघेटी दानव" aani "फ्लाइंग स्पघेटी मॉन्स्टर" he thode yogya vatatat. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:०१, १५ मे २०२६ (IST) फ्लाइंग स्पघेटी मॉन्स्टर rahuzurgh953v2bsoe1umexcvhdhjz6 0 379615 2684317 2683874 2026-05-14T16:04:17Z ~2026-29221-55 183075 2684317 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = कृष्णाईच्या लेकी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = सुबोध खानोलकर | निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = लवकरच... | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = | शेवटचे प्रसारण = | आधी = | नंतर = | सारखे = }} '''कृष्णाईच्या लेकी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील राधाम्मा कुथुरू या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * [[निवेदिता सराफ]] - कृष्णाई == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तेलुगू]] | राधाम्मा कुथुरू | [[झी तेलुगू]] | २६ ऑगस्ट २०१९ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[कन्नड]] | पुट्टाक्काना मक्कालू | [[झी कन्नडा]] | १३ डिसेंबर २०२१ - ५ मार्च २०२६ |- | [[बंगाली]] | उरॉन टुबरी | [[झी बांग्ला]] | २८ मार्च २०२२ - १६ डिसेंबर २०२२ |- | [[मल्याळम]] | कुडुंबश्री शारदा | [[झी केरळम]] | ११ एप्रिल २०२२ - चालू |- | [[उडिया]] | सुना झिया | [[झी सार्थक]] | ३० मे २०२२ - चालू |- | [[पंजाबी]] | धियान मेरियाँ | [[झी पंजाबी]] | ६ जून २०२२ - ३० मार्च २०२४ |- | [[तमिळ]] | मीनाक्षी पोन्नुगा | [[झी तमिळ]] | १ ऑगस्ट २०२२ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[मराठी]] | [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] | [[झी मराठी]] | १३ फेब्रुवारी २०२३ - ५ ऑगस्ट २०२३ |- | [[हिंदी]] | गंगा माई की बेटियाँ | [[झी टीव्ही]] | २२ सप्टेंबर २०२५ - चालू |- | [[बंगाली]] | अन्नपूर्णार लोक्खीरा | [[झी बांग्ला]] | १ जून २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 7b31wc5aalbjetog877xtz7p4bd57wu 0 379633 2684276 2684274 2026-05-14T12:04:27Z संतोष गोरे 135680 2684276 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> सदरील कंपनी दिवाळखोर झाल्यानंतर, ते जून १९७८ पर्यंत [[झेरॉक्स]] मध्ये सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता बनले, जिथे त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने कोर्समधील भावनिक शोषणाबद्दलचा माहितीपट प्रसारित केल्यानंतर ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा कार्यक्रम "अन्यायकारक" असल्याचे म्हटले आणि एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा विचार केला, परंतु नंतर त्यांनी तो निर्णय रद्द केला. पुढे त्यांनी १९९४ मध्ये हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक शिक्षण प्रयत्न === १९९३ मध्ये, कियोसाकी यांनी त्यांचे पहिले पुस्तक, ''इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?'' प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना आपल्या मुलांना कॉलेजला न पाठवता [[रिअल इस्टेट]]च्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> कियोसाकी यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' ची स्थापना केली. ही एक [[होल्डिंग कंपनी]] आहे जिच्या मालकीखाली २००२ पर्यंत ''रिच डॅड पुर डॅड'' ब्रँड, तसेच ''कॅशफ्लो'' ब्रँड होता. त्या वर्षापर्यंत कियोसाकी स्वतःला या कंपनीतून "टप्प्याटप्प्याने बाहेर काढण्याच्या तयारीत" होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> कियोसाकी यांनी प्रौढ आणि मुलांना व्यवसाय आणि आर्थिक संकल्पनांबद्दल शिक्षित करण्यासाठी 'कॅशफ्लो' बोर्ड आणि व्हिडिओ गेम्स तयार केले.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांनी २००८ मध्ये त्यांच्या माजी व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी दाखल केलेला खटला एका अघोषित रकमेसह निकाली काढला. लेक्टर यांनी असा आरोप केला होता की कियोसाकी आणि त्यांच्या पत्नीने स्वतःला श्रीमंत केले आणि व्यवसायातील मालमत्ता वळवली, ज्याचा कियोसाकी दाम्पत्याने इन्कार केला. तडजोडीनंतर त्यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा त्यांना विकला आणि सुमारे १० वर्षे चाललेली भागीदारी संपुष्टात आणली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> कियोसाकी १९८४ मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार किम्बर्ली "किम" कियोसाकी यांना भेटले आणि १९८६ मध्ये त्यांनी लग्न केले.<ref name="rich&happy"/>{{rp|114}}<ref name="moneymag"/> २०१७ मध्ये त्यांचा सामंजस्याने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> जेव्हा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा कियोसाकी यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याचा दावा केला आणि असे असणे ही, त्यांच्या मते, "त्यांची समस्या" नसल्याचे सूचित केले.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] k1w3pptkfxvz06uggv6by02zhfbw0zz 2684277 2684276 2026-05-14T12:11:34Z संतोष गोरे 135680 2684277 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक शिक्षण प्रयत्न === १९९३ मध्ये, कियोसाकी यांनी त्यांचे पहिले पुस्तक, ''इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?'' प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना आपल्या मुलांना कॉलेजला न पाठवता [[रिअल इस्टेट]]च्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित केले.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> कियोसाकी यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' ची स्थापना केली. ही एक [[होल्डिंग कंपनी]] आहे जिच्या मालकीखाली २००२ पर्यंत ''रिच डॅड पुर डॅड'' ब्रँड, तसेच ''कॅशफ्लो'' ब्रँड होता. त्या वर्षापर्यंत कियोसाकी स्वतःला या कंपनीतून "टप्प्याटप्प्याने बाहेर काढण्याच्या तयारीत" होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> कियोसाकी यांनी प्रौढ आणि मुलांना व्यवसाय आणि आर्थिक संकल्पनांबद्दल शिक्षित करण्यासाठी 'कॅशफ्लो' बोर्ड आणि व्हिडिओ गेम्स तयार केले.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांनी २००८ मध्ये त्यांच्या माजी व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी दाखल केलेला खटला एका अघोषित रकमेसह निकाली काढला. लेक्टर यांनी असा आरोप केला होता की कियोसाकी आणि त्यांच्या पत्नीने स्वतःला श्रीमंत केले आणि व्यवसायातील मालमत्ता वळवली, ज्याचा कियोसाकी दाम्पत्याने इन्कार केला. तडजोडीनंतर त्यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा त्यांना विकला आणि सुमारे १० वर्षे चाललेली भागीदारी संपुष्टात आणली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> कियोसाकी १९८४ मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार किम्बर्ली "किम" कियोसाकी यांना भेटले आणि १९८६ मध्ये त्यांनी लग्न केले.<ref name="rich&happy"/>{{rp|114}}<ref name="moneymag"/> २०१७ मध्ये त्यांचा सामंजस्याने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> जेव्हा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा कियोसाकी यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याचा दावा केला आणि असे असणे ही, त्यांच्या मते, "त्यांची समस्या" नसल्याचे सूचित केले.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] m66m4jcobxfn3l16dip1cztbleay4ws 2684283 2684277 2026-05-14T12:21:26Z संतोष गोरे 135680 2684283 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> कियोसाकी १९८४ मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार किम्बर्ली "किम" कियोसाकी यांना भेटले आणि १९८६ मध्ये त्यांनी लग्न केले.<ref name="rich&happy"/>{{rp|114}}<ref name="moneymag"/> २०१७ मध्ये त्यांचा सामंजस्याने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> जेव्हा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा कियोसाकी यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याचा दावा केला आणि असे असणे ही, त्यांच्या मते, "त्यांची समस्या" नसल्याचे सूचित केले.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 5q49qdpin1b28p108bmf1xd0eyajh20 2684285 2684283 2026-05-14T12:27:53Z संतोष गोरे 135680 2684285 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ib6r76l5lkjp40f9m9ann4vp5cqthcf 2684286 2684285 2026-05-14T12:28:23Z संतोष गोरे 135680 2684286 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] jf83sqmce5vt8o3gux11l5vi2l5bpp1 2684288 2684286 2026-05-14T12:29:53Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684288 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> (–१९९१)<ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] 45hgddmnwdqxdns4r7us2mpv8ov3kh5 2684290 2684288 2026-05-14T12:36:33Z संतोष गोरे 135680 /* बालपण आणि शिक्षण */ 2684290 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> <ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] ki32gqm6tagaxfalwk9omarer667v26 2684292 2684290 2026-05-14T13:00:21Z संतोष गोरे 135680 /* वैयक्तिक जीवन */ 2684292 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> <ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == प्रमुख पुस्तके == रॉबर्ट कियोसाकी यांनी आर्थिक साक्षरता आणि व्यवसायावर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या पुस्तकांचे मुख्य विषय म्हणजे पैसा, गुंतवणूक आणि आर्थिक स्वातंत्र्य. {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! पुस्तकाचे नाव ! विषय |- | १९९७ | रिच डॅड पुअर डॅड | श्रीमंत लोक आपल्या मुलांना पैशाबद्दल काय शिकवतात, जे गरीब आणि मध्यमवर्गीय शिकवत नाहीत. |- | २००० |कॅशफ्लो क्वाड्रंट | आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी 'कॅशफ्लो क्वाड्रंट'चे महत्त्व (E, S, B, I मॉडेल) |- | २००० | रिच डॅड्स गाईड टू इन्वेस्टिंग | श्रीमंत लोक नेमकी कुठे गुंतवणूक करतात? |- | २००१ | द बिझनेस स्कूल | 'मल्टी-लेव्हल मार्केटिंग' (MLM) आणि नेटवर्किंग व्यवसायावर आधारित. |- | २००१ | रिच किड, स्मार्ट किड | मुलांना आर्थिक बाबींमध्ये आघाडीवर कसे ठेवावे? |- | २००२ | रिटायर यंग, रिटायर रिच | लवकर निवृत्त होऊन श्रीमंत कसे व्हावे? |- | २००२ | रिच डॅड्स प्रॉफेसी | शेअर बाजारातील मोठ्या कोसळण्याबद्दलची भविष्यवाणी आणि त्यातून नफा कसा मिळवायचा. |- | २००३ | द बिझनेस स्कूल: फॉर पीपल हू लाईक हेल्पिंग पीपल | आपसी सहकार्याचा व्यावसायकी फायदा |- | २००४ | रिच डॅड, पुअर डॅड फॉर टीन्स | शाळेत न शिकवलेली पैशांची गुपिते (तरुणांसाठी) |- | २००४ | हू टूक माय मनी? | पैसा कसा खर्च होतो |- | २००५ | बिफोर यू क्विट युवर जॉब | उद्योजकांसाठी नोकरी सोडण्यापूर्वी लक्षात ठेवण्यासारखे १० धडे. |- | २००६ | व्हाय वी वाँट यू टू बी रिच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत सह-लिखित पुस्तक |- | २००८ | इन्क्रीज युवर फायनान्शिअल आयक्यू | तुमचा आर्थिक बुद्ध्यांक वाढवून हुशारीने पैसे हाताळा. |- | २००९ | कॉन्स्पिरसी ऑफ द रिच | पैशाचे ८ नवीन नियम आणि श्रीमंतांचे 'षडयंत्र' |- | २०११ | मिडास टच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत; काही उद्योजक यशस्वी का होतात यावर मार्गदर्शन |- | २०१३ | व्हाय 'ए' स्टुडंट्स वर्क फॉर 'सी' स्टुडंट्स | पालकांसाठी मुलांच्या आर्थिक शिक्षणाबाबतचे मार्गदर्शक पुस्तक |- | २०१५ | सेकंड चान्स | तुमच्या पैशासाठी, आयुष्यासाठी आणि जगासाठी 'दुसरी संधी' |- | २०१७ | व्हाय द रिच आर गेटिंग रिचर | खरी 'आर्थिक साक्षरता' म्हणजे काय? |- | २०१९ | फेक | खोटे पैसे, खोटे शिक्षक आणि खोट्या मालमत्ता यांपासून स्वतःला कसे वाचवावे? |- | २०२० | हू स्टोलन माय पेन्शन | पेन्शनमधील घोटाळे आणि लूट कशी थांबवावी? |- | २०२१ | कॅपिटलिस्ट मॅनिफेस्टो | भांडवलशाही आणि आर्थिक व्यवस्थेवर आधारित विचार |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] t8s0ry0pgfdatl2oldkoqzzxbglm0kb 2684293 2684292 2026-05-14T13:02:37Z संतोष गोरे 135680 /* प्रमुख पुस्तके */ 2684293 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> <ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == प्रमुख पुस्तके == रॉबर्ट कियोसाकी यांनी आर्थिक साक्षरता आणि व्यवसायावर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या पुस्तकांचे मुख्य विषय म्हणजे पैसा, गुंतवणूक आणि आर्थिक स्वातंत्र्य. {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष ! पुस्तकाचे नाव ! विषय |- | १९९७ | रिच डॅड पुअर डॅड | श्रीमंत लोक आपल्या मुलांना पैशाबद्दल काय शिकवतात, जे गरीब आणि मध्यमवर्गीय शिकवत नाहीत. |- | २००० |कॅशफ्लो क्वाड्रंट | आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी 'कॅशफ्लो क्वाड्रंट'चे महत्त्व (E, S, B, I मॉडेल) |- | २००० | रिच डॅड्स गाईड टू इन्वेस्टिंग | श्रीमंत लोक नेमकी कुठे गुंतवणूक करतात? |- | २००१ | द बिझनेस स्कूल | 'मल्टी-लेव्हल मार्केटिंग' (MLM) आणि नेटवर्किंग व्यवसायावर आधारित. |- | २००१ | रिच किड, स्मार्ट किड | मुलांना आर्थिक बाबींमध्ये आघाडीवर कसे ठेवावे? |- | २००२ | रिटायर यंग, रिटायर रिच | लवकर निवृत्त होऊन श्रीमंत कसे व्हावे? |- | २००२ | रिच डॅड्स प्रॉफेसी | शेअर बाजारातील मोठ्या कोसळण्याबद्दलची भविष्यवाणी आणि त्यातून नफा कसा मिळवायचा. |- | २००३ | द बिझनेस स्कूल: फॉर पीपल हू लाईक हेल्पिंग पीपल | आपसी सहकार्याचा व्यावसायकी फायदा |- | २००४ | रिच डॅड, पुअर डॅड फॉर टीन्स | शाळेत न शिकवलेली पैशांची गुपिते (तरुणांसाठी) |- | २००४ | हू टूक माय मनी? | पैसा कसा खर्च होतो |- | २००५ | बिफोर यू क्विट युवर जॉब | उद्योजकांसाठी नोकरी सोडण्यापूर्वी लक्षात ठेवण्यासारखे १० धडे. |- | २००६ | व्हाय वी वाँट यू टू बी रिच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत सह-लिखित पुस्तक |- | २००८ | इन्क्रीज युवर फायनान्शिअल आयक्यू | तुमचा आर्थिक बुद्ध्यांक वाढवून हुशारीने पैसे हाताळा. |- | २००९ | कॉन्स्पिरसी ऑफ द रिच | पैशाचे ८ नवीन नियम आणि श्रीमंतांचे 'षडयंत्र' |- | २०११ | मिडास टच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत; काही उद्योजक यशस्वी का होतात यावर मार्गदर्शन |- | २०१३ | व्हाय 'ए' स्टुडंट्स वर्क फॉर 'सी' स्टुडंट्स | पालकांसाठी मुलांच्या आर्थिक शिक्षणाबाबतचे मार्गदर्शक पुस्तक |- | २०१५ | सेकंड चान्स | तुमच्या पैशासाठी, आयुष्यासाठी आणि जगासाठी 'दुसरी संधी' |- | २०१७ | व्हाय द रिच आर गेटिंग रिचर | खरी 'आर्थिक साक्षरता' म्हणजे काय? |- | २०१९ | फेक | खोटे पैसे, खोटे शिक्षक आणि खोट्या मालमत्ता यांपासून स्वतःला कसे वाचवावे? |- | २०२० | हू स्टोलन माय पेन्शन | पेन्शनमधील घोटाळे आणि लूट कशी थांबवावी? |- | २०२१ | कॅपिटलिस्ट मॅनिफेस्टो | भांडवलशाही आणि आर्थिक व्यवस्थेवर आधारित विचार |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] swctyou445qrvcqjdmwbt8sqndw8id1 2684294 2684293 2026-05-14T13:13:21Z संतोष गोरे 135680 /* प्रमुख पुस्तके */ 2684294 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> <ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == प्रमुख पुस्तके == रॉबर्ट कियोसाकी यांनी आर्थिक साक्षरता आणि व्यवसायावर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या पुस्तकांचे मुख्य विषय म्हणजे पैसा, गुंतवणूक आणि आर्थिक स्वातंत्र्य. {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! वर्ष ! पुस्तकाचे नाव ! विषय |- | १९९७ | रिच डॅड पुअर डॅड | श्रीमंत लोक आपल्या मुलांना पैशाबद्दल काय शिकवतात, जे गरीब आणि मध्यमवर्गीय शिकवत नाहीत. |- | २००० |कॅशफ्लो क्वाड्रंट | आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी 'कॅशफ्लो क्वाड्रंट'चे महत्त्व (E, S, B, I मॉडेल) |- | २००० | रिच डॅड्स गाईड टू इन्वेस्टिंग | श्रीमंत लोक नेमकी कुठे गुंतवणूक करतात? |- | २००१ | द बिझनेस स्कूल | 'मल्टी-लेव्हल मार्केटिंग' (MLM) आणि नेटवर्किंग व्यवसायावर आधारित. |- | २००१ | रिच किड, स्मार्ट किड | मुलांना आर्थिक बाबींमध्ये आघाडीवर कसे ठेवावे? |- | २००२ | रिटायर यंग, रिटायर रिच | लवकर निवृत्त होऊन श्रीमंत कसे व्हावे? |- | २००२ | रिच डॅड्स प्रॉफेसी | शेअर बाजारातील मोठ्या कोसळण्याबद्दलची भविष्यवाणी आणि त्यातून नफा कसा मिळवायचा. |- | २००३ | द बिझनेस स्कूल: फॉर पीपल हू लाईक हेल्पिंग पीपल | आपसी सहकार्याचा व्यावसायकी फायदा |- | २००४ | रिच डॅड, पुअर डॅड फॉर टीन्स | शाळेत न शिकवलेली पैशांची गुपिते (तरुणांसाठी) |- | २००४ | हू टूक माय मनी? | पैसा कसा खर्च होतो |- | २००५ | बिफोर यू क्विट युवर जॉब | उद्योजकांसाठी नोकरी सोडण्यापूर्वी लक्षात ठेवण्यासारखे १० धडे. |- | २००६ | व्हाय वी वाँट यू टू बी रिच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत सह-लिखित पुस्तक |- | २००८ | इन्क्रीज युवर फायनान्शिअल आयक्यू | तुमचा आर्थिक बुद्ध्यांक वाढवून हुशारीने पैसे हाताळा. |- | २००९ | कॉन्स्पिरसी ऑफ द रिच | पैशाचे ८ नवीन नियम आणि श्रीमंतांचे 'षडयंत्र' |- | २०११ | मिडास टच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत; काही उद्योजक यशस्वी का होतात यावर मार्गदर्शन |- | २०१३ | व्हाय 'ए' स्टुडंट्स वर्क फॉर 'सी' स्टुडंट्स | पालकांसाठी मुलांच्या आर्थिक शिक्षणाबाबतचे मार्गदर्शक पुस्तक |- | २०१५ | सेकंड चान्स | तुमच्या पैशासाठी, आयुष्यासाठी आणि जगासाठी 'दुसरी संधी' |- | २०१७ | व्हाय द रिच आर गेटिंग रिचर | खरी 'आर्थिक साक्षरता' म्हणजे काय? |- | २०१९ | फेक | खोटे पैसे, खोटे शिक्षक आणि खोट्या मालमत्ता यांपासून स्वतःला कसे वाचवावे? |- | २०२० | हू स्टोलन माय पेन्शन | पेन्शनमधील घोटाळे आणि लूट कशी थांबवावी? |- | २०२१ | कॅपिटलिस्ट मॅनिफेस्टो | भांडवलशाही आणि आर्थिक व्यवस्थेवर आधारित विचार |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] adef93jpndnai1g9b0r6ojqivcz00t0 2684295 2684294 2026-05-14T13:14:38Z संतोष गोरे 135680 /* प्रमुख पुस्तके */ 2684295 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''रॉबर्ट तोरू कियोसाकी''' (जन्म: [[८ एप्रिल]], [[इ.स. १९४७|१९४७]]) हे एक अमेरिकन व्यावसायिक, उद्योजक आणि लेखक आहेत. ''रिच डॅड पुअर डॅड'' हे त्यांनी लिहिलेले जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक साक्षरतेवरील पुस्तक आहे. याच सोबत त्यांनी 'रिच डॅड कंपनी'ची स्थापना केली. ज्याद्वारे ते पुस्तके आणि व्हिडिओंच्या माध्यमातून लोकांना वित्त व्यवस्थापन आणि व्यवसायाचे शिक्षण देतात. यासोबतच त्यांनी 'रिच ग्लोबल एलएलसी' ही कंपनीही सुरू केली होती, परंतु २०१२ मध्ये या कंपनीने दिवाळखोरी जाहीर केली.<ref>{{cite news|last1=Kim |first1=Susanna |date=12 October 2012 |title='Rich Dad, Poor Dad' Author Files for Bankruptcy for His Company |url=https://abcnews.go.com/Business/rich-dad-poor-dad-author-files-bankruptcy/story?id=17463158 |access-date=18 July 2018 |website=ABC News}}</ref> नंतर कियोसाकी यांच्या सेमिनारला उपस्थित राहिलेल्या लोकांनी त्यांच्यावर सामूहिक दावा दाखल केला होता.<ref>{{cite news|last1=Olen |first1=Helaine |title=This Legal Dispute Says Everything About the Shadiness of Personal Finance Gurus |url=http://www.slate.com/blogs/moneybox/2016/02/11/robert_kiyosaki_s_ongoing_legal_dispute_says_everything_about_the_shadiness.html |access-date=18 July 2018 |website=[[Slate.com|Slate]] |date=11 February 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Marketwatch – Rich dad's seminar's deceptive marketplace | date=February 24, 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dv6feHB0AE4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/dv6feHB0AE4 | archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 November 2017|via=YouTube}}</ref> कॅनेडियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन,<ref name="Road To Rich Dad CBC">{{cite AV media| people = Johnson, Erica (reporting) | date=January 29, 2010| title=Season 37: 3. Road to Rich Dad| work=Marketplace | publisher=Canadian Broadcasting Company | url=https://www.cbc.ca/player/play/1404600019 | access-date = 23 November 2020 }}</ref> डब्लूटीएइ टीव्ही<ref name=":0">{{cite news| author = Van Osdol, Paul | date=9 May 2013 | title='Rich Dad' Author's Seminars Cost Thousands, But Not Everyone Gets Rich |url=http://www.wtae.com/article/rich-dad-author-s-seminars-cost-thousands-but-not-everyone-gets-rich/7461146 |access-date=18 July 2018 |website=[[WTAE-TV]]}}</ref> आणि सीबीएस न्युज<ref name="cbs">{{cite news| author = Roth, Allan | date = 4 March 2010 | title=Rich Dad Education—The Ultimate Emotional Investment | work= [[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/rich-dad-education-the-ultimate-emotional-investment/ |access-date=26 November 2018 }}</ref> यांसारख्या प्रसिद्ध वृत्तवाहिन्यांनी त्यांच्या व्यावसायिक पद्धतींवर शोधपत्रकारीतेवर आधारित माहितीपट प्रसारित केले आहेत. == बालपण आणि शिक्षण == कियोसाकी यांचा जन्म १९४७ मध्ये हिलो, [[हवाई]] येथे वडील राल्फ आणि आई माजोरी कियोसाकी या जपानी जोडप्याच्या पोटी झाला.<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/01/18/books/rich-dad-poor-dad-author-robert-kiyosaki-appeals-financial-literacy/|title='Rich Dad Poor Dad' Author Robert Kiyosaki Appeals for Financial Literacy|first=Mai|last=Yoshikawa|date=January 18, 2018|website=The Japan Times|agency=Kyodo}}</ref> <ref name="Tan">{{cite news | title=Lunch With Sumiko: I Was a Late Bloomer, Says Rich Dad Poor Dad Author Robert Kiyosaki| url=https://www.straitstimes.com/business/invest/lunchwithsumiko-i-was-a-late-bloomer-says-rich-dad-poor-dad-author|last=Tan|first=Sumiko |date=January 12, 2020 |newspaper=The Straits Times|url-access=subscription}}</ref> त्यांच्या आई या एक परिचारिका होत्या. कियोसाकी हे या कुटुंबातील सर्वात मोठे अपत्य आहेत. त्यांची एक बहिण तेन्झिन काचो, या [[१४वे दलाई लामा|दलाई लामा]] यांच्याकडून नियुक्त झालेल्या बौद्ध भिक्षुणी होत्या. त्यांनी [[लाँग बीच (कॅलिफोर्निया)|कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच]] येथील एका बौद्ध केंद्रात काम केले.<ref>{{cite news|title=Blending Her Spirituality and His Materialism|newspaper=Los Angeles Times|last=Sahagun|first=Louis | date=February 9, 2009|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-feb-09-me-beliefs9-story.html}}</ref> त्यांची दुसरी बहीण ग्राफिक डिझायनर आहे, तर त्यांचा भाऊ मालमत्ता व्यवस्थापनात काम करतो.<ref name="Tan"/> कियोसाकी यांचे वडील एक शिक्षक होते. त्यांनी काही काळ हवाईचे शाळा अधीक्षक म्हणून काम केले होते. याशिवाय त्यांनी १९७० च्या हवाई मधील सार्वजनिक निवडणुकीत [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) |रिपब्लिकन पार्टी]]च्या तिकीटावर लेफ्टनंट-गव्हर्नर पदासाठी एक निवडणूक देखील लढवली होती.<ref>{{cite magazine |last= Zia |first= Hoyt|date=April 2006|title=Rich Son, Poor Son|url=https://www.thefreelibrary.com/Rich+son%2c+poor+son.-a0144403343|magazine=[[Hawaii Business]] | via=The Free Library | location=Hawaii |publisher= |access-date=}}</ref><ref name="moneymag">{{cite magazine |last1=Carbonara |first1= Peter |last2=Caplin|first2=Joan|date=January 1, 2003 |title=Poor Man's Prophet Robert Kiyosaki, Author of Rich Dad, Poor Dad Says That Everything You've Been Told About Money is a Lie. Is His Vision Setting Us on the Right Track—Or Is It Just More Financial Snake Oil?| magazine = [[Money (financial website)|Money]] | via = [[CNN.com]] | url= https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070311003527/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2003/01/01/334706/index.htm | archive-date = 2007-03-11 | access-date = 6 August 2025 }}</ref> यात ते पराभूत तर झालेच आणि या निवडणुकीनंतर त्यांची नोकरी देखील गेली. या नंतर त्यांनी आईस्क्रीमची एक फ्रँचायझी सुरू केली आणि यात देखील ते अपयशी ठरले. पुढे त्यांनी कामगार संघटनांसाठी काम केले.<ref name="Tan"/> हिलो येथे जाण्यापूर्वी कियोसाकी यांनी मानोआ एलिमेंटरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref name="Magin">{{cite magazine | title='Rich Dad' Author Returning to Hawaii to Speak, But Not Invest | url=https://www.bizjournals.com/pacific/news/2019/10/02/rich-dad-author-returning-to-hawaii-to-speak-but.html | magazine=Pacific Business News | last=Magin | first=Janis | date = October 2, 2019}}</ref> नंतर त्यांनी हिलो मधून आपले पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{cite news|url=https://www.sacbee.com/news/business/real-estate-news/article263819453.html|work=The Sacramento Bee|title=Investor, Author of 'Rich Dad, Poor Dad' Lists Hawaii Home on Edge of Ocean for $7.35M|last=Caraccio|first=David|date=July 25, 2022}}</ref> कमी गुण मिळाल्याने त्यांना येथून काढून टाकण्यात येणार होते.<ref name="moneymag"/> १९६५ मध्ये, त्यांनी युनायटेड स्टेट्स मर्चंट मरीन अकॅडमी मध्ये प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनंतर डेक ऑफिसर म्हणून पदवी मिळवली.<ref name="Tan"/> मॅटसन इन्क च्या जहाजांवर मिडशिपमन म्हणून प्रवास केल्यानंतर,<ref name="Magin"/> ते युनायटेड स्टेट्स मरीन कोअर मध्ये अधिकारी म्हणून रुजू झाले. कियोसाकी यांनी [[व्हियेतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धा]]दरम्यान हेलिकॉप्टर गनशिप पायलट म्हणून सेवा बजावली. यादरम्यान एकदा ते कानोहे बे येथे तैनात होते.<ref name="Youn, Jacy"/><ref name="Magin"/> == कारकीर्द == === सुरुवातीचे उद्योग === १९७७ मध्ये, कियोसाकी यांनी "रिपर्स" नावाची एक कंपनी सुरू केली. ही कंपनी नायलॉन आणि वेल्क्रो पाकिटांची विक्री करत असे.<ref name="Youn, Jacy"/> लवकरच ही कंपनी दिवाळखोरीत निघाली. इथून ते जून १९७८ पर्यंत कियोसाकी हे [[झेरॉक्स]] कंपनीत सेल्स असोसिएट म्हणून कार्यरत होते.<ref name="Youn, Jacy" /> १९८० च्या दशकात, कियोसाकी [[सॅन डिएगो]]मध्ये एक प्रेरणादायी वक्ता म्हणून कार्यशाळा घेत असे. ज्यात त्यांनी 'मनी अँड यू' नावाचा 'एरहार्ड सेमिनार ट्रेनिंग' तंत्रावर आधारित कोर्स चालवला होता. १९७४ मध्ये या कोर्सचे निर्माते मार्शल थर्बर यांच्याकडून त्यांनी हा कोर्स शिकला होता. १९८४ मध्ये, थर्बर यांनी हा व्यवसाय कियोसाकी आणि डी.सी. कोर्डोव्हा यांच्याकडे सोपवला. या जोडीने पुढे या कोर्सचा अमेरिकेबाहेर विस्तार केला.<ref name="moneymag"/> एका विशिष्ट टप्प्यावर या कोर्सचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हजारो विद्यार्थी निर्माण झाले होते.<ref name="Youn, Jacy" /> ऑक्टोबर १९९३ मध्ये ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या फोर कॉर्नर्स या कार्यक्रमाने हा कोर्स भावनिक शोषणावर आधारित असल्याचा माहितीपट प्रसारित केला. यामुळे ऑस्ट्रेलियात हा व्यवसाय कोलमडण्याच्या स्थितीत आला होता. कियोसाकी यांनी हा माहितीपट "अन्यायकारक" असल्याचे घोषित करून एबीसी विरुद्ध खटला भरण्याचा निर्णय घेतला. परंतु काही कारणाने त्यांनी हा निर्णय रद्द केला. पुढे १९९४ मध्ये त्यांनी हा व्यवसाय सोडला.<ref name="moneymag"/> === आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार === १९९३ मध्ये कियोसाकी यांनी 'इफ यू वॉन्ट टू बी रिच अँड हॅपी, डोन्ट गो टू स्कूल?' हे आपले पहिले पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकात त्यांनी पालकांना असा सल्ला दिला की, त्यांनी आपल्या मुलांना पारंपारिक कॉलेज शिक्षणाऐवजी रिअल इस्टेटच्या व्यवसायात उतरवण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.<ref>{{cite book|last1=Kiyosaki|first1=Robert|title=If You Want to Be Rich & Happy Don't Go to School: Ensuring Lifetime Security for Yourself and Your Children|url=https://archive.org/details/ifyouwanttoberic00kiyo|url-access=registration|date=1 April 1993|publisher=Aslan publications|isbn=978-0-944031-38-4|edition=2}}</ref> त्यांनी 'कॅशफ्लो टेक्नॉलॉजीज' नावाच्या एका होल्डिंग कंपनीची स्थापना केली, ज्याच्या अंतर्गत २००२ पर्यंत 'रिच डॅड पुअर डॅड' आणि 'कॅशफ्लो' हे दोन्ही ब्रँड्स येत होते. त्या सुमारास कियोसाकी स्वतःला या कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजातून टप्प्याटप्प्याने बाजूला करून घेण्याच्या तयारीत होते.<ref name="Youn, Jacy">{{cite magazine| date= June 2002 | title=Robert Kiyosaki | magazine=Hawaii Business | access-date=April 22, 2016 | last=Youn | first=Jacy L. | url = http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160923003402/http://www.hawaiibusiness.com/robert-kiyosaki/ | archive-date=September 23, 2016 | quote = <small>Currently preparing to phase himself out of Cashflow Technologies (the holding company for the Rich Dad brand), while still collecting royalties on its product line–and at the same time attempting to take another company public–Kiyosaki has made a sport of building and selling companies worldwide.</small> }}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=http://nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=nXAVB9lnW1D8CQvtuPXg%252bA%253d%253d&nt7=0 |title=Entity Details—Secretary of State, Nevada |website=Nevada Secretary of State |access-date=2014-07-10}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref><ref name="auto5">{{cite web |url=http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |title=Trademark Electronic Search System: RICH DAD |website=[[USPTO]] [[Trademark Electronic Search System]] |access-date=2014-07-10 |archive-date=July 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031104/http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4002:hagh71.2.6 |url-status=dead}}{{primary source inline|date=August 2025}}</ref> आर्थिक साक्षरतेचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी केवळ पुस्तकेच लिहिली नाहीत, तर प्रौढ व्यक्ती आणि तरुणांसाठी 'कॅशफ्लो' नावाचे बोर्ड गेम्स आणि व्हिडिओ गेम्स देखील विकसित केले, जेणेकरून लोकांना खेळता-खेळता गुंतवणुकीच्या संकल्पना समजतील.<ref name="Road To Rich Dad CBC"/> कियोसाकी यांच्या आयुष्यात काही मोठे कायदेशीर वादही निर्माण झाले. २००८ मध्ये त्यांची व्यावसायिक भागीदार शेरॉन लेक्टर यांनी त्यांच्यावर एक खटला दाखल केला होता. लेक्टर यांचा आरोप होता की, कियोसाकी दाम्पत्याने व्यवसायातील मालमत्ता स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरली, मात्र कियोसाकी यांनी हे आरोप फेटाळून लावले. अखेर, एका ठराविक रकमेवर तडजोड करून हा खटला निकाली काढण्यात आला. या तडजोडीनंतर लेक्टर यांनी रिच डॅड कंपनीतील आपला हिस्सा विकला आणि त्यांची सुमारे १० वर्षांची भागीदारी संपुष्टात आली.<ref>{{cite news|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906224930/http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url=http://www.azcentral.com/business/articles/2008/09/04/20080904biz-richdad0904.html?&wired|url-status=dead|title='Rich Dad' Partners Settle Suit, Call It Quits|website=The Arizona Republic|last=Harris|first=Craig|date=2008-09-04}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कियोसाकी यांचा त्यांच्या पहिल्या पत्नीपासून वयाच्या ३२ व्या वर्षी घटस्फोट झाला.<ref name="rich&happy">{{cite book |last1=Kiyosaki |first1=Robert T. |title=If You Want to Be Rich and Happy Don't Go to School |date=1992 |publisher=Excellerated Learning Publishing |isbn=9780646079370}}</ref> १९८४ मध्ये कियोसाकी आणि किम्बर्ली "किम" यांची भेट झाली. १९८६ मध्ये या जोडप्याने लग्न केले. किम त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी आणि व्यावसायिक भागीदार बनल्या.<ref name="rich&happy"/><ref name="moneymag"/> कालांतराने २०१७ मध्ये या जोडप्याचा आपसी सहमतीने घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web |last=Byrne |first=Brendan |date=2024-06-10 |title=Robert Kiyosaki Net Worth: A Comprehensive Overview of The Rich Dad, Poor Dad Author's Wealth |url=https://www.valuewalk.com/net-worth/robert-kiyosaki/ |access-date=2024-06-20 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref> कियोसाकी यांना एकदा त्यांच्या एकूण संपत्तीबद्दल विचारण्यात आले असता त्यांनी आपल्यावर १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कर्ज असल्याची माहिती दिली. विशेष म्हणजे त्यांच्या मते, ही त्यांची कोणतीही समस्या नसून केवळ एक सर्वसामान्य बाब होती.<ref>{{Cite web | author = Royle, Orianna Rosa | date = 2024-01-04 | title='Rich Dad, Poor Dad' Author Reveals He's $1 billion in Debt—But Says Going Bust Would 'Not Be His Problem' |url=https://fortune.com/2024/01/04/robert-kiyosaki-rich-dad-poor-dad-author-debt/ |access-date=2024-06-20 |website=Fortune.com |language=en}}</ref> == प्रमुख पुस्तके == रॉबर्ट कियोसाकी यांनी आर्थिक साक्षरता आणि व्यवसायावर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या पुस्तकांचे मुख्य विषय म्हणजे पैसा, गुंतवणूक आणि आर्थिक स्वातंत्र्य. {| class="wikitable" style="text-align: left" |- ! वर्ष ! पुस्तकाचे नाव ! विषय |- | १९९७ | रिच डॅड पुअर डॅड | श्रीमंत लोक आपल्या मुलांना पैशाबद्दल काय शिकवतात, जे गरीब आणि मध्यमवर्गीय शिकवत नाहीत. |- | २००० |कॅशफ्लो क्वाड्रंट | आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी 'कॅशफ्लो क्वाड्रंट'चे महत्त्व (E, S, B, I मॉडेल) |- | २००० | रिच डॅड्स गाईड टू इन्वेस्टिंग | श्रीमंत लोक नेमकी कुठे गुंतवणूक करतात? |- | २००१ | द बिझनेस स्कूल | 'मल्टी-लेव्हल मार्केटिंग' (MLM) आणि नेटवर्किंग व्यवसायावर आधारित. |- | २००१ | रिच किड, स्मार्ट किड | मुलांना आर्थिक बाबींमध्ये आघाडीवर कसे ठेवावे? |- | २००२ | रिटायर यंग, रिटायर रिच | लवकर निवृत्त होऊन श्रीमंत कसे व्हावे? |- | २००२ | रिच डॅड्स प्रॉफेसी | शेअर बाजारातील मोठ्या कोसळण्याबद्दलची भविष्यवाणी आणि त्यातून नफा कसा मिळवायचा. |- | २००३ | द बिझनेस स्कूल: फॉर पीपल हू लाईक हेल्पिंग पीपल | आपसी सहकार्याचा व्यावसायकी फायदा |- | २००४ | रिच डॅड, पुअर डॅड फॉर टीन्स | शाळेत न शिकवलेली पैशांची गुपिते (तरुणांसाठी) |- | २००४ | हू टूक माय मनी? | पैसा कसा खर्च होतो |- | २००५ | बिफोर यू क्विट युवर जॉब | उद्योजकांसाठी नोकरी सोडण्यापूर्वी लक्षात ठेवण्यासारखे १० धडे. |- | २००६ | व्हाय वी वाँट यू टू बी रिच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत सह-लिखित पुस्तक |- | २००८ | इन्क्रीज युवर फायनान्शिअल आयक्यू | तुमचा आर्थिक बुद्ध्यांक वाढवून हुशारीने पैसे हाताळा. |- | २००९ | कॉन्स्पिरसी ऑफ द रिच | पैशाचे ८ नवीन नियम आणि श्रीमंतांचे 'षडयंत्र' |- | २०११ | मिडास टच | डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत; काही उद्योजक यशस्वी का होतात यावर मार्गदर्शन |- | २०१३ | व्हाय 'ए' स्टुडंट्स वर्क फॉर 'सी' स्टुडंट्स | पालकांसाठी मुलांच्या आर्थिक शिक्षणाबाबतचे मार्गदर्शक पुस्तक |- | २०१५ | सेकंड चान्स | तुमच्या पैशासाठी, आयुष्यासाठी आणि जगासाठी 'दुसरी संधी' |- | २०१७ | व्हाय द रिच आर गेटिंग रिचर | खरी 'आर्थिक साक्षरता' म्हणजे काय? |- | २०१९ | फेक | खोटे पैसे, खोटे शिक्षक आणि खोट्या मालमत्ता यांपासून स्वतःला कसे वाचवावे? |- | २०२० | हू स्टोलन माय पेन्शन | पेन्शनमधील घोटाळे आणि लूट कशी थांबवावी? |- | २०२१ | कॅपिटलिस्ट मॅनिफेस्टो | भांडवलशाही आणि आर्थिक व्यवस्थेवर आधारित विचार |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कियोसाकी, रॉबर्ट}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील अमेरिकन व्यापारी]] da6u5jjjyxczd4on2lc93x9zx8eqjk0 0 379644 2684354 2683836 2026-05-15T03:40:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684354 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मुसंदन द्वीपकल्प''' (अरबी: جَزِيْرَة مُسَنْدَم \ رَأْس مُسَنْدَم; ''जझिरात मुसंदम'') किंवा '''रुऊस अल जिबाल''' (अरबी:رُؤُوْس ٱلْجِبَال; ''पर्वतशिखरे'')<ref name="B">{{cite book |last=Thomas |first=B. |url=https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100055148454.0x00000a |title=Travels in Oman. Visit of B. Thomas to the Musandam Peninsula. 1928. Notes on Shihuh dialects & people, also Kumzaris' [10r] |date=March 1927 |publisher=British Library: India Office Records and Private Papers |page=9}}</ref> हा [[अरबी द्वीपकल्प|अरबी द्वीपकल्पाचा]] डोंगराळ ईशान्य टोकावरील प्रदेश आहे आहे. याच्या पश्चिमेला [[इराणचे आखात]] आणि पूर्वेला [[ओमानचे आखात]] आहेत; तर उत्तरेला यांना जोडणारी [[हॉर्मुझची सामुद्रधुनी]] आहे. या प्रदेशाचे राजकीय नियंत्रण [[संयुक्त अरब अमिराती]] आणि [[ओमान]] यांच्यात विभागलेले आहे. == इतिहास == ऐतिहासिक काळात मुसंदम द्वीपकल्पावर अनेक आक्रमणे झाली. [[अखमनी साम्राज्य]] व [[सासानी साम्राज्य|सासानी साम्राज्यांनी]] येथे आपला तळ बसविण्याचा नेहमी प्रयत्न केला. इस्लामिक कालखंड सुरू होईपर्यंत या साम्राज्यांचा ऱ्हास झाला होता. इस्लामी सत्ता प्रस्थापित झाल्यानंतर पोर्तुगीज आणि इतर भुरट्या सत्तांनी येथे असेच प्रयत्न केले. === आधुनिक कालखंड === आधुनिक काळातही या द्वीपकल्पावर परकीय ताबा सुरूच राहिला. १५०७ मध्ये [[अफोन्सो डी अल्बुकर्क]] याने [[ओमान]]च्या किनारपट्टीवरील [[सूर (ओमान)|सूर]], [[मस्कत]] आणि [[खासाब]] यांसारखी महत्त्वाची ठिकाणे काबीज केली.<ref name=":0">{{Cite web |title=Portuguese Era – NLA |url=https://www.nla.ae/en/our-history/historical-periods/portuguese-era/#:~:text=The%20early%20decades%20of%20the,,%20Khorfakkan,%20Dibba%20and%20Lima. |access-date=2026-02-15 |website=www.nla.ae}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oman (09/04) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/oman/40666.htm#:~:text=Contact%20with%20Europe%20was%20established,for%20more%20than%20a%20century. |access-date=2026-02-15 |website=U.S. Department of State}}</ref> तेव्हापासून १६५० पर्यंत, [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] खासाबचा वापर [[खजुर|खजुराच्या]] व्यापारासाठी पुरवठा केंद्र म्हणून आणि त्यांच्या जहाजांसाठीचे सुरक्षित बंदर म्हणून केला. १६०० च्या दशकाच्या सुरुवातीस स्थानिक टोळ्यांनी भागातील पोर्तुगीजांना हाकलणे सुरू केले. १६२२ मध्ये [[सफावी साम्राज्य|सफावींनी]] पोर्तुगीजांकडून [[हॉर्मुझ बेट]] परत मिळवल्यानंतर तीस वर्षांनी ओमानच्या [[यारुबिद]] घराण्यातील इमाम [[नासिर बिन मुर्शिद]] आणि इमाम [[सुलतान बिन सैफ]] यांनी मुसंदन द्वीपकल्प जिंकून घेतला.<ref name=":0" /> १९व्या शतकात ब्रिटिशांनी [[ट्रुशियल स्टेट्स]]चा भाग म्हणून हा परिसर व्यापला आणि १८९१ मध्ये [[मस्कत आणि ओमान]] हे [[ब्रिटिश संरक्षित राज्य]] बनले.<ref>{{Cite web |title=History of Oman {{!}} Royal Air Force of Oman |url=https://www.rafmuseum.org.uk/research/online-exhibitions/an-enduring-relationship-a-history/a-history-of-oman/ |access-date=2026-02-15 |website=RAF Museum |language=en-GB}}</ref> खासाबचा प्रदेश बंदरासाठी योग्य नसल्यामुळे आणि अत्यंत कडक हवामानामुळे वसाहतीसाठी प्रतिकूल असल्याने त्याचा फारसा विकास झाला नाही. २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात [[संयुक्त अरब अमिराती]]ची स्थापना झाली. या भागातील बहुतेक अमिराती त्यात सामील झाल्या. [[रास अल खैमा]] सुरुवातीला या राष्ट्राचा भाग नव्हते.<ref name=sterling-20220525>{{cite web |url=https://www.ku.ac.ae/lessons-from-operation-intradon-in-the-musandam |title=Lessons from Operation Intradon in the Musandam |last=Sterling |first=Jade |website=Khalifa University |date=25 May 2022 |access-date=17 March 2026}}</ref><ref name=hughes>{{Cite journal |last1=Yates |first1=Athol |last2=Hughes |first2=Geraint |date=2022-10-03 |title=Operation Intradon in the Musandam, 1970–1971: what this counterinsurgency operation says about British military operations in the Arabian Gulf |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592318.2022.2066305 |journal=Small Wars & Insurgencies |language=en |volume=33 |issue=7 |pages=1236–1258 |doi=10.1080/09592318.2022.2066305 |issn=0959-2318|url-access=subscription }}</ref> अखेरीस १९७२ मध्ये ते अमिरातीत सामील झाले. यादरम्यानच्या वाटाघाटींमध्ये मुसंदन द्वीपकल्प ओमानला देण्यात आला. == भूगोल == {{हे सुद्धा पहा|ओमानचा भूगर्भशास्त्र|संयुक्त अरब अमिरातीचा भूगर्भशास्त्र|ओमानचा भूगोल|संयुक्त अरब अमिरातीचा भूगोल}} [[File:Elphinstone Inlet.webp|thumb|230px|left|मुसंदन द्वीपकल्पाचा [[भूरचनात्मक नकाशा]], ज्यामध्ये [[एल्फिन्स्टन खाडी]] आणि [[माल्कम खाडी]] दिसत आहेत]] हा द्वीपकल्प [[हॉर्मुझची सामुद्रधुनी|हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या]] दक्षिणेस, [[इराणचे आखात]] आणि [[ओमानचे आखात]] यांच्या मध्ये आहे.<ref name="Pavyand2011">{{cite book |author=Diba, B. A. |title=Is Iran legally permitted to close Strait of Hormuz to countries that impose sanctions against Iran's oil? |url=http://www.payvand.com/news/11/dec/1216.html |location=Cupertino, California |publisher=Payvand Iranian-American Website |year=2011 |accessdate=2026-05-12 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225054713/http://www.payvand.com/news/11/dec/1216.html |url-status=dead }}</ref> [[शिहूह]] जमातीचे लोक येथे राहतात. या प्रदेशाचा मुख्य भाग ओमानच्या [[मुसंदन प्रशासकीय विभाग|मुसंदन प्रशासकीय विभागांतर्गत]] येतो, तर काही भाग [[संयुक्त अरब अमिराती]]च्या नियंत्रणाखाली आहे. अमीरातींमधील मुसंदम द्वीपकल्प [[रस अल खैमा]] आणि [[दिब्बा]]मध्ये आहे.<ref name="Edmonds2006">{{cite journal |author1=Edmonds, J.-A. |author2=Budd, K. J. |author3=Al Midfa, A. |author4=Gross, C. |name-list-style=amp |year=2006 |title=Status of the Arabian Leopard in United Arab Emirates |journal=Cat News |issue=Special Issue 1 |pages=33–39 |url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.1._SI_1/Edmonds_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_leopard_in_United_Arab_Emirates.pdf |accessdate=2026-05-12 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019082320/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.1._SI_1/Edmonds_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_leopard_in_United_Arab_Emirates.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Spalton2006">{{cite journal |author1=Spalton, J. A. |author2=Al-Hikmani, H. M. |name-list-style=amp |year=2006 |title=The Leopard in the Arabian Peninsula – Distribution and Subspecies Status |journal=Cat News |issue=Special Issue 1 |pages=3–47 |url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.1._SI_1/Edmonds_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_leopard_in_United_arab_Emirates.pdf |accessdate=2026-05-12 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019082320/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.1._SI_1/Edmonds_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_leopard_in_United_Arab_Emirates.pdf |url-status=dead }}</ref> येथील प्रमुख भूरूपांमध्ये [[पश्चिम हजर पर्वत|पश्चिम हजर पर्वतरांगांचा]] समावेश होतो. या पर्वतरांगा [[हजर पर्वत|हजर रांगेच्या]] सर्वात उत्तरेकडील भाग आहे. या पर्वतरांगेच्या शिखरांवरून या द्वीपकल्पाला ''रुऊस अल जिबाल'' असेही म्हणले जाते.<ref name="Edmonds2006"/><ref name="Spalton2006"/> ''वाडी बीह'' ही मुसंदनमधील सर्वात मोठी [[वा़डी (वाळवंट)|वाडी]] असून हा प्रदेश येथील मुख्य जलनिस्सारण खोरे आहे.<ref name="Lancaster&Lancaster2011">{{cite book |last1=Lancaster |first1=Fidelity |last2=Lancaster |first2=William |title=Honour is in Contentment: Life Before Oil in Ras Al-Khaimah (UAE) and Some Neighbouring Regions |publisher=[[Walter de Gruyter]] |pages=3–598 |isbn=978-3-1102-2339-2 |location=Berlin, New York City |url=https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&q=ru%27us+al-jibal+musandam+western+hajar |year=2011}}</ref><ref name="Allen2016">{{cite book |last=Allen |first=Calvin H. Jr. |title=Oman: the Modernization of the Sultanate |publisher=[[Routledge]] |chapter=1: Land and People |pages=1–8 |isbn=978-1-3172-9164-0 |location=Abingdon, [[New York City|New York]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=tlmFCwAAQBAJ&pg=PA1 |date=2016-02-05}}</ref> [[जबल अल हरिम|जबल हरिम]] हे मुसंदन आणि रुऊस अल जिबालमधील सर्वात उंच शिखर आहे. === हवामान === {{हे सुद्धा पहा|ओमानचे हवामान|संयुक्त अरब अमिरातीचे हवामान}} हिवाळ्यात या प्रदेशात, विशेषतः जैस, यानास आणि मेब्राह या पर्वतीय भागात हवामान बऱ्यापैकी थंड असू शकते.<ref name="GulfNews 03-2019">{{cite news |last=Al Serkal |first=Mariam M. |title=UAE to see cold days ahead, temperatures drop to 2.6°C |newspaper=[[Gulf News]] |url=https://gulfnews.com/uae/weather/uae-to-see-cold-days-ahead-temperatures-drop-to-26c-1.1552194028449 |date=2019-03-10 |access-date=2019-03-17}}</ref><ref name="GulfNews 02-2019">{{cite news |last=Al Serkal |first=Mariam M. |title=UAE to get 5 days of rain and "significant drop in temperature" |newspaper=[[Gulf News]] |url=https://gulfnews.com/uae/weather/uae-to-get-5-days-of-rain-and-significant-drop-in-temperature-1.1551328032551 |date=2019-02-28 |access-date=2019-03-17}}</ref> == चित्रदालन == <gallery> File:Jebal Harim.JPG|ग्रीन व्हॅलीतून दिसणारे [[जबल अल हरिम|जबल हरिम]], मार्च २०१३ File:04CP View of Musandam.tif|मुसंदनमधील पर्वतरांगांचे दृश्य, डिसेंबर १९७१ File:Jebel Qiwhi (16755252461).jpg|[[जबल किह्वी]]वरून दिसणारे 'रुऊस अल जिबाल' File:Kumzar ca 1908.png|[[कुंजार]]मधील पर्वतीय भाग, साधारण १९०८ File:Sedimentary Rock Layers near Khasab in Musandam Oman.jpg|ओमानच्या [[मुसंदन गव्हर्नोरेट|मुसंदन प्रशासकीय विभागा]]तील [[खासाब]] जवळील स्तरित खडकांचे थर File:Jabal ar Raḩraḩ - 1676 m.jpg |[[रस अल खैमा]] जवळील [[जबल अर रहराह]] (१,६७६ मी), हे [[संयुक्त अरब अमिराती|यूएई]]मधील सर्वात उंच शिखर आहे File:African monarch (danaus chrysippus).jpg|मुसंदनमधील झिगी बे येथे आढळणारे 'आफ्रिकन मोनार्क' (''[[डानास क्रायसिपस]]'') फुलपाखरू File:Blue basker dragonfly (Urothemis edwardsii) Oman.jpg|ब्लू बास्कर चतुर (''[[युरोथेमिस एडवर्डसी]]'') File:Rock semaphore gecko (pristurus rupestris) (12801641984).jpg|[[प्रिस्टुरस रुपेस्ट्रिस|रॉक सेमाफोर पाल (''प्रिस्टुरस रुपेस्ट्रिस'')]] File:Elphinstone Inlet aerial.webp|[[एल्फिन्स्टन इनलेट]]; जमिनीची एक छोटी पट्टी याला माल्कम इनलेटपासून वेगळे करते File:ISS023-E-33601 - View of Oman - Musandam Peninsula - Persian Gulf - Khawr ash Shamm - Khasab - Jabal Maqlab - Kubbat Ghazira - Gulf of Oman (cropped).jpg|अंतराळातून दिसणारा मुसंदन द्वीपकल्प, खासाब आणि हॉर्मुझची सामुद्रधुनी </gallery> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ओमान]] [[वर्ग:मुसंदम प्रांत]] [[वर्ग:इराणचे आखात]] [[वर्ग:ओमानचा भूगोल]] 3mcd2gm21vjsjt6kmysxwejm8byclgd 118 379688 2684304 2684137 2026-05-14T14:25:49Z सावर्डे ए व्ही 182978 पुनरावलोकनासाठी सादर- विश्वसनीय संदर्भ व infobox जोडले. 2684304 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहाय्यक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' — कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021"/> * स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025"/><ref name="tarunbharat2025"/> == संदर्भ == <references /> <ref name="sakal2021"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार | newspaper = दैनिक सकाळ | date = 6 जानेवारी 2021 | page = 2 | language = mr }} </ref> <ref name="sakal2025"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर | newspaper = दैनिक सकाळ | date = 23 एप्रिल 2025 | page = 3 | language = mr }} </ref> <ref name="tarunbharat2025"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान | newspaper = तरुण भारत | date = 11 मे 2025 | page = 5 | language = mr }} </ref> <ref name="sanwad2025"> {{cite web | title = गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर | website = संवाद मीडिया | date = 10 मे 2025 | url = https://sanwadmedia.com/170809/ | access-date = 14 मे 2026 | language = mr }} </ref> {{DEFAULTSORT:पाटील, गजानन हणमंत}} [[वर्ग:१९७५ मध्ये जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] 29nefol52ycxct9a9ziac8r8xl6mzsf 2684306 2684304 2026-05-14T14:30:13Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* संदर्भ */ 2684306 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहाय्यक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' — कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021"/> * स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025"/><ref name="tarunbharat2025"/> == संदर्भ == <references /> <ref name="sakal2021"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार | newspaper = दैनिक सकाळ | date = 6 जानेवारी 2021 | page = 2 | language = mr }} </ref> <ref name="sakal2025"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर | newspaper = दैनिक सकाळ | date = 23 एप्रिल 2025 | page = 3 | language = mr }} </ref> <ref name="tarunbharat2025"> {{cite news | title = गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान | newspaper = तरुण भारत | date = 11 मे 2025 | page = 5 | language = mr }} </ref> {{DEFAULTSORT:पाटील, गजानन हणमंत}} [[वर्ग:१९७५ मध्ये जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] ianco0nuzkeikb9dmsctx0ublh1a9ll 2684307 2684306 2026-05-14T14:34:32Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* संदर्भ */ 2684307 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहाय्यक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' — कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021"/> * स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025"/><ref name="tarunbharat2025"/> == संदर्भ == {{reflist}} <references> <ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> <ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref> <ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref> <ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> </references> --- {{DEFAULTSORT:पाटील, गजानन हणमंत}} [[वर्ग:१९७५ मध्ये जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] 7a3nzmqnsv9ad13o6754gmh2yhxhggr 2684308 2684307 2026-05-14T14:38:55Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* पुरस्कार आणि सन्मान */ 2684308 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | image = Gajanan_Patil.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहाय्यक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' — कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021"/> * स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025"/><ref name="tarunbharat2025"/> == संदर्भ == {{reflist}} <references> <ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> <ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref> <ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref> <ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> </references> --- == संदर्भ == {{reflist}} <references> <ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> <ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref> <ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref> <ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> </references> --- {{DEFAULTSORT:पाटील, गजानन हणमंत}} [[वर्ग:१९७५ मध्ये जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] rvh0hqz37ump02nnwz3gwmj01vk3rfm 2684310 2684308 2026-05-14T14:52:19Z सावर्डे ए व्ही 182978 पुनरावलोकनासाठी सादर- विश्वसनीय संदर्भ व infobox जोडले. 2684310 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> * स्व. मंगल मदन पळणीकर स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref><ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref><ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- 2lb8ub5y4aadeyrp37xiuuhev04qv4j 2684355 2684310 2026-05-15T04:18:25Z सावर्डे ए व्ही 182978 लेख पूर्ण करण्यासाठी छायाचित्र जोडले 2684355 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> * स्व. मंगल मदन पळणीकर स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref><ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref><ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- olysucarh8sncni69zfriynrbggivc3 2684357 2684355 2026-05-15T04:59:13Z सावर्डे ए व्ही 182978 पळणीकर ऐवजी फडणीस 2684357 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> * स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान: ११ मे २०२५)<ref name="sakal2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. २३ एप्रिल २०२५. p. ३.</ref><ref name="tarunbharat2025">"गजानन पाटील यांना काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार प्रदान". ''तरुण भारत'', सोलापूर आवृत्ती. ११ मे २०२५. p. ५.</ref><ref name="samvad2025">"गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर". ''संवाद मीडिया''. १० मे २०२५. १४ मे २०२५ रोजी पाहिले.</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- hz55btz9lyvih1o0clllcxv1rhe9yl4 119 379689 2684311 2684141 2026-05-14T14:54:54Z सावर्डे ए व्ही 182978 /* COI Declaration */ Reply 2684311 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) e035t9hqkhfw0cikm8fvgb7ytvay18e 0 379698 2684312 2684195 2026-05-14T15:14:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684312 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''तरलोक सिंग''' (त्रिलोक सिंग) (२६ फेब्रुवारी, १९१३ - १० डिसेंबर, २००५<ref name="IASSI">{{cite web|url=http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|title=Tarlok Singh Memorial Lecture Series|publisher=Indian Association of Social Science Institutions|access-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060011/http://iassi.org/tarlok-singh-memorial-lecture-series.html|archive-date=2010-09-16}}</ref>) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी आणि [[भारतीय नियोजन आयोग|भारतीय नियोजन आयोगाचे]] सदस्य होते. एक [[अर्थतज्ज्ञ]] आणि धोरणकर्ते म्हणून, वसाहतोत्तर भारताच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनातील त्यांच्या भूमिकेसाठी सिंग प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.iassi.org/pdf/About-Dr-Tarlok-Singh.pdf |title=About Dr. Tarlok Singh |work=iassi.org |publisher=Indian Association of Social Science Institutions |date=n.d. |access-date=16 January 2026 }}</ref> == चरित्र == सिंग यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]मध्ये [[हॅरोल्ड लास्की]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले. त्यांनी १९५० मध्ये भारतीय नियोजन आयोगाच्या स्थापनेपासून १९६७ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत आयोगाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले. ते १९३७ ते १९६२ या काळात भारतीय नागरी सेवेचे (ICS) सदस्य होते. त्यांनी भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना लिहिली; आणि त्यानंतर पुढील तीन पंचवार्षिक योजना लिहिण्यातही सहभाग घेतला.<ref name="review1">{{cite journal |author=Qureshi, Sarfraz K. |url=https://www.jstor.org/stable/41258407 |title=Book review: "India's Development Experience" by Tarlok Singh |journal=The Pakistan Development Review |volume=17 |number=1 |publisher=Pakistan Institute of Development Economics |location=Islamabad |date=1978 |pages=131-133 |access-date=16 January 2026 |via=jstor.org }}</ref> सिंग हे भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचे पहिले खाजगी सचिव देखील होते. त्यांनी पंजाबमध्ये पुनर्वसन महासंचालक म्हणून निर्वासितांच्या पुनर्वसनाची जबाबदारी सांभाळली<ref>{{cite web|url=http://www.sikhreview.org/pdf/january2006/pdf-files/tribute1.PDF|title=S. Tarlok Singh, ICS An Obituary|last=Singh|first=Tarlochan|date=January 2006|publisher=Sikh Review|access-date=3 November 2012}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आणि १९७० ते १९७४ या काळात [[युनिसेफ|युनिसेफचे]] उपकार्यकारी संचालक (नियोजन) म्हणून काम केले.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/about/history/index_leadership_deputy_exec_directors.html|title=Deputy Executive Directors|publisher=UNICEF|access-date=3 November 2012}}</ref> ते 'इंडियन असोसिएशन ऑफ सोशल सायन्स इन्स्टिट्यूशन्स'चे पहिले अध्यक्ष होते (जी संस्था त्यांच्या नावाने वार्षिक स्मृती व्याख्यान आयोजित करते<ref name="IASSI"/>). त्यांना भारत सरकारतर्फे [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] (२०००),<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php?start=100|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] (१९६२)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=1010|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Government of India|access-date=3 November 2012}}</ref> आणि १९५४ मध्ये [[ पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 }}</ref> सिंग यांना १९७० मध्ये स्टॉकहोममधील [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्स]]तर्फे अर्थशास्त्रातील 'सोडरस्ट्रॉम पदक' प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web |author=Raikar, Sudhir |url=https://www.linkedin.com/pulse/remarkable-civil-servant-redeemer-refugees-sudhir-raikar-qh4ef/ |title=Remarkable Civil Servant and Redeemer of Refugees: Tarlok Singh (1913 – 2005) |work=[[LinkedIn Pulse]] |date=8 May 2024 |access-date=4 January 2025 |via=[[LinkedIn]] }}</ref> त्यांच्या पुस्तकांमध्ये 'पॉवर्टी अँड सोशल चेंज', 'लँड रिसॅटल्मेंट मॅन्युअल फॉर डिस्प्लेस्ड पर्सन्स', 'द प्लॅनिंग प्रोसेस', 'टुवर्ड्स एन इंटिग्रेटेड सोसायटी', आणि 'इंडियाज डेव्हलपमेंट एक्सपिरियन्स' यांचा समावेश आहे.<ref name="review1"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: सिंग, तरलोक}} [[वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9x1xybjbrky32anvxc96qwl3vks457j 0 379702 2684377 2684203 2026-05-15T07:09:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2684377 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''लक्ष्मण महादेव चितळे''' ([[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[इ.स. १९६०|१९६०]]) हे एक भारतीय वास्तुविशारद, लेखक<ref name="Air raids and civil defence">{{cite book | title=Air raids and civil defence | url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.49950 | publisher=L.M. Chitale | author=Laxman Mahadeo Chitale | year=1942 | pages=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.49950/page/n506 478 | asin=B0007JPWHK}}</ref> आणि [[रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ ब्रिटिश आर्किटेक्ट्स]]चे पहिले भारतीय सहयोगी सदस्य होते.<ref name="The Hindu">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/thirty-years-of-building-in-madras/article5879526.ece | title=The Hindu | website=[[द हिंदू]] | date=6 April 2014 | access-date=17 April 2015}}</ref> त्यांनी भारतातील अनेक महत्त्वाच्या वास्तूंचे संकल्पचित्र तयार केले होते, ज्यात चेन्नईतील [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ]] (एलआयसी) इमारत, [[कोची]] येथील [[राम मोहन पॅलेस]] (जे एकेकाळी [[केतळ उच्च न्यायालय]]ाचे कार्यालय होते),<ref name="Royal Seat of Justice">{{cite web | url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070700490200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419100816/http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070700490200.htm | url-status=usurped | archive-date=19 April 2015 | title=Royal Seat of Justice | work=The Hindu | date=7 July 2003 | access-date=17 April 2015}}</ref> [[एट्टय्यापुरम]] येथील [[सुब्रमण्य भारती]] स्मारक, [[अड्यार, चेन्नई|अड्यार]] येथील [[केंद्रीय चर्म संशोधन संस्था]] (CLRI) आणि [[नागपूर]] येथील [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]] इमारतीचा समावेश आहे.<ref name="Madras Musings">{{cite journal | url=http://madrasmusings.com/Vol%2023%20No%2022/designing-landmarks-pre-independence.html | title=Madras Musings | author=R. V. Rajan | journal=Madras Musings | date=March 2014 | volume=23 | issue=22 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:LIC building, Chennai.jpg|इवलेसे|डावे|एलआयसी इमारत, चेन्नई]] [[File:Rammohan Palace, Cochin in 1944.jpg|इवलेसे|डावे|राममोहन पॅलेस, कोची (१९४४)]] [[File:Nagpur Reserve Bank.JPG|इवलेसे|डावे|रिझर्व्ह बँक इमारत, नागपूर]][[भारत सरकार]]ने १९५७ मध्ये त्यांना त्यांच्या राष्ट्रसेवेबद्दल [[पद्मश्री]] या चौथ्या सर्वोच्च भारतीय नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref name="Padma Shri">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Shri |publisher=Padma Shri |date=2015 |access-date=11 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चितळे, लक्ष्मण महादेव}} [[वर्ग:भारतीय वास्तुविशारद]] [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] bp620h3bwok8joab88eo3fufoy57vnz 0 379704 2684299 2684229 2026-05-14T14:02:20Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684299 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यादव, अपर्णा }} [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] 0mh1njrsvlblb5okx2spn16gle8cqfz 2684300 2684299 2026-05-14T14:02:32Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684300 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यादव, अपर्णा }} [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]] 2hvd9m7tgubxfvgbkdnwuit1qpj2bgh 2684301 2684300 2026-05-14T14:02:45Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684301 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''अपर्णा बिष्ट यादव''' (जन्म: ५ फेब्रुवारी १९९०) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. सध्या त्या उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024">{{cite news |title=Aparna Yadav, Akhilesh Yadav's sister-in-law, appointed vice-chairperson of women's panel by Yogi Adityanath govt |url=https://www.livemint.com/news/aparna-yadav-akhilesh-yadavs-sister-in-law-appointed-vice-chairperson-of-womens-panel-by-yogi-adityanath-up-govt-11725420953826.html |work=LiveMint |date=4 September 2024 |access-date=15 September 2025}}</ref> भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) नेत्या असलेल्या अपर्णा, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक दिवंगत मुलायमसिंह यादव यांच्या सून म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="The Hans India">{{cite news |last1=The Hans India |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |accessdate=19 March 2022 |work= |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319065649/https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2017-03-11/Aparna-Yadav-loses-to-BJPs-Rita-Bahuguna-Joshi/286208 |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deccan Chronicle">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |title=Aparna Yadav loses to BJP's Rita Bahuguna Joshi |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |accessdate=19 March 2022 |date=11 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319070105/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/110317/aparna-yadav-loses-to-bjps-rita-bahuguna-joshi.html |archivedate=19 March 2022 |language=en}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == अपर्णा यांची राजकीय कारकीर्द त्यांच्या कुटुंबाच्या वारसा असलेल्या पक्षातून सुरू झाली, परंतु कालांतराने त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> २०१७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीतून त्यांनी निवडणूक राजकारणात पदार्पण केले. लखनौ कँटोन्मेंट मतदारसंघातून त्यांनी निवडणूक लढवली, मात्र भाजपच्या रिटा बहुगुणा जोशी यांच्याकडून त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला. जानेवारी २०२२ मध्ये, विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय जनता पक्षात प्रवेश केला.<ref name="The Hans India" /><ref name="Deccan Chronicle" /> सप्टेंबर २०२४ मध्ये योगी आदित्यनाथ सरकारने त्यांची उत्तर प्रदेश राज्य महिला आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी नियुक्ती केली. सध्या त्या या पदावर कार्यरत आहेत.<ref name="Mint2024" /> == वैयक्तिक जीवन == यादव या उत्तर प्रदेशचे माजी पत्रकार आणि राज्य माहिती आयुक्त अरविंद सिंह बिष्ट आणि लखनौ महानगरपालिकेतील अधिकारी अंबी बिष्ट यांच्या कन्या आहेत. अपर्णा यांचा जन्म अरविंद सिंह बिष्ट आणि अंबी बिष्ट यांच्या पोटी ५ फेब्रुवारी १९९० रोजी झाला. त्यांचे वडील माजी पत्रकार आणि उत्तर प्रदेशचे राज्य माहिती आयुक्त होते. अपर्णा यांनी लखनौ येथील लोरेटो कॉन्व्हेंट इंटरमीडिएट कॉलेजमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या उच्च शिक्षणासाठी युनायटेड किंगडमला गेल्या. त्यांनी मँचेस्टर विद्यापीठातून 'आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि राजकारण' या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. शैक्षणिक आणि राजकीय पार्श्वभूमीसोबतच, त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायिका आहेत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे संगीत संस्थेतून संगीताचे शिक्षण घेतले आहे.<ref>{{cite web |title=Aparna Yadav joins BJP: All you need to know |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/aparna-yadav-joined-bjp-1642599372-1 |website=Jagran Josh |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref name="IE2016">{{cite news |title=Social activist Aparna: The younger bahu who admires Mulayam and praises Modi |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/social-activist-aparna-the-younger-bahu-who-admires-mulayam-and-praises-modi/ |work=The Indian Express |date=24 February 2016 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/politics/who-is-prateek-yadav-wife-aparna-yadav-bjp-leader-uttar-pradesh-state-women-commission-vice-chairperson/articleshow/131054188.cms |title=प्रतीक यादव की पत्नी अपर्णा यादव कौन हैं? बीजेपी की दिग्गज नेता, अभी संभाल रहीं ये बड़ी जिम्मेदारी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचा विवाह मुलायमसिंह यादव यांचे धाकटे पुत्र आणि माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे सावत्र भाऊ प्रतीक यादव यांच्याशी झाला होता. यादव कुटुंबातील इतर सदस्यांप्रमाणे प्रतीक सक्रिय राजकारणात नव्हते; त्यांनी आपला रिअल इस्टेट व्यवसाय आणि फिटनेस क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित केले होते.<ref>{{cite news |title=UP elections 2022: Mulayam Singh Yadav’s daughter-in-law Aparna Yadav joins BJP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-elections-2022-mulayam-singh-yadavs-daughter-in-law-aparna-yadav-joins-bjp/articleshow/88985195.cms |work=The Times of India |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Aparna Yadav joins BJP ahead of UP Assembly elections |url=https://www.indiatoday.in/elections/uttar-pradesh-assembly-polls-2022/story/mulayam-singh-yadav-akhilesh-yadav-aparna-yadav-joins-bjp-1901643-2022-01-19 |work=India Today |date=19 January 2022 |access-date=15 September 2025}}</ref> प्रतीक यादव यांचे वयाच्या ३८ व्या वर्षी १३ मे २०२६ रोजी लखनौ येथे निधन झाले. वैद्यकीय अहवालानुसार, हृदयविकाराचा झटका येऊन (मॅसिव्ह पल्मोनरी थ्रॉम्बोइम्बोलिझम) मुळे त्यांचा मृत्यू झाला. अपर्णा आणि प्रतीक यांना एक मुलगी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://ndtv.in/india/mulayam-singh-yadavs-younger-son-prateek-yadav-death-live-updates-lucknow-hospital-aparna-yadav-akhilesh-yadav-11487050 |title=पति प्रतीक यादव को नमन करते हुए फूट-फूट कर रोईं अपर्णा, बेटियों ने अर्पित की श्रद्धांजलि |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=एनडीटीवी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/lucknow/news/prateek-yadav-death-lucknow-akhilesh-brother-aparna-yadav-husband-137922623.html |title=फेफड़े में खून का थक्का जमने से कार्डिएक अरेस्ट आया; आज लखनऊ में अंतिम संस्कार |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=bhaskar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सामाजिक कार्य == अपर्णा यादव बावरे (इंग्लिश:'bAware') नावाची एक संस्था चालवतात, जी प्रामुख्याने महिला सुरक्षा, हक्क तसेच महिलांचे प्रश्न, प्राण्यांचे कल्याण आणि सामाजिक सक्षमीकरण या विषयांवर काम करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/who-is-aparna-yadav-prateek-yadavs-wife-and-chhoti-bahu-of-ups-influential-yadav-clan-in-focus/articleshow/131056389.cms |title=Who is Aparna Yadav: Prateek Yadav’s wife and ‘chhoti bahu’ |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= टाइम्स ऑफ इंडिया |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यादव, अपर्णा }} [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] pw0rrjd02yjqkhvsu4gh9vnac2r5haa 0 379707 2684281 2026-05-14T12:19:39Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो]] वरुन [[ज्योतिर्मय सिंह माहतो]] ला हलविला 2684281 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ज्योतिर्मय सिंह माहतो]] c9cxs4k72jst2h5jjxsgaf5f6xt03cd 14 379708 2684289 2026-05-14T12:30:18Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] 2684289 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] kak919tiub669m13cepxdwvmcso3872 3 379710 2684314 2026-05-14T15:49:39Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2684314 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=सावनी विजय केळकर}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:१९, १४ मे २०२६ (IST) czss5wwl5mkbjga31bw7ehv6fbm4xhe 3 379711 2684315 2026-05-14T16:01:14Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2684315 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Chaitanya Sathe}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:३१, १४ मे २०२६ (IST) 0khd0giueaqi0lnksynapvxuyokolyv 0 379712 2684330 2026-05-14T22:45:25Z अभय नातू 206 नवीन 2684330 wikitext text/x-wiki '''जसवंतराय जयंतीलाल''' ''जेजे'' '''अंजारिया''' ([[इ.स. १९०८|१९०८]] - [[इ.स. १९७०|१९७०]]) हे एक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ होते. यांनी स्वतंत्र भारताच्या आर्थिक धोरणांची पायाभरणी करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी [[भारत सरकार]]च्या [[पहिली पंचवार्षिक योजना|पहिल्या]] आणि [[दुसरी पंचवार्षिक योजना|दुसऱ्या]] [[पंचवार्षिक योजना]] रचण्याऱ्या अर्थतज्ज्ञांचे नेतृत्त्व केले.<ref name="PIB">{{cite web |url=https://pib.gov.in |title=J.J. Anjaria - Profile |publisher=Press Information Bureau |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> [[भारतीय आर्थिक सेवा|भारतीय आर्थिक सेवेचे]] जनक मानले जाणारे अंजारिया यांनी [[नियोजन आयोग|नियोजन आयोगाचे]] मुख्य सल्लागार आणि भारत सरकारचे मुख्य आर्थिक सल्लागार म्हणून दीर्घकाळ सेवा बजावली.<ref name="Finance">{{cite book |title=The Indian Economic Service: History and Evolution |publisher=Ministry of Finance |year=२०१०}}</ref> अंजारिया यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही भारताचे प्रतिनिधित्व केले. त्यांनी [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]]मध्ये भारताचे कार्यकारी संचालक म्हणून काम केले आणि त्यानंतर [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे]] डेप्युटी गव्हर्नर म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली.<ref name="RBI">{{cite web |url=https://www.rbi.org.in |title=Former Deputy Governors of RBI |website=Reserve Bank of India |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांच्या बहुमोल कामगिरीबद्दल [[भारत सरकार]]ने १९६८ मध्ये त्यांना [[पद्मविभूषण]] हा देशातील दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन गौरविले.<ref name="Padma">{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in |title=Padma Awards Directory |publisher=Ministry of Home Affairs |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि नियोजित विकास या विषयांवर सखोल लेखन केले. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:अंजारिया, जसवंतराय जयंतीलाल}} [[वर्ग:रिझर्व बँकेचे सहाय्यक गव्हर्नर]] [[वर्ग:पहिली पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:दुसरी पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] amlr0e4mqih5jojaccgat5zqcj1s14f 2684333 2684330 2026-05-14T22:46:18Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] वरुन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2684330 wikitext text/x-wiki '''जसवंतराय जयंतीलाल''' ''जेजे'' '''अंजारिया''' ([[इ.स. १९०८|१९०८]] - [[इ.स. १९७०|१९७०]]) हे एक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ होते. यांनी स्वतंत्र भारताच्या आर्थिक धोरणांची पायाभरणी करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी [[भारत सरकार]]च्या [[पहिली पंचवार्षिक योजना|पहिल्या]] आणि [[दुसरी पंचवार्षिक योजना|दुसऱ्या]] [[पंचवार्षिक योजना]] रचण्याऱ्या अर्थतज्ज्ञांचे नेतृत्त्व केले.<ref name="PIB">{{cite web |url=https://pib.gov.in |title=J.J. Anjaria - Profile |publisher=Press Information Bureau |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> [[भारतीय आर्थिक सेवा|भारतीय आर्थिक सेवेचे]] जनक मानले जाणारे अंजारिया यांनी [[नियोजन आयोग|नियोजन आयोगाचे]] मुख्य सल्लागार आणि भारत सरकारचे मुख्य आर्थिक सल्लागार म्हणून दीर्घकाळ सेवा बजावली.<ref name="Finance">{{cite book |title=The Indian Economic Service: History and Evolution |publisher=Ministry of Finance |year=२०१०}}</ref> अंजारिया यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही भारताचे प्रतिनिधित्व केले. त्यांनी [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]]मध्ये भारताचे कार्यकारी संचालक म्हणून काम केले आणि त्यानंतर [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे]] डेप्युटी गव्हर्नर म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली.<ref name="RBI">{{cite web |url=https://www.rbi.org.in |title=Former Deputy Governors of RBI |website=Reserve Bank of India |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांच्या बहुमोल कामगिरीबद्दल [[भारत सरकार]]ने १९६८ मध्ये त्यांना [[पद्मविभूषण]] हा देशातील दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन गौरविले.<ref name="Padma">{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in |title=Padma Awards Directory |publisher=Ministry of Home Affairs |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि नियोजित विकास या विषयांवर सखोल लेखन केले. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:अंजारिया, जसवंतराय जयंतीलाल}} [[वर्ग:रिझर्व बँकेचे सहाय्यक गव्हर्नर]] [[वर्ग:पहिली पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:दुसरी पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] amlr0e4mqih5jojaccgat5zqcj1s14f 2684336 2684333 2026-05-14T23:01:05Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2684336 wikitext text/x-wiki '''जसवंतराय जयंतीलाल''' ''जेजे'' '''अंजारिया''' ([[इ.स. १९०८|१९०८]] - [[इ.स. १९७०|१९७०]]) हे एक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ होते. यांनी स्वतंत्र भारताच्या आर्थिक धोरणांची पायाभरणी करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी [[भारत सरकार]]च्या [[पहिली पंचवार्षिक योजना|पहिल्या]] आणि [[दुसरी पंचवार्षिक योजना|दुसऱ्या]] [[पंचवार्षिक योजना]] रचण्याऱ्या अर्थतज्ज्ञांचे नेतृत्त्व केले.<ref name="PIB">{{cite web |url=https://pib.gov.in |title=J.J. Anjaria - Profile |publisher=Press Information Bureau |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> [[भारतीय आर्थिक सेवा|भारतीय आर्थिक सेवेचे]] जनक मानले जाणारे अंजारिया यांनी [[नियोजन आयोग|नियोजन आयोगाचे]] मुख्य सल्लागार आणि भारत सरकारचे मुख्य आर्थिक सल्लागार म्हणून दीर्घकाळ सेवा बजावली.<ref name="Finance">{{cite book |title=The Indian Economic Service: History and Evolution |publisher=Ministry of Finance |year=२०१०}}</ref> अंजारिया यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही भारताचे प्रतिनिधित्व केले. त्यांनी [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]]मध्ये भारताचे कार्यकारी संचालक म्हणून काम केले आणि त्यानंतर [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे]] डेप्युटी गव्हर्नर म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली.<ref name="RBI">{{cite web |url=https://www.rbi.org.in |title=Former Deputy Governors of RBI |website=Reserve Bank of India |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांच्या बहुमोल कामगिरीबद्दल [[भारत सरकार]]ने १९६८ मध्ये त्यांना [[पद्मविभूषण]] हा देशातील दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन गौरविले.<ref name="Padma">{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in |title=Padma Awards Directory |publisher=Ministry of Home Affairs |access-date=१४ मे २०२६}}</ref> त्यांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि नियोजित विकास या विषयांवर सखोल लेखन केले. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:अंजारिया, जसवंतराय जयंतीलाल}} [[वर्ग:रिझर्व बँकेचे सहाय्यक गव्हर्नर]] [[वर्ग:पहिली पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:दुसरी पंचवार्षिक योजना]] [[वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] pvr26fxbhf0cpoqg00m39hcissfk3xf 0 379713 2684331 2026-05-14T22:45:45Z अभय नातू 206 नामभेद 2684331 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] k498wvl08m52cg9v0mqsogu4lcljxzc 2684373 2684331 2026-05-15T06:57:25Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] to [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] 2684373 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] oj02x2qp4zzan2pfqzlv0dycpnqurma 0 379714 2684332 2026-05-14T22:46:03Z अभय नातू 206 नामभेद 2684332 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] k498wvl08m52cg9v0mqsogu4lcljxzc 2684372 2684332 2026-05-15T06:57:14Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] to [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] 2684372 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] oj02x2qp4zzan2pfqzlv0dycpnqurma 0 379715 2684334 2026-05-14T22:46:18Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजरीया]] वरुन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2684334 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] oj02x2qp4zzan2pfqzlv0dycpnqurma 0 379716 2684335 2026-05-14T22:46:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2684335 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जसवंतराय जयंतीलाल अंजारीया]] oj02x2qp4zzan2pfqzlv0dycpnqurma 0 379717 2684378 2026-05-15T07:14:05Z ~2026-29390-95 183107 dsadasda 2684378 wikitext text/x-wiki hapla hapla amf78mg6yw0beargxtsoomsxcytjow9 2684379 2684378 2026-05-15T07:14:30Z Saroj 73923 Requesting deletion 2684379 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}hapla hapla riir4i342dlxaeswye2uxveuprd9j2w 0 379718 2684380 2026-05-15T07:21:53Z Abhijitsathe 4193 नवीन पान: {{माहितीचौकट शहर | नाव = झारग्राम | स्थानिक = ডায়মণ্ডহারবার | प्रकार = | चित्र = Jhargram_railway_station.jpg | चित्र_वर्णन = झारग्राम रेल्वे स्थानक | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा = | नकाशा१ = पश्चिम बंगाल | देश = भारत |... 2684380 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = झारग्राम | स्थानिक = ডায়মণ্ডহারবার | प्रकार = | चित्र = Jhargram_railway_station.jpg | चित्र_वर्णन = झारग्राम रेल्वे स्थानक | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा = | नकाशा१ = पश्चिम बंगाल | देश = भारत | राज्य = [[पश्चिम बंगाल]] | प्रांत = | जिल्हा = [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] | बेट = | स्थापना = | महापौर = | क्षेत्रफळ = २१.४ | किमान उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | कमाल उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | लोकसंख्या = ६१,६८२ | घनता = २,८८२ | वेळ = [[भारतीय प्रमाणवेळ]] | वेब = | latd = 22 | latm = 27 | lats = 0 | latNS = N | longd = 86 | longm = 58 | longs = 48 | longEW = E }} '''झारग्राम''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: ঝাড়গ্রাম) हे [[पश्चिम बंगाल]]च्या [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] जिल्ह्याचे मुख्यालय व महापालिका आहे. हे शहर पश्चिम बंगालच्या नैऋत्य भागात [[ओडिशा]] व [[झारखंड]] राज्यांच्या सीमेजवळ वसले आहे. घनदाट जंगलामध्ये स्थित असलेले झारग्राम गेले अनेक शतके नक्षलवादी हिंसाचाराला सामोरे जात आहे. २००९ साली येतील लालगड परिसरात पोलिस व सुरक्षा दलाने माओवादी अतिरेक्यांविरुद्ध मोठी मोहिम हाती घेतली होती. ==हे सुद्धा पहा== * [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे]] [[वर्ग:झारग्राम जिल्हा]] fovw2dih3hqam645bdtirfiuw17ddug 2684381 2684380 2026-05-15T07:23:11Z Abhijitsathe 4193 2684381 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = झारग्राम | स्थानिक = झारग्राम | प्रकार = | चित्र = Jhargram_railway_station.jpg | चित्र_वर्णन = झारग्राम रेल्वे स्थानक | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा = | नकाशा१ = पश्चिम बंगाल | देश = भारत | राज्य = [[पश्चिम बंगाल]] | प्रांत = | जिल्हा = [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] | बेट = | स्थापना = | महापौर = | क्षेत्रफळ = २१.४ | किमान उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | कमाल उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | लोकसंख्या = ६१,६८२ | घनता = २,८८२ | वेळ = [[भारतीय प्रमाणवेळ]] | वेब = | latd = 22 | latm = 27 | lats = 0 | latNS = N | longd = 86 | longm = 58 | longs = 48 | longEW = E }} '''झारग्राम''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: ঝাড়গ্রাম) हे [[पश्चिम बंगाल]]च्या [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] जिल्ह्याचे मुख्यालय व महापालिका आहे. हे शहर पश्चिम बंगालच्या नैऋत्य भागात [[ओडिशा]] व [[झारखंड]] राज्यांच्या सीमेजवळ वसले आहे. घनदाट जंगलामध्ये स्थित असलेले झारग्राम गेले अनेक शतके नक्षलवादी हिंसाचाराला सामोरे जात आहे. २००९ साली येतील लालगड परिसरात पोलिस व सुरक्षा दलाने माओवादी अतिरेक्यांविरुद्ध मोठी मोहिम हाती घेतली होती. ==हे सुद्धा पहा== * [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे]] [[वर्ग:झारग्राम जिल्हा]] t0mktqj6i1x6o6o5zrrpzpfu4frudsu 2684382 2684381 2026-05-15T07:23:27Z Abhijitsathe 4193 2684382 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = झारग्राम | स्थानिक = ঝাড়গ্রাম | प्रकार = | चित्र = Jhargram_railway_station.jpg | चित्र_वर्णन = झारग्राम रेल्वे स्थानक | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा = | नकाशा१ = पश्चिम बंगाल | देश = भारत | राज्य = [[पश्चिम बंगाल]] | प्रांत = | जिल्हा = [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] | बेट = | स्थापना = | महापौर = | क्षेत्रफळ = २१.४ | किमान उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | कमाल उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | लोकसंख्या = ६१,६८२ | घनता = २,८८२ | वेळ = [[भारतीय प्रमाणवेळ]] | वेब = | latd = 22 | latm = 27 | lats = 0 | latNS = N | longd = 86 | longm = 58 | longs = 48 | longEW = E }} '''झारग्राम''' ([[बांग्ला भाषा|बांग्ला]]: ঝাড়গ্রাম) हे [[पश्चिम बंगाल]]च्या [[झारग्राम जिल्हा|झारग्राम]] जिल्ह्याचे मुख्यालय व महापालिका आहे. हे शहर पश्चिम बंगालच्या नैऋत्य भागात [[ओडिशा]] व [[झारखंड]] राज्यांच्या सीमेजवळ वसले आहे. घनदाट जंगलामध्ये स्थित असलेले झारग्राम गेले अनेक शतके नक्षलवादी हिंसाचाराला सामोरे जात आहे. २००९ साली येतील लालगड परिसरात पोलिस व सुरक्षा दलाने माओवादी अतिरेक्यांविरुद्ध मोठी मोहिम हाती घेतली होती. ==हे सुद्धा पहा== * [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे]] [[वर्ग:झारग्राम जिल्हा]] i2p1vnmha19hs9ylnkicctgz4npxwbz 10 379719 2684391 2026-05-15T07:59:04Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: <nowiki>#C41301</nowiki><noinclude> == उदाहरण== {| |- style="color:{{ {{PAGENAME}} }}" | '''हे रंग''' |- style="background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white" | '''ह्या रंगावर पांढरा''' |- style="background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black" | '''ह्या रंगावर काळा''' |} == हे पण पहा == *[[साचा:Communist Party of India/meta/color]] *साचा:Communist Party of I... 2684391 wikitext text/x-wiki <nowiki>#C41301</nowiki><noinclude> == उदाहरण== {| |- style="color:{{ {{PAGENAME}} }}" | '''हे रंग''' |- style="background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white" | '''ह्या रंगावर पांढरा''' |- style="background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black" | '''ह्या रंगावर काळा''' |} == हे पण पहा == *[[साचा:Communist Party of India/meta/color]] *[[साचा:Communist Party of India (Marxist)/meta/color]] *[[साचा:भारतीय जनता पार्टी/meta/color]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5xiiilanadwtfvfdzgup0i2i0nssvb0 0 379720 2684393 2026-05-15T08:22:51Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353965068|List of constituencies of the Sikkim Legislative Assembly]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2684393 wikitext text/x-wiki {{legend table|#a3edf4|[[Bhutia-Lepcha]] (BL)|#ffee6f|[[Scheduled Castes and Scheduled Tribes#SC definition|Scheduled Castes]] (SC)|#F4C430|Buddhist monks and nuns|width=auto|title=Reservation}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}}[[सिक्कीम विधानसभा]] ही [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतातील]] [[सिक्कीम]] राज्याची [[एकसदनी कायदेमंडळ|एकसदनीय]] विधानसभा आहे. [[विधानसभा|विधानसभेचे]] मुख्यालय राज्याची राजधानी [[गंगटोक]] येथे आहे.<ref name="cpa-sk">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cpahq.org/directory/sikkim/|title=Parliament-Sikkim Legislative Assembly|publisher=[[Commonwealth Parliamentary Association]]|language=en-GB|access-date=2 January 2026}}</ref> विधानसभा पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी कार्यरत असते, जोपर्यंत ती वेळेपूर्वी विसर्जित केली जात नाही.<ref name="constitution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|title=The Constitution of India [As on 9th December, 2020]|website=[[Ministry of Law and Justice (India)#Legislative Department|Legislative Department]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153125/https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|archive-date=26 November 2021|access-date=30 December 2023}}</ref><ref name="Tenure">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.themirrority.com/data/sikkim-pradesh-assembly|title=Data, Charts and Analysis|date=1 January 2009|website=The Mirrority|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241105155842/https://www.themirrority.com/data/sikkim-pradesh-assembly|archive-date=5 November 2024|access-date=30 January 2025}}</ref> सिक्कीम हे {{Convert|7096|km2|sqmi|abbr=on}} क्षेत्रफळ असलेले भारतातील दुसरे सर्वात लहान राज्य आहे;<ref name="g484">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/CH-2POPULATION/Table%202.1.xls|title=TABLE 2.1- Area and population by States (Census-2011)|publisher=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116020015/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/CH-2-POPULATION/Table%202.1.xls|archive-date=16 November 2013|access-date=29 December 2025}}</ref> जे [[भारत|भारताच्या]] एकूण क्षेत्रफळाच्या ०.२ टक्के आहे.<ref name="area">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkimtourism.gov.in/Public/ExperienceSikkim/history|title=About Sikkim|website=Sikkim Tourism|language=rw|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824195126/https://sikkimtourism.gov.in/Public/ExperienceSikkim/history|archive-date=24 August 2023|access-date=5 February 2025}}</ref> २०११ मध्ये सिक्कीमची लोकसंख्या ६.३२ लाख होती, ज्यामुळे ते भारतातील सर्वात कमी लोकसंख्या असलेले राज्य आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf|title=Population and decadal change by residence : 2011 (Persons)|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624015117/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf|archive-date=2016-06-24|access-date=2019-01-15}}</ref><ref name="Population">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkim.gov.in/departments/sikkim-information-commission|title=Government of Sikkim, India|date=16 May 1975|website=Government of Sikkim, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115005522/https://sikkim.gov.in/departments/sikkim-information-commission|archive-date=15 January 2025|access-date=30 January 2025}}</ref> १९७५ मध्ये स्थापित, सिक्कीम विधानसभेत थेट निवडलेले ३२ सदस्य असतात <ref name="constitution" /> जे  एकेरी-जागा मतदारसंघांमधून<ref name="cpa-sk" /> फर्स्ट-पास्ट-द-पोस्ट प्रणाली वापरून निवडले जातात.<ref name="Establishment">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-members-sikkim-legislative-assembly-gangtok|title=Address To The Members Of The Sikkim Legislative Assembly, Gangtok|website=President of India|access-date=30 January 2025}}</ref> भारताच्या स्वातंत्र्यापासून, [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमाती]] (एस.टी.) आणि [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]] (एस.सी.) यांना राजकीय प्रतिनिधित्वाची हमी देऊन आरक्षणाचा दर्जा देण्यात आला आहे, आणि संविधानात एस.सी. आणि एस.टी. साठी सकारात्मक भेदभावाची सामान्य तत्त्वे नमूद केली आहेत.<ref name="constitution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|title=The Constitution of India [As on 9th December, 2020]|website=[[Ministry of Law and Justice (India)#Legislative Department|Legislative Department]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153125/https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|archive-date=26 November 2021|access-date=30 December 2023}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/feb/17/reserved-uncertainty-or-deserved-certainty-reservation-debate-back-in-mysuru-2104413.html|title=Reserved uncertainty or deserved certainty? Reservation debate back in Mysuru|last=Kumar|first=K Shiva|date=17 February 2020|website=[[The New Indian Express]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121184123/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/feb/17/reserved-uncertainty-or-deserved-certainty-reservation-debate-back-in-mysuru-2104413.html|archive-date=21 November 2021|access-date=29 November 2021}}</ref> सिक्कीममध्ये, अनुसूचित जमातींमध्ये प्रामुख्याने भुतिया, लेपचा, लिंबू आणि तामांग समुदायांचा समावेश आहे. अनुसूचित जमातींसाठी बारा मतदारसंघ राखीव आहेत.<ref name="ST Seats">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1663/5/a1950-43.pdf|title=Allocation of Seats and Delimitation of Constituencies|access-date=20 March 2025}}</ref> <ref name="Bhutia-Lepcha">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|title=Sikkim CM will convert seats reserved for Bhutia-Lepcha community to SC if re-elected: Chamling|date=13 April 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208194116/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=30 January 2025}}</ref> यापैकी, केवळ भुतिया-लेपचा (बीएल) समुदायाच्या सदस्यांना आरक्षण दिले जाते. २००२ मध्ये अनुसूचित जमाती म्हणून मान्यता मिळूनही, सिक्कीम विधानसभेत लिंबू आणि तामांग समुदायांसाठी एकही जागा राखीव ठेवण्यात आलेली नाही. दोन मतदारसंघ (पश्चिम पेंडम आणि सालघरी-झूम) हे [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]]{{Efn|In Sikkim, the Scheduled Castes primarily include Damai, Kami, Lohar, Majhi, and Sarki communities}} लोकांसाठी राखीव आहेत.<ref name="SC">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/news/national/more-seats-for-sikkim-assembly/article20724838.ece|title=More seats for Sikkim Assembly|last=Singh|first=Vijaita|date=23 November 2017|website=The Hindu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311122221/https://www.thehindu.com/news/national/more-seats-for-sikkim-assembly/article20724838.ece|archive-date=11 March 2023|access-date=30 January 2025}}</ref> एक मतदारसंघ (संघ) हा राज्यातील मठांमधील नोंदणीकृत [[बौद्ध]] भिक्षू आणि भिक्षुणींसाठी राखीव आहे.<ref name="Monk">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sangha-a-sikkim-assembly-constituency-not-found-in-maps/article68001601.ece|title=Sangha: A Sikkim Assembly constituency not found in maps|last=The Hindu Bureau|date=28 March 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208214859/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sangha-a-sikkim-assembly-constituency-not-found-in-maps/article68001601.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=30 January 2025}}</ref><ref name="Seat Reservation">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkimexpress.com/news-details/seat-reservation-in-the-legislative-assembly-of-sikkim|title=Seat Reservation In The Legislative Assembly Of Sikkim|date=25 December 2024|website=[[Sikkim Express]]|access-date=30 January 2025}}</ref><ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718103411/https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|archive-date=18 July 2023|access-date=24 June 2021}}</ref>  == इतिहास == १९७५ मध्ये भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य परिषद ही [[सिक्कीमचे राज्य|सिक्कीम राज्याची]] कायदेमंडळ होती. परिषदेच्या सदस्यांना नव्याने स्थापन झालेल्या राज्याची नवीन विधानसभा मानण्यात आले. {| class="sortable wikitable" style="text-align:center" |+सिक्कीम विधानसभेच्या मतदारसंघांमध्ये काळानुसार झालेले बदल ! rowspan="2" scope="col" | वर्ष ! rowspan="2" scope="col" | घटना ! rowspan="2" scope="col" | स्पष्टीकरण ! rowspan="2" scope="col" | एकूण जागा ! colspan="3" scope="colgroup" | आरक्षित जागा ! rowspan="2" scope="col" | निवडणुका |- ! scope="col" | बीएल ! scope="col" | [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|एससी]] ! scope="col" | [[संघ (बौद्ध धर्म)|संघ]] |- ! scope="row" | १९७९ | [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|सिक्कीमचे विलीनीकरण]] | style="text-align:left" | सिक्कीमचे राज्य भारतात विलीन होऊन ते भारताचे २२ वे राज्य बनले. | ३२ | १२ | २ | १ | १९७९, <ref name="1979 Results">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Statistical%20Report%201979%20Sikkim.pdf|title=1979 General Election to the Legislative Assembly of Sikkim|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714012850/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Statistical%20Report%201979%20Sikkim.pdf|archive-date=14 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९८५, <ref name="1985 Results">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport%201985%20Sikkim.pdf|title=1985 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713161931/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport%201985%20Sikkim.pdf|archive-date=13 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९८ ९, <ref name="k520">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatREp_SK_89.pdf|title=1989 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712063549/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatREp_SK_89.pdf|archive-date=12 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९९४, <ref name="f629">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport-SK94.pdf|title=1994 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|access-date=13 February 2025}}</ref> १९९९, <ref name="u772">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport-SK99.pdf|title=1999 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|access-date=13 February 2025}}</ref> २००४ <ref name="a650">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/sikkim/assembly-constituencies/2004-election-results.html|title=Sikkim Assembly Election Results in 2004|date=5 May 2019|website=Elections in India|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213150934/https://www.elections.in/sikkim/assembly-constituencies/2004-election-results.html|archive-date=13 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> |- ! scope="row" | २००८ | सीमांकन आयोग आदेश, २००८ <ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718103411/https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|archive-date=18 July 2023|access-date=24 June 2021}}</ref> | style="text-align:left" | मतदारसंघांच्या संख्येत बदल न करता मतदारसंघांच्या नकाशाची पुनर्रचना करण्यात आली. | ३२ | १२ | २ | १ | २००९, <ref name="2009 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Stats_SK_April2009.pdf|title=2009 sikkim legislative assembly election results|publisher=Election Commission of India|access-date=13 February 2025}}</ref> २०१४, <ref name="2014 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/legislatures/state/vital-stats/profile-10th-sikkim-legislative-assembly|title=Vital Stats|date=13 February 2025|website=PRS Legislative Research|access-date=13 February 2025}}</ref> [[सिक्कीम विधानसभा निवडणूक, २०१९|२०१९]], २०२४ <ref name="2024 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/legislatures/state/vital-stats/profile-of-the-11th-sikkim-legislative-assembly|title=Vital Stats|date=13 February 2025|website=PRS Legislative Research|access-date=13 February 2025}}</ref> |} == मतदारसंघ == [[चित्र:Vidhan_Sabha_constituencies_in_Sikkim_Boundary_Map.svg|अल्ट=Map showing the constituencies of the of Sikkim|इवलेसे|[[सिक्कीम विधानसभा|सिक्कीम विधानसभेचे]] मतदारसंघ]] १९७९ मध्ये [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|भारतात विलीन]] झाल्यापासून, [[संघ (बौद्ध धर्म)|संघासाठी]] राखीव असलेल्या १ जागेसह विधानसभेतील एकूण जागांची संख्या ३२ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/Home/ElectionLinkDesc?EID=2|title=List of constituencies|publisher=Office of the Chief Electoral Officer, Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106054541/https://ceosikkim.nic.in/Home/ElectionLinkDesc?EID=2|archive-date=6 January 2022|access-date=2023-02-17}}</ref>{{भारताची विधिमंडळे}}{{Assembly constituencies of Sikkim}} {| class="sortable wikitable col-1right" style="text-align:center" |+ ! scope="col" |# ! scope="col" |मतदारसंघ ! scope="col" |Reserved for<br /><br />([[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|SC]]/BL/None)<ref name="Reserved">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|title=Sikkim CM will convert seats reserved for Bhutia-Lepcha community to SC if re-elected: Chamling|date=13 April 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208194116/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=5 February 2025}}</ref> ! scope="col" |[[सिक्कीममधील जिल्हे|जिल्हा]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nenow.in/north-east-news/sikkim/sikkim-new-districts-four-renamed.html|title=Sikkim gets two new districts, remaining four renamed|date=2021-12-22|website=Northeast Now|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217111838/https://nenow.in/north-east-news/sikkim/sikkim-new-districts-four-renamed.html|archive-date=17 February 2023|access-date=2023-02-17}}</ref> ! scope="col" |<br /><br />मतदारसंघ ! scope="col" |मतदार<br /><br />(२०२४){{Efn|<ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Gyalshing district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gyalshing%20District%20merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912010059/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gyalshing%20District%20merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Soreng district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Soreng%20Form20%20Merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012352/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Soreng%20Form20%20Merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Namchi district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Namchi%20Merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012449/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Namchi%20Merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Gangtok district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gangtok%20Merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012452/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gangtok%20Merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Pakyong district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Pakyong%20District%20Form20%20merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012457/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Pakyong%20District%20Form20%20merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Mangan district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Mangan%20merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012627/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Mangan%20merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref>}} |- |१ ! scope="row" |[[योक्सम-ताशीडिंग विधानसभा मतदारसंघ|योक्सम-ताशीडिंग]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="4" |[[ग्यालशिंग जिल्हा|Gyalshing]] | rowspan="32" |[[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|Sikkim]] |15,524 |- |२ ! scope="row" |यांगथांग | rowspan="3" |None |14,121 |- |३ ! scope="row" |मानेबोंग–देंताम |16,403 |- |४ ! scope="row" |ग्यालशिंग–बर्न्याक |13,683 |- |५ ! scope="row" |रिंचेनपोंग | rowspan="2" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="4" |Soreng<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/soreng-district-status-will-cater-to-growing-population-administrative-needs-of-four-constituencies-aditya|title=Soreng district status will cater to growing population, administrative needs of four constituencies: Aditya|date=22 June 2021|website=[[Sikkim Express]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217112104/http://www.sikkimexpress.com/news-details/soreng-district-status-will-cater-to-growing-population-administrative-needs-of-four-constituencies-aditya|archive-date=17 February 2023|access-date=2023-02-17}}</ref> |16,024 |- |६ ! scope="row" |दारमदिन |16,404 |- |७ ! scope="row" |सोरेंग–चाकुंग |None |16,740 |- |८ ! scope="row" |सालघरी-झूम | style="background:#ffee6f;" |[[अनुसूचित जाती]] - एस.सी. |11,694 |- |९ ! scope="row" |बारफुंग | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="8" |[[नामची जिल्हा|Namchi]] |15,980 |- |१० ! scope="row" |[[पोकलोक-कामरंग विधानसभा मतदारसंघ|पोकलोक-कामरंग]] | rowspan="6" | - |16,870 |- |११ ! scope="row" |[[नामची-सिंघीथांग विधानसभा मतदारसंघ|नामची-सिंघीथांग]] |13,251 |- |१२ ! scope="row" |मेली |16,029 |- |१३ ! scope="row" |नामथांग–रातेपानी |16,455 |- |१४ ! scope="row" |टेमी-नामफिंग |15,465 |- |१५ ! scope="row" |रंगंग–यांगंग |15,261 |- |१६ ! scope="row" |तुमिन-लिंगी | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |16,767 |- |१७ ! scope="row" |खामदोंग–सिंगताम | - |Gangtok |14,428 |- |१८ ! scope="row" |पश्चिम पेंडाम | style="background:#ffee6f;" |अनुसूचित जाती - एस.सी. | rowspan="5" |Pakyong<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/06/21/3-sub-divisions-of-east-sikkim-to-form-sikkims-newest-district-pakyong/|title=3 sub-divisions of East Sikkim to form Sikkim's newest district Pakyong|last=Pankaj Dhungel|date=21 June 2021|website=East Mojo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211204423/https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/06/21/3-sub-divisions-of-east-sikkim-to-form-sikkims-newest-district-pakyong/|archive-date=11 December 2023|access-date=20 September 2021}}</ref> |15,880 |- |१९ ! scope="row" |रेनॉक | rowspan="2" | - |18,356 |- |२० ! scope="row" |चुजाचेन |18,749 |- |२१ ! scope="row" |ग्नाथंग–माचोंग | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |12,965 |- |२२ ! scope="row" |नामचेबोंग | - |16,397 |- |२३ ! scope="row" |शायरी | rowspan="2" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="6" |[[गंगटोक जिल्हा|गंगटोक]] |16,196 |- |२४ ! scope="row" |मार्टम–रुमटेक |17,844 |- |२५ ! scope="row" |अप्पर ताडोंग | rowspan="2" | - |12,228 |- |२६ ! scope="row" |अरिथांग |12,602 |- |२७ ! scope="row" |गंगटोक | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |11,881 |- |२८ ! scope="row" |अप्पर बर्तुक | - |16,236 |- |२९ ! scope="row" |काबी-लुंगचोक | rowspan="3" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="3" |[[मंगन जिल्हा|मंगन]] |13,209 |- |३० ! scope="row" |जँगू |10,523 |- |३१ ! scope="row" |लाचेन–मंगन |8,404 |- |३२ ! scope="row" |संघ | style="background:#F4C430;" |[[संघ (बौद्ध धर्म)|संघ]]<ref name="sangha">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/32-sangha-constituency-sikkims-intangible-seat-where-only-monks-contest-and-vote/article26725831.ece|title=32-Sangha constituency: Sikkim's intangible seat, where only monks contest and vote|last=Shiv Sahay Singh|date=4 April 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226033344/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/32-sangha-constituency-sikkims-intangible-seat-where-only-monks-contest-and-vote/article26725831.ece|archive-date=26 February 2021|access-date=3 January 2021}}</ref> |Buddhist Monasteries |4,074 |} == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सिक्कीम विधानसभा]] ctgduye46xbihx8a66i0jgl4oz76czw 2684398 2684393 2026-05-15T09:35:51Z Dharmadhyaksha 28394 2684398 wikitext text/x-wiki [[सिक्कीम विधानसभा]] ही [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतातील]] [[सिक्कीम]] राज्याची [[एकसदनी कायदेमंडळ|एकसदनीय]] विधानसभा आहे. [[विधानसभा|विधानसभेचे]] मुख्यालय राज्याची राजधानी [[गंगटोक]] येथे आहे.<ref name="cpa-sk">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cpahq.org/directory/sikkim/|title=Parliament-Sikkim Legislative Assembly|publisher=[[Commonwealth Parliamentary Association]]|language=en-GB|access-date=2 January 2026}}</ref> विधानसभा पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी कार्यरत असते, जोपर्यंत ती वेळेपूर्वी विसर्जित केली जात नाही.<ref name="constitution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|title=The Constitution of India [As on 9th December, 2020]|website=[[Ministry of Law and Justice (India)#Legislative Department|Legislative Department]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153125/https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|archive-date=26 November 2021|access-date=30 December 2023}}</ref><ref name="Tenure">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.themirrority.com/data/sikkim-pradesh-assembly|title=Data, Charts and Analysis|date=1 January 2009|website=The Mirrority|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241105155842/https://www.themirrority.com/data/sikkim-pradesh-assembly|archive-date=5 November 2024|access-date=30 January 2025}}</ref> सिक्कीम हे {{Convert|7096|km2|sqmi|abbr=on}} क्षेत्रफळ असलेले भारतातील दुसरे सर्वात लहान राज्य आहे;<ref name="g484">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/CH-2POPULATION/Table%202.1.xls|title=TABLE 2.1- Area and population by States (Census-2011)|publisher=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116020015/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/CH-2-POPULATION/Table%202.1.xls|archive-date=16 November 2013|access-date=29 December 2025}}</ref> जे [[भारत|भारताच्या]] एकूण क्षेत्रफळाच्या ०.२ टक्के आहे.<ref name="area">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkimtourism.gov.in/Public/ExperienceSikkim/history|title=About Sikkim|website=Sikkim Tourism|language=rw|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824195126/https://sikkimtourism.gov.in/Public/ExperienceSikkim/history|archive-date=24 August 2023|access-date=5 February 2025}}</ref> २०११ मध्ये सिक्कीमची लोकसंख्या ६.३२ लाख होती, ज्यामुळे ते भारतातील सर्वात कमी लोकसंख्या असलेले राज्य आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf|title=Population and decadal change by residence : 2011 (Persons)|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624015117/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf|archive-date=2016-06-24|access-date=2019-01-15}}</ref><ref name="Population">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkim.gov.in/departments/sikkim-information-commission|title=Government of Sikkim, India|date=16 May 1975|website=Government of Sikkim, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115005522/https://sikkim.gov.in/departments/sikkim-information-commission|archive-date=15 January 2025|access-date=30 January 2025}}</ref> १९७५ मध्ये स्थापित, सिक्कीम विधानसभेत थेट निवडलेले ३२ सदस्य असतात <ref name="constitution" /> जे  एकेरी-जागा मतदारसंघांमधून<ref name="cpa-sk" /> फर्स्ट-पास्ट-द-पोस्ट प्रणाली वापरून निवडले जातात.<ref name="Establishment">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-members-sikkim-legislative-assembly-gangtok|title=Address To The Members Of The Sikkim Legislative Assembly, Gangtok|website=President of India|access-date=30 January 2025}}</ref> भारताच्या स्वातंत्र्यापासून, [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमाती]] (एस.टी.) आणि [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]] (एस.सी.) यांना राजकीय प्रतिनिधित्वाची हमी देऊन आरक्षणाचा दर्जा देण्यात आला आहे, आणि संविधानात एस.सी. आणि एस.टी. साठी सकारात्मक भेदभावाची सामान्य तत्त्वे नमूद केली आहेत.<ref name="constitution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|title=The Constitution of India [As on 9th December, 2020]|website=[[Ministry of Law and Justice (India)#Legislative Department|Legislative Department]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153125/https://legislative.gov.in/sites/default/files/COI_1.pdf|archive-date=26 November 2021|access-date=30 December 2023}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/feb/17/reserved-uncertainty-or-deserved-certainty-reservation-debate-back-in-mysuru-2104413.html|title=Reserved uncertainty or deserved certainty? Reservation debate back in Mysuru|last=Kumar|first=K Shiva|date=17 February 2020|website=[[The New Indian Express]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121184123/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/feb/17/reserved-uncertainty-or-deserved-certainty-reservation-debate-back-in-mysuru-2104413.html|archive-date=21 November 2021|access-date=29 November 2021}}</ref> सिक्कीममध्ये, अनुसूचित जमातींमध्ये प्रामुख्याने भुतिया, लेपचा, लिंबू आणि तामांग समुदायांचा समावेश आहे. अनुसूचित जमातींसाठी बारा मतदारसंघ राखीव आहेत.<ref name="ST Seats">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1663/5/a1950-43.pdf|title=Allocation of Seats and Delimitation of Constituencies|access-date=20 March 2025}}</ref> <ref name="Bhutia-Lepcha">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|title=Sikkim CM will convert seats reserved for Bhutia-Lepcha community to SC if re-elected: Chamling|date=13 April 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208194116/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=30 January 2025}}</ref> यापैकी, केवळ भुतिया-लेपचा (बीएल) समुदायाच्या सदस्यांना आरक्षण दिले जाते. २००२ मध्ये अनुसूचित जमाती म्हणून मान्यता मिळूनही, सिक्कीम विधानसभेत लिंबू आणि तामांग समुदायांसाठी एकही जागा राखीव ठेवण्यात आलेली नाही. दोन मतदारसंघ (पश्चिम पेंडम आणि सालघरी-झूम) हे [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]]{{Efn|सिक्कीम मध्ये अनुसूचित जातींमध्ये दमाइ, कामी, लोहार, माझी, सरकी या समुदामांचा समावेश होतो.}} लोकांसाठी राखीव आहेत.<ref name="SC">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/news/national/more-seats-for-sikkim-assembly/article20724838.ece|title=More seats for Sikkim Assembly|last=Singh|first=Vijaita|date=23 November 2017|website=The Hindu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311122221/https://www.thehindu.com/news/national/more-seats-for-sikkim-assembly/article20724838.ece|archive-date=11 March 2023|access-date=30 January 2025}}</ref> एक मतदारसंघ (संघ) हा राज्यातील मठांमधील नोंदणीकृत [[बौद्ध]] भिक्षू आणि भिक्षुणींसाठी राखीव आहे.<ref name="Monk">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sangha-a-sikkim-assembly-constituency-not-found-in-maps/article68001601.ece|title=Sangha: A Sikkim Assembly constituency not found in maps|last=The Hindu Bureau|date=28 March 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208214859/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sangha-a-sikkim-assembly-constituency-not-found-in-maps/article68001601.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=30 January 2025}}</ref><ref name="Seat Reservation">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sikkimexpress.com/news-details/seat-reservation-in-the-legislative-assembly-of-sikkim|title=Seat Reservation In The Legislative Assembly Of Sikkim|date=25 December 2024|website=[[Sikkim Express]]|access-date=30 January 2025}}</ref><ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718103411/https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|archive-date=18 July 2023|access-date=24 June 2021}}</ref>  == इतिहास == १९७५ मध्ये भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य परिषद ही [[सिक्कीमचे राज्य|सिक्कीम राज्याची]] कायदेमंडळ होती. परिषदेच्या सदस्यांना नव्याने स्थापन झालेल्या राज्याची नवीन विधानसभा मानण्यात आले. {| class="sortable wikitable" style="text-align:center" |+सिक्कीम विधानसभेच्या मतदारसंघांमध्ये काळानुसार झालेले बदल ! rowspan="2" | वर्ष ! rowspan="2" | घटना ! rowspan="2" | स्पष्टीकरण ! rowspan="2" | एकूण जागा ! colspan="3" | आरक्षित जागा ! rowspan="2" | निवडणुका |- ! scope="col" | बीएल ! scope="col" | [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|एससी]] ! scope="col" | [[संघ (बौद्ध धर्म)|संघ]] |- ! scope="row" | १९७९ | [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|सिक्कीमचे विलीनीकरण]] | style="text-align:left" | सिक्कीमचे राज्य भारतात विलीन होऊन ते भारताचे २२ वे राज्य बनले. | ३२ | १२ | २ | १ | १९७९,<ref name="1979 Results">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Statistical%20Report%201979%20Sikkim.pdf|title=1979 General Election to the Legislative Assembly of Sikkim|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714012850/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Statistical%20Report%201979%20Sikkim.pdf|archive-date=14 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९८५,<ref name="1985 Results">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport%201985%20Sikkim.pdf|title=1985 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713161931/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport%201985%20Sikkim.pdf|archive-date=13 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९८९,<ref name="k520">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatREp_SK_89.pdf|title=1989 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712063549/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatREp_SK_89.pdf|archive-date=12 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> १९९४,<ref name="f629">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport-SK94.pdf|title=1994 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|access-date=13 February 2025}}</ref> १९९९,<ref name="u772">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/StatisticalReport-SK99.pdf|title=1999 sikkim legislative assembly election results|publisher=The Government of Sikkim|access-date=13 February 2025}}</ref> २००४<ref name="a650">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/sikkim/assembly-constituencies/2004-election-results.html|title=Sikkim Assembly Election Results in 2004|date=5 May 2019|website=Elections in India|publisher=The Government of Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213150934/https://www.elections.in/sikkim/assembly-constituencies/2004-election-results.html|archive-date=13 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> |- ! scope="row" | २००८ | सीमांकन आयोग आदेश, २००८<ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718103411/https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|archive-date=18 July 2023|access-date=24 June 2021}}</ref> | style="text-align:left" | मतदारसंघांच्या संख्येत बदल न करता मतदारसंघांच्या नकाशाची पुनर्रचना करण्यात आली. | ३२ | १२ | २ | १ | २००९,<ref name="2009 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Report/Stats_SK_April2009.pdf|title=2009 sikkim legislative assembly election results|publisher=Election Commission of India|access-date=13 February 2025}}</ref> २०१४,<ref name="2014 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/legislatures/state/vital-stats/profile-10th-sikkim-legislative-assembly|title=Vital Stats|date=13 February 2025|website=PRS Legislative Research|access-date=13 February 2025}}</ref> [[सिक्कीम विधानसभा निवडणूक, २०१९|२०१९]], २०२४<ref name="2024 Assembly">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/legislatures/state/vital-stats/profile-of-the-11th-sikkim-legislative-assembly|title=Vital Stats|date=13 February 2025|website=PRS Legislative Research|access-date=13 February 2025}}</ref> |} == मतदारसंघ == [[चित्र:Vidhan_Sabha_constituencies_in_Sikkim_Boundary_Map.svg|अल्ट=Map showing the constituencies of the of Sikkim|इवलेसे|[[सिक्कीम विधानसभा|सिक्कीम विधानसभेचे]] मतदारसंघ]] १९७९ मध्ये [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|भारतात विलीन]] झाल्यापासून, [[संघ (बौद्ध धर्म)|संघासाठी]] राखीव असलेल्या १ जागेसह विधानसभेतील एकूण जागांची संख्या ३२ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceosikkim.nic.in/Home/ElectionLinkDesc?EID=2|title=List of constituencies|publisher=Office of the Chief Electoral Officer, Sikkim|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106054541/https://ceosikkim.nic.in/Home/ElectionLinkDesc?EID=2|archive-date=6 January 2022|access-date=2023-02-17}}</ref> {| class="sortable wikitable" |- ! scope="col" |# ! scope="col" |मतदारसंघ ! scope="col" |आरक्षण<br />([[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]]/भुतिया-लेपचा)<ref name="Reserved">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|title=Sikkim CM will convert seats reserved for Bhutia-Lepcha community to SC if re-elected: Chamling|date=13 April 2024|website=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208194116/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/sikkim-cm-will-convert-seats-reserved-for-bhutia-lepcha-community-to-sc-if-re-elected-chamling/article68060941.ece|archive-date=8 December 2024|access-date=5 February 2025}}</ref> ! scope="col" |[[सिक्कीममधील जिल्हे|जिल्हा]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nenow.in/north-east-news/sikkim/sikkim-new-districts-four-renamed.html|title=Sikkim gets two new districts, remaining four renamed|date=2021-12-22|website=Northeast Now|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217111838/https://nenow.in/north-east-news/sikkim/sikkim-new-districts-four-renamed.html|archive-date=17 February 2023|access-date=2023-02-17}}</ref> ! scope="col" |लोकसभा मतदारसंघ ! scope="col" |मतदार<br />(२०२४){{Efn|<ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Gyalshing district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gyalshing%20District%20merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912010059/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gyalshing%20District%20merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Soreng district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Soreng%20Form20%20Merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012352/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Soreng%20Form20%20Merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Namchi district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Namchi%20Merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012449/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Namchi%20Merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Gangtok district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gangtok%20Merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012452/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Gangtok%20Merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Pakyong district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Pakyong%20District%20Form20%20merged.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012457/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Pakyong%20District%20Form20%20merged.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref><ref>{{cite web|title=Form 20 {{!}} Mangan district|publisher=Office of The Chief Electoral Officer, Sikkim |url=https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Mangan%20merged%20Form20.pdf|access-date=12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912012627/https://ceosikkim.nic.in/UploadedFiles/Form20Assembly/Mangan%20merged%20Form20.pdf|archive-date=12 September 2024|website=ceosikkim.nic.in}}</ref>}} |- |१ ! scope="row" |[[योक्सम-ताशीडिंग विधानसभा मतदारसंघ|योक्सम-ताशीडिंग]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="4" |[[ग्यालशिंग जिल्हा|ग्यालशिंग]] | rowspan="32" |[[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] |१५,५२४ |- |२ ! scope="row" |[[यांगथांग विधानसभा मतदारसंघ|यांगथांग]] | rowspan="3" |- |१४,१२१ |- |३ ! scope="row" |[[मानेबोंग–देंताम विधानसभा मतदारसंघ|मानेबोंग–देंताम]] |१६,४०३ |- |४ ! scope="row" |[[ग्यालशिंग–बर्न्याक विधानसभा मतदारसंघ|ग्यालशिंग–बर्न्याक]] |१३,६८३ |- |५ ! scope="row" |[[रिंचेनपोंग विधानसभा मतदारसंघ|रिंचेनपोंग]] | rowspan="2" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="4" |[[सोरेंग जिल्हा|सोरेंग]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/soreng-district-status-will-cater-to-growing-population-administrative-needs-of-four-constituencies-aditya|title=Soreng district status will cater to growing population, administrative needs of four constituencies: Aditya|date=22 June 2021|website=[[Sikkim Express]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217112104/http://www.sikkimexpress.com/news-details/soreng-district-status-will-cater-to-growing-population-administrative-needs-of-four-constituencies-aditya|archive-date=17 February 2023|access-date=2023-02-17}}</ref> |१६,०२४ |- |६ ! scope="row" |[[दारमदिन विधानसभा मतदारसंघ|दारमदिन]] |१६,४०४ |- |७ ! scope="row" |[[सोरेंग–चाकुंग विधानसभा मतदारसंघ|सोरेंग–चाकुंग]] | - |१६,७४० |- |८ ! scope="row" |[[सालघरी-झूम विधानसभा मतदारसंघ|सालघरी-झूम]] | style="background:#ffee6f;" |[[अनुसूचित जाती]] - एस.सी. |११,६९४ |- |९ ! scope="row" |[[बारफुंग विधानसभा मतदारसंघ|बारफुंग]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="8" |[[नामची जिल्हा|नामची]] |१५,९८० |- |१० ! scope="row" |[[पोकलोक-कामरंग विधानसभा मतदारसंघ|पोकलोक-कामरंग]] | rowspan="6" | - |१६,८७० |- |११ ! scope="row" |[[नामची-सिंघीथांग विधानसभा मतदारसंघ|नामची-सिंघीथांग]] |१३,२५१ |- |१२ ! scope="row" |[[मेली विधानसभा मतदारसंघ|मेली]] |१६,०२९ |- |१३ ! scope="row" |[[नामथांग–रातेपानी विधानसभा मतदारसंघ|नामथांग–रातेपानी]] |१६,४५५ |- |१४ ! scope="row" |[[टेमी-नामफिंग विधानसभा मतदारसंघ|टेमी-नामफिंग]] |१५,४६५ |- |१५ ! scope="row" |[[रंगंग–यांगंग विधानसभा मतदारसंघ|रंगंग-यांगंग]] |१५,२६१ |- |१६ ! scope="row" |[[तुमिन-लिंगी विधानसभा मतदारसंघ|तुमिन-लिंगी]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |१६,७६७ |- |१७ ! scope="row" |[[खामदोंग–सिंगताम विधानसभा मतदारसंघ|खामदोंग-सिंगताम]] | - |गंगटोक |१४,४२८ |- |१८ ! scope="row" |[[पश्चिम पेंडाम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम पेंडाम]] | style="background:#ffee6f;" |अनुसूचित जाती - एस.सी. | rowspan="5" |Pakyong<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/06/21/3-sub-divisions-of-east-sikkim-to-form-sikkims-newest-district-pakyong/|title=3 sub-divisions of East Sikkim to form Sikkim's newest district Pakyong|last=Pankaj Dhungel|date=21 June 2021|website=East Mojo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211204423/https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/06/21/3-sub-divisions-of-east-sikkim-to-form-sikkims-newest-district-pakyong/|archive-date=11 December 2023|access-date=20 September 2021}}</ref> |१५,८८० |- |१९ ! scope="row" |[[रेनॉक विधानसभा मतदारसंघ|रेनॉक]] | rowspan="2" | - |१८,३५६ |- |२० ! scope="row" |[[चुजाचेन विधानसभा मतदारसंघ|चुजाचेन]] |१८,७४९ |- |२१ ! scope="row" |[[ग्नाथंग–माचोंग विधानसभा मतदारसंघ|ग्नाथंग-माचोंग]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |१२,९६५ |- |२२ ! scope="row" |[[नामचेबोंग विधानसभा मतदारसंघ|नामचेबोंग]] | - |१६,३९७ |- |२३ ! scope="row" |[[शायरी विधानसभा मतदारसंघ|शायरी]] | rowspan="2" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="6" |[[गंगटोक जिल्हा|गंगटोक]] |१६,१९६ |- |२४ ! scope="row" |[[मार्टम–रुमटेक विधानसभा मतदारसंघ|मार्टम-रुमटेक]] |१७,८४४ |- |२५ ! scope="row" |[[अप्पर ताडोंग|अप्पर ताडोंग]] | rowspan="2" | - |१२,२२८ |- |२६ ! scope="row" |[[अरिथांग विधानसभा मतदारसंघ|अरिथांग]] |१२,६०२ |- |२७ ! scope="row" |[[गंगटोक विधानसभा मतदारसंघ|गंगटोक]] | style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. |११,८८१ |- |२८ ! scope="row" |[[अप्पर बर्तुक विधानसभा मतदारसंघ|अप्पर बर्तुक]] | - |१६,२३६ |- |२९ ! scope="row" |[[काबी-लुंगचोक विधानसभा मतदारसंघ|काबी-लुंगचोक]] | rowspan="3" style="background:#a3edf4;" |भुतिया-लेपचा - बी.एल. | rowspan="3" |[[मंगन जिल्हा|मंगन]] |१३,२०९ |- |३० ! scope="row" |[[जँगू विधानसभा मतदारसंघ|जँगू]] |१०,५२३ |- |३१ ! scope="row" |[[लाचेन–मंगन विधानसभा मतदारसंघ|लाचेन–मंगन]] |८,४०४ |- |३२ ! scope="row" |[[संघ विधानसभा मतदारसंघ|संघ]] | style="background:#F4C430;" |[[संघ (बौद्ध धर्म)|संघ]]<ref name="sangha">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/32-sangha-constituency-sikkims-intangible-seat-where-only-monks-contest-and-vote/article26725831.ece|title=32-Sangha constituency: Sikkim's intangible seat, where only monks contest and vote|last=Shiv Sahay Singh|date=4 April 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226033344/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/32-sangha-constituency-sikkims-intangible-seat-where-only-monks-contest-and-vote/article26725831.ece|archive-date=26 February 2021|access-date=3 January 2021}}</ref> |बौद्ध मठ |४,०७४ |- |} ==टिप्पणी== {{notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारताची विधिमंडळे}} [[वर्ग:भारतातील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सिक्कीम विधानसभा]] qw8wlv87gmc6siui8tsu1ve642eh481 0 379721 2684406 2026-05-15T10:05:21Z Abhijitsathe 4193 [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ]] कडे पुनर्निर्देशित 2684406 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बिष्णुपूर लोकसभा मतदारसंघ]] porb4hsvcb2pxhmqy8ges347azv4mor 0 379722 2684409 2026-05-15T10:12:00Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[पूर्व बर्धमान लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 2684409 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बर्धमान पूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 6bmmg7c3g8ycodssbuig6a8diimv0qx 3 379723 2684420 2026-05-15T11:33:06Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2684420 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=मधुसूदन उर्फ दिलीप निमकर}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०३, १५ मे २०२६ (IST) o4dm936a29618gchr38penbvz6kkeu5