परभणी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>परभणी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1872</id>
    <revision>
      <id>2689109</id>
      <parentid>2546714</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ultra Puri</username>
        <id>183162</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ परभणी राजकारण</comment>
      <origin>2689109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14065" sha1="7rkll1sixcex6s98dkkzzmn4yngtq9j" xml:space="preserve">{{जिल्हा शहर|ज=परभणी जिल्हा|श=परभणी}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |
स्थानिक_नाव = परभणी | 
प्रकार = शहर | 
अक्षांश = 19.27 | रेखांश = 76.78|
शोधक_स्थान= right | 
राज्य_नाव = महाराष्ट्र |
जिल्हा = [[परभणी जिल्हा|परभणी]] |
नेता_पद = खासदार|
नेता_नाव = संजय उर्फ बंडू जाधव|
उंची = 407|
लोकसंख्या_वर्ष  = 2001 |
लोकसंख्या_एकूण = 307,170| 
लोकसंख्या_घनता = |
क्षेत्रफळ_आकारमान= sq. km |
क्षेत्रफळ_एकूण =  |
एसटीडी_कोड =  |
पिन_कोड = 431401|
आरटीओ_कोड = MH 22|
लिंग_गुणोत्तर = |
unlocode = |
संकेतस्थळ = |&lt;references/&gt;
तळटीपा = |

}}
[[चित्र:Aqua Q7 Pro 20170509 061641.jpg|इवलेसे|पार्धेश्वर महादेव मंदिर]]
'''परभणी''' शहर हे [[परभणी जिल्हा|परभणी जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. परभणी हे [[मुंबई]]-परभणी-[[काचीगुडा]] व परळी-परभणी-[[बंगलोर]] रेल्वे मार्गावरचे महत्त्वाचे स्थानक आहे. (काचीगुडा रेल्वे स्थानक हे [[हैदराबाद]] शहरातील अनेक रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे.) परभणी शहरातून २२२ क्रमांकाचा राष्ट्रीय महामार्ग जातो. परभणी शहरातील निवासी परभणीकर म्हणून संबोधले जातात. प्राचीन काळी परभणी शहर हे प्रभावतीनगरी म्हणून ओळखले जात असे. परभणी शहराला प्रभावतीनगरी हे नाव प्रभावती देवीच्या प्राचीन मंदिराच्या अस्तित्वामुळे देण्यात आले होते. '''प्रभावती''' या शब्दाचा अर्थ म्हणजे देवी पार्वती आणि लक्ष्मी असा होतो. परभणी शहराचे सध्याचे नाव हे याच नावाचे भ्रष्ट स्वरूप आहे.

परभणी शहरात [[मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. २०१३ मध्ये या विद्यापीठाचे नाव बदलून त्याचे नाव वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असे ठेवण्यात आले. या विद्यापीठामध्ये शेती संबधित विविध अभ्यासक्रम घेतले जातात, तसेच त्यामध्ये विविध प्रकारचे संशोधन करून विस्तार शिक्षणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत पोहचवले जातात.

परभणी शहरातील आणखी एक महत्त्वाचे ठिकाण म्हणजे '''पारधेश्वर महादेव मंदिर'''. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे या मंदिरातील शिवलिंग आहे. हे शिवलिंग पाऱ्यापासून (Mercury) बनलेले आहे. पारा हा साधारण तापमानामध्ये द्रव स्वरूपात असतो, परंतु हे एकमेव शिवलिंग आहे जे स्थायु स्वरूपात असून ते पाऱ्यापासून बनलेले आहे, म्हणून या शिवलिंगाला '''पारद शिवलिंग''' असेही म्हणतात. त्यामुळे हे मंदिर परभणी शहराचे वैशिष्ट्य म्हणून ओळखले जाते.
श्रावण महिन्यात या मंदिरात भाविकांची प्रचंड गर्दी होते. या मंदिरात शिवलिंगबरोबर इतर अनेक देवीदेवतांच्या प्रतिमा आहेत. या मंदिराच्या आवारात निसर्गरम्य वातावरणाची काळजी घेण्यात आलेली आहे. 
या मंदिराच्या थोडयाच अंतरावर बेलेश्वर महादेव मंदिर आणि महात्मा पालसिद्ध स्वामींचा मठ सुद्धा आहे. परभणी शहरातील भाविकांसाठी ही मंदिरे म्हणजे त्यांची श्रद्धास्थानकेच आहेत.

==ईतर पर्यटन==

# गंगाखेड: परभणीपासून जवळच '''गंगाखेड''' हे गाव आहे. गंगाखेड ही संत जनाबाईंची जन्मभूमी असल्यामुळे येथे [[संत जनाबाईं|जनाबाईची समाधी]] आहे. त्यामुळे या गावाला संताची वारसा लाभलेले आहे तसेच गंगाखेडजवळून गोदावरी ही नदी वाहते. गोदावरी नदीच्या पात्रात अनेक छोटी मोठी  मंदिरे आहेत. काही मंदिरे ही नदीच्या पात्रात आहेत तर काही नदी पात्रापासून थोड्या उंचीवर स्थित आहेत.

# पाथरी: परभणी पासून जवळच '''पाथरी''' येथे शिर्डी साईबाबा यांचे जन्मस्थळ आहे, तेथे त्यांचे मंदिर सुद्धा आहे. '''त्रिधारा''' येथे तीन धारांचा संगम झालेला असून येथे ओॅंकारनाथ भगवान या सिद्धपुरुषाचे मंदिर आहे.
==धार्मिक==
परभणी शहरात तुराबुल हक पीर यांचा दर्गा आहे. फेब्रुवारी महिन्याच्या २ तारखेला  दर्ग्यामध्ये '''उरूस'''  भरतो. हा उरूस १० ते १२ दिवस चालतो. या उरुसामध्ये दर्ग्याच्या आजूबाजूला वेगवेगळ्या प्रकारची दुकाने मांडली जातात, ज्यामध्ये खेळणी, आकर्षक वस्तू, गृहोपयोगी वस्तू, खाद्यपदार्थ, मनोरंजनाच्या वस्तू इत्यादी अनेक प्रकारच्या वस्तूंचा समावेश असतो. तसेच वेगवेगळी कलाप्रदर्शने, क्रीडा व इतर कौशल्यांची प्रदर्शने केली जातात. उरुसामध्ये येणारा प्रत्येक व्यक्ती हा आपआपल्या आवडीनुसार या सर्व ठिकाणी जातो व त्यांच्या आनंद घेतो. परभणीच्या या उरूस रुपी जत्रेमध्ये परभणी शहारामधूनच नाही तर वेगवेगळ्या आजूबाजूच्या गावांमधूनही अनेक लोक सहभागी होतात. लहान-मोठी माणसे, महिला वर्ग, वृद्ध, तसेच प्रत्येक वयाचे लोक या मध्ये आनंदाने सहभागी होतात. या उरुसाचे वैशिष्ट्य म्हणजे या उरूसामध्ये  कोणताही भेदभाव न ठेवता प्रत्येक जातीधर्माचे व्यक्ती सहभागी होतात आणि एकमेकांसोबत आनंदाने प्रत्येक गोष्टीचा आनंद घेतात. या उरुसाच्या कालावधी मध्ये दररोज शहराच्या वेगवेगळ्या भागांमधून ऊंठांची मिरवणूक काढण्यात येते, या मिरवणुकीला '''संदल''' असे म्हणतात. या संदल मध्ये उंठांच्या पाठीवर नवीन चादर आणि फुलांच्या झुली अंथरूण त्यांना वाजत्र्यांसहित नाचतगात शहरातून फिरवले जाते आणि शेवटी दर्ग्याजवळ आणले जाते. नंतर ह्या चादर, झुली उंठांवरून काढून दर्ग्यामध्ये चढवल्या जातात. परभणी शहरातील आणि शहराच्या आजूबाजूच्या गावातील लोक या उरुसाच्या प्रतीक्षेत असतात आणि या मध्ये उत्साहाने सहभागी होतात.

'''राजकीय'''

परभणी जिल्ह्याचे राजकारण बघितले तर खूप मोठा इतिहास आहे इथल्या प्रस्थापित राजकीय व राजकारणी पुढाऱ्यांनी कधीच परभणी ला मोठ होऊ दिलं नाही व परभणी मोठी व्हावी हे त्यांना कधी वाटलाच नाही . कारण नेहमी ते धर्म जात यात फूट पाडून  जिल्ह्याच्या जवळील खेडे पाडे ग्रामीण भागात शेतकरी कष्टकरी मजूर निरक्षर लोकं यांना पैसा,पद , सत्त, आणि धर्मा व जात याचे वर्चस्व चे आमिष दाखवून ते सहज आणि सोप्या पद्धतीने आपल्या मताची पोळी भाजत व सहज निवडून येत आणि स्वतःचा फायदा करून घेत असेच घराणेशाही राजकारण चालत व सामान्य जनतेला फसवत कोणी सामान्य माणूस किंवा व्यक्ती राजकारणात उतरू बघू आणि हे जिल्ह्याचे चित्र बदलू बघू ज्याला वाटल  तर हे राजकारणी लोकं त्यांना संपवत.

मागील 45 वर्षात परभणी जिल्ह्याचा विकास हा  थांबलेला आहे इथे रोजगाराचे सुविधा नाहीत तसेच जिल्ह्यातील तरुण वर्ग हा बेरोजगार होत चाललेला आहे तसेच उत्तम दर्जाचे शिक्षण आणि आरोग्य ची व्यवस्था नाही  कला क्रीडा उद्योग याला प्राधान्य नाही रस्ते वाहतूक आणि अ स्वच्छता आजार दुर्गंधी वाढत असून जिल्ह्याच्या राजकारणात बदल करण्या साठी मोठ्या शिक्षित आणि साक्षार नेतृत्वा ची  गरज आहे ते राजकारणात जाऊन नक्की जिल्ह्याचे जागतिक राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय स्तरावर परभणी जिल्ह्याचे नाव मोठं करतील 
[[वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे]]
[[वर्ग:परभणी]]</text>
      <sha1>7rkll1sixcex6s98dkkzzmn4yngtq9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689110</id>
      <parentid>2689109</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ultra Puri</username>
        <id>183162</id>
      </contributor>
      <comment>/* धार्मिक */</comment>
      <origin>2689110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14286" sha1="lreturanr1krip2uo5ntz0q46pheb08" xml:space="preserve">{{जिल्हा शहर|ज=परभणी जिल्हा|श=परभणी}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |
स्थानिक_नाव = परभणी | 
प्रकार = शहर | 
अक्षांश = 19.27 | रेखांश = 76.78|
शोधक_स्थान= right | 
राज्य_नाव = महाराष्ट्र |
जिल्हा = [[परभणी जिल्हा|परभणी]] |
नेता_पद = खासदार|
नेता_नाव = संजय उर्फ बंडू जाधव|
उंची = 407|
लोकसंख्या_वर्ष  = 2001 |
लोकसंख्या_एकूण = 307,170| 
लोकसंख्या_घनता = |
क्षेत्रफळ_आकारमान= sq. km |
क्षेत्रफळ_एकूण =  |
एसटीडी_कोड =  |
पिन_कोड = 431401|
आरटीओ_कोड = MH 22|
लिंग_गुणोत्तर = |
unlocode = |
संकेतस्थळ = |&lt;references/&gt;
तळटीपा = |

}}
[[चित्र:Aqua Q7 Pro 20170509 061641.jpg|इवलेसे|पार्धेश्वर महादेव मंदिर]]
'''परभणी''' शहर हे [[परभणी जिल्हा|परभणी जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. परभणी हे [[मुंबई]]-परभणी-[[काचीगुडा]] व परळी-परभणी-[[बंगलोर]] रेल्वे मार्गावरचे महत्त्वाचे स्थानक आहे. (काचीगुडा रेल्वे स्थानक हे [[हैदराबाद]] शहरातील अनेक रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे.) परभणी शहरातून २२२ क्रमांकाचा राष्ट्रीय महामार्ग जातो. परभणी शहरातील निवासी परभणीकर म्हणून संबोधले जातात. प्राचीन काळी परभणी शहर हे प्रभावतीनगरी म्हणून ओळखले जात असे. परभणी शहराला प्रभावतीनगरी हे नाव प्रभावती देवीच्या प्राचीन मंदिराच्या अस्तित्वामुळे देण्यात आले होते. '''प्रभावती''' या शब्दाचा अर्थ म्हणजे देवी पार्वती आणि लक्ष्मी असा होतो. परभणी शहराचे सध्याचे नाव हे याच नावाचे भ्रष्ट स्वरूप आहे.

परभणी शहरात [[मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. २०१३ मध्ये या विद्यापीठाचे नाव बदलून त्याचे नाव वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असे ठेवण्यात आले. या विद्यापीठामध्ये शेती संबधित विविध अभ्यासक्रम घेतले जातात, तसेच त्यामध्ये विविध प्रकारचे संशोधन करून विस्तार शिक्षणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत पोहचवले जातात.

परभणी शहरातील आणखी एक महत्त्वाचे ठिकाण म्हणजे '''पारधेश्वर महादेव मंदिर'''. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे या मंदिरातील शिवलिंग आहे. हे शिवलिंग पाऱ्यापासून (Mercury) बनलेले आहे. पारा हा साधारण तापमानामध्ये द्रव स्वरूपात असतो, परंतु हे एकमेव शिवलिंग आहे जे स्थायु स्वरूपात असून ते पाऱ्यापासून बनलेले आहे, म्हणून या शिवलिंगाला '''पारद शिवलिंग''' असेही म्हणतात. त्यामुळे हे मंदिर परभणी शहराचे वैशिष्ट्य म्हणून ओळखले जाते.
श्रावण महिन्यात या मंदिरात भाविकांची प्रचंड गर्दी होते. या मंदिरात शिवलिंगबरोबर इतर अनेक देवीदेवतांच्या प्रतिमा आहेत. या मंदिराच्या आवारात निसर्गरम्य वातावरणाची काळजी घेण्यात आलेली आहे. 
या मंदिराच्या थोडयाच अंतरावर बेलेश्वर महादेव मंदिर आणि महात्मा पालसिद्ध स्वामींचा मठ सुद्धा आहे. परभणी शहरातील भाविकांसाठी ही मंदिरे म्हणजे त्यांची श्रद्धास्थानकेच आहेत.

==ईतर पर्यटन==

# गंगाखेड: परभणीपासून जवळच '''गंगाखेड''' हे गाव आहे. गंगाखेड ही संत जनाबाईंची जन्मभूमी असल्यामुळे येथे [[संत जनाबाईं|जनाबाईची समाधी]] आहे. त्यामुळे या गावाला संताची वारसा लाभलेले आहे तसेच गंगाखेडजवळून गोदावरी ही नदी वाहते. गोदावरी नदीच्या पात्रात अनेक छोटी मोठी  मंदिरे आहेत. काही मंदिरे ही नदीच्या पात्रात आहेत तर काही नदी पात्रापासून थोड्या उंचीवर स्थित आहेत.

# पाथरी: परभणी पासून जवळच '''पाथरी''' येथे शिर्डी साईबाबा यांचे जन्मस्थळ आहे, तेथे त्यांचे मंदिर सुद्धा आहे. '''त्रिधारा''' येथे तीन धारांचा संगम झालेला असून येथे ओॅंकारनाथ भगवान या सिद्धपुरुषाचे मंदिर आहे.
==धार्मिक==
परभणी शहरात तुराबुल हक पीर यांचा दर्गा आहे. फेब्रुवारी महिन्याच्या २ तारखेला  दर्ग्यामध्ये '''उरूस'''  भरतो. हा उरूस १० ते १२ दिवस चालतो. या उरुसामध्ये दर्ग्याच्या आजूबाजूला वेगवेगळ्या प्रकारची दुकाने मांडली जातात, ज्यामध्ये खेळणी, आकर्षक वस्तू, गृहोपयोगी वस्तू, खाद्यपदार्थ, मनोरंजनाच्या वस्तू इत्यादी अनेक प्रकारच्या वस्तूंचा समावेश असतो. तसेच वेगवेगळी कलाप्रदर्शने, क्रीडा व इतर कौशल्यांची प्रदर्शने केली जातात. उरुसामध्ये येणारा प्रत्येक व्यक्ती हा आपआपल्या आवडीनुसार या सर्व ठिकाणी जातो व त्यांच्या आनंद घेतो. परभणीच्या या उरूस रुपी जत्रेमध्ये परभणी शहारामधूनच नाही तर वेगवेगळ्या आजूबाजूच्या गावांमधूनही अनेक लोक सहभागी होतात. लहान-मोठी माणसे, महिला वर्ग, वृद्ध, तसेच प्रत्येक वयाचे लोक या मध्ये आनंदाने सहभागी होतात. या उरुसाचे वैशिष्ट्य म्हणजे या उरूसामध्ये  कोणताही भेदभाव न ठेवता प्रत्येक जातीधर्माचे व्यक्ती सहभागी होतात आणि एकमेकांसोबत आनंदाने प्रत्येक गोष्टीचा आनंद घेतात. या उरुसाच्या कालावधी मध्ये दररोज शहराच्या वेगवेगळ्या भागांमधून ऊंठांची मिरवणूक काढण्यात येते, या मिरवणुकीला '''संदल''' असे म्हणतात. या संदल मध्ये उंठांच्या पाठीवर नवीन चादर आणि फुलांच्या झुली अंथरूण त्यांना वाजत्र्यांसहित नाचतगात शहरातून फिरवले जाते आणि शेवटी दर्ग्याजवळ आणले जाते. नंतर ह्या चादर, झुली उंठांवरून काढून दर्ग्यामध्ये चढवल्या जातात. परभणी शहरातील आणि शहराच्या आजूबाजूच्या गावातील लोक या उरुसाच्या प्रतीक्षेत असतात आणि या मध्ये उत्साहाने सहभागी होतात.

'''राजकीय'''

परभणी जिल्ह्याचे राजकारण बघितले तर खूप मोठा इतिहास आहे इथल्या प्रस्थापित राजकीय व राजकारणी पुढाऱ्यांनी कधीच परभणी ला मोठ होऊ दिलं नाही व परभणी मोठी व्हावी हे त्यांना कधी वाटलाच नाही . कारण नेहमी ते धर्म जात यात फूट पाडून  जिल्ह्याच्या जवळील खेडे पाडे ग्रामीण भागात शेतकरी कष्टकरी मजूर निरक्षर लोकं यांना पैसा,पद , सत्त, आणि धर्मा व जात याचे वर्चस्व चे आमिष दाखवून ते सहज आणि सोप्या पद्धतीने आपल्या मताची पोळी भाजत व सहज निवडून येत आणि स्वतःचा फायदा करून घेत असेच घराणेशाही राजकारण चालत व सामान्य जनतेला फसवत कोणी सामान्य माणूस किंवा व्यक्ती राजकारणात उतरू बघू आणि हे जिल्ह्याचे चित्र बदलू बघू ज्याला वाटल  तर हे राजकारणी लोकं त्यांना संपवत.

मागील 45 वर्षात परभणी जिल्ह्याचा विकास हा  थांबलेला आहे इथे रोजगाराचे सुविधा नाहीत तसेच जिल्ह्यातील तरुण वर्ग हा बेरोजगार होत चाललेला आहे तसेच उत्तम दर्जाचे शिक्षण आणि आरोग्य ची व्यवस्था नाही  कला क्रीडा उद्योग याला प्राधान्य नाही रस्ते वाहतूक आणि अ स्वच्छता आजार दुर्गंधी वाढत असून जिल्ह्याच्या राजकारणात बदल करण्या साठी मोठ्या शिक्षित आणि साक्षार नेतृत्वा ची  गरज आहे ते राजकारणात जाऊन नक्की जिल्ह्याचे जागतिक राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय स्तरावर परभणी जिल्ह्याचे नाव मोठं करतील व सामान्य लोकांना न्याय मिळेल आणि जिल्ह्यात खूप मोठी क्रांती घडवू आणण्याची गरज आहे 
[[वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे]]
[[वर्ग:परभणी]]</text>
      <sha1>lreturanr1krip2uo5ntz0q46pheb08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689131</id>
      <parentid>2689110</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* धार्मिक */ अनावश्यक मजकूर</comment>
      <origin>2689131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11081" sha1="6qe1ay735nr8bthusn3yzgs2l4v1xft" xml:space="preserve">{{जिल्हा शहर|ज=परभणी जिल्हा|श=परभणी}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |
स्थानिक_नाव = परभणी | 
प्रकार = शहर | 
अक्षांश = 19.27 | रेखांश = 76.78|
शोधक_स्थान= right | 
राज्य_नाव = महाराष्ट्र |
जिल्हा = [[परभणी जिल्हा|परभणी]] |
नेता_पद = खासदार|
नेता_नाव = संजय उर्फ बंडू जाधव|
उंची = 407|
लोकसंख्या_वर्ष  = 2001 |
लोकसंख्या_एकूण = 307,170| 
लोकसंख्या_घनता = |
क्षेत्रफळ_आकारमान= sq. km |
क्षेत्रफळ_एकूण =  |
एसटीडी_कोड =  |
पिन_कोड = 431401|
आरटीओ_कोड = MH 22|
लिंग_गुणोत्तर = |
unlocode = |
संकेतस्थळ = |&lt;references/&gt;
तळटीपा = |

}}
[[चित्र:Aqua Q7 Pro 20170509 061641.jpg|इवलेसे|पार्धेश्वर महादेव मंदिर]]
'''परभणी''' शहर हे [[परभणी जिल्हा|परभणी जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. परभणी हे [[मुंबई]]-परभणी-[[काचीगुडा]] व परळी-परभणी-[[बंगलोर]] रेल्वे मार्गावरचे महत्त्वाचे स्थानक आहे. (काचीगुडा रेल्वे स्थानक हे [[हैदराबाद]] शहरातील अनेक रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे.) परभणी शहरातून २२२ क्रमांकाचा राष्ट्रीय महामार्ग जातो. परभणी शहरातील निवासी परभणीकर म्हणून संबोधले जातात. प्राचीन काळी परभणी शहर हे प्रभावतीनगरी म्हणून ओळखले जात असे. परभणी शहराला प्रभावतीनगरी हे नाव प्रभावती देवीच्या प्राचीन मंदिराच्या अस्तित्वामुळे देण्यात आले होते. '''प्रभावती''' या शब्दाचा अर्थ म्हणजे देवी पार्वती आणि लक्ष्मी असा होतो. परभणी शहराचे सध्याचे नाव हे याच नावाचे भ्रष्ट स्वरूप आहे.

परभणी शहरात [[मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. २०१३ मध्ये या विद्यापीठाचे नाव बदलून त्याचे नाव वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असे ठेवण्यात आले. या विद्यापीठामध्ये शेती संबधित विविध अभ्यासक्रम घेतले जातात, तसेच त्यामध्ये विविध प्रकारचे संशोधन करून विस्तार शिक्षणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत पोहचवले जातात.

परभणी शहरातील आणखी एक महत्त्वाचे ठिकाण म्हणजे '''पारधेश्वर महादेव मंदिर'''. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे या मंदिरातील शिवलिंग आहे. हे शिवलिंग पाऱ्यापासून (Mercury) बनलेले आहे. पारा हा साधारण तापमानामध्ये द्रव स्वरूपात असतो, परंतु हे एकमेव शिवलिंग आहे जे स्थायु स्वरूपात असून ते पाऱ्यापासून बनलेले आहे, म्हणून या शिवलिंगाला '''पारद शिवलिंग''' असेही म्हणतात. त्यामुळे हे मंदिर परभणी शहराचे वैशिष्ट्य म्हणून ओळखले जाते.
श्रावण महिन्यात या मंदिरात भाविकांची प्रचंड गर्दी होते. या मंदिरात शिवलिंगबरोबर इतर अनेक देवीदेवतांच्या प्रतिमा आहेत. या मंदिराच्या आवारात निसर्गरम्य वातावरणाची काळजी घेण्यात आलेली आहे. 
या मंदिराच्या थोडयाच अंतरावर बेलेश्वर महादेव मंदिर आणि महात्मा पालसिद्ध स्वामींचा मठ सुद्धा आहे. परभणी शहरातील भाविकांसाठी ही मंदिरे म्हणजे त्यांची श्रद्धास्थानकेच आहेत.

==ईतर पर्यटन==

# गंगाखेड: परभणीपासून जवळच '''गंगाखेड''' हे गाव आहे. गंगाखेड ही संत जनाबाईंची जन्मभूमी असल्यामुळे येथे [[संत जनाबाईं|जनाबाईची समाधी]] आहे. त्यामुळे या गावाला संताची वारसा लाभलेले आहे तसेच गंगाखेडजवळून गोदावरी ही नदी वाहते. गोदावरी नदीच्या पात्रात अनेक छोटी मोठी  मंदिरे आहेत. काही मंदिरे ही नदीच्या पात्रात आहेत तर काही नदी पात्रापासून थोड्या उंचीवर स्थित आहेत.

# पाथरी: परभणी पासून जवळच '''पाथरी''' येथे शिर्डी साईबाबा यांचे जन्मस्थळ आहे, तेथे त्यांचे मंदिर सुद्धा आहे. '''त्रिधारा''' येथे तीन धारांचा संगम झालेला असून येथे ओॅंकारनाथ भगवान या सिद्धपुरुषाचे मंदिर आहे.
==धार्मिक==
परभणी शहरात तुराबुल हक पीर यांचा दर्गा आहे. फेब्रुवारी महिन्याच्या २ तारखेला  दर्ग्यामध्ये '''उरूस'''  भरतो. हा उरूस १० ते १२ दिवस चालतो. या उरुसामध्ये दर्ग्याच्या आजूबाजूला वेगवेगळ्या प्रकारची दुकाने मांडली जातात, ज्यामध्ये खेळणी, आकर्षक वस्तू, गृहोपयोगी वस्तू, खाद्यपदार्थ, मनोरंजनाच्या वस्तू इत्यादी अनेक प्रकारच्या वस्तूंचा समावेश असतो. तसेच वेगवेगळी कलाप्रदर्शने, क्रीडा व इतर कौशल्यांची प्रदर्शने केली जातात. उरुसामध्ये येणारा प्रत्येक व्यक्ती हा आपआपल्या आवडीनुसार या सर्व ठिकाणी जातो व त्यांच्या आनंद घेतो. परभणीच्या या उरूस रुपी जत्रेमध्ये परभणी शहारामधूनच नाही तर वेगवेगळ्या आजूबाजूच्या गावांमधूनही अनेक लोक सहभागी होतात. लहान-मोठी माणसे, महिला वर्ग, वृद्ध, तसेच प्रत्येक वयाचे लोक या मध्ये आनंदाने सहभागी होतात. या उरुसाचे वैशिष्ट्य म्हणजे या उरूसामध्ये  कोणताही भेदभाव न ठेवता प्रत्येक जातीधर्माचे व्यक्ती सहभागी होतात आणि एकमेकांसोबत आनंदाने प्रत्येक गोष्टीचा आनंद घेतात. या उरुसाच्या कालावधी मध्ये दररोज शहराच्या वेगवेगळ्या भागांमधून ऊंठांची मिरवणूक काढण्यात येते, या मिरवणुकीला '''संदल''' असे म्हणतात. या संदल मध्ये उंठांच्या पाठीवर नवीन चादर आणि फुलांच्या झुली अंथरूण त्यांना वाजत्र्यांसहित नाचतगात शहरातून फिरवले जाते आणि शेवटी दर्ग्याजवळ आणले जाते. नंतर ह्या चादर, झुली उंठांवरून काढून दर्ग्यामध्ये चढवल्या जातात. परभणी शहरातील आणि शहराच्या आजूबाजूच्या गावातील लोक या उरुसाच्या प्रतीक्षेत असतात आणि या मध्ये उत्साहाने सहभागी होतात.


[[वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे]]
[[वर्ग:परभणी]]</text>
      <sha1>6qe1ay735nr8bthusn3yzgs2l4v1xft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चेतन चौहान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3347</id>
    <revision>
      <id>2689035</id>
      <parentid>2517906</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11197" sha1="90nukf1toe8vgpdso98i6klmac6mvxb" xml:space="preserve">{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = चेतन चौहान
| चित्र नाव = The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg
| चित्र शीर्षक = चेतन चौहान केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्री, श्रीमती [[स्मृती इराणी]] यांच्यासह नवी दिल्ली येथे नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ फॅशन टेक्नॉलॉजी (NIFT)च्या दीक्षांत समारंभात दीप प्रज्वलित करताना
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = नौगावन सदत
| कार्यकाळ_आरंभ = २०१७
| कार्यकाळ_समाप्ती = २०२०
| मागील = 
| पुढील = 
| मतदारसंघ1 = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९९१
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९९९
| मागील1 = हर गोविंद सिंह
| पुढील1 = [[राशिद अल्वी]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1947|7|21}}
| जन्मस्थान      = [[बरेली]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2020|8|16|1947|7|21}}
| मृत्युस्थान      = [[गुरुग्राम]]
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''चेतन चौहान''' (२१ जुलै १९४७ - १६ ऑगस्ट २०२०) हे एक माजी [[क्रिकेट]] खेळाडू, [[लोकसभा]] सदस्य आणि [[उत्तर प्रदेश]] सरकारमधील मंत्री होते.

चेतन चौहान यांचे खरे नाव व पूर्ण नाव चेतेंद्र प्रतापसिंग चौहान होते.

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये चेतन चौहान यांनी एक लढवय्या खेळाडू म्हणून नावलौकिक मिळवला होता.

चेतन चौहान यांचे वडील आर्मी ऑफिसमध्ये काम करत असत. त्यांची बदली पुण्याला झाल्याने १९६० मध्ये ते पुण्यास रहाण्यास आले. चेतन चौहान यांचे महविद्यालयीन शिक्षण पुण्यातील वाडिया कॉलजमधून झाले. पुण्यात त्यांना क्रिकेटचे कोचिंग दिले ते महाराष्ट्राचे क्रिकेट खेळाडू कमल भांडारकर यांनी. १९६६-६७ मध्ये चेतन चौहान हे पुणे विद्यापीठासाठी रोहिंग्टन बात्रा ट्रॉफीसाठी क्रिकेट खेळले, आणि त्याच सीझनमध्ये त्यांची निवड वेस्ट झोनसाठी झाली ती विझी ट्रॉफीसाठी. तेथे त्यांनी नॉर्थ झोन विरुद्ध खेळताना त्यानी १०३ धावा केल्या आणि साऊथ झोन विरुद्ध खेळताना त्यांनी ८८ आणि ६३ धावा केल्या. त्या सामन्यात त्याच्याबरोबर सलामीला सुनील गावस्कर होते.

१९६८ मध्ये चेतन चौहान यांनी भारत एकादश संघाकडून क्रिकेटची सुरुवात केली होती. यावेळी आंतरराष्ट्रीय एकादश संघाविरुद्ध खेळताना त्यांनी २ डावात सलामीला फलंदाजी करताना अनुक्रमे ० आणि ३१ धावा केल्या होत्या. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये त्यांची कामगिरी जबरदस्त होती.
चेतन चौहान यांनी १९७० च्या दशकात सुनील गावसकर यांच्यासह असंख्य कसोटींमध्ये संघाला भक्कम सलामी मिळवून दिली. भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील ही यशस्वी सलामीवीरांच्या जोडींपैकी एक जोडी आहे. गावसकर यांच्यासोबत सलामीला खेळताना या दोघांनी ३०२२ धावा केल्या. त्यापैकी दहा वेळा त्यांनी शतकी सलामी दिली. त्यांचे आंतरराष्ट्रीय कसोटी पदार्पण २५ सप्टेंबर १९६९ रोजी ब्रेबॉर्न स्टेडियमवरील भारत विरुद्ध न्यू झीलंड या सामन्याने झाले होते. यावेळी त्यांनी पदार्पणाच्या सामन्यातच न्यू झीलंडचे गोलंदाज ब्रुस टेलर यांच्या गोलंदाजीवर पहिल्या चेंडूवर चौकार आणि दुसऱ्या चेंडूवर षटकार ठोकला होता. तसेच त्यांनी आंतरराष्ट्रीय वनडे पदार्पण ऑक्टोबर १९७८ मध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान, या सामन्याने केले होते. चेतन चौहान हे १९८१ मध्ये त्यांच्या कसोटी कारकिर्दीतील शेवटचा सामना खेळले. चेतन चौहान यांनी आपल्या कारकिर्दीत २०८४ धावा केल्या. तसेच, त्यांनी सात एकदिवसीय सामनेही खेळले. पण एक ही शतक केले नाही. चेतन चौहान हे कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासातील पहिले खेळाडू होते. ज्यांनी शतकाशिवाय २००० पेक्षा जास्त धावांचा टप्पा गाठला होता. कसोटीत एकही शतक न करताना सर्वाधिक धावा करणाऱ्या फलंदाजांच्या यादीत चौहान हे दुसऱ्या क्रमांकावर होते. त्यांनी ४० कसोटी सामने खेळत २०८४ धावा केल्या होत्या. तर, ऑस्ट्रेलियाचे फलंदाज शेन वॉर्न हे या यादीत अव्वल स्थानी आहे.

१९८० मध्ये त्यांनी ॲडलेड क्रिकेट क्लबमध्ये सहभागी झाले. त्यांनी 'द हिंद' वृत्तपत्रात सांगितले होते की, ते ३ वर्षासाठी क्लबचे कर्णधार आणि प्रशिक्षक होते. ॲडलेडशी त्यांच्या अनेक आठवणी जुळलेल्या आहेत. त्यांनी क्लबमध्ये असताना अनेकदा क्रिकेट खेळले होते. चौहान हे अनेकदा भारतीय संघाचे व्यवस्थापक राहिले आहेत. २००१ मध्ये भारत विरुद्ध ऑस्ट्रेलियाच्या यशस्वी कसोटीच्यावेळी त्यांनी संघाचे व्यवस्थापन केले होते. २००७-०८ मध्येही ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या मालिकेत ते भारताचे व्यवस्थापक होते. निवृत्तीनंतर १९८५ मध्ये चौहान राजकारणाकडे वळले. ते [[भारतीय जनता पार्टी]] पक्षात सामील झाले. ते १९९१ व १९९८ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ]]ामधून लोकसभेवर दोनदा निवडून गेले. २०१७ ते २०२० दरम्यान ते [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य व उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये मंत्री होते. 

त्यांचा मृत्यू [[कोविड-१९]]मुळे झाला. 

[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|चौहान, चेतन]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे रणजीपटू]]
[[वर्ग:१०वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>90nukf1toe8vgpdso98i6klmac6mvxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689037</id>
      <parentid>2689035</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11199" sha1="ov8v0mjd07p6ivhhroh4p3hfsxmqv0x" xml:space="preserve">{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = चेतन चौहान
| चित्र नाव = The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg
| चित्र शीर्षक = चेतन चौहान केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्री, श्रीमती [[स्मृती इराणी]] यांच्यासह नवी दिल्ली येथे नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ फॅशन टेक्नॉलॉजी (NIFT)च्या दीक्षांत समारंभात दीप प्रज्वलित करताना
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = नौगावन सदत
| कार्यकाळ_आरंभ = २०१७
| कार्यकाळ_समाप्ती = २०२०
| मागील = 
| पुढील = 
| मतदारसंघ1 = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९९१
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९९९
| मागील1 = हर गोविंद सिंह
| पुढील1 = [[राशिद अल्वी]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1947|7|21}}
| जन्मस्थान      = [[बरेली]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2020|8|16|1947|7|21}}
| मृत्युस्थान      = [[गुरुग्राम]]
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''चेतन चौहान''' (२१ जुलै १९४७ - १६ ऑगस्ट २०२०) हे एक माजी [[क्रिकेट]] खेळाडू, [[लोकसभा]] सदस्य आणि [[उत्तर प्रदेश]] सरकारमधील मंत्री होते.

चेतन चौहान यांचे खरे नाव व पूर्ण नाव चेतेंद्र प्रतापसिंग चौहान होते.

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये चेतन चौहान यांनी एक लढवय्या खेळाडू म्हणून नावलौकिक मिळवला होता.

चेतन चौहान यांचे वडील आर्मी ऑफिसमध्ये काम करत असत. त्यांची बदली पुण्याला झाल्याने १९६० मध्ये ते पुण्यास रहाण्यास आले. चेतन चौहान यांचे महविद्यालयीन शिक्षण पुण्यातील वाडिया कॉलजमधून झाले. पुण्यात त्यांना क्रिकेटचे कोचिंग दिले ते महाराष्ट्राचे क्रिकेट खेळाडू कमल भांडारकर यांनी. १९६६-६७ मध्ये चेतन चौहान हे पुणे विद्यापीठासाठी रोहिंग्टन बात्रा ट्रॉफीसाठी क्रिकेट खेळले, आणि त्याच सीझनमध्ये त्यांची निवड वेस्ट झोनसाठी झाली ती विझी ट्रॉफीसाठी. तेथे त्यांनी नॉर्थ झोन विरुद्ध खेळताना त्यानी १०३ धावा केल्या आणि साऊथ झोन विरुद्ध खेळताना त्यांनी ८८ आणि ६३ धावा केल्या. त्या सामन्यात त्याच्याबरोबर सलामीला सुनील गावस्कर होते.

१९६८ मध्ये चेतन चौहान यांनी भारत एकादश संघाकडून क्रिकेटची सुरुवात केली होती. यावेळी आंतरराष्ट्रीय एकादश संघाविरुद्ध खेळताना त्यांनी २ डावात सलामीला फलंदाजी करताना अनुक्रमे ० आणि ३१ धावा केल्या होत्या. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये त्यांची कामगिरी जबरदस्त होती.
चेतन चौहान यांनी १९७० च्या दशकात सुनील गावसकर यांच्यासह असंख्य कसोटींमध्ये संघाला भक्कम सलामी मिळवून दिली. भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील ही यशस्वी सलामीवीरांच्या जोडींपैकी एक जोडी आहे. गावसकर यांच्यासोबत सलामीला खेळताना या दोघांनी ३०२२ धावा केल्या. त्यापैकी दहा वेळा त्यांनी शतकी सलामी दिली. त्यांचे आंतरराष्ट्रीय कसोटी पदार्पण २५ सप्टेंबर १९६९ रोजी ब्रेबॉर्न स्टेडियमवरील भारत विरुद्ध न्यू झीलंड या सामन्याने झाले होते. यावेळी त्यांनी पदार्पणाच्या सामन्यातच न्यू झीलंडचे गोलंदाज ब्रुस टेलर यांच्या गोलंदाजीवर पहिल्या चेंडूवर चौकार आणि दुसऱ्या चेंडूवर षटकार ठोकला होता. तसेच त्यांनी आंतरराष्ट्रीय वनडे पदार्पण ऑक्टोबर १९७८ मध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान, या सामन्याने केले होते. चेतन चौहान हे १९८१ मध्ये त्यांच्या कसोटी कारकिर्दीतील शेवटचा सामना खेळले. चेतन चौहान यांनी आपल्या कारकिर्दीत २०८४ धावा केल्या. तसेच, त्यांनी सात एकदिवसीय सामनेही खेळले. पण एक ही शतक केले नाही. चेतन चौहान हे कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासातील पहिले खेळाडू होते. ज्यांनी शतकाशिवाय २००० पेक्षा जास्त धावांचा टप्पा गाठला होता. कसोटीत एकही शतक न करताना सर्वाधिक धावा करणाऱ्या फलंदाजांच्या यादीत चौहान हे दुसऱ्या क्रमांकावर होते. त्यांनी ४० कसोटी सामने खेळत २०८४ धावा केल्या होत्या. तर, ऑस्ट्रेलियाचे फलंदाज शेन वॉर्न हे या यादीत अव्वल स्थानी आहे.

१९८० मध्ये त्यांनी ॲडलेड क्रिकेट क्लबमध्ये सहभागी झाले. त्यांनी 'द हिंद' वृत्तपत्रात सांगितले होते की, ते ३ वर्षासाठी क्लबचे कर्णधार आणि प्रशिक्षक होते. ॲडलेडशी त्यांच्या अनेक आठवणी जुळलेल्या आहेत. त्यांनी क्लबमध्ये असताना अनेकदा क्रिकेट खेळले होते. चौहान हे अनेकदा भारतीय संघाचे व्यवस्थापक राहिले आहेत. २००१ मध्ये भारत विरुद्ध ऑस्ट्रेलियाच्या यशस्वी कसोटीच्यावेळी त्यांनी संघाचे व्यवस्थापन केले होते. २००७-०८ मध्येही ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या मालिकेत ते भारताचे व्यवस्थापक होते. निवृत्तीनंतर १९८५ मध्ये चौहान राजकारणाकडे वळले. ते [[भारतीय जनता पार्टी]] पक्षात सामील झाले. ते १९९१ व १९९८ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ]]ामधून लोकसभेवर दोनदा निवडून गेले. २०१७ ते २०२० दरम्यान ते [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य व उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये मंत्री होते. 

त्यांचा मृत्यू [[कोविड-१९]]मुळे झाला. 

[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|चौहान, चेतन]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे रणजीपटू]]
[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>ov8v0mjd07p6ivhhroh4p3hfsxmqv0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51297</id>
    <revision>
      <id>2689021</id>
      <parentid>2443194</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2219" sha1="7pakwdr8icmaz8ighsw3z1mh3oiuy7t" xml:space="preserve">'''अकबरपूर''' हा [[भारत]] देशाच्या [[उत्तर प्रदेश]] राज्यामधील ८० [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. २००८ साली निर्माण करण्यात आलेल्या ह्या मतदारसंघामध्ये [[कानपूर नगर जिल्हा|कानपूर नगर जिल्ह्यामधील]] ४ तर [[कानपूर देहात जिल्हा|कानपूर देहात जिल्ह्यामधील]] एक [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहेत.

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|१५वी]]
| [[राजाराम पाल]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|१६वी]]
| rowspan=3 | [[देवेंद्र सिंह]]
| rowspan=3 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=3| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|१७वी]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|१८वी]]
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:कानपूर नगर जिल्हा]]
[[वर्ग:कानपूर देहात जिल्हा]]</text>
      <sha1>7pakwdr8icmaz8ighsw3z1mh3oiuy7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51318</id>
    <revision>
      <id>2689038</id>
      <parentid>2615119</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="snrt2025gcguv4omivhgplhjzj8h8g2" xml:space="preserve">'''अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[अमरोहा]] परिसरात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[अमरोहा जिल्हा|अमरोहा जिल्ह्यात]] तर उर्वरित एक [[हापुड जिल्हा|हापुड जिल्ह्यात]] आहेत. 

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ अमरोहा मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| धानौरा
| rowspan=4 | [[अमरोहा जिल्हा|अमरोहा ]]
|-
|२
| नौगावन सदत
|-
|३
| अमरोहा
|-
|४
| हसनपूर
|-
|५
| गढमुक्तेश्वर
|[[हापुड जिल्हा|हापुड]]
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
|[[दहावी लोकसभा|१०वी]]
|[[चेतन चौहान]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
|[[अकरावी लोकसभा|११वी]]
| प्रताप सिंह सैनी
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
|[[बारावी लोकसभा|१२वी]]
| [[चेतन चौहान]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
|[[तेरावी लोकसभा|१३वी]]
| [[राशिद अल्वी]]
| bgcolor=#0066FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
|[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
|[[चौदावी लोकसभा|१४वी]]
| [[हरीश नागपाल]]
| bgcolor=gray|
| [[अपक्ष]]
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|१५वी]]
|[[देवेंद्र नागपाल]]
| bgcolor=#008000|
| [[राष्ट्रीय लोक दल]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|१६वी]]
| [[कंवर सिंह तंवर]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|१७वी]]
| [[कुंवर दानिश अली]]
| bgcolor=#0066FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|१८वी]]
| [[कंवर सिंह तंवर]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:अमरोहा जिल्हा]]
[[वर्ग:हापुड जिल्हा]]</text>
      <sha1>snrt2025gcguv4omivhgplhjzj8h8g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51330</id>
    <revision>
      <id>2689079</id>
      <parentid>2623274</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="4zj26m312hy3bmy0xch5m1qdi5c4kc5" xml:space="preserve">'''अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[प्रयागराज]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[प्रयागराज जिल्हा|प्रयागराज जिल्ह्यात]] आहेत.

अलाहाबाद हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[लाल बहादूर शास्त्री]] व [[व्ही.पी. सिंग]] तसेच सिनेअभिनेता [[अमिताभ बच्चन]], भाजपचे वरिष्ठ नेते [[मुरलीमनोहर जोशी]] हे येथूनच निवडून आले होते.  

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ अलाहाबाद मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| मेजा
| rowspan=5 | [[प्रयागराज जिल्हा|प्रयागराज]]
|-
|२
| काराछाना
|-
|३
| अलाहाबाद दक्षिण
|-
|४
| कोराओं
|-
|५
| बारा
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९५१-५२ लोकसभा निवडणुका|१९५२]]
|[[पहिली लोकसभा|पहिली]]
| [[श्री प्रकाश]]
| rowspan=6 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=6 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| १९५२ ^
|[[पहिली लोकसभा|पहिली]]
| [[पुरुषोत्तम दास टंडन]]
|-
|[[१९५७ लोकसभा निवडणुका|१९५७]]
|[[दुसरी लोकसभा|दुसरी]]
| rowspan=2 | [[लाल बहादूर शास्त्री]]
|-
|[[१९६२ लोकसभा निवडणुका|१९६२]]
|[[तिसरी लोकसभा|तिसरी]]
|-
|[[१९६७ लोकसभा निवडणुका|१९६७]]
|[[चौथी लोकसभा|चौथी]]
| [[हरिकृष्ण शास्त्री]]
|-
|[[१९७१ लोकसभा निवडणुका|१९७१]]
|[[पाचवी लोकसभा|पाचवी]]
| [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]]
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
|[[जनेश्वर मिश्रा]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
|[[विश्वनाथ प्रताप सिंह]]
| rowspan=3 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस (आय)]]
|-
| १९८० ^
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| कृष्णप्रकाश तिवारी
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| [[अमिताभ बच्चन]]
|-
|१९८८ ^
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
|[[विश्वनाथ प्रताप सिंह]]
| bgcolor=#008000|
| [[जन मोर्चा]]
|-
|[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
|[[नववी लोकसभा|नववी]]
|[[जनेश्वर मिश्रा]]
| rowspan=2 bgcolor=#008000|
| rowspan=2 | [[जनता दल]]
|-
|[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
|[[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|[[सरोज दुबे]]
|-
|[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
|[[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| rowspan=3 | [[मुरलीमनोहर जोशी]]
| rowspan=3 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
|[[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
|[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
|[[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|-
|[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
|[[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| rowspan=2 | [[रेवती रमण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[श्याम चरण गुप्ता]]
| rowspan=2 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[रीटा बहुगुणा जोशी]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[उज्ज्वल रमण सिंह]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

^ - [[पोटनिवडनूक]]

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:प्रयागराज जिल्हा]]</text>
      <sha1>4zj26m312hy3bmy0xch5m1qdi5c4kc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689080</id>
      <parentid>2689079</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2689080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="fm1b68qlybvvpkdlzqcdg8jv4fbboqz" xml:space="preserve">'''अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[प्रयागराज]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[प्रयागराज जिल्हा|प्रयागराज जिल्ह्यात]] आहेत.

अलाहाबाद हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[लाल बहादूर शास्त्री]] व [[व्ही.पी. सिंग]] तसेच सिनेअभिनेता [[अमिताभ बच्चन]], भाजपचे वरिष्ठ नेते [[मुरलीमनोहर जोशी]] हे येथूनच निवडून आले होते.  

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ अलाहाबाद मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| मेजा
| rowspan=5 | [[प्रयागराज जिल्हा|प्रयागराज]]
|-
|२
| काराछाना
|-
|३
| अलाहाबाद दक्षिण
|-
|४
| कोराओं
|-
|५
| बारा
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९५१-५२ लोकसभा निवडणुका|१९५२]]
|[[पहिली लोकसभा|पहिली]]
| [[श्री प्रकाश]]
| rowspan=6 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=6 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| १९५२ ^
|[[पहिली लोकसभा|पहिली]]
| [[पुरुषोत्तम दास टंडन]]
|-
|[[१९५७ लोकसभा निवडणुका|१९५७]]
|[[दुसरी लोकसभा|दुसरी]]
| rowspan=2 | [[लाल बहादूर शास्त्री]]
|-
|[[१९६२ लोकसभा निवडणुका|१९६२]]
|[[तिसरी लोकसभा|तिसरी]]
|-
|[[१९६७ लोकसभा निवडणुका|१९६७]]
|[[चौथी लोकसभा|चौथी]]
| [[हरिकृष्ण शास्त्री]]
|-
|[[१९७१ लोकसभा निवडणुका|१९७१]]
|[[पाचवी लोकसभा|पाचवी]]
| [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]]
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
|[[जनेश्वर मिश्रा]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
|[[विश्वनाथ प्रताप सिंह]]
| rowspan=3 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस (आय)]]
|-
| १९८० ^
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| कृष्णप्रकाश तिवारी
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| [[अमिताभ बच्चन]]
|-
|१९८८ ^
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
|[[विश्वनाथ प्रताप सिंह]]
| bgcolor=#008000|
| [[जन मोर्चा]]
|-
|[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
|[[नववी लोकसभा|नववी]]
|[[जनेश्वर मिश्रा]]
| rowspan=2 bgcolor=#008000|
| rowspan=2 | [[जनता दल]]
|-
|[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
|[[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|[[सरोज दुबे]]
|-
|[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
|[[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| rowspan=3 | [[मुरलीमनोहर जोशी]]
| rowspan=3 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
|[[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
|[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
|[[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|-
|[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
|[[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| rowspan=2 | [[रेवती रमण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[श्याम चरण गुप्ता]]
| rowspan=2 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[रीटा बहुगुणा जोशी]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[उज्ज्वल रमण सिंह]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

^ - [[पोटनिवडणूक]]

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:प्रयागराज जिल्हा]]</text>
      <sha1>fm1b68qlybvvpkdlzqcdg8jv4fbboqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मेहमूद अली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64157</id>
    <redirect title="मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)" />
    <revision>
      <id>2689113</id>
      <parentid>678137</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[मेहमूद]] to [[मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)]]</comment>
      <origin>2689113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="n8rcjgultkv06ztdsl619vrsdn127mb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)]]</text>
      <sha1>n8rcjgultkv06ztdsl619vrsdn127mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मेहमुद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68999</id>
    <redirect title="मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)" />
    <revision>
      <id>2689112</id>
      <parentid>678136</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[मेहमूद]] to [[मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)]]</comment>
      <origin>2689112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="n8rcjgultkv06ztdsl619vrsdn127mb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मेहमूद अली (चित्रपट अभिनेता)]]</text>
      <sha1>n8rcjgultkv06ztdsl619vrsdn127mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देवेंद्र नागपाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73380</id>
    <revision>
      <id>2689027</id>
      <parentid>2085640</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="tlpus0aktoy8z1vzvkg02tiyec63j50" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = देवेंद्र नागपाल 
| चित्र नाव = Kanwar_Singh_Tanwar.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०१४
| मागील = [[हरीश नागपाल]]
| पुढील = [[कंवर सिंह तंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1971|1|1}}
| जन्मस्थान      = [[मुरादाबाद जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[राष्ट्रीय लोक दल]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''देवेंद्र नागपाल''' ([[जानेवारी १]], [[इ.स. १९७१]]- हयात) हे [[राष्ट्रीय लोक दल]] पक्षाचे नेते आहेत. ते [[इ.स. २००९]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय लोकदल नेते]]
[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>tlpus0aktoy8z1vzvkg02tiyec63j50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689028</id>
      <parentid>2689027</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1955" sha1="553p903ppf1xlc038v4n8syr7t65nem" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = देवेंद्र नागपाल 
| चित्र नाव = 
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०१४
| मागील = [[हरीश नागपाल]]
| पुढील = [[कंवर सिंह तंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1971|1|1}}
| जन्मस्थान      = [[मुरादाबाद जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[राष्ट्रीय लोक दल]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''देवेंद्र नागपाल''' ([[जानेवारी १]], [[इ.स. १९७१]]- हयात) हे [[राष्ट्रीय लोक दल]] पक्षाचे नेते आहेत. ते [[इ.स. २००९]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय लोकदल नेते]]
[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>553p903ppf1xlc038v4n8syr7t65nem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राशिद अल्वी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86700</id>
    <revision>
      <id>2689030</id>
      <parentid>2384555</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="jn6q0cl21zfsehahlzaprurzdo2khty" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राशिद अल्वी
| चित्र नाव = Raashid_Alvi,_in_Malappuram,_Kerela.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[राज्यसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[आंध्र प्रदेश]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २००४
| कार्यकाळ_समाप्ती = २०१२
| मागील = 
| पुढील = 
| पद1 = [[लोकसभा सदस्य]]
| मतदारसंघ1 = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = ऑक्टोबर १९९९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २००४
| मागील1 = [[चेतन चौहान]]
| पुढील1 = [[हरीश नागपाल]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|4|15}}
| जन्मस्थान      = [[बिजनोर जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (२००४ पासून)&lt;br&gt; [[बहुजन समाज पक्ष]] (२००४ पर्यंत)
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''राशिद अल्वी''' हे एक भारतीय राजकारणी, माजी [[लोकसभा]] सदस्य व माजी [[राज्यसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 

ते २००४ ते २०१२ दरम्यान राज्यसभा सदस्य देखील होते.


[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:बहुजन समाज पक्ष नेते]]
[[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>jn6q0cl21zfsehahlzaprurzdo2khty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अमिताभ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102087</id>
    <revision>
      <id>2689106</id>
      <parentid>2455226</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T02:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे.</comment>
      <origin>2689106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="s2wtd6b1v3og239pcpu33w2blpmyocb" xml:space="preserve">{{हा लेख|अमिताभ बुद्ध|अमिताभ (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{माहितीचौकट बुद्ध
| name = अमिताभ
| image = File:Seated Amida Nyorai (Amitabha), Kamakura period, 12th-13th century, wood with gold leaf and inlaid crystal eyes - Tokyo National Museum - DSC05345.JPG
| caption = सुवर्णपर्ण मिटलेल्या डोळ्याची तेजस्वी अमिताभ मूर्ती . [[तोक्यो राष्ट्रीय संग्रहालय]], [[तोक्यो]], [[जपान]].
| sanskrit_name = Amitābha, Amitāyus
| bengali_name = অমিতাভ Amitābho
| pali_name =
| burmese_name =
| chinese_name = 阿彌陀佛 (Traditional) / 阿弥陀佛 (Simplified)&lt;br /&gt;[[Pinyin]]: Āmítuófó&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=zdic.net: 阿彌陀佛
| दुवा= http://www.zdic.net/cd/ci/7/ZdicE9Zdic98ZdicBF4761.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Wade-Giles]]: A-mi-t’uo Fo
| japanese_name = 阿弥陀仏 Amida Butsu
| tibetan_name =འོད་དཔག་མེད་&lt;br /&gt;''{{'}}od dpag med''&lt;br /&gt;Ö-pa-me
| mongolian_name = ᠴᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠷᠡᠯᠲᠦ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Цаглашгүй гэрэлт&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Tsaglasi ügei gereltu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Одбагмэд ''Odbagmed''&lt;br /&gt;Аминдаваа ''Amindavaa''&lt;br /&gt;Аюуш ''Ayush''
| korean_name = 아미타불 Amita Bul
| vietnamese_name = A-di-đà Phật
| veneration = [[Mahayana]], [[Vajrayana]]
| attributes = Infinite Light or Immeasurable Radiance
| shakti = Pandara
| preceded_by =
| succeeded_by =
}}


[[File:Buddha Amithaba.jpg|thumb|Buddha Amitābha in [[Tibetan Buddhism]], traditional [[thangka]] painting.]]
[[File:Museum of Ethnology Vienna 001 retouched.jpg|thumb|Statue of the Buddha Amitābha (Mongolia, 18th century)]]
[[File:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|thumb|[[Kōtoku-in]]]]

{{विकिकरण}}
'''अमिताभ''' हे [[महायान]] पंथातील एका [[बुद्ध|बुद्धाचे]] नाव आहे. सुखावती-व्यूह या प्राचीन बौद्धसूत्रात अमिताभ बुद्धाला ‘सुखावती नावाच्या स्वर्गाच्या पश्चिम दिशेचा अधिष्ठाता’ म्हणले आहे. मोक्षप्राप्तीच्या प्रयत्‍नात या बुद्धाला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. ह्या बुद्धावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यास, ह्या बुद्धाला नमन केले किंवा त्यांचे नामस्मरण केले तरी साधकाला आपल्या पापापासून मुक्तात मिळते व स्वर्गात स्थान मिळते, असा समज दृढ झाला. 

अमिताभ बुद्ध हा [[गौतम बुद्ध]]ाप्रमाणे ऐतिहासिक व्यक्ती नसून, चीन व जपान मधील अनेक बुद्ध मूर्ती या अमिताभ बुद्ध याच्याच आहेत, असे अभ्यासकांचे मत आहे.

अमिताभ बुद्धाचे [[व्हियेतनाम]], [[चीन]] व [[जपान]] देशांत महत्त्व आहे .

== प्रतिमा (Iconography)==
[[File:Chinese temple bouddha.jpg|thumb|left|This altar display at a temple in Taiwan shows Amitābha flanked by [[Mahasthamaprapta|Mahāsthāmaprāpta]] on his left and [[Guanyin]] on the right]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* मराठी विश्वकोश भाग १
* The Conversion of Asia, from Life Magazine 7th March 1955.

{{बौद्ध विषय सूची}}

[[वर्ग:बौद्ध धर्म]]
[[वर्ग:चिनी बौद्ध]]
[[वर्ग:महायान]]
[[वर्ग:बुद्ध]]</text>
      <sha1>s2wtd6b1v3og239pcpu33w2blpmyocb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डॉनल्ड ट्रम्प</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103722</id>
    <revision>
      <id>2689087</id>
      <parentid>2688854</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37817" sha1="mv4lbnpft5rw587p09hxqux064o59mu" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत. त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले. ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती. [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली. [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते. [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य) [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले. [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले. [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली. [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९८५ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या रद्द झालेल्या मॅनहॅटन डेव्हलपमेंट प्रोजेक्टच्या मॉडेलसह.

१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण. [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती. [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले. [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते. [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले. [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली. [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;. [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले. [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ. [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.

अटलांटिक शहरातील ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेश

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली. [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले. [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले. []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले. [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले. [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली. [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय. [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली. [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला. [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस. [] 47]

ट्रम्प नावाचा परवाना

हे देखील पहा: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात. [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात. []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला. [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले. सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>mv4lbnpft5rw587p09hxqux064o59mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689088</id>
      <parentid>2689087</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37945" sha1="3uhczqsk498d8pikeux6mbz29fzwslh" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती. [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली. [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते. [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य) [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले. [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले. [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली. [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९८५ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या रद्द झालेल्या मॅनहॅटन डेव्हलपमेंट प्रोजेक्टच्या मॉडेलसह.

१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण. [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती. [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले. [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते. [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले. [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली. [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;. [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले. [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ. [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.

अटलांटिक शहरातील ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेश

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली. [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले. [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले. []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले. [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले. [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली. [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय. [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली. [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला. [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस. [] 47]

ट्रम्प नावाचा परवाना

हे देखील पहा: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात. [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात. []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला. [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले. सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3uhczqsk498d8pikeux6mbz29fzwslh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689089</id>
      <parentid>2689088</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38233" sha1="li6c239vi6hojbq2nc1hgcoeu0xu00p" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती.{{संदर्भ हवा}} [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली.{{संदर्भ हवा}} [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते.{{संदर्भ हवा}} [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य){{संदर्भ हवा}} [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले.{{संदर्भ हवा}} [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले.{{संदर्भ हवा}} [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली.{{संदर्भ हवा}} [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.{{संदर्भ हवा}}

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.{{संदर्भ हवा}}

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९८५ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या रद्द झालेल्या मॅनहॅटन डेव्हलपमेंट प्रोजेक्टच्या मॉडेलसह.

१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण. [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती. [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले. [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते. [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले. [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली. [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;. [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले. [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ. [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.

अटलांटिक शहरातील ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेश

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली. [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले. [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले. []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले. [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले. [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली. [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय. [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली. [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला. [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस. [] 47]

ट्रम्प नावाचा परवाना

हे देखील पहा: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात. [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात. []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला. [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले. सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>li6c239vi6hojbq2nc1hgcoeu0xu00p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689090</id>
      <parentid>2689089</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38335" sha1="eofviku8dpl3eq1suclv4b5fkw3rnf4" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती.{{संदर्भ हवा}} [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली.{{संदर्भ हवा}} [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते.{{संदर्भ हवा}} [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य){{संदर्भ हवा}} [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले.{{संदर्भ हवा}} [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले.{{संदर्भ हवा}} [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली.{{संदर्भ हवा}} [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.{{संदर्भ हवा}}

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.{{संदर्भ हवा}}

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण.{{संदर्भ हवा}} [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते.{{संदर्भ हवा}} [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.{{संदर्भ हवा}}

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली.{{संदर्भ हवा}} [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;.{{संदर्भ हवा}} [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले.{{संदर्भ हवा}} [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ.{{संदर्भ हवा}} [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.{{संदर्भ हवा}}

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.

अटलांटिक शहरातील ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेश

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली. [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले. [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले. []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले. [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले. [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली. [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय. [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली. [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला. [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस. [] 47]

ट्रम्प नावाचा परवाना

हे देखील पहा: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात. [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात. []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला. [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले. सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>eofviku8dpl3eq1suclv4b5fkw3rnf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689091</id>
      <parentid>2689090</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38460" sha1="b0bkeereuadzyk7xc53gl6z8jt4qr81" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती.{{संदर्भ हवा}} [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली.{{संदर्भ हवा}} [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते.{{संदर्भ हवा}} [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य){{संदर्भ हवा}} [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले.{{संदर्भ हवा}} [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले.{{संदर्भ हवा}} [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली.{{संदर्भ हवा}} [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.{{संदर्भ हवा}}

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.{{संदर्भ हवा}}

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण.{{संदर्भ हवा}} [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते.{{संदर्भ हवा}} [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.{{संदर्भ हवा}}

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली.{{संदर्भ हवा}} [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;.{{संदर्भ हवा}} [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले.{{संदर्भ हवा}} [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ.{{संदर्भ हवा}} [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.{{संदर्भ हवा}}

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.{{संदर्भ हवा}}

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली.{{संदर्भ हवा}} [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले.{{संदर्भ हवा}} [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले.{{संदर्भ हवा}} []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले.{{संदर्भ हवा}} [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली.{{संदर्भ हवा}} [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय.{{संदर्भ हवा}} [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली.{{संदर्भ हवा}} [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला.{{संदर्भ हवा}} [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस.{{संदर्भ हवा}} [] 47]

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात.{{संदर्भ हवा}} [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात.{{संदर्भ हवा}} []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला.{{संदर्भ हवा}} [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]{{संदर्भ हवा}}

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले. सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>b0bkeereuadzyk7xc53gl6z8jt4qr81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689092</id>
      <parentid>2689091</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38524" sha1="gjlsnw6r2pcqfhvnfwg6668vv6u0t23" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती.{{संदर्भ हवा}} [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली.{{संदर्भ हवा}} [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते.{{संदर्भ हवा}} [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य){{संदर्भ हवा}} [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले.{{संदर्भ हवा}} [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले.{{संदर्भ हवा}} [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली.{{संदर्भ हवा}} [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.{{संदर्भ हवा}}

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.{{संदर्भ हवा}}

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण.{{संदर्भ हवा}} [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते.{{संदर्भ हवा}} [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.{{संदर्भ हवा}}

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली.{{संदर्भ हवा}} [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;.{{संदर्भ हवा}} [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले.{{संदर्भ हवा}} [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ.{{संदर्भ हवा}} [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.{{संदर्भ हवा}}

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.{{संदर्भ हवा}}

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली.{{संदर्भ हवा}} [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले.{{संदर्भ हवा}} [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले.{{संदर्भ हवा}} []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले.{{संदर्भ हवा}} [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली.{{संदर्भ हवा}} [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय.{{संदर्भ हवा}} [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली.{{संदर्भ हवा}} [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला.{{संदर्भ हवा}} [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस.{{संदर्भ हवा}} [] 47]

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात.{{संदर्भ हवा}} [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात.{{संदर्भ हवा}} []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला.{{संदर्भ हवा}} [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]{{संदर्भ हवा}}

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले.{{संदर्भ हवा}} सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.{{संदर्भ हवा}}

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]])  

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gjlsnw6r2pcqfhvnfwg6668vv6u0t23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689093</id>
      <parentid>2689092</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38554" sha1="mvnum224gzms9fjy5lwwuck7nof9ggo" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{बदल}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| चित्र नाव = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| क्रम = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४५वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती = [[माइक पेन्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०१७|२०१७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२१|२०२१]]
| मागील = [[बराक ओबामा]]  
| पुढील  = [[ज्यो बायडेन]]
| क्रम2 = [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ४७वे {{AutoLink|अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष}}
| उपराष्ट्रपती2 = [[जेडी व्हान्स]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[२० जानेवारी]] [[इ.स. २०२५|२०२५]]
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = विद्यमान
| मागील2 = [[ज्यो बायडेन]]  
| पुढील2  = विद्यमान
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1946|6|14}}
| जन्मस्थान = [[क्वीन्स]], [[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| पक्ष = [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]
| पत्नी = [[मेलानिया ट्रम्प]]
| व्यवसाय = उद्योगपती
| अपत्ये = 
| शाळा_महाविद्यालय = 
| सही = Donald Trump (Presidential signature).svg
}}
'''डॉनल्ड जॉन ट्रम्प''' (जन्म: १४ जून १९४६) हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] देशाचे ४५वे व ४७वे [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] आहेत. पेशाने उद्योगपती व दूरचित्रवाणी अभिनेता राहिलेल्या ट्रम्प यांनी ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी झालेल्या [[२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०१६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीत]] [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या]] [[हिलरी क्लिंटन]] यांचा पराभव करून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.{{संदर्भ हवा}} [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|२०२० च्या निवडणुकांमध्ये]] [[ज्यो बायडेन]]ने ट्रम्प यांचा पराभव केला. १९९२मध्ये [[जॉर्ज एच.डब्ल्यु. बुश]] यांच्यानंतर एकाच सत्रासाठी राष्ट्राध्यक्ष असलेले ट्रम्प हे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ठरले.{{संदर्भ हवा}}

त्याच्या पहिल्या संधीमध्ये, ट्रम्पने सात मुस्लिम-बहुल देशांवर प्रवास बंदी लादली, अमेरिका–मेक्सिको सीमेला भिंत वाढवली, आणि कुटुंब विभाजन धोरण लागू केले. त्याने पर्यावरण आणि व्यवसाय नियम कमी केले, कर कमी करणे व नोकऱ्यांचे कायद्यास सही केली, आणि तीन सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश नियुक्त केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रम्पने तसेच अमेरिका जलवायु, व्यापार, आणि इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरच्या करारांमधून निघाले, चीनसोबत व्यापार युद्ध सुरू केले, आणि उत्तर कोरियाचा नेता किम जोंग उनसोबत चर्चेसाठी भेटला पण आण्विक निरस्त्रीकरणावर करार साधला नाही. COVID-19 महामारीच्या प्रतिसादात, त्याने तीची गंभीरता कमी केली, आरोग्य अधिकाऱ्यांना विरोध केला, आणि CARES कायद्यावर सही केली. जो बिडेनच्या विरोधात 2020 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हरल्यानंतर, ट्रम्पने निकाल उलथवण्याचा प्रयत्न केला, जो 2021 मध्ये झालेल्या 6 जानेवारीच्या कॅपिटल हल्ल्यात संपला. ट्रम्पला 2019 मध्ये सत्ता दुरुपयोग आणि काँग्रेसला अडथळा आणण्याबद्दल इमपीच केला गेला आणि 2021 मध्ये बंडाची भडकावणी केल्याबद्दल; सेनेने त्याला दोन्हीवेळा मुक्त केले. त्याच्या पहिल्या संधीच्या नंतर, शास्त्रज्ञ आणि इतिहासज्ञांनी त्याला अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात वाईट अध्यक्षांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्प हा ट्रम्पिझमचा मध्यवर्ती व्यक्तिमत्व आहे, आणि त्याची गट रिप्ब्लिकन पक्षात प्रमुख आहे. त्याच्या अनेक टिप्पण्या आणि क्रिया raçaविरुद्ध किंवा स्त्रीद्वेषी मानल्या गेल्या आहेत, आणि त्याने अमेरिकन राजकारणात उघड आणि गोंधळात टाकणाऱ्या विधानांचे समर्थन केले आहे आणि साजिशी सिद्धांतांना प्रोत्साहन दिले आहे. ट्रम्पच्या क्रिया, विशेषतः दुसऱ्या कार्यकाळात, सत्तावादी म्हणून वर्णन केल्या गेल्या आहेत आणि लोकशाही मागे जाण्याला योगदान देत आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२३ मध्ये, ट्रम्पला लैंगिक शोषण आणि बदनामीसाठी नागरी खटल्यांमध्ये दोषी ठरवण्यात आले, तसेच व्यावसायिक फसवणुकीसाठी, आणि २०२४ मध्ये, त्याला व्यावसायिक नोंदी खोट्या करणाऱ्या आरोपांमध्ये दोषी ठरवले गेले, ज्यामुळे तो गुन्हा केलेला पहिला अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बनला. कमला हैरिसविरोधात २०२४ चा राष्ट्रपती निवडणूक जिंकण्यानंतर, ट्रम्पला शिक्षेपासून मुक्त करण्यास सांगितले गेले, आणि त्याच्यावर केलेले दोन गुन्हेगारी आरोप रद्द करण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

ट्रम्पने १५०० जानेवारी ६ च्या दंगेखोरांना क्षमा देऊन आणि केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक कपाताने दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केली. कार्यकारी आदेशांचा वापर केल्याने त्यांच्या कायदेशीरतेवर अनेक खटले दाखल करण्यात आले आहेत.{{संदर्भ हवा}} २०२५ च्या एप्रिलमध्ये, ट्रम्पने १८० पेक्षा जास्त देशांवर १०% आणि त्याहून अधिक टॅरिफ्स लागू केले, अमेरिकेच्या व्यापारातील तूट राष्ट्रीय आपत्कालीन म्हणून घोषित केली.{{संदर्भ हवा}}

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
ट्रंप न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमीमध्ये, १९६४ डोनाल्ड जॉन ट्रंप यांचा जन्म १४ जून १९४६ रोजी जमेका रुग्णालयात न्यू यॉर्क सिटीच्या क्वीन्समध्ये झाला, जेथे ते FRED ट्रंप आणि मेरी अँन मॅकलोड ट्रंप यांची चौथी संतती आहेत.{{संदर्भ हवा}} त्यांचा जर्मन आणि स्कॉटिश वंश आहे. ते त्यांच्या मोठ्या भावंडांसोबत, मेरीआन, FRED ज्युनियर, आणि एलिझाबेथ, तसेच लहान भाऊ, रॉबर्ट यांच्यासोबत क्वीन्समधील जमेका इस्टेट्सच्या भव्य हवेलीत मोठे झाले. FRED ट्रंपने त्यांच्या मुलांना वर्षाला सुमारे $20,000 दिले, जे २०२४ मध्ये $265,000 च्या समकक्ष आहे. समकालीन मानकांनुसार ट्रंप आठव्या वर्षीच करोडपती झाले होते.{{संदर्भ हवा}}

ट्रंपने सातव्या वर्गापर्यंत खाजगी केव-फॉरेस्ट शाळेत शिक्षण घेतले. ते एक आव्हानात्मक लहान मुले होते आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायात लवकरच रुचि दाखवली. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना न्यू यॉर्क मिलिटरी अकादमी, एका खाजगी बोर्डिंग शाळेत, माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी प्रविष्ट केले.{{संदर्भ हवा}} ट्रंपने शो व्यवसायात करिअर विचारला, पण १९६४ मध्ये फोर्डहॅम विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनी, त्यांनी पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठाच्या व्हार्टन स्कूलमध्ये स्थानांतर केले आणि मे १९६८ मध्ये अर्थशास्त्रात बॅचलर ऑफ सायन्स यातून पदवी प्राप्त केली. व्हियतनाम युद्धादरम्यान हिल्समधील हाडांच्या स्पुर्सच्या दावेवरून त्याला ड्राफ्टपासून वगळण्यात आले.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय कारकीर्द ==

=== रिअल इस्टेट ===
१ 68 in 68 मध्ये ट्रम्प यांना त्यांच्या वडिलांच्या रिअल इस्टेट कंपनी, ट्रम्प मॅनेजमेंटमध्ये नोकरी मिळाली होती, ज्यात न्यू यॉर्क शहरातील बाह्य बरोमध्ये वांशिकदृष्ट्या वेगळ्या मध्यमवर्गीय भाड्याने घेतलेल्या घरांची मालकी होती.{{संदर्भ हवा}} [१०] [११] १ 1971 .१ मध्ये, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना कंपनीचे अध्यक्ष बनविले आणि त्यांनी ट्रम्प संघटनेचा छत्री ब्रँड म्हणून वापरण्यास सुरुवात केली.{{संदर्भ हवा}} [१२] १ 1970 and० आणि १ 1980 s० च्या दशकात रॉय कोहन ट्रम्प यांचे फिक्सर, वकील आणि मार्गदर्शक [१]] होते.{{संदर्भ हवा}} [१]] 1973 मध्ये, कोहने ट्रम्पच्या मालमत्तांमध्ये वांशिक भेदभावपूर्ण पद्धती असल्याच्या आरोपाखाली ट्रम्प यांना अमेरिकन सरकारला 100 दशलक्ष डॉलर्स (2024 मध्ये 708 दशलक्ष डॉलर्सच्या समतुल्य){{संदर्भ हवा}} [15] साठी मदत केली. ट्रम्प यांचे प्रतिवाद फेटाळून लावण्यात आले आणि सरकारचे प्रकरण ट्रम्प यांनी संमतीच्या निर्णयावर स्वाक्षरी केली आणि त्यावरील भाग सोडण्यात सहमती दर्शविली; चार वर्षांनंतर, ट्रम्प यांनी पुन्हा न्यायालयात सामोरे जावे लागले जेव्हा ते डिक्रीचा अवमान करताना आढळले.{{संदर्भ हवा}} [१]] वयाच्या तीसपूर्वी, त्याने खटल्याची प्रवृत्ती दर्शविली, निकाल आणि खर्च काहीही असो; जरी तो हरला, तरीही त्याने या प्रकरणाचे विजय म्हणून वर्णन केले. [१]] ट्रम्प प्रकल्पांना मदत करणे, [१]] कोहन हे एक कन्सिलियर होते ज्यांचे माफिया कनेक्शनने बांधकाम संघटनांवर नियंत्रण ठेवले.{{संदर्भ हवा}} [१]] फेडरल सरकारला सामोरे जाण्यासाठी स्टोनच्या सेवांची नावे नोंदवणा Co ्या कोहनेने ट्रम्प यांच्याशी राजकीय सल्लागार रॉजर स्टोनची ओळख करून दिली.{{संदर्भ हवा}} [२०] १ 199 199 १ ते २०० between या कालावधीत त्यांनी आपल्या सहा व्यवसायांसाठी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला: मॅनहॅटनमधील प्लाझा हॉटेल, अटलांटिक सिटी, न्यू जर्सी मधील कॅसिनो आणि ट्रम्प हॉटेल्स.{{संदर्भ हवा}}

1992 1992 २ मध्ये, ट्रम्प, त्याचे भावंडे मेरीअन्ने, एलिझाबेथ आणि रॉबर्ट आणि त्यांचे चुलत भाऊ जॉन डब्ल्यू. वॉल्टर यांनी प्रत्येकी २० टक्के हिस्सा दिला.{{संदर्भ हवा}}

=== मॅनहॅटन आणि शिकागो घडामोडी ===
१९७८ मध्ये ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या पहिल्या मॅनहॅटन उपक्रम सुरू केल्याने लोकांचे लक्ष वेधले: ग्रँड सेंट्रल टर्मिनलला लागून असलेल्या डेरेलिक्ट कमोडोर हॉटेलचे नूतनीकरण.{{संदर्भ हवा}} [२]] त्याच्या वडिलांनी त्याच्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्सच्या प्रॉपर्टी टॅक्सने वित्तपुरवठा केला होता. त्याने हयातबरोबर संयुक्तपणे $ 70 दशलक्ष बँक बांधकाम कर्जाची हमी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} [११] [२]] १ 1980 in० मध्ये ग्रँड हयात हॉटेल म्हणून हॉटेल पुन्हा उघडले आणि त्याच वर्षी, त्याला मिडटाउन मॅनहॅटनमधील मिश्रित वापरातील गगनचुंबी इमारत ट्रम्प टॉवर विकसित करण्याचे अधिकार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} [२]] या इमारतीत ट्रम्प कॉर्पोरेशन आणि ट्रम्प यांच्या पीएसीचे मुख्यालय आहे आणि ते 2019 पर्यंत त्यांचे प्राथमिक निवासस्थान होते.{{संदर्भ हवा}} [२]] 1988 मध्ये ट्रम्प यांनी 16 बँकांच्या कन्सोर्टियमकडून कर्जासह प्लाझा हॉटेल ताब्यात घेतले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] १ 1992 1992 २ मध्ये दिवाळखोरीच्या संरक्षणासाठी दाखल झालेल्या हॉटेलमध्ये आणि एका महिन्यानंतर बँका मालमत्तेवर नियंत्रण ठेवून एक महिन्यानंतर पुनर्रचना योजनेस मंजुरी देण्यात आली.{{संदर्भ हवा}}

1995 1995 In मध्ये त्यांनी billion अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त बँक कर्ज दिले आणि सावकारांनी प्लाझा हॉटेल तसेच त्याच्या इतर मालमत्तांसह &quot;विशाल आणि अपमानजनक पुनर्रचना&quot; मध्ये ताब्यात घेतले ज्यामुळे त्याला वैयक्तिक दिवाळखोरी टाळता आली.{{संदर्भ हवा}} [] २] [] २] [] 33] लीड बँकेच्या वकिलांनी बँकांच्या निर्णयाबद्दल सांगितले की &quot;ते सर्वांनी मान्य केले की तो मेलेल्यांपेक्षा जिवंत आहे&quot;.{{संदर्भ हवा}} [] २] १ 1996 1996 In मध्ये, ट्रम्प यांनी 40 वॉल स्ट्रीट येथे बहुतेक रिक्त 71-मजली ​​गगनचुंबी इमारतीचे अधिग्रहण केले आणि नूतनीकरण केले, नंतर ट्रम्प इमारत म्हणून पुनर्नामित केले.{{संदर्भ हवा}} [] 34] १ 1990 1990 ० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, त्याने हडसन नदीजवळील लिंकन स्क्वेअर शेजारमध्ये 70 एकर (28 हेक्टर) पत्रिका विकसित करण्याचा अधिकार जिंकला. १ 199 199 in मध्ये इतर उपक्रमांच्या कर्जासह झगडत त्यांनी या प्रकल्पातील बहुतेक व्याज आशियाई गुंतवणूकदारांना विकले, ज्यांनी प्रकल्पाच्या पूर्णतेला अर्थसहाय्य दिले, रिव्हरसाइड साउथ.{{संदर्भ हवा}} [] 35] ट्रम्प यांचा शेवटचा मोठा बांधकाम प्रकल्प शिकागोमधील 92 २-मजली ​​मिश्रित ट्रम्प इंटरनॅशनल हॉटेल आणि टॉवर होता जो २०० 2008 मध्ये उघडला होता. २०२24 मध्ये न्यू यॉर्क टाइम्स आणि प्रोपब्लिकाने नोंदवले की अंतर्गत महसूल सेवा बांधकाम खर्चाच्या ओव्हररन्सच्या तुलनेत दोनदा तोटे लिहिली गेली होती की नाही.{{संदर्भ हवा}}

== अटलांटिक सिटी कॅसिनो ==
अटलांटिक शहरातील कॅसिनो ट्रम्प ताजमहालचे प्रवेशद्वार. त्यात भारतातील ताजमहालचे उद्दीष्ट आहे.{{संदर्भ हवा}}

१ 1984. 1984 मध्ये ट्रम्प यांनी हॅर्राची हॉटेल आणि कॅसिनो येथे हॅराहची सुट्टी कॉर्पोरेशनच्या वित्तपुरवठा आणि व्यवस्थापन मदतीसह उघडली.{{संदर्भ हवा}} [] 37] हे फायदेशीर होते, आणि त्याने एकमेव नियंत्रण मिळविण्यासाठी मे 1986 मध्ये सुट्टीला 70 दशलक्ष डॉलर्स दिले.{{संदर्भ हवा}} [] 38] 1985 मध्ये, त्याने न उघडलेले अटलांटिक सिटी हिल्टन हॉटेल विकत घेतले आणि त्याचे नाव ट्रम्प कॅसल ठेवले.{{संदर्भ हवा}} []]] 1992 मध्ये 11 व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी दोन्ही कॅसिनोने दाखल केले.{{संदर्भ हवा}} [] ०] ट्रम्प यांनी 1988 मध्ये ट्रम्प ताजमहाल हे तिसरे अटलांटिक शहर ठिकाण विकत घेतले. हे जंक बाँडमध्ये 75 675 दशलक्ष डॉलर्ससह वित्तपुरवठा करण्यात आले आणि एप्रिल १ 1990 1990 ० मध्ये सुरू झाले.{{संदर्भ हवा}} [] 37] १ 199 199 १ मध्ये त्यांनी ११ व्या अध्यायातील दिवाळखोरी संरक्षणासाठी अर्ज दाखल केला. पुनर्रचनेच्या कराराच्या तरतुदींनुसार, त्याने आपला प्रारंभिक भागभांडवल आणि वैयक्तिकरित्या भविष्यातील कामगिरीची हमी दिली.{{संदर्भ हवा}} [] १] त्याचे $ ०० दशलक्ष डॉलर्सचे वैयक्तिक कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी ट्रम्प शटल एरलाइन्स विकली; त्याचा मेगायच, ट्रम्प राजकुमारी, जो त्याच्या कॅसिनोला भाड्याने देण्यात आला होता आणि डॉक ठेवला होता; आणि इतर व्यवसाय.{{संदर्भ हवा}} [] २] 1995 मध्ये ट्रम्प यांनी ट्रम्प हॉटेलची स्थापना केली.

=== क्लब ===
1985 मध्ये ट्रम्प यांनी फ्लोरिडाच्या पाम बीच येथे मार-ए-लागो इस्टेट ताब्यात घेतली.{{संदर्भ हवा}} [] 45] १ 1995 1995 In मध्ये त्यांनी इस्टेटला दीक्षा फी आणि वार्षिक थकबाकी असलेल्या एका खासगी क्लबमध्ये रूपांतरित केले. तो खासगी निवासस्थान म्हणून घराच्या पंखांचा वापर करत राहिला.{{संदर्भ हवा}} [] 46] त्याने क्लबला 2019 मध्ये त्याचे प्राथमिक निवासस्थान घोषित केले. [२]] १ 1999 1999 in मध्ये त्याने गोल्फ कोर्स तयार करणे आणि खरेदी करण्यास सुरुवात केली, २०१ 2016 पर्यंत 17 गोल्फ कोर्सेस.{{संदर्भ हवा}} [] 47]

ट्रम्प संघटनेने बऱ्याचदा ट्रम्पच्या नावाचा ग्राहक उत्पादने आणि सेवांसाठी परवाना दिला होता, ज्यात खाद्यपदार्थ, वस्त्र, शिक्षण अभ्यासक्रम आणि घरातील फर्निचर असतात.{{संदर्भ हवा}} [] 48] 50 हून अधिक परवाना किंवा व्यवस्थापन सौद्यांमध्ये ट्रम्प यांचे नाव आहे, ज्यामुळे त्याच्या कंपन्यांसाठी कमीतकमी million 59 दशलक्ष डॉलर्स मिळतात.{{संदर्भ हवा}} []]] 2018 पर्यंत, केवळ दोन ग्राहक वस्तू कंपन्यांनी त्याच्या नावाचा परवाना दिला.{{संदर्भ हवा}} [] 48] २००० च्या दशकात ट्रम्प यांनी जगभरातील निवासी मालमत्ता घडामोडींसाठी आपले नाव परवानाधारक केले, त्यापैकी 40 कधीच बांधले गेले नाहीत. [] ०]{{संदर्भ हवा}}

==निवडणूक==
राजकारणाचा कोणताही अनुभव नसलेल्या तसेच आजवर कोणतेही प्रशासकीय पद न सांभाळलेल्या ट्रम्प यांनी अनपेक्षितरीत्या [[२०१६ रिपब्लिकन पक्षाची प्राथमिक निवडणूक]] जिंकून [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन पक्षाचे]] नामांकन मिळवले.{{संदर्भ हवा}} सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी सर्व राजकीय निरीक्षकांनी हिलरी क्लिंटन ही निवडणूक जिंकणार असल्याचे भाकित केले होते. क्लिंटन-केन जोडीला मताधिक्य मिळाले परंतु [[इलेक्टोरल कॉलेज]]मध्ये अधिक मते मिळवून ट्रम्प-पेन्स जोडीने विजय मिळवला. २०२० च्या निवडणुकीत ही जोडी ज्यो बायडेन व [[कमला हॅरिस]] यांच्याकडून पराभूत झाली.{{संदर्भ हवा}}

==महाभियोग==
==पहिला महाभियोग खटला==
२०१९मध्ये ट्रम्प यांनी [[युक्रेन]]च्या राष्ट्राध्यक्षांशी दूरध्वनीवरून [[२०२० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीतील]] ट्रम्प यांचे प्रतिस्पर्धी [[ज्यो बायडेन]] आणि त्यांचा मुलगा [[हंटर बायडेन]] यांच्यावर युक्रेनमध्ये भ्रष्टाचार केल्याचा आरोप ठेवण्यासाठी दबाव आणला. अमेरिकेतील निवडणुकींमध्ये परदेशी शक्तींना लुडबुड करण्यास उद्युक्त करून आपल्या ''सत्तेचा दुरुपयोग केला'' आणि त्याबद्दलच्या ''काँग्रेसद्वारा चालविलेल्या चौकशीमध्ये अडथळे आणले'' असे दोन आरोप&lt;ref name=Siegel&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |last1=Siegel |first1=Benjamin |last2=Faulders |first2=Katherine |title=House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date=December 13, 2019 |work=[[ABC News]] |accessdate=December 13, 2019}}&lt;/ref&gt; ठेवून [[अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाने]] २४ सप्टेंबर, २०१९ रोजी ट्रम्प यांच्यावर [[महाभियोग खटला]] दाखल केला.&lt;ref name=&quot;Fandos&quot;&gt;{{cite news |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=September 24, 2019 |first=Nicholas |last=Fandos |authorlink=Nicholas Fandos |title=Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url=https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; याला मंजूरी मिळाल्यावर [[अमेरिकेची सेनेट|अमेरिकेच्या सेनेटमध्ये]] हा दाखला चालविला गेला. रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत असलेल्या सेनेटने ट्रम्प यांना ५१-४९ अशा जवळजवळ पक्षनिहाय मतदानाने निर्दोष ठरवले.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Herb |first1=Jeremy |last2=Mattingly |first2=Phil |last3=Raju |first3=Manu |author3link=Manu Raju |last4=Fox |first4=Lauren |title=Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url=https://www.cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/index.html |accessdate=February 2, 2020 |work=[[CNN]] |date=January 31, 2020}}&lt;/ref&gt; या खटल्यात एकही साक्ष घेण्यात आली नाही. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांपैकी हा पहिला असा खटला होता.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bookbinder |first=Noah |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title=The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |work=[[The Washington Post]] |date=January 9, 2020 |access-date=February 8, 2020}}&lt;/ref&gt; ५२ रिपब्लिकन सेनेटरांपैकी फक्त [[मिट रॉमनी]] यांनी ट्रम्प दोषी असल्याचे मत दिले. आत्तापर्यंच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोग खटल्यांमध्ये स्वतःच्याच पक्षाच्या सेनेटरने दोषी मत दिल्याचे हे पहिले उदाहरण होय&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fandos |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Fandos |url=https://www.nytimes.com/2020/02/05/us/politics/trump-acquitted-impeachment.html |title=Trump Acquitted of Two Impeachment Charges in Near Party-Line Vote |work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=February 5, 2020 |access-date=February 7, 2020}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तके==
* ट्रंप ([[अनंत लाभसेटवार]]){{संदर्भ हवा}}

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Donald Trump|डॉनल्ड ट्रंप}}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | title = ट्रंप ब्लॉग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-12-07 | archive-date = 2017-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.trump.com/ | title = द ट्रंप ऑर्गनायझेशन | भाषा = इंग्लिश }}

{{अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ट्रम्प, डॉनल्ड}}
[[वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे महाभियोगित राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:अमेरिकेचे अनेक वेळा महाभियोगित झालेले राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>mvnum224gzms9fjy5lwwuck7nof9ggo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सोरठ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104644</id>
    <redirect title="सौराष्ट्र" />
    <revision>
      <id>2689128</id>
      <parentid>2688918</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>इतर नावे</comment>
      <origin>2689128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="h8u1oevqex00pm3w2lhww8yux2hugoe" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सौराष्ट्र]]</text>
      <sha1>h8u1oevqex00pm3w2lhww8yux2hugoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठी ख्रिस्ती साहित्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125456</id>
    <revision>
      <id>2689042</id>
      <parentid>2688999</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34836-89</username>
        <id>184257</id>
      </contributor>
      <comment>/* मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका */</comment>
      <origin>2689042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11187" sha1="51evmavb0mugpl64fpyde7a3omo1qvw" xml:space="preserve">'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]]धर्मीय [[मराठा|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.तसेच डॉ. विश्वास वळवी यांची पुस्तके इतिहास, ख्रिस्ती धर्म, धर्मशास्त्र आणि समाजपरिवर्तन यांचा सखोल अभ्यास घडवून आणणारी महत्त्वपूर्ण साहित्यसंपदा आहे. मिशनरीच्या पाऊलखुणा आणि गॉर्डन हॉल : गाथा मिशनरी शौर्याची ही पुस्तके मिशनरींच्या सेवाकार्याचा इतिहास उलगडून दाखवतात, तर ख्रिस्ती धर्म म्हणजे काय? आणि पवित्रशास्त्र आणि त्याची धर्मतत्त्वे हे ग्रंथ ख्रिस्ती विश्वास आणि बायबलमधील तत्त्वांची सुलभ ओळख करून देतात. इतिहास म्हणजे काय? हे पुस्तके इतिहासाच्या शास्त्रीय अभ्यासाला दिशा देतात. त्यांच्या साहित्यामुळे मराठी भाषेत संशोधनाधारित ख्रिस्ती व ऐतिहासिक साहित्याची भर पडली असून विद्यार्थी, संशोधक, धर्मशास्त्र अभ्यासक आणि सामान्य वाचकांसाठी ते मौल्यवान संदर्भग्रंथ ठरले आहेत.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

{{विस्तार}}
[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>51evmavb0mugpl64fpyde7a3omo1qvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689051</id>
      <parentid>2689042</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34836-89</username>
        <id>184257</id>
      </contributor>
      <comment>/* मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान */</comment>
      <origin>2689051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12629" sha1="hb5umlm3aicbypjigk732mex23viyte" xml:space="preserve">'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]]धर्मीय [[मराठा|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.तसेच डॉ. विश्वास वळवी यांची पुस्तके इतिहास, ख्रिस्ती धर्म, धर्मशास्त्र आणि समाजपरिवर्तन यांचा सखोल अभ्यास घडवून आणणारी महत्त्वपूर्ण साहित्यसंपदा आहे. मिशनरीच्या पाऊलखुणा आणि गॉर्डन हॉल : गाथा मिशनरी शौर्याची ही पुस्तके मिशनरींच्या सेवाकार्याचा इतिहास उलगडून दाखवतात, तर ख्रिस्ती धर्म म्हणजे काय? आणि पवित्रशास्त्र आणि त्याची धर्मतत्त्वे हे ग्रंथ ख्रिस्ती विश्वास आणि बायबलमधील तत्त्वांची सुलभ ओळख करून देतात. इतिहास म्हणजे काय? हे पुस्तके इतिहासाच्या शास्त्रीय अभ्यासाला दिशा देतात. त्यांच्या साहित्यामुळे मराठी भाषेत संशोधनाधारित ख्रिस्ती व ऐतिहासिक साहित्याची भर पडली असून विद्यार्थी, संशोधक, धर्मशास्त्र अभ्यासक आणि सामान्य वाचकांसाठी ते मौल्यवान संदर्भग्रंथ ठरले आहेत.

अहमदनगर जिल्ह्यातील ख्रिस्ती लेखक, साहित्यिक आणि वकिली करता करता मंडळीच्या सेवेत आकर्षित झालेले, रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे यांनीही खुप लेखन केले आहे, अनेक ख्रिस्ती मासिके, नाताळ आणि उत्तम शुक्रवार विशेषांक यांचे संपादक म्हणून त्यांनी काम केले तसेच नाशिक धर्मप्रांताकडून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'प्रेरणा' या मासिकाचे १५ वर्ष संपाकदत्व केले..२०१५-१६ मध्ये दोन पुस्तके प्रकाशित झाले १) देवाचा शब्द,२) मनन.. अजूनही अनेक पुस्तके लवकरच प्रकाशित होण्याच्या मार्गावर आहेत..नक्कीच हे काम प्रेरणादायी आहे..

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

{{विस्तार}}
[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>hb5umlm3aicbypjigk732mex23viyte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689063</id>
      <parentid>2689051</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34836-89</username>
        <id>184257</id>
      </contributor>
      <comment>/* मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ */</comment>
      <origin>2689063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25941" sha1="bx5s03savsn3nniz3rhq4uojslnu46k" xml:space="preserve">'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]]धर्मीय [[मराठा|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.तसेच डॉ. विश्वास वळवी यांची पुस्तके इतिहास, ख्रिस्ती धर्म, धर्मशास्त्र आणि समाजपरिवर्तन यांचा सखोल अभ्यास घडवून आणणारी महत्त्वपूर्ण साहित्यसंपदा आहे. मिशनरीच्या पाऊलखुणा आणि गॉर्डन हॉल : गाथा मिशनरी शौर्याची ही पुस्तके मिशनरींच्या सेवाकार्याचा इतिहास उलगडून दाखवतात, तर ख्रिस्ती धर्म म्हणजे काय? आणि पवित्रशास्त्र आणि त्याची धर्मतत्त्वे हे ग्रंथ ख्रिस्ती विश्वास आणि बायबलमधील तत्त्वांची सुलभ ओळख करून देतात. इतिहास म्हणजे काय? हे पुस्तके इतिहासाच्या शास्त्रीय अभ्यासाला दिशा देतात. त्यांच्या साहित्यामुळे मराठी भाषेत संशोधनाधारित ख्रिस्ती व ऐतिहासिक साहित्याची भर पडली असून विद्यार्थी, संशोधक, धर्मशास्त्र अभ्यासक आणि सामान्य वाचकांसाठी ते मौल्यवान संदर्भग्रंथ ठरले आहेत.

अहमदनगर जिल्ह्यातील ख्रिस्ती लेखक, साहित्यिक आणि वकिली करता करता मंडळीच्या सेवेत आकर्षित झालेले, '''रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे''' यांनीही खुप लेखन केले आहे, अनेक ख्रिस्ती मासिके, नाताळ आणि उत्तम शुक्रवार विशेषांक यांचे संपादक म्हणून त्यांनी काम केले तसेच नाशिक धर्मप्रांताकडून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'प्रेरणा' या मासिकाचे १५ वर्ष संपाकदत्व केले..२०१५-१६ मध्ये दोन पुस्तके प्रकाशित झाले '''१) देवाचा शब्द,२) मनन..''' अजूनही अनेक पुस्तके लवकरच प्रकाशित होण्याच्या मार्गावर आहेत..नक्कीच हे काम प्रेरणादायी आहे..

@'''प्रा.डॉ. सुभाष कृष्णराव पाटील''' यांच्या समृद्ध साहित्याचा आणि शैक्षणिक प्रवासाचा विस्तृत परिचय खालीलप्रमाणे आहे:

वैयक्तिक आणि शैक्षणिक पार्श्वभूमी

जन्म:- २२ डिसेंबर १९४९ (गाव: मिटनापूर, ता. बाभुळगाव, जि. यवतमाळ).पत्ता:- १६८, 'प्रमेय', मेकोसाबाग ख्रिश्चन कॉलनी, कडबी चौक, कामठी रोड, नागपूर.

शिक्षण:- बी.एस्सी., बी.एड., एम.ए., पीएच.डी. (मराठी), सेट (मराठी), लेखनशास्त्रात पदविका (१९७०, ख्रिस्ती लेखन संस्था, नाशिक), डिप्लोमा इन ख्रिश्चन एज्युकेशन (२०१३, सेंटर फॉर होलिस्टिक एज्युकेशन, नागपूर).

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **व्यवसाय:- प्राचार्य.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **पीएच.डी.चा विषय:- 'संत तुकाराम आणि रे. ना. वा. टिळक यांच्या अभंग वाङ्मयाचा तुलनात्मक अभ्यास'.

--'''साहित्य प्रवास आणि ग्रंथसंपदा'''

प्रा. डॉ. सुभाष पाटील यांनी स्वतंत्र लेखन, संपादन, भाषांतर आणि प्रदीर्घ संशोधन याद्वारे मराठी ख्रिस्ती साहित्यात मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांच्या साहित्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे करता येईल:

'''१. स्वतंत्र ग्रंथ आणि संशोधनपर लेखन:**'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **History of Free Methodist Church in India (1881-1989) [१९८९]:** हा त्यांचा पहिला ऐतिहासिक ग्रंथ असून याचे प्रकाशन अमेरिकेत झाले. यात विदर्भातील ख्रिस्ती मिशनरी कार्याचा ११० वर्षांचा इतिहास मांडला आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **विदर्भातील ख्रिस्ती साहित्य परंपरा (शोधनिबंध) [१९९८]:** नागपूर येथे भरलेल्या १७ व्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनात त्यांनी सादर केलेला हा महत्त्वपूर्ण शोधनिबंध पुढे पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध झाला.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **संत तुकाराम आणि रे. टिळक : एक भावानुबंध [२००५]:** संत तुकाराम आणि रे. नारायण वामन टिळक यांच्या अभंगांमधील आध्यात्मिक व भक्तीच्या प्रेरणेचा तुलनात्मक आढावा घेणारा हा अभ्यासपूर्ण ग्रंथ आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **डॉ. अ‍ॅग्रेस हँडरसन मेमोरियल १८४० (सी.एन.आय.) चर्चचा इतिहास [२०१५]:** चर्च ऑफ स्कॉटलंडच्या नागपुरातील ऐतिहासिक कार्याचा आणि चर्चच्या स्थापनेचा प्रदीर्घ इतिहास त्यांनी यात शब्दबद्ध केला.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **मराठी ख्रिस्ती साहित्य : उगम व विकास [२०१६]:** १६ व्या शतकापासून २० व्या शतकापर्यंतच्या मराठी ख्रिस्ती साहित्याचा संदर्भग्रंथ म्हणून हा ओळखला जातो. यात ख्रिस्ती मिशनरी, नियतकालिके, संमेलने आणि लेखकांचे योगदान यावर विस्तृत प्रकाश टाकला आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **माझी स्मरणचित्रे (आत्मचरित्र) [२०११]:** त्यांच्या जीवनातील खडतर, आव्हानात्मक काळ आणि वळणांचे थरारक प्रसंग यात वाचायला मिळतात.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **चर्चभोवतालच्या कथा [२०११]:** यात निसर्ग, मानवी स्वभाव आणि समाजातील विविध घटकांवर (उदा. अनाथ परितक्ता, निर्माल्य स्वीकार) आधारित आठ रूपक व हृदयस्पर्शी कथांचा संग्रह आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **ख्रिस्ती कीर्तन मार्गदर्शिका [२०११]:** आचार्य सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी यांच्या ख्रिस्तविलीनतेनंतर ख्रिस्ती कीर्तन परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी त्यांनी या मार्गदर्शक पुस्तिकेचे लेखन केले.

२. '''सहलेखन व भाषांतरित ग्रंथ:**'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **निर्झर (संपादन व सहलेखन) [१९९८]:** विदर्भातील ख्रिस्ती साहित्यिकांच्या साहित्याचा परिचय करून देणारा प्रातिनिधिक संग्रह.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **येशू आणि बुद्ध (सहलेखन - रे. नितीन सरदार यांच्यासोबत) [२०११]:** बुद्ध आणि ख्रिस्त यांच्या शिकवणीतील करुणा, सुज्ञता आणि जीवन मूल्यांवर टाकलेला तौलनिक प्रकाश.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **परमेश्वराकडे वळा : आशेत आनंदित व्हा! [१९९७]:** जागतिक ख्रिस्ती परिषदेच्या 'Turn to God : Rejoice in Hope' या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **तुझे राज्य येवो [२०११]:** रे. नितीन सरदार संपादित प्रार्थना पुस्तिकेचे मराठीत भाषांतर.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **संतुलित जीवन, भग्नतेतील ख्रिस्तसौंदर्य, प्रोत्साहित असा:** डॉ. के. पी. योहानन यांच्या मूळ इंग्रजी पुस्तकांचे मराठी अनुवाद.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **महाराष्ट्रातील ख्रिस्ती मिशन सेवाकार्य : सिंहावलोकन आणि संभावना [२०१३]:** प्रा. डॉ. अघमकर आणि रे. विश्वास पडोळे यांच्या 'Christian Missions in Maharashtra' या संशोधन पुस्तकाचे केलेले मुक्त भाषांतर.

'''३. संपादन कार्य:**'''

त्यांनी अनेक नियतकालिके, विशेषांक आणि स्मरणिकांचे यशस्वी संपादन केले आहे. उदा. *'स्तुतिपत्रिका' त्रैमासिक (१९७४-१९८३), 'संघर्षाची वाटचाल' साप्ताहिक, 'नागपूर टाईम्स' व 'नागपूर पत्रिका'चा ख्रिसमस विशेषांक (१९८६), आणि मेकोसाबाग मेथोडिस्ट हायस्कूलची सुवर्ण महोत्सव स्मरणिका.*

'''४. इतर लेखन:**'''

विविध वृत्तपत्रांतून (उदा. दैनिक सामना - नागपूर आवृत्ती, लोकमत-मंथन पुरवणी) 'हिस्लॉपचे योगदान' आणि 'ख्रिस्ती मिशनऱ्यांचे नागपुरातील कार्य' या विषयांवर संशोधनपर लेखमाला आणि समीक्षात्मक लेखन प्रसिद्ध. तसेच १२ हून अधिक पुस्तकांसाठी त्यांनी **प्रस्तावना लेखन** केले आहे.

-'''--भूषविलेली पदे आणि परदेशी दौरे'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **महत्त्वाची पदे:** मेथोडिस्ट चर्चचे सेक्रेटरी, गव्हर्निंग बॉडी ऑफ ख्रिश्चन स्कूल्सचे चेअरमन, नागपूर विद्यापीठाचे पीएच.डी. मार्गदर्शक, आणि मराठी प्राध्यापक परिषदेचे उपाध्यक्ष.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **जागतिक सहभाग:** त्यांनी धार्मिक व नेतृत्व परिषदांसाठी **हाँगकाँग (१९८७), सिंगापूर (१९८८), आणि अमेरिका (१९८९)** या देशांचा दौरा केला आणि तेथे जागतिक परिषदांचे आयोजन व प्रतिनिधित्व केले.

'''**प्रमुख पुरस्कार व सन्मान**'''

त्यांच्या वाङ्मयीन आणि सामाजिक योगदानासाठी त्यांना अनेक राज्यस्तरीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे:

१. **फादर मँथ्यु लेदले उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार (२००५)** - वसई.

२. **डॉ. भास्कर पांडुरंग हिवाळे एज्युकेशन सोसायटीचा साहित्य संशोधन प्रथम पुरस्कार (२००५)**.

३. **महाराष्ट्र सारस्वत पुरस्कार (२००६)** - वणी, यवतमाळ.

४. **लोकपरिवर्तन साहित्यिक पुरस्कार (२००६)** - अहमदनगर.

५. **समाज प्रबोधन राज्यस्तरीय वाङ्मय पुरस्कार (२००७)** - नागपूर.

६. **राज्यस्तरीय 'साहित्य रत्न' पुरस्कार (२०१०)** - अल्फा ओमेगा मिनिस्ट्री, बीड.

७. **प्रकाश किरण प्रतिष्ठानचा 'साहित्य संशोधन पुरस्कार' (२०१२)** - श्रीरामपूर.

८. **मराठी मिशन द्विशताब्दी महोत्सव 'साहित्य रत्न पुरस्कार' (२०१३)** - अहमदनगर.

९. **राज्यस्तरीय 'येशू मित्र' पुरस्कार (२०१३):** महाराष्ट्राचे तत्कालीन मुख्यमंत्री माननीय पृथ्वीराज चव्हाण यांच्या हस्ते नागपूर येथे हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

{{विस्तार}}
[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>bx5s03savsn3nniz3rhq4uojslnu46k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689074</id>
      <parentid>2689063</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25994" sha1="f1chq0euvla93jk5oxbq7s3yck2xb4e" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.तसेच डॉ. विश्वास वळवी यांची पुस्तके इतिहास, ख्रिस्ती धर्म, धर्मशास्त्र आणि समाजपरिवर्तन यांचा सखोल अभ्यास घडवून आणणारी महत्त्वपूर्ण साहित्यसंपदा आहे. मिशनरीच्या पाऊलखुणा आणि गॉर्डन हॉल : गाथा मिशनरी शौर्याची ही पुस्तके मिशनरींच्या सेवाकार्याचा इतिहास उलगडून दाखवतात, तर ख्रिस्ती धर्म म्हणजे काय? आणि पवित्रशास्त्र आणि त्याची धर्मतत्त्वे हे ग्रंथ ख्रिस्ती विश्वास आणि बायबलमधील तत्त्वांची सुलभ ओळख करून देतात. इतिहास म्हणजे काय? हे पुस्तके इतिहासाच्या शास्त्रीय अभ्यासाला दिशा देतात. त्यांच्या साहित्यामुळे मराठी भाषेत संशोधनाधारित ख्रिस्ती व ऐतिहासिक साहित्याची भर पडली असून विद्यार्थी, संशोधक, धर्मशास्त्र अभ्यासक आणि सामान्य वाचकांसाठी ते मौल्यवान संदर्भग्रंथ ठरले आहेत.

अहमदनगर जिल्ह्यातील ख्रिस्ती लेखक, साहित्यिक आणि वकिली करता करता मंडळीच्या सेवेत आकर्षित झालेले, '''रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे''' यांनीही खुप लेखन केले आहे, अनेक ख्रिस्ती मासिके, नाताळ आणि उत्तम शुक्रवार विशेषांक यांचे संपादक म्हणून त्यांनी काम केले तसेच नाशिक धर्मप्रांताकडून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'प्रेरणा' या मासिकाचे १५ वर्ष संपाकदत्व केले..२०१५-१६ मध्ये दोन पुस्तके प्रकाशित झाले '''१) देवाचा शब्द,२) मनन..''' अजूनही अनेक पुस्तके लवकरच प्रकाशित होण्याच्या मार्गावर आहेत..नक्कीच हे काम प्रेरणादायी आहे..

@'''प्रा.डॉ. सुभाष कृष्णराव पाटील''' यांच्या समृद्ध साहित्याचा आणि शैक्षणिक प्रवासाचा विस्तृत परिचय खालीलप्रमाणे आहे:

वैयक्तिक आणि शैक्षणिक पार्श्वभूमी

जन्म:- २२ डिसेंबर १९४९ (गाव: मिटनापूर, ता. बाभुळगाव, जि. यवतमाळ).पत्ता:- १६८, 'प्रमेय', मेकोसाबाग ख्रिश्चन कॉलनी, कडबी चौक, कामठी रोड, नागपूर.

शिक्षण:- बी.एस्सी., बी.एड., एम.ए., पीएच.डी. (मराठी), सेट (मराठी), लेखनशास्त्रात पदविका (१९७०, ख्रिस्ती लेखन संस्था, नाशिक), डिप्लोमा इन ख्रिश्चन एज्युकेशन (२०१३, सेंटर फॉर होलिस्टिक एज्युकेशन, नागपूर).

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **व्यवसाय:- प्राचार्य.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **पीएच.डी.चा विषय:- 'संत तुकाराम आणि रे. ना. वा. टिळक यांच्या अभंग वाङ्मयाचा तुलनात्मक अभ्यास'.

--'''साहित्य प्रवास आणि ग्रंथसंपदा'''

प्रा. डॉ. सुभाष पाटील यांनी स्वतंत्र लेखन, संपादन, भाषांतर आणि प्रदीर्घ संशोधन याद्वारे मराठी ख्रिस्ती साहित्यात मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांच्या साहित्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे करता येईल:

'''१. स्वतंत्र ग्रंथ आणि संशोधनपर लेखन:**'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **History of Free Methodist Church in India (1881-1989) [१९८९]:** हा त्यांचा पहिला ऐतिहासिक ग्रंथ असून याचे प्रकाशन अमेरिकेत झाले. यात विदर्भातील ख्रिस्ती मिशनरी कार्याचा ११० वर्षांचा इतिहास मांडला आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **विदर्भातील ख्रिस्ती साहित्य परंपरा (शोधनिबंध) [१९९८]:** नागपूर येथे भरलेल्या १७ व्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनात त्यांनी सादर केलेला हा महत्त्वपूर्ण शोधनिबंध पुढे पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध झाला.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **संत तुकाराम आणि रे. टिळक : एक भावानुबंध [२००५]:** संत तुकाराम आणि रे. नारायण वामन टिळक यांच्या अभंगांमधील आध्यात्मिक व भक्तीच्या प्रेरणेचा तुलनात्मक आढावा घेणारा हा अभ्यासपूर्ण ग्रंथ आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **डॉ. अ‍ॅग्रेस हँडरसन मेमोरियल १८४० (सी.एन.आय.) चर्चचा इतिहास [२०१५]:** चर्च ऑफ स्कॉटलंडच्या नागपुरातील ऐतिहासिक कार्याचा आणि चर्चच्या स्थापनेचा प्रदीर्घ इतिहास त्यांनी यात शब्दबद्ध केला.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **मराठी ख्रिस्ती साहित्य : उगम व विकास [२०१६]:** १६ व्या शतकापासून २० व्या शतकापर्यंतच्या मराठी ख्रिस्ती साहित्याचा संदर्भग्रंथ म्हणून हा ओळखला जातो. यात ख्रिस्ती मिशनरी, नियतकालिके, संमेलने आणि लेखकांचे योगदान यावर विस्तृत प्रकाश टाकला आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **माझी स्मरणचित्रे (आत्मचरित्र) [२०११]:** त्यांच्या जीवनातील खडतर, आव्हानात्मक काळ आणि वळणांचे थरारक प्रसंग यात वाचायला मिळतात.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **चर्चभोवतालच्या कथा [२०११]:** यात निसर्ग, मानवी स्वभाव आणि समाजातील विविध घटकांवर (उदा. अनाथ परितक्ता, निर्माल्य स्वीकार) आधारित आठ रूपक व हृदयस्पर्शी कथांचा संग्रह आहे.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **ख्रिस्ती कीर्तन मार्गदर्शिका [२०११]:** आचार्य सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी यांच्या ख्रिस्तविलीनतेनंतर ख्रिस्ती कीर्तन परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी त्यांनी या मार्गदर्शक पुस्तिकेचे लेखन केले.

२. '''सहलेखन व भाषांतरित ग्रंथ:**'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **निर्झर (संपादन व सहलेखन) [१९९८]:** विदर्भातील ख्रिस्ती साहित्यिकांच्या साहित्याचा परिचय करून देणारा प्रातिनिधिक संग्रह.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **येशू आणि बुद्ध (सहलेखन - रे. नितीन सरदार यांच्यासोबत) [२०११]:** बुद्ध आणि ख्रिस्त यांच्या शिकवणीतील करुणा, सुज्ञता आणि जीवन मूल्यांवर टाकलेला तौलनिक प्रकाश.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **परमेश्वराकडे वळा : आशेत आनंदित व्हा! [१९९७]:** जागतिक ख्रिस्ती परिषदेच्या 'Turn to God : Rejoice in Hope' या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **तुझे राज्य येवो [२०११]:** रे. नितीन सरदार संपादित प्रार्थना पुस्तिकेचे मराठीत भाषांतर.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **संतुलित जीवन, भग्नतेतील ख्रिस्तसौंदर्य, प्रोत्साहित असा:** डॉ. के. पी. योहानन यांच्या मूळ इंग्रजी पुस्तकांचे मराठी अनुवाद.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **महाराष्ट्रातील ख्रिस्ती मिशन सेवाकार्य : सिंहावलोकन आणि संभावना [२०१३]:** प्रा. डॉ. अघमकर आणि रे. विश्वास पडोळे यांच्या 'Christian Missions in Maharashtra' या संशोधन पुस्तकाचे केलेले मुक्त भाषांतर.

'''३. संपादन कार्य:**'''

त्यांनी अनेक नियतकालिके, विशेषांक आणि स्मरणिकांचे यशस्वी संपादन केले आहे. उदा. *'स्तुतिपत्रिका' त्रैमासिक (१९७४-१९८३), 'संघर्षाची वाटचाल' साप्ताहिक, 'नागपूर टाईम्स' व 'नागपूर पत्रिका'चा ख्रिसमस विशेषांक (१९८६), आणि मेकोसाबाग मेथोडिस्ट हायस्कूलची सुवर्ण महोत्सव स्मरणिका.*

'''४. इतर लेखन:**'''

विविध वृत्तपत्रांतून (उदा. दैनिक सामना - नागपूर आवृत्ती, लोकमत-मंथन पुरवणी) 'हिस्लॉपचे योगदान' आणि 'ख्रिस्ती मिशनऱ्यांचे नागपुरातील कार्य' या विषयांवर संशोधनपर लेखमाला आणि समीक्षात्मक लेखन प्रसिद्ध. तसेच १२ हून अधिक पुस्तकांसाठी त्यांनी **प्रस्तावना लेखन** केले आहे.

-'''--भूषविलेली पदे आणि परदेशी दौरे'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **महत्त्वाची पदे:** मेथोडिस्ट चर्चचे सेक्रेटरी, गव्हर्निंग बॉडी ऑफ ख्रिश्चन स्कूल्सचे चेअरमन, नागपूर विद्यापीठाचे पीएच.डी. मार्गदर्शक, आणि मराठी प्राध्यापक परिषदेचे उपाध्यक्ष.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **जागतिक सहभाग:** त्यांनी धार्मिक व नेतृत्व परिषदांसाठी **हाँगकाँग (१९८७), सिंगापूर (१९८८), आणि अमेरिका (१९८९)** या देशांचा दौरा केला आणि तेथे जागतिक परिषदांचे आयोजन व प्रतिनिधित्व केले.

'''**प्रमुख पुरस्कार व सन्मान**'''

त्यांच्या वाङ्मयीन आणि सामाजिक योगदानासाठी त्यांना अनेक राज्यस्तरीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे:

१. **फादर मँथ्यु लेदले उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार (२००५)** - वसई.

२. **डॉ. भास्कर पांडुरंग हिवाळे एज्युकेशन सोसायटीचा साहित्य संशोधन प्रथम पुरस्कार (२००५)**.

३. **महाराष्ट्र सारस्वत पुरस्कार (२००६)** - वणी, यवतमाळ.

४. **लोकपरिवर्तन साहित्यिक पुरस्कार (२००६)** - अहमदनगर.

५. **समाज प्रबोधन राज्यस्तरीय वाङ्मय पुरस्कार (२००७)** - नागपूर.

६. **राज्यस्तरीय 'साहित्य रत्न' पुरस्कार (२०१०)** - अल्फा ओमेगा मिनिस्ट्री, बीड.

७. **प्रकाश किरण प्रतिष्ठानचा 'साहित्य संशोधन पुरस्कार' (२०१२)** - श्रीरामपूर.

८. **मराठी मिशन द्विशताब्दी महोत्सव 'साहित्य रत्न पुरस्कार' (२०१३)** - अहमदनगर.

९. **राज्यस्तरीय 'येशू मित्र' पुरस्कार (२०१३):** महाराष्ट्राचे तत्कालीन मुख्यमंत्री माननीय पृथ्वीराज चव्हाण यांच्या हस्ते नागपूर येथे हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

{{विस्तार}}
[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>f1chq0euvla93jk5oxbq7s3yck2xb4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689081</id>
      <parentid>2689074</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>महिला लेखकात पुरुष लेखकांचा उल्लेख वगळला</comment>
      <origin>2689081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9561" sha1="b28abtxyd8md4ayxojzo14aon4v63ox" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे. 

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

{{विस्तार}}
[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>b28abtxyd8md4ayxojzo14aon4v63ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689082</id>
      <parentid>2689081</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9632" sha1="aayol1r4whsflc9onrc25j9azyusex5" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे. 

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>aayol1r4whsflc9onrc25j9azyusex5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689133</id>
      <parentid>2689082</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T09:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Revyang</username>
        <id>184288</id>
      </contributor>
      <comment>वेबसाईटचा संदर्भ दिलेला आहे.</comment>
      <origin>2689133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10017" sha1="7q0q1tje8t6luunw88kquosmm7jvif1" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://shreshthmaharashtra.com/knowledge_bank/shreshth-maharashtra-bible-stories-in-marathi-christ-puran/|title=ख्रिस्तपुराण - बायबलमधील कथानकाचे मराठीतील पुनर्कथन|website=Shreshtha Maharashtra|language=en-US|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले. पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले. रेव्हरंड ना.वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन'ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले. रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे. 

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* डॉ.सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह.ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ.विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>7q0q1tje8t6luunw88kquosmm7jvif1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दिनकरराव जवळकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128048</id>
    <revision>
      <id>2689132</id>
      <parentid>2534776</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35048-35</username>
        <id>184287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9687" sha1="ha3aouhd1gt27hutvcaeo11ba8nzjvf" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चळवळ चरित्र
| नाव = दिनकरराव जवळकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| टोपणनाव = 
| जन्मदिनांक =
| जन्मस्थान =
| मृत्युदिनांक =
| मृत्युस्थान = 
| चळवळ =सत्यशोधक, ब्राम्हणेतर चळवळ
| सहकारी = केशवराव जेधे (प्रकाशक)
| संघटना =
| पत्रकारिता लेखन = कैवारी , तेज (साप्ताहिक )
| पुरस्कार = 
| स्मारके = 
| धर्म =सत्यधर्म
| प्रभाव = छत्रपती शिवाजीमहाराज, संत तुकाराम, महात्मा जोतिराव फुले, छत्रपती शाहू महाराज.
| प्रभावित = 
| वडील नाव = 
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव =इंदूताई जवळकर 
| अपत्ये = ३
| स्वाक्षरी चित्र = 
| तळटिपा = 
}}

== सत्यशोधक दिनकरराव जवळकर ==
महात्मा ज्योतिराव फुले यांची [[सत्यशोधक चळवळ]] व मुंबई व चेन्नई प्रांतात सुरू झालेली ब्राम्हणेतर चळवळ (१९१७ ते १९३७)पुढे नेण्याचे मोठे काम दिनकरराव जवळकर यांनी केले. ते हवेली तालुक्यातील म्हातोबाची आळंदी या गावचे शेतकरी होते. त्यांच्या शेतीचा शेवटचा तुकडा सन १९२५ सालीच गुजर सावकाराच्या घशात गेला.&lt;ref&gt;http://www.prabodhankar.com/book/भाग-३३-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220013223/http://www.prabodhankar.com/book/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A5%A9%E0%A5%A9-1 |date=2011-12-20 }} मराठी मजकूर वेबसाईट पाहिले तारीख १३ जुलै २०१२&lt;/ref&gt;

[[चौथा शाहू|छत्रपती शाहू महाराजांनी]] त्यांना ’कैवारी’ नावाचे वृत्तपत्र काढून दिले. ते त्याचे संपादकही होते. ब्राम्हणेतर चळवळीचे ते महाराष्टातील धडाडीचे  नेते होते. पुण्यात त्यांनी व केशवराव जेधे यांनी छत्रपती मेळे काढून लोकमान्य टिळक यांना विरोध केला होता. लोकमान्य टिळक व कृष्णाशास्त्री चिपळूणकर हे देशाचे दुश्मन आहेत असे ते म्हणत.  &quot;टिळक हे तेल्यातांबोळ्यांचे नाही तर सनातनी ब्राम्हणाचे पुढारी होते. बहुजन समाजाला भटांनी पिळवणूक केली. त्यामुळे समाज मागे राहिला.&quot; अशी त्यांची मते होती.

==वैचारिक साहित्य==
त्यांनी इ.स.१९२५ साली 'देशाचे दुश्मन' नावाचे पुस्तक लिहिले.&lt;ref&gt;http://www.scribd.com/doc/26464206/Deshache-Dushman-by-Satyashodhak-Dinkarrao-Javalkar&lt;/ref&gt; शेतकऱ्यांची कैफियत,जेधे-जवळकर, देशाचे दुश्मन (टिळक आगरकर टीका), जाहीर सवाल १ ला, सवाल २रा, मर्द हो नाके कापून घ्या, १९५० सालची ब्राह्मण परिषद, शेतकऱ्यांचे हिंदुस्थान, क्रांतीचे रणशिंग (शेतकऱ्यांना साम्यवादाचे महत्त्व), शिवस्मारक पुराण  क्रांतीचे रणशिंग, असे विषय त्या पुस्तकात होते..

देशाचे दुश्मन नावाच्या पुस्तकाबद्दल [[ल.ब. भोपटकर]] वकील यांनी जिल्हाधिकाऱ्याकडे फिर्याद केली. प्रकाशक केशवराव जेधे आणि प्रस्तावना-लेखक बागडे वकील या तिघांना ताबडतोब पकड वॉरंटाने कैद करून त्यांची येरवडा जेलमध्ये झटपट रवानगीही झाली. तिघाही आरोपींना शिक्षा झाल्या. त्यावर अपील झाले. अपील चालवण्यासाठी [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर]] धावून आले. त्यांनी आरोपींची बाजू लढवली आणि तिघाजणांची निर्दोष सुटका केली.

==लेखणीला तलवारीची धार==
दिनकरराव जवळकर यांच्या लेखणीला तलवारीची धार होती, हे त्यांचे साहित्य वाचल्यावर कळून येते. अवघे ३४ वर्षाचे जीवनमान लाभलेल्या या महापुरुषांचा पराक्रम छत्रपती संभाजी महाराजासारखाच धारदार होता. दिनकररावांचे शत्रू असलेले ब्राम्हण म्हणायचेच.  हा माणूस जणू विषात बुडवून लेखणीने लिहितो आहे. एवढी जहरी लेखणी चालवणारे दिनकरराव जवळकर यांच्या म्हातोबाची आळंदी या गावी त्यांची जयंती व पुण्यतिथी परिवतर्न चळवळीचे पुरस्कर्ते साहित्यिक लेखक पत्रकार दशरथ यादव यांनी २००४ साली सुरू केली. पहिली जयंती चावडीत चाळीस पन्नसा लोकांच्यात साजरी करून दिनकरराव जवळकरांचे महत्त्व लोकांना सांगितले. त्यानंतर ग्रामस्थांचा सहभागही वाढून दरवषी जयंती पुण्यतिथी साजरी होते. आळंदी हे सत्यशोथक चळवळीते शक्तीपीठ व्हावे असा प्रयत्न सुरू आहे. दहा कोटीचे दिनकररावांचे स्मारक व्हावे अशी मागणी श्री यादव यांनी केली. २००१ साली इंदूताई जवळकर यांना शिवाजीराव खैरे यांच्या सहकार्याने म्हातोबाच्या आळंदीत दिनकररावांचा मोठा उपक्रम  राबविण्याचा यादव यांचा  विचार होता. त्यावेळी गावातील लोकांना बोलावून बैठकही केली होती.....पण काही कारणामुळे ते घडू शकले नाही. पुढे जवळकारांची मात्र जयंती सुरू झाली. सत्यशोधक दिनकरराव जवळकर पत्रकारिता पुरस्कार दरवषी अखिल भारतीय मराठी साहित्य परिषदेच्यावतीने खानवडी येथे होणाऱ्या महात्मा फुले प्रबोधन मराठी साहित्य संमेलनात दिला जातो...
&lt;ref&gt;http://www.prabodhankar.com/book/भाग-६-24{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==दिनकरराव जवळकर पुरस्कार==
&lt;references/&gt;

[[वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:जोतीराव फुले]]</text>
      <sha1>ha3aouhd1gt27hutvcaeo11ba8nzjvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्याम चरण गुप्ता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160792</id>
    <revision>
      <id>2689067</id>
      <parentid>2569362</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4796" sha1="mq4bqxg6um2ldroezmtopt0ntdr0vsf" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट मुख्यमंत्री 
| नाव = श्याम चरण गुप्ता 
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 
| क्रम =
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| कार्यकाळ_आरंभ = १६ मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०१९
| मागील = [[रेवती रमण सिंह]] 
| पुढील = [[रीटा बहुगुणा जोशी]]
| मतदारसंघ = [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = २००४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = २००९
| मागील1 = राम सजीवन 
| पुढील1 = आर. के. सिंह पटेल 
| मतदारसंघ1 = [[बांदा (लोकसभा मतदारसंघ)|बांदा]]
| पद2 = अलाहाबादचे महापौर 
| कार्यकाळ2 = २८ ऑगस्ट १९८९-१९९३
| मागील2 = 
| पुढील2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ3 = 
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = 
| मागील3 = 
| पुढील3 = 
| पद4 = 
| कार्यकाळ_आरंभ4 = 
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = 
| मागील4 = 
| पुढील4 = 
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1945|9|02}}
| जन्मस्थान            = [[चित्रकूट]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय 
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| पती                  =
| पत्नी                  = जमुनोत्री गुप्ता 
| नाते                  = 
| अपत्ये                = 
| निवास                = [[अलाहाबाद]] 
| शाळा_महाविद्यालय      = कानपुर विद्यापीठ&lt;br&gt;लखनौ विद्यापीठ 
| व्यवसाय              = उद्यमी 
| धंदा                  = श्याम ग्रुपचे संस्थापक आणि चीफ मैनेजिंग डायरेक्टर&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा =http://shyamgroup.org/
|title = श्याम ग्रुप ऑफ़ कम्पनीज 
|publisher = Shyamgroup.org
}}&lt;/ref&gt;  
| धर्म                  = [[हिन्दू]]
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''श्याम चरण गुप्ता''' (९ फेब्रुवारी १९४५) हे एक [[भारत]]ीय राजकारणी आहेत हे [[सोळावी लोकसभा|सोळाव्या लोकसभेचे सदस्य]] व [[चौदावी लोकसभा|चौदाव्या लोकसभेचे सदस्य]] होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseS2452.htm?ac=52 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2014-07-11 |archive-date=2014-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520082544/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseS2452.htm?ac=52 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये त्यांनी [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] मतदारसंघामधून विजय मिळवला.&lt;ref&gt;http://www.ndtv.com/elections/india-mps/up-allahabad-election-results-2014&lt;/ref&gt;

== संदर्भ == 
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{Commons category|Shyama Charan Gupta}}
*[http://shyamgroup.org/ अधिकृत संकेतस्थळ-श्याम ग्रुप]

{{DEFAULTSORT:गुप्ता, श्याम चरण}}
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>mq4bqxg6um2ldroezmtopt0ntdr0vsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एरबस ए३५०</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176778</id>
    <revision>
      <id>2689124</id>
      <parentid>2586880</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* क्वांटास प्रोजेक्ट सनराइझ */</comment>
      <origin>2689124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17550" sha1="7z2370dxi0lgon6h2inrgoqbptwsdk2" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान
| माहितीचौकटरुंदी = 
| नाव = एरबस ए३५०
| उपसाचा = 
| मानचिह्न = 
| चित्र = A350 First Flight - Low pass 02.jpg
| चित्रवर्णन = ए३५०चे पहिले उड्डाण
| प्रकार = लांब पल्ल्याचे मोठ्या क्षमतेचे प्रवासी विमान
| उत्पादक देश = बहुराष्ट्रीय
| उत्पादक = [[एरबस]]
| रचनाकार = 
| पहिले उड्डाण = [[१४ जून]], [[इ.स. २०१३]]
| समावेश = [[१ जानेवारी]], [[इ.स. २०१५]]
| निवृत्ती = 
| सद्यस्थिती = सेवारत
| मुख्य उपभोक्ता = [[कतार एरवेझ]], [[सिंगापूर एरलाइन्स]], [[कॅथे पॅसिफिक]]
| इतर उपभोक्ते = [[फिनएर]], [[लुफ्तांसा]]
| उत्पादन काळ = [[इ.स. २०१०]] -
| उत्पादित संख्या = ८१ (३० एप्रिल, २०१७
| कार्यक्रमावरील खर्च = ११ अब्ज [[युरो]]
| प्रत्येक विमानाची किंमत = २७ कोटी ५१ लाख युरो (-८००)&lt;br&gt;३१ कोटी १२ लाख युरो (-९००)&lt;br&gt;३५ कोटी ९३ लाख युरो (-१०००)
| मूळ प्रकार = 
| लेख असलेले उपप्रकार = 
}}

'''एरबस ए३५०''' हे [[एरबस]] कंपनीने विकसित केलेले मोठ्या क्षमतेचे लांब पल्ल्याचे [[विमान]] आहे.

या विमानाचे सुरुवातीस [[ए३३०]]ला नवीन इंजिने व सुधारित वायुअवरोधक रचनेसह तयार करण्याचे बेत होते परंतु भावी गिऱ्हाइकांनी याबद्दल नापसंती जाहीर केल्यावर २००६ मध्ये पूर्ण विमानाची पुनर्रचना करण्यात आली व त्यास ए३५० ''एक्सडब्ल्यूबी (एक्सट्रा वाइड बॉडी)'' असे नाव देण्यात आले. या विमानाच्या रचनेवर ११ अब्ज युरो खर्च आला. मे २०१७ च्या सुमारास ४७ गिऱ्हाइकांनी ८५१ नगांची मागणी नोंदवलेली होती. या विमानाचे पहिले उड्डाण १४ जून, २०१३ रोजी झाले तर पहिले प्रवासी उड्डाण १५ जानेवारी, २०१५ रोजी झाले.

== उपप्रकार ==
[[File:A350 variant sizes.svg|thumb|ए३५० च्या उपप्रकारांचा आकार. -८०० रद्द केलेला उपप्रकार आहे]]
ए३५० च्या -८००, -९०० आणि -१००० अशा तीन उपप्रकारांची आखणी २००६मध्ये एकत्रितपणे सुरू झाली. हे सगळे २०१३मध्ये सेवारत होणे अपेक्षित होते.&lt;ref name=&quot;eads_pr_20061201&quot;&gt;{{cite press release |title=A350 XWB Family receives industrial go-ahead |publisher=Airbus S.A.S. |date=1 December 2006 |url=http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/a350-xwb-family-receives-industrial-go-ahead/ |access-date=23 May 2011 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003003910/http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/a350-xwb-family-receives-industrial-go-ahead/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०११ च्या पॅरिस एरशो मध्ये एरबसने -१०००ची सेवारत तारीख २०१७पर्यंत पुढे ढकलली&lt;ref name=&quot;PARIS_A350-1000_delayed&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-a350-1000-delayed-to-2017-as-rolls-raises-xwb-358219/ |title= PARIS: A350-1000 delayed to 2017 as Rolls raises XWB thrust |date= 19 June 2011 |publisher= [[Flightglobal]] |access-date= 10 February 2016 |archive-date= 10 February 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160210180600/https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-a350-1000-delayed-to-2017-as-rolls-raises-xwb-358219/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt; आणि जुलै २०१२ मध्ये -९००ची तारीख २०१४ पर्यंत पुढे नेली.&lt;ref name=&quot;BBC_-1000_2012_delay&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-19010202 |title=Airbus delays A350 XWB entry as EADS profits triple |work=[[BBC]] |date=27 July 2012 |access-date=20 June 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819211402/https://www.bbc.co.uk/news/business-19010202 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; शेवटी -९०० १५ जानेवारी, २०१५ रोजी ए३५० चे पहिले व्यावसायिक उड्डाण [[कतार एरवेझ]]ने [[दोहा]]मधील [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळापासून]] [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्टपर्यंतचे]] केले.&lt;ref name=15_Jan_2015_EIS&gt;{{cite web |title=A350 enters service as Qatar jet heads for Frankfurt |url=http://www.flightglobal.com/news/articles/a350-enters-service-as-qatar-jet-heads-for-frankfurt-407937/ |publisher=[[Flight International]] |date=15 January 2015 |access-date=15 January 2015 |archive-date=15 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115181709/http://www.flightglobal.com/news/articles/a350-enters-service-as-qatar-jet-heads-for-frankfurt-407937/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ऑक्टोबर २०१२ मध्ये सेवारत होऊ घातलेल्या -८०० उपप्रकाराची तारीख २०१४ पर्यंत ढकलत जाउन शेवटी हा उपप्रकारच रद्द झाला.&lt;ref name=FG23Oct2012&gt;{{cite web |url= http://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-advances-towards-first-flight-of-a350-twinjet-377959/ |title= Airbus advances towards first flight of A350 twinjet |date= 23 October 2012 |work= [[Flight International]] |access-date= 7 December 2012 |archive-date= 6 October 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141006093839/http://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-advances-towards-first-flight-of-a350-twinjet-377959/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt; त्यावर काम करणारी माणसे आणि यंत्रसामग्री एरबसने [[ए३३० निओ]]च्या आखणीत जुंपली.&lt;ref name=FG140917&gt;{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/al-baker-expects-a350s-to-be-on-schedule-403757/ |title= Al Baker expects A350s to be on schedule |date= 17 September 2014 |publisher= [[Flightglobal]] |access-date= 10 February 2016 |archive-date= 5 March 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305164105/https://www.flightglobal.com/news/articles/al-baker-expects-a350s-to-be-on-schedule-403757/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt;

याच वेळी एरबसने एसीजे३५० हा खाजगी वापरासाठीचा उपप्रकारही विकण्यास काढला. यांत २५ प्रवाशांना २०,००० किमी (१२,४०० मैल) नेण्याची सोय असणार होती.&lt;ref name=acj350&gt;{{cite web |url=http://www.airbus.com/aircraftfamilies/corporate/acj-family/acj350/ |title=ACJ350 XWB – Airbus, a leading aircraft manufacturer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119080038/http://www.airbus.com/aircraftfamilies/corporate/acj-family/acj350/ |archive-date=19 January 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ए३५०-९०० ===
[[File:F-WWCF A350 LBG SIAE 2015 (18953559366).jpg|thumb|ए३५०-९०० प्रकारचे पहिले विमान]]
ए३५०-९०० ([[आयकाओ विमानसंकेतांची यादी|विमानसंकेत]]: ए३५९) हा या विमानाचा पहिला उपप्रकार आहे. याची क्षमता ३२५ प्रवाशांना १५,००० किमी (९,३०० मैल) नेण्याची आहे.&lt;ref name=&quot;A350-900_specs&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.airbus.com/aircraft/passenger-aircraft/a350xwb-family/a350-900.html#details |title= A350-900 specs |publisher= [[Airbus]] |access-date= 25 June 2018 |archive-date= 25 June 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180625161101/http://www.airbus.com/aircraft/passenger-aircraft/a350xwb-family/a350-900.html#details |url-status= live}}&lt;/ref&gt; हा प्रकार एरबस [[ए३४०-५००]]च्या बरोबरीचा आसून बोईंग [[७७७-२००एलआर]] आणि [[बोईंग ७८७-१०००|७८७-१०००चा]] प्रतिस्पर्धी आहे.&lt;ref name=ser&gt;{{cite web |url=http://www.forecastinternational.com/samples/F611_CompleteSample.pdf |title=The Market for Large Commercial Jet Transports 2011–2020 |publisher=Forecast International |date=July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929135933/http://www.forecastinternational.com/samples/F611_CompleteSample.pdf |archive-date=29 September 2011 |access-date=26 July 2009}}&lt;/ref&gt; याचे महत्तम उड्डाणवजन (एमटाओ) २८३ टन आहे.&lt;ref name=leeham&gt;Hamilton, S. [http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf &quot;Redesigning the A350: Airbus' tough choice&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327094646/http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf |date=27 March 2009}}. Leeham Company&lt;/ref&gt;

==== ए३५०-९००यूएलआर ====

==== ए३५०-९०० प्रादेशिक ====

==== ए३५०-एसीजे ====

=== ए३५०-१००० ===
२०११मध्ये एरबसने ए३५०-१००० उपप्रकाराचा आराखडा जाहीर केला. याला अधिक शक्तिशाली इंजिने लावली गेली ज्यामुळे वजनक्षमता तसेच पल्ला दोन्ही वाढले. या उपप्रकाराला [[प्रशांत महासागर|पॅसिफिकपार]] प्रवास शक्य असल्यामुळे [[कॅथे पॅसिफिक]], [[युनायटेड एरलाइन्स]] आणि [[सिंगापूर एरलाइन्स]] यांनी आपल्या [[बोईंग ७७७-९]] आणि -३००ईआरच्या मागण्या रद्द करून ए३५०-१०००मध्ये रस दाखवला. &lt;ref name=Flight20mar2017/&gt; हा आराखडा [[अमिराती (एरलाइन)|एमिरेट्स]]ला पसंत पडला नाही व त्यांनी आपली ४० -९०० आणि -१०००ची मागणी रद्द केली.&lt;ref name=Flight20mar2017&gt;{{cite web |url=https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-can-the-a350-1000-live-up-to-airbuss-exp-434824/ |title=Can the A350-1000 live up to Airbus's expectations? |date=20 March 2017 |author=Max Kingsley-Jones |work=Flightglobal |access-date=20 March 2017 |archive-date=21 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321082235/https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-can-the-a350-1000-live-up-to-airbuss-exp-434824/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== क्वांटास प्रोजेक्ट सनराइझ ====
डिसेंबर २०१९ मध्ये [[क्वांटास]]ने कंपनीने त्यांच्या [[प्रोजेक्ट सनराइझ]] मार्गांवर वापरण्यासाठी ए३५०-१००० विमानाची तात्पुरती निवड केली.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Kaminski-Morrow |date=12 December 2019 |title=Qantas tentatively picks A350-1000 for Project Sunrise |url=https://www.flightglobal.com/news/qantas-tentatively-picks-a350-1000-for-project-sunrise/135774.article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213082119/https://www.flightglobal.com/news/qantas-tentatively-picks-a350-1000-for-project-sunrise/135774.article |archive-date=13 December 2019 |access-date=13 December 2019 |work=Flightglobal}}&lt;/ref&gt; यासाठी लागणाऱ्या उपप्रकाराला ''ए३५०-१०००युएलआर'' असे नाव सुचवण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Flynn |date=3 June 2018 |title=Airbus Mulls Ultra-Long Range A350-1000ULR For Non-Stop Qantas Flights |url=https://www.executivetraveller.com/airbus-mulls-ultra-long-range-a350-1000ulr-for-non-stop-qantas-flights |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821180628/https://www.executivetraveller.com/airbus-mulls-ultra-long-range-a350-1000ulr-for-non-stop-qantas-flights |archive-date=21 August 2019 |access-date=21 August 2019 |work=Executive Traveller}}&lt;/ref&gt; यात -९००युएलआर प्रमाणेच मोठे इंधन टँक आणि इतर इंधन प्रणालीतील बदल करुन भागणार नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Kaminski-Morrow |date=18 October 2019 |title=Airbus proposing 319t A350-1000 for Project Sunrise |url=https://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-proposing-319t-a350-1000-for-project-sunrise-461585/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019191431/https://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-proposing-319t-a350-1000-for-project-sunrise-461585/ |archive-date=19 October 2019 |access-date=21 October 2019 |work=Flightglobal}}&lt;/ref&gt; [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे झालेल्या विलंबांनंतर २ मे २०२२ रोजी या निर्णयावर शिक्कामोर्तब झाले आणि क्वांटासने प्रोजेक्ट सनराइझ फ्लाइट साठी १२ एरबस ए३५०-१००० विमानांची अधिकृत मागणी नोंदवली.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-group-announces-major-aircraft-order-to-shape-its-future/ |title=Qantas group announces major aircraft order to shape its future |publisher=Qantas |location=Sydney |date=2 May 2022 |access-date=2 May 2022 |archive-date=2 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502130646/https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-group-announces-major-aircraft-order-to-shape-its-future/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०२६ च्या मध्यापर्यंत ही विमाने क्वांटासला दिली जातील.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Harper |first=Lewis |date=2024-06-04 |title=Qantas confirms certification of extra fuel tank for 'Project Sunrise' A350-1000 |url=https://www.flightglobal.com/airlines/qantas-confirms-certification-of-extra-fuel-tank-for-project-sunrise-a350-1000/158617.article |access-date=2024-06-07 |website=Flight Global |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-11-07 |title=QANTAS' FIRST PROJECT SUNRISE AIRCRAFT TAKES SHAPE IN TOULOUSE |url=https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-first-project-sunrise-aircraft-takes-shape-in-toulouse/ |access-date=2025-11-08 |website=Qantas Newsroom}}&lt;/ref&gt;

=== ए३५०-१०००एफ ===

==बाह्य दुवे==
* [http://www.a350xwb.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]

{{कॉमन्स|Airbus A350|एरबस ए३५०}}

{{एरबस विमाने}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी|2}}

[[वर्ग:प्रवासी विमाने]]
[[वर्ग:एरबस प्रवासी विमाने]]</text>
      <sha1>7z2370dxi0lgon6h2inrgoqbptwsdk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689125</id>
      <parentid>2689124</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17550" sha1="9yjqhkq9m7av96okiguroznr11hd96s" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान
| माहितीचौकटरुंदी = 
| नाव = एरबस ए३५०
| उपसाचा = 
| मानचिह्न = 
| चित्र = A350 First Flight - Low pass 02.jpg
| चित्रवर्णन = ए३५०चे पहिले उड्डाण
| प्रकार = लांब पल्ल्याचे मोठ्या क्षमतेचे प्रवासी विमान
| उत्पादक देश = बहुराष्ट्रीय
| उत्पादक = [[एरबस]]
| रचनाकार = 
| पहिले उड्डाण = [[१४ जून]], [[इ.स. २०१३]]
| समावेश = [[१ जानेवारी]], [[इ.स. २०१५]]
| निवृत्ती = 
| सद्यस्थिती = सेवारत
| मुख्य उपभोक्ता = [[कतार एरवेझ]], [[सिंगापूर एरलाइन्स]], [[कॅथे पॅसिफिक]]
| इतर उपभोक्ते = [[फिनएर]], [[लुफ्तांसा]]
| उत्पादन काळ = [[इ.स. २०१०]] -
| उत्पादित संख्या = ८१ (३० एप्रिल, २०१७
| कार्यक्रमावरील खर्च = ११ अब्ज [[युरो]]
| प्रत्येक विमानाची किंमत = २७ कोटी ५१ लाख युरो (-८००)&lt;br&gt;३१ कोटी १२ लाख युरो (-९००)&lt;br&gt;३५ कोटी ९३ लाख युरो (-१०००)
| मूळ प्रकार = 
| लेख असलेले उपप्रकार = 
}}

'''एरबस ए३५०''' हे [[एरबस]] कंपनीने विकसित केलेले मोठ्या क्षमतेचे लांब पल्ल्याचे [[विमान]] आहे.

या विमानाचे सुरुवातीस [[ए३३०]]ला नवीन इंजिने व सुधारित वायुअवरोधक रचनेसह तयार करण्याचे बेत होते परंतु भावी गिऱ्हाइकांनी याबद्दल नापसंती जाहीर केल्यावर २००६ मध्ये पूर्ण विमानाची पुनर्रचना करण्यात आली व त्यास ए३५० ''एक्सडब्ल्यूबी (एक्सट्रा वाइड बॉडी)'' असे नाव देण्यात आले. या विमानाच्या रचनेवर ११ अब्ज युरो खर्च आला. मे २०१७ च्या सुमारास ४७ गिऱ्हाइकांनी ८५१ नगांची मागणी नोंदवलेली होती. या विमानाचे पहिले उड्डाण १४ जून, २०१३ रोजी झाले तर पहिले प्रवासी उड्डाण १५ जानेवारी, २०१५ रोजी झाले.

== उपप्रकार ==
[[File:A350 variant sizes.svg|thumb|ए३५० च्या उपप्रकारांचा आकार. -८०० रद्द केलेला उपप्रकार आहे]]
ए३५० च्या -८००, -९०० आणि -१००० अशा तीन उपप्रकारांची आखणी २००६मध्ये एकत्रितपणे सुरू झाली. हे सगळे २०१३मध्ये सेवारत होणे अपेक्षित होते.&lt;ref name=&quot;eads_pr_20061201&quot;&gt;{{cite press release |title=A350 XWB Family receives industrial go-ahead |publisher=Airbus S.A.S. |date=1 December 2006 |url=http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/a350-xwb-family-receives-industrial-go-ahead/ |access-date=23 May 2011 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003003910/http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/a350-xwb-family-receives-industrial-go-ahead/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०११ च्या पॅरिस एरशो मध्ये एरबसने -१०००ची सेवारत तारीख २०१७पर्यंत पुढे ढकलली&lt;ref name=&quot;PARIS_A350-1000_delayed&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-a350-1000-delayed-to-2017-as-rolls-raises-xwb-358219/ |title= PARIS: A350-1000 delayed to 2017 as Rolls raises XWB thrust |date= 19 June 2011 |publisher= [[Flightglobal]] |access-date= 10 February 2016 |archive-date= 10 February 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160210180600/https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-a350-1000-delayed-to-2017-as-rolls-raises-xwb-358219/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt; आणि जुलै २०१२ मध्ये -९००ची तारीख २०१४ पर्यंत पुढे नेली.&lt;ref name=&quot;BBC_-1000_2012_delay&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-19010202 |title=Airbus delays A350 XWB entry as EADS profits triple |work=[[BBC]] |date=27 July 2012 |access-date=20 June 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819211402/https://www.bbc.co.uk/news/business-19010202 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; शेवटी -९०० १५ जानेवारी, २०१५ रोजी ए३५० चे पहिले व्यावसायिक उड्डाण [[कतार एरवेझ]]ने [[दोहा]]मधील [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळापासून]] [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्टपर्यंतचे]] केले.&lt;ref name=15_Jan_2015_EIS&gt;{{cite web |title=A350 enters service as Qatar jet heads for Frankfurt |url=http://www.flightglobal.com/news/articles/a350-enters-service-as-qatar-jet-heads-for-frankfurt-407937/ |publisher=[[Flight International]] |date=15 January 2015 |access-date=15 January 2015 |archive-date=15 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115181709/http://www.flightglobal.com/news/articles/a350-enters-service-as-qatar-jet-heads-for-frankfurt-407937/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ऑक्टोबर २०१२ मध्ये सेवारत होऊ घातलेल्या -८०० उपप्रकाराची तारीख २०१४ पर्यंत ढकलत जाउन शेवटी हा उपप्रकारच रद्द झाला.&lt;ref name=FG23Oct2012&gt;{{cite web |url= http://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-advances-towards-first-flight-of-a350-twinjet-377959/ |title= Airbus advances towards first flight of A350 twinjet |date= 23 October 2012 |work= [[Flight International]] |access-date= 7 December 2012 |archive-date= 6 October 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141006093839/http://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-advances-towards-first-flight-of-a350-twinjet-377959/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt; त्यावर काम करणारी माणसे आणि यंत्रसामग्री एरबसने [[ए३३० निओ]]च्या आखणीत जुंपली.&lt;ref name=FG140917&gt;{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/al-baker-expects-a350s-to-be-on-schedule-403757/ |title= Al Baker expects A350s to be on schedule |date= 17 September 2014 |publisher= [[Flightglobal]] |access-date= 10 February 2016 |archive-date= 5 March 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305164105/https://www.flightglobal.com/news/articles/al-baker-expects-a350s-to-be-on-schedule-403757/ |url-status= live}}&lt;/ref&gt;

याच वेळी एरबसने एसीजे३५० हा खाजगी वापरासाठीचा उपप्रकारही विकण्यास काढला. यांत २५ प्रवाशांना २०,००० किमी (१२,४०० मैल) नेण्याची सोय असणार होती.&lt;ref name=acj350&gt;{{cite web |url=http://www.airbus.com/aircraftfamilies/corporate/acj-family/acj350/ |title=ACJ350 XWB – Airbus, a leading aircraft manufacturer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119080038/http://www.airbus.com/aircraftfamilies/corporate/acj-family/acj350/ |archive-date=19 January 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ए३५०-९०० ===
[[File:F-WWCF A350 LBG SIAE 2015 (18953559366).jpg|thumb|ए३५०-९०० प्रकारचे पहिले विमान]]
ए३५०-९०० ([[आयकाओ विमानसंकेतांची यादी|विमानसंकेत]]: ए३५९) हा या विमानाचा पहिला उपप्रकार आहे. याची क्षमता ३२५ प्रवाशांना १५,००० किमी (९,३०० मैल) नेण्याची आहे.&lt;ref name=&quot;A350-900_specs&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.airbus.com/aircraft/passenger-aircraft/a350xwb-family/a350-900.html#details |title= A350-900 specs |publisher= [[Airbus]] |access-date= 25 June 2018 |archive-date= 25 June 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180625161101/http://www.airbus.com/aircraft/passenger-aircraft/a350xwb-family/a350-900.html#details |url-status= live}}&lt;/ref&gt; हा प्रकार एरबस [[ए३४०-५००]]च्या बरोबरीचा आसून बोईंग [[७७७-२००एलआर]] आणि [[बोईंग ७८७-१०००|७८७-१०००चा]] प्रतिस्पर्धी आहे.&lt;ref name=ser&gt;{{cite web |url=http://www.forecastinternational.com/samples/F611_CompleteSample.pdf |title=The Market for Large Commercial Jet Transports 2011–2020 |publisher=Forecast International |date=July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929135933/http://www.forecastinternational.com/samples/F611_CompleteSample.pdf |archive-date=29 September 2011 |access-date=26 July 2009}}&lt;/ref&gt; याचे महत्तम उड्डाणवजन (एमटाओ) २८३ टन आहे.&lt;ref name=leeham&gt;Hamilton, S. [http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf &quot;Redesigning the A350: Airbus' tough choice&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327094646/http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf |date=27 March 2009}}. Leeham Company&lt;/ref&gt;

==== ए३५०-९००यूएलआर ====

==== ए३५०-९०० प्रादेशिक ====

==== ए३५०-एसीजे ====

=== ए३५०-१००० ===
२०११मध्ये एरबसने ए३५०-१००० उपप्रकाराचा आराखडा जाहीर केला. याला अधिक शक्तिशाली इंजिने लावली गेली ज्यामुळे वजनक्षमता तसेच पल्ला दोन्ही वाढले. या उपप्रकाराला [[प्रशांत महासागर|पॅसिफिकपार]] प्रवास शक्य असल्यामुळे [[कॅथे पॅसिफिक]], [[युनायटेड एरलाइन्स]] आणि [[सिंगापूर एरलाइन्स]] यांनी आपल्या [[बोईंग ७७७-९]] आणि -३००ईआरच्या मागण्या रद्द करून ए३५०-१०००मध्ये रस दाखवला. &lt;ref name=Flight20mar2017/&gt; हा आराखडा [[अमिराती (एरलाइन)|एमिरेट्स]]ला पसंत पडला नाही व त्यांनी आपली ४० -९०० आणि -१०००ची मागणी रद्द केली.&lt;ref name=Flight20mar2017&gt;{{cite web |url=https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-can-the-a350-1000-live-up-to-airbuss-exp-434824/ |title=Can the A350-1000 live up to Airbus's expectations? |date=20 March 2017 |author=Max Kingsley-Jones |work=Flightglobal |access-date=20 March 2017 |archive-date=21 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321082235/https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-can-the-a350-1000-live-up-to-airbuss-exp-434824/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== क्वांटास प्रोजेक्ट सनराइझ ====
डिसेंबर २०१९ मध्ये [[क्वांटास]]ने कंपनीने त्यांच्या [[प्रोजेक्ट सनराइझ]] मार्गांवर वापरण्यासाठी ए३५०-१००० विमानाची तात्पुरती निवड केली.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Kaminski-Morrow |date=12 December 2019 |title=Qantas tentatively picks A350-1000 for Project Sunrise |url=https://www.flightglobal.com/news/qantas-tentatively-picks-a350-1000-for-project-sunrise/135774.article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213082119/https://www.flightglobal.com/news/qantas-tentatively-picks-a350-1000-for-project-sunrise/135774.article |archive-date=13 December 2019 |access-date=13 December 2019 |work=Flightglobal}}&lt;/ref&gt; यासाठी लागणाऱ्या उपप्रकाराला ''ए३५०-१०००युएलआर'' असे नाव सुचवण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Flynn |date=3 June 2018 |title=Airbus Mulls Ultra-Long Range A350-1000ULR For Non-Stop Qantas Flights |url=https://www.executivetraveller.com/airbus-mulls-ultra-long-range-a350-1000ulr-for-non-stop-qantas-flights |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821180628/https://www.executivetraveller.com/airbus-mulls-ultra-long-range-a350-1000ulr-for-non-stop-qantas-flights |archive-date=21 August 2019 |access-date=21 August 2019 |work=Executive Traveller}}&lt;/ref&gt; यात -९००युएलआर प्रमाणेच मोठे इंधन टँक आणि इतर इंधन प्रणालीतील बदल करून भागणार नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=David |author-last1=Kaminski-Morrow |date=18 October 2019 |title=Airbus proposing 319t A350-1000 for Project Sunrise |url=https://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-proposing-319t-a350-1000-for-project-sunrise-461585/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019191431/https://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-proposing-319t-a350-1000-for-project-sunrise-461585/ |archive-date=19 October 2019 |access-date=21 October 2019 |work=Flightglobal}}&lt;/ref&gt; [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे झालेल्या विलंबांनंतर २ मे २०२२ रोजी या निर्णयावर शिक्कामोर्तब झाले आणि क्वांटासने प्रोजेक्ट सनराइझ फ्लाइट साठी १२ एरबस ए३५०-१००० विमानांची अधिकृत मागणी नोंदवली.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-group-announces-major-aircraft-order-to-shape-its-future/ |title=Qantas group announces major aircraft order to shape its future |publisher=Qantas |location=Sydney |date=2 May 2022 |access-date=2 May 2022 |archive-date=2 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502130646/https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-group-announces-major-aircraft-order-to-shape-its-future/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०२६ च्या मध्यापर्यंत ही विमाने क्वांटासला दिली जातील.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Harper |first=Lewis |date=2024-06-04 |title=Qantas confirms certification of extra fuel tank for 'Project Sunrise' A350-1000 |url=https://www.flightglobal.com/airlines/qantas-confirms-certification-of-extra-fuel-tank-for-project-sunrise-a350-1000/158617.article |access-date=2024-06-07 |website=Flight Global |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-11-07 |title=QANTAS' FIRST PROJECT SUNRISE AIRCRAFT TAKES SHAPE IN TOULOUSE |url=https://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-first-project-sunrise-aircraft-takes-shape-in-toulouse/ |access-date=2025-11-08 |website=Qantas Newsroom}}&lt;/ref&gt;

=== ए३५०-१०००एफ ===

==बाह्य दुवे==
* [http://www.a350xwb.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]

{{कॉमन्स|Airbus A350|एरबस ए३५०}}

{{एरबस विमाने}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी|2}}

[[वर्ग:प्रवासी विमाने]]
[[वर्ग:एरबस प्रवासी विमाने]]</text>
      <sha1>9yjqhkq9m7av96okiguroznr11hd96s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मॅक्सिन बर्नसन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201665</id>
    <redirect title="मॅक्सीन बर्न्टसन" />
    <revision>
      <id>2689111</id>
      <parentid>1441320</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[मॅक्सीन बर्नस्टन]] to [[मॅक्सीन बर्न्टसन]]</comment>
      <origin>2689111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="4a5srsqsb9rbknxued8gx3tdsfu96ak" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मॅक्सीन बर्न्टसन]]</text>
      <sha1>4a5srsqsb9rbknxued8gx3tdsfu96ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रीटा बहुगुणा जोशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244660</id>
    <revision>
      <id>2689061</id>
      <parentid>2033557</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Abhijitsathe ने लेख [[रिटा बहुगुणा जोशी]] वरुन [[रीटा बहुगुणा जोशी]] ला हलविला</comment>
      <origin>2033557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="ogn5g2k6ctxmxxvxtwgi2bic7hgmadh" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट संसद सदस्य 
| नाव = रिटा बहुगुणा जोशी
| लघुचित्र= 
| पद = [[संसद सदस्य]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१९]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]]
| मागील = 
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|}} --&gt;
| जन्मस्थान      = 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| मतदारसंघ = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}

'''रिटा बहुगुणा जोशी''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेचे]] सदस्य आहेत.

{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>ogn5g2k6ctxmxxvxtwgi2bic7hgmadh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689064</id>
      <parentid>2689061</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="r5ihuh8qonr7v069xiuehwctszusr50" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = रीटा बहुगुणा जोशी
| चित्र नाव = The_Minister_of_Tourism,_Uttar_Pradesh,_Prof._Rita_Bahuguna_Joshi_presenting_the_mementos_to_the_delegates_of_the_International_Buddhist_Conclave_-_2018,_at_Varanasi,_in_Uttar_Pradesh_on_August_26,_2018.JPG
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२४
| मागील = [[श्यामा चरण गुप्ता]]
| पुढील = [[उज्ज्वल रमण सिंह]]
| पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = लखनौ छावणी
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मार्च २०१२
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| पुढील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1949|7|22}}
| जन्मस्थान      = [[अलाहाबाद]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०१६ - चालू)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९९२ - २०१६)
| वडील          = [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]]
| आई    = [[कमला बहुगुणा]]
| नाते = [[विजय बहुगुणा]] (भाऊ)
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''रीटा बहुगुणा जोशी''' ह्या एक भारतीय राजकारणी, माजी [[लोकसभा]] सदस्य व माजी [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य आहेत. त्या [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या. त्या उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये पर्यटनमंत्री होत्या.

त्यांचे वडील [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]] हे [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री]] होते तर आई [[कमला बहुगुणा]] लोकसभा सदस्य होत्या. त्यांचे भाऊ [[विजय बहुगुणा]] हे [[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>r5ihuh8qonr7v069xiuehwctszusr50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689065</id>
      <parentid>2689064</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="l86t3nga2frfthlq76iizzaynm4t1ts" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = रीटा बहुगुणा जोशी
| चित्र नाव = The_Minister_of_Tourism,_Uttar_Pradesh,_Prof._Rita_Bahuguna_Joshi_presenting_the_mementos_to_the_delegates_of_the_International_Buddhist_Conclave_-_2018,_at_Varanasi,_in_Uttar_Pradesh_on_August_26,_2018.JPG
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२४
| मागील = [[श्यामा चरण गुप्ता]]
| पुढील = [[उज्ज्वल रमण सिंह]]
| पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = लखनौ छावणी
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मार्च २०१२
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| पुढील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1949|7|22}}
| जन्मस्थान      = [[अलाहाबाद]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०१६ - चालू)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९९२ - २०१६)
| वडील          = [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]]
| आई    = [[कमला बहुगुणा]]
| नाते = [[विजय बहुगुणा]] (भाऊ)
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''रीटा बहुगुणा जोशी''' ह्या एक भारतीय राजकारणी, माजी [[लोकसभा]] सदस्य व माजी [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य आहेत. त्या [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या. त्या उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये पर्यटनमंत्री होत्या.

त्यांचे वडील [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]] हे [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री]] होते तर आई [[कमला बहुगुणा]] लोकसभा सदस्य होत्या. त्यांचे भाऊ [[विजय बहुगुणा]] हे [[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अलाहाबादचे खासदार]]</text>
      <sha1>l86t3nga2frfthlq76iizzaynm4t1ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689068</id>
      <parentid>2689065</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3624" sha1="95yt5d56kg5pgipgbi1audr99p3l1zy" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = रीटा बहुगुणा जोशी
| चित्र नाव = The_Minister_of_Tourism,_Uttar_Pradesh,_Prof._Rita_Bahuguna_Joshi_presenting_the_mementos_to_the_delegates_of_the_International_Buddhist_Conclave_-_2018,_at_Varanasi,_in_Uttar_Pradesh_on_August_26,_2018.JPG
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२४
| मागील = [[श्याम चरण गुप्ता]]
| पुढील = [[उज्ज्वल रमण सिंह]]
| पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = लखनौ छावणी
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मार्च २०१२
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| पुढील1 = [[सुरेशचंद्र तिवारी]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1949|7|22}}
| जन्मस्थान      = [[अलाहाबाद]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]] (२०१६ - चालू)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९९२ - २०१६)
| वडील          = [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]]
| आई    = [[कमला बहुगुणा]]
| नाते = [[विजय बहुगुणा]] (भाऊ)
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''रीटा बहुगुणा जोशी''' ह्या एक भारतीय राजकारणी, माजी [[लोकसभा]] सदस्य व माजी [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य आहेत. त्या [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या. त्या उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये पर्यटनमंत्री होत्या.

त्यांचे वडील [[हेमवतीनंदन बहुगुणा]] हे [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री]] होते तर आई [[कमला बहुगुणा]] लोकसभा सदस्य होत्या. त्यांचे भाऊ [[विजय बहुगुणा]] हे [[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अलाहाबादचे खासदार]]</text>
      <sha1>95yt5d56kg5pgipgbi1audr99p3l1zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुंवर दानिश अली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246113</id>
    <revision>
      <id>2689029</id>
      <parentid>2032152</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="n8b5d0eecxq78oau48plonje6z0varb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कुंवर दानिश अली
| चित्र नाव = Danish_Ail_Official_Portrail.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०२४
| मागील = [[कंवर सिंह तंवर]]
| पुढील = [[कंवर सिंह तंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1975|4|10}}
| जन्मस्थान      = [[हापुड]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (२०२४ पासून)&lt;br&gt; [[बहुजन समाज पक्ष]] (२०१९-२३)
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''कुंवर दानिश अली''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>n8b5d0eecxq78oau48plonje6z0varb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देवेंद्र सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247193</id>
    <revision>
      <id>2689020</id>
      <parentid>2689003</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="nfulrp45aqqq2zo97mo98iv5s9qvnru" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = देवेंद्र सिंह
| चित्र नाव = 
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = 
| मागील1 = [[राजाराम पाल]]
| पुढील1 = 
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|4|2}}
| जन्मस्थान      = [[औरैया जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''देवेंद्र सिंह''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]], [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] व [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] ह्या तीन लोकसभा निवडणुकींमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[कानपूर]] शहरातील [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून येत आहेत. त्यापूर्वी ते [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य देखील होते. त्यांनी [[कल्याण सिंग]] तसेच [[मायावती]] सरकारमध्ये मंत्रीपदे देखील भुषवली आहेत.


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>nfulrp45aqqq2zo97mo98iv5s9qvnru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्यामा चरण गुप्ता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247351</id>
    <redirect title="श्याम चरण गुप्ता" />
    <revision>
      <id>2689066</id>
      <parentid>2033815</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[श्याम चरण गुप्ता]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2689066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="26coj2s63ekd79h189nh85cm6vzl7v5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[श्याम चरण गुप्ता]]</text>
      <sha1>26coj2s63ekd79h189nh85cm6vzl7v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कंवर सिंह तंवर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247398</id>
    <revision>
      <id>2689025</id>
      <parentid>2430986</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="j8nrvtwjdttthxaxs7hoi277172nfm2" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कंवर सिंह तंवर
| चित्र नाव = Kanwar_Singh_Tanwar.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ४ जून २०२४
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[कुंवर दानिश अली]]
| पुढील = 
| मतदारसंघ1 = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[देवेंद्र नागपाल]]
| पुढील1 = [[कुंवर दानिश अली]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1961|1|21}}
| जन्मस्थान      = [[दिल्ली]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''कंवर सिंह तंवर''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] व [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>j8nrvtwjdttthxaxs7hoi277172nfm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689026</id>
      <parentid>2689025</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="ist75qnb6j6iz48opsec36n714ilm4z" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कंवर सिंह तंवर
| चित्र नाव = Kanwar_Singh_Tanwar.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ४ जून २०२४
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[कुंवर दानिश अली]]
| पुढील = 
| मतदारसंघ1 = [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[देवेंद्र नागपाल]]
| पुढील1 = [[कुंवर दानिश अली]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1961|1|21}}
| जन्मस्थान      = [[दिल्ली]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''कंवर सिंह तंवर''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] व [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमरोहाचे खासदार]]</text>
      <sha1>ist75qnb6j6iz48opsec36n714ilm4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252236</id>
    <revision>
      <id>2689012</id>
      <parentid>2689011</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती */</comment>
      <origin>2689012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23210" sha1="rb5sqo94231zji9oa9549zt13qlbylb" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, अर्धापूर, खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे==
धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने राहेर, बेळकुणी, नांदेड, शेलगांव, होट्टल येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>rb5sqo94231zji9oa9549zt13qlbylb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689013</id>
      <parentid>2689012</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* अवतार शिल्पे */</comment>
      <origin>2689013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23224" sha1="s709jigc1k37rg98jj29g1cnrkzba5e" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, अर्धापूर, खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], [[बेळकोणी]], नांदेड, शेलगांव, [[होट्टल]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>s709jigc1k37rg98jj29g1cnrkzba5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689014</id>
      <parentid>2689013</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* अवतार शिल्पे */</comment>
      <origin>2689014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23271" sha1="231snps466lhzksn2rw0adfthyr38rn" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, अर्धापूर, खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेलगांव]], [[होट्टल|होट्टलचा शिलालेख]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>231snps466lhzksn2rw0adfthyr38rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689015</id>
      <parentid>2689014</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती */</comment>
      <origin>2689015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23275" sha1="hluq0h5wfwh8rda4b9ecti6sdbr29sa" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, [[अर्धापूर]], खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेलगांव]], [[होट्टल|होट्टलचा शिलालेख]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>hluq0h5wfwh8rda4b9ecti6sdbr29sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689016</id>
      <parentid>2689015</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* अवतार शिल्पे */</comment>
      <origin>2689016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23275" sha1="7g1ydsxbmzmexu4a6blmzaxlv9bxe3p" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, [[अर्धापूर]], खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेलगांव]], [[होट्टल|होट्टलचे शिलालेख]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>7g1ydsxbmzmexu4a6blmzaxlv9bxe3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689017</id>
      <parentid>2689016</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* अवतार शिल्पे */</comment>
      <origin>2689017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23275" sha1="kjbl2c1qcdvmj4imcjnsvp6gtkxim03" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, [[अर्धापूर]], खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेलगांव]], [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>kjbl2c1qcdvmj4imcjnsvp6gtkxim03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689018</id>
      <parentid>2689017</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* अवतार शिल्पे */</comment>
      <origin>2689018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23272" sha1="0bzup5sb7zv5rkbb6yo93pzyr66747f" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील होट्टल, [[अर्धापूर]], खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेळगाव]], [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>0bzup5sb7zv5rkbb6yo93pzyr66747f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689019</id>
      <parentid>2689018</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती */</comment>
      <origin>2689019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23323" sha1="jviqws5xhqfjpaysw2t41xu19jmfdfd" xml:space="preserve">सातवाहन कालखंडापासून ते १३ व्या शतकापर्यंत नांदेड जिल्ह्यातील मूर्तिशिल्पांचा आढावा घेता या जिल्ह्यात एकापेक्षा एक सरस शिल्पे पाहावयास मिळतात. नांदेड परिसरात शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर व गाणपत्य इत्यादी संप्रदायांच्या मूर्ती वा प्रतिमा लेण्यांमधून, देवळाच्या देवकोष्ठातून अथवा मंदिराच्या परिसरात उपेक्षित अवस्थेत बघावयास मिळतात.

==वैष्णव मूर्ती== 
==शिऊर येथील विष्णूप्रतिमा==
गुप्त वाकाटककालीन शिऊरच्या लेण्यात विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी केशव पद्मनाथ, आणि वासुदेव मूर्ती उपलब्ध झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt; ह्या मूर्ती एकेकाळी अतिशय चांगल्या असाव्यात. सध्या त्या फार झडल्या आहेत.

===केशव===
विष्णूप्रतिमांपैकी केशवाची प्रतिमा लेणी क्र. २ मध्ये मध्यभागाच्या खांबावर कोरलेली आहे. ही प्रतिमा अलंकाराने समृद्ध असली तरी कलाकौशल्याच्या बाबतीत म्हणावी तितकी चांगली नाही. मूर्तीच्या वरच्या हातात शंख तर खालच्या हातात गदा आणि पद्म आहे. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे ती मूर्ती केशवाची होय.&lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;या मूर्तीच्या वरच्या हातातील आयुधे तुटलेले असले तरी मूर्तीशास्त्राच्या संकेताप्रमाणे उपलब्ध लक्षणावरून ही मूर्ती विष्णूमूर्तीप्रकारातील केशवाची ठरते.

===पद्मनाथ===
शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मधील उत्तराभिमुखी असलेल्या मध्य भागाच्या खांबावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. मूर्ती अलंकृत असून मूर्तीच्या खालच्या उजव्या हातात शंख व खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. इतर दोन हात भंगलेले आहेत. रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा ज्या मूर्तीच्या हातात आहे.त्यावरून ही मूर्ती पद्मनाथाची असावी. &lt;ref&gt;श्रीवास्तव, बलराम(संपादक), रुपमंडन, मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी, २०१२&lt;/ref&gt;

===वासुदेव===
नांदेड जिल्हा परिसरातील [[शिऊर]] येथील लेणी क्रमांक १ च्या स्तंभावर ही मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती म्हणजे विष्णूच्या २४ प्रकारापैकी हा चौदावा मूर्तीप्रकार होय. मूर्ती समभंग असून वरच्या दोन्ही हातात संख व चक्र धारम केलेले आहे. खालचे दोन्हीही हात तुटलेले आहे. वासुदेवांनी धारण केलेली आयुधे रुपमंडन या ग्रंथाप्रमाणे पद्म, शंख, चक्र आणि गदा आहेत. त्यामुळे ही मूर्ती वासुदेवाची होय. डॉ. प्रभाकर देव यांनी शिऊर येथील लेण्यांवरील लेखात या सर्व मूर्तींना विष्णू असे संबोधले आहे.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;/ref&gt;

==चालुक्य, यादवकालीन मंदिरातील विष्णूमूर्ती==

नांदेड जिल्ह्यातील [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]], [[अर्धापूर]], खानापूर, मुखेड या ठिकाणी चालुक्य आणि यादवकालीन मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर काही विष्णूमूर्ती कोरलेल्या आढळतात. त्यापैकी केशवाची एकमेव मूर्ती अर्धापूरात आहे. नांदेड-नागपूर रस्त्यालगत २२ कि. मी. अंतरावर अर्धापूर हे गाव असून ह्या गावाच्या मध्यभागी असलेल्या केशवाच्या पडक्या देवळात ही मूर्ती ठेवलेली आहे.

केशवाची मूर्ती ही काळ्याभोर पाषाणाची असून चारही हाताची समभंग स्थानक आहे. खालचा हात वरदहस्त असून त्यात अक्षमाला धारण केली आहे. वरच्या दोन्ही हातात शंख आणि चक्र असून खालच्या डाव्या हातात गदा आहे. या मूर्तीने किरीट मुकुट धारण केला असून मकरकुंडले, वैजयंतीमाला, अंगद, उरुसूत्र, मेखला इत्यादी दागिण्यांनी ही मूर्ती अलंकृत झाली आहे. मूर्तीच्या पाठ शिळेवर प्रभावळ णसून त्यात लहान-लहान आकारात दशावतार कोरलेले आहेत. 

&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५५&lt;/ref&gt;

== अवतार शिल्पे ==

धर्म अभ्युदयासाठी विष्णूने वेळोवेळी अवतार धारण केले. त्यातील काही अवतार हे आंशिक-तात्कालिक तर काही पूर्णावतार आहेत. त्यापैकी नृसिंह हा तात्कालिक अवतार होय. गोदावरी नदीच्या परिसरात नृसिंहाच्या अनेक मूर्ती सापडतात. त्यात प्रामुख्याने [[राहेर]], बेळकोणी, नांदेड, [[शेळगाव]], [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]] येथील मूर्तीचा समावेश होतो. नृसिंहाची देवळेही नांदेड व राहेर या ठिकाणी आहेत. ७ मे, १२३६ च्या अर्धापूरच्या शिलालेखात सिंघण यादवाने नृसिंह, विनायक, चंडिका देवी व इतर देवतेच्या उपासनेसाठी देणग्या दिल्याचा उल्लेख आहे. या पुराव्यावरून या परिसरात नृसिंहाची उपासना मोठ्या प्रमाणात प्रचलित होती असे दिसते. प्रतिमाशास्त्राच्या दृष्टीने नृसिंहमूर्तीचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण करता येते.
===गिरिज नृसिंह===
गिरीज नृसिंह म्हणजे पर्वतातून प्रकट झालेला. गिरीज नृसिंह कधी-कधी पद्मासनात तर कधी-कधी उत्कटासनात दाखवतात. एकटा दाखविल्यास त्यास केवल नृसिंह असेही म्हणतात.
=== स्थौन नृसिंह===
स्थौन या शब्दाचा अर्थ खांब होय. खांबातून प्रकट झालेला नृसिंह हा स्थौन नृसिंह होय.
===यानक नृसिंह===
गरूड किंवा आदिशेषाच्या पाठीवर बसलेली नृसिंहाची मूर्ती यानक नृसिंह म्हणून ओळखली जाते.
===योग नृसिंह===
योग पट्टा बांधून बसलेला नृसिंह म्हणजे तो योग नृसिंह होय.
===लक्ष्मी नृसिंह===
लक्ष्मीबरोबर आसनावर बसलेला नृसिंह म्हणजे लक्ष्मीनृसिंह होय.

या नृसिंह मूर्तीचे स्थानक व आसन असे दोन प्रकार असून आसन प्रकाराची विभागणी आणखी दोन प्रकारांत केली जाते. जेव्हा नृसिंह हिरण्याला मारण्यासाठी मांडीवर घेऊन बसतो तेव्हा त्यास आसनप्रकारातील विदारणमूर्ती असे म्हणतात. जेव्हा ही मूर्ती एकटीच असते तेव्हा तिला केवल नृसिंह असे म्हणतात. केवल नृसिंहाचे यानक, गिरीज व योग नृसिंह असे तीन प्रकार आहेत.

==वराहमूर्ती==
विष्णू अवतारांपैकी एक अवतार म्हणजे वराह अवतार होय. या अवतारशिल्पांपैची वराहमूर्ति नांदेड जिल्ह्यातील काही भगात आढळतात. सामान्यत: वराहमूर्तीचे शिल्पांकन भूवराह, आदीवराह, नृवराह, यज्ञवराह आणि प्रलयवराह या प्रकारात केले जाते. विष्णूधर्मोत्तरामध्ये भूवराह कसा शिल्पित करावा याचे वर्णन दिले आहे.&lt;ref&gt;द्विवेदी, शिवप्रसाद, विष्णुधर्मोत्तरमहापुरानम्, चौखांभ सुभारती प्रकाशन, वाराणसी, २०१६&lt;/ref&gt; वराहचे मुख आणि मानवाचे शरीर असे ह्या मूर्तीचे स्वरूप असून ती अलिधासनात उभी आहे. &lt;ref&gt;https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;नांदेड जिल्ह्यात वाकाटक, गुप्तकालीन वराहाची मूर्ती शिर लेण्यात सापडलेली आहे.

शिऊर लेण्यात क्रमांक २ मध्ये प्रमाणबद्ध अशा प्रकारची ही भूवराहाची मूर्ती आहे. ही सर्वप्रथम डॉ. प्रभाकर देव आणि डॉ. शेळके यांनी प्रकाशात आणली.&lt;ref&gt;Dev, P. R. &amp; Shelke, Brahmanical Caves of Siur, 1972&lt;&lt;/ref&gt; याठिकाणी वराह अलिधासनात इभा असून डाव्या हातात त्याने पृथ्वी भूदेवीला धरली आहे. भूदेवी किंचितशी डावीकडे बघत आहे. आज ही मूर्ती झिजलेली असली तरी मूर्तीचे सौंदर्य आणि कलात्मकता कायम आहे.

==श्रीराम मूर्ती==
अवतार संकल्पनेत विष्णूच्या राम आणि कृष्ण या इवताराला पूर्णावतार म्हणले आहे. मराठवाड्यात रामाच्या मूर्ती कमी आहेत. कृष्णाच्या मूर्ती तर नाहीतच. नांदेड जिल्ह्यात रामाच्या मूर्ती फक्त दोन ठिकाणी पाहावयास मिळतात. त्यातील एक शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये उपलब्ध झाली आहे. प्रथमदर्शनी मूर्ती पाहिल्यावर ओळखू येत नाही. परंतु निरीक्षणानंतर मूर्तीच्या हातात कोदंड असल्याने या मूर्तीस ओळखता येते. ही नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन मूर्ती आहे. तर दुसरी मूर्ती होट्टल येथे चालुक्यकालीन देवालयावर आढळते.&lt;ref&gt;देशमुख, भगवान, नांदेड-स्थानिक आणि साहित्य : एक शोध, नांदेड जिल्हा संदर्भ ग्रंथ समिती, १९८६, पृष्ठ - ५८&lt;/ref&gt;

==शेषशायी विष्णूमूर्ती==
नांदेड परिसरात शिऊर येथील लेणी क्रमांक ३ मध्ये शेषशायी विष्णूची मूर्ती आहे. ही मूर्ती शेषासनावर पहूडलेली असून हातात शंख, पद्म, चक्र आणि गदा आहे. [[File:Shesh shaiya Vishnu.jpg|thumb|Shesh shaiya Vishnu]] याशिवाय शेषशायी विष्णूची मुर्तिशिल्पे नांदेड जिल्ह्यातील देवालयामधूनही कोरली गेली आहेत. अर्धापूरला असेच अक अप्रतिम शिल्प सापडले आहे. ते सध्या गोदातीर इतिहास संशोधन मंडळाच्या संग्रही आहे. दुसरे एक शिल्प धर्माबाद जवळ जुन्नी या गावी आढळले आहे.

==शिवमूर्ती==

===शिवमूर्तीचे प्रकार===

विष्णचे जसे अवतार आहेत तसे शिवाचे नाहीत. शिवाने वेगवेगळ्या गोष्टी केल्या, त्याची कथानके आहेत व या कथानकावर आधारलेल्या शिवाच्या प्रतिमा आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन शिवमूर्ति हदगांव तालुक्यातील शिऊर या गांवी सापडली आहे.
नांदेड परिसरात सापडणाऱ्या शिवमूर्ति ह्या प्रामुख्याने केवल शिवमूर्ति, लिंगोद्भवमूर्ति, नरेश व वृषवाहन या प्रकारातल्या आहेत. संहारमूर्तीपैकी अंधकासूर वधमूर्ति व भैरवही काही ठिकाणी आढळतो.

===लिंगोद्भव मूर्ती===

लिंगातून उत्पन्न झालेली ती लिंगोद्भव मूर्ति होय. त्याचे कथानक असे सांगतात की, एकदा विष्णू व ब्रह्मदेव यांच्यात श्रेष्ठ कोण याबद्दल वाद सुरू झाला. दोघेही हमरीतुमरीवर आले. शेवटी त्यांच्यात समेट झाला की आपल्या समोर जे मोठे लिंग आहे त्याचे आदि व अन्त शोधन काढ व कोण जिंकतो ते पाहू. उभयपक्षांनी हे मान्य केले. विष्णूनी वराहाचा अवतार घेतला व खाली उडी घेतली. ब्रह्मदेव हंसवाहनानी वर गेले. थकले, शेवटी त्यांनी त्यांना सापडलेले एक फूल आणले. दरम्यान विष्णूही आले, त्यांनी आपण हरलो हे कबूल केले. ब्रह्मांनी सांगितले की, मला टोक सापडले. मी फूल आणले एवढयात लिंगातून शिवाची मूर्ति प्रगट झाली. हीच ती लिंगोद्भवमूर्ति होय.

[[File:Lingodbhava Murthy.JPG|thumb|Lingodbhava Murthy]]

वेरूळ व औंढा येथे लिंगातून शिव पूर्ण प्रकट झालेला दाखवलेली मूर्ति आहे, तर शिऊर या ठिकाणी फक्त केवळ शिवलिंगच आहे. डॉ. नि.पु. जोशी असे म्हणतात की, उत्तरेत या मूर्तीत बहुतेक ठिकाणी नुसते शिवलिंगच दर्शवितात. शिऊर मूर्तीची परंपराही उत्तरेची परंपरा आहे, कारण लेण्या गुप्त, वाकाटककालीन आहेत. त्यामुळे त्या लेण्यातही मूतिं दर्शवीत असतांना केवळ लिंगच दर्शविले आहे. शिऊर लेण्यात लेणी क्र. ३ मध्ये ही मूर्ति आढळते. मध्यभागी शिवलिंग असून डाव्या बाजूला ब्रह्मा नमस्कार मद्रेत तर उजव्या बाजूला विष्णू असून विष्णूचा डावा हात शिवालिंगावर आहे. त्यांनी आपला खालचा डावा हात गुडघ्यावर ठेवला वरच्या उजव्या हातात चक्र तर खालचा उजवा हात अभयमद्रेत आहे. डॉ. नि. पु. जोशी यांचा आधार घेतल्यास ही मर्ति लिंगोद्भवमूर्ति म्हणून ओळखता येते.
या परिसरातील चालुक्य, यादव, देवळावर हा प्रकार आढळत नाही. त्यामुळे हा प्रकार नंतरच्या काळात या परिसरात प्रचलित राहिला नव्हता असेच म्हणावे लागेल.

===नरेश शिवमूर्ती===

===वृषवाहन मूर्ती===

===अंधकासूरवध मूर्ती===

===भैरव===

==नांदेड जिल्ह्यातील मातृदेवता मूर्ती==
===पार्वती===
===चामुंडा, काली, महाकाली===
===महिषासुरमर्दिनी===
===सरस्वती===
===लज्जागौरी===
===सप्तमातृका===
===कौमारी===
===वैष्णवी===
===नृत्य मातृका===
==संदर्भसूची==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
https://www.hindi-web.com/god/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>jviqws5xhqfjpaysw2t41xu19jmfdfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253703</id>
    <revision>
      <id>2689120</id>
      <parentid>2688061</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T05:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2689120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351790" sha1="6kejm64borkdbh2jtfl1lrzjcitj273" xml:space="preserve">खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. भारताने १३ जुलै १९७४ रोजी इंग्लंडविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला.

भारताने [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] आणि [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] हे दोन विश्वचषक जिंकले तर [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]च्या विश्वचषकात भारताला उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. १९९८ सालामध्ये सुरू झालेली चॅम्पियन्स ट्रॉफी भारताने [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००२]], [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१३]] आणि [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५]] साली जिंकली तर [[२०१७ आय.सी.सी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१७]]च्या स्पर्धेत भारत उपविजेता ठरला.
== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याची तारीख==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 400px;&quot;
|-
! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना
|-
|align=left|{{cr|ENG}} || १३ जुलै १९७४
|-
|align=left|[[पुर्व आफ्रिका क्रिकेट|पुर्व आफ्रिका]] || ११ जून १९७५
|-
|align=left|{{cr|NZ}} || १४ जून १९७५
|-
|align=left|{{cr|PAK}} || १ ऑक्टोबर १९७८
|-
|align=left|{{cr|WIN}} || ९ जून १९७९
|-
|align=left|{{cr|SL}} || १६ जून १९७९	
|-
|align=left|{{cr|AUS}} || ६ डिसेंबर १९८०
|-
|align=left|{{cr|ZIM}} || ११ जून १९८३
|-
|align=left|{{cr|BAN}} || २७ ऑक्टोबर १९८८
|-
|align=left|{{cr|RSA|1928}}&lt;br&gt;ब्रिटिश आधिपत्याखालील दक्षिण आफ्रिका || १० नोव्हेंबर १९९१
|-
|align=left|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४
|-
|align=left|{{cr|RSA}}&lt;br&gt;प्रजासत्ताक दक्षिण आफ्रिका || १८ फेब्रुवारी १९९५
|-
|align=left|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६
|-
|align=left|{{cr|NED}} || १२ फेब्रुवारी २००३
|-
|align=left|{{cr|NAM}} || २३ फेब्रुवारी २००३
|-
|align=left|{{cr|BER}} || १९ मार्च २००७
|-
|align=left|{{cr|IRE}} || २३ जून २००७
|-
|align=left|{{cr|SCO}} || १६ ऑगस्ट २००७
|-
|align=left|{{cr|HK}} || २५ जून २००८
|-
|align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || ५ जून २०१४
|-
|align=left|{{cr|NEP}} || ४ सप्टेंबर २०२३
|}
==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot; |विरुद्ध देश
!scope=&quot;col&quot; |[[एकदिवसीय क्रिकेट|सामने]]
!scope=&quot;col&quot; |विजय
!scope=&quot;col&quot; |पराभव
!scope=&quot;col&quot; |टाय
!scope=&quot;col&quot; |अनिर्णित
!scope=&quot;col&quot; |विजय %
!scope=&quot;col&quot; |प्रथम
!scope=&quot;col&quot; |अलीकडील
|- 
| style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=&quot;9&quot; | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; background:#cfc;&quot;|{{cr|AFG|२०१३}}
| ५ || ४ || ० || १ || ० || ८०.०० || २०१४ || २०२६
|- 
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|AUS}}
| १५५ || ५९ || ८६ || ० || १० || ३८.०६ || १९८० || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|BAN}}
| ४२ || ३३ || ८ || ० || १ || ७८.५७ || १९८८ || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|ENG}}
| ११० || ६१ || ४४ || २ || ३ || ५५.४५ || १९७४ || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|IRE}}
| ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २०१५
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NZL}}
| १२३ || ६३ || ५२ || १ || ७ || ५१.२१ || १९७५ || २०२६
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|PAK}}
| १३६ || ५८ || ७३ || ० || ५ || ४२.६४ || १९७८ || २०२५
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|RSA}}
| ९७ || ४२ || ५२ || ० || ३ || ४३.२९ || १९९१ || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|SL}}
| १७१ || ९९ || ५९ || २ || ११ || ५७.८९ || १९७९ || २०२४
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|WIN}}
| १४२ || ७२ || ६४ || २ || ४ || ५०.७० || १९७९ || २०२३
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|ZIM}}
| ६६ || ५४ || १० || २ || ० || ८१.८१ || १९८३ || २०२२
|-
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]'''
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|Bermuda}}
| १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|पूर्व आफ्रिका}}
| १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || १९७५ || १९७५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |{{cr|HKG}}
| २ || २ || ० || ० || ० || १००.०० || २००८ || २०१८
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|KEN}}
| १३ || ११ || २ || ० || ० || ८४.६२ || १९९६ || २००४
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NAM}}
| १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २००३
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NEP}}
| १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NED}}
| ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २०२३
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|SCO}}
| १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|UAE}}
| ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || १९९४ || २०१५
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''एकूण'''
|'''१०७६'''||'''५७२'''||'''४५०'''||'''१०'''||'''४४'''||'''५३.१५'''||'''१९७४'''||'''२०२६'''
|-
|colspan=10|&lt;small&gt;''सदर आकडेवारी १४ जून २०२६ रोजी [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|AFG|२०१३}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Records / India / One-Day Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Records / One-Day Internationals / Team records / Results summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}&lt;/ref&gt; {{navbar|India ODI cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} 
|}


==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 | 
|-
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65040.html २४] || ११ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65044.html २८] || १४ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|NZ}}
|-
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64156.html ३५] || २१ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64157.html ३६] || २२ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} 
|-
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64165.html ५४] || १ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|IND}} 
|-
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64166.html ५५] || १३ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|PAK}}
|-
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64167.html ५६] || ३ नोव्हेंबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|सरगोधा]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65050.html ६१] || ९ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65054.html ६५] || १३ जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65057.html ६८] || १६-१८ जून १९७९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65302.html ९७] || ६ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | [[१९८०-८१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65304.html ९९] || ९ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65305.html १००] || १८ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65306.html १०२] || २१ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65307.html १०३] || २३ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65308.html १०४] || ८ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65309.html १०५] || १० जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65310.html १०६] || ११ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65312.html १०८] || १५ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65313.html १०९] || १८ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64177.html ११६] || १४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=17 | 
|- 
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64178.html ११७] || १५ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}}
|- 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}}
|- 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64191.html १५६] || १२ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64192.html १५७] || १५ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64193.html १५९] || २६ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64197.html १६२] || ३ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64198.html १६३] || १७ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[इब्न-ए-कासीम बाग स्टेडियम]], [[मुलतान]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64199.html १६४] || ३१ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64200.html १७२] || २१ जानेवारी १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64205.html १८७] || ९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64209.html १९१] || २९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64210.html १९२] || ७ एप्रिल १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[वेस्ट इंडीज|ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65067.html २००] || ९-१० जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65071.html २०४] || ११ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65074.html २०७] || १३ जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65077.html २१०] || १५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html २१६] || १८ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[नेविल मैदान]], [[केंट|टर्नब्रिज वेल्स]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65086.html २१९] || २० जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इंग्लंड|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65090.html २२३] || २५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64215.html २२४] || १० सप्टेंबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | 
|- 
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64216.html २२५] || २ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64217.html २२६] || १३ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64218.html २२७] || ९ नोव्हेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64219.html २२८] || १ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64220.html २२९] || ७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64221.html २३०] || १७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65669.html २६०] || ८ एप्रिल १९८४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८४ आशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65670.html २६१] || १३ एप्रिल १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64234.html २६७] || २८ सप्टेंबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम|नेहरू स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=12 | 
|- 
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64235.html २६८] || १ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || अनिर्णित
|- 
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64236.html २६९] || ३ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || अनिर्णित
|- 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64237.html २७०] || ५ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64238.html २७१] || ६ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64239.html २७२] || १२ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64240.html २७३] || ३० ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]] || अनिर्णित
|- 
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65721.html ३०९] || २० फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९८५ विश्व क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65727.html ३१५] || ३ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65728.html ३१६] || ५ मार्च १९८५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65731.html ३१९] || १० मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65732.html ३२१] || २२ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८५ चारदेशीय चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65735.html ३२५] || २९ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64261.html ३३२] || २५ ऑगस्ट १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64262.html ३३३] || २१ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} 
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64263.html ३३४] || २२ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65737.html ३४०] || १७ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[१९८५ शारजा चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65738.html ३४१] || २२ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65392.html ३४८] || ११ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=12 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65393.html ३४९] || १२ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65395.html ३५१] || १६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65396.html ३५२] || १८ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65398.html ३५४] || २१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65399.html ३५५] || २३ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65400.html ३५६] || २५ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65401.html ३५७] || २६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65404.html ३६०] || ३१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65405.html ३६१] || २ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[उत्तर टास्मानिया क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[टास्मानिया]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65406.html ३६२] || ५ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65407.html ३६३] || ९ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65812.html ३८१] || १० एप्रिल १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65814.html ३८३] || १३ एप्रिल १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65816.html ३८५] || १८ एप्रिल १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | 
|- 
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64285.html ३९०] || ७ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64286.html ३९१] || ९ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|AUS}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64287.html ३९२] || २४ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || अनिर्णित || rowspan=4 | 
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64288.html ३९३] || २ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64289.html ३९४] || ५ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64290.html ३९५] || ७ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65835.html ४०१] || २७ नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65837.html ४०३] || ३० नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65840.html ४०६] || ५ डिसेंबर १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64296.html ४०७] || २४ डिसेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=11 | 
|- 
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64297.html ४१५] || ११ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64298.html ४१६] || १३ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64299.html ४१७] || १५ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64300.html ४१९] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64301.html ४२६] || २७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64302.html ४३४] || १८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64304.html ४३६] || २० मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64306.html ४३८] || २२ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64307.html ४३९] || २४ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64308.html ४४०] || २६ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८७ शारजा चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65741.html ४४४] || ५ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65744.html ४४७] || १० एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65093.html ४५३] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65098.html ४५८] || १४ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65101.html ४६१] || १७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65105.html ४६५] || २२ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65109.html ४६९] || २६ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65114.html ४७४] || ३१ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65116.html ४७६] || ५ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64313.html ४८१] || ८ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=8 | 
|- 
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64314.html ४८२] || २३ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64315.html ४८३] || २ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} 
|- 
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64316.html ४८७] || ५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64317.html ४८९] || ७ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64318.html ४९७] || १९ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64319.html ५००] || २२ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64320.html ५०२] || २५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65745.html ५१२] || २५ मार्च १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65746.html ५१३] || २७ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65749.html ५१७] || १ एप्रिल १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65841.html ५२३] || १६ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65843.html ५२५] || १९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65844.html ५२६] || २१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65675.html ५२९] || २७ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९८८ आशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65676.html ५३०] || २९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65678.html ५३२] || ३१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65680.html ५३४] || ४ नोव्हेंबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64332.html ५३६] || १० डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | 
|- 
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64333.html ५३८] || १२ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64334.html ५४१] || १५ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64335.html ५४३] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- 
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64338.html ५५६] || ७ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64340.html ५५८] || ९ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64342.html ५६०] || ११ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64344.html ५६२] || १८ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अँटिगा रिक्रिएशन मैदान]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64345.html ५६३] || २१ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65846.html ५६९] || १३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[१९८९ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65848.html ५७२] || १५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65849.html ५७३] || १६ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65851.html ५७७] || २० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65920.html ५८०] || २२ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[नेहरू चषक, १९८९]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65922.html ५८२] || २३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65923.html ५८३] || २५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65927.html ५८७] || २७ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65929.html ५८९] || २८ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65931.html ५९१] || ३० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64346.html ५९३] || १८ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | 
|- 
| १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64347.html ५९४] || २० डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || अनिर्णित
|- 
| १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64348.html ५९५] || २२ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65933.html ६१२] || १ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}} || rowspan=4 | [[१९९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65934.html ६१३] || ३ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65936.html ६१६] || ६ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65937.html ६१८] || ८ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65817.html ६२३] || २५ एप्रिल १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | [[१९९० ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65819.html ६२५] || २७ एप्रिल १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64998.html ६३४] || १८ जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 |
|- 
| १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64999.html ६३५] || २० जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- 
| १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64361.html ६४४] || १ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64362.html ६४६] || ५ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}}
|- 
| १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64363.html ६४८] || ८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|नेहरू स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65681.html ६५७] || २५ डिसेंबर १९९० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९०-९१ आशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65682.html ६५८] || २८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65684.html ६६१] || ४ जानेवारी १९९१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65941.html ६८०] || १८ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९१ विल्स चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65942.html ६८१] || १९ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65944.html ६८३] || २२ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65945.html ६८४] || २३ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65946.html ६८५] || २५ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64375.html ६८६] || १० नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64376.html ६८७] || १२ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64377.html ६८८] || १४ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|RSA|1928}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65479.html ६९२] || ६ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || बरोबरीत || rowspan=10 | [[१९९१-९२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65480.html ६९३] || ८ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65481.html ६९४] || १० डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65483.html ६९६] || १४ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65484.html ६९७] || १५ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65487.html ७०२] || ११ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65489.html ७०५] || १४ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65490.html ७०७] || १६ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65491.html ७०९] || १८ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65492.html ७११] || २० जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65119.html ७१५] || २२ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65126.html ७२२] || २८ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल]], [[मॅके]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65129.html ७२५] || १ मार्च १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65133.html ७२९] || ४ मार्च १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65136.html ७३२] || ७ मार्च १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65141.html ७३७] || १० मार्च १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65144.html ७४०] || १२ मार्च १९९२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65149.html ७४५] || १५ मार्च १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64395.html ७६४] || २५ ऑक्टोबर १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | 
|- 
| २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64399.html ७७०] || ७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा पार्क न्यूलॅंड्स|न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64400.html ७७२] || ९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64401.html ७७४] || ११ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|- 
| २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64404.html ७७९] || १३ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64405.html ७८१] || १५ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफॉंटेन]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64406.html ७८३] || १७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA|1928}}
|- 
| २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64407.html ७८४] || १९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|IND}}
|- 
| २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64411.html ७९४] || १८ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64412.html ७९५] || २१ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}}
|- 
| २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64413.html ८०९] || २६ फेब्रुवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64414.html ८११] || १ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64416.html ८१३] || ४ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64417.html ८१४] || ५ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64420.html ८१७] || १९ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64423.html ८२०] || २२ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64426.html ८२३] || २५ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64433.html ८३३] || २५ जुलै १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64434.html ८३४] || १२ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64435.html ८३५] || १४ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[डि सॉयसा मैदान]], [[मोराटुवा]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65961.html ८४६] || ७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[हिरो चषक, १९९३-९४]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65966.html ८५१] || १६ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65967.html ८५२] || १८ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65970.html ८५५] || २२ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65971.html ८५६] || २४ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65973.html ८५८] || २७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- 
| २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64445.html ८७९] || १५ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | 
|- 
| २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64447.html ८८१] || १८ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64449.html ८८३] || २० फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|SL}}
|- 
| २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64462.html ८९६] || २५ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64463.html ८९७] || २७ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64464.html ८९८] || ३० मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}}
|- 
| २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64465.html ८९९] || २ एप्रिल १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65826.html ९०४] || १३ एप्रिल १९९४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९४ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65828.html ९०६] || १५ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65832.html ९१०] || १९ एप्रिल १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65834.html ९१२] || २२ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65974.html ९२१] || ४ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[१९९४ सिंगर विश्व मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65975.html ९२२] || ५ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65977.html ९२४] || ९ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65980.html ९२७] || १७ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64475.html ९३१] || १७ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} || rowspan=2 | 
|- 
| २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64476.html ९३३] || २० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65997.html ९३६] || २३ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[विल्स विश्व मालिका, १९९४-९५]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65999.html ९३९] || २८ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66000.html ९४१] || ३० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66002.html ९४४] || ३ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66003.html ९४७] || ५ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- 
| २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64480.html ९४९] || ७ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64481.html ९५०] || ९ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| २५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64482.html ९५१] || ११ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66019.html ९७६] || १६ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=3 | [[१९९५ बँक ऑफ न्यू झीलंड दशकपुर्ती मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66020.html ९७७] || १८ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66022.html ९७९] || २२ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65685.html ९९३] || ५ एप्रिल १९९५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९५ आशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65687.html ९९५] || ७ एप्रिल १९९५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65689.html ९९७] || ९ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65691.html ९९९] || १४ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- 
| २६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64502.html १०१५] || १५ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|- 
| २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64503.html १०१६] || १८ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}}
|-
| २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64504.html १०१७] || २४ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}}
|- 
| २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64505.html १०१८] || २६ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64506.html १०१९] || २९ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65161.html १०५२] || १८ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65165.html १०५६] || २१ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65174.html १०६५] || २७ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[ऑस्ट्रेलिया]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65179.html १०७०] || २ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65184.html १०७५] || ६ मार्च १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65187.html १०७८] || ९ मार्च १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65190.html १०८१] || १३ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66027.html १०८९] || ३ एप्रिल १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९५-९६ सिंगर चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66028.html १०९१] || ५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65754.html १०९४] || १२ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९६ शारजाह चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65756.html १०९७] || १४ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65757.html १०९८] || १५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65759.html ११००] || १७ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65760.html ११०१] || १९ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}}
|- 
| २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65017.html ११०२] || २३-२४ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | 
|- 
| २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65018.html ११०३] || २५ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}}
|- 
| २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65019.html ११०४] || २६-२७ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65982.html ११०६] || २८ ऑगस्ट १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | [[१९९६ सिंगर विश्वमालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65984.html १११०] || १ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65986.html १११३] || ६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66030.html १११५] || १६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९६ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66031.html १११६] || १७ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66032.html १११७] || १८ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66033.html १११८] || २१ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66034.html १११९] || २३ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66059.html ११२७] || १७ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66061.html ११२९] || २१ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66062.html ११३०] || २३ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66064.html ११३२] || २९ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66066.html ११३७] || ३ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66067.html ११३८] || ६ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ३०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64533.html ११५१] || १४ डिसेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66068.html ११६७] || २३ जानेवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 | [[१९९६-९७ स्टँडर्ड बँक आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66070.html ११६९] || २७ जानेवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66073.html ११७२] || २ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66074.html ११७३] || ४ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66075.html ११७४] || ७ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66076.html ११७५] || ९ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी, ग्वाटेंग|बेनोनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66077.html ११७६] || १२ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66078.html ११७७] || १३ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64537.html ११७८] || १५ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=5 | 
|- 
| ३१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64552.html १२००] || २६ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ३१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64553.html १२०१] || २७ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64554.html १२०२] || ३० एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ३१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64555.html १२०३] || ३ मे १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66110.html १२०६] || १४ मे १९९७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[पेप्सी इंडिपेंडन्स चषक, १९९७]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66111.html १२०७] || १७ मे १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html १२०९] || २१ मे १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65694.html १२१८] || १८ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | [[१९९७ आषिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65695.html १२१९] || २० जुलै १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65697.html १२२१] || २४ जुलै १९९७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65698.html १२२२] || २६ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| ३२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64557.html १२२३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | 
|- 
| ३२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64558.html १२२४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| ३२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64559.html १२२५] || २३ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- 
| ३२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64560.html १२२६] || २४ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66035.html १२२७] || १३ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[१९९७ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66036.html १२२८] || १४ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66037.html १२२९] || १७ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66038.html १२३०] || १८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66039.html १२३१] || २० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66040.html १२३२] || २१ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ३३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64561.html १२३३] || २८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नियाझ स्टेडियम]], [[हैदराबाद, पाकिस्तान]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | 
|- 
| ३३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64562.html १२३४] || ३० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64564.html १२३६] || २ ऑक्टोबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65873.html १२५९] || ११ डिसेंबर १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९९७-९८ सिंगर अकाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65876.html १२६२] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65878.html १२६४] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ३४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64567.html १२६७] || २२ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| ३४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64568.html १२६८] || २५ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || अनिर्णित
|- 
| ३४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64569.html १२६९] || २८ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66131.html १२७१] || १० जानेवारी १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ बांगलादेश स्वतंत्रता रौप्यमहोत्सव चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66132.html १२७३] || ११ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66134.html १२७६] || १४ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66135.html १२७७] || १६ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66136.html १२७९] || १८ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66137.html १३००] || १ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66139.html १३०५] || ५ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66140.html १३०८] || ७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66141.html १३११] || ९ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66143.html १३१६] || १४ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65768.html १३१९] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65770.html १३२२] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65771.html १३२३] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|NZ}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65773.html १३२५] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65774.html १३२७] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66144.html १३२८] || १४ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[कोका-कोला त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66146.html १३३०] || २० मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66148.html १३३५] || २५ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66149.html १३३६] || २८ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|KEN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66150.html १३३७] || ३१ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66151.html १३३८] || १९ जून १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ निदाहास चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66153.html १३४०] || २३ जून १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66154.html १३४१] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66155.html १३४२] || १ जुलै १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66157.html १३४४] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66041.html १३४९] || १२ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66042.html १३५०] || १३ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66043.html १३५१] || १६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66044.html १३५२] || १९ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66045.html १३५३] || २० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ३७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64589.html १३५४] || २६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| ३७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64590.html १३५४] || २७ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64591.html १३५४] || ३० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66165.html १३६०] || २८ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९८ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66168.html १३६३] || ३१ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65880.html १३६६] || ६ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65882.html १३६९] || ८ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65883.html १३७०] || ९ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65885.html १३७३] || ११ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65886.html १३७४] || १३ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64598.html १३७८] || ९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ओवेन डेलानी पार्क]], [[टाउपू]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|- 
| ३८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64599.html १३८१] || १२ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64600.html १३८३] || १४ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित
|- 
| ३८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64601.html १३८५] || १६ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| ३८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64602.html १३८७] || १९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66212.html १४१५] || २२ मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी चषक, १९९८-९९]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66213.html १४१७] || २४ मार्च १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66215.html १४२६] || ३० मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66216.html १४२७] || १ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/662127.html १४२८] || ४ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65776.html १४३०] || ८ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९८-९९ कोका-कोला चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65777.html १४३१] || ९ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65778.html १४३२] || ११ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65780.html १४३५] || १३ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657781.html १४३७] || १६ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65194.html १४४४] || १५ मे १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव]] || {{cr|RSA}} || rowspan=3 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65200.html १४५०] || १९ मे १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65207.html १४५७] || २३ मे १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65213.html १४६३] || २६ मे १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65217.html १४६७] || २९-३० मे १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65223.html १४७३] || ४ जून १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65226.html १४७६] || ८ जून १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65230.html १४८०] || १२ जून १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66226.html १४८६] || २३ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[गाली आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[गाली, श्रीलंका|गाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९९ ऐवा चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66227.html १४८७] || २५ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66229.html १४८९] || २८ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66230.html १४९०] || २९ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66233.html १४९३] || ४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ सिंगापूर चॅलेंज]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66234.html १४९४] || ५ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66235.html १४९५] || ७ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66236.html १४९६] || ८ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66046.html १४९७] || ११ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९९ डीएमसी चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66047.html १४९८] || १२ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66048.html १४९९] || १४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66242.html १५०४] || २६ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ केन्या एलजी चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66244.html १५०६] || २९ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66246.html १५०८] || १ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66247.html १५०९] || ३ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ४२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64630.html १५२२] || ५ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | 
|- 
| ४२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64631.html १५२३] || ८ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64632.html १५२४] || ११ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64633.html १५२५] || १४ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ४२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64634.html १५२६] || १७ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65588.html १५३७] || १० जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=8 | [[कार्लटन आणि युनायटेड मालिका, १९९९-२०००]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65589.html १५३९] || १२ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65590.html १५४०] || १४ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65593.html १५४३] || २१ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65595.html १५४७] || २५ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३़१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65596.html १५४८] || २६ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65597.html १५५०] || २८ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65598.html १५५२] || ३० जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ४३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64657.html १५७२] || ९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | 
|- 
| ४३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64658.html १५७३] || १२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64659.html १५७४] || १५ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ४३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64660.html १५७५] || १७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64661.html १५७६] || १९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65782.html १५७७] || २२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[२००० कोका-कोला चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65783.html १५७८] || २३ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65785.html १५८०] || २६ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65786.html १५८१] || २७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65700.html १५९७] || ३०-३१ मे २००० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००० आशिया चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65701.html १५९८] || १ जून २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65703.html १६००] || ३ जून २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66170.html १६३०] || ३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००० आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66173.html १६३३] || ७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66178.html १६३८] || १३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66179.html १६३९] || १५ ऑक्टोबर २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65894.html १६४०] || २० ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००० शारजाह चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65896.html १६४४] || २२ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65898.html १६४८] || २६ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65899.html १६५०] || २७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65900.html १६५२] || २९ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}}
|- 
| ४५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64680.html १६५६] || २ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | 
|- 
| ४५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64681.html १६५७] || ५ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64682.html १६५८] || ८ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|ZIM}}
|- 
| ४५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64683.html १६५९] || ११ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64684.html १६६०] || १४ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64706.html १६९६] || २५ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64708.html १६९८] || २८ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ४६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64709.html १६९९] || ३१ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64710.html १७००] || ३ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ४६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64711.html १७०१] || ६ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66313.html १७२९] || २४ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००१ झिम्बाब्वे कोका-कोला चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66314.html १७३०] || २७ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66315.html १७३१] || ३० जून २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66317.html १७३३] || ४ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66318.html १७३४] || ७ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66320.html १७३६] || २० जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | [[२००१ श्रीलंका कोका-कोला चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66321.html १७३७] || २२ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66323.html १७३९] || २६ जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66324.html १७४०] || २८ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66326.html १७४२] || १ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66327.html १७४३] || २ ऑगस्ट २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66328.html १७४४] || ५ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66098.html १७५२] || ५ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=7 | [[२००१ स्टँडर्ड बँक तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66100.html १७५७] || १० ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66101.html १७५८] || १२ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66103.html १७६१] || १७ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|KEN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66104.html १७६२] || १९ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66106.html १७६४] || २४ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66107.html १७६६] || २६ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ४८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64736.html १७८८] || १९ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=14 | 
|- 
| ४८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64738.html १७९२] || २२ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} 
|- 
| ४८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64741.html १७९५] || २५ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64742.html १७९८] || २८ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64743.html १८००] || ३१ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} 
|- 
| ४८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64744.html १८०३] || ३ फेब्रुवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} 
|- 
| ४९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64753.html १८१४] || ७ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|ZIM}} 
|- 
| ४९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64754.html १८१५] || १० मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64755.html १८१६] || १३ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|ZIM}} 
|- 
| ४९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64756.html १८१७] || १६ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64757.html १८१८] || १९ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64768.html १८३६] || २९ मार्च २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ४९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64769.html १८३७] || १ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ४९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64770.html १८३८] || २ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66284.html १८४८] || २९ जून २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66285.html १८४९] || ३० जून २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66287.html १८५१] || ४ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66288.html १८५२] || ६ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[एज्बास्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66290.html १८५४] || ९ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66291.html १८५५] || ११ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66292.html १८५६] || १३ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66182.html १८७६] || १४ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66190.html १८८४] || २२ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66192.html १८८६] || २५ सप्टेंबर २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66194.html १८८८] || २९ सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66195.html १८८९] || ३० सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- 
| ५१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64785.html १८९३] || ६ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=14 | 
|- 
| ५११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64786.html १८९४] || ९ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64787.html १८९५] || १२ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64788.html १८९६] || १५ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64789.html १८९७] || १८ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64790.html १८९८] || २१ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64792.html १९००] || २४ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा गांधी स्टेडियम]], [[विजयवाडा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ५१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64813.html १९२६] || २६ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64814.html १९२७] || २९ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64815.html १९२८] || १ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64816.html १९२९] || ४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्वीन्सटाउन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64817.html १९३०] || ८ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64818.html १९३३] || ११ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64819.html १९३५] || १४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65241.html १९४८] || १२ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65244.html १९५१] || १५ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65250.html १९५७] || १९ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65257.html १९६४] || २३ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|RSA}} [[सिटी ओव्हल]], [[पीटरमारित्झबर्ग]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65262.html १९६९] || २६ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65268.html १९७५] || १ मार्च २००३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65276.html १९८३] || ७ मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केप टाउन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65278.html १९८५] || १० मार्च २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65281.html १९८८] || १४ मार्च २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65285.html १९९२] || २० मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html १९९३] || २३ मार्च २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००१] || ११ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००३ टीव्हीएस चषक (बांगलादेश)]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००२] || १३ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००४] || १६ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००६] || १८ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००७] || २१ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66364.html २०५१] || २३ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[टीव्हीएस चषक (भारत) २००३-०४]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५२] || २६ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66367.html २०५४] || १ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66369.html २०५६] || ६ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66371.html २०६१] || १२ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66372.html २०६२] || १५ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66373.html २०६४] || १८ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65643.html २०७७] || ९ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००३-०४ व्हीबी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65645.html २०८०] || १४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65647.html २०८४] || १८ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65648.html २०८५] || २० जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65649.html २०८६] || २२ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65650.html २०८७] || २४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65653.html २०९३] || १ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65654.html २०९५] || ३ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65655.html २०९७] || ६ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65656.html २०९८] || ८ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ५५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64880.html २११२] || १३ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | 
|- 
| ५५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64882.html २११४] || १६ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ५५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64883.html २११५] || १९ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ५६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64884.html २११६] || २१ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64885.html २११७] || २४ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65707.html २१४४] || १६ जुलै २००४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००४ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65711.html २१४८] || १८ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65712.html २१४९] || २१ जुलै २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65715.html २१५२] || २५ जुलै २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65716.html २१५३] || २७ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65718.html २१५५] || १ ऑगस्ट २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66374.html २१५७] || २१ ऑगस्ट २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००४ व्हिडियोकॉन चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66375.html २१५९] || २३ ऑगस्ट २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || अनिर्णित
|- 
| ५७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65032.html २१६४] || १ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | 
|- 
| ५७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65033.html २१६५] || ३ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|-
| ५७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65034.html २१६७] || ५ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66198.html २१७०] || ११ सप्टेंबर २००४ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[२००४ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66207.html २१७९] || १९ सप्टेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66384.html २१९२] || १३ नोव्हेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} || [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००४-०५#२००४-०५ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना|२००४ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना]]
|- 
| ५७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64914.html २१९९] || २३ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | 
|- 
| ५७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64916.html २२०१] || २६ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|- 
| ५७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64917.html २२०२] || २७ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64938.html २२३५] || २ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64939.html २२३६] || ५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64940.html २२३७] || ९ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ५८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64941.html २२३८] || १२ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ५८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64942.html २२३९] || १५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ५८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64943.html २२४०] || १७ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214634.html २२६२] || ३० जुलै २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००५ इंडियन ऑईल चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214742.html २२६३] || ३१ जुलै २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214921.html २२६५] || ३ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215286.html २२६७] || ७ ऑगस्ट २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215449.html २२६८] || ९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217116.html २२७३] || २६ ऑगस्ट २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२००५ व्हिडियोकॉन तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217481.html २२७४] || २९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217811.html २२७८] || २ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217979.html २२८०] || ४ सप्टेंबर २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218250.html २२८१] || ६ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223018.html २२८६] || २५ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | 
|- 
| ५९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223334.html २२८७] || २८ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|-
| ५९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223634.html २२९०] || ३१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223902.html २२९१] || ३ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}}  
|- 
| ५९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224231.html २२९४] || ६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224556.html २२९५] || ९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|-   
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| ६०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225437.html २२९६] || १२ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} || rowspan=16 |
|- 
| ६०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225959.html २२९७] || १६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ६०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226315.html २२९८] || १९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226358.html २२९९] || २५ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ६०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226359.html २३००] || २८ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/235831.html २३२४] || ६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ६०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236520.html २३२७] || ९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236809.html २३२९] || १३ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237222.html २३३१] || १६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[मुलतान क्रिकेट मैदान]], [[मुलतान]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237571.html २३३३] || १९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238188.html २३५७] || २८ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238189.html २३५८] || ३१ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238190.html २३५९] || ३ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238191.html २३६०] || ६ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238193.html २३६१] || १२ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238194.html २३६२] || १५ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244510.html २३६३] || १८ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००५-०६ डीएलएफ चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244511.html २३६४] || १९ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239915.html २३७७] || १८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | 
|- 
| ६२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239916.html २३७९] || २० मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ६२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239917.html २३८०] || २३ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ६२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239918.html २३८१] || २६ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ६२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239919.html २३८२] || २८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256665.html २४०५] || १८-१९ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || [[२००६ युनिटेक चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256607.html २४१४] || १४ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[२००६-०७ डीएलएफ चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256608.html २४१६] || १६ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256612.html २४१९] || २० सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256614.html २४२१] || २२ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249745.html २४२९] || १५ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००६ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249753.html २४३७] || २६ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249756.html २४४०] || २९ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249211.html २४४७] || २२ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=12 | 
|- 
| ६३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249212.html २४४९] || २६ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ६३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249213.html २४५२] || २९ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ६३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249214.html २४५८] || ३ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ६३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267706.html २४८०] || २१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267707.html २४८५] || २४ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267708.html २४८७] || २७ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ६३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267709.html २४९३] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267710.html २५१४] || ८ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || अनिर्णित
|- 
| ६४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267712.html २५२०] || ११ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267715.html २५२२] || १४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267713.html २५२५] || १७ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247464.html २५३८] || १७ मार्च २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247468.html २५४२] || १९ मार्च २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247476.html २५५०] || २३ मार्च २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282688.html २५८२] || १० मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | 
|- 
| ६४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282689.html २५८३] || १२ मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००७ फ्युचर चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293076.html २५९२] || २६ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293077.html २५९३] || २९ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293078.html २५९५] || १ जुलै २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/275789.html २६०८] || १६ ऑगस्ट २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | 
|- 
| ६५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258471.html २६११] || २१ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258472.html २६१३] || २४ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258473.html २६१६] || २७ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258474.html २६१७] || ३० ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258475.html २६१८] || २ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258476.html २६१९] || ५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258477.html २६२०] || ८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ६६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297793.html २६२१] || २९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित
|- 
| ६६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297794.html २६२३] || २ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297795.html २६२५] || ५ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}}
|-
| ६६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297796.html २६२७] || ८ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297797.html २६२९] || ११ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297798.html २६३१] || १४ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ६६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297799.html २६३२] || १७ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297801.html २६४३] || ५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297802.html २६४४] || ८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ६७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297803.html २६४५] || ११ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297804.html २६४६] || १५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297805.html २६४७] || १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291359.html २६७०] || ३ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित || rowspan=10 | [[२००७-०८ कॉमनवेल्थ बँक मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291360.html २६७२] || ५ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291362.html २६७५] || १० फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291363.html २६७६] || १२ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291365.html २६८०] || १७ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291366.html २६८१] || १९ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291368.html २६८५] || २४ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291369.html २६८६] || २६ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291371.html २६८८] || २ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291372.html २६८९] || ४ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345469.html २७०५] || १० जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २००८]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345470.html २७०६] || १२ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345471.html २७०७] || १४ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335349.html २७१६] || २५ जून २००८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००८ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335351.html २७१७] || २६ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335352.html २७२१] || २८ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335355.html २७३०] || २ जुलै २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335356.html २७३२] || ३ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335358.html २७३५] || ६ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343732.html २७४२] || १८ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=9 | 
|- 
| ६९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343733.html २७४५] || २० ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343734.html २७५०] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366341.html २७५५] || २७ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343736.html २७५६] || २९ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361043.html २७७४] || १४ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361044.html २७७७] || १७ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ६९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361045.html २७७८] || २० नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361046.html २७८१] || २३ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}  
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| ७०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361047.html २७८३] || २६ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | 
|- 
| ७०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386530.html २८०६] || २८ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386531.html २८१०] || ३१ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386532.html २८१३] || ३ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386533.html २८१५] || ५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386534.html २८१८] || ८ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| ७०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366623.html २८२१] || ३ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366626.html २८२२] || ६ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित
|- 
| ७०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366627.html २८२३] || ८ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366624.html २८२४] || ११ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366625.html २८२५] || १४ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ७१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377313.html २८५२] || २६ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377314.html २८५३] || २८ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ७१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377315.html २८५४] || ३ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377316.html २८५५] || ५ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403382.html २८८६] || ११ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २००९]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403381.html २८८७] || १२ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403383.html २८८९] || १४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415278.html २८९८] || २६ सप्टेंबर २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | [[२००९ आयसीसी चँपियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415281.html २९०१] || २८ सप्टेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415284.html २९०४] || ३० सप्टेंबर २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416236.html २९१३] || २५ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | 
|- 
| ७२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416237.html २९१५] || २८ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416238.html २९१८] || २१ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416239.html २९१९] || २ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ७२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416240.html २९२३] || ५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ७२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416241.html २९२५] || ८ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ७२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html २९३२] || १५ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430887.html २९३३] || १८ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}}
|- 
| ७३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430888.html २९३४] || २१ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430889.html २९३५] || २४ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430890.html २९३६] || २७ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434259.html २९३८] || ५ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434260.html २९३९] || ७ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434262.html २९४१] || १० जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434263.html २९४२] || ११ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434264.html २९४३] || १३ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}}
|- 
| ७३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441827.html २९६१] || २१ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | 
|- 
| ७३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html २९६२] || २४ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441829.html २९६३] || २७ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452146.html २९८१] || २८ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=4 | [[झिम्बाब्वे त्रिकोणी मालिका, २०१०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452147.html २९८३] || ३० मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452149.html २९८६] || ३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452150.html २९८८] || ५ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455232.html २९९३] || १६ जून २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१० आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455234.html २९९६] || १९ जून २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455236.html २९९९] || २२ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455237.html ३००१] || २४ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456662.html ३०३०] || १० ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २०१०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456663.html ३०३२] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456666.html ३०३८] || २२ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456665.html ३०३९] || २५ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456668.html ३०४०] || २८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|- 
| ७५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464529.html ३०६०] || २० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | 
|- 
| ७५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467883.html ३०७०] || २८ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467884.html ३०७२] || १ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467885.html ३०७४] || ४ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}}
|-
| ७५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467886.html ३०७६] || ७ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467887.html ३०७७] || १० डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463150.html ३०७९] || १२ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463151.html ३०८०] || १५ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463152.html ३०८२] || १८ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463153.html ३०८४] || २१ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463154.html ३०८७] || २३ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433558.html ३१००] || १९ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433568.html ३११०] || २७ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433582.html ३१२४] || ९ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433586.html ३१२८] || १२ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433599.html ३१४१] || २० मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433601.html ३१४३] || २४ मार्च २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433605.html ३१४७] || ३० मार्च २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433606.html ३१४८] || २ एप्रिल २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|-
| ७७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489221.html ३१५९] || ६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | 
|- 
| ७७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489222.html ३१६०] || ८ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489223.html ३१६१] || ११ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ७७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489224.html ३१६२] || १३ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ७७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489225.html ३१६३] || १६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ७७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474477.html ३१८६] || ३ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित
|- 
| ७८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474478.html ३१८७] || ६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ७८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474479.html ३१८९] || ९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ७८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474480.html ३१९१] || ११ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || बरोबरीत
|-
| ७८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474481.html ३१९५] || १६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-
| ७८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521218.html ३१९९] || १४ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|-
| ७८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521219.html ३२०१] || १७ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|-
| ७८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521220.html ३२०५] || २० ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|-
| ७८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521221.html ३२०७] || २३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|-
| ७८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521222.html ३२१०] || २५ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-
| ७८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536929.html ३२१७] || २९ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|-
| ७९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536930.html ३२१९] || २ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|-
| ७९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536931.html ३२२१] || ५ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}}
|-
| ७९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html ३२२३] || ८ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|-
| ७९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536933.html ३२२४] || ११ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518956.html ३२३१] || ५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518957.html ३२३३] || ८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518959.html ३२३७] || १२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518960.html ३२३९] || १४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518962.html ३२४४] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518963.html ३२४६] || २१ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518965.html ३२५०] || २६ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}  
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518966.html ३२५१] || २८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535795.html ३२५९] || १३ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०१२ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535797.html ३२६१] || १६ मार्च २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535798.html ३२६३] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ८०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564781.html ३२९१] || २१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|IND}} || rowspan=13 | 
|- 
| ८०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564782.html ३२९२] || २४ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|- 
| ८०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564783.html ३२९३] || २८ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564784.html ३२९४] || ३१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564785.html ३२९५] || ४ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589308.html ३३१४] || ३० डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ८११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589309.html ३३१५] || ३ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ८१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589310.html ३३१६] || ६ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565812.html ३३१८] || ११ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}}
|-
| ८१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565813.html ३३२०] || १५ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565814.html ३३२२] || १९ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565815.html ३३२७] || २३ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565816.html ३३२९] || २७ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578614.html ३३६३] || ६ जून २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578619.html ३३६८] || ११ जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578623.html ३३७२] || १५ जून २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566947.html ३३७६] || २० जून २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566948.html ३३७७] || २३ जून २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597924.html ३३८०] || ३० जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} || rowspan=5 | [[वेस्ट इंडीज त्रिकोणी मालिका, २०१३|२०१३ सेलकॉन मोबाईल ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597925.html ३३८२] || २ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597926.html ३३८३] || ५ जुलै २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597928.html ३३८७] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597929.html ३३८८] || ११ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643665.html ३३९५] || २४ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=22 | 
|- 
| ८२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643667.html ३३९७] || २६ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-
| ८३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643669.html ३३९९] || २८ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643675.html ३४०२] || १ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643677.html ३४०३] || ३ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647249.html ३४१९] || १३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647251.html ३४२०] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647253.html ३४२१] || १९ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647255.html ३४२२] || २३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || अनिर्णित
|- 
| ८३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647259.html ३४२४] || ३० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html ३४२८] || २ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676529.html ३४३६] || २१ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676531.html ३४३७] || २४ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ८४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676533.html ३४३९] || २७ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648651.html ३४४२] || ५ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648653.html ३४४३] || ८ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648655.html ३४४४] || ११ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित
|- 
| ८४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667641.html ३४५६] || १९ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667643.html ३४५८] || २२ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667645.html ३४६२] || २५ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || बरोबरीत
|- 
| ८४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667647.html ३४६५] || २८ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667649.html ३४६७] || ३१ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710293.html ३४७४] || २६ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१४ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710297.html ३४७६] || २८ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710301.html ३४७९] || २ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710307.html ३४८३] || ५ मार्च २०१४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744679.html ३४९७] || १५ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | 
|- 
| ८५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744681.html ३४९८] || १७ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744683.html ३४९९] || १९ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || अनिर्णित
|- 
| ८५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667723.html ३५१७] || २७ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667725.html ३५२०] || ३० ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667727.html ३५२३] || २ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667729.html ३५२५] || ५ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ८६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770121.html ३५३१] || ८ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ८६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770123.html ३५३३] || ११ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770127.html ३५३५] || १७ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792289.html ३५३९] || २ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792291.html ३५४०] || ६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792293.html ३५४३] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html ३५४४] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792297.html ३५४७] || १६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754749.html ३५८२] || १८ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[कार्लटन मिड त्रिकोणी मालिका, २०१५]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754753.html ३५८६] || २० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754757.html ३५९२] || २६ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754759.html ३५९५] || ३० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656405.html ३६०२] || १५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656423.html ३६१०] || २२ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656439.html ३६१८] || २८ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656453.html ३६२५] || ६ मार्च २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656475.html ३६३६] || १४ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656485.html ३६४१] || १९ मार्च २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656493.html ३६४५] || २६ मार्च २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870731.html ३६५८] || १८ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=20 | 
|- 
| ८८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870733.html ३६६०] || २१ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|- 
| ८८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870735.html ३६६१] || २४ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885959.html ३६६२] || १० जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885965.html ३६६५] || १२ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885967.html ३६६७] || १४ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903593.html ३६८९] || ११ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903595.html ३६९२] || १४ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903597.html ३६९५] || १८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903599.html ३६९८] || २२ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903601.html ३७००] || २५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895807.html ३७२३] || १२ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895809.html ३७२४] || १५ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895811.html ३७२५] || १७ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895813.html ३७२६] || २० जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895815.html ३७२७] || २३ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007649.html ३७४२] || ११ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007651.html ३७४४] || १३ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}  
|- 
| ८९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007653.html ३७४६] || १५ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030219.html ३७९६] || १६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| ९०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030221.html ३७९७] || २० ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | 
|- 
| ९०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030223.html ३७९८] || २३ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030225.html ३७९९] || २६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ९०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030227.html ३८००] || २९ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034819.html ३८१९] || १५ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html ३८२१] || १९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034823.html ३८२४] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022353.html ३८७८] || ४ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022361.html ३८८२] || ८ जून २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022367.html ३८८६] || ११ जून २०१७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022373.html ३८९१] || १५ जून २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022375.html ३८९४] || १८ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ९१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098206.html ३८९५] || २३ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || अनिर्णित || rowspan=30 | 
|- 
| ९१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098207.html ३८९६] || २५ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098208.html ३८९८] || ३० जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098209.html ३९००] || २ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} 
|- 
| ९१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098210.html ३९०२] || ६ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109605.html ३९०५] || २० ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109606.html ३९०६] || २४ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109607.html ३९०७] || २७ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109608.html ३९०८] || ३१ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109609.html ३९०९] || ३ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119496.html ३९१०] || १७ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119497.html ३९१२] || २१ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119498.html ३९१४] || २४ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119499.html ३९१७] || २८ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}}
|-
| ९२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119500.html ३९१९] || १ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|-
| ९२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120090.html ३९२८] || २२ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NZ}}
|-
| ९२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120091.html ३९३१] || २५ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120092.html ३९३२] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122726.html ३९३९] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|SL}}
|-
| ९३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122727.html ३९४१] || १३ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122728.html ३९४२] || १७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122279.html ३९६९] || १ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122280.html ३९७०] || ४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122281.html ३९७१] || ७ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122282.html ३९७३] || १० फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-
| ९३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122283.html ३९७६] || १३ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|IND}}
|-
| ९३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122284.html ३९७८] || १६ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|-
| ९४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119546.html ४०१४] || १२ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|-
| ९४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119547.html ४०१६] || १४ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|-
| ९४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119548.html ४०१८] || १७ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153246.html ४०३९] || १८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०१८ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153247.html ४०४०] || १९ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153249.html ४०४२] || २१ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153251.html ४०४४] || २३ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153253.html ४०४६] || २५ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153255.html ४०४८] || २८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157754.html ४०५६] || २१ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=18 | 
|- 
| ९५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157755.html ४०५९] || २४ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || बरोबरीत
|- 
| ९५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157756.html ४०६२] || २७ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ९५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157757.html ४०६३] || २९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157758.html ४०६४] || १ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144997.html ४०७७] || १२ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ९५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144998.html ४०७८] || १५ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144999.html ४०७९] || १८ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153691.html ४०८२] || २३ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153692.html ४०८५] || २६ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153693.html ४०८८] || २८ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153694.html ४०९१] || ३१ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ९६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153695.html ४०९२] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168242.html ४१०२] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168243.html ४१०६] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168244.html ४१०९] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ९६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html ४१११] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ९६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168246.html ४११३] || १३ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144490.html ४१५०] || ५ जून २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ४१५५] || ९ जून २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144504.html ४१६१] || १६ जून २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144510.html ४१६९] || २२ जून २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144516.html ४१७५] || २७ जून २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144520.html ४१७९] || ३० जून २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144522.html ४१८२] || २ जुलै २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144526.html ४१८७] || ६ जुलै २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144528.html ४१९०] || ९-१० जुलै २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ९७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ४१९६] || ८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित || rowspan=25 | 
|- 
| ९७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ४१९७] || ११ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ४१९९] || १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187021.html ४२२१] || १५ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ९८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187022.html ४२२२] || १८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187023.html ४२२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187027.html ४२३१] || १४ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ९८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187028.html ४२३२] || १७ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187029.html ४२३३] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ९८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187682.html ४२३५] || ५ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ९८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187683.html ४२३९] || ८ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|-
| ९८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187684.html ४२४३] || ११ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|NZ}}
|-
| ९८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223955.html ४२६५] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-
| ९८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223956.html ४२६६] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-
| ९९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223957.html ४२६७] || २ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}}
|-
| ९९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243393.html ४२८१] || २३ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|-
| ९९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243394.html ४२८३] || २६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|ENG}}
|-
| ९९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243395.html ४२८४] || २८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|-
| ९९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262755.html ४३०७] || १८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} 
|-
| ९९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262756.html ४३०९] || २० जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|-
| ९९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262757.html ४३१२] || २३ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} 
|-
| ९९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277082.html ४३४४] || १९ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] ||  {{cr|SA}}
|- 
| ९९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277083.html ४३४६] || २१ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] ||  {{cr|SA}}
|- 
| ९९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277084.html ४३४९] || २३ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SA}}
|-   
| १००० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278676.html ४३५३] || ६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १००१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278677.html ४३५५] || ९ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ||  rowspan=32 |
|-  
| १००२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278678.html ४३५६] || ११ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276907.html ४४२४] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}}  [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276908.html ४४२८] || १४ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १००५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276909.html ४४३३] || १७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317900.html ४४३६] || २२ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317901.html ४४३८] || २४ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317902.html ४४३९] || २७ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}}
|- 
| १००९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325549.html ४४५१] || १८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325550.html ४४५४] || २० ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325551.html ४४५७] || २२ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327509.html ४४७०] || ६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|SA}}
|- 
| १०१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327510.html ४४७१] || ९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327511.html ४४७२] || ११ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322278.html ४४८३] || २५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|- 
| १०१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322279.html ४४८७] || २७ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || अनिर्णित
|- 
| १०१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322280.html ४४८९] || ३० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित  
|-  
| १०१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340845.html ४४९३] || ४ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १०१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340846.html ४४९६] || ७ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १०२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340847.html ४४९९] || १० डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348643.html ४५०१] || १० जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348644.html ४५०३] || १२ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html ४५०५] || १५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348646.html ४५०७] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, हैदराबाद|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348647.html ४५०९] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348648.html ४५११] || २४ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348656.html ४५३८] || १७ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|-
| १०२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348657.html ४५४१] || १९ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}}
|-
| १०२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348658.html ४५४५] || २२ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}}
|-
| १०३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381214.html ४६२२] || २७ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|IND}}
|-
| १०३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381215.html ४६२३] || २९ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|WIN}}
|-
| १०३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381216.html ४६२४] || १ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388394.html ४६३०] || २ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || अनिर्णित || rowspan=6 | [[२०२३ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388398.html ४६३२] || ४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388406.html ४६३९] || १०-११ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388407.html ४६४१] || १२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388410.html ४६४५] || १५ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388414.html ४६४९] || १७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389388.html ४६५१] || २२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 |
|-  
| १०४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389389.html ४६५४] || २४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389390.html ४६५७] || २७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384396.html ४६६२] || ८ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384399.html ४६६६] || ११ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384404.html ४६६९] || १४ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384408.html ४६७४] || १९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384412.html ४६७८] || २२ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384420.html ४६८६] || २९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html ४६९०] || २ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384428.html ४६९४] || ५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384436.html ४७०२] || १२ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384437.html ४७०३] || १५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384439.html ४७०५] || १९ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १०५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387600.html ४७१३] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 |
|-  
| १०५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387601.html ४७१४] || १९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387602.html ४७१६] || २१ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442990.html ४७५२] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || टाय
|-  
| १०५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442991.html ४७५३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|-  
| १०५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442992.html ४७५४] || ७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|-  
| १०५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439904.html ४८२५] || ६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439905.html ४८२८] || ९ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439906.html ४८३३] || १२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466415.html ४८४४] || २० फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466418.html ४८४७] || २३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466425.html ४८५१] || २ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466426.html ४८५२] || ४ मार्च २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466428.html ४८५७] || ९ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}}|| {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html ४९११] || १९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=29 |
|-  
| १०६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html ४९१३] || २३ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १०६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html ४९१५] || २५ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html ४९३४] || ३० नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय संकुल स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html ४९३५] || ३ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html ४९३६] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html ४९३७] || ११ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html ४९३८] || १४ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १०७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html ४९३९] || १८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १०७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html ४९७७] || १४ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}}
|-  
| १०७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html] || १७ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD
|-  
| १०७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html] || २० जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || TBD
|-  
| १०७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html] || १४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || TBD
|-  
| १०८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html] || १६ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || TBD
|-  
| १०८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html] || १९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || TBD
|- 
| १०८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html] || २७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || TBD
|- 
| १०८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html] || ३० सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || TBD
|- 
| १०८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html] || ३ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || TBD
|- 
| १०८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539437.html] || ४ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD
|- 
| १०८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539438.html] || ७ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD
|- 
| १०८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539439.html] || १० नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD
|- 
| १०८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539440.html] || १३ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD
|- 
| १०८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539441.html] || १५ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD
|- 
| १०९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529235.html] || १३ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || TBD
|- 
| १०९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529236.html] || १६ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD
|- 
| १०९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529237.html] || १९ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || TBD
|- 
| १०९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529241.html] || ३ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || TBD
|- 
| १०९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529242.html] || ६ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD
|- 
| १०९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529243.html] || ९ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || TBD
|}

==हे ही पहा==
* [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]]
{{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]]</text>
      <sha1>6kejm64borkdbh2jtfl1lrzjcitj273</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जन्न</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276526</id>
    <revision>
      <id>2689126</id>
      <parentid>2351521</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="2qdszri27wj8nf5pluupqcqikib9hyb" xml:space="preserve">[[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] एक प्रसिद्ध जैन [[कवी]], त्याचा जन्म हळेबीडजवळील द्वारसमुद्र येथे एका पंडित कुळात झाला.
* (तेरावे शतक, पूर्वार्ध). 
मातापित्यांची नावे अनुक्रमे गंगा व शंकर (सुमनोबाण). 
होयसळ राजा दुसरा नरसिंह बल्लाळ (कार. १२२०–३४) याच्या दरबारात जन्न राजकवी व दंडाधिकारी असून त्याला ‘'''कविचक्रवर्ती'''’ असा किताब होता. 
'''काव्यावलोकन''' ग्रंथाचा कर्ता दुसरा नागवर्मन् (११४५) याचे शिष्यत्त्व पतकरून जन्न काव्यशास्त्रात पारंगत झाला.

रामचंद्रदेव मुनींद्र हे जनाचे धर्मगुरू. जन्नाने अनेक जैन [[मंदिर|मंदिरे]] उभारली असावीत. तो कुशल प्रशासक म्हणूनही प्रसिद्ध होता. ''यशोधरचरिते''  (१२०९) व ''अनंतानाथ पुराण''  (१२३०) ही त्याची प्रसिद्ध काव्ये. ''यशोधरचरिते'' हे ३१० पद्यांचे लघुकाव्य असून ते चार अवतारांत (सर्गांत) विभागलेले आहे.गुणदृष्ट्या हे काव्य सरस उतरले आहे. कंद नावाच्या [[छंद (व्याकरण)|छंदात]] त्याची ही रचना असून कंदछंदप्रचुर असे कन्नडमधील ते पहिलेच काव्य मानले जाते. जैन परंपरे ''यशोधरचरिते''ची कथा विशेष प्रसिद्ध असून [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत-प्राकृत]] ग्रंथांतही ती आलेली आहे. वादिराज सूरीच्या संस्कृत ''यशोधरकाव्य''  (१०२४) या ग्रंथावर जन्नाचे काव्य आधारित असले, तरी काव्यगुणांत ते मूळ काव्यापेक्षाही सरस आहे. मानसिक हिंसाही जीवास जन्मजन्मांतरी नडते, असे बिंबवून जन्नाने जीवदयेचे महत्त्व ह्या धार्मिक काव्यात प्रतिपादिले आहे. त्याच्या कल्पनाविलासाचा, सौंदर्यदृष्टीचा व मार्मिकतेचा त्यात प्रत्यय येतो.


''अनंतनाथ पुराणा''त चौदाव्या तीर्थंकराचे चरित्र चौदा आश्वासांत व चंपू शैलीत जन्नाने वर्णिले आहे. ह्या चंपू काव्यात जैन तत्त्वांचे विवरण आहे. या काव्यातील चंडशासन ह्या खलपुरुषाने वसुषेण या आपल्या मित्राच्या पत्नीस फसवून तिच्यावर केलेल्या अत्याचाराची व परिणामतः उभयतांच्या मृत्यूची तसेच वसुषेणाच्या विरक्तीचा कथा उल्लेखनीय आहे. कन्नड साहित्यातील एक दर्जेदार शोकांतिका म्हणून ती ओळखली जाते. अभिजात महाकाव्याच्या सर्व लक्षणांनी युक्त अशा ''अनंतनाथ पुराणा''ला कन्नड [[साहित्य|साहित्यात]] आगळे स्थान आहे. ''अनुभव–मुकुर''  किंवा ''स्मरतंत्र''  ही कामशास्त्रावरील कृतीही जन्नाचीच असून ती अलीकडेच उपलब्ध झाली आहे.

[[वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख]]
[[वर्ग:कन्नड कवी]]</text>
      <sha1>2qdszri27wj8nf5pluupqcqikib9hyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धीरज सेठ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288049</id>
    <revision>
      <id>2689036</id>
      <parentid>2085733</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="ktjbl4p1dkrit7p19ihezxgsxij8ssa" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
ले. जनरल '''धीरज सेठ''' हे [[२१वी कोर (भारत)]]चे कमांडर आहेत. त्यानी ३१ जुलै, २०२१ला कमान घेतली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ktjbl4p1dkrit7p19ihezxgsxij8ssa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689039</id>
      <parentid>2689036</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ इंग्लिश विकिपीडियावरून भाषांतरित</comment>
      <origin>2689039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3779" sha1="cacx7bqj7eqx9ywxpkssx93uaznmg1w" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
ले. जनरल '''धीरज सेठ''' हे [[२१वी कोर (भारत)]]चे कमांडर आहेत. त्यानी ३१ जुलै, २०२१ला कमान घेतली.

[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt; यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>cacx7bqj7eqx9ywxpkssx93uaznmg1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689040</id>
      <parentid>2689039</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="4wy7msyr5vyowa4qnbfrl6esw1uxky2" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt; यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>4wy7msyr5vyowa4qnbfrl6esw1uxky2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689041</id>
      <parentid>2689040</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8165" sha1="3isg9ki361xm1a87q1ypo4hgla4svf4" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

==पद धारण केल्याच्या तारखा==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक (Insignia) !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || [[Second Lieutenant|सेकंड लेफ्टनंट]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Lieutenant|लेफ्टनंट]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Captain (armed forces)|कॅप्टन]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Major (rank)|मेजर]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Lieutenant-Colonel|लेफ्टनंट कर्नल]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Colonel (India)|कर्नल]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || [[Brigadier (India)|ब्रिगेडियर]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || [[Major general (India)|मेजर जनरल]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || [[Lieutenant general (India)|लेफ्टनंट जनरल]] || [[Indian Army|भारतीय सेना]] || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
|[[General (India)|जनरल]] (लष्कर प्रमुख)
|[[Indian Army|भारतीय सेना]]
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3isg9ki361xm1a87q1ypo4hgla4svf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689043</id>
      <parentid>2689041</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7777" sha1="3cyjelnpb6j63l2fem2lhbqge3i0qj6" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

==पद धारण केल्याच्या तारखा==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3cyjelnpb6j63l2fem2lhbqge3i0qj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689044</id>
      <parentid>2689043</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7782" sha1="8fwknn378541yv53nynk29gt7oofplb" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>8fwknn378541yv53nynk29gt7oofplb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689045</id>
      <parentid>2689044</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7810" sha1="1hbhz2ve8zpvjuyso22wfxixvp2llza" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, एव्हीएसएम हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>1hbhz2ve8zpvjuyso22wfxixvp2llza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689046</id>
      <parentid>2689045</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8408" sha1="8f6d17dii5flrm0oo26cafx4fgsvee9" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, एव्हीएसएम हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=13 June 2026 |title=Lt Gen Dhiraj Seth appointed as Chief of the Army Staff w.e.f. June 30, 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2272460&amp;reg=48&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Shishir |date=2026-06-13 |title=Lt General Dhiraj Seth appointed as next Army chief, to assume office on June 30 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-appointed-as-next-army-chief-to-assume-office-on-june-30-101781343580912.html |access-date=2026-06-13 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>8f6d17dii5flrm0oo26cafx4fgsvee9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689047</id>
      <parentid>2689046</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8499" sha1="jb2t7fsu2mbpovycizpui53djkgohd7" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, एव्हीएसएम हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=13 June 2026 |title=Lt Gen Dhiraj Seth appointed as Chief of the Army Staff w.e.f. June 30, 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2272460&amp;reg=48&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Shishir |date=2026-06-13 |title=Lt General Dhiraj Seth appointed as next Army chief, to assume office on June 30 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-appointed-as-next-army-chief-to-assume-office-on-june-30-101781343580912.html |access-date=2026-06-13 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:परम विशिष्ट सेवा पदक विजेते]]</text>
      <sha1>jb2t7fsu2mbpovycizpui53djkgohd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689048</id>
      <parentid>2689047</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8590" sha1="dte5c26iso2gitbct5cyv7ugb3yfi9h" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, एव्हीएसएम हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=13 June 2026 |title=Lt Gen Dhiraj Seth appointed as Chief of the Army Staff w.e.f. June 30, 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2272460&amp;reg=48&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Shishir |date=2026-06-13 |title=Lt General Dhiraj Seth appointed as next Army chief, to assume office on June 30 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-appointed-as-next-army-chief-to-assume-office-on-june-30-101781343580912.html |access-date=2026-06-13 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:परम विशिष्ट सेवा पदक विजेते]]
[[वर्ग:अति विशिष्ट सेवा पदक विजेते]]</text>
      <sha1>dte5c26iso2gitbct5cyv7ugb3yfi9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689049</id>
      <parentid>2689048</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8681" sha1="gv5tz4xpvb7a28f9qsvfn2vnnpgbnhi" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[लेफ्टनंट जनरल]] '''धीरज सेठ,''' पीव्हीएसएम, यूवायएसएम, एव्हीएसएम हे [[भारतीय सेना|भारतीय लष्करातील]] एक कार्यरत अधिकारी आहेत. ते सध्या लष्कर उपप्रमुख (४९ वे) म्हणून कार्यरत आहेत.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=1 एप्रिल 2026 |title=LT GEN DHIRAJ SETH ASSUMES APPOINTMENT OF VICE CHIEF OF THE ARMY STAFF |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247620&amp;reg=3&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=13 June 2026 |title=Lt Gen Dhiraj Seth appointed as Chief of the Army Staff w.e.f. June 30, 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2272460&amp;reg=48&amp;lang=2 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Shishir |date=2026-06-13 |title=Lt General Dhiraj Seth appointed as next Army chief, to assume office on June 30 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-appointed-as-next-army-chief-to-assume-office-on-june-30-101781343580912.html |access-date=2026-06-13 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

यापूर्वी त्यांनी [[दक्षिण कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, दक्षिण कमांड]] म्हणून काम केले होते,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumes command of Pune-based Southern Army |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-gen-dhiraj-seth-assumes-command-of-pune-based-southern-army-9426241/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; त्याआधी ते [[नैऋत्य कमांड (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, नैऋत्य कमांड]] पदावर होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Lt General Dhiraj Seth takes over as South Western Army chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lt-general-dhiraj-seth-takes-over-as-south-western-army-chief-101698852093671.html |access-date=2024-02-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांनी याआधी जनरल ऑफिसर कमांडिंग, दिल्ली क्षेत्र&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Lt Gen Dhiraj Seth assumed the command of Delhi Area from Lt Gen Vijay Kumar Mishra |url=https://x.com/adgpi/status/1562731618988478464 |access-date=2024-06-07 |website=X (formerly Twitter)}}&lt;/ref&gt; आणि [[२१वी कोर (भारत)|जनरल ऑफिसर कमांडिंग, २१ कॉर्प्स]] म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-07-31 |title=Army General to Command Corps His Father Led Too |url=https://bharatshakti.in/army-general-to-command-corps-his-father-led-too/ |access-date=2024-02-27 |website=Bharat Shakti |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ते [[भारतीय लष्कराच्या चिलखती कोर|भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सचे]] 'कर्नल ऑफ द रेजिमेंट' देखील आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268912.pdf |access-date=2026-01-21 |website=egazette.gov.in |publisher=The Gazette of India |page=176}}&lt;/ref&gt;
[[File:LGDS1.jpg|thumb|लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ, दक्षिण सेना कमांडर म्हणून]]

== पद आणि पदोन्नतीचा कालक्रम ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
! पदक !! रँक !! घटक !! रँकची तारीख
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Second Lieutenant of the Indian Army.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || [[भारतीय सेना]]  || २० डिसेंबर १९८६&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=54  |date=29 October 1988 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1988/O-0635-1988-0044-28046.pdf |publisher=The Gazette of India|pages=}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट || भारतीय सेना  || २० डिसेंबर १९८८&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=64  |date=8 September 1990 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1990/O-2466-1990-0036-112594.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Captain_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कॅप्टन || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=56  |date=5 September 1992 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1992/O-0470-1992-0036-18771.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर || भारतीय सेना || २० डिसेंबर १९९७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=7  |date=18 April 1998 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1998/O-0154-1998-0016-5115.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || लेफ्टनंट कर्नल || भारतीय सेना || १६ डिसेंबर २००४&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1359  |date=6 August 2005 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2005/W_32_2012_130.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Colonel_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || कर्नल || भारतीय सेना || १ मे २००७&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1388  |date=15 August 2009 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2009/W_33_2010_011.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Brigadier_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || ब्रिगेडियर || भारतीय सेना ||  २४ मे २०१३ (कार्यकारी)
९ सप्टेंबर २०१३ (पूर्णवेळ, २४ जून २०११ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2140  |date=15 August 2015 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2015/165120.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Major_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]] || मेजर जनरल || भारतीय सेना || १ डिसेंबर २०१८ (१ फेब्रुवारी २०१७ पासून वरिष्ठतेसह)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=2963  |date=25 December 2021 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2021/232121.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; |[[File:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|35px]]  || लेफ्टनंट जनरल || भारतीय सेना || ३१ जानेवारी २०२१&lt;ref&gt;{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=4805  |date=29 November 2025 |url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/2025/268086.pdf |publisher=The Gazette of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |[[File:General_of_the_Indian_Army.svg|89x89px]]
| जनरल (लष्कर प्रमुख)
| भारतीय सेना
|३० जून २०२६&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सेठ, धीरज}}
[[वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:परम विशिष्ट सेवा पदक विजेते]]
[[वर्ग:अति विशिष्ट सेवा पदक विजेते]]
[[वर्ग:उत्तम युद्ध सेवा पदक विजेते]]</text>
      <sha1>gv5tz4xpvb7a28f9qsvfn2vnnpgbnhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झी मराठी महाएपिसोड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293246</id>
    <revision>
      <id>2689060</id>
      <parentid>2686337</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34752-07</username>
        <id>184264</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऑक्टोबर २०२५ ते चालू */</comment>
      <origin>2689060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47212" sha1="8rmeiwr9dez0bti3x6tebe5osfa9wjt" xml:space="preserve">= एक तासांचे विशेष भाग १ =
== जुलै २००९ ते जून २०१२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]]
|-
| २५ जुलै २००९
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ६ मार्च २०१०
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०१०
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०१०
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २३ ऑक्टोबर २०१०
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| १५ जून २०११
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १८ ऑक्टोबर २०११
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| ४ डिसेंबर २०११
|
|
|
|
|
| संध्या. ६
|
|
|-
| १८ डिसेंबर २०११
|
|
|
| संध्या. ६
|
|
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०१२
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १ ते ३ मार्च २०१२
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २४ मार्च २०१२
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|}

== जुलै २०१२ ते जून २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
|-
| ९ सप्टेंबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| १६ डिसेंबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जानेवारी २०१३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २४ फेब्रुवारी २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २४ मार्च २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २१ एप्रिल २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १६ जून २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ११ ऑगस्ट २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ७ सप्टेंबर २०१३
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| १५ सप्टेंबर २०१३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१३
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ नोव्हेंबर २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २२ डिसेंबर २०१३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| २ मार्च २०१४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| १८ मे २०१४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|}

== जुलै २०१४ ते जून २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]]
|-
| २७ जुलै २०१४
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ३ ऑक्टोबर २०१४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १२ ऑक्टोबर २०१४
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१४
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| २२ मार्च २०१५
| संध्या. ६
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २५ एप्रिल २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ मे २०१५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १९ जुलै २०१५
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जुलै २०१५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ३० ऑगस्ट २०१५
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| २७ सप्टेंबर २०१५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २२ ऑक्टोबर २०१५
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ ऑक्टोबर २०१५
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २९ नोव्हेंबर २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०१६
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २७ मार्च २०१६
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जून २०१६
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|}

== जुलै २०१६ ते जून २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]]
|-
| १७ जुलै २०१६
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २१ ऑगस्ट २०१६
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| ६ सप्टेंबर २०१६
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ सप्टेंबर २०१६
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ८ ऑक्टोबर २०१६
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २५ डिसेंबर २०१६
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|}

== जुलै २०१७ ते जून २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]]
|-
| १७ सप्टेंबर २०१७
| संध्या. ६
|
| संंध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २६ नोव्हेंबर २०१७
|
|
| संंध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १५ एप्रिल २०१८
|
|
|
|
|
| संंध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| २२ जुलै २०१८
|
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २३ जुलै २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २ सप्टेंबर २०१८
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १३-१८ सप्टेंबर २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १०-१८ ऑक्टोबर २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १० नोव्हेंबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|-
| ९ डिसेंबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| ६ जानेवारी २०१९
|
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १९ मे २०१९
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|}

== जुलै २०१९ ते जून २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]]
|-
| १५ ऑगस्ट २०१९
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ सप्टेंबर २०१९
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २७ ऑक्टोबर २०१९
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| १५ डिसेंबर २०१९
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १ नोव्हेंबर २०२०
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| १३ डिसेंबर २०२०
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १७ जानेवारी २०२१
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|-
| ७ फेब्रुवारी २०२१
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| २१ फेब्रुवारी २०२१
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १८ एप्रिल २०२१
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|}

= एक तासांचे विशेष भाग २ =
== जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
|-
| ३१ ऑक्टोबर २०२१
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
| रात्री १०
|
|
|
|-
| २१ नोव्हेंबर २०२१
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १९ डिसेंबर २०२१
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २६ डिसेंबर २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| २ जानेवारी २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ९ जानेवारी २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|
|-
| ६ फेब्रुवारी २०२२
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १३ फेब्रुवारी २०२२
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| २० फेब्रुवारी २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ६ मार्च २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २० मार्च २०२२
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १० एप्रिल २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
| रात्री १०
|
|}

== मे ते ऑक्टोबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ८ मे २०२२
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|
|
|
|-
| ५ जून २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १२ जून २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १९ जून २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ३१ जुलै २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| २५ सप्टेंबर २०२२
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| ९ ऑक्टोबर २०२२
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|}

== नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| १३ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २० नोव्हेंबर २०२२
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| २७ नोव्हेंबर २०२२
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| ११ डिसेंबर २०२२
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|-
| १ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ८ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १५ जानेवारी २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २९ जानेवारी २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| ५ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १२ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १९ फेब्रुवारी २०२३
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|}

== मार्च ते मे २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]]
|-
| ५ मार्च २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १२ मार्च २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १९ मार्च २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २६ मार्च २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|-
| २ एप्रिल २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १६ एप्रिल २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| २३ एप्रिल २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| ७ मे २०२३
| संध्या. ६
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १४ मे २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|}

== जून ते डिसेंबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ४ जून २०२३
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|-
| ११ जून २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| १८ जून २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| २५ जून २०२३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री १०
| रात्री ८
|-
| २ जुलै २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| ९ जुलै २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| १६ जुलै २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| २३ जुलै २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| संध्या. ६
| रात्री १०
|
|-
| ३० जुलै २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २० ऑगस्ट २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|-
| ३ सप्टेंबर २०२३
| दुपारी २ आणि रात्री १०
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १० सप्टेंबर २०२३
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|-
| १२ नोव्हेंबर २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| १९ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २६ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| १७ डिसेंबर २०२३
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ डिसेंबर २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|}

== जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ७ जानेवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २१ जानेवारी २०२४
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २८ जानेवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ४ फेब्रुवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २५ फेब्रुवारी २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| ३ मार्च २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| १० मार्च २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| २८ जुलै २०२४
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|-
| १८ ऑगस्ट २०२४
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री १०
|
|-
| ८ सप्टेंबर २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २२ डिसेंबर २०२४
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|}

== जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| २ फेब्रुवारी २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ३० मार्च २०२५
| दुपारी १२ आणि रात्री १०
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ६ एप्रिल २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री १०.३०
|
|
|-
| १३ एप्रिल २०२५
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०.३०
|-
| २७ एप्रिल २०२५
| दुपारी १२
|
|
|
|
|
| दुपारी १
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०.३०
|-
| १८ मे २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ मे २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री १०.३०
|
|
|-
| ८ जून २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ जुलै २०२५
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २० जुलै २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २७ जुलै २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| ३ ऑगस्ट २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|-
| १० ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|-
| २४ ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|-
| २१ सप्टेंबर २०२५
|
|
| संध्या. ६.३०
|
|
|
|
|
|
|}

== ऑक्टोबर २०२५ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| १२ ऑक्टोबर २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
| दुपारी १२ आणि रात्री १०.३०
|-
| १९ ऑक्टोबर २०२५
| दुपारी १२
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २६ ऑक्टोबर २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| ७, १४ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २१ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि रात्री १०.३०
| दुपारी २ आणि संध्या. ६
| दुपारी १
|
|-
| २८ डिसेंबर २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १ आणि रात्री १०
|
|-
| ३-४ जानेवारी २०२६
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| ११ जानेवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|
|-
| १८ जानेवारी २०२६
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ७ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०.३०
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२६
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| १५ मार्च २०२६
| दुपारी १२
| दुपारी १
| दुपारी २
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
| रात्री ११
| दुपारी ३
|-
| २२ मार्च २०२६
|
|
| दुपारी १२
|
|
|
| दुपारी १
|
| दुपारी २
|
|-
| ५ एप्रिल २०२६
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
| दुपारी ३ आणि रात्री १०
|-
| १२ एप्रिल २०२६
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| १० मे २०२६
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि रात्री ९
| दुपारी १ आणि रात्री १०
| दुपारी २ आणि रात्री ११
|-
| २४ मे २०२६
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| 
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
| दुपारी ३ आणि रात्री १०
|-
| ३१ मे २०२६
|
|
|
| 
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
| दुपारी ३ आणि रात्री १०
|
|-
| १४ जून २०२६
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|}

= दोन तासांचे विशेष भाग =
== जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
|-
| १४ जुलै २०१३
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ३० मार्च २०१४
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ ऑगस्ट २०१४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ३ मे २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ डिसेंबर २०१५
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ जानेवारी २०१६
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०१६
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| ९ ऑक्टोबर २०१६
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ८ जानेवारी २०१७
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ जानेवारी २०१७
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ५ मार्च २०१७
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| ३० एप्रिल २०१७
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ ऑगस्ट २०१७
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ सप्टेंबर २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| १७ डिसेंबर २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| २९ जुलै २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|-
| १९ ऑगस्ट २०१८
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१८
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ नोव्हेंबर २०१८
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|}

== जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]]
|-
| १३ जानेवारी २०१९
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १० फेब्रुवारी २०१९
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ एप्रिल २०१९
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|-
| २२ सप्टेंबर २०१९
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ नोव्हेंबर २०१९
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| १६ फेब्रुवारी २०२०
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२१
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ७ मार्च २०२१
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ मार्च २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| १८ जुलै २०२१
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ ऑगस्ट २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| २२ ऑगस्ट २०२१
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ते जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| १७ ऑक्टोबर २०२१
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २६ डिसेंबर २०२१
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १२ जून २०२२
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ जुलै २०२२
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ६ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| ४ जून २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १ ऑक्टोबर २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ३१ डिसेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| ८ जून २०२५
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|}

== जुलै २०२५ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
|-
| २८ सप्टेंबर २०२५
|
|
| संध्या. ७
|-
| ५ जानेवारी २०२६
| संध्या. ७
|
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२६
| संध्या. ७
|
|
|-
| ३ मे २०२६
|
| दुपारी १ आणि रात्री ९
|
|}

= विशेष भाग =
== दीड तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
|-
| ३१ डिसेंबर २०१९
|
|
| रात्री १०.३०
|-
| २५ डिसेंबर २०२२
| संध्या. ७
|
|
|-
| १४ जानेवारी २०२४
|
| रात्री ८
|
|}

== अडीच तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]]
|-
| १९ जानेवारी २०२०
| संध्या. ७
|
|-
| २४ मे २०२०
|
| संध्या. ७
|-
| १ ऑगस्ट २०२१
|
| संध्या. ७
|}

== तीन तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]]
|-
| २२ डिसेंबर २०१९
|
| संध्या. ७
|-
| ८ ऑगस्ट २०२१
| संध्या. ७
|
|-
| २७ फेब्रुवारी २०२२
| रात्री ९
|
|}

== महासंगम ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ५-११ नोव्हेंबर २०२३
| [[चला हवा येऊ द्या]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ९ ते १०.३०
|-
| [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३०
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७ ते रात्री ८
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २५-३० नोव्हेंबर २०२४
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८.३० ते ९.३०
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ९
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ७-१२ एप्रिल २०२५
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३० ते ७.३०
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १२-१७ मे २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७ ते रात्री ८
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ९
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३० ते ७.३०
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ९ ते १०
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ११-१७ जानेवारी २०२६
| [[लक्ष्मी निवास]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८ ते ९.३०
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १८-२२ मे २०२६
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८.३० ते ९.३०
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:याद्या]]</text>
      <sha1>8rmeiwr9dez0bti3x6tebe5osfa9wjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनुबंध (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293593</id>
    <revision>
      <id>2689138</id>
      <parentid>2505869</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34953-69</username>
        <id>184291</id>
      </contributor>
      <origin>2689138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="0ctz0umlgtf3xyypww7a9zy5i9v5tqs" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = अनुबंध
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्मिती संस्था = 
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = २६७
| कार्यकारी निर्माता = 
| निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार रात्री ८.३० वाजता
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २००९
| शेवटचे प्रसारण = १० जुलै २०१०
| आधी = [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]]
| नंतर = [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]]
| सारखे = 
}}

'''अनुबंध''' ही [[झी मराठी]]वर प्रसारित झालेली एक मालिका आहे.

== कलाकार ==
* [[भार्गवी चिरमुले]] - नमिता
* [[तुषार दळवी]] - शुभंकर
* [[सई ताम्हणकर]] - अश्विनी
* [[स्मिता तांबे]] - किटी
* [[सीमा देशमुख]] - मीरा
* [[सुहास परांजपे]] - अंजली
* [[मिताली मयेकर]] - मालविका
* [[मनोज कोल्हटकर]] - शरद
* [[शुभांगी लाटकर]] - इरावती
* आशिष कुलकर्णी - समीर
* मयूर खांडगे - रोहन
* राहुल मेहेंदळे - पलाश
* वनश्री जोशी - वर्षा
* जयंत घाटे - श्री. दातार
* रुपाली गायकवाड - दिशा
* हृदयनाथ राणे - नामदेव
* आशा ज्ञाते - ताराबाई

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>0ctz0umlgtf3xyypww7a9zy5i9v5tqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कलर्स मराठी महाएपिसोड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304165</id>
    <revision>
      <id>2689053</id>
      <parentid>2687719</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34752-07</username>
        <id>184264</id>
      </contributor>
      <comment>/* एक तासांचे विशेष भाग ३ */</comment>
      <origin>2689053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22986" sha1="tdvwhr18dsekms7r1evri7fvl5o198c" xml:space="preserve">== एक तासांचे विशेष भाग १ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[तुझ्या रूपाचं चांदणं]] !! [[राजा राणीची गं जोडी]] !! योगयोगेश्वर जय शंकर !! [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] !! [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] !! [[जीव माझा गुंतला]] !! [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] !! [[भाग्य दिले तू मला]] !! आई मायेचं कवच !! [[लेक माझी दुर्गा]]
|-
| २० मार्च २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| ३ एप्रिल २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| १० एप्रिल २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| १ मे २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ८ मे २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| १५ मे २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
| दुपारी ३ आणि रात्री १०
|-
| २२ मे २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ३१ जुलै २०२२
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|-
| ७ ऑगस्ट २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०२२
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २१ ऑगस्ट २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|-
| २८ ऑगस्ट २०२२
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|-
| ११ सप्टेंबर २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|-
| १८ सप्टेंबर २०२२
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|-
| ९ ऑक्टोबर २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| १६ ऑक्टोबर २०२२
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|-
| २३ ऑक्टोबर २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|-
| ३० ऑक्टोबर २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| ६ नोव्हेंबर २०२२
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|-
| १३ नोव्हेंबर २०२२
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|-
| २० नोव्हेंबर २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|}

== एक तासांचे विशेष भाग २ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! शेतकरीच नवरा हवा !! योगयोगेश्वर जय शंकर !! सिंधुताई माझी माई !! [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] !! [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] !! [[जीव माझा गुंतला]] !! [[काव्यांजली - सखी सावली]] !! [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] !! [[रमा राघव]] !! [[भाग्य दिले तू मला]] !! पिरतीचा वणवा उरी पेटला
|-
| २७ नोव्हेंबर २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ४ डिसेंबर २०२२
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|-
| ११ डिसेंबर २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|
|
|-
| १८ डिसेंबर २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २५ डिसेंबर २०२२
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|-
| १ जानेवारी २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| २९ जानेवारी २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ५ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १२ फेब्रुवारी २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ५ मार्च २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|-
| १२ मार्च २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| १९ मार्च २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २ एप्रिल २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| ९ एप्रिल २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| १६ एप्रिल २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| २३ एप्रिल २०२३
|
|
|
| 
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ३० एप्रिल २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| ७ मे २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| १४ मे २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २१ मे २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| २८ मे २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|
|
|-
| ३ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| १० सप्टेंबर २०२३
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|-
| १ ऑक्टोबर २०२३
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १२ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १९ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २६ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| ३ डिसेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १७ डिसेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| २४ डिसेंबर २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| ७ जानेवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १४ जानेवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| २१ जानेवारी २०२४
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| २८ जानेवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| ४ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| ११ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| २५ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| ३ मार्च २०२४
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १० मार्च २०२४
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| १७ मार्च २०२४
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| २४ मार्च २०२४
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २१ जुलै २०२४
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|}

== एक तासांचे विशेष भाग ३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! इंद्रायणी !! मी जिंकून घेईन सारं !! पिंगा गं पोरी पिंगा !! मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी !! [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] !! अशोक मा.मा. !! आई तुळजाभवानी !! लय आवडतेस तू मला
|-
| १५ डिसेंबर २०२४
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| १२ जानेवारी २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २६ जानेवारी २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| २ फेब्रुवारी २०२५
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| २३ फेब्रुवारी २०२५
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| २ मार्च २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|-
| १६ मार्च २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| ६ एप्रिल २०२५
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|-
| २७ एप्रिल २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ४ मे २०२५
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|-
| ११ मे २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १८ मे २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|-
| १ जून २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|-
| १५ जून २०२५
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|-
| १० ऑगस्ट २०२५
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १७ ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २४ ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ३१ ऑगस्ट २०२५
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २६ ऑक्टोबर २०२५
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| २ नोव्हेंबर २०२५
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ९ नोव्हेंबर २०२५
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| १६ नोव्हेंबर २०२५
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २३ नोव्हेंबर २०२५
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ३० नोव्हेंबर २०२५
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ७ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| १४ डिसेंबर २०२५
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २१ डिसेंबर २०२५
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २८ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ४ जानेवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ८ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| १५ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| २२ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| १ मार्च २०२६
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ८ मार्च २०२६
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| ७ जून २०२६
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ जून २०२६
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|}

== विशेष भाग ==
=== दीड तासांचे विशेष भाग ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! इंद्रायणी !! अशोक मा.मा.
|-
| ८ जून २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|-
| १५ जून २०२५
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|}

=== दोन तासांचे विशेष भाग ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! सिंधुताई माझी माई !! इंद्रायणी !! [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] !! [[काव्यांजली - सखी सावली]] !! अशोक मा.मा. !! [[भाग्य दिले तू मला]]
|-
| ३१ मार्च २०१९
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| २६ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| ५ नोव्हेंबर २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १० डिसेंबर २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|-
| १८ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| ६ जुलै २०२५
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ३ ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|}

=== महासंगम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! दिनांक !! मालिका !! वेळ
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| २३ नोव्हेंबर २०२३
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ फेब्रुवारी २०२५
| इंद्रायणी
| rowspan=&quot;6&quot;| दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ७ ते रात्री ९
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| पिंगा गं पोरी पिंगा
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २४ मार्च २०२५
|-
| अशोक मा.मा.
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ३० मार्च २०२५
| इंद्रायणी
|-
| लय आवडतेस तू मला
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ६-११ ऑक्टोबर २०२५
| इंद्रायणी
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७ ते रात्री ८
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
|}

[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]</text>
      <sha1>tdvwhr18dsekms7r1evri7fvl5o198c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोनॅकोचा तिसरा रेनिये</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331963</id>
    <revision>
      <id>2689123</id>
      <parentid>2569232</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>Famiglia_reale_del_Principato_di_Monaco_(1966).jpg या चित्राऐवजी Famiglia_principesca_del_Principato_di_Monaco_(1966).jpg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2689123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2089" sha1="fv389qdk4ku3m8cqgsa3gkxblr5a0l6" xml:space="preserve">'''रेनिये तिसरा''' (रेनिये लुई हेन्री मॅक्सन्स बर्ट्रांड ग्रिमाल्डी; [[३१ मे]], [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[६ एप्रिल]], [[२००५]]) हा १९४९ ते २००५ मध्ये त्याच्या मृत्यूपर्यंत [[मोनॅकोचे राज्यकर्ते|मोनॅकोचा राजकुमार]] होता. रेनियेने जवळजवळ ५६ वर्षे [[मोनॅको|मोनॅकोच्या रियासतीवर]] राज्य केले.

रेनियेने १९५६ मध्ये अमेरिकन चित्रपट अभिनेत्री [[ग्रेस केली|ग्रेस केलीशी]] लग्न केले. याची जगभर चर्चा झाली होती. त्यांना कॅरोलिन, [[मोनॅकोचा राजपुत्र आल्बर्ट दुसरा|अल्बर्ट]] आणि स्टेफनी अशी तीन मुले होती. 
[[चित्र:Princess_Grace_and_Prince_Rainier_III.jpg|उजवे|इवलेसे| रेनिये तिसरा आणि राजकुमारी ग्रेस मे 1961 मध्ये [[व्हाइट हाऊस|व्हाईट हाऊसमध्ये]] जेवणासाठी आले.]]
[[चित्र:Famiglia principesca del Principato di Monaco (1966).jpg|डावे|इवलेसे|272x272अंश| १९६६ मध्ये रैनिये कुटुंब]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|30em}}
[[वर्ग:मोनॅकोचे राजपुत्र]]
[[वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>fv389qdk4ku3m8cqgsa3gkxblr5a0l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अयन मुखर्जी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348151</id>
    <revision>
      <id>2689031</id>
      <parentid>2645036</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlphaVictorDelta0107</username>
        <id>158019</id>
      </contributor>
      <comment>टंकनदोष सुधरविला</comment>
      <origin>2689031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="6imloe884f90gr629lyf7f4hnml9y6w" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''अयन देव मुखर्जी''' (जन्म १५ ऑगस्ट १९८३) हा एक भारतीय चित्रपट निर्माता आहे जो [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम करतो. मुखर्जी-समर्थ कुटुंबातील हा एक सदस्य आहे. [[करण जोहर|करण जोहरच्या]] प्रोडक्शन बॅनर [[धर्मा प्रॉडक्शन्स|धर्मा प्रॉडक्शन]] अंतर्गत अभिनेता [[रणबीर कपूर|रणबीर कपूरसोबतच्या]] सहकार्यासाठी तो ओळखला जातो.

== फिल्मोग्राफी ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्ष
! शीर्षक
! दिग्दर्शक
! लेखक
! निर्माता
! नोंदी
|-
| २००४
| ''[[स्वदेस]]'' || {{No}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २००९
| ''[[वेक अप सिड]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २०१३
| ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २०२२
| ''[[ब्रह्मास्त्र: भाग एक – शिवा]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}}
|
|-
| २०२५
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''युद्ध २'' † || {{yes}} || {{No}} ||{{No}}
| चित्रीकरण &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ayan-mukerji-wraps-first-schedule-war-2-spain-hrithik-ntr-jrs-stunt-double/|title=Ayan Mukerji wraps up the first schedule of War 2 in Spain with Hrithik &amp; NTR Jr’s stunt double|date=25 October 2023|website=Bollywood Hungama|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025114720/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ayan-mukerji-wraps-first-schedule-war-2-spain-hrithik-ntr-jrs-stunt-double/|archive-date=25 October 2023|access-date=25 October 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मुखर्जी, अयान}}
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>6imloe884f90gr629lyf7f4hnml9y6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689032</id>
      <parentid>2689031</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlphaVictorDelta0107</username>
        <id>158019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>AlphaVictorDelta0107 ने लेख [[अयान मुखर्जी]] वरुन [[अयन मुखर्जी]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2689031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="6imloe884f90gr629lyf7f4hnml9y6w" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''अयन देव मुखर्जी''' (जन्म १५ ऑगस्ट १९८३) हा एक भारतीय चित्रपट निर्माता आहे जो [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम करतो. मुखर्जी-समर्थ कुटुंबातील हा एक सदस्य आहे. [[करण जोहर|करण जोहरच्या]] प्रोडक्शन बॅनर [[धर्मा प्रॉडक्शन्स|धर्मा प्रॉडक्शन]] अंतर्गत अभिनेता [[रणबीर कपूर|रणबीर कपूरसोबतच्या]] सहकार्यासाठी तो ओळखला जातो.

== फिल्मोग्राफी ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्ष
! शीर्षक
! दिग्दर्शक
! लेखक
! निर्माता
! नोंदी
|-
| २००४
| ''[[स्वदेस]]'' || {{No}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २००९
| ''[[वेक अप सिड]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २०१३
| ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{No}}
|
|-
| २०२२
| ''[[ब्रह्मास्त्र: भाग एक – शिवा]]'' || {{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}}
|
|-
| २०२५
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''युद्ध २'' † || {{yes}} || {{No}} ||{{No}}
| चित्रीकरण &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ayan-mukerji-wraps-first-schedule-war-2-spain-hrithik-ntr-jrs-stunt-double/|title=Ayan Mukerji wraps up the first schedule of War 2 in Spain with Hrithik &amp; NTR Jr’s stunt double|date=25 October 2023|website=Bollywood Hungama|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025114720/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ayan-mukerji-wraps-first-schedule-war-2-spain-hrithik-ntr-jrs-stunt-double/|archive-date=25 October 2023|access-date=25 October 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मुखर्जी, अयान}}
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>6imloe884f90gr629lyf7f4hnml9y6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सरफरोश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348287</id>
    <redirect title="सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)" />
    <revision>
      <id>2689114</id>
      <parentid>2410299</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[सरफरोश (हिंदी चित्रपट)]] to [[सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)]]</comment>
      <origin>2689114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="7jp9xdh56nu4u720tpzjf76dfninot5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)]]</text>
      <sha1>7jp9xdh56nu4u720tpzjf76dfninot5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:जगदीश कदम</title>
    <ns>2</ns>
    <id>361402</id>
    <revision>
      <id>2689121</id>
      <parentid>2571735</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T05:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>जगदीश कदम</username>
        <id>87215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9707" sha1="ii480sp6zopf2q6yyuw1xmfxvuavkk2" xml:space="preserve">जगदीश कदम

डॉ.जगदीश माधवराव कदम
अध्यक्ष
४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन,
गंगापूर २०२३

जन्मगाव:रूई ता.हदगाव जि.नांदेड
हा.मु.अक्षर, भाग्यनगर चौरस्ता,कैलासनगर, नांदेड-४३१६०५मेल-drjagdishkadam@gmail.com

जन्म:दि.१७जून १९५३
नांदेड येथील यशवंत महाविद्यालयातून मराठी विभाग प्रमुख म्हणून निवृत्त२०१५
'तेंडुलकरांच्या नाटकांतील स्रीचित्रण'या विषयावर डॉ.तारा परांजपे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी.
'तमाशा कलावंतांचे साहित्यातून आलेले चित्रण आणि वास्तव जीवन ' बृहद्द प्रकल्प
विद्यापीठ अनुदान आयोग,नवी दिल्ली २०१३
प्रकाशित साहित्य -
कवितासंग्रह: रास आणि गोंडर,झाडमाती, नामदेव शेतकरी, गाव हाकेच्या अंतरावर ,ऐसी कळवळ्याची जाती∆कथासंग्रह:मुडदे,आखर, मुक्कामाला फुटले पाय, महामार्ग∆कादंबरी:गाडा,ओले मूळ भेदी,टाच ∆नाटक: बुडत्याचे पाय खोलात,वडगाव लाईव्ह∆ललित:सहयात्री
∆समीक्षा: साहित्य:आकलन आणि आस्वाद ∆
चरित्र: म.ज्योतिबा फुले,म.गौतम बुद्ध∆ वैचारिक-गांधी समजून घेताना∆अनुवाद:
'बुडत्याचे पाय खोलात' नाटकाचा
कन्नड मध्ये अनुवाद-डॉ.संजीवकुमार पांचाळ हिंदी मध्ये अनुवाद- डॉ.सुनील जाधव
पुरस्कार:
∆आदर्श शिक्षक पुरस्कार, नांदेड महानगरपालिका, नांदेड १९९६ ∆अण्णाभाऊ साठे कथास्पर्धा पुरस्कार, अस्मितादर्श, औरंगाबाद १९७६∆बी.रघुनाथ कथास्पर्धा प्रथम पुरस्कार,१९७७ शासकीय महाविद्यालय, औरंगाबाद∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड्मय निर्मिती पुरस्कार-१९९८(रास आणि गोंडर)
∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड़मय निर्मिती पुरस्कार-१९९९ (बुडत्याचे पाय खोलात)
∆विशाखा प्रथम काव्य पुरस्कार,नाशिक १९९९∆भि.ग.रोहमारे ग्रामीण साहित्य पुरस्कार,कोपरगाव१९९९ ∆यशवंतराव चव्हाण साहित्य पुरस्कार, पुणे १९९९ 
∆ऊर्मीचा ना.धों.महानोर साहित्य पुरस्कार,जालना २००९ ∆ करकाळा येथील जनसंवाद साहित्य पुरस्कार २००८ ∆जि.प.नांदेडचा नरहर कुरुंदकर साहित्य पुरस्कार २००९ ∆आविष्कार साहित्य मंडळाचा भारतभूषण  पुरस्कार  २००९ ∆कै.विलास भोसले राज्यस्तरीय साहित्य साधना पुरस्कार∆अण्णाभाऊ साठे साहित्य पुरस्कार,पुणे २०१३ (गाडा)∆प्रसाद बन साहित्य पुरस्कार २०१५(गाव हाकेच्या अंतरावर) ∆महाराष्ट्र पत्रकार कल्याण निधीचा दर्पण साहित्यिक-पत्रकार पुरस्कार,पुणे २०१७∆ कुमार देशमुख नाट्य पुरस्कार, मराठवाडा साहित्य परिषद,औरंगाबाद २०२०(वडगाव लाईव्ह)
∆ गदिमा काव्यप्रतिभा पुरस्कार,गदिमा प्रतिष्ठान व कामगार साहित्य सभा,पुणे २०२० 
∆सह्याद्री साहित्य पुरस्कार, यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, पुणे २०२१∆यशवंतराव चव्हाण स्मृती समिती,अंबाजोगाई, यशवंतराव चव्हाण स्मृती सन्मान २०२१∆केशवसुत काव्यप्रतिभा पुरस्कार, मालगुंड २०२३
∆कवीवर्य नारायण सुर्वे जीवन गौरव पुरस्कार,नेरळ(मुंबई)२०२३∆निर्मलकुमार फडकुले साहित्य पुरस्कार,२०२३ साहित्य कला प्रसारणी सभा,पुणे(ऐसी कळवळ्याची जाती)
सन्मान:
∆अध्यक्ष,पाचवे ग्रामीण साहित्य संमेलन,पेठशिवणी जि.परभणी∆अध्यक्ष, आविष्कार साहित्य संमेलन, हदगाव २००३∆अध्यक्ष, तिसरे शिक्षक साहित्य संमेलन,नांदेड २०१६∆अध्यक्ष,पाचवे राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,पळसप (उस्मानाबाद)२०१७∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,बरबडा २०१७∆अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, घुमान परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता∆तिसरे विश्व मराठी साहित्य संमेलन, सिंगापूर २०११ परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता
अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात विविध ठिकाणी कवी/वक्ते सहभाग 
∆अध्यक्ष, कवी संमेलन मुक्त सृजन साहित्य संमेलन,पणजी,गोवा नोव्हेंबर २०२२∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय कवी संमेलन,नांदेड महानगरपालिका,नांदेड-२०२२
∆अध्यक्ष,चौथे जनसंवाद साहित्य संमेलन मुदखेड २०२५
∆अध्यक्ष,४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन गंगापूर २०२४
कार्यभार:
∆अध्यक्ष-मराठवाडा साहित्य परिषद, नांदेड २०१३
∆सदस्य-केंद्रीय कार्यकारिणी मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद२००७ पासून २०२३∆अध्यक्ष- पुरस्कार समिती,मसाप, औरंगाबाद २००७-२०१४∆निमंत्रक-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २०१२
∆सदस्य-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २००७ ते २०१५∆अध्यक्ष- मराठी अभ्यास मंडळ,स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड २००५
सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक उपक्रमात सतत सहभाग.</text>
      <sha1>ii480sp6zopf2q6yyuw1xmfxvuavkk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689122</id>
      <parentid>2689121</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T05:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>जगदीश कदम</username>
        <id>87215</id>
      </contributor>
      <origin>2689122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9750" sha1="5yi0fwijaiscnt7o8z9nxjjhl5eif49" xml:space="preserve">[[जगदीश कदम लेखक|जगदीश]] कदम

डॉ.जगदीश माधवराव कदम
अध्यक्ष
४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन,
गंगापूर २०२३

जन्मगाव:रूई ता.हदगाव जि.नांदेड
हा.मु.अक्षर, भाग्यनगर चौरस्ता,कैलासनगर, नांदेड-४३१६०५मेल-drjagdishkadam@gmail.com

जन्म:दि.१७जून १९५३
नांदेड येथील यशवंत महाविद्यालयातून मराठी विभाग प्रमुख म्हणून निवृत्त२०१५
'तेंडुलकरांच्या नाटकांतील स्रीचित्रण'या विषयावर डॉ.तारा परांजपे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी.
'तमाशा कलावंतांचे साहित्यातून आलेले चित्रण आणि वास्तव जीवन ' बृहद्द प्रकल्प
विद्यापीठ अनुदान आयोग,नवी दिल्ली २०१३
प्रकाशित साहित्य -
कवितासंग्रह: रास आणि गोंडर,झाडमाती, नामदेव शेतकरी, गाव हाकेच्या अंतरावर ,ऐसी कळवळ्याची जाती∆कथासंग्रह:मुडदे,आखर, मुक्कामाला फुटले पाय, महामार्ग∆कादंबरी:गाडा,ओले मूळ भेदी,टाच ∆नाटक: बुडत्याचे पाय खोलात,वडगाव लाईव्ह∆ललित:सहयात्री
∆समीक्षा: साहित्य:आकलन आणि आस्वाद ∆
चरित्र: म.ज्योतिबा फुले,म.गौतम बुद्ध∆ वैचारिक-गांधी समजून घेताना∆अनुवाद:
'बुडत्याचे पाय खोलात' नाटकाचा
कन्नड मध्ये अनुवाद-डॉ.संजीवकुमार पांचाळ हिंदी मध्ये अनुवाद- डॉ.सुनील जाधव
पुरस्कार:
∆आदर्श शिक्षक पुरस्कार, नांदेड महानगरपालिका, नांदेड १९९६ ∆अण्णाभाऊ साठे कथास्पर्धा पुरस्कार, अस्मितादर्श, औरंगाबाद १९७६∆बी.रघुनाथ कथास्पर्धा प्रथम पुरस्कार,१९७७ शासकीय महाविद्यालय, औरंगाबाद∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड्मय निर्मिती पुरस्कार-१९९८(रास आणि गोंडर)
∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड़मय निर्मिती पुरस्कार-१९९९ (बुडत्याचे पाय खोलात)
∆विशाखा प्रथम काव्य पुरस्कार,नाशिक १९९९∆भि.ग.रोहमारे ग्रामीण साहित्य पुरस्कार,कोपरगाव१९९९ ∆यशवंतराव चव्हाण साहित्य पुरस्कार, पुणे १९९९ 
∆ऊर्मीचा ना.धों.महानोर साहित्य पुरस्कार,जालना २००९ ∆ करकाळा येथील जनसंवाद साहित्य पुरस्कार २००८ ∆जि.प.नांदेडचा नरहर कुरुंदकर साहित्य पुरस्कार २००९ ∆आविष्कार साहित्य मंडळाचा भारतभूषण  पुरस्कार  २००९ ∆कै.विलास भोसले राज्यस्तरीय साहित्य साधना पुरस्कार∆अण्णाभाऊ साठे साहित्य पुरस्कार,पुणे २०१३ (गाडा)∆प्रसाद बन साहित्य पुरस्कार २०१५(गाव हाकेच्या अंतरावर) ∆महाराष्ट्र पत्रकार कल्याण निधीचा दर्पण साहित्यिक-पत्रकार पुरस्कार,पुणे २०१७∆ कुमार देशमुख नाट्य पुरस्कार, मराठवाडा साहित्य परिषद,औरंगाबाद २०२०(वडगाव लाईव्ह)
∆ गदिमा काव्यप्रतिभा पुरस्कार,गदिमा प्रतिष्ठान व कामगार साहित्य सभा,पुणे २०२० 
∆सह्याद्री साहित्य पुरस्कार, यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, पुणे २०२१∆यशवंतराव चव्हाण स्मृती समिती,अंबाजोगाई, यशवंतराव चव्हाण स्मृती सन्मान २०२१∆केशवसुत काव्यप्रतिभा पुरस्कार, मालगुंड २०२३
∆कवीवर्य नारायण सुर्वे जीवन गौरव पुरस्कार,नेरळ(मुंबई)२०२३∆निर्मलकुमार फडकुले साहित्य पुरस्कार,२०२३ साहित्य कला प्रसारणी सभा,पुणे(ऐसी कळवळ्याची जाती)
सन्मान:
∆अध्यक्ष,पाचवे ग्रामीण साहित्य संमेलन,पेठशिवणी जि.परभणी∆अध्यक्ष, आविष्कार साहित्य संमेलन, हदगाव २००३∆अध्यक्ष, तिसरे शिक्षक साहित्य संमेलन,नांदेड २०१६∆अध्यक्ष,पाचवे राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,पळसप (उस्मानाबाद)२०१७∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,बरबडा २०१७∆अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, घुमान परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता∆तिसरे विश्व मराठी साहित्य संमेलन, सिंगापूर २०११ परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता
अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात विविध ठिकाणी कवी/वक्ते सहभाग 
∆अध्यक्ष, कवी संमेलन मुक्त सृजन साहित्य संमेलन,पणजी,गोवा नोव्हेंबर २०२२∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय कवी संमेलन,नांदेड महानगरपालिका,नांदेड-२०२२
∆अध्यक्ष,चौथे जनसंवाद साहित्य संमेलन मुदखेड २०२५
∆अध्यक्ष,४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन गंगापूर २०२४
कार्यभार:
∆अध्यक्ष-मराठवाडा साहित्य परिषद, नांदेड २०१३
∆सदस्य-केंद्रीय कार्यकारिणी मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद२००७ पासून २०२३∆अध्यक्ष- पुरस्कार समिती,मसाप, औरंगाबाद २००७-२०१४∆निमंत्रक-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २०१२
∆सदस्य-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २००७ ते २०१५∆अध्यक्ष- मराठी अभ्यास मंडळ,स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड २००५
सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक उपक्रमात सतत सहभाग.</text>
      <sha1>5yi0fwijaiscnt7o8z9nxjjhl5eif49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376897</id>
    <revision>
      <id>2689100</id>
      <parentid>2663986</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T23:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ganeshsatkar22</username>
        <id>184272</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added missing information</comment>
      <origin>2689100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12869" sha1="1rsb855pchtgc89jdphc1w2zajt4ynr" xml:space="preserve">{{Short description|२०२६ मधील मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका}}

{{Infobox television
| name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| native_name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| genre = ऐतिहासिक नाट्य
| created_by = डॉ. अमोल कोल्हे
| based_on = [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांचे जीवन
| writer = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| screenplay = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| dialogue = प्रताप गंगावणे
| director = कार्तिक राजाराम केंडे
| starring = मधुराणी गोखले प्रभुलकर, अमोल कोल्हे, तक्षा शेट्टी, राजसी भावे, अभिषेक देशमुख
| country = भारत
| language = मराठी
| num_episodes = १५२
| producer = अमोल कोल्हे, विलास सावंत, सोनाली साळवे राव
| production_company = जगदंब क्रिएशन्स
| network = स्टार प्रवाह
| first_aired = {{Start date|2026|1|5|df=y}}
| last_aired = {{End date|2026|6|14|df=y}}
}}

'''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले''' ही मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका असून ती [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे, विलास सावंत आणि सोनाली साळवे राव यांनी ''जगदंब क्रिएशन्स''च्या माध्यमातून केली आहे. मालिकेचे प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ७.३० वाजता [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर सुरू झाले; या वेळेत आधी प्रसारित होणाऱ्या ''घरोघरी मातीच्या चुली'' या मालिकेच्या जागी ही मालिका सुरू करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;promo&quot;&gt;{{Cite web|title=New Serial: 'Mi Savitribai Jotirao Phule' मालिकेचा नवा प्रमो प्रदर्शित|url=https://www.mymahanagar.com/entertainment/star-pravah-new-serial-me-savitribai-jyotirao-phule-new-promo-out/947468/|website=माय महानगर|date=14 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==

१९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ही मालिका उलगडते. सावित्रीबाई फुले यांच्या बालपणापासून ते भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि समाजसुधारक म्हणून झालेल्या त्यांच्या प्रवासाचे चित्रण या मालिकेत करण्यात आले आहे.

महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सहकार्याने सावित्रीबाईंनी पुण्यातील [[भिडे वाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि [[सत्यशोधक समाज]] स्थापनेसाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचा मागोवा मालिकेत घेण्यात आला आहे. तसेच पुण्यातील [[प्लेग]]च्या साथीदरम्यान रुग्णसेवा करताना सावित्रीबाईंना झालेल्या संसर्गामुळे १० मार्च १८९७ रोजी झालेल्या त्यांच्या निधनाचाही प्रसंग मालिकेत दाखवण्यात आला.

== कलाकार ==

=== मुख्य कलाकार ===

* मधुराणी गोखले प्रभुलकर — सावित्रीबाई फुले (प्रौढ)
* अमोल कोल्हे — महात्मा ज्योतिराव फुले (प्रौढ); मालिकेचे निर्मातेही
* तक्षा शेट्टी — बाल सावित्रीबाई फुले
* राजसी भावे — तरुण सावित्रीबाई फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot;&gt;{{Cite web|title='मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेत उलगडणार नवा अध्याय; नव्या कलाकारांची एण्ट्री|url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/me-savitribai-jotirao-phule-enters-in-new-chapter-abhishek-deshmukh-and-rajasi-bhave-to-play-roles-1620378.html|website=TV9 Marathi|date=6 March 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* अभिषेक देशमुख — तरुण ज्योतिराव फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

मार्च २०२६मध्ये कथानक सावित्रीबाई व जोतीराव यांच्या तरुणपणातील आणि वैवाहिक जीवनाच्या टप्प्यात पुढे सरकले, त्यावेळी राजसी भावे आणि अभिषेक देशमुख यांनी अनुक्रमे तरुण सावित्रीबाई आणि तरुण जोतीराव यांच्या भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली, तक्षा शेट्टीने साकारलेल्या बालपणीच्या भूमिकेपुढील टप्पा म्हणून.&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

== निर्मिती ==

या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या संकल्पनेतून जगदंब क्रिएशन्सने केली. कथा व पटकथा डॉ. अमोल कोल्हे आणि चेतन सैदाणे यांनी लिहिली असून संवाद प्रताप गंगावणे यांनी लिहिले आहेत. मालिकेचे दिग्दर्शन कार्तिक राजाराम केंडे यांनी केले आहे.

मालिकेचा भव्य ऐतिहासिक सेट कलादिग्दर्शक नितीन कुलकर्णी यांनी साकारला असून, प्रसारणापूर्वी या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा पार पडला. या कार्यक्रमास निर्माते डॉ. अमोल कोल्हे, अभिनेत्री मधुराणी गोखले प्रभुलकर आणि स्टार प्रवाहचे व्यवसाय प्रमुख सतीश राजवाडे उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;setunveil&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;पाऊलवाटेवर काटे होते, पण डोळ्यांत स्वप्नं होती…&quot;, थाटात पार पडला 'मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेच्या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/the-grand-inauguration-ceremony-of-the-set-of-the-series-mi-savitribai-jyotirao-phule-was-held-in-style-1097833.html|website=Navarashtra|date=30 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== प्रसारण ==

मालिकेचे प्रथम प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी स्टार प्रवाह वाहिनीवर संध्याकाळी ७.३० वाजता झाले. सोमवार ते शनिवार या कालावधीत मालिकेचे प्रसारण करण्यात येत होते.&lt;ref name=&quot;promo&quot; /&gt;

१४ जून २०२६ रोजी १५२ भागांनंतर मालिकेचा समारोप झाला. वाहिनीच्या या निर्णयावर डॉ. अमोल कोल्हे यांनी जाहीर नापसंती व्यक्त केली. परंपरागत [[टीआरपी]] आकडेवारीच्या आधारे जोतीराव फुले यांच्या वारशावर आधारित ऐतिहासिक मालिका बंद करणे अन्यायकारक असल्याचे त्यांनी म्हटले. ओटीटी (OTT) माध्यमावरील प्रेक्षकसंख्या पारंपरिक रेटिंगमध्ये मोजली जात नाही, तसेच ऐतिहासिक मालिकांचे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक मूल्य प्रसारणानंतरही टिकून राहते, असे त्यांनी नमूद केले. ही कथा भविष्यात अन्य माध्यमातून पुढे सुरू राहील, असेही त्यांनी सूचित केले.&lt;ref name=&quot;offair&quot;&gt;{{Cite web|title=Mi Savitribai Jyotirao Phule Off Air: Amol Kolhe reacts|url=https://maharashtradesha.com/mi-savitribai-jyotirao-phule-off-air/|website=Maharashtra Desha|date=1 June 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! वर्ग !! प्राप्तकर्ता !! निकाल !! संदर्भ
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || विशेष सन्मान || ''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले'' || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|title=Star Pravah Parivaar Puraskar 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2026/star-pravah-parivaar-puraskar-2026-winners-list-sppp-2026-best-actress-actor-parivaar-family-506909.html|website=Filmibeat|date=16 March 2026|access-date=14 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || सर्वोत्कृष्ट बालकलाकार || तक्षा शेट्टी आणि अर्जुन चोघले || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==

{{Reflist}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.jiohotstar.com/ जिओहॉटस्टार]
* [https://www.starpravah.com/ स्टार प्रवाह]

[[Category:Marathi-language television shows]]
[[Category:Indian historical television series]]
[[Category:Indian biographical television series]]
[[Category:2026 Indian television series debuts]]
[[Category:2026 Indian television series endings]]
[[Category:Star Pravah original programming]]
[[Category:Savitribai Phule]]
[[Category:Jyotirao Phule]]</text>
      <sha1>1rsb855pchtgc89jdphc1w2zajt4ynr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689102</id>
      <parentid>2689100</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T01:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2689102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12557" sha1="px3lldrs2b09d6pj2cegol5vm081a2i" xml:space="preserve">{{Short description|२०२६ मधील मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका}}

{{Infobox television
| name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| native_name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| genre = ऐतिहासिक नाट्य
| created_by = डॉ. अमोल कोल्हे
| based_on = [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांचे जीवन
| writer = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| screenplay = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| dialogue = प्रताप गंगावणे
| director = कार्तिक राजाराम केंडे
| starring = मधुराणी गोखले प्रभुलकर, अमोल कोल्हे, तक्षा शेट्टी, राजसी भावे, अभिषेक देशमुख
| country = भारत
| language = मराठी
| num_episodes = १५२
| producer = अमोल कोल्हे, विलास सावंत, सोनाली साळवे राव
| production_company = जगदंब क्रिएशन्स
| network = स्टार प्रवाह
| first_aired = {{Start date|2026|1|5|df=y}}
| last_aired = {{End date|2026|6|14|df=y}}
}}

'''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले''' ही मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका असून ती [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे, विलास सावंत आणि सोनाली साळवे राव यांनी ''जगदंब क्रिएशन्स''च्या माध्यमातून केली आहे. मालिकेचे प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ७.३० वाजता [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर सुरू झाले; या वेळेत आधी प्रसारित होणाऱ्या ''घरोघरी मातीच्या चुली'' या मालिकेच्या जागी ही मालिका सुरू करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;promo&quot;&gt;{{Cite web|title=New Serial: 'Mi Savitribai Jotirao Phule' मालिकेचा नवा प्रमो प्रदर्शित|url=https://www.mymahanagar.com/entertainment/star-pravah-new-serial-me-savitribai-jyotirao-phule-new-promo-out/947468/|website=माय महानगर|date=14 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==

१९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ही मालिका उलगडते. सावित्रीबाई फुले यांच्या बालपणापासून ते भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि समाजसुधारक म्हणून झालेल्या त्यांच्या प्रवासाचे चित्रण या मालिकेत करण्यात आले आहे.

महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सहकार्याने सावित्रीबाईंनी पुण्यातील [[भिडे वाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि [[सत्यशोधक समाज]] स्थापनेसाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचा मागोवा मालिकेत घेण्यात आला आहे. तसेच पुण्यातील [[प्लेग]]च्या साथीदरम्यान रुग्णसेवा करताना सावित्रीबाईंना झालेल्या संसर्गामुळे १० मार्च १८९७ रोजी झालेल्या त्यांच्या निधनाचाही प्रसंग मालिकेत दाखवण्यात आला.

== कलाकार ==

=== मुख्य कलाकार ===

* मधुराणी गोखले प्रभुलकर — सावित्रीबाई फुले (प्रौढ)
* अमोल कोल्हे — महात्मा ज्योतिराव फुले (प्रौढ); मालिकेचे निर्मातेही
* तक्षा शेट्टी — बाल सावित्रीबाई फुले
* राजसी भावे — तरुण सावित्रीबाई फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot;&gt;{{Cite web|title='मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेत उलगडणार नवा अध्याय; नव्या कलाकारांची एण्ट्री|url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/me-savitribai-jotirao-phule-enters-in-new-chapter-abhishek-deshmukh-and-rajasi-bhave-to-play-roles-1620378.html|website=TV9 Marathi|date=6 March 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* अभिषेक देशमुख — तरुण ज्योतिराव फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

मार्च २०२६मध्ये कथानक सावित्रीबाई व जोतीराव यांच्या तरुणपणातील आणि वैवाहिक जीवनाच्या टप्प्यात पुढे सरकले, त्यावेळी राजसी भावे आणि अभिषेक देशमुख यांनी अनुक्रमे तरुण सावित्रीबाई आणि तरुण जोतीराव यांच्या भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली, तक्षा शेट्टीने साकारलेल्या बालपणीच्या भूमिकेपुढील टप्पा म्हणून.&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

== निर्मिती ==

या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या संकल्पनेतून जगदंब क्रिएशन्सने केली. कथा व पटकथा डॉ. अमोल कोल्हे आणि चेतन सैदाणे यांनी लिहिली असून संवाद प्रताप गंगावणे यांनी लिहिले आहेत. मालिकेचे दिग्दर्शन कार्तिक राजाराम केंडे यांनी केले आहे.

मालिकेचा भव्य ऐतिहासिक सेट कलादिग्दर्शक नितीन कुलकर्णी यांनी साकारला असून, प्रसारणापूर्वी या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा पार पडला. या कार्यक्रमास निर्माते डॉ. अमोल कोल्हे, अभिनेत्री मधुराणी गोखले प्रभुलकर आणि स्टार प्रवाहचे व्यवसाय प्रमुख सतीश राजवाडे उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;setunveil&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;पाऊलवाटेवर काटे होते, पण डोळ्यांत स्वप्नं होती…&quot;, थाटात पार पडला 'मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेच्या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/the-grand-inauguration-ceremony-of-the-set-of-the-series-mi-savitribai-jyotirao-phule-was-held-in-style-1097833.html|website=Navarashtra|date=30 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== प्रसारण ==

मालिकेचे प्रथम प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी स्टार प्रवाह वाहिनीवर संध्याकाळी ७.३० वाजता झाले. सोमवार ते शनिवार या कालावधीत मालिकेचे प्रसारण करण्यात येत होते.&lt;ref name=&quot;promo&quot; /&gt;

१४ जून २०२६ रोजी १५२ भागांनंतर मालिकेचा समारोप झाला. वाहिनीच्या या निर्णयावर डॉ. अमोल कोल्हे यांनी जाहीर नापसंती व्यक्त केली. परंपरागत [[टीआरपी]] आकडेवारीच्या आधारे जोतीराव फुले यांच्या वारशावर आधारित ऐतिहासिक मालिका बंद करणे अन्यायकारक असल्याचे त्यांनी म्हटले. ओटीटी (OTT) माध्यमावरील प्रेक्षकसंख्या पारंपरिक रेटिंगमध्ये मोजली जात नाही, तसेच ऐतिहासिक मालिकांचे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक मूल्य प्रसारणानंतरही टिकून राहते, असे त्यांनी नमूद केले. ही कथा भविष्यात अन्य माध्यमातून पुढे सुरू राहील, असेही त्यांनी सूचित केले.&lt;ref name=&quot;offair&quot;&gt;{{Cite web|title=Mi Savitribai Jyotirao Phule Off Air: Amol Kolhe reacts|url=https://maharashtradesha.com/mi-savitribai-jyotirao-phule-off-air/|website=Maharashtra Desha|date=1 June 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! वर्ग !! प्राप्तकर्ता !! निकाल !! संदर्भ
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || विशेष सन्मान || ''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले'' || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|title=Star Pravah Parivaar Puraskar 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2026/star-pravah-parivaar-puraskar-2026-winners-list-sppp-2026-best-actress-actor-parivaar-family-506909.html|website=Filmibeat|date=16 March 2026|access-date=14 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || सर्वोत्कृष्ट बालकलाकार || तक्षा शेट्टी आणि अर्जुन चोघले || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==

{{Reflist}}


[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>px3lldrs2b09d6pj2cegol5vm081a2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689103</id>
      <parentid>2689102</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T02:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2689103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12565" sha1="r4bvzmtb4cycmz7dfzutmlcukkikjid" xml:space="preserve">{{Short description|२०२६ मधील मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका}}

{{Infobox television
| name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| native_name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| genre = ऐतिहासिक नाट्य
| created_by = डॉ. अमोल कोल्हे
| based_on = [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांचे जीवन
| writer = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| screenplay = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| dialogue = प्रताप गंगावणे
| director = कार्तिक राजाराम केंडे
| starring = मधुराणी गोखले प्रभुलकर, अमोल कोल्हे, तक्षा शेट्टी, राजसी भावे, अभिषेक देशमुख
| country = भारत
| language = मराठी
| num_episodes = १५२
| producer = अमोल कोल्हे, विलास सावंत, सोनाली साळवे राव
| production_company = जगदंब क्रिएशन्स
| network = स्टार प्रवाह
| first_aired = {{Start date|2026|1|5|df=y}}
| last_aired = {{End date|2026|6|14|df=y}}
}}

'''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले''' ही मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका असून ती [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे, विलास सावंत आणि सोनाली साळवे राव यांनी ''जगदंब क्रिएशन्स''च्या माध्यमातून केली आहे. मालिकेचे प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ७.३० वाजता [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर सुरू झाले; या वेळेत आधी प्रसारित होणाऱ्या ''घरोघरी मातीच्या चुली'' या मालिकेच्या जागी ही मालिका सुरू करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;promo&quot;&gt;{{Cite web|title=New Serial: 'Mi Savitribai Jotirao Phule' मालिकेचा नवा प्रमो प्रदर्शित|url=https://www.mymahanagar.com/entertainment/star-pravah-new-serial-me-savitribai-jyotirao-phule-new-promo-out/947468/|website=माय महानगर|date=14 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==

१९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ही मालिका उलगडते. सावित्रीबाई फुले यांच्या बालपणापासून ते भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि समाजसुधारक म्हणून झालेल्या त्यांच्या प्रवासाचे चित्रण या मालिकेत करण्यात आले आहे.

महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सहकार्याने सावित्रीबाईंनी पुण्यातील [[भिडे वाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि [[सत्यशोधक समाज]] स्थापनेसाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचा मागोवा मालिकेत घेण्यात आला आहे. तसेच पुण्यातील [[प्लेग]]च्या साथीदरम्यान रुग्णसेवा करताना सावित्रीबाईंना झालेल्या संसर्गामुळे १० मार्च १८९७ रोजी झालेल्या त्यांच्या निधनाचाही प्रसंग मालिकेत दाखवण्यात आला.

== कलाकार ==

=== मुख्य कलाकार ===

* [[मधुराणी गोखले प्रभुलकर]] — सावित्रीबाई फुले (प्रौढ)
* [[अमोल कोल्हे]] — महात्मा ज्योतिराव फुले (प्रौढ); मालिकेचे निर्मातेही
* तक्षा शेट्टी — बाल सावित्रीबाई फुले
* राजसी भावे — तरुण सावित्रीबाई फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot;&gt;{{Cite web|title='मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेत उलगडणार नवा अध्याय; नव्या कलाकारांची एण्ट्री|url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/me-savitribai-jotirao-phule-enters-in-new-chapter-abhishek-deshmukh-and-rajasi-bhave-to-play-roles-1620378.html|website=TV9 Marathi|date=6 March 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* अभिषेक देशमुख — तरुण ज्योतिराव फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

मार्च २०२६मध्ये कथानक सावित्रीबाई व जोतीराव यांच्या तरुणपणातील आणि वैवाहिक जीवनाच्या टप्प्यात पुढे सरकले, त्यावेळी राजसी भावे आणि अभिषेक देशमुख यांनी अनुक्रमे तरुण सावित्रीबाई आणि तरुण जोतीराव यांच्या भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली, तक्षा शेट्टीने साकारलेल्या बालपणीच्या भूमिकेपुढील टप्पा म्हणून.&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

== निर्मिती ==

या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या संकल्पनेतून जगदंब क्रिएशन्सने केली. कथा व पटकथा डॉ. अमोल कोल्हे आणि चेतन सैदाणे यांनी लिहिली असून संवाद प्रताप गंगावणे यांनी लिहिले आहेत. मालिकेचे दिग्दर्शन कार्तिक राजाराम केंडे यांनी केले आहे.

मालिकेचा भव्य ऐतिहासिक सेट कलादिग्दर्शक नितीन कुलकर्णी यांनी साकारला असून, प्रसारणापूर्वी या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा पार पडला. या कार्यक्रमास निर्माते डॉ. अमोल कोल्हे, अभिनेत्री मधुराणी गोखले प्रभुलकर आणि स्टार प्रवाहचे व्यवसाय प्रमुख सतीश राजवाडे उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;setunveil&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;पाऊलवाटेवर काटे होते, पण डोळ्यांत स्वप्नं होती…&quot;, थाटात पार पडला 'मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेच्या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/the-grand-inauguration-ceremony-of-the-set-of-the-series-mi-savitribai-jyotirao-phule-was-held-in-style-1097833.html|website=Navarashtra|date=30 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== प्रसारण ==

मालिकेचे प्रथम प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी स्टार प्रवाह वाहिनीवर संध्याकाळी ७.३० वाजता झाले. सोमवार ते शनिवार या कालावधीत मालिकेचे प्रसारण करण्यात येत होते.&lt;ref name=&quot;promo&quot; /&gt;

१४ जून २०२६ रोजी १५२ भागांनंतर मालिकेचा समारोप झाला. वाहिनीच्या या निर्णयावर डॉ. अमोल कोल्हे यांनी जाहीर नापसंती व्यक्त केली. परंपरागत [[टीआरपी]] आकडेवारीच्या आधारे जोतीराव फुले यांच्या वारशावर आधारित ऐतिहासिक मालिका बंद करणे अन्यायकारक असल्याचे त्यांनी म्हटले. ओटीटी (OTT) माध्यमावरील प्रेक्षकसंख्या पारंपरिक रेटिंगमध्ये मोजली जात नाही, तसेच ऐतिहासिक मालिकांचे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक मूल्य प्रसारणानंतरही टिकून राहते, असे त्यांनी नमूद केले. ही कथा भविष्यात अन्य माध्यमातून पुढे सुरू राहील, असेही त्यांनी सूचित केले.&lt;ref name=&quot;offair&quot;&gt;{{Cite web|title=Mi Savitribai Jyotirao Phule Off Air: Amol Kolhe reacts|url=https://maharashtradesha.com/mi-savitribai-jyotirao-phule-off-air/|website=Maharashtra Desha|date=1 June 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! वर्ग !! प्राप्तकर्ता !! निकाल !! संदर्भ
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || विशेष सन्मान || ''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले'' || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|title=Star Pravah Parivaar Puraskar 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2026/star-pravah-parivaar-puraskar-2026-winners-list-sppp-2026-best-actress-actor-parivaar-family-506909.html|website=Filmibeat|date=16 March 2026|access-date=14 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || सर्वोत्कृष्ट बालकलाकार || तक्षा शेट्टी आणि अर्जुन चोघले || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==

{{Reflist}}


[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>r4bvzmtb4cycmz7dfzutmlcukkikjid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689104</id>
      <parentid>2689103</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T02:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12537" sha1="hyojya68376sneb3nkuo1o75xqqlh2x" xml:space="preserve">{{Short description|२०२६ मधील मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका}}

{{Infobox television
| name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| native_name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| genre = ऐतिहासिक नाट्य
| created_by = डॉ. अमोल कोल्हे
| based_on = [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांचे जीवन
| writer = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| screenplay = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| dialogue = प्रताप गंगावणे
| director = कार्तिक राजाराम केंडे
| starring = मधुराणी गोखले प्रभुलकर, अमोल कोल्हे, तक्षा शेट्टी, राजसी भावे, अभिषेक देशमुख
| country = भारत
| language = मराठी
| num_episodes = १५२
| producer = अमोल कोल्हे, विलास सावंत, सोनाली साळवे राव
| production_company = जगदंब क्रिएशन्स
| network = स्टार प्रवाह
| first_aired = {{Start date|2026|1|5|df=y}}
| last_aired = {{End date|2026|6|14|df=y}}
}}

'''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले''' ही मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका असून ती [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा फुले]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे, विलास सावंत आणि सोनाली साळवे राव यांनी ''जगदंब क्रिएशन्स''च्या माध्यमातून केली आहे. मालिकेचे प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ७.३० वाजता [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर सुरू झाले; या वेळेत आधी प्रसारित होणाऱ्या ''घरोघरी मातीच्या चुली'' या मालिकेच्या जागी ही मालिका सुरू करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;promo&quot;&gt;{{Cite web|title=New Serial: 'Mi Savitribai Jotirao Phule' मालिकेचा नवा प्रमो प्रदर्शित|url=https://www.mymahanagar.com/entertainment/star-pravah-new-serial-me-savitribai-jyotirao-phule-new-promo-out/947468/|website=माय महानगर|date=14 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==

१९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ही मालिका उलगडते. सावित्रीबाई फुले यांच्या बालपणापासून ते भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि समाजसुधारक म्हणून झालेल्या त्यांच्या प्रवासाचे चित्रण या मालिकेत करण्यात आले आहे.

महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सहकार्याने सावित्रीबाईंनी पुण्यातील [[भिडे वाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि [[सत्यशोधक समाज]] स्थापनेसाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचा मागोवा मालिकेत घेण्यात आला आहे. तसेच पुण्यातील [[प्लेग]]च्या साथीदरम्यान रुग्णसेवा करताना सावित्रीबाईंना झालेल्या संसर्गामुळे १० मार्च १८९७ रोजी झालेल्या त्यांच्या निधनाचाही प्रसंग मालिकेत दाखवण्यात आला.

== कलाकार ==

=== मुख्य कलाकार ===

* [[मधुराणी गोखले प्रभुलकर]] — सावित्रीबाई फुले (प्रौढ)
* [[अमोल कोल्हे]] — महात्मा ज्योतिराव फुले (प्रौढ); मालिकेचे निर्मातेही
* तक्षा शेट्टी — बाल सावित्रीबाई फुले
* राजसी भावे — तरुण सावित्रीबाई फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot;&gt;{{Cite web|title='मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेत उलगडणार नवा अध्याय; नव्या कलाकारांची एण्ट्री|url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/me-savitribai-jotirao-phule-enters-in-new-chapter-abhishek-deshmukh-and-rajasi-bhave-to-play-roles-1620378.html|website=TV9 Marathi|date=6 March 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* अभिषेक देशमुख — तरुण ज्योतिराव फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

मार्च २०२६मध्ये कथानक सावित्रीबाई व जोतीराव यांच्या तरुणपणातील आणि वैवाहिक जीवनाच्या टप्प्यात पुढे सरकले, त्यावेळी राजसी भावे आणि अभिषेक देशमुख यांनी अनुक्रमे तरुण सावित्रीबाई आणि तरुण जोतीराव यांच्या भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली, तक्षा शेट्टीने साकारलेल्या बालपणीच्या भूमिकेपुढील टप्पा म्हणून.&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

== निर्मिती ==

या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या संकल्पनेतून जगदंब क्रिएशन्सने केली. कथा व पटकथा डॉ. अमोल कोल्हे आणि चेतन सैदाणे यांनी लिहिली असून संवाद प्रताप गंगावणे यांनी लिहिले आहेत. मालिकेचे दिग्दर्शन कार्तिक राजाराम केंडे यांनी केले आहे.

मालिकेचा भव्य ऐतिहासिक सेट कलादिग्दर्शक नितीन कुलकर्णी यांनी साकारला असून, प्रसारणापूर्वी या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा पार पडला. या कार्यक्रमास निर्माते डॉ. अमोल कोल्हे, अभिनेत्री मधुराणी गोखले प्रभुलकर आणि स्टार प्रवाहचे व्यवसाय प्रमुख सतीश राजवाडे उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;setunveil&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;पाऊलवाटेवर काटे होते, पण डोळ्यांत स्वप्नं होती…&quot;, थाटात पार पडला 'मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेच्या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/the-grand-inauguration-ceremony-of-the-set-of-the-series-mi-savitribai-jyotirao-phule-was-held-in-style-1097833.html|website=Navarashtra|date=30 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== प्रसारण ==

मालिकेचे प्रथम प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी स्टार प्रवाह वाहिनीवर संध्याकाळी ७.३० वाजता झाले. सोमवार ते शनिवार या कालावधीत मालिकेचे प्रसारण करण्यात येत होते.&lt;ref name=&quot;promo&quot; /&gt;

१४ जून २०२६ रोजी १५२ भागांनंतर मालिकेचा समारोप झाला. वाहिनीच्या या निर्णयावर डॉ. अमोल कोल्हे यांनी जाहीर नापसंती व्यक्त केली. परंपरागत [[टीआरपी]] आकडेवारीच्या आधारे जोतीराव फुले यांच्या वारशावर आधारित ऐतिहासिक मालिका बंद करणे अन्यायकारक असल्याचे त्यांनी म्हटले. ओटीटी (OTT) माध्यमावरील प्रेक्षकसंख्या पारंपरिक रेटिंगमध्ये मोजली जात नाही, तसेच ऐतिहासिक मालिकांचे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक मूल्य प्रसारणानंतरही टिकून राहते, असे त्यांनी नमूद केले. ही कथा भविष्यात अन्य माध्यमातून पुढे सुरू राहील, असेही त्यांनी सूचित केले.&lt;ref name=&quot;offair&quot;&gt;{{Cite web|title=Mi Savitribai Jyotirao Phule Off Air: Amol Kolhe reacts|url=https://maharashtradesha.com/mi-savitribai-jyotirao-phule-off-air/|website=Maharashtra Desha|date=1 June 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! वर्ग !! प्राप्तकर्ता !! निकाल !! संदर्भ
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || विशेष सन्मान || ''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले'' || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|title=Star Pravah Parivaar Puraskar 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2026/star-pravah-parivaar-puraskar-2026-winners-list-sppp-2026-best-actress-actor-parivaar-family-506909.html|website=Filmibeat|date=16 March 2026|access-date=14 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || सर्वोत्कृष्ट बालकलाकार || तक्षा शेट्टी आणि अर्जुन चोघले || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==

{{Reflist}}


[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>hyojya68376sneb3nkuo1o75xqqlh2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689105</id>
      <parentid>2689104</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T02:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12614" sha1="51ttxkx7rq6avzifmh6uheqlzmpfzcg" xml:space="preserve">{{Short description|२०२६ मधील मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका}}

{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| native_name = मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले
| genre = ऐतिहासिक नाट्य
| created_by = डॉ. अमोल कोल्हे
| based_on = [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा ज्योतिराव फुले]] यांचे जीवन
| writer = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| screenplay = डॉ. अमोल कोल्हे, चेतन सैदाणे
| dialogue = प्रताप गंगावणे
| director = कार्तिक राजाराम केंडे
| starring = मधुराणी गोखले प्रभुलकर, अमोल कोल्हे, तक्षा शेट्टी, राजसी भावे, अभिषेक देशमुख
| country = भारत
| language = मराठी
| num_episodes = १५२
| producer = अमोल कोल्हे, विलास सावंत, सोनाली साळवे राव
| production_company = जगदंब क्रिएशन्स
| network = स्टार प्रवाह
| first_aired = {{Start date|2026|1|5|df=y}}
| last_aired = {{End date|2026|6|14|df=y}}
}}

'''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले''' ही मराठी ऐतिहासिक-चरित्रात्मक दूरचित्रवाणी मालिका असून ती [[सावित्रीबाई फुले]] आणि [[महात्मा फुले]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे, विलास सावंत आणि सोनाली साळवे राव यांनी ''जगदंब क्रिएशन्स''च्या माध्यमातून केली आहे. मालिकेचे प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी संध्याकाळी ७.३० वाजता [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर सुरू झाले; या वेळेत आधी प्रसारित होणाऱ्या ''घरोघरी मातीच्या चुली'' या मालिकेच्या जागी ही मालिका सुरू करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;promo&quot;&gt;{{Cite web|title=New Serial: 'Mi Savitribai Jotirao Phule' मालिकेचा नवा प्रमो प्रदर्शित|url=https://www.mymahanagar.com/entertainment/star-pravah-new-serial-me-savitribai-jyotirao-phule-new-promo-out/947468/|website=माय महानगर|date=14 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==

१९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ही मालिका उलगडते. सावित्रीबाई फुले यांच्या बालपणापासून ते भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि समाजसुधारक म्हणून झालेल्या त्यांच्या प्रवासाचे चित्रण या मालिकेत करण्यात आले आहे.

महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सहकार्याने सावित्रीबाईंनी पुण्यातील [[भिडे वाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि [[सत्यशोधक समाज]] स्थापनेसाठी त्यांनी केलेल्या कार्याचा मागोवा मालिकेत घेण्यात आला आहे. तसेच पुण्यातील [[प्लेग]]च्या साथीदरम्यान रुग्णसेवा करताना सावित्रीबाईंना झालेल्या संसर्गामुळे १० मार्च १८९७ रोजी झालेल्या त्यांच्या निधनाचाही प्रसंग मालिकेत दाखवण्यात आला.

== कलाकार ==

=== मुख्य कलाकार ===

* [[मधुराणी गोखले प्रभुलकर]] — सावित्रीबाई फुले (प्रौढ)
* [[अमोल कोल्हे]] — महात्मा ज्योतिराव फुले (प्रौढ); मालिकेचे निर्मातेही
* तक्षा शेट्टी — बाल सावित्रीबाई फुले
* राजसी भावे — तरुण सावित्रीबाई फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot;&gt;{{Cite web|title='मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेत उलगडणार नवा अध्याय; नव्या कलाकारांची एण्ट्री|url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/me-savitribai-jotirao-phule-enters-in-new-chapter-abhishek-deshmukh-and-rajasi-bhave-to-play-roles-1620378.html|website=TV9 Marathi|date=6 March 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* अभिषेक देशमुख — तरुण ज्योतिराव फुले&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

मार्च २०२६मध्ये कथानक सावित्रीबाई व जोतीराव यांच्या तरुणपणातील आणि वैवाहिक जीवनाच्या टप्प्यात पुढे सरकले, त्यावेळी राजसी भावे आणि अभिषेक देशमुख यांनी अनुक्रमे तरुण सावित्रीबाई आणि तरुण जोतीराव यांच्या भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली, तक्षा शेट्टीने साकारलेल्या बालपणीच्या भूमिकेपुढील टप्पा म्हणून.&lt;ref name=&quot;newchapter&quot; /&gt;

== निर्मिती ==

या मालिकेची निर्मिती डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या संकल्पनेतून जगदंब क्रिएशन्सने केली. कथा व पटकथा डॉ. अमोल कोल्हे आणि चेतन सैदाणे यांनी लिहिली असून संवाद प्रताप गंगावणे यांनी लिहिले आहेत. मालिकेचे दिग्दर्शन कार्तिक राजाराम केंडे यांनी केले आहे.

मालिकेचा भव्य ऐतिहासिक सेट कलादिग्दर्शक नितीन कुलकर्णी यांनी साकारला असून, प्रसारणापूर्वी या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा पार पडला. या कार्यक्रमास निर्माते डॉ. अमोल कोल्हे, अभिनेत्री मधुराणी गोखले प्रभुलकर आणि स्टार प्रवाहचे व्यवसाय प्रमुख सतीश राजवाडे उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;setunveil&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;पाऊलवाटेवर काटे होते, पण डोळ्यांत स्वप्नं होती…&quot;, थाटात पार पडला 'मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले' मालिकेच्या सेटचा भव्य अनावरण सोहळा|url=https://www.navarashtra.com/movies/marathi/the-grand-inauguration-ceremony-of-the-set-of-the-series-mi-savitribai-jyotirao-phule-was-held-in-style-1097833.html|website=Navarashtra|date=30 December 2025|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== प्रसारण ==

मालिकेचे प्रथम प्रसारण ५ जानेवारी २०२६ रोजी स्टार प्रवाह वाहिनीवर संध्याकाळी ७.३० वाजता झाले. सोमवार ते शनिवार या कालावधीत मालिकेचे प्रसारण करण्यात येत होते.&lt;ref name=&quot;promo&quot; /&gt;

१४ जून २०२६ रोजी १५२ भागांनंतर मालिकेचा समारोप झाला. वाहिनीच्या या निर्णयावर डॉ. अमोल कोल्हे यांनी जाहीर नापसंती व्यक्त केली. परंपरागत [[टीआरपी]] आकडेवारीच्या आधारे जोतीराव फुले यांच्या वारशावर आधारित ऐतिहासिक मालिका बंद करणे अन्यायकारक असल्याचे त्यांनी म्हटले. ओटीटी (OTT) माध्यमावरील प्रेक्षकसंख्या पारंपरिक रेटिंगमध्ये मोजली जात नाही, तसेच ऐतिहासिक मालिकांचे सांस्कृतिक व ऐतिहासिक मूल्य प्रसारणानंतरही टिकून राहते, असे त्यांनी नमूद केले. ही कथा भविष्यात अन्य माध्यमातून पुढे सुरू राहील, असेही त्यांनी सूचित केले.&lt;ref name=&quot;offair&quot;&gt;{{Cite web|title=Mi Savitribai Jyotirao Phule Off Air: Amol Kolhe reacts|url=https://maharashtradesha.com/mi-savitribai-jyotirao-phule-off-air/|website=Maharashtra Desha|date=1 June 2026|access-date=14 June 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! वर्ग !! प्राप्तकर्ता !! निकाल !! संदर्भ
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || विशेष सन्मान || ''मी सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले'' || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|title=Star Pravah Parivaar Puraskar 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2026/star-pravah-parivaar-puraskar-2026-winners-list-sppp-2026-best-actress-actor-parivaar-family-506909.html|website=Filmibeat|date=16 March 2026|access-date=14 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०२६ || स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार || सर्वोत्कृष्ट बालकलाकार || तक्षा शेट्टी आणि अर्जुन चोघले || विजेता || &lt;ref name=&quot;awards&quot; /&gt;
|}

== संदर्भ ==

{{Reflist}}


[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>51ttxkx7rq6avzifmh6uheqlzmpfzcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सरफरोश (१९९९ चित्रपट)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377512</id>
    <redirect title="सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)" />
    <revision>
      <id>2689115</id>
      <parentid>2664037</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[सरफरोश (हिंदी चित्रपट)]] to [[सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)]]</comment>
      <origin>2689115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="7jp9xdh56nu4u720tpzjf76dfninot5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सरफरोश (१९९९ हिंदी चित्रपट)]]</text>
      <sha1>7jp9xdh56nu4u720tpzjf76dfninot5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठीतील अनुवादकांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377609</id>
    <revision>
      <id>2689134</id>
      <parentid>2685763</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2689134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48559" sha1="4sh6m35dg37ztiq9ilqs0ttw39fkdcm" xml:space="preserve">अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 

सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |अनिल विद्याधर आठलेकर
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१९८२-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड,
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय,  प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य...
|कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून  काम,
|-
| align=&quot;left&quot; |कन्नड - मराठी/हिंदी
|जाहिरातीसाठी  कन्नड व्हॉईसओव्हर,
|-
| 
|मराठी  चित्रपटासाठी गीतलेखन
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अपर्णा झा
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४२-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य  प्रसार केंद्र नागपूर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी -  बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - बंगाली
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अभय अरुण इनामदार
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र /  आत्मचरित्र,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |आरोग्यसेवा व  लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद  (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)  
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमर अरुण देवगांवकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९९६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५ ते १०  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजुल  प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अविनाश बिनीवाले]]
| align=&quot;left&quot; |१९४३-
| 
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अशोक  जैन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४४-२०१४
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अस्मिता कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
|
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी
|अनुबंध प्रकाशनाच्या संस्थापक
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |अक्षता प्रसाद देशपांडे
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९ -
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षाहून  अधिक
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी - कन्नड  
कन्नड - मराठी
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |आत्मचरित्र,  प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख
|डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित.
|-
|फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा  लेखन,
|-
|झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |आदित्य आनंद  हर्डीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |आरती अरुण  देवगांवकर
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स,  मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा  शिरीष महाजन]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मनाक्षरे  प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  कविता, बाल साहित्य
| rowspan=&quot;2&quot; | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+  पुस्तिका, ई-पुस्तिका
|-
| align=&quot;left&quot; |संस्कृत - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]]
[[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| 
| align=&quot;left&quot; |कन्नड-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[कविता  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९६७-२०१८
| 
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]]
| 
| [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोपाळ गणेश आगरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५६-१८९५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोरख थोरात|गोरख  निवृत्ती थोरात]]
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी
| align=&quot;left&quot; |३३ &lt;ref&gt;राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली,  सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन  नवी दिल्ली
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| align=&quot;left&quot; |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय  आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत  केशव भोंजाळ]] &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५४-
| align=&quot;left&quot; |४५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |७०
| align=&quot;left&quot; |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल  प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन,
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, नाटक,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म /  तत्त्वज्ञान
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |चित्रा  पिंपळे
| align=&quot;left&quot; |१९५५ -
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिन्दी, 
इंग्लिश -  हिन्दी
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |हेडविग,मंजुल
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१८४५-१८९२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री टेंगशे
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे
सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
| align=&quot;left&quot; |आध्यात्मिक लेखन
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री बोकील
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,  संस्कृत-मराठी.
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, बाल  साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |जिल्पा खत्री.
|१९७२-
|१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
मराठी-इंग्रजी,
गुजराथी-मराठी
गुजराथी- इंग्रजी
मराठी-गुजराथी
इंग्रजी-गुजराथी 
|३
| align=&quot;left&quot; |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन
|सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके
|
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती आफळे
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
अनुबंध प्रकाशन
| 
| [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत.  त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&amp;oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती कुंटे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी  मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्रीअरविंद सोसायटी]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| align=&quot;left&quot; |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ. जया विकास कुऱ्हेकर  
| align=&quot;left&quot; |१९६०
|१५ वर्षं
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी आणि मराठी ते इंग्रजी अनुवाद 
|१५
|सकाळ प्रकाशन, भाग्यश्री प्रकाशन, लोकायत प्रकाशन, सायन पब्लीकेशन्स, भारती मुद्रणालय, नोशन प्रिंटींग प्रेस, आभाळमाया फाऊनडेशन, पुस्तकश्री  प्रकाशन, 
|विज्ञान,  अध्यात्म,  वैचारिक,  पर्यावरण,  आत्मचरित्र,  प्रवास वर्णन,  ललितलेखन, भाषा विषयक 
|मासिकांमधून लेख आणि कविता प्रकाशित, मराठी ते इंग्रजी अनुवाद आणि इंग्रजी ते मराठी अनुवाद 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[छाया महाजन|डॉ.छाया  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे
|
|१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी , 
बंगाली  - मराठी 
प्राथमिक फारसी  - मराठी 
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
|लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य
|पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.वर्षा तोडमल
|
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| १
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.शंतनू अभ्यंकर &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.संपदा  पाटगावकर
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| 
| align=&quot;left&quot; |हेडविग मिडिया,मधुश्री  पब्लिकेशन
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ. सुनंदा महाजन
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजश्री सौरभ जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी, मराठी -  फ्रेंच
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजाली  चंद्रकांत शहासने
| align=&quot;left&quot; |१९८४-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - इंग्रजी,  इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |विधी महाविद्यालय, बीबीसी  वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |कायदेविषयक, वैचारिक लेख,   शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर  
|-
| align=&quot;left&quot; |दत्तात्रय  तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| 
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन,  फिंगरप्रिंट प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, अन्य
| align=&quot;left&quot; |`
|-
| align=&quot;left&quot; |दीपश्री  विवेक करंदीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७३-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| align=&quot;left&quot; |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी  कार्यरत
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नारायण माधवराव हरळीकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४८-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वृत्तपत्रीय  भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर.
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी,
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नीता कुलकर्णी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७३-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - एक होती रितू&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन,  मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद  केंद्र]] प्रकाशन विभाग
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |नूतन  कुलकर्णी - इंगळे
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |NDA
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]]
| align=&quot;left&quot; |१८८०-१९६७
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पु.ल. देशपांडे]]
| align=&quot;left&quot; |१९१९-२०००
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूजा सुनील  देशपांडे
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]]
| align=&quot;left&quot; |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक  विषय अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूनम छत्रे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. &lt;/ref&gt;
| 
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मनोविकास प्रकाशन, साकेत  प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रकाश आल्मेडा
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[प्रशांत तळणीकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रसाददत्त शशिकांत  गाडगीळ
| align=&quot;left&quot; |१९७०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी -  मराठी
| align=&quot;left&quot; |२२
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन. वैशाली  प्रकाशन.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९१०-२००१
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |विज्ञानकथा
| align=&quot;left&quot; |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]'  या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८८३-१९६४
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजिरी दिलीप धामणकर &lt;ref&gt;अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |इंग्रजी,  हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता  प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य,  धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
|हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत  मराठी अनुवाद,
|-
|मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |मंजिरी सागर  गानू
| align=&quot;left&quot; |१९७१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |दैनिक, माहेर, मेनका  मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |३०-३२ वर्षांचा अनुभव
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, 
हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५० &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती 
| align=&quot;left&quot; |
* आठ पुरस्कार प्राप्त
* [[हॅरी पॉटर]]&lt;nowiki/&gt; मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधुरी  मयेकर-पांगे
| align=&quot;left&quot; |१९७८-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी, हिंदी -  मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५
| align=&quot;left&quot; |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री  गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]]
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान
| align=&quot;left&quot; |६००० पेक्षा जास्त मराठी  शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |मीना शेटे-संभू
| 
| align=&quot;left&quot; |१५
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |142
| align=&quot;left&quot; |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा,  सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा,  गरुडा
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर  बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता
| align=&quot;left&quot; |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली  आहेत.]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मृणालिनी गडकरी]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-२०१८
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी, इंग्रजी -  मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |यशश्री पुणेकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |हिंदी आणि  इंग्रजी मधून मराठीत
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| align=&quot;left&quot; |पालकनीती प्रकाशन, Wow  publication
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/  विज्ञान विषयक लेख /कथा
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |एकलव्य प्रकाशन
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |योगेश गंगाधर प्रभुणे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७१-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अन्य,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |प्रसिद्धी  पत्रके, लेख यांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[रवींद्र गुर्जर]]
| १९४६
| ५० वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |रवींद्र देवधर
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |रवींद्र हरि अभ्यंकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५१- 
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |केल्याने  भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  कविता, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
* प्रॉडट  कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी 
* मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स)
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी,  गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश
|-
| align=&quot;left&quot; |राधिका  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख
| align=&quot;left&quot; |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी  भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम .
|-
| align=&quot;left&quot; |रेव्ह. अनिल अरुण तांबे
| align=&quot;left&quot; |
|७ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|१
|
|
|
* मराठी बायबल अभ्यासक.
* बिब्लिकल हिब्रू आणि ग्रीक भाषा अवगत
* तांबे लिखित मुक्त ख्रिस्ती कविता संग्रह प्रकाशित झाला आहे.
|-
| align=&quot;left&quot; |रोहिणी तुकदेव
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद)
|-
| align=&quot;left&quot; |[[लीना  सोहोनी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वंदना अनुपकुमार  कुंडेटकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट,  मेहता पब्लिकेशन &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विजय भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९३१ -
| align=&quot;left&quot; |४० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५
| align=&quot;left&quot; |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |विजयालक्ष्मी  रमेश रेवणकर
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी -  कन्नड
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन  इत्यादी.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र /  आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विदुला  टोकेकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |&lt;bdi&gt;[[विरुपाक्ष कुलकर्णी]]&lt;/bdi&gt;
|??-२०२१
|
| align=&quot;left&quot; |मराठी-कन्नड
|२०
|
|
|[[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांचे 'माझी जन्मठेप,
[[पु.ल. देशपांडे|पु. ल. देशपांडे]], डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकर,]] [[बाबा आमटे]] यांचे साहित्य आणि 'आहे मनोहर तरी' ([[सुनीता पुरुषोत्तम देशपांडे|सुनीता देशपांडे]]) अनुवादित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास गीते
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास फडके
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |शीतल कोकाटे
| align=&quot;left&quot; |२०१८-
| align=&quot;left&quot; |८ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी,  इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लेख, लघुकथा, जाहिरात,  इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शुचिता  नांदापूरकर-फडके]]
| align=&quot;left&quot; |१९६५-
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१०५
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा  प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन,  रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली  प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल
| align=&quot;left&quot; |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक,  कायदाविषयक,बालसाहित्य,  स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शांता शेळके]]
| align=&quot;left&quot; |१९२२-२००२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
संस्कृत- मराठी
हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |संगीता नितीन  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |४
| align=&quot;left&quot; |साकेत प्रकाशन, मंजुळ
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |संजय भास्कर जोशी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |सायली धोंगडे
| align=&quot;left&quot; |१९७५-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी मराठी -  इंग्रजी, हिन्दी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |हेडविग प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुनिल विष्णू  करमरकर
| align=&quot;left&quot; |१९६२-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१
| align=&quot;left&quot; |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]]
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुमेधा जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच -  मराठी, इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुवर्णा  पुरुषोत्तम बेडेकर &lt;ref&gt;लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, इंद्रा  पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको  पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, नाटक, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सुश्रुत कुलकर्णी]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सोनाली नवांगुळ]]
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|मनोविकास प्रकाशन
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[स्वर्णलता भिशीकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९५१-२०२५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |स्वाती संदीप दाढे.
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
|१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी 
|२ &lt;ref&gt;अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा &lt;/ref&gt;
|अनाहत, निहारा प्रकाशन
|लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
|
|}

== पूर्वीच्या काळातील अनुवादक ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५४-१९१८
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|५
|
|
|[[मॅक्समुल्लर]],  [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधवराव व्यंकटेश लेले
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]]
|-
| align=&quot;left&quot; |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]]
| align=&quot;left&quot; |ब्रिटीशकालीन
|
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
|
|
|
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==
[[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>4sh6m35dg37ztiq9ilqs0ttw39fkdcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689136</id>
      <parentid>2689134</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2689136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48697" sha1="2ecgd7b1c8vhwgzo9w9k06ikm1joh9j" xml:space="preserve">अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 

सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |अनिल विद्याधर आठलेकर
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१९८२-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड,
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय,  प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य...
|कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून  काम,
|-
| align=&quot;left&quot; |कन्नड - मराठी/हिंदी
|जाहिरातीसाठी  कन्नड व्हॉईसओव्हर,
|-
| 
|मराठी  चित्रपटासाठी गीतलेखन
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अपर्णा झा
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४२-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य  प्रसार केंद्र नागपूर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी -  बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - बंगाली
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अभय अरुण इनामदार
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र /  आत्मचरित्र,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |आरोग्यसेवा व  लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद  (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)  
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमर अरुण देवगांवकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९९६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५ ते १०  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजुल  प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अविनाश बिनीवाले]]
| align=&quot;left&quot; |१९४३-
| 
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अशोक  जैन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४४-२०१४
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अस्मिता कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
|
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी
|अनुबंध प्रकाशनाच्या संस्थापक
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |अक्षता प्रसाद देशपांडे
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९ -
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षाहून  अधिक
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी - कन्नड  
कन्नड - मराठी
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |आत्मचरित्र,  प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख
|डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित.
|-
|फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा  लेखन,
|-
|झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |आदित्य आनंद  हर्डीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |आरती अरुण  देवगांवकर
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स,  मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा  शिरीष महाजन]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मनाक्षरे  प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  कविता, बाल साहित्य
| rowspan=&quot;2&quot; | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+  पुस्तिका, ई-पुस्तिका
|-
| align=&quot;left&quot; |संस्कृत - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]]
[[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| 
| align=&quot;left&quot; |कन्नड-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[कविता  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९६७-२०१८
| 
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]]
| 
| [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोपाळ गणेश आगरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५६-१८९५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोरख थोरात|गोरख  निवृत्ती थोरात]]
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी
| align=&quot;left&quot; |३३ &lt;ref&gt;राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली,  सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन  नवी दिल्ली
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| align=&quot;left&quot; |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय  आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत  केशव भोंजाळ]] &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५४-
| align=&quot;left&quot; |४५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |७०
| align=&quot;left&quot; |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल  प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन,
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, नाटक,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म /  तत्त्वज्ञान
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |चित्रा  पिंपळे
| align=&quot;left&quot; |१९५५ -
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिन्दी, 
इंग्लिश -  हिन्दी
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |हेडविग,मंजुल
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१८४५-१८९२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री टेंगशे
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे
सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
| align=&quot;left&quot; |आध्यात्मिक लेखन
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री बोकील
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,  संस्कृत-मराठी.
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, बाल  साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |जिल्पा खत्री.
|१९७२-
|१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
मराठी-इंग्रजी,
गुजराथी-मराठी
गुजराथी- इंग्रजी
मराठी-गुजराथी
इंग्रजी-गुजराथी 
|३
| align=&quot;left&quot; |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन
|सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके
|
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती आफळे
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
अनुबंध प्रकाशन
| 
| [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत.  त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&amp;oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती कुंटे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी  मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्रीअरविंद सोसायटी]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| align=&quot;left&quot; |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ. जया विकास कुऱ्हेकर  
| align=&quot;left&quot; |१९६०
|१५ वर्षं
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी आणि मराठी ते इंग्रजी अनुवाद 
|१५
|सकाळ प्रकाशन, भाग्यश्री प्रकाशन, लोकायत प्रकाशन, सायन पब्लीकेशन्स, भारती मुद्रणालय, नोशन प्रिंटींग प्रेस, आभाळमाया फाऊनडेशन, पुस्तकश्री  प्रकाशन, 
|विज्ञान,  अध्यात्म,  वैचारिक,  पर्यावरण,  आत्मचरित्र,  प्रवास वर्णन,  ललितलेखन, भाषा विषयक 
|मासिकांमधून लेख आणि कविता प्रकाशित, मराठी ते इंग्रजी अनुवाद आणि इंग्रजी ते मराठी अनुवाद 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[छाया महाजन|डॉ.छाया  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे
|
|१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी , 
बंगाली  - मराठी 
प्राथमिक फारसी  - मराठी 
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
|लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य
|पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.वर्षा तोडमल
|
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| १
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.शंतनू अभ्यंकर &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.संपदा  पाटगावकर
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| 
| align=&quot;left&quot; |हेडविग मिडिया,मधुश्री  पब्लिकेशन
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ. सुनंदा महाजन
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजश्री सौरभ जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी, मराठी -  फ्रेंच
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजाली  चंद्रकांत शहासने
| align=&quot;left&quot; |१९८४-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - इंग्रजी,  इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |विधी महाविद्यालय, बीबीसी  वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |कायदेविषयक, वैचारिक लेख,   शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर  
|-
| align=&quot;left&quot; |दत्तात्रय  तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| 
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन,  फिंगरप्रिंट प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, अन्य
| align=&quot;left&quot; |`
|-
| align=&quot;left&quot; |दीपश्री  विवेक करंदीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७३-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| align=&quot;left&quot; |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी  कार्यरत
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नारायण माधवराव हरळीकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४८-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वृत्तपत्रीय  भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर.
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी,
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नीता कुलकर्णी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७३-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - एक होती रितू&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन,  मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद  केंद्र]] प्रकाशन विभाग
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |नूतन  कुलकर्णी - इंगळे
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |NDA
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]]
| align=&quot;left&quot; |१८८०-१९६७
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पु.ल. देशपांडे]]
| align=&quot;left&quot; |१९१९-२०००
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूजा सुनील  देशपांडे
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]]
| align=&quot;left&quot; |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक  विषय अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूनम छत्रे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. &lt;/ref&gt;
| 
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मनोविकास प्रकाशन, साकेत  प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रकाश आल्मेडा
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[प्रशांत तळणीकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रसाददत्त शशिकांत  गाडगीळ
| align=&quot;left&quot; |१९७०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी -  मराठी
| align=&quot;left&quot; |२२
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन. वैशाली  प्रकाशन.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९१०-२००१
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |विज्ञानकथा
| align=&quot;left&quot; |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]'  या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८८३-१९६४
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजिरी दिलीप धामणकर &lt;ref&gt;अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |इंग्रजी,  हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता  प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य,  धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
|हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत  मराठी अनुवाद,
|-
|मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |मंजिरी सागर  गानू
| align=&quot;left&quot; |१९७१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |दैनिक, माहेर, मेनका  मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |३०-३२ वर्षांचा अनुभव
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, 
हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५० &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती 
| align=&quot;left&quot; |
* आठ पुरस्कार प्राप्त
* [[हॅरी पॉटर]]&lt;nowiki/&gt; मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधुरी  मयेकर-पांगे
| align=&quot;left&quot; |१९७८-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी, हिंदी -  मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५
| align=&quot;left&quot; |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री  गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]]
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान
| align=&quot;left&quot; |६००० पेक्षा जास्त मराठी  शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |मीना शेटे-संभू
| 
| align=&quot;left&quot; |१५
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |142
| align=&quot;left&quot; |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा,  सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा,  गरुडा
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर  बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता
| align=&quot;left&quot; |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली  आहेत.]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मृणालिनी गडकरी]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-२०१८
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी, इंग्रजी -  मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |यशश्री पुणेकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |हिंदी आणि  इंग्रजी मधून मराठीत
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| align=&quot;left&quot; |पालकनीती प्रकाशन, Wow  publication
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/  विज्ञान विषयक लेख /कथा
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |एकलव्य प्रकाशन
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |योगेश गंगाधर प्रभुणे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७१-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अन्य,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |प्रसिद्धी  पत्रके, लेख यांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[रवींद्र गुर्जर]]
| १९४६
| ५० वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |रवींद्र देवधर
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |रवींद्र हरि अभ्यंकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५१- 
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |केल्याने  भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  कविता, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
* प्रॉडट  कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी 
* मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स)
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी,  गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश
|-
| align=&quot;left&quot; |राधिका  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख
| align=&quot;left&quot; |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी  भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम .
|-
| align=&quot;left&quot; |रेव्ह. अनिल अरुण तांबे
| align=&quot;left&quot; |
|७ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|१
|
|
|
* मराठी बायबल अभ्यासक.
* बिब्लिकल हिब्रू आणि ग्रीक भाषा अवगत
* तांबे लिखित मुक्त ख्रिस्ती कविता संग्रह प्रकाशित झाला आहे.
|-
| align=&quot;left&quot; |रोहिणी तुकदेव
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद)
|-
| align=&quot;left&quot; |[[लीना  सोहोनी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वंदना अनुपकुमार  कुंडेटकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट,  मेहता पब्लिकेशन &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विजय भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९३१ -
| align=&quot;left&quot; |४० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५
| align=&quot;left&quot; |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |विजयालक्ष्मी  रमेश रेवणकर
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी -  कन्नड
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन  इत्यादी.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र /  आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विदुला  टोकेकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |&lt;bdi&gt;[[विरुपाक्ष कुलकर्णी]]&lt;/bdi&gt;
|??-२०२१
|
| align=&quot;left&quot; |मराठी-कन्नड
|२०
|
|
|[[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांचे 'माझी जन्मठेप,
[[पु.ल. देशपांडे|पु. ल. देशपांडे]], डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकर,]] [[बाबा आमटे]] यांचे साहित्य आणि 'आहे मनोहर तरी' ([[सुनीता पुरुषोत्तम देशपांडे|सुनीता देशपांडे]]) अनुवादित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास गीते
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास फडके
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |शीतल कोकाटे
| align=&quot;left&quot; |२०१८-
| align=&quot;left&quot; |८ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी,  इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लेख, लघुकथा, जाहिरात,  इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शुचिता  नांदापूरकर-फडके]]
| align=&quot;left&quot; |१९६५-
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१०५
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा  प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन,  रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली  प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल
| align=&quot;left&quot; |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक,  कायदाविषयक,बालसाहित्य,  स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शांता शेळके]]
| align=&quot;left&quot; |१९२२-२००२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
संस्कृत- मराठी
हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |संगीता नितीन  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |४
| align=&quot;left&quot; |साकेत प्रकाशन, मंजुळ
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |संजय भास्कर जोशी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |सायली धोंगडे
| align=&quot;left&quot; |१९७५-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी मराठी -  इंग्रजी, हिन्दी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |हेडविग प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुनिल विष्णू  करमरकर
| align=&quot;left&quot; |१९६२-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१
| align=&quot;left&quot; |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]]
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुमेधा जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच -  मराठी, इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुवर्णा  पुरुषोत्तम बेडेकर &lt;ref&gt;लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, इंद्रा  पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको  पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, नाटक, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सुश्रुत कुलकर्णी]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सोनाली नवांगुळ]]
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|मनोविकास प्रकाशन
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[स्वर्णलता भिशीकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९५१-२०२५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |स्वाती संदीप दाढे.
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
|१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी 
|२ &lt;ref&gt;अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा &lt;/ref&gt;
|अनाहत, निहारा प्रकाशन
|लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
|
|}

== पूर्वीच्या काळातील अनुवादक ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५४-१९१८
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|५
|
|
|[[मॅक्समुल्लर]],  [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधवराव व्यंकटेश लेले
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]]
|-
| align=&quot;left&quot; |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]]
| align=&quot;left&quot; |ब्रिटीशकालीन
|
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
|
|
|
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==

* [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]]
* [[मराठी पुस्तकांच्या इतर भाषांतील अनुवादाची यादी]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>2ecgd7b1c8vhwgzo9w9k06ikm1joh9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378216</id>
    <revision>
      <id>2689139</id>
      <parentid>2681309</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T11:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2689139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9504" sha1="g6u2jesz47jb2jchfgzdwgvix308363" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मराठी पुस्तकाचे नाव
!मूळ पुस्तकाचे नाव
!मूळ भाषा
!अनुवादक
!मूळ लेखक
!मराठी पुस्तकाचे प्रकाशन वर्ष  
!साहित्यप्रकार
!अन्य माहिती
|-
|[[ती फुलराणी]] &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-13|title=ती फुलराणी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A4%E0%A5%80_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2486843|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|पिग्मॅलियन (Pygmalion) 
|इंग्रजी
|[[पु.ल. देशपांडे|पु.ल.देशपांडे]] (अनुसर्जनकार)
| [[जॉर्ज बर्नार्ड शॉ]] 
|
|नाटक
|अरुण आठल्ये लिखित प्रस्तावना महत्त्वाची.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=https://www.kartavyasadhana.in/|language=en|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; 
|-
|एका कोळियाने
|ओल्ड मॅन अँड द सी
|इंग्रजी
|पु.ल.देशपांडे 
|[[अर्नेस्ट हेमिंग्वे]]
|
|
|देशमुख आणि कंपनी तर्फे प्रकाशित
|-
|
|ओल्ड मॅन अँड द सी
|इंग्रजी
|भारती पांडे
|[[अर्नेस्ट हेमिंग्वे]]
|२०२६
|
|शरद अष्टेकर यांनी प्रकाशित केले आहे.
|-
|जाईची नवलकहाणी
|[[ॲलिस इन वंडरलँड]] ([[:en:Alice's_Adventures_in_Wonderland|Alice in wonderland]])
|इंग्रजी
|[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा.भागवत]]
|[[चार्ल्स लुटविज डॉजसन]] ऊर्फ लुईस कॅरोल
|१९७७ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2025-12-17|title=भास्कर रामचंद्र भागवत|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%B5%E0%A4%A4&amp;oldid=2636402|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt; 
|कादंबरी
|
|-
|[[केशव बळीराम हेडगेवार|हेडगेवार]] साक्षेपी जीवनचरित्र
|Hedgewar : A definitive biography
|इंग्रजी
|सायली गोडसे
|सचिन नंदा
|२०२६
|चरित्र
|
|-
|[[योग समन्वय|योगसमन्वय]]
|सिंथेसिस ऑफ योग (Synthesis of Yoga)
|इंग्रजी
|[[पांडुरंग महादेव बापट]] ऊर्फ सेनापती बापट
|[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] 
|१९९७
|आध्यात्मिक ग्रंथ
|
|-
|[[वेद-रहस्य (पुस्तक)|वेदरहस्य]]
|वेदरहस्य (Ved Rahasya)
|इंग्रजी
|[[स्वर्णलता भिशीकर]]
|[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]]
|२०२३
|आध्यात्मिक ग्रंथ
|
|-
|[[गीतेवरील निबंध (अनुवादित पुस्तक)|गीतेवरील निबंध]]
|एसेज ऑन द गीता (Essays on the Gita)
|इंग्रजी
|[[पांडुरंग महादेव बापट]] ऊर्फ सेनापती बापट
|[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]]
|१९७२
|आध्यात्मिक ग्रंथ
|
|-
|सौंदर्यलहरी 
|[[आद्य शंकराचार्य]] लिखित सौंदर्यलहरी यावरील भाष्य
|संस्कृत
|नरेंद्र जोशी, नाशिक
|भाष्यकार प.पू. श्री. १००८ विष्णुजी तीर्थ, 
|२७ मार्च २०२१
|तंत्रशास्त्रावरील ग्रंथ
|
|-
|
|after amnesia 
|इंग्रजी
|प्रा. [[म.सु. पाटील|म. सु. पाटील]]
|[[गणेश देवी]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/sanjay-bhaskar-joshi-writes-about-books-and-translations|title=अनुवाद आणि उत्तम अनुवाद|website=https://www.kartavyasadhana.in/|language=|access-date=2026-04-20|last=संजय भास्कर जोशी|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|
| फाउस्ट (इंग्रजी अनुवादावरून अनुवाद)
|इंग्रजी
|[[गोविंद विनायक करंदीकर|विंदा करंदीकर]]
|गटे (जर्मन लेखक) - फिलिप वेन (इंग्रजी अनुवादक) &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|नाटक
|विंदा करंदीकर लिखित प्रस्तावना महत्त्वाची.
|-
|मालगुडीचा नरभक्षक
|मॅन इटर ऑफ मालगुडी
|इंग्रजी
|
|[[आर.के. नारायण|आर.के.नारायण]] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|
|
|-
|खजिन्याचे बेट
|ट्रेझर आयलंड 
|इंग्रजी
|
|[[रॉबर्ट स्टीव्हन्सन]] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|
|
|-
|भरदुपारच्या अंधारात
|Darkness at noon 
|इंग्रजी
|नारगोलकर
|[[आर्थर कोसलर|आर्थर कोस्लर]]
|
|कादंबरी
|
|-
|सूर्यातळी अंधार
|Darkness at noon 
|इंग्रजी
|
|आर्थर कोस्लर &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|कादंबरी
| नवसाहित्य प्रकाशनातर्फे प्रकाशित
|-
|पिंगट केसांची तरुणी
|A body in the library’ 
|इंग्रजी
|कुमुदिनी रांगणेकर 
|[[ॲगाथा क्रिस्टी|ॲगाथा ख्रिस्ती]] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|
|
|-
|स्वीकृत
|लेबेन 
|जर्मन
|
|डाण्डिड वाग्नर &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|
|कादंबरी
|
* लाईपत्सिग पुस्तकजत्रेचा पुरस्कार, 
* यकृताच्या प्रत्यारोपणासारखा विषय हाताळणारी कादंबरी
|-
|आकाश-पाताळ
|द वेल्ट इम युकन
|जर्मन
|
|थोमास मेले &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|
|आत्मकथनात्मक कादंबरी
|
|-
|[[commons:File:इलियडचे_पहिले_पुस्तकाचें_मराठी_भाषांतर.pdf|इलियडचे पहिले पुस्तकाचे मराठी भाषांतर]]
|
|इंग्रजी
|पांडुरंग नारायण गोखले
|
|१८७७
|
|
|-
|[[commons:File:ऋग्वेदाचे_मराठी_भाषांतर_मंडळ_दहावे.pdf|ऋग्वेदाचे मराठी भाषांतर (मंडळ दहावे)]]
|
|संस्कृत
|[[सिद्धेश्वरशास्त्री विष्णू चित्राव|सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]]
|
|१९२७
|
|
|-
|[[commons:File:मराठी_भाषांतरासह_महाभारत_आदिपर्व.pdf|मराठी भाषांतरासह महाभारत आदिपर्व]]
|
|संस्कृत
|काशिनाथ वामन लेले, वाईकर
|
|१८९६
|
|
|-
|[[दीपिकासहित तर्कसंग्रह]]
|
|संस्कृत
|शिवराम महादेव परांजपे
|
|१८९९
|
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==

* [[मराठीतील अनुवादकांची यादी]]
* [[मराठी पुस्तकांच्या इतर भाषांतील अनुवादाची यादी]]

== संदर्भ ==

[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:मराठी पुस्तके]]</text>
      <sha1>g6u2jesz47jb2jchfgzdwgvix308363</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्णाईच्या लेकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379615</id>
    <revision>
      <id>2689052</id>
      <parentid>2688711</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34752-07</username>
        <id>184264</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2689052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="pj420wwt065fo1yo6fftkcbi22zh8df" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = कृष्णाईच्या लेकी
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = सुबोध खानोलकर 
| निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी 
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = दररोज संध्या. ७ वाजता
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = १५ जून २०२६
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[शुभ श्रावणी]]
| नंतर = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| सारखे = [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
}}

'''कृष्णाईच्या लेकी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील राधाम्मा कुथुरू या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे.

== कलाकार ==
* [[निवेदिता सराफ]] - कृष्णाई
* एकता लब्दे - शारदा
* ट्विंकल यादव - गौरी
* नारायणी वारणे - सौदामिनी
* रोहित परशुराम - शंकर
* [[स्मिता सरावदे]] - सत्यभामा
* साक्षी गांधी - इंदुराणी
* संजय कुलकर्णी - जनार्दन
* अनुष्का पिंपुटकर - जिगिषा
* एकनाथ गिते - शेखर
* नंदिनी वैद्य
* साईदत्त बाली

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[तेलुगू]]
| राधाम्मा कुथुरू
| [[झी तेलुगू]]
| २६ ऑगस्ट २०१९ - ३ ऑगस्ट २०२४
|-
| [[कन्नड]]
| पुट्टाक्काना मक्कालू
| [[झी कन्नडा]]
| १३ डिसेंबर २०२१ - ५ मार्च २०२६
|-
| [[बंगाली]]
| उरॉन टुबरी
| [[झी बांग्ला]]
| २८ मार्च २०२२ - १६ डिसेंबर २०२२
|-
| [[मल्याळम]]
| कुडुंबश्री शारदा
| [[झी केरळम]]
| ११ एप्रिल २०२२ - चालू
|-
| [[उडिया]]
| सुना झिया
| [[झी सार्थक]]
| ३० मे २०२२ - चालू
|-
| [[पंजाबी]]
| धियान मेरियाँ
| [[झी पंजाबी]]
| ६ जून २०२२ - ३० मार्च २०२४
|-
| [[तमिळ]]
| मीनाक्षी पोन्नुगा
| [[झी तमिळ]]
| १ ऑगस्ट २०२२ - ३ ऑगस्ट २०२४
|-
| [[मराठी]]
| [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
| [[झी मराठी]]
| १३ फेब्रुवारी २०२३ - ५ ऑगस्ट २०२३
|-
| [[हिंदी]]
| गंगा माई की बेटियाँ
| [[झी टीव्ही]]
| २२ सप्टेंबर २०२५ - चालू
|-
| [[बंगाली]]
| अन्नपूर्णार लोक्खीरा
| [[झी बांग्ला]]
| १ जून २०२६ - चालू
|}

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>pj420wwt065fo1yo6fftkcbi22zh8df</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689135</id>
      <parentid>2689052</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34943-81</username>
        <id>184289</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2689135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5358" sha1="568cj21fgyzzwep44brcn90ukvazyoe" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = कृष्णाईच्या लेकी
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = सुबोध खानोलकर 
| निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी 
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = दररोज संध्या. ७ वाजता
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = १५ जून २०२६
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[शुभ श्रावणी]]
| नंतर = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| सारखे = [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
}}

'''कृष्णाईच्या लेकी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील राधाम्मा कुथुरू या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे.

== कलाकार ==
* [[निवेदिता सराफ]] - कृष्णाई
* एकता लबडे - शारदा
* ट्विंकल यादव - गौरी
* नारायणी वारणे - सौदामिनी
* रोहित परशुराम - शंकर
* [[स्मिता सरावदे]] - सत्यभामा
* साक्षी गांधी - इंदुराणी
* संजय कुलकर्णी - जनार्दन
* अनुष्का पिंपुटकर - जिगिषा
* एकनाथ गिते - शेखर
* नंदिनी वैद्य
* साईदत्त बाली

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[तेलुगू]]
| राधाम्मा कुथुरू
| [[झी तेलुगू]]
| २६ ऑगस्ट २०१९ - ३ ऑगस्ट २०२४
|-
| [[कन्नड]]
| पुट्टाक्काना मक्कालू
| [[झी कन्नडा]]
| १३ डिसेंबर २०२१ - ५ मार्च २०२६
|-
| [[बंगाली]]
| उरॉन टुबरी
| [[झी बांग्ला]]
| २८ मार्च २०२२ - १६ डिसेंबर २०२२
|-
| [[मल्याळम]]
| कुडुंबश्री शारदा
| [[झी केरळम]]
| ११ एप्रिल २०२२ - चालू
|-
| [[उडिया]]
| सुना झिया
| [[झी सार्थक]]
| ३० मे २०२२ - चालू
|-
| [[पंजाबी]]
| धियान मेरियाँ
| [[झी पंजाबी]]
| ६ जून २०२२ - ३० मार्च २०२४
|-
| [[तमिळ]]
| मीनाक्षी पोन्नुगा
| [[झी तमिळ]]
| १ ऑगस्ट २०२२ - ३ ऑगस्ट २०२४
|-
| [[मराठी]]
| [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
| [[झी मराठी]]
| १३ फेब्रुवारी २०२३ - ५ ऑगस्ट २०२३
|-
| [[हिंदी]]
| गंगा माई की बेटियाँ
| [[झी टीव्ही]]
| २२ सप्टेंबर २०२५ - चालू
|-
| [[बंगाली]]
| अन्नपूर्णार लोक्खीरा
| [[झी बांग्ला]]
| १ जून २०२६ - चालू
|}

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>568cj21fgyzzwep44brcn90ukvazyoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:भगवानजी वाघेला</title>
    <ns>118</ns>
    <id>379637</id>
    <revision>
      <id>2689069</id>
      <parentid>2688764</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <origin>2689069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26394" sha1="jf9j75hhcb9lcfukbrw2zwtclvdokzq" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''
{{Infobox person
| name          = &lt;भगवानजी वाघेला&gt;
| image         = &lt;!-- filename only, no &quot;File:&quot; or &quot;Image:&quot; prefix, and no enclosing [[brackets]] --&gt;
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = 
| other_names   = 
| occupation    = 
| years_active  = 
| known_for     = 
| notable_works = 
}}

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.

[[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|


=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust) या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>jf9j75hhcb9lcfukbrw2zwtclvdokzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689070</id>
      <parentid>2689069</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <origin>2689070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25540" sha1="bql4vqw0bdg4aidnjgd16wqnuf9d1eg" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.

[[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|


=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust) या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>bql4vqw0bdg4aidnjgd16wqnuf9d1eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689071</id>
      <parentid>2689070</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <origin>2689071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26479" sha1="k8e1o8dqnskkyr99buut42tpg6h8fuw" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person
| name          = &lt;!-- defaults to article title when left blank --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral 
}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust) या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>k8e1o8dqnskkyr99buut42tpg6h8fuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689072</id>
      <parentid>2689071</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन */</comment>
      <origin>2689072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26503" sha1="jmmu36vko4eo35y3y9m4ckv7hntirlr" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person
| name          = &lt;!-- defaults to article title when left blank --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral 
}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी [http://alivetrust.in/ 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust)] या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>jmmu36vko4eo35y3y9m4ckv7hntirlr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689073</id>
      <parentid>2689072</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <origin>2689073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26500" sha1="iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person | name          = &lt;!-- भगवानजी वाघेला --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी [http://alivetrust.in/ 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust)] या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689075</id>
      <parentid>2689073</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Umesh Vaghela ने लेख [[विकिपीडिया:धूळपाटी/केवळ मराठी]] वरुन [[विकिपीडिया:भगवानजी वाघेला]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2689073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26500" sha1="iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person | name          = &lt;!-- भगवानजी वाघेला --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी [http://alivetrust.in/ 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust)] या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689083</id>
      <parentid>2689075</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Umesh Vaghela ने लेख [[विकिपीडिया:भगवानजी वाघेला]] वरुन [[चर्चा:भगवानजी वाघेला]] ला हलविला</comment>
      <origin>2689073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26500" sha1="iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person | name          = &lt;!-- भगवानजी वाघेला --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी [http://alivetrust.in/ 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust)] या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689085</id>
      <parentid>2689083</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Vaghela</username>
        <id>20287</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Umesh Vaghela ने लेख [[चर्चा:भगवानजी वाघेला]] वरुन [[मसुदा:भगवानजी वाघेला]] ला हलविला</comment>
      <origin>2689073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26500" sha1="iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i" xml:space="preserve">'''
== &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''भगवानजी वाघेला'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ==
'''

&lt;big&gt;'''भगवानजी दामजी वाघेला'''&lt;/big&gt; (२९ मे १९५१ – ४ जानेवारी २०२४) हे महाराष्ट्रातील पिंपरी-चिंचवड परिसरातील एक भारतीय उद्योजक, बांधकाम कंत्राटदार आणि उल्लेखनीय ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका ([[https://www.pcmcindia.gov.in/|PCMC]][[https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224]]) क्षेत्रातील पहिल्या आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळेचे सह-संस्थापक (Co-founder) होते. त्यांनी ही शाळा उभारण्यात आणि तिच्या प्रशासकीय व कायदेशीर प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. याशिवाय त्यांनी आरोग्य, अन्नदान, पर्यावरण संवर्धन आणि मंदिर स्थापत्य क्षेत्रात मोलाचे सामाजिक योगदान दिले आहे. २०१७ मध्ये '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' संस्थेमार्फत त्यांच्या सामाजिक कार्याबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला होता.


{{Infobox person | name          = &lt;!-- भगवानजी वाघेला --&gt;
| image         = [[File:भगवानजी वाघेला.jpg|thumb|भगवानजी वाघेला]]|
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- use only if different from name --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1951|05|29}}. --&gt;
| birth_place   = 
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and 72|2024|01|04|1951|05|29}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place   = Chinchwad, Pune, Maharashtra
| other_names   = 
| occupation    = Civil Contractor &amp; Social Worker
| years_active  = 
| known_for     = Co-founder of first &amp; only Gujrati Shcool in PCMC
| notable_works = First Aid Medical, Education, Built temples, Culutral}}

=== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण ===
भगवानजी वाघेला यांचा जन्म २९ मे १९५१ रोजी गुजरात राज्यातील [[जामनगर जिल्हा|जामनगर जिल्ह्यातील]] 'सामपर' या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे आई-वडील (लक्ष्मीबेन आणि दामजीभाई वाघेला) त्यांच्या बालपणीच पुण्यात स्थायिक झाले. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण पुणे आणि सामपर येथे मिळून आठवीपर्यंत झाले ([https://pgkmschool.org/aboutus.html पुना गुजराती केळवणी मंडळाचे]  [https://schools.org.in/pune/27251800709/rcm-gujarathi-sch.html आर. सी. एम. गुजराती हायस्कूल], पुणे).
१९७३ साली त्यांचा विवाह मुळचे [[जामनगर जिल्ह्यातील]] बालंभा गावाच्या गोकुळ गांगाणी यांच्या पुण्यात जन्मलेल्या ज्येष्ठ कन्या विजया यांच्याशी झाला. त्यांना एक मुलगी (मनीषा) आणि दोन मुले (उमेश आणि गिरीश) आहेत.

=== व्यावसायिक कारकीर्द ===
कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्यांमुळे त्यांनी शालेय वयात सहा महिने किराणा दुकानात काम केले. काही काळ Pure Drinks (Pune) Pvt. Ltd. या बॉटलिंग कंपनीमध्ये हेल्पर म्हणून रोजंदारीवर काम केले. पुढे त्यांनी बांधकाम क्षेत्रातील तांत्रिक कौशल्ये (कडीयाकाम) आत्मसात केली. काही काळ त्यांनी फुगेवाडी येथील 'रतिलाल भगवानदास कन्स्ट्रक्शन' (RBC)कंपनीत[https://rbccprojects.com/]  काम केले. त्यानंतर त्यांनी जलाराम कंस्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना करुन स्वत:चा स्वतंत्र बांधकाम कंत्राटदार (Construction Contractor) आणि जलाराम टाईल्स ऍन्ड फ्लॉर फिनिशिंग वर्क्स व्यवसाय सुरु केला.

त्यांच्या कारकीर्दीतील काही महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
•	
* परदेशातील कार्य: त्यांनी काही वर्षे बहारिन येथे बांधकाम क्षेत्रात काम केले. यादरम्यान त्यांनी इटालियन टाईल्समधील उत्पादन दोष (Product Defect) शोधून काढला होता, ज्यामुळे संबंधित कंपनीला मोठी नुकसानभरपाई आणि कामाची मुदत वाढवून मिळाली होती.
* औद्योगिक बांधकाम विक्रम: पिंपरी येथील बकाऊ वुल्फ (सध्याची कृप इंडस्ट्रीज) कंपनीची ९० फूट लांबीची इमारत अवघ्या ४५ दिवसांत पूर्ण करण्याचा व्यावसायिक विक्रम त्यांनी केला.
* औद्योगिक लँडस्केपिंग: 'अल्फा लव्हाल' कंपनीच्या आवारातील 'जंतरमंतर'ची प्रतिकृती आणि लँडस्केपिंगचे काम त्यांनी स्वीडनहून येणाऱ्या कंपनी अध्यक्षांच्या आगमनापूर्वी वेळेत पूर्ण केले. या कामगिरीबद्दल प्रसिद्ध उद्योजिका लीला पुनावाला[[https://en.wikipedia.org/wiki/Lila_Poonawalla ]] यांच्या हस्ते त्यांचा जाहीर सत्कार करण्यात आला होता.
* पारंपरिक स्थापत्य आणि तंत्रज्ञान: त्यांना प्राचीन बांधकाम पद्धतीचे उत्तम ज्ञान होते. त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून जुन्या इमारतींमधील गळती (Leakage) रोखण्यासाठी एक विशिष्ट 'वॉटरप्रूफिंग फॉर्म्युला' विकसित केला होता, ज्याचे तंत्रज्ञान त्यांनी अनेकांना विनामूल्य शिकवले. त्यांनी अनेकांना कामाचे प्रशिक्षण आणि मागेल त्याला रोजगार दिला.

=== सामाजिक आणि धार्मिक योगदान ===

=== १. शिक्षण क्षेत्र (पहिली आणि एकमेव गुजराती शाळा) ===
पिंपरी-चिंचवड औद्योगिक परिसरात राहणाऱ्या गुजराती भाषिक नागरिकांच्या मुलांसाठी शिक्षणाची कोणतीही सोय नसताना, त्यांचे वडील दामजीभाई वाघेला यांनी पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पहिली आणि एकमेव गुजराती प्राथमिक शाळा स्थापन करण्याचा पुढाकार घेतला. या ऐतिहासिक शाळेच्या स्थापनेत भगवानजी वाघेला यांनी सह-संस्थापक (Co-founder) म्हणून वडिलांच्या खांद्याला खांदा लावून काम केले. अगदी शालेय वयातच त्यांनी शासकीय आणि कायदेशीर कागदपत्रांची सर्व प्रक्रिया स्वतः पूर्ण केली आणि ही शाळा सुरू करण्यात व ती अविरत चालवण्यात मोलाचे योगदान दिले. ही शाळा सुमारे 16 वर्षे स्वखर्चाने चालविल्यानंतर पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या लोकमान्या बाळ गंगाधर विद्यालयात विलिन करण्यात आली.[[https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6]] या शाळेत विद्यार्थ्यांना चित्रकला आणि शालेय साहित्य बक्षीस द्यायचे. निगडी येथील कै. बी. एन. काळभोर विद्यालयात दरवर्षी चॉकलेट स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन साजरा करायचे. श्री गुर्जर क्षत्रिय कडिया सेवा समाज निगडी या शिक्षण संस्थेचे ते संस्थापक विश्वस्त होते. निगडी येथे देखील त्यांनी गुजराती शाळा सुरु करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले.

=== २. आरोग्य सेवा ===
पिंपरी-चिंचवड आणि निगडी परिसरात सुरुवातीच्या काळात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, नागरिकांना तातडीने प्रथमोपचार मिळावेत म्हणून त्यांनी स्वखर्चाने ''''संत जलाराम बाप्पा प्रथमोपचार दवाखाना'''' सुरू केला आणि तो सलग १२ वर्षे पूर्णपणे विनामूल्य चालवला.

=== ३. धार्मिक व सांस्कृतिक कार्य ===

* ते संत जलाराम बाप्पाचे परमभक्त होते. त्यांनी [[आळंदी]] येथील '[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]'च्या स्थापनेत आणि कार्यात सक्रिय सहभाग घेतला. [[जलाराम|संत जलाराम]] बाप्पा जयंती निमित्ते निगडी आणि फुगेवाडी येथील समाजबांधवांना 12 वर्षे स्वखर्चाने आळंदी यात्रा घडवली.
* आळंदी येथील [https://jalaramsatsangmandal.com/ जलाराम सत्संग मंडळा]तर्फे गेल्या ४० वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'अमृत योजना' (गरजूंना मोफत औषधोपचार) आणि 'रुक्मिणी योजना' (वारकऱ्यांना माधुकरी) या उपक्रमांमध्ये त्यांनी कायमस्वरूपी देणगी देऊन योगदान दिले.
* [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथील साईनाथ मित्र मंडळाचे ते संस्थापक विश्वस्त आणि काही वर्षे खजिनदार म्हणून कार्यरत होते.
* [[संत तुकाराम |संत तुकाराम महाराज पालखी]] सोहळ्यादरम्यान दरवर्षी [[निगडी (पुणे)|निगडी]] येथे वारकऱ्यांसाठी अन्नदान करण्याची वडिलांची परंपरा त्यांनी अखंडपणे चालवली.

=== 4. मंदिर स्थापत्य आणि श्रमदान ===
* त्यांनी अनेक मंदिरांच्या उभारणीत आणि मूर्ती प्रतिष्ठापनेत विनामूल्य तांत्रिक सल्ला आणि श्रमदान केले:
* [[आळंदी]] येथील [[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वर महाराज संजीवन समाधी मंदिर]] (फरशी बसवण्याचे श्रमदान) केले होते.
* '''आळंदी येथील मंदिर आणि मूर्ती प्रतिष्ठापना:''' 
[https://jalaramsatsangmandal.com जलाराम सत्संग मंडळा]च्या माध्यमातून आळंदी येथील संत [[जलाराम]] बाप्पा मंदिराच्या विकासकार्यात भगवानजी वाघेला यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिले आहे. मंदिरामध्ये गणपतीच्या एका अत्यंत वजनदार संगमरवरी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, मंदिराची मर्यादित अंतर्गत जागा आणि आधुनिक क्रेन किंवा इतर यंत्रसामग्रीचा वापर करणे अशक्य असल्यामुळे मूर्ती स्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते.
या प्रसंगी वाघेला यांनी आपल्या अनुभवाचा आणि कल्पकतेचा वापर करत कोणत्याही आधुनिक यंत्रसामग्रीविना केवळ 'गाद्यांच्या थरांचा' (Cushioning method) वापर करण्याचे ठरवले. मूर्तीचा भार पेलण्यासाठी आणि ती हळुवारपणे सरकवण्यासाठी गाद्यांच्या साहाय्याने सुरक्षित आधार तयार करण्यात आला. त्यांनी वजन आणि केंद्रबिंदूचे (Center of Gravity) अचूक गणित मांडून, पारंपरिक कौशल्याच्या जोरावर ही वजनदार मूर्ती कोणत्याही अपघाताशिवाय किंवा संरचनेला धक्का न लावता यशस्वीरीत्या स्थापित केली. त्यांच्या या समयसूचक आणि कल्पक नियोजनाचे विशेष कौतुक करण्यात आले.

* '''निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिर शिवलिंग प्रतिष्ठापना''':
निगडी येथील नीलकंठेश्वर मंदिराच्या उभारणीत आणि शिवलिंग प्रतिष्ठापनेत भगवानजी वाघेला यांनी महत्त्वपूर्ण तांत्रिक योगदान दिले. मंदिराच्या गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील अत्यंत वजनदार आणि भव्य शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजित होते. मात्र, गर्भगृहाच्या मुख्य दरवाजाची रुंदी आणि शिवलिंगाचा आकार (व्यास) जवळपास सारखाच असल्यामुळे, पारंपरिक पद्धतीने मूर्ती आत नेणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य झाले होते. दरवाजा किंवा मंदिराच्या संरचनेला कोणताही धक्का न लावता ही कामगिरी पार पाडणे हे मोठे आव्हान होते.

या कठीण प्रसंगी, वाघेला यांनी आपल्या स्थापत्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा आणि तल्लख बुद्धिमत्तेचा वापर करून एक आगळीवेगळी तांत्रिक पद्धत अमलात आणली. त्यांनी आधुनिक किंवा जड यंत्रसामग्रीचा वापर न करता, अचूक कोनातून (Angles) जागा आणि वजनाचे गणित मांडले. स्थानिक कारागीर आणि कार्यकर्त्यांच्या साहाय्याने, अतिशय कौशल्याने आणि सुरक्षितरीत्या हे वजनदार शिवलिंग गर्भगृहात सुखरूप पोहोचवून त्याची शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली. मंदिराच्या मूळ रचनेचे संरक्षण करत केलेल्या या यशस्वी नियोजनाची आणि त्यांच्या समयसूचकतेची विशेष नोंद घेतली गेली.

* मावळ येथील डोंगरावरील महादेव मंदिर आणि भोसरी येथील महादेव मंदिर.
* सिद्धेश्वर महादेव मंदिर निगडी: मंदिराच्या निर्माणकार्यात आराखड्यापासून उभारणीसाठी योगदान व व्यवस्थापकीय साहाय्य दिले.
* भवानी माता मंदिर: मंदिराच्या स्थापत्य रचनेत आणि लोकसहभागातून झालेल्या उभारणीत त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला.
* श्री सिद्धिविनायक मंदिर: या मंदिराच्या निर्माण कार्यात स्थापत्य रचनेत आराखडा व उभारणी,  देणग्यासोबतच त्यांनी प्रत्यक्ष श्रमदान करून कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहित केले. 

त्यांच्या या कार्यातून केवळ धार्मिक वास्तूंची उभारणी झाली नाही, तर स्थानिक पातळीवर सामाजिक एकोपा आणि लोकसहभागाची भावना दृढ होण्यास मदत झाली.

=== 5. पर्यावरण व निसर्ग संवर्धन ===
बांधकाम कंत्राटदार म्हणून काम करताना त्यांनी अनेक जुनी झाडे न पाडता, विशिष्ट तंद्त्रज्ञानाद्वारे झाड आणि इमारत दोन्ही वाचवून वृक्ष संवर्धनाचे काम केले. त्यांनी [http://alivetrust.in/ 'अलाइव्ह चॅरिटेबल ट्रस्ट' (ALIVE Charitable Trust)] या पर्यावरण व सामाजिक संस्थेच्या विविध निसर्ग संवर्धन व वृक्षारोपण उपक्रमांमध्ये मोठे योगदान दिले.

=== पुरस्कार आणि सन्मान ===

•	1989: आळंदी, पुणे येथे जलाराम सत्संग मंडाळाचे अध्यक्ष लीलाभाई लालजी राजा यांच्या हस्ते धार्मिक व सांस्कृतिक कार्याबद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	1994: अल्फा लव्हाल इंडिया लिमिटेडच्या संचालिका लीला पुनावाला यांच्या हस्ते गुणवत्तापुर्ण आणि वेळेच्या आधी करुन दिलेल्या लॅंडस्कॅपिंग कामा बद्दल सन्मान्नित करण्यात आले.

•	२०१७: पिंपरी-चिंचवड येथील '[https://www.facebook.com/profile.php?id=100064867805619&amp;sk=about_contact_and_basic_info गरवी गुजरात समाज]' या संस्थेतर्फे त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक, शैक्षणिक (विशेषतः पहिल्या गुजराती शाळेसाठी) आणि धार्मिक कार्याबद्दल सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

=== मृत्यू ===

४ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले.

== '''संदर्भ'''==

1.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२४). &quot;निमित्त: निरपेक्ष कामाचे स्मरण. महाराष्ट्र टाइम्स (पिंपरी-चिंचवड आवृत्ती), पान क्र. 3.

2.	वाघेला, उमेश. (३ जानेवारी २०२५). “प्रासंगिक: पहिल्या गुजराती शाळेचे सहसंस्थापक भगवानजीभाई”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. &quot;पिंपरी-चिंचवड: आजची ताजी बातमी&quot;. ई-सकाळ (वृत्तपत्र).  https://www.esakal.com/pimpri-chinchwad/todays-latest-marathi-news-pim25b12690-txt-pc-today-20250103105224

3.	वाघेला, उमेश. (२७ फेब्रुवारी २०२6) “प्रासंगिक: शिक्षणाचे ‘भगीरथ’ दामजीभाई वाघेला”. सकाळ (पिंपरी-चिंचवड Today) पान क्र. 4. https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/home.aspx?q=Pune/PCMC-Today/2026-02-27/6</text>
      <sha1>iued5g1j62jfder5s3ujmy57ic5lk9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:अवधेश कुमार भारती</title>
    <ns>1</ns>
    <id>380435</id>
    <revision>
      <id>2689054</id>
      <parentid>2688541</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34752-07</username>
        <id>184264</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2689054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380521</id>
    <revision>
      <id>2689055</id>
      <parentid>2688958</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2689055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111653" sha1="izxtmzwk8ncuu8uydv4gcpp24y9klqk" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी|alt=|मतदारसंघ1=|जन्म_तारीख={{birth date|df=yes|1899|09|13}}|मृत्युदिनांक={{nowrap| {{death date and age|df=yes|1938|11|30|1899|09|13}}}}|party=[[National-Christian Defense League]] (1923–1927) &lt;br /&gt; [[लोखंडी दल]] (1927–1938)|चित्र=Corneliu Zelea Codreanu.jpg|पद=लोखंडी दलाचे प्रमुख|succeeding=अ}}'''कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु''' {{Efn|जरी &quot;झेलेआ&quot; हे आडनाव आहे, मधले नाव नाही, शब्दकोशात कोद्रेआनु यांना &quot;कोद्रेआनु, कोर्नेल्यु झेलेआ&quot; असे लिहितात}} (जन्मनाव: '''कोर्नेल्यु झेलिन्स्की''', जन्म: १३ सप्टेंबर १८९९ – मृत्यू: ३० नोव्हेंबर १९३८), जे सामान्यतः '''कोर्नेल्यु कोद्रेआनु''' म्हणून ओळखले जातात, एक [[फॅसिझम|फॅसिस्ट]] रोमानी राजकारणी होते. ते 'लोखंडी दल' किंवा ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लिजन''' (जी ''&lt;nowiki/&gt;'लिजनरी चळवळ''&lt;nowiki/&gt;' म्हणूनही ओळखली जाते) या संघटनेचे संस्थापक आणि प्रभावी नेते होते. ही संघटना दोन महायुद्धांच्या मधल्या काळात सक्रिय असलेली एक अतिराष्ट्रवादी आणि तीव्र [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] संघटना होती. स्थानिक [[फॅसिझम|फॅसिझमचा]] मुख्य प्रकार मानली जाणारी आणि आपल्या [[गूढवाद|गूढवादी]] व रोमानियन ऑर्थोडॉक्स प्रेरित क्रांतिकारी संदेशासाठी ओळखली जाणारी लोखंडी दल संघटना रोमानियन राजकीय पटलावर प्रमुख बनली. राजकीय प्रस्थापित आणि [[लोकशाही|लोकशाहीवादी]] शक्तींशी संघर्ष करत, आणि अनेकदा [[दहशतवाद|दहशतवादाचा]] अवलंब करत तिने आपले स्थान निर्माण केले. लीजनचे सदस्य परंपरेने कोद्रेआनु यांना ''&lt;nowiki/&gt;'कपितानुल'' ' (&quot;प्रमुख&quot;) म्हणत आणि त्यांच्या मृत्यूपर्यंत संघटनेवर त्यांची संपूर्ण सत्ता होती.

[[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर आ. को. कुझा आणि [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकू]] यांच्याशी संबंधित साम्यवादविरोधी आणि ज्यूविरोधी आंदोलक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात करणाऱ्या कोद्रेआनुने, राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगची सह-स्थापना केली आणि [[याश|इयासी]] पोलीस प्रीफेक्ट [[Constantin Manciu|कोंस्तान्तिन मांक्यु]] यांची हत्या केली. कोद्रेआनुने अति-दक्षिणपंथी अनेक चळवळी स्थापन करण्यासाठी कुझाला सोडले, देशातील बुद्धिजीवी आणि शेतकरी वर्गाच्या वाढत्या गटाला आपल्याभोवती एकत्र केले आणि बृहद् रोमानियाच्या विविध भागांमध्ये वंशविद्वेषी दंगली भडकवल्या. रोमानियाच्या एकामागून एक आलेल्या मंत्रिमंडळांनी अनेक वेळा बेकायदेशीर ठरवलेल्या त्यांच्या लिजनने वेगवेगळी नावे धारण केली आणि भूमिगत राहून स्वतःला टिकवले, याच काळात कोद्रेआनुने औपचारिकपणे नेतृत्व गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल यांच्याकडे सोपवले. कोद्रेआनुंच्या निर्देशांनुसार, लिजनने भ्रष्ट मानलेल्या राजकारण्यांच्या हत्या केल्या, ज्यात पंतप्रधान इओन गे. दुका आणि त्यांचे माजी सहकारी मिहाई स्तेलेस्कू या होता. त्याच वेळी, कोर्नेल्यू झेलेआ कोद्रेआनु यांनी रोमानियाने [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीसोबत]] लष्करी आणि राजकीय युती कायम ठेवावी याचे समर्थन केले.

१९३७ च्या निवडणुकीत, त्यांच्या पक्षाने सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली, तिसरे स्थान मिळवले आणि १५.८% मते मिळवली. राजा दुसरे कारोल यांनी त्यांना सत्तेपासून दूर ठेवले, ज्याने प्रतिस्पर्धी फॅसिस्ट आणि चौथ्या क्रमांकावर राहिलेल्या राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्षाला एक क्षणिक सरकार स्थापन करण्यास आमंत्रित केले, ज्यानंतर राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडीची राजेशाही हुकूमशाही आली. कोद्रेआनु आणि दुसऱ्या बाजूला कारोल व निकोलाय योर्गांसारख्या मध्यममार्गी राजकारण्यांमधील वैर, कोद्रेआनु यांना जिलावा तुरुंगात डांबून आणि शेवटी जांदार्मेरीच्या हातून त्याला फाशी दिल्यावर संपले. त्यांच्या जागी होरिया सिमा नेते बनले. १९४० मध्ये, लोखंड्या दलाने घोषित केलेल्या राष्ट्रीय लेजिओनरी राज्याद्वारे त्यांच्या हत्येचा वापर हिंसक प्रतिशोधाचा आधार म्हणून झाला.

=== बालपण ===
कोद्रेआनु यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १८९९ रोजी हुश येथे [[Ion Zelea Codreanu|इओन झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि एलिझाबेथ यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील, एक शिक्षक आणि स्वतः एक रोमानियन राष्ट्रवादी, पुढे जाऊन आपल्या मुलाच्या चळवळीतील एक राजकीय व्यक्तिमत्व बनले. [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[बुकोव्हिना|बुकोविनाचे]] मूळ रहिवासी असलेले इओन, सुरुवातीला ''झेलिन्स्की'' म्हणून ओळखले जात होते; त्यांची पत्नी वांशिकदृष्ट्या जर्मन होती. &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot;&gt;[[Hugh Seton-Watson]], ''The East European Revolution'', Frederick A. Prager, न्यू यॉर्क, १९६१, पृ. २०६&lt;/ref&gt; इओन झेलेआ कोद्रेआनु हे मूळचे उक्रेनी किंवा पोलिश वंशाचे स्लाव होते &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Jelavich, p 1993, p.198&quot;&gt;Jelavich, pp. 204–205; [[Emil Cioran]], a philosopher who, early in his life, had been attracted to the Iron Guard, stated in a later interview that he believed Corneliu Zelea Codreanu to be &quot;in fact, [[Slavic peoples|Slavic]], more of a [[Ukrainians|Ukrainian]] [[Hetmans of Ukrainian Cossacks|hetman]] type&quot; (Cioran, ''Convorbiri cu Cioran'', [[Humanitas publishing house| Humanitas]], Bucharest, 1993, in Ornea, पृ. १९८)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot;&gt;{{in lang|ro}} Ilarion Țiu, [http://www.revistaerasmus.go.ro/numarul_14/tiu_i2.html &quot;Relațiile regimului autoritar al lui Carol al II-lea cu opoziția. Studiu de caz: arestarea conducerii Mișcării Legionare&quot;]{{मृत दुवा|date=February 2023|fix-attempted=yes}}, in [http://www.revistaerasmus.go.ro/ ''Revista Erasmus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223115039/http://www.revistaerasmus.go.ro/}}, 14/2003–2005, at the [[University of Bucharest]] Faculty of History; retrieved 13 February २००८&lt;/ref&gt; असे असूनही, त्यांनी आयुष्यभर स्वीकारलेल्या रोमानियन राष्ट्रवादी होते. थोरले कोद्रेआनु हे याश विद्यापीठाचे प्राध्यापक आ. को. कुझा यांसारख्या ज्यू-विरोधींशी संबंधित होते. &lt;ref&gt;Ornea, पृ. २८६&lt;/ref&gt; कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनुंच्या १९३८ च्या खटल्याच्या अगदी आधी, त्यांच्या वांशिक उत्पत्तीवर अधिकाऱ्यांनी आयोजित केलेल्या एका लेजिओनेरी-विरोधी [[प्रचार]] मोहिमेद्वारे टीका केली होती. या मोहिमेत त्याच्या वंशावळीच्या एका वेगळ्या आवृत्तीच्या प्रती वितरित करण्यात आल्या, ज्यात असा आरोप करण्यात आला होता की तो मिश्र वंशाचा असून, केवळ उक्रेनी, जर्मन आणि रोमानियनच नव्हे, तर झेक आणि रूसींचाही वंशज आहे आणि त्याचे अनेक पूर्वज गुन्हेगार होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; इतिहासकार इलारियन टिउ यांनी याचे वर्णन कोद्रेआनुचा अपमान करण्याचा आणि [[बदनामी|त्याची बदनामी करण्याचा]] प्रयत्न असे केले आहे. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; कोद्रेआनु यांची आई बुकोविना जर्मन वंशाची होती, जे मुळात [[बायर्न|बायर्नपासून]] आले होते. &lt;ref&gt;[[Iván T. Berend|Berend, Iván T.]] (2020). ''A Century of Populist Demagogues: Eighteen European Portraits, 1918–2018'', p. 79. Budapest–New York: Central European University Press, {{ISBN|9789633863343}} &lt;/ref&gt;

१९१६ मध्ये, जेव्हा रोमानिया त्रिपक्षीय बाजूने [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] सामील झाला, तेव्हा कोद्रेआनु सक्तीच्या सैन्यभरतीसाठी खूप लहान होता, तरीही त्याने सैन्यात भरती होऊन त्यानंतरच्या मोहिमेत लढण्याचा प्रयत्न केला. बाकव येथील लष्करी शाळेतील त्याचे शिक्षण (जिथे तो भविष्यातील [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] कार्यकर्ता पेत्रे पांद्रेआचा सहकारी होता) &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ५१, ६८&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या युद्धात थेट प्रवेशाच्या वर्षीच संपले. १९१९ मध्ये, [[याश|इयासी]] येथे स्थलांतरित झाल्यानंतर, मोल्डाव्हियामधील बोल्शेविक कारवायांचे परिणाम पाहिल्यानंतर आणि विशेषतः [[ऑक्टोबर क्रांती|ऑक्टोबर क्रांतीमध्ये]] रोमानियाने आपला मुख्य मित्र गमावल्यानंतर, तिला १९१८ च्या बुखारेस्ट करारावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पडले, तसेच नवीन स्थापन झाले कम्युनिस्ट इंटरनॅशनल [[साम्यवाद|रोमानियाच्या]] दोन महायुद्धांमधील सीमांना ( ''पहा बृह रोमानिया'' ) जोरपणे विरोध करत होती. &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४१, ४७&lt;/ref&gt;

[[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमध्ये]] (डिसेंबर १९१८) समाजवादी पक्षाच्या बंड दडपल्यानंतर बोल्शेविक प्रभाव एकूणच कमी झाला असला तरी, &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४७&lt;/ref&gt; तो इयासी आणि इतर मोल्डाव्हियन शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये तुलनेने मजबूत राहिला किंवा तसा मानला गेला. या संदर्भात, १९१८ मध्ये रोमानियामध्ये विलीन झालेला [[बेसारेबिया|बेसाराबियाचा]] पूर्वेकडील प्रदेश बोल्शेविक प्रभावासाठी विशेषतः संवेदनशील आहे, असे कोद्रेआनु आणि इतरांना वाटत होते. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.196&quot;&gt;Barbu, पृ. १९६&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुने आपल्या वडिलांकडून ज्यूविरोध शिकला, परंतु त्याने त्याचा संबंध साम्यवाद-विरोधाशी जोडला, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की [[ज्यू लोक|यहूदी]] हे, इतर गोष्टींबरोबरच, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनचे]] मूळ प्रवर्तक होते ( ''पहा यहूदी बोल्शेविकवाद'' ). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Veiga, पृ. ४८–४९, ५४&lt;/ref&gt;

=== जीसीएन आणि राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ===
कोद्रेआनु यांनी याश येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. आपल्या वडिलांप्रमाणेच, ते आ. को. कुझा यांचे जवळचे झाले. बोल्शेविक बंडाच्या भीतीमुळे कोद्रेआनु यांनी स्वतः औद्योगिक कामगारांना संबोधित करण्याचा प्रयत्न केला. त्या वेळी, कुझा असा प्रचार करत होते की यहूदी लोकसंख्या रोमानियन लोकांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, ज्यू लोक रोमानियन तरुण स्त्रियांच्या पवित्रतेला धोका देत आहेत असा दावा करत होते आणि वांशिक विभक्तीकरणाच्या बाजूने प्रचार सुरू केला होता. 

रोमानियन इतिहासकार आद्रियान च्योरोयानु यांच्या मते, त्यांनी सुरुवातीच्या कोद्रेआनु यांना &quot;अर्ध-लोकप्रियतावादी आंदोलक&quot; म्हणून परिभाषित केले. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot;&gt;च्योरोयानु, पृ. १६&lt;/ref&gt; सिओरोइयनू यांच्या मते, कोद्रेआनु रोमानियावर &quot;अतिरेकीपणे&quot; प्रेम करत होता, ज्याचा अर्थ असा होतो की तो देशाला &quot;आदर्शवादी [आणि] त्यांच्या काळातील खऱ्या देशापेक्षा वेगळा&quot; पाहत होता. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot; /&gt; [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटिश]] विद्वान क्रिस्टोफर कॅथरवूड यांनी देखील कोद्रेआनुला &quot;एक वेडसर ज्यू-विरोधी आणि धार्मिक कट्टरतावादी&quot; म्हणून संबोधले. &lt;ref&gt;Catherwood, पृ. १०४&lt;/ref&gt; इतिहासकार झीव बार्बू यांनी असे प्रतिपादन केले की &quot;कुझा हा कोद्रेआनुंचे गुरु होते [...], पण कोद्रेआनु यांनी त्यांच्याकडून जे काही शिकले ते काही विशेष नवीन नव्हते. कुझा यांनी मुख्यत्वे त्याच्या राष्ट्रवाद आणि ज्यू-विरोधासाठी उत्प्रेरकाची भूमिका बजावली.&quot;  जसे त्याने स्वतः नंतर कबूल केले, हा तरुण कार्यकर्ता शरीरशास्त्रज्ञ आणि ज्यू-विरोधी विचारवंत निकोलाए पाउलेस्कू यांच्याकडूनही खूप प्रभावित झाले होते, जे कुझाच्या चळवळीत सामील होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', पृ. ३५, ४४, ४५&lt;/ref&gt;

१९१९ च्या उत्तरार्धात, कोद्रेआनु ल्पायुषी [[:ro:Garda Conștiinței Naționale|गार्दा कोंश्तीइंचेइ नाशिओनाले]] (GCN, &quot;राष्ट्रीय विवेक रक्षक&quot;) मध्ये सामील झाला, जो वीजतंत्री [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकूने]] बनवले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Barbu, pp. 196-197; Veiga, pp. 49–50 &lt;/ref&gt; पंकू यांचा कोद्रेआनुंवर प्रभाव अतिशय होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Yavetz|first=Zvi|year=1991|title=An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard|journal=Journal of Contemporary History|volume=26|issue=3/4|pages=597–610|doi=10.1177/002200949102600313|jstor=260662}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Please clarify the preceding statement or statements with a good explanation from a reliable source. (August 2021)&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

पांकूंच्या चळवळीने, ज्याची मूळ सदस्यसंख्या ४० पेक्षा जास्त नव्हती, &lt;ref name=&quot;Barbu, p.197&quot;&gt;Barbu, p. 197 &lt;/ref&gt; सर्वहारात निष्ठा पुनरुज्जीवित करण्याचा प्रयत्न केला (वाढलेल्या कामगार हक्कांची वकिली करून साम्यवादाला पर्याय देत). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot;&gt;Veiga, pp. 49–50  &lt;/ref&gt; इतर प्रतिगामी गटांप्रमाणे, तिला जनरल आलेक्सांद्रु अवेरेस्कू आणि त्यांच्या वाढत्या लोकप्रिय लोकांच्या पक्षाचा (ज्याचे कुझा बरोबरी झाले) मूक पाठिंबा मिळाला; &lt;ref&gt;Veiga, pp. 46–47 &lt;/ref&gt; १९२० मध्ये अवेरेस्कू सत्तेवर आल्याने मोठ्या शहरी भागांमध्ये सामाजिक समस्यांचा एक नवीन काळ सुरू झाला ( ''[[Labor movement in Romania|रोमानियातील कामगार चळवळ]] पहा'' ). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot; /&gt;

जीसीएन, ज्यामध्ये कोद्रेआनुला राष्ट्रवादी कामगार संघटनांचा गाभा दिसत होता, ती संघटना संप दडपण्यात सक्रिय झाली. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 48–49 &lt;/ref&gt; त्यांच्या कारवाया लक्ष वेधून घेण्यात यशस्वी ठरल्या, विशेषतः कोद्रेआनुचे ऐकणाऱ्या आणि ख्रिस्ती विद्यार्थ्यांच्या संघटनामध्ये गटबद्ध झालेल्या विद्यार्थ्यांनी उच्च शिक्षणासाठी 'नुमेरुस क्लाउसुस' (ज्यू आरक्षण) ची मागणी करण्यास सुरुवात केल्यानंतर – यामुळे जीसीएन लोकांमध्ये प्रिय झाले आणि त्यांच्या सर्व विरोधकांवरील हल्ल्यांची वारंवारता आणि मोठ्या प्रमाणात वाढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 52 &lt;/ref&gt; याला प्रतिसाद म्हणून, कोद्रेआनु यांना याश विद्यापीठातून काढून टाकले. जरी कुझा आणि इतरांनी त्याच्यासाठी हस्तक्षेप केल्यावर (विद्यापीठ सिनेटचा निर्णय न मानता) त्याला परत येण्याची परवानगी मिळाली, तरी पदवी मिळाल्यानंतर त्याला कधीही [[पदविका|पदवी प्रमाणपत्र]] देण्यात आले नाही. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Ornea, p. 288; Veiga, pp. 52, 55 &lt;/ref&gt;

१९२२ मध्ये [[बर्लिन]] आणि येना येथे शिक्षण घेत असताना, कोद्रेआनु यांनी [[वायमार प्रजासत्ताक|वायमार प्रजासत्ताकाची]] टीका केली आणि साम्यवादाच्या वाढीविरुद्ध रोमवरील मोर्चा आणि इतालीच्या फॅसिझमची मोठी उपलब्धी म्हणून प्रशंसा केली; यहूदांना संपूर्ण मुक्ती देण्याच्या सरकारच्या निर्णयामुळे डिसेंबरमध्ये झालेल्या मोठ्या रोमानियन विद्यार्थी आंदोलनांबद्दल कळल्यावर त्याने आपला मुक्काम कमी करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287 &lt;/ref&gt;

जेव्हा कोद्रेआनु यांनी आयोजित केलेल्या आंदोलनांकडे नव्या राष्ट्रीय उदारमतवादी सरकारने भाव दिले नाही, तेव्हा त्यांनी आणि कुझा यांनी ४ मार्च १९२३ रोजी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग नावाची एक ख्रिस्ती राष्ट्रवादी संघटना स्थापन केली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287; Veiga, p. 74 &lt;/ref&gt; १९२५ मध्ये, ''झिओनच्या गुरुंचे राजशिष्टाचार(द प्रोटोकॉल्स ऑफ द एल्डर्स ऑफ झिऑन)'' नावाच्या ज्यूविरोधी खोट्या दस्तऐवजाचा अनुवादक आणि लीजनचा भावी विचारवंत, योन मोत्सा त्यांच्यात सामील झाला. &lt;ref&gt;Catherwood, p. 105; Veiga, p. 75 &lt;/ref&gt; त्यानंतर कोद्रेआनुंवर राष्ट्रीय स्तरावर लीगचे आयोजन करण्याची जबाबदारी सोपवली आणि ते विशेषतः तिच्या युवा उपक्रमांमध्ये व्यस्त झाला. &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 44 &lt;/ref&gt;

=== मांक्युंची हत्या ===
लीगच्या रचनेवरून कोद्रेआनु यांचा कुझांशी मतभेद झाला: त्याने मागणी केली की लीगने निमलष्करी आणि क्रांतिकारी स्वरूप धारण करावे, तर कुझा या कल्पनेच्या विरोधात होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 44–45; Brustein, p. 158; Sedgwick, p. 113 &lt;/ref&gt; नोव्हेंबरमध्ये, [[बुखारेस्ट|बुखारेस्तमधील]] वकरेश्ती तुरुंगात असताना, कोद्रेआनुने लीगमध्ये एक युवा संघटना स्थापन करण्याची योजना आखली होती, ज्याला ते ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लिजन''' असे नाव देऊ इच्छित होता. असे म्हटले जाते की हे तुरुंगातील चर्चच्या भिंतींवर असलेल्या एका ऑर्थोडॉक्स प्रतिमेच्या सन्मानार्थ होते, &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 45; Ornea, pp. 287–288 &lt;/ref&gt; किंवा, अधिक स्पष्टपणे, स्वतः मिखाएल भेटल्याच्या कोद्रेआनुच्या कथित दाव्याशी संबंधित होते.  एका अधिक वैयक्तिक अडचणीमुळेही कोद्रेआनु आणि कुझा यांच्यात दुरावा निर्माण झाला होता, ती म्हणजे कुझांच्या मुलाचे कोद्रेआनुंच्या बहिणीमध्ये प्रेमसंबंध होते, ज्यामुळे ती गर्भवती झाली होती. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 601.  &lt;/ref&gt; जेव्हा धाकट्या कुझा यांनी आपल्या प्रेयसीची मागणी नाकारली, तेव्हा त्या दोघांचे नाते तुटले होते; तिने मागणी केली होती की आता ती त्याचे मूल पोटात घेऊन त्यांच्याशी लग्न करावे. जरी हे प्रकरण दाबले गेले असले तरी, त्यांच्या बहिणीला अनौरस संतती होत असल्याची वस्तुस्थिती कोद्रेआनुंसाठी अत्यंत अपमानजनक होती, कारण त्यांना आपले कुटुंब ऑर्थोडॉक्स चर्चचे आदर्श सदस्य म्हणून सादर करायचे होते आणि त्यांनी कुझांकडून आपल्या मुलावर बहिणीशी लग्न करण्यास दबाव आणण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot; /&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs additional references to reliable sources. (August 2021)&quot;&gt;अतिरिक्त संदर्भ आवश्यक आहेत&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

इयासीमध्ये परतल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीगमध्ये स्वतःची निष्ठा-प्रणाली तयार केली, ज्याची सुरुवात ''Frăția de Cruce'' (&quot;खुरीसचे बंधुत्व&quot;, रक्त-बंधुत्वाच्या एका प्रकारावरून नाव दिलेले, ज्यामध्ये खुरीसासह प्रवचन देणे आवश्यक असते) पासून झाली. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 82–83 &lt;/ref&gt; ६ मे १९२४ रोजी, याशच्या जवळील ग्रामीण भागात विद्यार्थी केंद्राच्या बांधकामास सुरुवात करण्यासाठी ते एकत्र जमले. रोमानियन पोलीस प्रीफेक्ट कोंस्तान्तिन मांक्युंच्या आज्ञानुसार अधिकाऱ्यांनी ही बैठक हिंसकपणे मोडून काढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 78 &lt;/ref&gt; कोद्रेआनु आणि इतर अनेकांना अनेक दिवस मारहाण आणि अत्याचार केला, शेवटी कुझांनी त्यांच्या वतीने हस्तक्षेप केला आणि तो यशस्वी ठरला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt;

काही काळ राजकीय हालचालींपासून दूर राहिल्यानंतर, कोद्रेआनु यांनी २४ ऑक्टोबर १९२४ रोजी मांक्युंची हत्या करून आणि इतर काही पोलिसांना गंभीर जखमी करून त्याचा बदला घेतला. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 41; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; ही घटना याश न्यायालयात घडली (जिथे कोद्रेआनुंच्या एका बरोबरीने तक्रार दाखल केल्यानंतर मांक्युंना आरोपांना उत्तर देण्यास बोलावले होते). &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot;&gt;Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; [[न्यायसहायक विज्ञान|न्यायवैद्यक तपासणीत]] असे दिसून आले की, मृत्यूच्या क्षणी मांक्यु आपल्या मारेकऱ्याकडे तोंड करून नव्हते, ज्यामुळे कोद्रेआनुने केवळ मांक्युच्या पूर्वीच्या कृतींवर आधारित आत्मसंरक्षणासाठी हे कृत्य केल्याचे सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; बंदूक चालवल्यानंतर कोद्रेआनु यांनी लगेचच स्वतःला समर्पण केले आणि कोठडीत खटल्याची वाट पाहत राहिला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; याशचे पोलीस दल अतिशय भ्रष्टाचारामुळे लोकांना आवडत नव्हते आणि अनेक याशकरांनी मांक्युंची हत्या कोद्रेआनुचे एक शौर्यपूर्ण कृत्य म्हणून पाहिले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century-And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; दरम्यान, रोमानियाच्या संसदेत शेतकरी पक्षाचे पाउल बुजोर यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला, ज्यांनी राजकीय हिंसाचार आणि [[देशद्रोह|राजद्रोहाशी]] संबंधित कायद्याचे पुनरावलोकन करण्याचा प्रस्ताव प्रथम मांडला; त्याला सत्ताधारी राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाची मान्यता मिळाली, ज्याने १९ डिसेंबर रोजी ''मिर्झेस्कू कायदा'' &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; (त्यांचे प्रवर्तक मिर्झेस्कू यांच्या नावावरून, ज्यांची न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली होती) मंजूर केला. त्याचा सर्वात उल्लेखनीय, जरी अप्रत्यक्ष असला तरी, परिणाम म्हणजे साम्यवादी पक्षावर बंदी घातली. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये, संसद सदस्यांमधील वादविवाद झाले आणि हत्येसाठी कुझांच्या गटाला नैतिकदृष्ट्या जबाबदार धरले: पेत्रे आंद्रेई यांनी सांगितले की &quot;श्री. कुझांनी लक्ष्य साधले आणि कोद्रेआनु यांनी गोळी झाडली&quot;, &lt;ref&gt;Andrei, in Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; ज्यावर कुझांनी आपली निर्दोषता सिद्ध करत उत्तर दिले, तसेच मांक्युंची क्रूरता ही हिंसक प्रतिशोधासाठी एक न्याय्य कारण होते असा सिद्धांत मांडला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt;

जरी कोद्रेआनुंवर मुद्दाम याशपासून दूर तुर्नु सेवेरीन येथे खटला चालवला, तरीही अधिकाऱ्यांना एक निष्पक्ष ज्युरी सापडली नाही. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 42 &lt;/ref&gt; ज्या दिवशी त्यांची निर्दोष म्हणून मुक्तता झाली, त्या दिवशी ज्युरीचे सदस्य, ज्यांनी एकूण पाच मिनिटे विचारविनिमय केला, ते लीगची चिन्हे आणि [[स्वस्तिक]] (कुझांच्या लीगद्वारे वापरले जाणारे चिन्ह) असलेले बिल्ले घालून हजर झाले. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 42; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; विजयी परतल्यानंतर आणि एलेना इलिनोयुंसोबतच्या भव्य लग्नानंतर, &lt;ref&gt;Ornea, p. 289; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंचा कुझांशी दुसऱ्यांदा मतभेद झाली आणि तणाव कमी करण्यास त्यांनी [[फ्रान्स|फ्रान्समध्ये]] रजा घेण्याचा निर्णय घेतला.

जून १९२५ मध्ये फोक्शानमध्ये कोद्रेआनु आणि एलेना इलिनोयु यांचे लग्न हे त्या वर्षी रोमानियातील एक प्रमुख सामाजिक कार्यक्रम होता; त्याला भव्य, राजेशाही थाटात साजरा केला आणि पाहण्यास हजारो लोक आले होते, ज्यामुळे माध्यमांचे प्रचंड लक्ष वेधले गेले. &lt;ref&gt;Bucur, Maria &quot;Romania&quot; pp. 57–78 from ''Women, Gender and Fascism in Europe, 1919–1945'' edited by Kevin Passmore, New Brunswick: Rutgers University Press, 2003 pp. 73–74. &lt;/ref&gt; लग्नानंतर, कोद्रेआनु आणि त्यांच्या बायकोंच्या मागे &quot;अत्यंत आनंदी&quot; शेतकऱ्यांची चार मैल लांब मिरवणूक निघाली, ज्यात ३,०००+ बैलगाड्या होत्या.  कोद्रेआनुच्या अनुयायांपैकी एक यांनी त्यावेळी लिहिले होते की रोमानियन लोकांना शाही सोहळे, विशेषतः शाही लग्नसोहळे आवडत होते, पण युवराज कारोल १९१८ मध्ये एका सामान्य स्त्रीशी खाजगी विवाह करून आणि त्यानंतर ग्रीसमध्ये शाही विवाह करून पलायन केल्यामुळे, रोमानियन लोकांना पाहायचा असलेल्या शाही लग्नसोहळ्यासाठी कोद्रेआनुंचा लग्न हा सर्वोत्तम पर्याय होता.  कोद्रेआनुच्या विवाहाचा उद्देश त्याची आतापर्यंतची चंचल प्रतिमा बदलून एका विवाहित पुरुषाची अधिक &quot;स्थिर&quot; माणसाची प्रतिमा निर्माण करणे आणि अशा प्रकारे त्यांच्या सामाजिक मूलतत्त्ववादाबद्दल अधिक पुराणमतवादी रोमानियन लोकांच्या मनात असलेल्या चिंता दूर करणे हा होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनची निर्मिती ===
कोद्रेआनु १९२६ च्या निवडणुकीत भाग घेण्यास [[ग्रेनोबल|ग्रेनोबलहून]] परतले आणि फोक्शान शहरातून उमेदवार म्हणून उभे राहिले. त्यांचा पराभव झाला आणि, जरी लीगला मोठे यश मिळाले होते, तरी त्याच वर्षी ते विसर्जित झाले.  कोद्रेआनु यांनी तुरुंगात वेळ घालवलेल्या लीगच्या माजी सदस्यांना एकत्र केले आणि लीजन स्थापन करण्याचे आपले स्वप्न साकार केले (नोव्हेंबर १९२७, नवीन अवेरेस्कू मंत्रिमंडळाच्या पतनानंतर काहीच दिवसांनी, ज्याने आता प्रतिस्पर्धी असलेल्या कुझांना पाठिंबा देणे सुरू ठेवले होते).  कोद्रेआनुंनी दावा केला की त्यांना आद्यदेवदूत मिखाएल यांचे दर्शन झाले होते, ज्यांनी त्यांना सांगितले की देवाने त्याला रोमानियाचा तारणहार म्हणून निवडले आहे.  सुरुवातीपासूनच, लीजनने दावा केला की पूर्वेकडील ऑर्थोडॉक्स चर्चच्या मूल्यांप्रति असलेली वचनबद्धता त्यांच्या संदेशाचा केंद्रबिंदू आहे आणि कोद्रेआनुंचे कथित दर्शन हे त्यांच्या संदेशाचे केंद्रस्थान होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot; /&gt;

''Frăția de Cruce'' च्या आधारावर, कोद्रेआनुंनी लीजनची रचना एक निवडक आणि स्वयंपूर्ण गट म्हणून केली, जो केवळ त्यांनाच निष्ठा वाहत असे, आणि लवकरच त्यांनी त्यांचा विस्तार &quot;घरटी&quot; ( ''cuiburi'' ) नावाच्या राजकीय कक्षांच्या प्रतिकृती बनवणाऱ्या राष्ट्र-जाळीमध्ये केला. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Benedict, p. 457; Ornea, p. 290; Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 107–110 &lt;/ref&gt; ''Frăția'' ही लीजनची सर्वात गुप्त आणि सर्वोच्च संस्था म्हणून टिकून राहिली, जिने आपल्या सदस्यांना दीक्षाविधीतून जाण्याची आणि &quot;कर्णधार&quot; (ज्या नावाने आता कोद्रेआनु ओळखले जात होते) प्रति निष्ठेची शपथ घेण्याची विनंती केली. 

[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिके]] इतिहासकार बार्बरा जेलाविच यांच्या मते, या चळवळीने &quot;सुरुवातीला कोणत्याही निश्चित मतवादाचे समर्थन केले नाही, तर त्याऐवजी व्यक्तीच्या नैतिक पुनरुत्थानावर भर दिला&quot;, तसेच रोमानियन ऑर्थोडॉक्स चर्चप्रती वचनबद्धता व्यक्त केली. &lt;ref name=&quot;Jelavich, p.205&quot;&gt;Jelavich, p. 205 &lt;/ref&gt; लीजनने आपल्या राजकीय सभांचा भाग म्हणून ऑर्थोडॉक्स विधी सुरू केले, &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; तर कोद्रेआनु लोकवेषात सार्वजनिक ठिकाणी दिसू लागले &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; — ही एक पारंपरिक भूमिका होती जी त्या वेळी फक्त त्यांनी आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाचे योन मिहालाके यांनी स्वीकारली होती. &lt;ref&gt;Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; असताना, लीजनने रोमानियन ऑर्थोडॉक्स धर्मगुरूंशी घनिष्ठ संबंध राखले, &lt;ref&gt;Catherwood, pp. 104, 107&lt;/ref&gt; आणि त्यांच्या सदस्यांनी रोमानियन ऑर्थोडॉक्स संदेशांच्या मूळ अर्थासह राजकारण एकत्र केले — ज्यामध्ये रोमानियन बांधव धार्मिक अर्थाने आपल्या राष्ट्रीय मुक्तीची अपेक्षा करत असल्याचा दावा होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 46–47; Mayall, p. 141; Payne, p. 116 &lt;/ref&gt;

जेलाविच म्हटल्याप्रमाणे, असा गूढवादी दृष्टिकोन हिंसा आणि आत्मत्यागाच्या ओढीशी निगडित होता, &quot;परंतु केवळ तेव्हाच जेव्हा [आतंकवाद] ध्येयाच्या भल्यासाठी केली जात असत आणि नंतर त्याचे प्रायश्चित्त केले जात असे.&quot;  हिंसक किंवा खुनी कृत्यांमध्ये सामील झालेले लीजनवाद अनेकदा अटक होण्यास स्वतःहून शरण येत होते, &lt;ref&gt;Jelavich, p. 205; Mayall, p. 142&lt;/ref&gt; आणि [[येशू ख्रिस्त|ख्रिस्ताच्या]] दुसऱ्या आगमनाची अपेक्षा करणाऱ्या जगात हिंसाचाराला एक आवश्यक पाऊल म्हणून पाहणे सामान्य झाले होते. &lt;ref&gt;Mayall, pp. 141–142&lt;/ref&gt; कालांतराने, लीजानने पतितांच्या पंथाभोवती एक सिद्धांत विकसित केला, इतकेच नव्हे तर मृत हे एका शाश्वत राष्ट्रीय समुदायाचा अविभाज्य भाग बनून राहतात असेही सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968-969&quot;&gt;Davies, pp. 968–969&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mayall, p.141&quot;&gt;Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; आपल्या गूढवादाचा परिणाम म्हणून, या चळवळीने कोणताही विशिष्ट जाहीरनामा न स्वीकारण्याची किंवा त्याचा प्रचार न करण्याची भूमिका घेतली, &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Ornea, pp. 348–376; Payne, p. 116&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांनी सुरुवातीलाच स्पष्ट केले: &quot;देश माणसांच्या कमतरतेमुळे मरत आहे, राजकीय कार्यक्रमांच्या कमतरतेमुळे नाही.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in Barbu, p. 197&lt;/ref&gt; दुसरीकडे, त्यांनी निदर्शनास आणले की लीजनला &quot;नवा माणूस&quot; ( ''omul nou'' ) तयार करायचा होता. &lt;ref&gt;Mayall, p. 141; Ornea, pp. 348–353; Payne, p. 116&lt;/ref&gt;

स्पष्ट राजकीय संदेश नसूनही, ही चळवळ तिच्या ज्यूविरोधासाठी, रोमानियासमोर &quot;यहूदी प्रश्न&quot; आहे असा युक्तिवाद करण्यास आणि ज्यूंचे अस्तित्व असभ्यता व [[रतिचित्रण|रतिचित्रणावर]] पोसले जाते हे घोषित करण्यास लगेचच ओळखली गेली. &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, pp. 104–195&lt;/ref&gt; लीजनवादी नेत्याने लिहिले: &quot;आपल्या पिढीचे ऐतिहासिक ध्येय 'काइक' (यहूदी) संकटाची निराकरण करणे आहे. गेल्या १५ वर्षांतील आपल्या सर्व लढायांचा हाच उद्देश होता, आतापासून आपल्या आयुष्यातील सर्व प्रयत्नांचा हाच उद्देश असेल.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in ''Final Report'', p. 45&lt;/ref&gt; त्यांनी सर्वसाधारणपणे यहूदांवर रोमानिया आणि देव यांच्यातील थेट संबंध नष्ट करण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप केला आणि लीजनने [[जुना करार|जुन्या करारातील]] हिब्रू लोक आणि आधुनिक यहूदी यांच्यात कोणताही वास्तविक संबंध नाही या कल्पनेच्या बाजूने प्रचार केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 46–47&lt;/ref&gt; एका प्रसंगी, रोमानियन लोकांच्या उत्पत्तीचा संदर्भ देताना, कोद्रेआनु यांनी सांगितले की यहूदी &quot;आपल्या जनतेची [[प्राचीन रोम|रोमी]]-दाकी रचना&quot; भ्रष्ट करत आहेत. &lt;ref&gt;Codreanu, in Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की, १९ व्या शतकाच्या मध्यापासून पुढे, रोमानियन बुद्धिजीवी ''वर्गाची'' &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 463.&lt;/ref&gt; १९व्या शतकापासून रोमानिया हा एक प्रखर फ्रांसी-समर्थक देश होता, आणि बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी विचारांवर विश्वास ठेवणारे असल्याचे सांगत असे, व त्याच वेळी रोमानियातील यहूदी अल्पसंख्याकांबद्दल ज्यू-विरोधी विचार बाळगत असे. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 pp. 463–464.&lt;/ref&gt; अँसेल यांनी लिहिले आहे की, कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ ''बुद्धिजीवींची'' प्रचलित फ्रांसी-समर्थकताच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकटही नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाला नष्ट करण्यास रचलेले &quot;यहूदी शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

त्यांनी यहूदांच्या विनाशाची उघडी मागणी करण्यास सुरुवात केली, &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sjldict&quot;&gt;Stephen J. Lee, ''European Dictatorships, 1918–1945'', [[Routledge]], London, 2000, p. 288. {{ISBN|0-415-23046-2}}&lt;/ref&gt; आणि, १९२७ च्या सुरुवातीलाच, या नवीन चळवळीने ओराडिया शहरातील एका [[सिनेगॉग|सिनेगॉगची]] नासधूस करून ते जाळले. &lt;ref name=&quot;Brustein, p.158&quot;&gt;Brustein, p. 158&lt;/ref&gt; अशा प्रकारे रोमानियन समाजात ज्यूविरोधाच्या विलक्षण लोकप्रियतेचा या चळवळीला फायदा झाला: एका विश्लेषणानुसार, पोलंड सोडून, रोमानिया हा [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सर्वात ज्यू-विरोधी देश होता. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनुंचे सिद्धांत रोमानियन ज्यूविरोधाच्या सर्वात कट्टर स्वरूपांपैकी एक होता आणि तो कुझांचे माजी सहकारी, प्रख्यात इतिहासकार निकोलाए योर्गा यांच्या सामान्यतः अधिक सौम्य ज्यूविरोधी मतांच्या विरुद्ध होता. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 28–29&lt;/ref&gt; लीजनने पसंत केलेले स्वरूप हे वांशिक ज्यूविरोधाचे एक स्वरूप होते, &lt;ref name=&quot;Ox95&quot;&gt;Codreanu, Corneliu, &quot;The Resurrection of the Race&quot;, pp. 221–222, in ''Fascism'', ed. Roger Griffin. Oxford: Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt; आणि ते कोद्रेआनुंच्या सिद्धांताचा भाग होते की रोमानियन लोक जैविकदृष्ट्या शेजारील किंवा सह-निवासी वांशिक गटांपेक्षा ( हंगेरियन समुदायासह ) वेगळे आणि श्रेष्ठ आहेत.  कोद्रेआनु यांनी रोमानियन विस्तारवादाच्या मुद्द्यावरही आपले विचार व्यक्त केले, ज्यावरून असे दिसून येते की ते [[द्नीस्तर नदी|द्नीस्तरच्या]] पलीकडील [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] भूभाग (नंतर त्रान्सनीस्त्रिया) समाविष्ट करण्याचा विचार करत होता आणि कार्पेथियन आणि [[डॅन्यूब नदी|डॅन्यूबवर]] केंद्रित रोमानियन-नेतृत्वाखालील आंतरराष्ट्रीय महासंघाची योजना आखत होता. &lt;ref name=&quot;sjldict&quot; /&gt;

१९३६ मध्ये, कोद्रेआनु यांनी 'वंशाचे पुनरुत्थान' नावाचा एक निबंध प्रकाशित केला, ज्यात त्यांनी लिहिले की&lt;blockquote&gt;मी यावर पुन्हा एकदा जोर देतो: आपला सामना अशा काही दयनीय व्यक्तींशी नाही, जे योगायोगाने येथे आले आहेत आणि आता संरक्षण व आश्रय मागत आहेत. आपला सामना आहे एका पूर्ण विकसित यहूदी राष्ट्राशी, एका संपूर्ण सैन्याशी, जे इथे आपला पराभाव करण्यास आले आहेत. ज्यूंचे स्थलांतर आणि रोमानियामधील त्यांचा शिरकाव अचूक योजनांनुसार पार पाडला जात आहे. बहुधा, 'महान ज्यू परिषद' बाल्टिक समुद्रापासून सुरू होणाऱ्या, पोलंड आणि चेकोस्लोव्हाकियाचा काही भाग आणि रोमानियाचा अर्धा भाग ते थेट काळ्या समुद्रापर्यंत व्यापणाऱ्या जमिनीच्या एका पट्ट्यावर नवीन पालेस्तीनच्या निर्मितीची योजना आखत आहेत. ज्यू आणि राजकारण्यांनी आपल्यावर केलेली वाईट गोष्ट, त्यांनी आपल्या लोकांना ज्या सर्वात मोठ्या धोक्यात टाकले आहे, ते म्हणजे ते आपल्या देशाची संपत्ती आणि मालमत्ता बळकावत आहेत, रोमानियन मध्यमवर्गाचा नाश करीत आहेत, आपल्या शाळा आणि उदारमतवादी व्यवसायांमध्ये शिरकाव करत आहेत, किंवा आपल्या पूर्णच्या पूर्ण राजकीय आयुष्यावर त्यांचा जो घातक प्रभाव पडत आहे, हे नाही, जरी या गोष्टी एका समाजासाठी आधीच जीवघेणे धोके आहेत. उलट, त्यांच्यामुळे लोकांना असलेला सर्वात मोठा धोका हा आहे की ते आपल्याला वांशिकदृष्ट्या कमजोर करत आहेत, ते आपल्या लोकांची वांशिक, रोमी-दाकी रचना नष्ट करत आहेत आणि अशा प्रकारच्या मानवाला जन्माला घालत आहेत जो वांशिक अवशेषांशिवाय काहीही नाही.&quot; &lt;/blockquote&gt;

=== पहिल्यांदा त्यांना बेकायदेशीर ठरवणे आणि संसदीय आदेश ===
दोन वर्षांच्या स्थिरतेनंतर, कोद्रेआनु यांना चळवळीचा उद्देश बदलणे आवश्यक वाटले: त्यांनी आणि चळवळीच्या नेतृत्वांनी ग्रामीण भागांचा दौरा सुरू केला, चर्चमध्ये जाणाऱ्या निरक्षर लोकांना प्रवचनांच्या भाषेत संबोधित केले, लांब पांढरे झगे परिधान करुन [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्माविरुद्ध]] ख्रिश्चन पूर्वग्रह भडकवला &lt;ref&gt;Ornea, pp. 291–295&lt;/ref&gt; (या तीव्र मोहिमेला या वस्तुस्थितीमुळे देखील चालना मिळाली की पारंपारिकपणे अनुकूल असलेल्या मोल्दावी आणि [[बुकोव्हिना|बुकोवी]] केंद्रांमध्ये कुझांच्या लीगने लीजनला त्वरित बाजूला केले होते). &lt;ref&gt;Veiga, p. 108&lt;/ref&gt; १९२८ ते १९३०, अलेक्सांद्रु वायदा-वोयेवोद राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाच्या मंत्रिमंडळाने लोखंडी दलाला मौन मदत दिली, परंतु युल्यु मानिउ (त्याच पक्षाचे प्रतिनिधी) यांनी जुलै १९३० नंतर लीजनवर कठोर कारवाई केली. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot;&gt;Veiga, pp. 113–116&lt;/ref&gt; हे तेव्हा घडले जेव्हा लीजनने मारामुरेश आणि [[बेसारेबिया|बेसाराबियामध्ये]] नरसंहाराची लाट भडकवण्याचा प्रयत्न केला होता. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot; /&gt; १९३० मधील एका उल्लेखनीय घटनेत, लीजनवादांनी बोर्शातील शेतकरींला शहरातील ४,००० ज्यूंवर हल्ला करण्यास प्रोत्साहित केले. 

लीजनने सरकारी अधिकारी आणि पत्रकारांच्या हत्येचाही प्रयत्न केला, ज्यात अंतर्गत व्यवहार उपसचिव कोंस्थान्तिन आंजेलेस्कू होते. &lt;ref&gt;Ornea, p. 291&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांना संभाव्य मारेकरी गेओर्गे बेझा सोबत थोड्या वेळासाठी अटक केली होती: दोघांवर खटला चालवला आणि त्यांची निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 294&lt;/ref&gt; तरीही, हिंसाचाराची लाट आणि बेसाराबियामध्ये नियोजित मोर्चा यांमुळे पंतप्रधान गेओर्गे मिरोनेस्कू आणि गृहमंत्री योन मिहालाके यांनी पक्षावर बंदी घातली (जानेवारी १९३१); पुन्हा अटक झाल्यावर, कोद्रेआनुंची फेब्रुवारीच्या शेवटी निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.295&quot;&gt;Ornea, p. 295&lt;/ref&gt;

रोमानियातील महामंदी आणि त्याच्यामुळे निर्माण झालेल्या असंतोषामुळे &lt;ref&gt;Veiga, pp. 140–147&lt;/ref&gt; चालना मिळाल्यानंतर, १९३१ मध्ये, लीजनला राजा कारोल दुसरे आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्ष यांच्यातील मतभेदाचाही फायदा झाला.  ज्यामुळे निकोलाए योर्गा यांच्याभोवती एक मंत्रिमंडळ तयार झाले.  यामुळे, कोद्रेआनु हे त्यांच्या मूळ चळवळीतील इतर प्रमुख सदस्यांसोबत — ज्यात त्यांचे वडील योन झेलेआ आणि मिहाई स्तेलेस्कू, एक तरुण कार्यकर्ता ज्याचा शेवटी लीजनशी संघर्ष झाला — &quot;कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु गटबंदी&quot; (लोखंड्या दलाचे तात्पुरते नाव) च्या यादीवर कनिष्ठ सभागृहेत(&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Camera Deputaților)&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; निवडून आले; अशी शक्यता आहे की नवीन वायदा-वोयवोद मंत्रिमंडळाने त्यानंतरच्या आंशिक निवडणुकांमध्ये गटबंदीला मौन पाठिंबा दिला. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.296&quot;&gt;Ornea, p. 296&lt;/ref&gt; लीजनने एकूण पाच जागा जिंकल्या होत्या, जो त्यांचा पहिला महत्त्वाचा निवडणुकीतील विजय होता. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.198&quot;&gt;Barbu, p. 198&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनु हे मंत्र्यांचा आणि इतर राजकारण्यांचा भ्रष्टाचार प्रकरणानुसार उघडकीस आणण्यास लवकरच प्रसिद्ध झाले (जरी त्यावेळी त्यांच्या अनेक राजकीय विरोधकांनी त्यांना &quot;निस्तेज आणि अकार्यक्षम&quot; असे म्हटले होते). 

=== दुकांशी संघर्ष आणि ततरेस्कूंशी तडजोड ===
[[चित्र:AntonescuYCodreanu1935.jpg|उजवे|इवलेसे|250x250अंश|१९३५ मध्ये स्कीइंगच्या एका कार्यक्रमात [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कु]] आणि कोद्रेआनु]]
लीजनच्या क्रांतिकारी क्षमतेबद्दल अधिकाऱ्यांची चिंता वाढत गेली आणि १९३२ मध्ये दोघांमध्ये झालेल्या किरकोळ चकमकींमुळे १९३३ पासून जवळजवळ एक दशकापर्यंत मोठ्या राजकीय हिंसाचाराला सुरुवात झाली. कोद्रेआनुने [[ॲडॉल्फ हिटलर]] आणि [[नाझीवाद|नाझीवादाला]] आपला पूर्ण पाठिंबा व्यक्त केल्यानंतर परिस्थिती आणखी बिघडली (अगदी इटालियन फॅसिझमच्या नुकसानीस कारणीभूत ठरूनही, &lt;ref&gt;Veiga, pp. 251–255&lt;/ref&gt; आणि कदाचित कर्णधार आणि स्तेलेस्कु यांच्यातील संघर्षाचे हे एक अतिरिक्त कारण होते). &lt;ref&gt;Veiga, pp. 229, 230&lt;/ref&gt; रोमानिया पारंपारिकपणे युरोपमधील सर्वात फ्रान्स-समर्थक देशांपैकी एक होता आणि १९२६ पासून तो आपला &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रांसचा मित्र होता, त्यामुळे कोद्रेआनु यांनी जर्मनीसोबत युती करण्याचे केलेले आवाहन त्या काळासाठी खूपच नवीन होते. योन गे. दुका यांनी स्थापन केलेल्या नवीन राष्ट्रीय उदारमतवादी मंत्रिमंडळाने अशा उपक्रमांना विरोध केला, लीजन [[नाझी पक्ष|जर्मन नाझी पक्षाची]] कठपुतळी म्हणून काम करत असल्याचे सांगितले आणि १९३३ च्या नवीन निवडणुकांच्या (ज्यात उदारमतवादी जिंकल्या) अगदी आधी मोठ्या संख्येने लेजिअनच्या सैनिकांना अटक करण्याचे आदेश दिले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 196–197&lt;/ref&gt; ताब्यात घेतलेल्या अनेक लीजनवादांना अधिकाऱ्यांनी ठार मारले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206&lt;/ref&gt; याच्या प्रत्युत्तरादाखल, ३० डिसेंबर १९३३ रोजी लोखंड्या दलाच्या ''निकादोरी'' मरण-दलांनी दुकाची हत्या केली &lt;ref&gt;Ornea, p. 298; Veiga, pp. 197–198&lt;/ref&gt; याचा आणखी एक परिणाम म्हणजे, नाए योनेस्कू आणि त्यांच्या साथीदारांनी लोखंड्या दलाच्या दडपशाहीचा निषेध केल्यानंतर, लोखंड्या दलाच्या कोणत्याही संघटनेशी संलग्न नसलेल्या सहानुभूतीदारांवर पहिल्यांदाच कठोर कारवाई करण्यात आली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 244, 298; Veiga, p. 201&lt;/ref&gt;

दुकाच्या हत्येमुळे, कोद्रेआनु यांना शांतता प्रस्थापित होण्याची वाट पाहत लपून बसावे लागले आणि त्याने नेतृत्व जनरल गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल&lt;/a&gt; यांच्याकडे सोपवले, ज्यांनी नंतर या हत्येसाठी थोडे दोष स्वीकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 197, 200&lt;/ref&gt; लीजनवादी मिहाई स्तेलेस्कू, जे ''रोमानियनवादाचे क्रुसेड(Cruciada Românismului)'' या फुटीर गटाचा प्रमुख म्हणून कोद्रेआनुंचे विरोधक बनले, व त्यांनी आरोप केले की कोद्रेआनु यांना कारोलची प्रेयसी माग्दा लुपेस्कूच्या चुलत भावाने आश्रय दिला होता, यावरून दल भ्रष्ट होत असल्याचे सूचित होते. &lt;ref&gt;Stelescu, 1935, in Ornea, pp. 298–299&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी उच्चभ्रू वर्गावर टीका करूनही, १९३४ मध्ये त्याच्या खटल्यादरम्यान गेओर्गे यो. ब्रत्यानू, आलेक्सांद्रु वायदा-वोयवोद आणि कोंस्तान्तिन आर्जेतोयानू यांसारख्या अनेक प्रतिष्ठित राजकारण्यांनी चारित्र्य साक्षीदार म्हणून कोद्रेआनुंच्या बाजूने साक्ष दिली. &lt;ref&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 602.&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंची पुन्हा निर्दोष मुक्तता झाली.

पंतप्रधान दुकांनी आरोप केल्याप्रमाणे, लोखंड्या दलाचे आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या नेतृत्वाखालील नाझी पक्षाच्या परराष्ट्र कार्यालयाशी काही संबंध होते, पण १९३३-३४ मध्ये रोझेनबर्गकडून मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीचे मुख्य लाभार्थी कोद्रेआनुंचे प्रतिस्पर्धी ओक्तावियान गोगा होते, ज्यांच्याकडे कोद्रेआनुंसारखा प्रचंड जनसमर्थन नव्हता व त्यामुळे ते अधिक आज्ञाधारक बनले. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 606.&lt;/ref&gt; नाझींसाठी आणखी एक संकट म्हणजे कोद्रेआनुंच्या या विधानाबद्दलची चिंता होती की रोमानियामध्ये जास्त अल्पसंख्याक आहेत, ज्याच्यामुळे अशी भीती निर्माण झाली की कोद्रेआनु सत्तेवर आल्यास ''फोल्क्सडॉइच'' अल्पसंख्याकांचा छळ करू शकतो. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; जरी मर्यादित असले तरी, नाझी आणि लोखंडी दल यांच्यातील संबंधांमुळे लीजनचे आकर्षण वाढले, कारण लोकांच्या मनात लोखंड दल नाझी जर्मनीच्या वरवर पाहता गतिमान आणि यशस्वी समाजाशी जोडले गेले होते. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;

गेओर्गे ततरेस्कू यांच्या पंतप्रधानपदाच्या आणि योन इंकुलेत्स यांच्या अंतर्गत व्यवहार मंत्रालयाच्या नेतृत्वाच्या सुरुवातीनंतर काही काळाने, लीजनवरील दमन थांबले, या उपायाने स्थिरतेचा नवीन काळ सुनिश्चित करण्याची कॅरोलची आशा दर्शविली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 302–305&lt;/ref&gt; १९३६ मध्ये, तर्गु म्वेरेश येथील युवा अधिवेशनादरम्यान, कोद्रेआनु यांनी कायमस्वरूपी ''मरण-दलांच्या'' स्थापनेसाठी सहमती दिली, ज्याने ''देकेम्विरी'' नावाच्या गटाद्वारे ( [[Ion Caratănase|योन कारातनासे]] यांच्या नेतृत्वाखाली) असंतुष्ट मिहाई स्तेलेस्कू यांच्या हत्येसह आपली उद्दिष्ट्ये त्वरित दाखवली, &lt;ref&gt;Ornea, pp. 305, 307; Pop, p. 47; Veiga, p. 233&lt;/ref&gt; ''रोमानियनवादाच्या क्रुसेडच्या'' लीजन-विरोधी मोहिमेला निष्प्रभ केले, आणि कोद्रेआनु राजकीयदृष्ट्या भ्रष्ट, असंस्कृत, साहित्यिक चोरी करणारे आणि त्यांच्या सार्वजनिक वैराग्य प्रदर्शनात ढोंगी असल्याच्या स्तेलेस्कूच्या दाव्यांना शांत केले. &lt;ref&gt;Pop, pp. 46–47&lt;/ref&gt;

१९३७ या वर्षी योन मोत्सा (तोपर्यंत चळवळीचे उपाध्यक्ष) आणि वासिले मारिन या दोघांच्या मृत्यू आणि भव्य अंत्यसंस्कारांसाठी करण्यात आले, ज्यांनी [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवीत]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या]] बाजूने स्वयंसेवा केली होती आणि माजादाहोंडा येथील लढाईत ते मारले गेले होते. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 309–311&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी त्यांचा आत्मचरित्रात्मक आणि वैचारिक निबंध ''Pentru legionari'' (&quot;माझ्या लीजनवादांसाठी&quot;) सुद्धा प्रकाशित केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 35, 45&lt;/ref&gt;

याच काळात दल निकोलाए मालाक्सा (जे कारोल यांचे एक प्रमुख सहकारी होते) कडून आर्थिक मदत मिळू लागली, &lt;ref&gt;Veiga, p. 222&lt;/ref&gt; आणि अधिक व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यास स्वतःमध्ये सुधारणा करण्यास दलाने रस घेतला; कोद्रेआनु यांनी गुणवत्तेवर आधारित पदांची अंतर्गत रचना तयार केली, विविध परोपकारी उपक्रम सुरू केले, पुन्हा एकदा औद्योगिक कामगारांना आकर्षित करणारे विषय मांडले आणि [[कामगारवर्ग|कामगारवर्गाच्या]] सदस्यांना एकत्र करणारी लीजनची शाखा, ''Corpul Muncitoresc Legionar(लीजनवादी कामगार विभाग)'', तयार केली. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 216–222, 224–226&lt;/ref&gt; अधिक पारंपारिक पक्षांच्या लोकप्रियतेत घट झाल्यामुळे राजा कारोल यांना आपले राज्य टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागला आणि ततरेस्कूंचा कार्यकाळ संपत आल्यावर, कारोल यांनी कोद्रेआनुंना एक प्रस्ताव दिला, ज्यामध्ये लीजनवादी मंत्रिमंडळाच्या बदल्यात लीजनचे नेतृत्व मागितले; हा प्रस्ताव त्वरित नाकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 233–234&lt;/ref&gt;

=== &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot; पक्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु आणि लोखंडी दलाचे सदस्य]]
निमलष्करी गटांवर बंदी घातल्यानंतर, लीजनचे एका राजकीय पक्षात रूपांतर केले, ज्याने '''Totul Pentru Țară''' (&quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;) या नावाने निवडणुका लढवत होता. त्यानंतर लगेचच, कोद्रेआनु यांनी [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमधील]] रोमानियाच्या युतींबद्दल, विशेषतः छोटे त्रिपक्ष आणि बाल्कन कराराबद्दल आपला तिरस्कार जाहीरपणे व्यक्त केला आणि असे सूचित केले की, त्यांची चळवळ सत्तेवर आल्यानंतर ४८ तासांत देश [[नाझी जर्मनी]] आणि फॅशिस्ट इटलीशी संरेखित होईल. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457; Cioroianu, p. 17&lt;/ref&gt; असे म्हटले जाते की, जर्मन अधिकारी आणि इटलीचे परराष्ट्र मंत्री गालेआत्त्सा चानो या दोघांनीही असाच विश्वास आणि आत्मविश्वास ठेवला होता, ज्यापैकी चानोंनी गोगांच्या मंत्रिमंडळाला लोखंड्या दलाच्या राजवटीकडे संक्रमण म्हणून पाहिले होते. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 35&lt;/ref&gt;

१९३७ च्या निवडणुकीत, जेव्हा सरकारने निवडणुकीत फसवणूक करू नये या उद्देशाने राष्ट्रीय शेतकरी पक्षासोबत निवडणूक करार केला, तेव्हा TPȚ ला १५.८% मते मिळाली  &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 39–40; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, p. 312&lt;/ref&gt; (कधीकधी १६% पर्यंत वाढवले जाते).  बहुमताचा अधिलाभांश पद्धत मिळवण्यात अयशस्वी होऊनही, कोद्रेआनुंची चळवळ त्यावेळी रोमानियातील तिसरा सर्वात लोकप्रिय पक्ष होता, १९३७-१९३८ मध्ये ज्याची लोकप्रियता वाढली असा एकमेव पक्ष होता आणि आतापर्यंतचा फॅशिस्ट गटांपैकी सर्वात लोकप्रिय. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 39; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt;

फक्त नाममात्र फॅशिस्ट असलेले राजा कारोल यांनी लीजनला राजकीय युतींमधून हटवले, ज्यांनी नव्याने स्थापन झालेल्या अधीनस्थ चळवळी आणि पुनरुज्जीवित राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगला प्राधान्य दिले. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt; कुझांनी कवी ओक्तावियान गोगा आणि त्यांच्या राष्ट्रीय कृषी पक्षासोबत मिळून आपले ज्यू-विरोधी सरकार स्थापन केले. कोद्रेआनु आणि या दोन नेत्यांचे पटत नव्हते आणि लीजनने निगमवादाचा अवलंब करून अधिकाऱ्यांशी स्पर्धा करण्यास सुरुवात केली. त्याचबरोबर, त्याने आपल्या अनुयायांना खाजगी व्यवसाय सुरू करण्याचे आवाहन केले, आणि निकोलाए योर्गांच्या सल्ल्याचे पालन करत असल्याचा दावा केला, कारण योर्गांनी असा दावा केला होता की रोमानियन-प्रशासित व्यापार हा त्यांच्या मते &quot; यहूदी प्रश्न &quot; असलेल्या गोष्टीवर एक उपाय ठरू शकतो. 

राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्ष म्हणून एकवटलेल्या नवीन सरकारी आघाडीने, लीजनकडून मोठ्या प्रमाणावर प्रेरणा घेतलेले निळ्या शर्टातील निमलष्करी दल — ''लंचिएरी'' &lt;ref&gt;Veiga, p. 224&lt;/ref&gt; — स्वतःसाठी तयार केले आणि लोखंड्या दलामध्ये लोकांचा रस परत मिळवण्याच्या प्रयत्नात ज्यूंच्या छळाची अधिकृत मोहीम सुरू केली. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 40–42; Veiga, pp. 245–247; Sedgwick, p. 114&lt;/ref&gt; मोठ्या हिंसाचारानंतर, गोगांनी कोद्रेआनु यांच्याशी संपर्क साधला आणि १९३८ च्या नियोजित निवडणुकांमधून त्यांच्या पक्षाने प्रचार मागे घेण्यास ते सहमत झाले, &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 43; Veiga, pp. 246–247&lt;/ref&gt; कारण त्यांचा विश्वास होता की, कोणत्याही परिस्थितीत, राजवटीकडे कोणताही व्यवहार्य उपाय नव्हता आणि ती स्वतःच संपेल — तसेच कोणत्याही संभाव्य एकपक्षीय प्रणालीला एकीकृत करण्याची आपली इच्छा दाखवून राजाच्या हुकूमशाहीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 313, 314; Veiga, p. 247&lt;/ref&gt;

=== राजे कारोल यांच्यासोबतचा संघर्ष आणि १९३८ चे खटले ===
कोद्रेआनुंचे मनसुबे कारोल यांनी उधळून लावले, ज्यांनी गोगांना पदच्युत करून राष्ट्रीय सरकार स्थापन करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांनंतर स्वतःची [[हुकुमशाही|हुकूमशाही]] लागू केली. ही व्यवस्था त्याऐवजी १९३८ च्या नवीन संविधानावर, मोठ्या उद्योगांकडून मिळालेल्या आर्थिक पाठबळावर आणि निकोलाय इओर्गा आणि अंतर्गत व्यवहार मंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांसारख्या अनेक कमी-अधिक पारंपरिक राजकारण्यांना आपल्या बाजूने वळवण्यावर अवलंबून होती ( ''पहा राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी'' ). दलावरील बंदी पुन्हा एकदा कडकपणे लागू केली, कलिनेस्कूंनी लीजनच्या बैठका होत असल्याचे ज्ञात असलेली सर्व सार्वजनिक ठिकाणे ( [[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमधील]] अनेक भोजनालयांसोबतही) बंद करण्याची आज्ञा दिली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 314&lt;/ref&gt; चळवळीच्या सदस्यांवर कडक पाळत ठेवली किंवा नवीन कायद्याचे न पाळण्यामुळे त्यांना अटक केली, तर लोखंड्या दलाचा प्रचार करताना पकडल्यास सरकारी कर्मचाऱ्यांना अटकेचा धोका होता. 

अधिकृत आणि निम-अधिकृत माध्यमांनी कोद्रेआनुंवर हल्ला करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे योर्गा संपादित करत असलेल्या ''[[Neamul Românesc|&lt;nowiki/&gt;'नेमुल रोमानेस्क'&lt;nowiki/&gt;]]'' या मासिकाने त्यांच्यावर टीका केली.  जेव्हा कारोल यांना असे वाटले की परिस्थितीवर त्यांचे पुरेसे नियंत्रण आहे, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाचे क्रूरपणे दमन करण्याचा आदेश दिला आणि कोद्रेआनुंना [[बदनामी|बदनामीच्या]] आरोपाखाली अटक केली. हा आरोप कोद्रेआनु यांनी २६ मार्च १९३८ रोजी योर्गाला पाठवलेल्या एका पत्रावर आधारित होता, ज्याच्यामध्ये त्यांनी कारोल यांच्यासोबत सहकार्य केल्याबद्दल योर्गांवर हल्ला चढवला होता आणि त्यांना &quot;नैतिकदृष्ट्या अप्रामाणिक&quot; म्हटले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Codreanu, in Ornea, p. 315&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी इतिहासकाराच्या त्या आरोपाचा संदर्भ दिला की लीजनवादी व्यापार बंडाला वित्तपुरवठा करत होता आणि असा युक्तिवाद केला की ही रणनीती योर्गांच्या स्वतःच्या युक्तिवादातूनच उद्भवली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; निकोलाए योर्गांनी लष्करी न्यायालयात तक्रार दाखल करून &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, p. 316&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांना पत्र लिहून उत्तर दिले, ज्यात त्यांनी &quot;त्यांच्यावर सांडलेल्या रक्ताच्या प्रमाणाबद्दल पश्चात्ताप शोधण्यास [त्यांच्या] विवेकामध्ये खोलवर जाण्याचा&quot; सल्ला दिला. &lt;ref&gt;Iorga, in Ornea, p. 316&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Zelea_Codreanu_Corneliu_1938_high_treason_trial.jpg|डावे|इवलेसे|१९३८ मध्ये कोद्रेआनुवर देशद्रोहाचा खटला]]
आरोपपत्राची माहिती मिळाल्यावर, कोद्रेआनु यांनी आपल्या अनुयायांना आवाहन केले की, जर त्यांना ६ महिन्यांपेक्षा कमी तुरुंगवासाची शिक्षा होणार असेल तर कोणतीही कारवाई करू नये, आणि त्यांनी यावर जोर दिला की त्यांना प्रतिष्ठा दाखवायचे आहे; तथापि, त्यांनी अधिकाऱ्यांकडून हल्ला झाल्यास स्वतःचे संरक्षण करण्यास लीजनवादींच्या एका गटाला आदेशही दिला.  एप्रिल १९३८ मध्ये, १६ एप्रिलच्या संध्याकाळी, त्यांना चळवळीतील इतर ४४ प्रमुख सदस्यांसह अटक केली, ज्यात योन झेलेआ कोद्रेआनु, गेओर्गे क्लिमे, [[Alexandru Cristian Tell|आलेक्सांद्रु क्रिस्तियन तेल]], रादू जिर, नाए योनेस्कू, [[Șerban Milcoveanu|शेरबान मिल्कोवेनू]] आणि मिहाइल पोलिह्रोनिआदे  होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; ही कारवाई ऑर्थोडॉक्स [[पाम संडे|झावळ्यांच्या रविवारीच्या]] उत्सवाच्या वेळी झाली (जेव्हा लक्ष्य केलेले लोक त्यांच्या घरी असल्याचे माहिती होते). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; रोमानियन पोलीस प्रांतांमध्ये थोडे वेळ राहिल्यानंतर, कोद्रेआनुंना जिलावा तुरुंगात पाठवले, तर इतर कैद्यांना [[Tismana Monastery|तिस्माना मठात]] (आणि नंतर मिएरकुरिया क्युक येथील सारख्या छळछावण्यांमध्ये ) पाठवले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

कोद्रेआनुंवर बदनामीचा खटला चालवला आणि त्यांना ६ महिन्यांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली, त्यानंतर अधिकाऱ्यांनी त्यांच्यावर देशद्रोह, [[देशद्रोह|राजद्रोह]] आणि अल्पवयीन विद्यार्थ्यांना राजकीयदृष्ट्या संघटित करणे, हिंसाचाराला चिथावणी देणारे आदेश जारी करणे, परदेशी संघटनांशी संबंध ठेवणे आणि आगीच्या सरावांचे आयोजन करणे या गुन्ह्यांसाठी आरोपपत्र दाखल केले.  &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/1938/07/08/archives/codreanu-loses-appeal-rumanian-iron-guard-leader-to-work-in-prison.html|title=Codreanu Loses Appeal; Rumanian Iron Guard Leader to Work in Prison Salt Mines|date=8 July 1938|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt; त्याण्च्या बचावासाठी साक्ष देणाऱ्या साक्षीदारांमध्ये सेनापती [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] होते, जे नंतर रोमानियाचे ''कोन्दुकतोर'' आणि पंतप्रधान झाले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

दोन्ही खटल्यांमध्ये अनियमितता होत्या, आणि कोद्रेआनु यांनी न्यायाधीश आणि अभियोक्त्यांवर &quot; बोल्शेविक &quot; पद्धतीने खटले चालवल्याचा आरोप केला, कारण त्याला स्वतःच्या बचावासाठी बोलण्याची परवानगी दिली गेली नव्हती.  त्यांनी प्रख्यात वकील इस्त्राते मिसेस्कू आणि ग्रिगोरे युन्युन यांचा सल्ला मागितला, परंतु दोघांनीही नकारला, आणि परिणामी, त्यांच्या बचाव पथकात कमी अनुभव असलेले लीजनवादी कार्यकर्ते होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; अधिकाऱ्यांनी त्यांना अनेक वेळा त्यांचे म्हणणे तयार करण्यापासून रोखले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; सुरुवातीला त्याच्या तुरुंगवासाची परिस्थिती कठोर होती: त्यांची कोठडी दमट आणि थंड होती, ज्याच्यामुळे त्यांना आरोग्याचा त्रास झाला. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

==== तुरुंगवासाची शिक्षा ====
[[चित्र:Codreanus_begravning.jpg|उजवे|इवलेसे|280x280अंश|कोद्रेआनुंचे अंत्यसंस्कार, नोव्हेंबर 1940]]
कोद्रेआनु यांना शेवटी मिठाच्या खाणींमध्ये दहा वर्षांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा सुनावली.  &lt;ref&gt;Jelavich, p. 207; Ornea, p. 317; Veiga, p. 250, 255–256&lt;/ref&gt; इतिहासकार इलारिओन त्युंच्या मते, खटला आणि निकालाकडे सर्वसाधारणपणे उदासीनतेने पाहिले गेले आणि या संदर्भात सार्वजनिक मोर्चा आयोजित करणारा एकमेव राजकीय गट म्हणजे बेकायदेशीर रोमानियन साम्यवादी पक्ष होता, ज्यांच्या काही सदस्यांनी शिक्षेला पाठिंबा दर्शवण्यास न्यायाधीशांसमोर गर्दी केली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; लीजनवादी चळवळ स्वतःच विस्कळीत झाली आणि लीजनच्या प्रांतीय संस्थांनी केंद्रावर नियंत्रण मिळवले, जे अटकांमुळे कमकुवत झाले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; राजकीय व्यवस्थेच्या मुख्य शाखांनी कोद्रेआनुंच्या शिक्षेच्या बातमीचे स्वागत केले, त्याच वेळी लोखंड्या दलाने राष्ट्रीय शेतकारी पक्षाचे विर्जिल माजेआरुंना लक्ष्य करून प्रतिहल्ला आयोजित केला, जे चळवळीच्या अतिरेकीपणाला विरोध करण्यास ओळखले जाऊ लागले होते (माजेआरु या हिंसाचारातून सुखरूप निसटण्यात यशस्वी झाले). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

=== मृत्यू ===
३० नोव्हेंबर रोजी, अशी घोषणा केली की आदल्या रात्री कोठडीतून पळून जाण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर कोद्रेआनु, ''निकादोरी'' आणि ''देकेम्विरी'' यांना गोळ्या घालून ठार मारले होते. &lt;ref&gt;Barbu, p. 198; Jelavich, p. 207; Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257&lt;/ref&gt; खरे तपशील खूप नंतर उघड झाले: त्या चौदा जणांना त्यांच्या तुरुंगातून बाहेर काढले होते आणि स्नागोव (बुखारेस्टजवळ) जवळील जांदार्मेरीने त्यांना ठार मारले होते (गळा दाबून किंवा गळा आवळून आणि गोळ्या घालून), आणि त्यांचे मृतदेह जिलावा तुरुंगाच्या आवारात पुरण्यात आले होते. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257 &lt;/ref&gt; त्यांचे देह ॲसिडमध्ये विरघळवले आणि सात टन काँक्रीटखाली ठेवले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot;&gt;Davies, p. 968&lt;/ref&gt;

== वारसा ==

=== आजीवन वारसा आणि लीजनवादी शक्ती ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|डावे|इवलेसे|186x186अंश|राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याने १९४० मध्ये जारी केलेले टपाल तिकीट, ज्यावर कोद्रेआनु यांचे चित्र आहे. त्यावरील मथळा असा आहे: &quot;कर्णाधर, तुम्ही देशाला आकाशात पवित्र [चमकणाऱ्या] सूर्याचे रूप द्या.&quot;]]
आद्रियान क्योरोयानूंच्या मते, कोद्रेआनु हे &quot; आंतरयुद्धकाळातील रोमानियाचे सर्वात यशस्वी राजकीय आणि त्याच वेळी राजकारण-विरोधी स्वरूप&quot; होते.  ब्रिटिश संशोधक नॉर्मन डेव्हिस यांनी लीजनचे वर्णन &quot;युरोपमधील अतिशय हिंसक फॅशिस्ट चळवळींपैकी एक&quot; असे केले.  स्टॅनले जॉ. पेन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल ही &quot;कदाचित आंतरयुद्धकाळातील युरोपमधील सर्वात असामान्य जनचळवळ&quot; होती, आणि नमूद केले की याचा काही भाग कोद्रेआनु &quot;एक प्रकारचे धार्मिक गूढवादी&quot; असल्यामुळे होता; &lt;ref name=&quot;Payne, p.116&quot;&gt;Payne, p. 116&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार जेम्स मेयॉल यांनी लीजनला &quot;लहान फॅशिस्ट चळवळींपैकी सर्वात विलक्षण&quot; म्हणून पाहिले. 

== संदर्भ ==

=== संदर्भ ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{संदर्भयादी}}

=== स्रोत ===
 
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>izxtmzwk8ncuu8uydv4gcpp24y9klqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689056</id>
      <parentid>2689055</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2689056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111585" sha1="rb9wxhsxacgi1zud78im6j9i7ktxdqk" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी|alt=|मतदारसंघ1=|जन्म_तारीख={{birth date|df=yes|1899|09|13}}|मृत्युदिनांक={{nowrap| {{death date and age|df=yes|1938|11|30|1899|09|13}}}}|party=[[National-Christian Defense League]] (1923–1927) &lt;br /&gt; [[लोखंडी दल]] (1927–1938)|चित्र=Corneliu Zelea Codreanu.jpg|पद=लोखंडी दलाचे प्रमुख|succeeding=अ}}'''कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु''' {{Efn|जरी &quot;झेलेआ&quot; हे आडनाव आहे, मधले नाव नाही, शब्दकोशात कोद्रेआनु यांना &quot;कोद्रेआनु, कोर्नेल्यु झेलेआ&quot; असे लिहितात}} (जन्मनाव: '''कोर्नेल्यु झेलिन्स्की''', जन्म: १३ सप्टेंबर १८९९ – मृत्यू: ३० नोव्हेंबर १९३८), जे सामान्यतः '''कोर्नेल्यु कोद्रेआनु''' म्हणून ओळखले जातात, एक [[फॅसिझम|फॅसिस्ट]] रोमानी राजकारणी होते. ते 'लोखंडी दल' किंवा ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लिजन''' (जी ''&lt;nowiki/&gt;'लिजनरी चळवळ''&lt;nowiki/&gt;' म्हणूनही ओळखली जाते) या संघटनेचे संस्थापक आणि प्रभावी नेते होते. ही संघटना दोन महायुद्धांच्या मधल्या काळात सक्रिय असलेली एक अतिराष्ट्रवादी आणि तीव्र [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] संघटना होती. स्थानिक [[फॅसिझम|फॅसिझमचा]] मुख्य प्रकार मानली जाणारी आणि आपल्या [[गूढवाद|गूढवादी]] व रोमानियन ऑर्थोडॉक्स प्रेरित क्रांतिकारी संदेशासाठी ओळखली जाणारी लोखंडी दल संघटना रोमानियन राजकीय पटलावर प्रमुख बनली. राजकीय प्रस्थापित आणि [[लोकशाही|लोकशाहीवादी]] शक्तींशी संघर्ष करत, आणि अनेकदा [[दहशतवाद|दहशतवादाचा]] अवलंब करत तिने आपले स्थान निर्माण केले. लीजनचे सदस्य परंपरेने कोद्रेआनु यांना ''&lt;nowiki/&gt;'कपितानुल'' ' (&quot;प्रमुख&quot;) म्हणत आणि त्यांच्या मृत्यूपर्यंत संघटनेवर त्यांची संपूर्ण सत्ता होती.

[[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर आ. को. कुझा आणि [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकू]] यांच्याशी संबंधित साम्यवादविरोधी आणि ज्यूविरोधी आंदोलक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात करणाऱ्या कोद्रेआनुने, राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगची सह-स्थापना केली आणि [[याश]] पोलीस प्रीफेक्ट [[कोंस्तान्तिन मांक्यु]] यांची हत्या केली. कोद्रेआनुने अति-दक्षिणपंथी अनेक चळवळी स्थापन करण्यासाठी कुझाला सोडले, देशातील बुद्धिजीवी आणि शेतकरी वर्गाच्या वाढत्या गटाला आपल्याभोवती एकत्र केले आणि बृहद् रोमानियाच्या विविध भागांमध्ये वंशविद्वेषी दंगली भडकवल्या. रोमानियाच्या एकामागून एक आलेल्या मंत्रिमंडळांनी अनेक वेळा बेकायदेशीर ठरवलेल्या त्यांच्या लीजनने वेगवेगळी नावे धारण केली आणि भूमिगत राहून स्वतःला टिकवले, याच काळात कोद्रेआनुने औपचारिकपणे नेतृत्व गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल यांच्याकडे सोपवले. कोद्रेआनुंच्या निर्देशांनुसार, लिजनने भ्रष्ट मानलेल्या राजकारण्यांच्या हत्या केल्या, ज्यात पंतप्रधान इओन गे. दुका आणि त्यांचे माजी सहकारी मिहाई स्तेलेस्कू या होता. त्याच वेळी, कोर्नेल्यू झेलेआ कोद्रेआनु यांनी रोमानियाने [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीसोबत]] लष्करी आणि राजकीय युती कायम ठेवावी याचे समर्थन केले.

१९३७ च्या निवडणुकीत, त्यांच्या पक्षाने सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली, तिसरे स्थान मिळवले आणि १५.८% मते मिळवली. राजा दुसरे कारोल यांनी त्यांना सत्तेपासून दूर ठेवले, ज्याने प्रतिस्पर्धी फॅसिस्ट आणि चौथ्या क्रमांकावर राहिलेल्या राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्षाला एक क्षणिक सरकार स्थापन करण्यास आमंत्रित केले, ज्यानंतर राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडीची राजेशाही हुकूमशाही आली. कोद्रेआनु आणि दुसऱ्या बाजूला कारोल व निकोलाय योर्गांसारख्या मध्यममार्गी राजकारण्यांमधील वैर, कोद्रेआनु यांना जिलावा तुरुंगात डांबून आणि शेवटी जांदार्मेरीच्या हातून त्याला फाशी दिल्यावर संपले. त्यांच्या जागी होरिया सिमा नेते बनले. १९४० मध्ये, लोखंड्या दलाने घोषित केलेल्या राष्ट्रीय लेजिओनरी राज्याद्वारे त्यांच्या हत्येचा वापर हिंसक प्रतिशोधाचा आधार म्हणून झाला.

=== बालपण ===
कोद्रेआनु यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १८९९ रोजी हुश येथे [[Ion Zelea Codreanu|इओन झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि एलिझाबेथ यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील, एक शिक्षक आणि स्वतः एक रोमानियन राष्ट्रवादी, पुढे जाऊन आपल्या मुलाच्या चळवळीतील एक राजकीय व्यक्तिमत्व बनले. [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[बुकोव्हिना|बुकोविनाचे]] मूळ रहिवासी असलेले इओन, सुरुवातीला ''झेलिन्स्की'' म्हणून ओळखले जात होते; त्यांची पत्नी वांशिकदृष्ट्या जर्मन होती. &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot;&gt;[[Hugh Seton-Watson]], ''The East European Revolution'', Frederick A. Prager, न्यू यॉर्क, १९६१, पृ. २०६&lt;/ref&gt; इओन झेलेआ कोद्रेआनु हे मूळचे उक्रेनी किंवा पोलिश वंशाचे स्लाव होते &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Jelavich, p 1993, p.198&quot;&gt;Jelavich, pp. 204–205; [[Emil Cioran]], a philosopher who, early in his life, had been attracted to the Iron Guard, stated in a later interview that he believed Corneliu Zelea Codreanu to be &quot;in fact, [[Slavic peoples|Slavic]], more of a [[Ukrainians|Ukrainian]] [[Hetmans of Ukrainian Cossacks|hetman]] type&quot; (Cioran, ''Convorbiri cu Cioran'', [[Humanitas publishing house| Humanitas]], Bucharest, 1993, in Ornea, पृ. १९८)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot;&gt;{{in lang|ro}} Ilarion Țiu, [http://www.revistaerasmus.go.ro/numarul_14/tiu_i2.html &quot;Relațiile regimului autoritar al lui Carol al II-lea cu opoziția. Studiu de caz: arestarea conducerii Mișcării Legionare&quot;]{{मृत दुवा|date=February 2023|fix-attempted=yes}}, in [http://www.revistaerasmus.go.ro/ ''Revista Erasmus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223115039/http://www.revistaerasmus.go.ro/}}, 14/2003–2005, at the [[University of Bucharest]] Faculty of History; retrieved 13 February २००८&lt;/ref&gt; असे असूनही, त्यांनी आयुष्यभर स्वीकारलेल्या रोमानियन राष्ट्रवादी होते. थोरले कोद्रेआनु हे याश विद्यापीठाचे प्राध्यापक आ. को. कुझा यांसारख्या ज्यू-विरोधींशी संबंधित होते. &lt;ref&gt;Ornea, पृ. २८६&lt;/ref&gt; कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनुंच्या १९३८ च्या खटल्याच्या अगदी आधी, त्यांच्या वांशिक उत्पत्तीवर अधिकाऱ्यांनी आयोजित केलेल्या एका लेजिओनेरी-विरोधी [[प्रचार]] मोहिमेद्वारे टीका केली होती. या मोहिमेत त्याच्या वंशावळीच्या एका वेगळ्या आवृत्तीच्या प्रती वितरित करण्यात आल्या, ज्यात असा आरोप करण्यात आला होता की तो मिश्र वंशाचा असून, केवळ उक्रेनी, जर्मन आणि रोमानियनच नव्हे, तर झेक आणि रूसींचाही वंशज आहे आणि त्याचे अनेक पूर्वज गुन्हेगार होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; इतिहासकार इलारियन टिउ यांनी याचे वर्णन कोद्रेआनुचा अपमान करण्याचा आणि [[बदनामी|त्याची बदनामी करण्याचा]] प्रयत्न असे केले आहे. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; कोद्रेआनु यांची आई बुकोविना जर्मन वंशाची होती, जे मुळात [[बायर्न|बायर्नपासून]] आले होते. &lt;ref&gt;[[Iván T. Berend|Berend, Iván T.]] (2020). ''A Century of Populist Demagogues: Eighteen European Portraits, 1918–2018'', p. 79. Budapest–New York: Central European University Press, {{ISBN|9789633863343}} &lt;/ref&gt;

१९१६ मध्ये, जेव्हा रोमानिया त्रिपक्षीय बाजूने [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] सामील झाला, तेव्हा कोद्रेआनु सक्तीच्या सैन्यभरतीसाठी खूप लहान होता, तरीही त्याने सैन्यात भरती होऊन त्यानंतरच्या मोहिमेत लढण्याचा प्रयत्न केला. बाकव येथील लष्करी शाळेतील त्याचे शिक्षण (जिथे तो भविष्यातील [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] कार्यकर्ता पेत्रे पांद्रेआचा सहकारी होता) &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ५१, ६८&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या युद्धात थेट प्रवेशाच्या वर्षीच संपले. १९१९ मध्ये, [[याश]] येथे स्थलांतरित झाल्यानंतर, मोल्डाव्हियामधील बोल्शेविक कारवायांचे परिणाम पाहिल्यानंतर आणि विशेषतः [[ऑक्टोबर क्रांती|ऑक्टोबर क्रांतीमध्ये]] रोमानियाने आपला मुख्य मित्र गमावल्यानंतर, तिला १९१८ च्या बुखारेस्ट करारावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पडले, तसेच नवीन स्थापन झाले कम्युनिस्ट इंटरनॅशनल [[साम्यवाद|रोमानियाच्या]] दोन महायुद्धांमधील सीमांना ( ''पहा बृह रोमानिया'' ) जोरपणे विरोध करत होती. &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४१, ४७&lt;/ref&gt;

[[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमध्ये]] (डिसेंबर १९१८) समाजवादी पक्षाच्या बंड दडपल्यानंतर बोल्शेविक प्रभाव एकूणच कमी झाला असला तरी, &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४७&lt;/ref&gt; तो याश आणि इतर मोल्दावी शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये तुलनेने मजबूत राहिला किंवा तसा मानला गेला. या संदर्भात, १९१८ मध्ये रोमानियामध्ये विलीन झालेला [[बेसारेबिया|बेसाराबियाचा]] पूर्वेकडील प्रदेश बोल्शेविक प्रभावासाठी विशेषतः संवेदनशील आहे, असे कोद्रेआनु आणि इतरांना वाटत होते. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.196&quot;&gt;Barbu, पृ. १९६&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुने आपल्या वडिलांकडून ज्यूविरोध शिकला, परंतु त्याने त्याचा संबंध साम्यवाद-विरोधाशी जोडला, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की [[ज्यू लोक|यहूदी]] हे, इतर गोष्टींबरोबरच, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनचे]] मूळ प्रवर्तक होते ( ''पहा यहूदी बोल्शेविकवाद'' ). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Veiga, पृ. ४८–४९, ५४&lt;/ref&gt;

=== जीसीएन आणि राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ===
कोद्रेआनु यांनी याश येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. आपल्या वडिलांप्रमाणेच, ते आ. को. कुझा यांचे जवळचे झाले. बोल्शेविक बंडाच्या भीतीमुळे कोद्रेआनु यांनी स्वतः औद्योगिक कामगारांना संबोधित करण्याचा प्रयत्न केला. त्या वेळी, कुझा असा प्रचार करत होते की यहूदी लोकसंख्या रोमानियन लोकांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, ज्यू लोक रोमानियन तरुण स्त्रियांच्या पवित्रतेला धोका देत आहेत असा दावा करत होते आणि वांशिक विभक्तीकरणाच्या बाजूने प्रचार सुरू केला होता. 

रोमानियन इतिहासकार आद्रियान च्योरोयानु यांच्या मते, त्यांनी सुरुवातीच्या कोद्रेआनु यांना &quot;अर्ध-लोकप्रियतावादी आंदोलक&quot; म्हणून परिभाषित केले. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot;&gt;च्योरोयानु, पृ. १६&lt;/ref&gt; सिओरोइयनू यांच्या मते, कोद्रेआनु रोमानियावर &quot;अतिरेकीपणे&quot; प्रेम करत होता, ज्याचा अर्थ असा होतो की तो देशाला &quot;आदर्शवादी [आणि] त्यांच्या काळातील खऱ्या देशापेक्षा वेगळा&quot; पाहत होता. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot; /&gt; [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटिश]] विद्वान क्रिस्टोफर कॅथरवूड यांनी देखील कोद्रेआनुला &quot;एक वेडसर ज्यू-विरोधी आणि धार्मिक कट्टरतावादी&quot; म्हणून संबोधले. &lt;ref&gt;Catherwood, पृ. १०४&lt;/ref&gt; इतिहासकार झीव बार्बू यांनी असे प्रतिपादन केले की &quot;कुझा हा कोद्रेआनुंचे गुरु होते [...], पण कोद्रेआनु यांनी त्यांच्याकडून जे काही शिकले ते काही विशेष नवीन नव्हते. कुझा यांनी मुख्यत्वे त्याच्या राष्ट्रवाद आणि ज्यू-विरोधासाठी उत्प्रेरकाची भूमिका बजावली.&quot;  जसे त्याने स्वतः नंतर कबूल केले, हा तरुण कार्यकर्ता शरीरशास्त्रज्ञ आणि ज्यू-विरोधी विचारवंत निकोलाए पाउलेस्कू यांच्याकडूनही खूप प्रभावित झाले होते, जे कुझाच्या चळवळीत सामील होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', पृ. ३५, ४४, ४५&lt;/ref&gt;

१९१९ च्या उत्तरार्धात, कोद्रेआनु ल्पायुषी [[:ro:Garda Conștiinței Naționale|गार्दा कोंश्तीइंचेइ नाशिओनाले]] (GCN, &quot;राष्ट्रीय विवेक रक्षक&quot;) मध्ये सामील झाला, जो वीजतंत्री [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकूने]] बनवले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Barbu, pp. 196-197; Veiga, pp. 49–50 &lt;/ref&gt; पंकू यांचा कोद्रेआनुंवर प्रभाव अतिशय होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Yavetz|first=Zvi|year=1991|title=An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard|journal=Journal of Contemporary History|volume=26|issue=3/4|pages=597–610|doi=10.1177/002200949102600313|jstor=260662}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Please clarify the preceding statement or statements with a good explanation from a reliable source. (August 2021)&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

पांकूंच्या चळवळीने, ज्याची मूळ सदस्यसंख्या ४० पेक्षा जास्त नव्हती, &lt;ref name=&quot;Barbu, p.197&quot;&gt;Barbu, p. 197 &lt;/ref&gt; सर्वहारात निष्ठा पुनरुज्जीवित करण्याचा प्रयत्न केला (वाढलेल्या कामगार हक्कांची वकिली करून साम्यवादाला पर्याय देत). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot;&gt;Veiga, pp. 49–50  &lt;/ref&gt; इतर प्रतिगामी गटांप्रमाणे, तिला जनरल आलेक्सांद्रु अवेरेस्कू आणि त्यांच्या वाढत्या लोकप्रिय लोकांच्या पक्षाचा (ज्याचे कुझा बरोबरी झाले) मूक पाठिंबा मिळाला; &lt;ref&gt;Veiga, pp. 46–47 &lt;/ref&gt; १९२० मध्ये अवेरेस्कू सत्तेवर आल्याने मोठ्या शहरी भागांमध्ये सामाजिक समस्यांचा एक नवीन काळ सुरू झाला ( ''[[Labor movement in Romania|रोमानियातील कामगार चळवळ]] पहा'' ). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot; /&gt;

जीसीएन, ज्यामध्ये कोद्रेआनुला राष्ट्रवादी कामगार संघटनांचा गाभा दिसत होता, ती संघटना संप दडपण्यात सक्रिय झाली. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 48–49 &lt;/ref&gt; त्यांच्या कारवाया लक्ष वेधून घेण्यात यशस्वी ठरल्या, विशेषतः कोद्रेआनुचे ऐकणाऱ्या आणि ख्रिस्ती विद्यार्थ्यांच्या संघटनामध्ये गटबद्ध झालेल्या विद्यार्थ्यांनी उच्च शिक्षणासाठी 'नुमेरुस क्लाउसुस' (ज्यू आरक्षण) ची मागणी करण्यास सुरुवात केल्यानंतर – यामुळे जीसीएन लोकांमध्ये प्रिय झाले आणि त्यांच्या सर्व विरोधकांवरील हल्ल्यांची वारंवारता आणि मोठ्या प्रमाणात वाढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 52 &lt;/ref&gt; याला प्रतिसाद म्हणून, कोद्रेआनु यांना याश विद्यापीठातून काढून टाकले. जरी कुझा आणि इतरांनी त्याच्यासाठी हस्तक्षेप केल्यावर (विद्यापीठ सिनेटचा निर्णय न मानता) त्याला परत येण्याची परवानगी मिळाली, तरी पदवी मिळाल्यानंतर त्याला कधीही [[पदविका|पदवी प्रमाणपत्र]] देण्यात आले नाही. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Ornea, p. 288; Veiga, pp. 52, 55 &lt;/ref&gt;

१९२२ मध्ये [[बर्लिन]] आणि येना येथे शिक्षण घेत असताना, कोद्रेआनु यांनी [[वायमार प्रजासत्ताक|वायमार प्रजासत्ताकाची]] टीका केली आणि साम्यवादाच्या वाढीविरुद्ध रोमवरील मोर्चा आणि इतालीच्या फॅसिझमची मोठी उपलब्धी म्हणून प्रशंसा केली; यहूदांना संपूर्ण मुक्ती देण्याच्या सरकारच्या निर्णयामुळे डिसेंबरमध्ये झालेल्या मोठ्या रोमानियन विद्यार्थी आंदोलनांबद्दल कळल्यावर त्याने आपला मुक्काम कमी करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287 &lt;/ref&gt;

जेव्हा कोद्रेआनु यांनी आयोजित केलेल्या आंदोलनांकडे नव्या राष्ट्रीय उदारमतवादी सरकारने भाव दिले नाही, तेव्हा त्यांनी आणि कुझा यांनी ४ मार्च १९२३ रोजी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग नावाची एक ख्रिस्ती राष्ट्रवादी संघटना स्थापन केली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287; Veiga, p. 74 &lt;/ref&gt; १९२५ मध्ये, ''झिओनच्या गुरुंचे राजशिष्टाचार(द प्रोटोकॉल्स ऑफ द एल्डर्स ऑफ झिऑन)'' नावाच्या ज्यूविरोधी खोट्या दस्तऐवजाचा अनुवादक आणि लीजनचा भावी विचारवंत, योन मोत्सा त्यांच्यात सामील झाला. &lt;ref&gt;Catherwood, p. 105; Veiga, p. 75 &lt;/ref&gt; त्यानंतर कोद्रेआनुंवर राष्ट्रीय स्तरावर लीगचे आयोजन करण्याची जबाबदारी सोपवली आणि ते विशेषतः तिच्या युवा उपक्रमांमध्ये व्यस्त झाला. &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 44 &lt;/ref&gt;

=== मांक्युंची हत्या ===
लीगच्या रचनेवरून कोद्रेआनु यांचा कुझांशी मतभेद झाला: त्याने मागणी केली की लीगने निमलष्करी आणि क्रांतिकारी स्वरूप धारण करावे, तर कुझा या कल्पनेच्या विरोधात होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 44–45; Brustein, p. 158; Sedgwick, p. 113 &lt;/ref&gt; नोव्हेंबरमध्ये, [[बुखारेस्ट|बुखारेस्तमधील]] वकरेश्ती तुरुंगात असताना, कोद्रेआनुने लीगमध्ये एक युवा संघटना स्थापन करण्याची योजना आखली होती, ज्याला ते ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लिजन''' असे नाव देऊ इच्छित होता. असे म्हटले जाते की हे तुरुंगातील चर्चच्या भिंतींवर असलेल्या एका ऑर्थोडॉक्स प्रतिमेच्या सन्मानार्थ होते, &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 45; Ornea, pp. 287–288 &lt;/ref&gt; किंवा, अधिक स्पष्टपणे, स्वतः मिखाएल भेटल्याच्या कोद्रेआनुच्या कथित दाव्याशी संबंधित होते.  एका अधिक वैयक्तिक अडचणीमुळेही कोद्रेआनु आणि कुझा यांच्यात दुरावा निर्माण झाला होता, ती म्हणजे कुझांच्या मुलाचे कोद्रेआनुंच्या बहिणीमध्ये प्रेमसंबंध होते, ज्यामुळे ती गर्भवती झाली होती. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 601.  &lt;/ref&gt; जेव्हा धाकट्या कुझा यांनी आपल्या प्रेयसीची मागणी नाकारली, तेव्हा त्या दोघांचे नाते तुटले होते; तिने मागणी केली होती की आता ती त्याचे मूल पोटात घेऊन त्यांच्याशी लग्न करावे. जरी हे प्रकरण दाबले गेले असले तरी, त्यांच्या बहिणीला अनौरस संतती होत असल्याची वस्तुस्थिती कोद्रेआनुंसाठी अत्यंत अपमानजनक होती, कारण त्यांना आपले कुटुंब ऑर्थोडॉक्स चर्चचे आदर्श सदस्य म्हणून सादर करायचे होते आणि त्यांनी कुझांकडून आपल्या मुलावर बहिणीशी लग्न करण्यास दबाव आणण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot; /&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs additional references to reliable sources. (August 2021)&quot;&gt;अतिरिक्त संदर्भ आवश्यक आहेत&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

इयासीमध्ये परतल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीगमध्ये स्वतःची निष्ठा-प्रणाली तयार केली, ज्याची सुरुवात ''Frăția de Cruce'' (&quot;खुरीसचे बंधुत्व&quot;, रक्त-बंधुत्वाच्या एका प्रकारावरून नाव दिलेले, ज्यामध्ये खुरीसासह प्रवचन देणे आवश्यक असते) पासून झाली. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 82–83 &lt;/ref&gt; ६ मे १९२४ रोजी, याशच्या जवळील ग्रामीण भागात विद्यार्थी केंद्राच्या बांधकामास सुरुवात करण्यासाठी ते एकत्र जमले. रोमानियन पोलीस प्रीफेक्ट कोंस्तान्तिन मांक्युंच्या आज्ञानुसार अधिकाऱ्यांनी ही बैठक हिंसकपणे मोडून काढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 78 &lt;/ref&gt; कोद्रेआनु आणि इतर अनेकांना अनेक दिवस मारहाण आणि अत्याचार केला, शेवटी कुझांनी त्यांच्या वतीने हस्तक्षेप केला आणि तो यशस्वी ठरला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt;

काही काळ राजकीय हालचालींपासून दूर राहिल्यानंतर, कोद्रेआनु यांनी २४ ऑक्टोबर १९२४ रोजी मांक्युंची हत्या करून आणि इतर काही पोलिसांना गंभीर जखमी करून त्याचा बदला घेतला. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 41; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; ही घटना याश न्यायालयात घडली (जिथे कोद्रेआनुंच्या एका बरोबरीने तक्रार दाखल केल्यानंतर मांक्युंना आरोपांना उत्तर देण्यास बोलावले होते). &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot;&gt;Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; [[न्यायसहायक विज्ञान|न्यायवैद्यक तपासणीत]] असे दिसून आले की, मृत्यूच्या क्षणी मांक्यु आपल्या मारेकऱ्याकडे तोंड करून नव्हते, ज्यामुळे कोद्रेआनुने केवळ मांक्युच्या पूर्वीच्या कृतींवर आधारित आत्मसंरक्षणासाठी हे कृत्य केल्याचे सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; बंदूक चालवल्यानंतर कोद्रेआनु यांनी लगेचच स्वतःला समर्पण केले आणि कोठडीत खटल्याची वाट पाहत राहिला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; याशचे पोलीस दल अतिशय भ्रष्टाचारामुळे लोकांना आवडत नव्हते आणि अनेक याशकरांनी मांक्युंची हत्या कोद्रेआनुचे एक शौर्यपूर्ण कृत्य म्हणून पाहिले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century-And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; दरम्यान, रोमानियाच्या संसदेत शेतकरी पक्षाचे पाउल बुजोर यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला, ज्यांनी राजकीय हिंसाचार आणि [[देशद्रोह|राजद्रोहाशी]] संबंधित कायद्याचे पुनरावलोकन करण्याचा प्रस्ताव प्रथम मांडला; त्याला सत्ताधारी राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाची मान्यता मिळाली, ज्याने १९ डिसेंबर रोजी ''मिर्झेस्कू कायदा'' &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; (त्यांचे प्रवर्तक मिर्झेस्कू यांच्या नावावरून, ज्यांची न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली होती) मंजूर केला. त्याचा सर्वात उल्लेखनीय, जरी अप्रत्यक्ष असला तरी, परिणाम म्हणजे साम्यवादी पक्षावर बंदी घातली. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये, संसद सदस्यांमधील वादविवाद झाले आणि हत्येसाठी कुझांच्या गटाला नैतिकदृष्ट्या जबाबदार धरले: पेत्रे आंद्रेई यांनी सांगितले की &quot;श्री. कुझांनी लक्ष्य साधले आणि कोद्रेआनु यांनी गोळी झाडली&quot;, &lt;ref&gt;Andrei, in Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; ज्यावर कुझांनी आपली निर्दोषता सिद्ध करत उत्तर दिले, तसेच मांक्युंची क्रूरता ही हिंसक प्रतिशोधासाठी एक न्याय्य कारण होते असा सिद्धांत मांडला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt;

जरी कोद्रेआनुंवर मुद्दाम याशपासून दूर तुर्नु सेवेरीन येथे खटला चालवला, तरीही अधिकाऱ्यांना एक निष्पक्ष ज्युरी सापडली नाही. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 42 &lt;/ref&gt; ज्या दिवशी त्यांची निर्दोष म्हणून मुक्तता झाली, त्या दिवशी ज्युरीचे सदस्य, ज्यांनी एकूण पाच मिनिटे विचारविनिमय केला, ते लीगची चिन्हे आणि [[स्वस्तिक]] (कुझांच्या लीगद्वारे वापरले जाणारे चिन्ह) असलेले बिल्ले घालून हजर झाले. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 42; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; विजयी परतल्यानंतर आणि एलेना इलिनोयुंसोबतच्या भव्य लग्नानंतर, &lt;ref&gt;Ornea, p. 289; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंचा कुझांशी दुसऱ्यांदा मतभेद झाली आणि तणाव कमी करण्यास त्यांनी [[फ्रान्स|फ्रान्समध्ये]] रजा घेण्याचा निर्णय घेतला.

जून १९२५ मध्ये फोक्शानमध्ये कोद्रेआनु आणि एलेना इलिनोयु यांचे लग्न हे त्या वर्षी रोमानियातील एक प्रमुख सामाजिक कार्यक्रम होता; त्याला भव्य, राजेशाही थाटात साजरा केला आणि पाहण्यास हजारो लोक आले होते, ज्यामुळे माध्यमांचे प्रचंड लक्ष वेधले गेले. &lt;ref&gt;Bucur, Maria &quot;Romania&quot; pp. 57–78 from ''Women, Gender and Fascism in Europe, 1919–1945'' edited by Kevin Passmore, New Brunswick: Rutgers University Press, 2003 pp. 73–74. &lt;/ref&gt; लग्नानंतर, कोद्रेआनु आणि त्यांच्या बायकोंच्या मागे &quot;अत्यंत आनंदी&quot; शेतकऱ्यांची चार मैल लांब मिरवणूक निघाली, ज्यात ३,०००+ बैलगाड्या होत्या.  कोद्रेआनुच्या अनुयायांपैकी एक यांनी त्यावेळी लिहिले होते की रोमानियन लोकांना शाही सोहळे, विशेषतः शाही लग्नसोहळे आवडत होते, पण युवराज कारोल १९१८ मध्ये एका सामान्य स्त्रीशी खाजगी विवाह करून आणि त्यानंतर ग्रीसमध्ये शाही विवाह करून पलायन केल्यामुळे, रोमानियन लोकांना पाहायचा असलेल्या शाही लग्नसोहळ्यासाठी कोद्रेआनुंचा लग्न हा सर्वोत्तम पर्याय होता.  कोद्रेआनुच्या विवाहाचा उद्देश त्याची आतापर्यंतची चंचल प्रतिमा बदलून एका विवाहित पुरुषाची अधिक &quot;स्थिर&quot; माणसाची प्रतिमा निर्माण करणे आणि अशा प्रकारे त्यांच्या सामाजिक मूलतत्त्ववादाबद्दल अधिक पुराणमतवादी रोमानियन लोकांच्या मनात असलेल्या चिंता दूर करणे हा होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनची निर्मिती ===
कोद्रेआनु १९२६ च्या निवडणुकीत भाग घेण्यास [[ग्रेनोबल|ग्रेनोबलहून]] परतले आणि फोक्शान शहरातून उमेदवार म्हणून उभे राहिले. त्यांचा पराभव झाला आणि, जरी लीगला मोठे यश मिळाले होते, तरी त्याच वर्षी ते विसर्जित झाले.  कोद्रेआनु यांनी तुरुंगात वेळ घालवलेल्या लीगच्या माजी सदस्यांना एकत्र केले आणि लीजन स्थापन करण्याचे आपले स्वप्न साकार केले (नोव्हेंबर १९२७, नवीन अवेरेस्कू मंत्रिमंडळाच्या पतनानंतर काहीच दिवसांनी, ज्याने आता प्रतिस्पर्धी असलेल्या कुझांना पाठिंबा देणे सुरू ठेवले होते).  कोद्रेआनुंनी दावा केला की त्यांना आद्यदेवदूत मिखाएल यांचे दर्शन झाले होते, ज्यांनी त्यांना सांगितले की देवाने त्याला रोमानियाचा तारणहार म्हणून निवडले आहे.  सुरुवातीपासूनच, लीजनने दावा केला की पूर्वेकडील ऑर्थोडॉक्स चर्चच्या मूल्यांप्रति असलेली वचनबद्धता त्यांच्या संदेशाचा केंद्रबिंदू आहे आणि कोद्रेआनुंचे कथित दर्शन हे त्यांच्या संदेशाचे केंद्रस्थान होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot; /&gt;

''Frăția de Cruce'' च्या आधारावर, कोद्रेआनुंनी लीजनची रचना एक निवडक आणि स्वयंपूर्ण गट म्हणून केली, जो केवळ त्यांनाच निष्ठा वाहत असे, आणि लवकरच त्यांनी त्यांचा विस्तार &quot;घरटी&quot; ( ''cuiburi'' ) नावाच्या राजकीय कक्षांच्या प्रतिकृती बनवणाऱ्या राष्ट्र-जाळीमध्ये केला. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Benedict, p. 457; Ornea, p. 290; Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 107–110 &lt;/ref&gt; ''Frăția'' ही लीजनची सर्वात गुप्त आणि सर्वोच्च संस्था म्हणून टिकून राहिली, जिने आपल्या सदस्यांना दीक्षाविधीतून जाण्याची आणि &quot;कर्णधार&quot; (ज्या नावाने आता कोद्रेआनु ओळखले जात होते) प्रति निष्ठेची शपथ घेण्याची विनंती केली. 

[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिके]] इतिहासकार बार्बरा जेलाविच यांच्या मते, या चळवळीने &quot;सुरुवातीला कोणत्याही निश्चित मतवादाचे समर्थन केले नाही, तर त्याऐवजी व्यक्तीच्या नैतिक पुनरुत्थानावर भर दिला&quot;, तसेच रोमानियन ऑर्थोडॉक्स चर्चप्रती वचनबद्धता व्यक्त केली. &lt;ref name=&quot;Jelavich, p.205&quot;&gt;Jelavich, p. 205 &lt;/ref&gt; लीजनने आपल्या राजकीय सभांचा भाग म्हणून ऑर्थोडॉक्स विधी सुरू केले, &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; तर कोद्रेआनु लोकवेषात सार्वजनिक ठिकाणी दिसू लागले &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; — ही एक पारंपरिक भूमिका होती जी त्या वेळी फक्त त्यांनी आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाचे योन मिहालाके यांनी स्वीकारली होती. &lt;ref&gt;Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; असताना, लीजनने रोमानियन ऑर्थोडॉक्स धर्मगुरूंशी घनिष्ठ संबंध राखले, &lt;ref&gt;Catherwood, pp. 104, 107&lt;/ref&gt; आणि त्यांच्या सदस्यांनी रोमानियन ऑर्थोडॉक्स संदेशांच्या मूळ अर्थासह राजकारण एकत्र केले — ज्यामध्ये रोमानियन बांधव धार्मिक अर्थाने आपल्या राष्ट्रीय मुक्तीची अपेक्षा करत असल्याचा दावा होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 46–47; Mayall, p. 141; Payne, p. 116 &lt;/ref&gt;

जेलाविच म्हटल्याप्रमाणे, असा गूढवादी दृष्टिकोन हिंसा आणि आत्मत्यागाच्या ओढीशी निगडित होता, &quot;परंतु केवळ तेव्हाच जेव्हा [आतंकवाद] ध्येयाच्या भल्यासाठी केली जात असत आणि नंतर त्याचे प्रायश्चित्त केले जात असे.&quot;  हिंसक किंवा खुनी कृत्यांमध्ये सामील झालेले लीजनवाद अनेकदा अटक होण्यास स्वतःहून शरण येत होते, &lt;ref&gt;Jelavich, p. 205; Mayall, p. 142&lt;/ref&gt; आणि [[येशू ख्रिस्त|ख्रिस्ताच्या]] दुसऱ्या आगमनाची अपेक्षा करणाऱ्या जगात हिंसाचाराला एक आवश्यक पाऊल म्हणून पाहणे सामान्य झाले होते. &lt;ref&gt;Mayall, pp. 141–142&lt;/ref&gt; कालांतराने, लीजानने पतितांच्या पंथाभोवती एक सिद्धांत विकसित केला, इतकेच नव्हे तर मृत हे एका शाश्वत राष्ट्रीय समुदायाचा अविभाज्य भाग बनून राहतात असेही सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968-969&quot;&gt;Davies, pp. 968–969&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mayall, p.141&quot;&gt;Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; आपल्या गूढवादाचा परिणाम म्हणून, या चळवळीने कोणताही विशिष्ट जाहीरनामा न स्वीकारण्याची किंवा त्याचा प्रचार न करण्याची भूमिका घेतली, &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Ornea, pp. 348–376; Payne, p. 116&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांनी सुरुवातीलाच स्पष्ट केले: &quot;देश माणसांच्या कमतरतेमुळे मरत आहे, राजकीय कार्यक्रमांच्या कमतरतेमुळे नाही.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in Barbu, p. 197&lt;/ref&gt; दुसरीकडे, त्यांनी निदर्शनास आणले की लीजनला &quot;नवा माणूस&quot; ( ''omul nou'' ) तयार करायचा होता. &lt;ref&gt;Mayall, p. 141; Ornea, pp. 348–353; Payne, p. 116&lt;/ref&gt;

स्पष्ट राजकीय संदेश नसूनही, ही चळवळ तिच्या ज्यूविरोधासाठी, रोमानियासमोर &quot;यहूदी प्रश्न&quot; आहे असा युक्तिवाद करण्यास आणि ज्यूंचे अस्तित्व असभ्यता व [[रतिचित्रण|रतिचित्रणावर]] पोसले जाते हे घोषित करण्यास लगेचच ओळखली गेली. &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, pp. 104–195&lt;/ref&gt; लीजनवादी नेत्याने लिहिले: &quot;आपल्या पिढीचे ऐतिहासिक ध्येय 'काइक' (यहूदी) संकटाची निराकरण करणे आहे. गेल्या १५ वर्षांतील आपल्या सर्व लढायांचा हाच उद्देश होता, आतापासून आपल्या आयुष्यातील सर्व प्रयत्नांचा हाच उद्देश असेल.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in ''Final Report'', p. 45&lt;/ref&gt; त्यांनी सर्वसाधारणपणे यहूदांवर रोमानिया आणि देव यांच्यातील थेट संबंध नष्ट करण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप केला आणि लीजनने [[जुना करार|जुन्या करारातील]] हिब्रू लोक आणि आधुनिक यहूदी यांच्यात कोणताही वास्तविक संबंध नाही या कल्पनेच्या बाजूने प्रचार केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 46–47&lt;/ref&gt; एका प्रसंगी, रोमानियन लोकांच्या उत्पत्तीचा संदर्भ देताना, कोद्रेआनु यांनी सांगितले की यहूदी &quot;आपल्या जनतेची [[प्राचीन रोम|रोमी]]-दाकी रचना&quot; भ्रष्ट करत आहेत. &lt;ref&gt;Codreanu, in Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की, १९ व्या शतकाच्या मध्यापासून पुढे, रोमानियन बुद्धिजीवी ''वर्गाची'' &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 463.&lt;/ref&gt; १९व्या शतकापासून रोमानिया हा एक प्रखर फ्रांसी-समर्थक देश होता, आणि बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी विचारांवर विश्वास ठेवणारे असल्याचे सांगत असे, व त्याच वेळी रोमानियातील यहूदी अल्पसंख्याकांबद्दल ज्यू-विरोधी विचार बाळगत असे. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 pp. 463–464.&lt;/ref&gt; अँसेल यांनी लिहिले आहे की, कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ ''बुद्धिजीवींची'' प्रचलित फ्रांसी-समर्थकताच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकटही नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाला नष्ट करण्यास रचलेले &quot;यहूदी शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

त्यांनी यहूदांच्या विनाशाची उघडी मागणी करण्यास सुरुवात केली, &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sjldict&quot;&gt;Stephen J. Lee, ''European Dictatorships, 1918–1945'', [[Routledge]], London, 2000, p. 288. {{ISBN|0-415-23046-2}}&lt;/ref&gt; आणि, १९२७ च्या सुरुवातीलाच, या नवीन चळवळीने ओराडिया शहरातील एका [[सिनेगॉग|सिनेगॉगची]] नासधूस करून ते जाळले. &lt;ref name=&quot;Brustein, p.158&quot;&gt;Brustein, p. 158&lt;/ref&gt; अशा प्रकारे रोमानियन समाजात ज्यूविरोधाच्या विलक्षण लोकप्रियतेचा या चळवळीला फायदा झाला: एका विश्लेषणानुसार, पोलंड सोडून, रोमानिया हा [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सर्वात ज्यू-विरोधी देश होता. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनुंचे सिद्धांत रोमानियन ज्यूविरोधाच्या सर्वात कट्टर स्वरूपांपैकी एक होता आणि तो कुझांचे माजी सहकारी, प्रख्यात इतिहासकार निकोलाए योर्गा यांच्या सामान्यतः अधिक सौम्य ज्यूविरोधी मतांच्या विरुद्ध होता. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 28–29&lt;/ref&gt; लीजनने पसंत केलेले स्वरूप हे वांशिक ज्यूविरोधाचे एक स्वरूप होते, &lt;ref name=&quot;Ox95&quot;&gt;Codreanu, Corneliu, &quot;The Resurrection of the Race&quot;, pp. 221–222, in ''Fascism'', ed. Roger Griffin. Oxford: Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt; आणि ते कोद्रेआनुंच्या सिद्धांताचा भाग होते की रोमानियन लोक जैविकदृष्ट्या शेजारील किंवा सह-निवासी वांशिक गटांपेक्षा ( हंगेरियन समुदायासह ) वेगळे आणि श्रेष्ठ आहेत.  कोद्रेआनु यांनी रोमानियन विस्तारवादाच्या मुद्द्यावरही आपले विचार व्यक्त केले, ज्यावरून असे दिसून येते की ते [[द्नीस्तर नदी|द्नीस्तरच्या]] पलीकडील [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] भूभाग (नंतर त्रान्सनीस्त्रिया) समाविष्ट करण्याचा विचार करत होता आणि कार्पेथियन आणि [[डॅन्यूब नदी|डॅन्यूबवर]] केंद्रित रोमानियन-नेतृत्वाखालील आंतरराष्ट्रीय महासंघाची योजना आखत होता. &lt;ref name=&quot;sjldict&quot; /&gt;

१९३६ मध्ये, कोद्रेआनु यांनी 'वंशाचे पुनरुत्थान' नावाचा एक निबंध प्रकाशित केला, ज्यात त्यांनी लिहिले की&lt;blockquote&gt;मी यावर पुन्हा एकदा जोर देतो: आपला सामना अशा काही दयनीय व्यक्तींशी नाही, जे योगायोगाने येथे आले आहेत आणि आता संरक्षण व आश्रय मागत आहेत. आपला सामना आहे एका पूर्ण विकसित यहूदी राष्ट्राशी, एका संपूर्ण सैन्याशी, जे इथे आपला पराभाव करण्यास आले आहेत. ज्यूंचे स्थलांतर आणि रोमानियामधील त्यांचा शिरकाव अचूक योजनांनुसार पार पाडला जात आहे. बहुधा, 'महान ज्यू परिषद' बाल्टिक समुद्रापासून सुरू होणाऱ्या, पोलंड आणि चेकोस्लोव्हाकियाचा काही भाग आणि रोमानियाचा अर्धा भाग ते थेट काळ्या समुद्रापर्यंत व्यापणाऱ्या जमिनीच्या एका पट्ट्यावर नवीन पालेस्तीनच्या निर्मितीची योजना आखत आहेत. ज्यू आणि राजकारण्यांनी आपल्यावर केलेली वाईट गोष्ट, त्यांनी आपल्या लोकांना ज्या सर्वात मोठ्या धोक्यात टाकले आहे, ते म्हणजे ते आपल्या देशाची संपत्ती आणि मालमत्ता बळकावत आहेत, रोमानियन मध्यमवर्गाचा नाश करीत आहेत, आपल्या शाळा आणि उदारमतवादी व्यवसायांमध्ये शिरकाव करत आहेत, किंवा आपल्या पूर्णच्या पूर्ण राजकीय आयुष्यावर त्यांचा जो घातक प्रभाव पडत आहे, हे नाही, जरी या गोष्टी एका समाजासाठी आधीच जीवघेणे धोके आहेत. उलट, त्यांच्यामुळे लोकांना असलेला सर्वात मोठा धोका हा आहे की ते आपल्याला वांशिकदृष्ट्या कमजोर करत आहेत, ते आपल्या लोकांची वांशिक, रोमी-दाकी रचना नष्ट करत आहेत आणि अशा प्रकारच्या मानवाला जन्माला घालत आहेत जो वांशिक अवशेषांशिवाय काहीही नाही.&quot; &lt;/blockquote&gt;

=== पहिल्यांदा त्यांना बेकायदेशीर ठरवणे आणि संसदीय आदेश ===
दोन वर्षांच्या स्थिरतेनंतर, कोद्रेआनु यांना चळवळीचा उद्देश बदलणे आवश्यक वाटले: त्यांनी आणि चळवळीच्या नेतृत्वांनी ग्रामीण भागांचा दौरा सुरू केला, चर्चमध्ये जाणाऱ्या निरक्षर लोकांना प्रवचनांच्या भाषेत संबोधित केले, लांब पांढरे झगे परिधान करुन [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्माविरुद्ध]] ख्रिश्चन पूर्वग्रह भडकवला &lt;ref&gt;Ornea, pp. 291–295&lt;/ref&gt; (या तीव्र मोहिमेला या वस्तुस्थितीमुळे देखील चालना मिळाली की पारंपारिकपणे अनुकूल असलेल्या मोल्दावी आणि [[बुकोव्हिना|बुकोवी]] केंद्रांमध्ये कुझांच्या लीगने लीजनला त्वरित बाजूला केले होते). &lt;ref&gt;Veiga, p. 108&lt;/ref&gt; १९२८ ते १९३०, अलेक्सांद्रु वायदा-वोयेवोद राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाच्या मंत्रिमंडळाने लोखंडी दलाला मौन मदत दिली, परंतु युल्यु मानिउ (त्याच पक्षाचे प्रतिनिधी) यांनी जुलै १९३० नंतर लीजनवर कठोर कारवाई केली. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot;&gt;Veiga, pp. 113–116&lt;/ref&gt; हे तेव्हा घडले जेव्हा लीजनने मारामुरेश आणि [[बेसारेबिया|बेसाराबियामध्ये]] नरसंहाराची लाट भडकवण्याचा प्रयत्न केला होता. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot; /&gt; १९३० मधील एका उल्लेखनीय घटनेत, लीजनवादांनी बोर्शातील शेतकरींला शहरातील ४,००० ज्यूंवर हल्ला करण्यास प्रोत्साहित केले. 

लीजनने सरकारी अधिकारी आणि पत्रकारांच्या हत्येचाही प्रयत्न केला, ज्यात अंतर्गत व्यवहार उपसचिव कोंस्थान्तिन आंजेलेस्कू होते. &lt;ref&gt;Ornea, p. 291&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांना संभाव्य मारेकरी गेओर्गे बेझा सोबत थोड्या वेळासाठी अटक केली होती: दोघांवर खटला चालवला आणि त्यांची निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 294&lt;/ref&gt; तरीही, हिंसाचाराची लाट आणि बेसाराबियामध्ये नियोजित मोर्चा यांमुळे पंतप्रधान गेओर्गे मिरोनेस्कू आणि गृहमंत्री योन मिहालाके यांनी पक्षावर बंदी घातली (जानेवारी १९३१); पुन्हा अटक झाल्यावर, कोद्रेआनुंची फेब्रुवारीच्या शेवटी निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.295&quot;&gt;Ornea, p. 295&lt;/ref&gt;

रोमानियातील महामंदी आणि त्याच्यामुळे निर्माण झालेल्या असंतोषामुळे &lt;ref&gt;Veiga, pp. 140–147&lt;/ref&gt; चालना मिळाल्यानंतर, १९३१ मध्ये, लीजनला राजा कारोल दुसरे आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्ष यांच्यातील मतभेदाचाही फायदा झाला.  ज्यामुळे निकोलाए योर्गा यांच्याभोवती एक मंत्रिमंडळ तयार झाले.  यामुळे, कोद्रेआनु हे त्यांच्या मूळ चळवळीतील इतर प्रमुख सदस्यांसोबत — ज्यात त्यांचे वडील योन झेलेआ आणि मिहाई स्तेलेस्कू, एक तरुण कार्यकर्ता ज्याचा शेवटी लीजनशी संघर्ष झाला — &quot;कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु गटबंदी&quot; (लोखंड्या दलाचे तात्पुरते नाव) च्या यादीवर कनिष्ठ सभागृहेत(&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Camera Deputaților)&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; निवडून आले; अशी शक्यता आहे की नवीन वायदा-वोयवोद मंत्रिमंडळाने त्यानंतरच्या आंशिक निवडणुकांमध्ये गटबंदीला मौन पाठिंबा दिला. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.296&quot;&gt;Ornea, p. 296&lt;/ref&gt; लीजनने एकूण पाच जागा जिंकल्या होत्या, जो त्यांचा पहिला महत्त्वाचा निवडणुकीतील विजय होता. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.198&quot;&gt;Barbu, p. 198&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनु हे मंत्र्यांचा आणि इतर राजकारण्यांचा भ्रष्टाचार प्रकरणानुसार उघडकीस आणण्यास लवकरच प्रसिद्ध झाले (जरी त्यावेळी त्यांच्या अनेक राजकीय विरोधकांनी त्यांना &quot;निस्तेज आणि अकार्यक्षम&quot; असे म्हटले होते). 

=== दुकांशी संघर्ष आणि ततरेस्कूंशी तडजोड ===
[[चित्र:AntonescuYCodreanu1935.jpg|उजवे|इवलेसे|250x250अंश|१९३५ मध्ये स्कीइंगच्या एका कार्यक्रमात [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कु]] आणि कोद्रेआनु]]
लीजनच्या क्रांतिकारी क्षमतेबद्दल अधिकाऱ्यांची चिंता वाढत गेली आणि १९३२ मध्ये दोघांमध्ये झालेल्या किरकोळ चकमकींमुळे १९३३ पासून जवळजवळ एक दशकापर्यंत मोठ्या राजकीय हिंसाचाराला सुरुवात झाली. कोद्रेआनुने [[ॲडॉल्फ हिटलर]] आणि [[नाझीवाद|नाझीवादाला]] आपला पूर्ण पाठिंबा व्यक्त केल्यानंतर परिस्थिती आणखी बिघडली (अगदी इटालियन फॅसिझमच्या नुकसानीस कारणीभूत ठरूनही, &lt;ref&gt;Veiga, pp. 251–255&lt;/ref&gt; आणि कदाचित कर्णधार आणि स्तेलेस्कु यांच्यातील संघर्षाचे हे एक अतिरिक्त कारण होते). &lt;ref&gt;Veiga, pp. 229, 230&lt;/ref&gt; रोमानिया पारंपारिकपणे युरोपमधील सर्वात फ्रान्स-समर्थक देशांपैकी एक होता आणि १९२६ पासून तो आपला &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रांसचा मित्र होता, त्यामुळे कोद्रेआनु यांनी जर्मनीसोबत युती करण्याचे केलेले आवाहन त्या काळासाठी खूपच नवीन होते. योन गे. दुका यांनी स्थापन केलेल्या नवीन राष्ट्रीय उदारमतवादी मंत्रिमंडळाने अशा उपक्रमांना विरोध केला, लीजन [[नाझी पक्ष|जर्मन नाझी पक्षाची]] कठपुतळी म्हणून काम करत असल्याचे सांगितले आणि १९३३ च्या नवीन निवडणुकांच्या (ज्यात उदारमतवादी जिंकल्या) अगदी आधी मोठ्या संख्येने लेजिअनच्या सैनिकांना अटक करण्याचे आदेश दिले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 196–197&lt;/ref&gt; ताब्यात घेतलेल्या अनेक लीजनवादांना अधिकाऱ्यांनी ठार मारले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206&lt;/ref&gt; याच्या प्रत्युत्तरादाखल, ३० डिसेंबर १९३३ रोजी लोखंड्या दलाच्या ''निकादोरी'' मरण-दलांनी दुकाची हत्या केली &lt;ref&gt;Ornea, p. 298; Veiga, pp. 197–198&lt;/ref&gt; याचा आणखी एक परिणाम म्हणजे, नाए योनेस्कू आणि त्यांच्या साथीदारांनी लोखंड्या दलाच्या दडपशाहीचा निषेध केल्यानंतर, लोखंड्या दलाच्या कोणत्याही संघटनेशी संलग्न नसलेल्या सहानुभूतीदारांवर पहिल्यांदाच कठोर कारवाई करण्यात आली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 244, 298; Veiga, p. 201&lt;/ref&gt;

दुकाच्या हत्येमुळे, कोद्रेआनु यांना शांतता प्रस्थापित होण्याची वाट पाहत लपून बसावे लागले आणि त्याने नेतृत्व जनरल गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल&lt;/a&gt; यांच्याकडे सोपवले, ज्यांनी नंतर या हत्येसाठी थोडे दोष स्वीकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 197, 200&lt;/ref&gt; लीजनवादी मिहाई स्तेलेस्कू, जे ''रोमानियनवादाचे क्रुसेड(Cruciada Românismului)'' या फुटीर गटाचा प्रमुख म्हणून कोद्रेआनुंचे विरोधक बनले, व त्यांनी आरोप केले की कोद्रेआनु यांना कारोलची प्रेयसी माग्दा लुपेस्कूच्या चुलत भावाने आश्रय दिला होता, यावरून दल भ्रष्ट होत असल्याचे सूचित होते. &lt;ref&gt;Stelescu, 1935, in Ornea, pp. 298–299&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी उच्चभ्रू वर्गावर टीका करूनही, १९३४ मध्ये त्याच्या खटल्यादरम्यान गेओर्गे यो. ब्रत्यानू, आलेक्सांद्रु वायदा-वोयवोद आणि कोंस्तान्तिन आर्जेतोयानू यांसारख्या अनेक प्रतिष्ठित राजकारण्यांनी चारित्र्य साक्षीदार म्हणून कोद्रेआनुंच्या बाजूने साक्ष दिली. &lt;ref&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 602.&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंची पुन्हा निर्दोष मुक्तता झाली.

पंतप्रधान दुकांनी आरोप केल्याप्रमाणे, लोखंड्या दलाचे आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या नेतृत्वाखालील नाझी पक्षाच्या परराष्ट्र कार्यालयाशी काही संबंध होते, पण १९३३-३४ मध्ये रोझेनबर्गकडून मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीचे मुख्य लाभार्थी कोद्रेआनुंचे प्रतिस्पर्धी ओक्तावियान गोगा होते, ज्यांच्याकडे कोद्रेआनुंसारखा प्रचंड जनसमर्थन नव्हता व त्यामुळे ते अधिक आज्ञाधारक बनले. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 606.&lt;/ref&gt; नाझींसाठी आणखी एक संकट म्हणजे कोद्रेआनुंच्या या विधानाबद्दलची चिंता होती की रोमानियामध्ये जास्त अल्पसंख्याक आहेत, ज्याच्यामुळे अशी भीती निर्माण झाली की कोद्रेआनु सत्तेवर आल्यास ''फोल्क्सडॉइच'' अल्पसंख्याकांचा छळ करू शकतो. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; जरी मर्यादित असले तरी, नाझी आणि लोखंडी दल यांच्यातील संबंधांमुळे लीजनचे आकर्षण वाढले, कारण लोकांच्या मनात लोखंड दल नाझी जर्मनीच्या वरवर पाहता गतिमान आणि यशस्वी समाजाशी जोडले गेले होते. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;

गेओर्गे ततरेस्कू यांच्या पंतप्रधानपदाच्या आणि योन इंकुलेत्स यांच्या अंतर्गत व्यवहार मंत्रालयाच्या नेतृत्वाच्या सुरुवातीनंतर काही काळाने, लीजनवरील दमन थांबले, या उपायाने स्थिरतेचा नवीन काळ सुनिश्चित करण्याची कॅरोलची आशा दर्शविली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 302–305&lt;/ref&gt; १९३६ मध्ये, तर्गु म्वेरेश येथील युवा अधिवेशनादरम्यान, कोद्रेआनु यांनी कायमस्वरूपी ''मरण-दलांच्या'' स्थापनेसाठी सहमती दिली, ज्याने ''देकेम्विरी'' नावाच्या गटाद्वारे ( [[Ion Caratănase|योन कारातनासे]] यांच्या नेतृत्वाखाली) असंतुष्ट मिहाई स्तेलेस्कू यांच्या हत्येसह आपली उद्दिष्ट्ये त्वरित दाखवली, &lt;ref&gt;Ornea, pp. 305, 307; Pop, p. 47; Veiga, p. 233&lt;/ref&gt; ''रोमानियनवादाच्या क्रुसेडच्या'' लीजन-विरोधी मोहिमेला निष्प्रभ केले, आणि कोद्रेआनु राजकीयदृष्ट्या भ्रष्ट, असंस्कृत, साहित्यिक चोरी करणारे आणि त्यांच्या सार्वजनिक वैराग्य प्रदर्शनात ढोंगी असल्याच्या स्तेलेस्कूच्या दाव्यांना शांत केले. &lt;ref&gt;Pop, pp. 46–47&lt;/ref&gt;

१९३७ या वर्षी योन मोत्सा (तोपर्यंत चळवळीचे उपाध्यक्ष) आणि वासिले मारिन या दोघांच्या मृत्यू आणि भव्य अंत्यसंस्कारांसाठी करण्यात आले, ज्यांनी [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवीत]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या]] बाजूने स्वयंसेवा केली होती आणि माजादाहोंडा येथील लढाईत ते मारले गेले होते. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 309–311&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी त्यांचा आत्मचरित्रात्मक आणि वैचारिक निबंध ''Pentru legionari'' (&quot;माझ्या लीजनवादांसाठी&quot;) सुद्धा प्रकाशित केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 35, 45&lt;/ref&gt;

याच काळात दल निकोलाए मालाक्सा (जे कारोल यांचे एक प्रमुख सहकारी होते) कडून आर्थिक मदत मिळू लागली, &lt;ref&gt;Veiga, p. 222&lt;/ref&gt; आणि अधिक व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यास स्वतःमध्ये सुधारणा करण्यास दलाने रस घेतला; कोद्रेआनु यांनी गुणवत्तेवर आधारित पदांची अंतर्गत रचना तयार केली, विविध परोपकारी उपक्रम सुरू केले, पुन्हा एकदा औद्योगिक कामगारांना आकर्षित करणारे विषय मांडले आणि [[कामगारवर्ग|कामगारवर्गाच्या]] सदस्यांना एकत्र करणारी लीजनची शाखा, ''Corpul Muncitoresc Legionar(लीजनवादी कामगार विभाग)'', तयार केली. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 216–222, 224–226&lt;/ref&gt; अधिक पारंपारिक पक्षांच्या लोकप्रियतेत घट झाल्यामुळे राजा कारोल यांना आपले राज्य टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागला आणि ततरेस्कूंचा कार्यकाळ संपत आल्यावर, कारोल यांनी कोद्रेआनुंना एक प्रस्ताव दिला, ज्यामध्ये लीजनवादी मंत्रिमंडळाच्या बदल्यात लीजनचे नेतृत्व मागितले; हा प्रस्ताव त्वरित नाकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 233–234&lt;/ref&gt;

=== &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot; पक्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु आणि लोखंडी दलाचे सदस्य]]
निमलष्करी गटांवर बंदी घातल्यानंतर, लीजनचे एका राजकीय पक्षात रूपांतर केले, ज्याने '''Totul Pentru Țară''' (&quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;) या नावाने निवडणुका लढवत होता. त्यानंतर लगेचच, कोद्रेआनु यांनी [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमधील]] रोमानियाच्या युतींबद्दल, विशेषतः छोटे त्रिपक्ष आणि बाल्कन कराराबद्दल आपला तिरस्कार जाहीरपणे व्यक्त केला आणि असे सूचित केले की, त्यांची चळवळ सत्तेवर आल्यानंतर ४८ तासांत देश [[नाझी जर्मनी]] आणि फॅशिस्ट इटलीशी संरेखित होईल. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457; Cioroianu, p. 17&lt;/ref&gt; असे म्हटले जाते की, जर्मन अधिकारी आणि इटलीचे परराष्ट्र मंत्री गालेआत्त्सा चानो या दोघांनीही असाच विश्वास आणि आत्मविश्वास ठेवला होता, ज्यापैकी चानोंनी गोगांच्या मंत्रिमंडळाला लोखंड्या दलाच्या राजवटीकडे संक्रमण म्हणून पाहिले होते. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 35&lt;/ref&gt;

१९३७ च्या निवडणुकीत, जेव्हा सरकारने निवडणुकीत फसवणूक करू नये या उद्देशाने राष्ट्रीय शेतकरी पक्षासोबत निवडणूक करार केला, तेव्हा TPȚ ला १५.८% मते मिळाली  &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 39–40; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, p. 312&lt;/ref&gt; (कधीकधी १६% पर्यंत वाढवले जाते).  बहुमताचा अधिलाभांश पद्धत मिळवण्यात अयशस्वी होऊनही, कोद्रेआनुंची चळवळ त्यावेळी रोमानियातील तिसरा सर्वात लोकप्रिय पक्ष होता, १९३७-१९३८ मध्ये ज्याची लोकप्रियता वाढली असा एकमेव पक्ष होता आणि आतापर्यंतचा फॅशिस्ट गटांपैकी सर्वात लोकप्रिय. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 39; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt;

फक्त नाममात्र फॅशिस्ट असलेले राजा कारोल यांनी लीजनला राजकीय युतींमधून हटवले, ज्यांनी नव्याने स्थापन झालेल्या अधीनस्थ चळवळी आणि पुनरुज्जीवित राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगला प्राधान्य दिले. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt; कुझांनी कवी ओक्तावियान गोगा आणि त्यांच्या राष्ट्रीय कृषी पक्षासोबत मिळून आपले ज्यू-विरोधी सरकार स्थापन केले. कोद्रेआनु आणि या दोन नेत्यांचे पटत नव्हते आणि लीजनने निगमवादाचा अवलंब करून अधिकाऱ्यांशी स्पर्धा करण्यास सुरुवात केली. त्याचबरोबर, त्याने आपल्या अनुयायांना खाजगी व्यवसाय सुरू करण्याचे आवाहन केले, आणि निकोलाए योर्गांच्या सल्ल्याचे पालन करत असल्याचा दावा केला, कारण योर्गांनी असा दावा केला होता की रोमानियन-प्रशासित व्यापार हा त्यांच्या मते &quot; यहूदी प्रश्न &quot; असलेल्या गोष्टीवर एक उपाय ठरू शकतो. 

राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्ष म्हणून एकवटलेल्या नवीन सरकारी आघाडीने, लीजनकडून मोठ्या प्रमाणावर प्रेरणा घेतलेले निळ्या शर्टातील निमलष्करी दल — ''लंचिएरी'' &lt;ref&gt;Veiga, p. 224&lt;/ref&gt; — स्वतःसाठी तयार केले आणि लोखंड्या दलामध्ये लोकांचा रस परत मिळवण्याच्या प्रयत्नात ज्यूंच्या छळाची अधिकृत मोहीम सुरू केली. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 40–42; Veiga, pp. 245–247; Sedgwick, p. 114&lt;/ref&gt; मोठ्या हिंसाचारानंतर, गोगांनी कोद्रेआनु यांच्याशी संपर्क साधला आणि १९३८ च्या नियोजित निवडणुकांमधून त्यांच्या पक्षाने प्रचार मागे घेण्यास ते सहमत झाले, &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 43; Veiga, pp. 246–247&lt;/ref&gt; कारण त्यांचा विश्वास होता की, कोणत्याही परिस्थितीत, राजवटीकडे कोणताही व्यवहार्य उपाय नव्हता आणि ती स्वतःच संपेल — तसेच कोणत्याही संभाव्य एकपक्षीय प्रणालीला एकीकृत करण्याची आपली इच्छा दाखवून राजाच्या हुकूमशाहीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 313, 314; Veiga, p. 247&lt;/ref&gt;

=== राजे कारोल यांच्यासोबतचा संघर्ष आणि १९३८ चे खटले ===
कोद्रेआनुंचे मनसुबे कारोल यांनी उधळून लावले, ज्यांनी गोगांना पदच्युत करून राष्ट्रीय सरकार स्थापन करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांनंतर स्वतःची [[हुकुमशाही|हुकूमशाही]] लागू केली. ही व्यवस्था त्याऐवजी १९३८ च्या नवीन संविधानावर, मोठ्या उद्योगांकडून मिळालेल्या आर्थिक पाठबळावर आणि निकोलाय इओर्गा आणि अंतर्गत व्यवहार मंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांसारख्या अनेक कमी-अधिक पारंपरिक राजकारण्यांना आपल्या बाजूने वळवण्यावर अवलंबून होती ( ''पहा राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी'' ). दलावरील बंदी पुन्हा एकदा कडकपणे लागू केली, कलिनेस्कूंनी लीजनच्या बैठका होत असल्याचे ज्ञात असलेली सर्व सार्वजनिक ठिकाणे ( [[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमधील]] अनेक भोजनालयांसोबतही) बंद करण्याची आज्ञा दिली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 314&lt;/ref&gt; चळवळीच्या सदस्यांवर कडक पाळत ठेवली किंवा नवीन कायद्याचे न पाळण्यामुळे त्यांना अटक केली, तर लोखंड्या दलाचा प्रचार करताना पकडल्यास सरकारी कर्मचाऱ्यांना अटकेचा धोका होता. 

अधिकृत आणि निम-अधिकृत माध्यमांनी कोद्रेआनुंवर हल्ला करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे योर्गा संपादित करत असलेल्या ''[[Neamul Românesc|&lt;nowiki/&gt;'नेमुल रोमानेस्क'&lt;nowiki/&gt;]]'' या मासिकाने त्यांच्यावर टीका केली.  जेव्हा कारोल यांना असे वाटले की परिस्थितीवर त्यांचे पुरेसे नियंत्रण आहे, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाचे क्रूरपणे दमन करण्याचा आदेश दिला आणि कोद्रेआनुंना [[बदनामी|बदनामीच्या]] आरोपाखाली अटक केली. हा आरोप कोद्रेआनु यांनी २६ मार्च १९३८ रोजी योर्गाला पाठवलेल्या एका पत्रावर आधारित होता, ज्याच्यामध्ये त्यांनी कारोल यांच्यासोबत सहकार्य केल्याबद्दल योर्गांवर हल्ला चढवला होता आणि त्यांना &quot;नैतिकदृष्ट्या अप्रामाणिक&quot; म्हटले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Codreanu, in Ornea, p. 315&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी इतिहासकाराच्या त्या आरोपाचा संदर्भ दिला की लीजनवादी व्यापार बंडाला वित्तपुरवठा करत होता आणि असा युक्तिवाद केला की ही रणनीती योर्गांच्या स्वतःच्या युक्तिवादातूनच उद्भवली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; निकोलाए योर्गांनी लष्करी न्यायालयात तक्रार दाखल करून &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, p. 316&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांना पत्र लिहून उत्तर दिले, ज्यात त्यांनी &quot;त्यांच्यावर सांडलेल्या रक्ताच्या प्रमाणाबद्दल पश्चात्ताप शोधण्यास [त्यांच्या] विवेकामध्ये खोलवर जाण्याचा&quot; सल्ला दिला. &lt;ref&gt;Iorga, in Ornea, p. 316&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Zelea_Codreanu_Corneliu_1938_high_treason_trial.jpg|डावे|इवलेसे|१९३८ मध्ये कोद्रेआनुवर देशद्रोहाचा खटला]]
आरोपपत्राची माहिती मिळाल्यावर, कोद्रेआनु यांनी आपल्या अनुयायांना आवाहन केले की, जर त्यांना ६ महिन्यांपेक्षा कमी तुरुंगवासाची शिक्षा होणार असेल तर कोणतीही कारवाई करू नये, आणि त्यांनी यावर जोर दिला की त्यांना प्रतिष्ठा दाखवायचे आहे; तथापि, त्यांनी अधिकाऱ्यांकडून हल्ला झाल्यास स्वतःचे संरक्षण करण्यास लीजनवादींच्या एका गटाला आदेशही दिला.  एप्रिल १९३८ मध्ये, १६ एप्रिलच्या संध्याकाळी, त्यांना चळवळीतील इतर ४४ प्रमुख सदस्यांसह अटक केली, ज्यात योन झेलेआ कोद्रेआनु, गेओर्गे क्लिमे, [[Alexandru Cristian Tell|आलेक्सांद्रु क्रिस्तियन तेल]], रादू जिर, नाए योनेस्कू, [[Șerban Milcoveanu|शेरबान मिल्कोवेनू]] आणि मिहाइल पोलिह्रोनिआदे  होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; ही कारवाई ऑर्थोडॉक्स [[पाम संडे|झावळ्यांच्या रविवारीच्या]] उत्सवाच्या वेळी झाली (जेव्हा लक्ष्य केलेले लोक त्यांच्या घरी असल्याचे माहिती होते). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; रोमानियन पोलीस प्रांतांमध्ये थोडे वेळ राहिल्यानंतर, कोद्रेआनुंना जिलावा तुरुंगात पाठवले, तर इतर कैद्यांना [[Tismana Monastery|तिस्माना मठात]] (आणि नंतर मिएरकुरिया क्युक येथील सारख्या छळछावण्यांमध्ये ) पाठवले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

कोद्रेआनुंवर बदनामीचा खटला चालवला आणि त्यांना ६ महिन्यांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली, त्यानंतर अधिकाऱ्यांनी त्यांच्यावर देशद्रोह, [[देशद्रोह|राजद्रोह]] आणि अल्पवयीन विद्यार्थ्यांना राजकीयदृष्ट्या संघटित करणे, हिंसाचाराला चिथावणी देणारे आदेश जारी करणे, परदेशी संघटनांशी संबंध ठेवणे आणि आगीच्या सरावांचे आयोजन करणे या गुन्ह्यांसाठी आरोपपत्र दाखल केले.  &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/1938/07/08/archives/codreanu-loses-appeal-rumanian-iron-guard-leader-to-work-in-prison.html|title=Codreanu Loses Appeal; Rumanian Iron Guard Leader to Work in Prison Salt Mines|date=8 July 1938|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt; त्याण्च्या बचावासाठी साक्ष देणाऱ्या साक्षीदारांमध्ये सेनापती [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] होते, जे नंतर रोमानियाचे ''कोन्दुकतोर'' आणि पंतप्रधान झाले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

दोन्ही खटल्यांमध्ये अनियमितता होत्या, आणि कोद्रेआनु यांनी न्यायाधीश आणि अभियोक्त्यांवर &quot; बोल्शेविक &quot; पद्धतीने खटले चालवल्याचा आरोप केला, कारण त्याला स्वतःच्या बचावासाठी बोलण्याची परवानगी दिली गेली नव्हती.  त्यांनी प्रख्यात वकील इस्त्राते मिसेस्कू आणि ग्रिगोरे युन्युन यांचा सल्ला मागितला, परंतु दोघांनीही नकारला, आणि परिणामी, त्यांच्या बचाव पथकात कमी अनुभव असलेले लीजनवादी कार्यकर्ते होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; अधिकाऱ्यांनी त्यांना अनेक वेळा त्यांचे म्हणणे तयार करण्यापासून रोखले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; सुरुवातीला त्याच्या तुरुंगवासाची परिस्थिती कठोर होती: त्यांची कोठडी दमट आणि थंड होती, ज्याच्यामुळे त्यांना आरोग्याचा त्रास झाला. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

==== तुरुंगवासाची शिक्षा ====
[[चित्र:Codreanus_begravning.jpg|उजवे|इवलेसे|280x280अंश|कोद्रेआनुंचे अंत्यसंस्कार, नोव्हेंबर 1940]]
कोद्रेआनु यांना शेवटी मिठाच्या खाणींमध्ये दहा वर्षांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा सुनावली.  &lt;ref&gt;Jelavich, p. 207; Ornea, p. 317; Veiga, p. 250, 255–256&lt;/ref&gt; इतिहासकार इलारिओन त्युंच्या मते, खटला आणि निकालाकडे सर्वसाधारणपणे उदासीनतेने पाहिले गेले आणि या संदर्भात सार्वजनिक मोर्चा आयोजित करणारा एकमेव राजकीय गट म्हणजे बेकायदेशीर रोमानियन साम्यवादी पक्ष होता, ज्यांच्या काही सदस्यांनी शिक्षेला पाठिंबा दर्शवण्यास न्यायाधीशांसमोर गर्दी केली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; लीजनवादी चळवळ स्वतःच विस्कळीत झाली आणि लीजनच्या प्रांतीय संस्थांनी केंद्रावर नियंत्रण मिळवले, जे अटकांमुळे कमकुवत झाले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; राजकीय व्यवस्थेच्या मुख्य शाखांनी कोद्रेआनुंच्या शिक्षेच्या बातमीचे स्वागत केले, त्याच वेळी लोखंड्या दलाने राष्ट्रीय शेतकारी पक्षाचे विर्जिल माजेआरुंना लक्ष्य करून प्रतिहल्ला आयोजित केला, जे चळवळीच्या अतिरेकीपणाला विरोध करण्यास ओळखले जाऊ लागले होते (माजेआरु या हिंसाचारातून सुखरूप निसटण्यात यशस्वी झाले). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

=== मृत्यू ===
३० नोव्हेंबर रोजी, अशी घोषणा केली की आदल्या रात्री कोठडीतून पळून जाण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर कोद्रेआनु, ''निकादोरी'' आणि ''देकेम्विरी'' यांना गोळ्या घालून ठार मारले होते. &lt;ref&gt;Barbu, p. 198; Jelavich, p. 207; Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257&lt;/ref&gt; खरे तपशील खूप नंतर उघड झाले: त्या चौदा जणांना त्यांच्या तुरुंगातून बाहेर काढले होते आणि स्नागोव (बुखारेस्टजवळ) जवळील जांदार्मेरीने त्यांना ठार मारले होते (गळा दाबून किंवा गळा आवळून आणि गोळ्या घालून), आणि त्यांचे मृतदेह जिलावा तुरुंगाच्या आवारात पुरण्यात आले होते. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257 &lt;/ref&gt; त्यांचे देह ॲसिडमध्ये विरघळवले आणि सात टन काँक्रीटखाली ठेवले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot;&gt;Davies, p. 968&lt;/ref&gt;

== वारसा ==

=== आजीवन वारसा आणि लीजनवादी शक्ती ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|डावे|इवलेसे|186x186अंश|राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याने १९४० मध्ये जारी केलेले टपाल तिकीट, ज्यावर कोद्रेआनु यांचे चित्र आहे. त्यावरील मथळा असा आहे: &quot;कर्णाधर, तुम्ही देशाला आकाशात पवित्र [चमकणाऱ्या] सूर्याचे रूप द्या.&quot;]]
आद्रियान क्योरोयानूंच्या मते, कोद्रेआनु हे &quot; आंतरयुद्धकाळातील रोमानियाचे सर्वात यशस्वी राजकीय आणि त्याच वेळी राजकारण-विरोधी स्वरूप&quot; होते.  ब्रिटिश संशोधक नॉर्मन डेव्हिस यांनी लीजनचे वर्णन &quot;युरोपमधील अतिशय हिंसक फॅशिस्ट चळवळींपैकी एक&quot; असे केले.  स्टॅनले जॉ. पेन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल ही &quot;कदाचित आंतरयुद्धकाळातील युरोपमधील सर्वात असामान्य जनचळवळ&quot; होती, आणि नमूद केले की याचा काही भाग कोद्रेआनु &quot;एक प्रकारचे धार्मिक गूढवादी&quot; असल्यामुळे होता; &lt;ref name=&quot;Payne, p.116&quot;&gt;Payne, p. 116&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार जेम्स मेयॉल यांनी लीजनला &quot;लहान फॅशिस्ट चळवळींपैकी सर्वात विलक्षण&quot; म्हणून पाहिले. 

== संदर्भ ==

=== संदर्भ ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{संदर्भयादी}}

=== स्रोत ===
 
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>rb9wxhsxacgi1zud78im6j9i7ktxdqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689058</id>
      <parentid>2689056</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2689058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111595" sha1="pw3hz9fpnsehpnuuwxzagalbisixj1u" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी|alt=|मतदारसंघ1=|जन्म_तारीख={{birth date|df=yes|1899|09|13}}|मृत्युदिनांक={{nowrap| {{death date and age|df=yes|1938|11|30|1899|09|13}}}}|party=[[National-Christian Defense League]] (1923–1927) &lt;br /&gt; [[लोखंडी दल]] (1927–1938)|चित्र=Corneliu Zelea Codreanu.jpg|पद=लोखंडी दलाचे प्रमुख|succeeding=अ}}'''कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु''' {{Efn|जरी &quot;झेलेआ&quot; हे आडनाव आहे, मधले नाव नाही, शब्दकोशात कोद्रेआनु यांना &quot;कोद्रेआनु, कोर्नेल्यु झेलेआ&quot; असे लिहितात}} (जन्मनाव: '''कोर्नेल्यु झेलिन्स्की''', जन्म: १३ सप्टेंबर १८९९ – मृत्यू: ३० नोव्हेंबर १९३८), जे सामान्यतः '''कोर्नेल्यु कोद्रेआनु''' म्हणून ओळखले जातात, एक [[फॅसिझम|फॅसिस्ट]] रोमानी राजकारणी होते. ते 'लोखंडी दल' किंवा ''&lt;nowiki/&gt;''''आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन'''' (जी ''&lt;nowiki/&gt;'लीजनवादी चळवळ''&lt;nowiki/&gt;' म्हणूनही ओळखली जाते) या संघटनेचे संस्थापक आणि प्रभावी नेते होते. ही संघटना दोन महायुद्धांच्या मधल्या काळात सक्रिय असलेली एक अतिराष्ट्रवादी आणि तीव्र [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] संघटना होती. स्थानिक [[फॅसिझम|फॅसिझमचा]] मुख्य प्रकार मानली जाणारी आणि आपल्या [[गूढवाद|गूढवादी]] व रोमानियन ऑर्थोडॉक्स प्रेरित क्रांतिकारी संदेशासाठी ओळखली जाणारी लोखंडी दल संघटना रोमानियन राजकीय पटलावर प्रमुख बनली. राजकीय प्रस्थापित आणि [[लोकशाही|लोकशाहीवादी]] शक्तींशी संघर्ष करत, आणि अनेकदा [[दहशतवाद|दहशतवादाचा]] अवलंब करत तिने आपले स्थान निर्माण केले. लीजनचे सदस्य परंपरेने कोद्रेआनु यांना ''&lt;nowiki/&gt;'कपितानुल'' ' (&quot;प्रमुख&quot;) म्हणत आणि त्यांच्या मृत्यूपर्यंत संघटनेवर त्यांची संपूर्ण सत्ता होती.

[[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर आ. को. कुझा आणि [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकू]] यांच्याशी संबंधित साम्यवादविरोधी आणि ज्यूविरोधी आंदोलक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात करणाऱ्या कोद्रेआनुने, राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगची सह-स्थापना केली आणि [[याश]] पोलीस प्रीफेक्ट [[कोंस्तान्तिन मांक्यु]] यांची हत्या केली. कोद्रेआनुने अति-दक्षिणपंथी अनेक चळवळी स्थापन करण्यासाठी कुझाला सोडले, देशातील बुद्धिजीवी आणि शेतकरी वर्गाच्या वाढत्या गटाला आपल्याभोवती एकत्र केले आणि बृहद् रोमानियाच्या विविध भागांमध्ये वंशविद्वेषी दंगली भडकवल्या. रोमानियाच्या एकामागून एक आलेल्या मंत्रिमंडळांनी अनेक वेळा बेकायदेशीर ठरवलेल्या त्यांच्या लीजनने वेगवेगळी नावे धारण केली आणि भूमिगत राहून स्वतःला टिकवले, याच काळात कोद्रेआनुने औपचारिकपणे नेतृत्व गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल यांच्याकडे सोपवले. कोद्रेआनुंच्या निर्देशांनुसार, लीजनने भ्रष्ट मानलेल्या राजकारण्यांच्या हत्या केल्या, ज्यात पंतप्रधान इओन गे. दुका आणि त्यांचे माजी सहकारी मिहाई स्तेलेस्कू या होता. त्याच वेळी, कोर्नेल्यू झेलेआ कोद्रेआनु यांनी रोमानियाने [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीसोबत]] लष्करी आणि राजकीय युती कायम ठेवावी याचे समर्थन केले.

१९३७ च्या निवडणुकीत, त्यांच्या पक्षाने सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली, तिसरे स्थान मिळवले आणि १५.८% मते मिळवली. राजा दुसरे कारोल यांनी त्यांना सत्तेपासून दूर ठेवले, ज्याने प्रतिस्पर्धी फॅसिस्ट आणि चौथ्या क्रमांकावर राहिलेल्या राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्षाला एक क्षणिक सरकार स्थापन करण्यास आमंत्रित केले, ज्यानंतर राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडीची राजेशाही हुकूमशाही आली. कोद्रेआनु आणि दुसऱ्या बाजूला कारोल व निकोलाय योर्गांसारख्या मध्यममार्गी राजकारण्यांमधील वैर, कोद्रेआनु यांना जिलावा तुरुंगात डांबून आणि शेवटी जांदार्मेरीच्या हातून त्याला फाशी दिल्यावर संपले. त्यांच्या जागी होरिया सिमा नेते बनले. १९४० मध्ये, लोखंड्या दलाने घोषित केलेल्या राष्ट्रीय लेजिओनरी राज्याद्वारे त्यांच्या हत्येचा वापर हिंसक प्रतिशोधाचा आधार म्हणून झाला.

=== बालपण ===
कोद्रेआनु यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १८९९ रोजी हुश येथे [[Ion Zelea Codreanu|इओन झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि एलिझाबेथ यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील, एक शिक्षक आणि स्वतः एक रोमानियन राष्ट्रवादी, पुढे जाऊन आपल्या मुलाच्या चळवळीतील एक राजकीय व्यक्तिमत्व बनले. [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[बुकोव्हिना|बुकोविनाचे]] मूळ रहिवासी असलेले इओन, सुरुवातीला ''झेलिन्स्की'' म्हणून ओळखले जात होते; त्यांची पत्नी वांशिकदृष्ट्या जर्मन होती. &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot;&gt;[[Hugh Seton-Watson]], ''The East European Revolution'', Frederick A. Prager, न्यू यॉर्क, १९६१, पृ. २०६&lt;/ref&gt; इओन झेलेआ कोद्रेआनु हे मूळचे उक्रेनी किंवा पोलिश वंशाचे स्लाव होते &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Jelavich, p 1993, p.198&quot;&gt;Jelavich, pp. 204–205; [[Emil Cioran]], a philosopher who, early in his life, had been attracted to the Iron Guard, stated in a later interview that he believed Corneliu Zelea Codreanu to be &quot;in fact, [[Slavic peoples|Slavic]], more of a [[Ukrainians|Ukrainian]] [[Hetmans of Ukrainian Cossacks|hetman]] type&quot; (Cioran, ''Convorbiri cu Cioran'', [[Humanitas publishing house| Humanitas]], Bucharest, 1993, in Ornea, पृ. १९८)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot;&gt;{{in lang|ro}} Ilarion Țiu, [http://www.revistaerasmus.go.ro/numarul_14/tiu_i2.html &quot;Relațiile regimului autoritar al lui Carol al II-lea cu opoziția. Studiu de caz: arestarea conducerii Mișcării Legionare&quot;]{{मृत दुवा|date=February 2023|fix-attempted=yes}}, in [http://www.revistaerasmus.go.ro/ ''Revista Erasmus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223115039/http://www.revistaerasmus.go.ro/}}, 14/2003–2005, at the [[University of Bucharest]] Faculty of History; retrieved 13 February २००८&lt;/ref&gt; असे असूनही, त्यांनी आयुष्यभर स्वीकारलेल्या रोमानियन राष्ट्रवादी होते. थोरले कोद्रेआनु हे याश विद्यापीठाचे प्राध्यापक आ. को. कुझा यांसारख्या ज्यू-विरोधींशी संबंधित होते. &lt;ref&gt;Ornea, पृ. २८६&lt;/ref&gt; कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनुंच्या १९३८ च्या खटल्याच्या अगदी आधी, त्यांच्या वांशिक उत्पत्तीवर अधिकाऱ्यांनी आयोजित केलेल्या एका लेजिओनेरी-विरोधी [[प्रचार]] मोहिमेद्वारे टीका केली होती. या मोहिमेत त्याच्या वंशावळीच्या एका वेगळ्या आवृत्तीच्या प्रती वितरित करण्यात आल्या, ज्यात असा आरोप करण्यात आला होता की तो मिश्र वंशाचा असून, केवळ उक्रेनी, जर्मन आणि रोमानियनच नव्हे, तर झेक आणि रूसींचाही वंशज आहे आणि त्याचे अनेक पूर्वज गुन्हेगार होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; इतिहासकार इलारियन टिउ यांनी याचे वर्णन कोद्रेआनुचा अपमान करण्याचा आणि [[बदनामी|त्याची बदनामी करण्याचा]] प्रयत्न असे केले आहे. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; कोद्रेआनु यांची आई बुकोविना जर्मन वंशाची होती, जे मुळात [[बायर्न|बायर्नपासून]] आले होते. &lt;ref&gt;[[Iván T. Berend|Berend, Iván T.]] (2020). ''A Century of Populist Demagogues: Eighteen European Portraits, 1918–2018'', p. 79. Budapest–New York: Central European University Press, {{ISBN|9789633863343}} &lt;/ref&gt;

१९१६ मध्ये, जेव्हा रोमानिया त्रिपक्षीय बाजूने [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] सामील झाला, तेव्हा कोद्रेआनु सक्तीच्या सैन्यभरतीसाठी खूप लहान होता, तरीही त्याने सैन्यात भरती होऊन त्यानंतरच्या मोहिमेत लढण्याचा प्रयत्न केला. बाकव येथील लष्करी शाळेतील त्याचे शिक्षण (जिथे तो भविष्यातील [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] कार्यकर्ता पेत्रे पांद्रेआचा सहकारी होता) &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ५१, ६८&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या युद्धात थेट प्रवेशाच्या वर्षीच संपले. १९१९ मध्ये, [[याश]] येथे स्थलांतरित झाल्यानंतर, मोल्डाव्हियामधील बोल्शेविक कारवायांचे परिणाम पाहिल्यानंतर आणि विशेषतः [[ऑक्टोबर क्रांती|ऑक्टोबर क्रांतीमध्ये]] रोमानियाने आपला मुख्य मित्र गमावल्यानंतर, तिला १९१८ च्या बुखारेस्ट करारावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पडले, तसेच नवीन स्थापन झाले कम्युनिस्ट इंटरनॅशनल [[साम्यवाद|रोमानियाच्या]] दोन महायुद्धांमधील सीमांना ( ''पहा बृह रोमानिया'' ) जोरपणे विरोध करत होती. &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४१, ४७&lt;/ref&gt;

[[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमध्ये]] (डिसेंबर १९१८) समाजवादी पक्षाच्या बंड दडपल्यानंतर बोल्शेविक प्रभाव एकूणच कमी झाला असला तरी, &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४७&lt;/ref&gt; तो याश आणि इतर मोल्दावी शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये तुलनेने मजबूत राहिला किंवा तसा मानला गेला. या संदर्भात, १९१८ मध्ये रोमानियामध्ये विलीन झालेला [[बेसारेबिया|बेसाराबियाचा]] पूर्वेकडील प्रदेश बोल्शेविक प्रभावासाठी विशेषतः संवेदनशील आहे, असे कोद्रेआनु आणि इतरांना वाटत होते. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.196&quot;&gt;Barbu, पृ. १९६&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुने आपल्या वडिलांकडून ज्यूविरोध शिकला, परंतु त्याने त्याचा संबंध साम्यवाद-विरोधाशी जोडला, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की [[ज्यू लोक|यहूदी]] हे, इतर गोष्टींबरोबरच, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनचे]] मूळ प्रवर्तक होते ( ''पहा यहूदी बोल्शेविकवाद'' ). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Veiga, पृ. ४८–४९, ५४&lt;/ref&gt;

=== जीसीएन आणि राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ===
कोद्रेआनु यांनी याश येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. आपल्या वडिलांप्रमाणेच, ते आ. को. कुझा यांचे जवळचे झाले. बोल्शेविक बंडाच्या भीतीमुळे कोद्रेआनु यांनी स्वतः औद्योगिक कामगारांना संबोधित करण्याचा प्रयत्न केला. त्या वेळी, कुझा असा प्रचार करत होते की यहूदी लोकसंख्या रोमानियन लोकांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, ज्यू लोक रोमानियन तरुण स्त्रियांच्या पवित्रतेला धोका देत आहेत असा दावा करत होते आणि वांशिक विभक्तीकरणाच्या बाजूने प्रचार सुरू केला होता. 

रोमानियन इतिहासकार आद्रियान च्योरोयानु यांच्या मते, त्यांनी सुरुवातीच्या कोद्रेआनु यांना &quot;अर्ध-लोकप्रियतावादी आंदोलक&quot; म्हणून परिभाषित केले. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot;&gt;च्योरोयानु, पृ. १६&lt;/ref&gt; सिओरोइयनू यांच्या मते, कोद्रेआनु रोमानियावर &quot;अतिरेकीपणे&quot; प्रेम करत होता, ज्याचा अर्थ असा होतो की तो देशाला &quot;आदर्शवादी [आणि] त्यांच्या काळातील खऱ्या देशापेक्षा वेगळा&quot; पाहत होता. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot; /&gt; [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटिश]] विद्वान क्रिस्टोफर कॅथरवूड यांनी देखील कोद्रेआनुला &quot;एक वेडसर ज्यू-विरोधी आणि धार्मिक कट्टरतावादी&quot; म्हणून संबोधले. &lt;ref&gt;Catherwood, पृ. १०४&lt;/ref&gt; इतिहासकार झीव बार्बू यांनी असे प्रतिपादन केले की &quot;कुझा हा कोद्रेआनुंचे गुरु होते [...], पण कोद्रेआनु यांनी त्यांच्याकडून जे काही शिकले ते काही विशेष नवीन नव्हते. कुझा यांनी मुख्यत्वे त्याच्या राष्ट्रवाद आणि ज्यू-विरोधासाठी उत्प्रेरकाची भूमिका बजावली.&quot;  जसे त्याने स्वतः नंतर कबूल केले, हा तरुण कार्यकर्ता शरीरशास्त्रज्ञ आणि ज्यू-विरोधी विचारवंत निकोलाए पाउलेस्कू यांच्याकडूनही खूप प्रभावित झाले होते, जे कुझाच्या चळवळीत सामील होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', पृ. ३५, ४४, ४५&lt;/ref&gt;

१९१९ च्या उत्तरार्धात, कोद्रेआनु ल्पायुषी [[:ro:Garda Conștiinței Naționale|गार्दा कोंश्तीइंचेइ नाशिओनाले]] (GCN, &quot;राष्ट्रीय विवेक रक्षक&quot;) मध्ये सामील झाला, जो वीजतंत्री [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकूने]] बनवले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Barbu, pp. 196-197; Veiga, pp. 49–50 &lt;/ref&gt; पंकू यांचा कोद्रेआनुंवर प्रभाव अतिशय होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Yavetz|first=Zvi|year=1991|title=An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard|journal=Journal of Contemporary History|volume=26|issue=3/4|pages=597–610|doi=10.1177/002200949102600313|jstor=260662}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Please clarify the preceding statement or statements with a good explanation from a reliable source. (August 2021)&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

पांकूंच्या चळवळीने, ज्याची मूळ सदस्यसंख्या ४० पेक्षा जास्त नव्हती, &lt;ref name=&quot;Barbu, p.197&quot;&gt;Barbu, p. 197 &lt;/ref&gt; सर्वहारात निष्ठा पुनरुज्जीवित करण्याचा प्रयत्न केला (वाढलेल्या कामगार हक्कांची वकिली करून साम्यवादाला पर्याय देत). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot;&gt;Veiga, pp. 49–50  &lt;/ref&gt; इतर प्रतिगामी गटांप्रमाणे, तिला जनरल आलेक्सांद्रु अवेरेस्कू आणि त्यांच्या वाढत्या लोकप्रिय लोकांच्या पक्षाचा (ज्याचे कुझा बरोबरी झाले) मूक पाठिंबा मिळाला; &lt;ref&gt;Veiga, pp. 46–47 &lt;/ref&gt; १९२० मध्ये अवेरेस्कू सत्तेवर आल्याने मोठ्या शहरी भागांमध्ये सामाजिक समस्यांचा एक नवीन काळ सुरू झाला ( ''[[Labor movement in Romania|रोमानियातील कामगार चळवळ]] पहा'' ). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot; /&gt;

जीसीएन, ज्यामध्ये कोद्रेआनुला राष्ट्रवादी कामगार संघटनांचा गाभा दिसत होता, ती संघटना संप दडपण्यात सक्रिय झाली. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 48–49 &lt;/ref&gt; त्यांच्या कारवाया लक्ष वेधून घेण्यात यशस्वी ठरल्या, विशेषतः कोद्रेआनुचे ऐकणाऱ्या आणि ख्रिस्ती विद्यार्थ्यांच्या संघटनामध्ये गटबद्ध झालेल्या विद्यार्थ्यांनी उच्च शिक्षणासाठी 'नुमेरुस क्लाउसुस' (ज्यू आरक्षण) ची मागणी करण्यास सुरुवात केल्यानंतर – यामुळे जीसीएन लोकांमध्ये प्रिय झाले आणि त्यांच्या सर्व विरोधकांवरील हल्ल्यांची वारंवारता आणि मोठ्या प्रमाणात वाढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 52 &lt;/ref&gt; याला प्रतिसाद म्हणून, कोद्रेआनु यांना याश विद्यापीठातून काढून टाकले. जरी कुझा आणि इतरांनी त्याच्यासाठी हस्तक्षेप केल्यावर (विद्यापीठ सिनेटचा निर्णय न मानता) त्याला परत येण्याची परवानगी मिळाली, तरी पदवी मिळाल्यानंतर त्याला कधीही [[पदविका|पदवी प्रमाणपत्र]] देण्यात आले नाही. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Ornea, p. 288; Veiga, pp. 52, 55 &lt;/ref&gt;

१९२२ मध्ये [[बर्लिन]] आणि येना येथे शिक्षण घेत असताना, कोद्रेआनु यांनी [[वायमार प्रजासत्ताक|वायमार प्रजासत्ताकाची]] टीका केली आणि साम्यवादाच्या वाढीविरुद्ध रोमवरील मोर्चा आणि इतालीच्या फॅसिझमची मोठी उपलब्धी म्हणून प्रशंसा केली; यहूदांना संपूर्ण मुक्ती देण्याच्या सरकारच्या निर्णयामुळे डिसेंबरमध्ये झालेल्या मोठ्या रोमानियन विद्यार्थी आंदोलनांबद्दल कळल्यावर त्याने आपला मुक्काम कमी करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287 &lt;/ref&gt;

जेव्हा कोद्रेआनु यांनी आयोजित केलेल्या आंदोलनांकडे नव्या राष्ट्रीय उदारमतवादी सरकारने भाव दिले नाही, तेव्हा त्यांनी आणि कुझा यांनी ४ मार्च १९२३ रोजी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग नावाची एक ख्रिस्ती राष्ट्रवादी संघटना स्थापन केली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287; Veiga, p. 74 &lt;/ref&gt; १९२५ मध्ये, ''झिओनच्या गुरुंचे राजशिष्टाचार(द प्रोटोकॉल्स ऑफ द एल्डर्स ऑफ झिऑन)'' नावाच्या ज्यूविरोधी खोट्या दस्तऐवजाचा अनुवादक आणि लीजनचा भावी विचारवंत, योन मोत्सा त्यांच्यात सामील झाला. &lt;ref&gt;Catherwood, p. 105; Veiga, p. 75 &lt;/ref&gt; त्यानंतर कोद्रेआनुंवर राष्ट्रीय स्तरावर लीगचे आयोजन करण्याची जबाबदारी सोपवली आणि ते विशेषतः तिच्या युवा उपक्रमांमध्ये व्यस्त झाला. &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 44 &lt;/ref&gt;

=== मांक्युंची हत्या ===
लीगच्या रचनेवरून कोद्रेआनु यांचा कुझांशी मतभेद झाला: त्याने मागणी केली की लीगने निमलष्करी आणि क्रांतिकारी स्वरूप धारण करावे, तर कुझा या कल्पनेच्या विरोधात होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 44–45; Brustein, p. 158; Sedgwick, p. 113 &lt;/ref&gt; नोव्हेंबरमध्ये, [[बुखारेस्ट|बुखारेस्तमधील]] वकरेश्ती तुरुंगात असताना, कोद्रेआनुने लीगमध्ये एक युवा संघटना स्थापन करण्याची योजना आखली होती, ज्याला ते ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन''' असे नाव देऊ इच्छित होता. असे म्हटले जाते की हे तुरुंगातील चर्चच्या भिंतींवर असलेल्या एका ऑर्थोडॉक्स प्रतिमेच्या सन्मानार्थ होते, &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 45; Ornea, pp. 287–288 &lt;/ref&gt; किंवा, अधिक स्पष्टपणे, स्वतः मिखाएल भेटल्याच्या कोद्रेआनुच्या कथित दाव्याशी संबंधित होते.  एका अधिक वैयक्तिक अडचणीमुळेही कोद्रेआनु आणि कुझा यांच्यात दुरावा निर्माण झाला होता, ती म्हणजे कुझांच्या मुलाचे कोद्रेआनुंच्या बहिणीमध्ये प्रेमसंबंध होते, ज्यामुळे ती गर्भवती झाली होती. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 601.  &lt;/ref&gt; जेव्हा धाकट्या कुझा यांनी आपल्या प्रेयसीची मागणी नाकारली, तेव्हा त्या दोघांचे नाते तुटले होते; तिने मागणी केली होती की आता ती त्याचे मूल पोटात घेऊन त्यांच्याशी लग्न करावे. जरी हे प्रकरण दाबले गेले असले तरी, त्यांच्या बहिणीला अनौरस संतती होत असल्याची वस्तुस्थिती कोद्रेआनुंसाठी अत्यंत अपमानजनक होती, कारण त्यांना आपले कुटुंब ऑर्थोडॉक्स चर्चचे आदर्श सदस्य म्हणून सादर करायचे होते आणि त्यांनी कुझांकडून आपल्या मुलावर बहिणीशी लग्न करण्यास दबाव आणण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot; /&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs additional references to reliable sources. (August 2021)&quot;&gt;अतिरिक्त संदर्भ आवश्यक आहेत&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

इयासीमध्ये परतल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीगमध्ये स्वतःची निष्ठा-प्रणाली तयार केली, ज्याची सुरुवात ''Frăția de Cruce'' (&quot;खुरीसचे बंधुत्व&quot;, रक्त-बंधुत्वाच्या एका प्रकारावरून नाव दिलेले, ज्यामध्ये खुरीसासह प्रवचन देणे आवश्यक असते) पासून झाली. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 82–83 &lt;/ref&gt; ६ मे १९२४ रोजी, याशच्या जवळील ग्रामीण भागात विद्यार्थी केंद्राच्या बांधकामास सुरुवात करण्यासाठी ते एकत्र जमले. रोमानियन पोलीस प्रीफेक्ट कोंस्तान्तिन मांक्युंच्या आज्ञानुसार अधिकाऱ्यांनी ही बैठक हिंसकपणे मोडून काढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 78 &lt;/ref&gt; कोद्रेआनु आणि इतर अनेकांना अनेक दिवस मारहाण आणि अत्याचार केला, शेवटी कुझांनी त्यांच्या वतीने हस्तक्षेप केला आणि तो यशस्वी ठरला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt;

काही काळ राजकीय हालचालींपासून दूर राहिल्यानंतर, कोद्रेआनु यांनी २४ ऑक्टोबर १९२४ रोजी मांक्युंची हत्या करून आणि इतर काही पोलिसांना गंभीर जखमी करून त्याचा बदला घेतला. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 41; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; ही घटना याश न्यायालयात घडली (जिथे कोद्रेआनुंच्या एका बरोबरीने तक्रार दाखल केल्यानंतर मांक्युंना आरोपांना उत्तर देण्यास बोलावले होते). &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot;&gt;Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; [[न्यायसहायक विज्ञान|न्यायवैद्यक तपासणीत]] असे दिसून आले की, मृत्यूच्या क्षणी मांक्यु आपल्या मारेकऱ्याकडे तोंड करून नव्हते, ज्यामुळे कोद्रेआनुने केवळ मांक्युच्या पूर्वीच्या कृतींवर आधारित आत्मसंरक्षणासाठी हे कृत्य केल्याचे सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; बंदूक चालवल्यानंतर कोद्रेआनु यांनी लगेचच स्वतःला समर्पण केले आणि कोठडीत खटल्याची वाट पाहत राहिला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; याशचे पोलीस दल अतिशय भ्रष्टाचारामुळे लोकांना आवडत नव्हते आणि अनेक याशकरांनी मांक्युंची हत्या कोद्रेआनुचे एक शौर्यपूर्ण कृत्य म्हणून पाहिले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century-And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; दरम्यान, रोमानियाच्या संसदेत शेतकरी पक्षाचे पाउल बुजोर यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला, ज्यांनी राजकीय हिंसाचार आणि [[देशद्रोह|राजद्रोहाशी]] संबंधित कायद्याचे पुनरावलोकन करण्याचा प्रस्ताव प्रथम मांडला; त्याला सत्ताधारी राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाची मान्यता मिळाली, ज्याने १९ डिसेंबर रोजी ''मिर्झेस्कू कायदा'' &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; (त्यांचे प्रवर्तक मिर्झेस्कू यांच्या नावावरून, ज्यांची न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली होती) मंजूर केला. त्याचा सर्वात उल्लेखनीय, जरी अप्रत्यक्ष असला तरी, परिणाम म्हणजे साम्यवादी पक्षावर बंदी घातली. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये, संसद सदस्यांमधील वादविवाद झाले आणि हत्येसाठी कुझांच्या गटाला नैतिकदृष्ट्या जबाबदार धरले: पेत्रे आंद्रेई यांनी सांगितले की &quot;श्री. कुझांनी लक्ष्य साधले आणि कोद्रेआनु यांनी गोळी झाडली&quot;, &lt;ref&gt;Andrei, in Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; ज्यावर कुझांनी आपली निर्दोषता सिद्ध करत उत्तर दिले, तसेच मांक्युंची क्रूरता ही हिंसक प्रतिशोधासाठी एक न्याय्य कारण होते असा सिद्धांत मांडला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt;

जरी कोद्रेआनुंवर मुद्दाम याशपासून दूर तुर्नु सेवेरीन येथे खटला चालवला, तरीही अधिकाऱ्यांना एक निष्पक्ष ज्युरी सापडली नाही. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 42 &lt;/ref&gt; ज्या दिवशी त्यांची निर्दोष म्हणून मुक्तता झाली, त्या दिवशी ज्युरीचे सदस्य, ज्यांनी एकूण पाच मिनिटे विचारविनिमय केला, ते लीगची चिन्हे आणि [[स्वस्तिक]] (कुझांच्या लीगद्वारे वापरले जाणारे चिन्ह) असलेले बिल्ले घालून हजर झाले. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 42; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; विजयी परतल्यानंतर आणि एलेना इलिनोयुंसोबतच्या भव्य लग्नानंतर, &lt;ref&gt;Ornea, p. 289; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंचा कुझांशी दुसऱ्यांदा मतभेद झाली आणि तणाव कमी करण्यास त्यांनी [[फ्रान्स|फ्रान्समध्ये]] रजा घेण्याचा निर्णय घेतला.

जून १९२५ मध्ये फोक्शानमध्ये कोद्रेआनु आणि एलेना इलिनोयु यांचे लग्न हे त्या वर्षी रोमानियातील एक प्रमुख सामाजिक कार्यक्रम होता; त्याला भव्य, राजेशाही थाटात साजरा केला आणि पाहण्यास हजारो लोक आले होते, ज्यामुळे माध्यमांचे प्रचंड लक्ष वेधले गेले. &lt;ref&gt;Bucur, Maria &quot;Romania&quot; pp. 57–78 from ''Women, Gender and Fascism in Europe, 1919–1945'' edited by Kevin Passmore, New Brunswick: Rutgers University Press, 2003 pp. 73–74. &lt;/ref&gt; लग्नानंतर, कोद्रेआनु आणि त्यांच्या बायकोंच्या मागे &quot;अत्यंत आनंदी&quot; शेतकऱ्यांची चार मैल लांब मिरवणूक निघाली, ज्यात ३,०००+ बैलगाड्या होत्या.  कोद्रेआनुच्या अनुयायांपैकी एक यांनी त्यावेळी लिहिले होते की रोमानियन लोकांना शाही सोहळे, विशेषतः शाही लग्नसोहळे आवडत होते, पण युवराज कारोल १९१८ मध्ये एका सामान्य स्त्रीशी खाजगी विवाह करून आणि त्यानंतर ग्रीसमध्ये शाही विवाह करून पलायन केल्यामुळे, रोमानियन लोकांना पाहायचा असलेल्या शाही लग्नसोहळ्यासाठी कोद्रेआनुंचा लग्न हा सर्वोत्तम पर्याय होता.  कोद्रेआनुच्या विवाहाचा उद्देश त्याची आतापर्यंतची चंचल प्रतिमा बदलून एका विवाहित पुरुषाची अधिक &quot;स्थिर&quot; माणसाची प्रतिमा निर्माण करणे आणि अशा प्रकारे त्यांच्या सामाजिक मूलतत्त्ववादाबद्दल अधिक पुराणमतवादी रोमानियन लोकांच्या मनात असलेल्या चिंता दूर करणे हा होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनची निर्मिती ===
कोद्रेआनु १९२६ च्या निवडणुकीत भाग घेण्यास [[ग्रेनोबल|ग्रेनोबलहून]] परतले आणि फोक्शान शहरातून उमेदवार म्हणून उभे राहिले. त्यांचा पराभव झाला आणि, जरी लीगला मोठे यश मिळाले होते, तरी त्याच वर्षी ते विसर्जित झाले.  कोद्रेआनु यांनी तुरुंगात वेळ घालवलेल्या लीगच्या माजी सदस्यांना एकत्र केले आणि लीजन स्थापन करण्याचे आपले स्वप्न साकार केले (नोव्हेंबर १९२७, नवीन अवेरेस्कू मंत्रिमंडळाच्या पतनानंतर काहीच दिवसांनी, ज्याने आता प्रतिस्पर्धी असलेल्या कुझांना पाठिंबा देणे सुरू ठेवले होते).  कोद्रेआनुंनी दावा केला की त्यांना आद्यदेवदूत मिखाएल यांचे दर्शन झाले होते, ज्यांनी त्यांना सांगितले की देवाने त्याला रोमानियाचा तारणहार म्हणून निवडले आहे.  सुरुवातीपासूनच, लीजनने दावा केला की पूर्वेकडील ऑर्थोडॉक्स चर्चच्या मूल्यांप्रति असलेली वचनबद्धता त्यांच्या संदेशाचा केंद्रबिंदू आहे आणि कोद्रेआनुंचे कथित दर्शन हे त्यांच्या संदेशाचे केंद्रस्थान होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot; /&gt;

''Frăția de Cruce'' च्या आधारावर, कोद्रेआनुंनी लीजनची रचना एक निवडक आणि स्वयंपूर्ण गट म्हणून केली, जो केवळ त्यांनाच निष्ठा वाहत असे, आणि लवकरच त्यांनी त्यांचा विस्तार &quot;घरटी&quot; ( ''cuiburi'' ) नावाच्या राजकीय कक्षांच्या प्रतिकृती बनवणाऱ्या राष्ट्र-जाळीमध्ये केला. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Benedict, p. 457; Ornea, p. 290; Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 107–110 &lt;/ref&gt; ''Frăția'' ही लीजनची सर्वात गुप्त आणि सर्वोच्च संस्था म्हणून टिकून राहिली, जिने आपल्या सदस्यांना दीक्षाविधीतून जाण्याची आणि &quot;कर्णधार&quot; (ज्या नावाने आता कोद्रेआनु ओळखले जात होते) प्रति निष्ठेची शपथ घेण्याची विनंती केली. 

[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिके]] इतिहासकार बार्बरा जेलाविच यांच्या मते, या चळवळीने &quot;सुरुवातीला कोणत्याही निश्चित मतवादाचे समर्थन केले नाही, तर त्याऐवजी व्यक्तीच्या नैतिक पुनरुत्थानावर भर दिला&quot;, तसेच रोमानियन ऑर्थोडॉक्स चर्चप्रती वचनबद्धता व्यक्त केली. &lt;ref name=&quot;Jelavich, p.205&quot;&gt;Jelavich, p. 205 &lt;/ref&gt; लीजनने आपल्या राजकीय सभांचा भाग म्हणून ऑर्थोडॉक्स विधी सुरू केले, &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; तर कोद्रेआनु लोकवेषात सार्वजनिक ठिकाणी दिसू लागले &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; — ही एक पारंपरिक भूमिका होती जी त्या वेळी फक्त त्यांनी आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाचे योन मिहालाके यांनी स्वीकारली होती. &lt;ref&gt;Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; असताना, लीजनने रोमानियन ऑर्थोडॉक्स धर्मगुरूंशी घनिष्ठ संबंध राखले, &lt;ref&gt;Catherwood, pp. 104, 107&lt;/ref&gt; आणि त्यांच्या सदस्यांनी रोमानियन ऑर्थोडॉक्स संदेशांच्या मूळ अर्थासह राजकारण एकत्र केले — ज्यामध्ये रोमानियन बांधव धार्मिक अर्थाने आपल्या राष्ट्रीय मुक्तीची अपेक्षा करत असल्याचा दावा होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 46–47; Mayall, p. 141; Payne, p. 116 &lt;/ref&gt;

जेलाविच म्हटल्याप्रमाणे, असा गूढवादी दृष्टिकोन हिंसा आणि आत्मत्यागाच्या ओढीशी निगडित होता, &quot;परंतु केवळ तेव्हाच जेव्हा [आतंकवाद] ध्येयाच्या भल्यासाठी केली जात असत आणि नंतर त्याचे प्रायश्चित्त केले जात असे.&quot;  हिंसक किंवा खुनी कृत्यांमध्ये सामील झालेले लीजनवाद अनेकदा अटक होण्यास स्वतःहून शरण येत होते, &lt;ref&gt;Jelavich, p. 205; Mayall, p. 142&lt;/ref&gt; आणि [[येशू ख्रिस्त|ख्रिस्ताच्या]] दुसऱ्या आगमनाची अपेक्षा करणाऱ्या जगात हिंसाचाराला एक आवश्यक पाऊल म्हणून पाहणे सामान्य झाले होते. &lt;ref&gt;Mayall, pp. 141–142&lt;/ref&gt; कालांतराने, लीजानने पतितांच्या पंथाभोवती एक सिद्धांत विकसित केला, इतकेच नव्हे तर मृत हे एका शाश्वत राष्ट्रीय समुदायाचा अविभाज्य भाग बनून राहतात असेही सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968-969&quot;&gt;Davies, pp. 968–969&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mayall, p.141&quot;&gt;Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; आपल्या गूढवादाचा परिणाम म्हणून, या चळवळीने कोणताही विशिष्ट जाहीरनामा न स्वीकारण्याची किंवा त्याचा प्रचार न करण्याची भूमिका घेतली, &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Ornea, pp. 348–376; Payne, p. 116&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांनी सुरुवातीलाच स्पष्ट केले: &quot;देश माणसांच्या कमतरतेमुळे मरत आहे, राजकीय कार्यक्रमांच्या कमतरतेमुळे नाही.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in Barbu, p. 197&lt;/ref&gt; दुसरीकडे, त्यांनी निदर्शनास आणले की लीजनला &quot;नवा माणूस&quot; ( ''omul nou'' ) तयार करायचा होता. &lt;ref&gt;Mayall, p. 141; Ornea, pp. 348–353; Payne, p. 116&lt;/ref&gt;

स्पष्ट राजकीय संदेश नसूनही, ही चळवळ तिच्या ज्यूविरोधासाठी, रोमानियासमोर &quot;यहूदी प्रश्न&quot; आहे असा युक्तिवाद करण्यास आणि ज्यूंचे अस्तित्व असभ्यता व [[रतिचित्रण|रतिचित्रणावर]] पोसले जाते हे घोषित करण्यास लगेचच ओळखली गेली. &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, pp. 104–195&lt;/ref&gt; लीजनवादी नेत्याने लिहिले: &quot;आपल्या पिढीचे ऐतिहासिक ध्येय 'काइक' (यहूदी) संकटाची निराकरण करणे आहे. गेल्या १५ वर्षांतील आपल्या सर्व लढायांचा हाच उद्देश होता, आतापासून आपल्या आयुष्यातील सर्व प्रयत्नांचा हाच उद्देश असेल.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in ''Final Report'', p. 45&lt;/ref&gt; त्यांनी सर्वसाधारणपणे यहूदांवर रोमानिया आणि देव यांच्यातील थेट संबंध नष्ट करण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप केला आणि लीजनने [[जुना करार|जुन्या करारातील]] हिब्रू लोक आणि आधुनिक यहूदी यांच्यात कोणताही वास्तविक संबंध नाही या कल्पनेच्या बाजूने प्रचार केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 46–47&lt;/ref&gt; एका प्रसंगी, रोमानियन लोकांच्या उत्पत्तीचा संदर्भ देताना, कोद्रेआनु यांनी सांगितले की यहूदी &quot;आपल्या जनतेची [[प्राचीन रोम|रोमी]]-दाकी रचना&quot; भ्रष्ट करत आहेत. &lt;ref&gt;Codreanu, in Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की, १९ व्या शतकाच्या मध्यापासून पुढे, रोमानियन बुद्धिजीवी ''वर्गाची'' &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 463.&lt;/ref&gt; १९व्या शतकापासून रोमानिया हा एक प्रखर फ्रांसी-समर्थक देश होता, आणि बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी विचारांवर विश्वास ठेवणारे असल्याचे सांगत असे, व त्याच वेळी रोमानियातील यहूदी अल्पसंख्याकांबद्दल ज्यू-विरोधी विचार बाळगत असे. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 pp. 463–464.&lt;/ref&gt; अँसेल यांनी लिहिले आहे की, कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ ''बुद्धिजीवींची'' प्रचलित फ्रांसी-समर्थकताच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकटही नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाला नष्ट करण्यास रचलेले &quot;यहूदी शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

त्यांनी यहूदांच्या विनाशाची उघडी मागणी करण्यास सुरुवात केली, &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sjldict&quot;&gt;Stephen J. Lee, ''European Dictatorships, 1918–1945'', [[Routledge]], London, 2000, p. 288. {{ISBN|0-415-23046-2}}&lt;/ref&gt; आणि, १९२७ च्या सुरुवातीलाच, या नवीन चळवळीने ओराडिया शहरातील एका [[सिनेगॉग|सिनेगॉगची]] नासधूस करून ते जाळले. &lt;ref name=&quot;Brustein, p.158&quot;&gt;Brustein, p. 158&lt;/ref&gt; अशा प्रकारे रोमानियन समाजात ज्यूविरोधाच्या विलक्षण लोकप्रियतेचा या चळवळीला फायदा झाला: एका विश्लेषणानुसार, पोलंड सोडून, रोमानिया हा [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सर्वात ज्यू-विरोधी देश होता. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनुंचे सिद्धांत रोमानियन ज्यूविरोधाच्या सर्वात कट्टर स्वरूपांपैकी एक होता आणि तो कुझांचे माजी सहकारी, प्रख्यात इतिहासकार निकोलाए योर्गा यांच्या सामान्यतः अधिक सौम्य ज्यूविरोधी मतांच्या विरुद्ध होता. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 28–29&lt;/ref&gt; लीजनने पसंत केलेले स्वरूप हे वांशिक ज्यूविरोधाचे एक स्वरूप होते, &lt;ref name=&quot;Ox95&quot;&gt;Codreanu, Corneliu, &quot;The Resurrection of the Race&quot;, pp. 221–222, in ''Fascism'', ed. Roger Griffin. Oxford: Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt; आणि ते कोद्रेआनुंच्या सिद्धांताचा भाग होते की रोमानियन लोक जैविकदृष्ट्या शेजारील किंवा सह-निवासी वांशिक गटांपेक्षा ( हंगेरियन समुदायासह ) वेगळे आणि श्रेष्ठ आहेत.  कोद्रेआनु यांनी रोमानियन विस्तारवादाच्या मुद्द्यावरही आपले विचार व्यक्त केले, ज्यावरून असे दिसून येते की ते [[द्नीस्तर नदी|द्नीस्तरच्या]] पलीकडील [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] भूभाग (नंतर त्रान्सनीस्त्रिया) समाविष्ट करण्याचा विचार करत होता आणि कार्पेथियन आणि [[डॅन्यूब नदी|डॅन्यूबवर]] केंद्रित रोमानियन-नेतृत्वाखालील आंतरराष्ट्रीय महासंघाची योजना आखत होता. &lt;ref name=&quot;sjldict&quot; /&gt;

१९३६ मध्ये, कोद्रेआनु यांनी 'वंशाचे पुनरुत्थान' नावाचा एक निबंध प्रकाशित केला, ज्यात त्यांनी लिहिले की&lt;blockquote&gt;मी यावर पुन्हा एकदा जोर देतो: आपला सामना अशा काही दयनीय व्यक्तींशी नाही, जे योगायोगाने येथे आले आहेत आणि आता संरक्षण व आश्रय मागत आहेत. आपला सामना आहे एका पूर्ण विकसित यहूदी राष्ट्राशी, एका संपूर्ण सैन्याशी, जे इथे आपला पराभाव करण्यास आले आहेत. ज्यूंचे स्थलांतर आणि रोमानियामधील त्यांचा शिरकाव अचूक योजनांनुसार पार पाडला जात आहे. बहुधा, 'महान ज्यू परिषद' बाल्टिक समुद्रापासून सुरू होणाऱ्या, पोलंड आणि चेकोस्लोव्हाकियाचा काही भाग आणि रोमानियाचा अर्धा भाग ते थेट काळ्या समुद्रापर्यंत व्यापणाऱ्या जमिनीच्या एका पट्ट्यावर नवीन पालेस्तीनच्या निर्मितीची योजना आखत आहेत. ज्यू आणि राजकारण्यांनी आपल्यावर केलेली वाईट गोष्ट, त्यांनी आपल्या लोकांना ज्या सर्वात मोठ्या धोक्यात टाकले आहे, ते म्हणजे ते आपल्या देशाची संपत्ती आणि मालमत्ता बळकावत आहेत, रोमानियन मध्यमवर्गाचा नाश करीत आहेत, आपल्या शाळा आणि उदारमतवादी व्यवसायांमध्ये शिरकाव करत आहेत, किंवा आपल्या पूर्णच्या पूर्ण राजकीय आयुष्यावर त्यांचा जो घातक प्रभाव पडत आहे, हे नाही, जरी या गोष्टी एका समाजासाठी आधीच जीवघेणे धोके आहेत. उलट, त्यांच्यामुळे लोकांना असलेला सर्वात मोठा धोका हा आहे की ते आपल्याला वांशिकदृष्ट्या कमजोर करत आहेत, ते आपल्या लोकांची वांशिक, रोमी-दाकी रचना नष्ट करत आहेत आणि अशा प्रकारच्या मानवाला जन्माला घालत आहेत जो वांशिक अवशेषांशिवाय काहीही नाही.&quot; &lt;/blockquote&gt;

=== पहिल्यांदा त्यांना बेकायदेशीर ठरवणे आणि संसदीय आदेश ===
दोन वर्षांच्या स्थिरतेनंतर, कोद्रेआनु यांना चळवळीचा उद्देश बदलणे आवश्यक वाटले: त्यांनी आणि चळवळीच्या नेतृत्वांनी ग्रामीण भागांचा दौरा सुरू केला, चर्चमध्ये जाणाऱ्या निरक्षर लोकांना प्रवचनांच्या भाषेत संबोधित केले, लांब पांढरे झगे परिधान करुन [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्माविरुद्ध]] ख्रिश्चन पूर्वग्रह भडकवला &lt;ref&gt;Ornea, pp. 291–295&lt;/ref&gt; (या तीव्र मोहिमेला या वस्तुस्थितीमुळे देखील चालना मिळाली की पारंपारिकपणे अनुकूल असलेल्या मोल्दावी आणि [[बुकोव्हिना|बुकोवी]] केंद्रांमध्ये कुझांच्या लीगने लीजनला त्वरित बाजूला केले होते). &lt;ref&gt;Veiga, p. 108&lt;/ref&gt; १९२८ ते १९३०, अलेक्सांद्रु वायदा-वोयेवोद राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाच्या मंत्रिमंडळाने लोखंडी दलाला मौन मदत दिली, परंतु युल्यु मानिउ (त्याच पक्षाचे प्रतिनिधी) यांनी जुलै १९३० नंतर लीजनवर कठोर कारवाई केली. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot;&gt;Veiga, pp. 113–116&lt;/ref&gt; हे तेव्हा घडले जेव्हा लीजनने मारामुरेश आणि [[बेसारेबिया|बेसाराबियामध्ये]] नरसंहाराची लाट भडकवण्याचा प्रयत्न केला होता. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot; /&gt; १९३० मधील एका उल्लेखनीय घटनेत, लीजनवादांनी बोर्शातील शेतकरींला शहरातील ४,००० ज्यूंवर हल्ला करण्यास प्रोत्साहित केले. 

लीजनने सरकारी अधिकारी आणि पत्रकारांच्या हत्येचाही प्रयत्न केला, ज्यात अंतर्गत व्यवहार उपसचिव कोंस्थान्तिन आंजेलेस्कू होते. &lt;ref&gt;Ornea, p. 291&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांना संभाव्य मारेकरी गेओर्गे बेझा सोबत थोड्या वेळासाठी अटक केली होती: दोघांवर खटला चालवला आणि त्यांची निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 294&lt;/ref&gt; तरीही, हिंसाचाराची लाट आणि बेसाराबियामध्ये नियोजित मोर्चा यांमुळे पंतप्रधान गेओर्गे मिरोनेस्कू आणि गृहमंत्री योन मिहालाके यांनी पक्षावर बंदी घातली (जानेवारी १९३१); पुन्हा अटक झाल्यावर, कोद्रेआनुंची फेब्रुवारीच्या शेवटी निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.295&quot;&gt;Ornea, p. 295&lt;/ref&gt;

रोमानियातील महामंदी आणि त्याच्यामुळे निर्माण झालेल्या असंतोषामुळे &lt;ref&gt;Veiga, pp. 140–147&lt;/ref&gt; चालना मिळाल्यानंतर, १९३१ मध्ये, लीजनला राजा कारोल दुसरे आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्ष यांच्यातील मतभेदाचाही फायदा झाला.  ज्यामुळे निकोलाए योर्गा यांच्याभोवती एक मंत्रिमंडळ तयार झाले.  यामुळे, कोद्रेआनु हे त्यांच्या मूळ चळवळीतील इतर प्रमुख सदस्यांसोबत — ज्यात त्यांचे वडील योन झेलेआ आणि मिहाई स्तेलेस्कू, एक तरुण कार्यकर्ता ज्याचा शेवटी लीजनशी संघर्ष झाला — &quot;कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु गटबंदी&quot; (लोखंड्या दलाचे तात्पुरते नाव) च्या यादीवर कनिष्ठ सभागृहेत(&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Camera Deputaților)&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; निवडून आले; अशी शक्यता आहे की नवीन वायदा-वोयवोद मंत्रिमंडळाने त्यानंतरच्या आंशिक निवडणुकांमध्ये गटबंदीला मौन पाठिंबा दिला. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.296&quot;&gt;Ornea, p. 296&lt;/ref&gt; लीजनने एकूण पाच जागा जिंकल्या होत्या, जो त्यांचा पहिला महत्त्वाचा निवडणुकीतील विजय होता. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.198&quot;&gt;Barbu, p. 198&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनु हे मंत्र्यांचा आणि इतर राजकारण्यांचा भ्रष्टाचार प्रकरणानुसार उघडकीस आणण्यास लवकरच प्रसिद्ध झाले (जरी त्यावेळी त्यांच्या अनेक राजकीय विरोधकांनी त्यांना &quot;निस्तेज आणि अकार्यक्षम&quot; असे म्हटले होते). 

=== दुकांशी संघर्ष आणि ततरेस्कूंशी तडजोड ===
[[चित्र:AntonescuYCodreanu1935.jpg|उजवे|इवलेसे|250x250अंश|१९३५ मध्ये स्कीइंगच्या एका कार्यक्रमात [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कु]] आणि कोद्रेआनु]]
लीजनच्या क्रांतिकारी क्षमतेबद्दल अधिकाऱ्यांची चिंता वाढत गेली आणि १९३२ मध्ये दोघांमध्ये झालेल्या किरकोळ चकमकींमुळे १९३३ पासून जवळजवळ एक दशकापर्यंत मोठ्या राजकीय हिंसाचाराला सुरुवात झाली. कोद्रेआनुने [[ॲडॉल्फ हिटलर]] आणि [[नाझीवाद|नाझीवादाला]] आपला पूर्ण पाठिंबा व्यक्त केल्यानंतर परिस्थिती आणखी बिघडली (अगदी इटालियन फॅसिझमच्या नुकसानीस कारणीभूत ठरूनही, &lt;ref&gt;Veiga, pp. 251–255&lt;/ref&gt; आणि कदाचित कर्णधार आणि स्तेलेस्कु यांच्यातील संघर्षाचे हे एक अतिरिक्त कारण होते). &lt;ref&gt;Veiga, pp. 229, 230&lt;/ref&gt; रोमानिया पारंपारिकपणे युरोपमधील सर्वात फ्रान्स-समर्थक देशांपैकी एक होता आणि १९२६ पासून तो आपला &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रांसचा मित्र होता, त्यामुळे कोद्रेआनु यांनी जर्मनीसोबत युती करण्याचे केलेले आवाहन त्या काळासाठी खूपच नवीन होते. योन गे. दुका यांनी स्थापन केलेल्या नवीन राष्ट्रीय उदारमतवादी मंत्रिमंडळाने अशा उपक्रमांना विरोध केला, लीजन [[नाझी पक्ष|जर्मन नाझी पक्षाची]] कठपुतळी म्हणून काम करत असल्याचे सांगितले आणि १९३३ च्या नवीन निवडणुकांच्या (ज्यात उदारमतवादी जिंकल्या) अगदी आधी मोठ्या संख्येने लेजिअनच्या सैनिकांना अटक करण्याचे आदेश दिले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 196–197&lt;/ref&gt; ताब्यात घेतलेल्या अनेक लीजनवादांना अधिकाऱ्यांनी ठार मारले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206&lt;/ref&gt; याच्या प्रत्युत्तरादाखल, ३० डिसेंबर १९३३ रोजी लोखंड्या दलाच्या ''निकादोरी'' मरण-दलांनी दुकाची हत्या केली &lt;ref&gt;Ornea, p. 298; Veiga, pp. 197–198&lt;/ref&gt; याचा आणखी एक परिणाम म्हणजे, नाए योनेस्कू आणि त्यांच्या साथीदारांनी लोखंड्या दलाच्या दडपशाहीचा निषेध केल्यानंतर, लोखंड्या दलाच्या कोणत्याही संघटनेशी संलग्न नसलेल्या सहानुभूतीदारांवर पहिल्यांदाच कठोर कारवाई करण्यात आली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 244, 298; Veiga, p. 201&lt;/ref&gt;

दुकाच्या हत्येमुळे, कोद्रेआनु यांना शांतता प्रस्थापित होण्याची वाट पाहत लपून बसावे लागले आणि त्याने नेतृत्व जनरल गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल&lt;/a&gt; यांच्याकडे सोपवले, ज्यांनी नंतर या हत्येसाठी थोडे दोष स्वीकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 197, 200&lt;/ref&gt; लीजनवादी मिहाई स्तेलेस्कू, जे ''रोमानियनवादाचे क्रुसेड(Cruciada Românismului)'' या फुटीर गटाचा प्रमुख म्हणून कोद्रेआनुंचे विरोधक बनले, व त्यांनी आरोप केले की कोद्रेआनु यांना कारोलची प्रेयसी माग्दा लुपेस्कूच्या चुलत भावाने आश्रय दिला होता, यावरून दल भ्रष्ट होत असल्याचे सूचित होते. &lt;ref&gt;Stelescu, 1935, in Ornea, pp. 298–299&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी उच्चभ्रू वर्गावर टीका करूनही, १९३४ मध्ये त्याच्या खटल्यादरम्यान गेओर्गे यो. ब्रत्यानू, आलेक्सांद्रु वायदा-वोयवोद आणि कोंस्तान्तिन आर्जेतोयानू यांसारख्या अनेक प्रतिष्ठित राजकारण्यांनी चारित्र्य साक्षीदार म्हणून कोद्रेआनुंच्या बाजूने साक्ष दिली. &lt;ref&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 602.&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंची पुन्हा निर्दोष मुक्तता झाली.

पंतप्रधान दुकांनी आरोप केल्याप्रमाणे, लोखंड्या दलाचे आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या नेतृत्वाखालील नाझी पक्षाच्या परराष्ट्र कार्यालयाशी काही संबंध होते, पण १९३३-३४ मध्ये रोझेनबर्गकडून मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीचे मुख्य लाभार्थी कोद्रेआनुंचे प्रतिस्पर्धी ओक्तावियान गोगा होते, ज्यांच्याकडे कोद्रेआनुंसारखा प्रचंड जनसमर्थन नव्हता व त्यामुळे ते अधिक आज्ञाधारक बनले. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 606.&lt;/ref&gt; नाझींसाठी आणखी एक संकट म्हणजे कोद्रेआनुंच्या या विधानाबद्दलची चिंता होती की रोमानियामध्ये जास्त अल्पसंख्याक आहेत, ज्याच्यामुळे अशी भीती निर्माण झाली की कोद्रेआनु सत्तेवर आल्यास ''फोल्क्सडॉइच'' अल्पसंख्याकांचा छळ करू शकतो. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; जरी मर्यादित असले तरी, नाझी आणि लोखंडी दल यांच्यातील संबंधांमुळे लीजनचे आकर्षण वाढले, कारण लोकांच्या मनात लोखंड दल नाझी जर्मनीच्या वरवर पाहता गतिमान आणि यशस्वी समाजाशी जोडले गेले होते. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;

गेओर्गे ततरेस्कू यांच्या पंतप्रधानपदाच्या आणि योन इंकुलेत्स यांच्या अंतर्गत व्यवहार मंत्रालयाच्या नेतृत्वाच्या सुरुवातीनंतर काही काळाने, लीजनवरील दमन थांबले, या उपायाने स्थिरतेचा नवीन काळ सुनिश्चित करण्याची कॅरोलची आशा दर्शविली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 302–305&lt;/ref&gt; १९३६ मध्ये, तर्गु म्वेरेश येथील युवा अधिवेशनादरम्यान, कोद्रेआनु यांनी कायमस्वरूपी ''मरण-दलांच्या'' स्थापनेसाठी सहमती दिली, ज्याने ''देकेम्विरी'' नावाच्या गटाद्वारे ( [[Ion Caratănase|योन कारातनासे]] यांच्या नेतृत्वाखाली) असंतुष्ट मिहाई स्तेलेस्कू यांच्या हत्येसह आपली उद्दिष्ट्ये त्वरित दाखवली, &lt;ref&gt;Ornea, pp. 305, 307; Pop, p. 47; Veiga, p. 233&lt;/ref&gt; ''रोमानियनवादाच्या क्रुसेडच्या'' लीजन-विरोधी मोहिमेला निष्प्रभ केले, आणि कोद्रेआनु राजकीयदृष्ट्या भ्रष्ट, असंस्कृत, साहित्यिक चोरी करणारे आणि त्यांच्या सार्वजनिक वैराग्य प्रदर्शनात ढोंगी असल्याच्या स्तेलेस्कूच्या दाव्यांना शांत केले. &lt;ref&gt;Pop, pp. 46–47&lt;/ref&gt;

१९३७ या वर्षी योन मोत्सा (तोपर्यंत चळवळीचे उपाध्यक्ष) आणि वासिले मारिन या दोघांच्या मृत्यू आणि भव्य अंत्यसंस्कारांसाठी करण्यात आले, ज्यांनी [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवीत]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या]] बाजूने स्वयंसेवा केली होती आणि माजादाहोंडा येथील लढाईत ते मारले गेले होते. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 309–311&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी त्यांचा आत्मचरित्रात्मक आणि वैचारिक निबंध ''Pentru legionari'' (&quot;माझ्या लीजनवादांसाठी&quot;) सुद्धा प्रकाशित केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 35, 45&lt;/ref&gt;

याच काळात दल निकोलाए मालाक्सा (जे कारोल यांचे एक प्रमुख सहकारी होते) कडून आर्थिक मदत मिळू लागली, &lt;ref&gt;Veiga, p. 222&lt;/ref&gt; आणि अधिक व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यास स्वतःमध्ये सुधारणा करण्यास दलाने रस घेतला; कोद्रेआनु यांनी गुणवत्तेवर आधारित पदांची अंतर्गत रचना तयार केली, विविध परोपकारी उपक्रम सुरू केले, पुन्हा एकदा औद्योगिक कामगारांना आकर्षित करणारे विषय मांडले आणि [[कामगारवर्ग|कामगारवर्गाच्या]] सदस्यांना एकत्र करणारी लीजनची शाखा, ''Corpul Muncitoresc Legionar(लीजनवादी कामगार विभाग)'', तयार केली. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 216–222, 224–226&lt;/ref&gt; अधिक पारंपारिक पक्षांच्या लोकप्रियतेत घट झाल्यामुळे राजा कारोल यांना आपले राज्य टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागला आणि ततरेस्कूंचा कार्यकाळ संपत आल्यावर, कारोल यांनी कोद्रेआनुंना एक प्रस्ताव दिला, ज्यामध्ये लीजनवादी मंत्रिमंडळाच्या बदल्यात लीजनचे नेतृत्व मागितले; हा प्रस्ताव त्वरित नाकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 233–234&lt;/ref&gt;

=== &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot; पक्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु आणि लोखंडी दलाचे सदस्य]]
निमलष्करी गटांवर बंदी घातल्यानंतर, लीजनचे एका राजकीय पक्षात रूपांतर केले, ज्याने '''Totul Pentru Țară''' (&quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;) या नावाने निवडणुका लढवत होता. त्यानंतर लगेचच, कोद्रेआनु यांनी [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमधील]] रोमानियाच्या युतींबद्दल, विशेषतः छोटे त्रिपक्ष आणि बाल्कन कराराबद्दल आपला तिरस्कार जाहीरपणे व्यक्त केला आणि असे सूचित केले की, त्यांची चळवळ सत्तेवर आल्यानंतर ४८ तासांत देश [[नाझी जर्मनी]] आणि फॅशिस्ट इटलीशी संरेखित होईल. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457; Cioroianu, p. 17&lt;/ref&gt; असे म्हटले जाते की, जर्मन अधिकारी आणि इटलीचे परराष्ट्र मंत्री गालेआत्त्सा चानो या दोघांनीही असाच विश्वास आणि आत्मविश्वास ठेवला होता, ज्यापैकी चानोंनी गोगांच्या मंत्रिमंडळाला लोखंड्या दलाच्या राजवटीकडे संक्रमण म्हणून पाहिले होते. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 35&lt;/ref&gt;

१९३७ च्या निवडणुकीत, जेव्हा सरकारने निवडणुकीत फसवणूक करू नये या उद्देशाने राष्ट्रीय शेतकरी पक्षासोबत निवडणूक करार केला, तेव्हा TPȚ ला १५.८% मते मिळाली  &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 39–40; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, p. 312&lt;/ref&gt; (कधीकधी १६% पर्यंत वाढवले जाते).  बहुमताचा अधिलाभांश पद्धत मिळवण्यात अयशस्वी होऊनही, कोद्रेआनुंची चळवळ त्यावेळी रोमानियातील तिसरा सर्वात लोकप्रिय पक्ष होता, १९३७-१९३८ मध्ये ज्याची लोकप्रियता वाढली असा एकमेव पक्ष होता आणि आतापर्यंतचा फॅशिस्ट गटांपैकी सर्वात लोकप्रिय. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 39; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt;

फक्त नाममात्र फॅशिस्ट असलेले राजा कारोल यांनी लीजनला राजकीय युतींमधून हटवले, ज्यांनी नव्याने स्थापन झालेल्या अधीनस्थ चळवळी आणि पुनरुज्जीवित राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगला प्राधान्य दिले. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt; कुझांनी कवी ओक्तावियान गोगा आणि त्यांच्या राष्ट्रीय कृषी पक्षासोबत मिळून आपले ज्यू-विरोधी सरकार स्थापन केले. कोद्रेआनु आणि या दोन नेत्यांचे पटत नव्हते आणि लीजनने निगमवादाचा अवलंब करून अधिकाऱ्यांशी स्पर्धा करण्यास सुरुवात केली. त्याचबरोबर, त्याने आपल्या अनुयायांना खाजगी व्यवसाय सुरू करण्याचे आवाहन केले, आणि निकोलाए योर्गांच्या सल्ल्याचे पालन करत असल्याचा दावा केला, कारण योर्गांनी असा दावा केला होता की रोमानियन-प्रशासित व्यापार हा त्यांच्या मते &quot; यहूदी प्रश्न &quot; असलेल्या गोष्टीवर एक उपाय ठरू शकतो. 

राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्ष म्हणून एकवटलेल्या नवीन सरकारी आघाडीने, लीजनकडून मोठ्या प्रमाणावर प्रेरणा घेतलेले निळ्या शर्टातील निमलष्करी दल — ''लंचिएरी'' &lt;ref&gt;Veiga, p. 224&lt;/ref&gt; — स्वतःसाठी तयार केले आणि लोखंड्या दलामध्ये लोकांचा रस परत मिळवण्याच्या प्रयत्नात ज्यूंच्या छळाची अधिकृत मोहीम सुरू केली. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 40–42; Veiga, pp. 245–247; Sedgwick, p. 114&lt;/ref&gt; मोठ्या हिंसाचारानंतर, गोगांनी कोद्रेआनु यांच्याशी संपर्क साधला आणि १९३८ च्या नियोजित निवडणुकांमधून त्यांच्या पक्षाने प्रचार मागे घेण्यास ते सहमत झाले, &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 43; Veiga, pp. 246–247&lt;/ref&gt; कारण त्यांचा विश्वास होता की, कोणत्याही परिस्थितीत, राजवटीकडे कोणताही व्यवहार्य उपाय नव्हता आणि ती स्वतःच संपेल — तसेच कोणत्याही संभाव्य एकपक्षीय प्रणालीला एकीकृत करण्याची आपली इच्छा दाखवून राजाच्या हुकूमशाहीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 313, 314; Veiga, p. 247&lt;/ref&gt;

=== राजे कारोल यांच्यासोबतचा संघर्ष आणि १९३८ चे खटले ===
कोद्रेआनुंचे मनसुबे कारोल यांनी उधळून लावले, ज्यांनी गोगांना पदच्युत करून राष्ट्रीय सरकार स्थापन करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांनंतर स्वतःची [[हुकुमशाही|हुकूमशाही]] लागू केली. ही व्यवस्था त्याऐवजी १९३८ च्या नवीन संविधानावर, मोठ्या उद्योगांकडून मिळालेल्या आर्थिक पाठबळावर आणि निकोलाय इओर्गा आणि अंतर्गत व्यवहार मंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांसारख्या अनेक कमी-अधिक पारंपरिक राजकारण्यांना आपल्या बाजूने वळवण्यावर अवलंबून होती ( ''पहा राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी'' ). दलावरील बंदी पुन्हा एकदा कडकपणे लागू केली, कलिनेस्कूंनी लीजनच्या बैठका होत असल्याचे ज्ञात असलेली सर्व सार्वजनिक ठिकाणे ( [[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमधील]] अनेक भोजनालयांसोबतही) बंद करण्याची आज्ञा दिली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 314&lt;/ref&gt; चळवळीच्या सदस्यांवर कडक पाळत ठेवली किंवा नवीन कायद्याचे न पाळण्यामुळे त्यांना अटक केली, तर लोखंड्या दलाचा प्रचार करताना पकडल्यास सरकारी कर्मचाऱ्यांना अटकेचा धोका होता. 

अधिकृत आणि निम-अधिकृत माध्यमांनी कोद्रेआनुंवर हल्ला करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे योर्गा संपादित करत असलेल्या ''[[Neamul Românesc|&lt;nowiki/&gt;'नेमुल रोमानेस्क'&lt;nowiki/&gt;]]'' या मासिकाने त्यांच्यावर टीका केली.  जेव्हा कारोल यांना असे वाटले की परिस्थितीवर त्यांचे पुरेसे नियंत्रण आहे, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाचे क्रूरपणे दमन करण्याचा आदेश दिला आणि कोद्रेआनुंना [[बदनामी|बदनामीच्या]] आरोपाखाली अटक केली. हा आरोप कोद्रेआनु यांनी २६ मार्च १९३८ रोजी योर्गाला पाठवलेल्या एका पत्रावर आधारित होता, ज्याच्यामध्ये त्यांनी कारोल यांच्यासोबत सहकार्य केल्याबद्दल योर्गांवर हल्ला चढवला होता आणि त्यांना &quot;नैतिकदृष्ट्या अप्रामाणिक&quot; म्हटले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Codreanu, in Ornea, p. 315&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी इतिहासकाराच्या त्या आरोपाचा संदर्भ दिला की लीजनवादी व्यापार बंडाला वित्तपुरवठा करत होता आणि असा युक्तिवाद केला की ही रणनीती योर्गांच्या स्वतःच्या युक्तिवादातूनच उद्भवली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; निकोलाए योर्गांनी लष्करी न्यायालयात तक्रार दाखल करून &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, p. 316&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांना पत्र लिहून उत्तर दिले, ज्यात त्यांनी &quot;त्यांच्यावर सांडलेल्या रक्ताच्या प्रमाणाबद्दल पश्चात्ताप शोधण्यास [त्यांच्या] विवेकामध्ये खोलवर जाण्याचा&quot; सल्ला दिला. &lt;ref&gt;Iorga, in Ornea, p. 316&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Zelea_Codreanu_Corneliu_1938_high_treason_trial.jpg|डावे|इवलेसे|१९३८ मध्ये कोद्रेआनुवर देशद्रोहाचा खटला]]
आरोपपत्राची माहिती मिळाल्यावर, कोद्रेआनु यांनी आपल्या अनुयायांना आवाहन केले की, जर त्यांना ६ महिन्यांपेक्षा कमी तुरुंगवासाची शिक्षा होणार असेल तर कोणतीही कारवाई करू नये, आणि त्यांनी यावर जोर दिला की त्यांना प्रतिष्ठा दाखवायचे आहे; तथापि, त्यांनी अधिकाऱ्यांकडून हल्ला झाल्यास स्वतःचे संरक्षण करण्यास लीजनवादींच्या एका गटाला आदेशही दिला.  एप्रिल १९३८ मध्ये, १६ एप्रिलच्या संध्याकाळी, त्यांना चळवळीतील इतर ४४ प्रमुख सदस्यांसह अटक केली, ज्यात योन झेलेआ कोद्रेआनु, गेओर्गे क्लिमे, [[Alexandru Cristian Tell|आलेक्सांद्रु क्रिस्तियन तेल]], रादू जिर, नाए योनेस्कू, [[Șerban Milcoveanu|शेरबान मिल्कोवेनू]] आणि मिहाइल पोलिह्रोनिआदे  होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; ही कारवाई ऑर्थोडॉक्स [[पाम संडे|झावळ्यांच्या रविवारीच्या]] उत्सवाच्या वेळी झाली (जेव्हा लक्ष्य केलेले लोक त्यांच्या घरी असल्याचे माहिती होते). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; रोमानियन पोलीस प्रांतांमध्ये थोडे वेळ राहिल्यानंतर, कोद्रेआनुंना जिलावा तुरुंगात पाठवले, तर इतर कैद्यांना [[Tismana Monastery|तिस्माना मठात]] (आणि नंतर मिएरकुरिया क्युक येथील सारख्या छळछावण्यांमध्ये ) पाठवले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

कोद्रेआनुंवर बदनामीचा खटला चालवला आणि त्यांना ६ महिन्यांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली, त्यानंतर अधिकाऱ्यांनी त्यांच्यावर देशद्रोह, [[देशद्रोह|राजद्रोह]] आणि अल्पवयीन विद्यार्थ्यांना राजकीयदृष्ट्या संघटित करणे, हिंसाचाराला चिथावणी देणारे आदेश जारी करणे, परदेशी संघटनांशी संबंध ठेवणे आणि आगीच्या सरावांचे आयोजन करणे या गुन्ह्यांसाठी आरोपपत्र दाखल केले.  &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/1938/07/08/archives/codreanu-loses-appeal-rumanian-iron-guard-leader-to-work-in-prison.html|title=Codreanu Loses Appeal; Rumanian Iron Guard Leader to Work in Prison Salt Mines|date=8 July 1938|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt; त्याण्च्या बचावासाठी साक्ष देणाऱ्या साक्षीदारांमध्ये सेनापती [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] होते, जे नंतर रोमानियाचे ''कोन्दुकतोर'' आणि पंतप्रधान झाले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

दोन्ही खटल्यांमध्ये अनियमितता होत्या, आणि कोद्रेआनु यांनी न्यायाधीश आणि अभियोक्त्यांवर &quot; बोल्शेविक &quot; पद्धतीने खटले चालवल्याचा आरोप केला, कारण त्याला स्वतःच्या बचावासाठी बोलण्याची परवानगी दिली गेली नव्हती.  त्यांनी प्रख्यात वकील इस्त्राते मिसेस्कू आणि ग्रिगोरे युन्युन यांचा सल्ला मागितला, परंतु दोघांनीही नकारला, आणि परिणामी, त्यांच्या बचाव पथकात कमी अनुभव असलेले लीजनवादी कार्यकर्ते होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; अधिकाऱ्यांनी त्यांना अनेक वेळा त्यांचे म्हणणे तयार करण्यापासून रोखले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; सुरुवातीला त्याच्या तुरुंगवासाची परिस्थिती कठोर होती: त्यांची कोठडी दमट आणि थंड होती, ज्याच्यामुळे त्यांना आरोग्याचा त्रास झाला. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

==== तुरुंगवासाची शिक्षा ====
[[चित्र:Codreanus_begravning.jpg|उजवे|इवलेसे|280x280अंश|कोद्रेआनुंचे अंत्यसंस्कार, नोव्हेंबर 1940]]
कोद्रेआनु यांना शेवटी मिठाच्या खाणींमध्ये दहा वर्षांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा सुनावली.  &lt;ref&gt;Jelavich, p. 207; Ornea, p. 317; Veiga, p. 250, 255–256&lt;/ref&gt; इतिहासकार इलारिओन त्युंच्या मते, खटला आणि निकालाकडे सर्वसाधारणपणे उदासीनतेने पाहिले गेले आणि या संदर्भात सार्वजनिक मोर्चा आयोजित करणारा एकमेव राजकीय गट म्हणजे बेकायदेशीर रोमानियन साम्यवादी पक्ष होता, ज्यांच्या काही सदस्यांनी शिक्षेला पाठिंबा दर्शवण्यास न्यायाधीशांसमोर गर्दी केली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; लीजनवादी चळवळ स्वतःच विस्कळीत झाली आणि लीजनच्या प्रांतीय संस्थांनी केंद्रावर नियंत्रण मिळवले, जे अटकांमुळे कमकुवत झाले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; राजकीय व्यवस्थेच्या मुख्य शाखांनी कोद्रेआनुंच्या शिक्षेच्या बातमीचे स्वागत केले, त्याच वेळी लोखंड्या दलाने राष्ट्रीय शेतकारी पक्षाचे विर्जिल माजेआरुंना लक्ष्य करून प्रतिहल्ला आयोजित केला, जे चळवळीच्या अतिरेकीपणाला विरोध करण्यास ओळखले जाऊ लागले होते (माजेआरु या हिंसाचारातून सुखरूप निसटण्यात यशस्वी झाले). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

=== मृत्यू ===
३० नोव्हेंबर रोजी, अशी घोषणा केली की आदल्या रात्री कोठडीतून पळून जाण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर कोद्रेआनु, ''निकादोरी'' आणि ''देकेम्विरी'' यांना गोळ्या घालून ठार मारले होते. &lt;ref&gt;Barbu, p. 198; Jelavich, p. 207; Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257&lt;/ref&gt; खरे तपशील खूप नंतर उघड झाले: त्या चौदा जणांना त्यांच्या तुरुंगातून बाहेर काढले होते आणि स्नागोव (बुखारेस्टजवळ) जवळील जांदार्मेरीने त्यांना ठार मारले होते (गळा दाबून किंवा गळा आवळून आणि गोळ्या घालून), आणि त्यांचे मृतदेह जिलावा तुरुंगाच्या आवारात पुरण्यात आले होते. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257 &lt;/ref&gt; त्यांचे देह ॲसिडमध्ये विरघळवले आणि सात टन काँक्रीटखाली ठेवले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot;&gt;Davies, p. 968&lt;/ref&gt;

== वारसा ==

=== आजीवन वारसा आणि लीजनवादी शक्ती ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|डावे|इवलेसे|186x186अंश|राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याने १९४० मध्ये जारी केलेले टपाल तिकीट, ज्यावर कोद्रेआनु यांचे चित्र आहे. त्यावरील मथळा असा आहे: &quot;कर्णाधर, तुम्ही देशाला आकाशात पवित्र [चमकणाऱ्या] सूर्याचे रूप द्या.&quot;]]
आद्रियान क्योरोयानूंच्या मते, कोद्रेआनु हे &quot; आंतरयुद्धकाळातील रोमानियाचे सर्वात यशस्वी राजकीय आणि त्याच वेळी राजकारण-विरोधी स्वरूप&quot; होते.  ब्रिटिश संशोधक नॉर्मन डेव्हिस यांनी लीजनचे वर्णन &quot;युरोपमधील अतिशय हिंसक फॅशिस्ट चळवळींपैकी एक&quot; असे केले.  स्टॅनले जॉ. पेन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल ही &quot;कदाचित आंतरयुद्धकाळातील युरोपमधील सर्वात असामान्य जनचळवळ&quot; होती, आणि नमूद केले की याचा काही भाग कोद्रेआनु &quot;एक प्रकारचे धार्मिक गूढवादी&quot; असल्यामुळे होता; &lt;ref name=&quot;Payne, p.116&quot;&gt;Payne, p. 116&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार जेम्स मेयॉल यांनी लीजनला &quot;लहान फॅशिस्ट चळवळींपैकी सर्वात विलक्षण&quot; म्हणून पाहिले. 

== संदर्भ ==

=== संदर्भ ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{संदर्भयादी}}

=== स्रोत ===
 
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>pw3hz9fpnsehpnuuwxzagalbisixj1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689059</id>
      <parentid>2689058</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2689059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111564" sha1="36bzhz8qe2n5hf9rdp8flkg6ikimp73" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी|alt=|मतदारसंघ1=|जन्म_तारीख={{birth date|df=yes|1899|09|13}}|मृत्युदिनांक={{nowrap| {{death date and age|df=yes|1938|11|30|1899|09|13}}}}|party=[[National-Christian Defense League]] (1923–1927) &lt;br /&gt; [[लोखंडी दल]] (1927–1938)|चित्र=Corneliu Zelea Codreanu.jpg|पद=लोखंडी दलाचे प्रमुख|succeeding=अ}}'''कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु''' {{Efn|जरी &quot;झेलेआ&quot; हे आडनाव आहे, मधले नाव नाही, शब्दकोशात कोद्रेआनु यांना &quot;कोद्रेआनु, कोर्नेल्यु झेलेआ&quot; असे लिहितात}} (जन्मनाव: '''कोर्नेल्यु झेलिन्स्की''', जन्म: १३ सप्टेंबर १८९९ – मृत्यू: ३० नोव्हेंबर १९३८), जे सामान्यतः '''कोर्नेल्यु कोद्रेआनु''' म्हणून ओळखले जातात, एक [[फॅसिझम|फॅसिस्ट]] रोमानी राजकारणी होते. ते 'लोखंडी दल' किंवा ''''आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन'''' (जी ''लीजनवादी'' चळवळ म्हणूनही ओळखली जाते) या संघटनेचे संस्थापक आणि प्रभावी नेते होते. ही संघटना दोन महायुद्धांच्या मधल्या काळात सक्रिय असलेली एक अतिराष्ट्रवादी आणि तीव्र [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] संघटना होती. स्थानिक [[फॅसिझम|फॅसिझमचा]] मुख्य प्रकार मानली जाणारी आणि आपल्या [[गूढवाद|गूढवादी]] व रोमानियन ऑर्थोडॉक्स प्रेरित क्रांतिकारी संदेशासाठी ओळखली जाणारी लोखंडी दल संघटना रोमानियन राजकीय पटलावर प्रमुख बनली. राजकीय प्रस्थापित आणि [[लोकशाही|लोकशाहीवादी]] शक्तींशी संघर्ष करत, आणि अनेकदा [[दहशतवाद|दहशतवादाचा]] अवलंब करत तिने आपले स्थान निर्माण केले. लीजनचे सदस्य परंपरेने कोद्रेआनु यांना ''&lt;nowiki/&gt;'कपितानुल'' ' (&quot;प्रमुख&quot;) म्हणत आणि त्यांच्या मृत्यूपर्यंत संघटनेवर त्यांची संपूर्ण सत्ता होती.

[[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर आ. को. कुझा आणि [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकू]] यांच्याशी संबंधित साम्यवादविरोधी आणि ज्यूविरोधी आंदोलक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात करणाऱ्या कोद्रेआनुने, राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगची सह-स्थापना केली आणि [[याश]] पोलीस प्रीफेक्ट [[कोंस्तान्तिन मांक्यु]] यांची हत्या केली. कोद्रेआनुने अति-दक्षिणपंथी अनेक चळवळी स्थापन करण्यासाठी कुझाला सोडले, देशातील बुद्धिजीवी आणि शेतकरी वर्गाच्या वाढत्या गटाला आपल्याभोवती एकत्र केले आणि बृहद् रोमानियाच्या विविध भागांमध्ये वंशविद्वेषी दंगली भडकवल्या. रोमानियाच्या एकामागून एक आलेल्या मंत्रिमंडळांनी अनेक वेळा बेकायदेशीर ठरवलेल्या त्यांच्या लीजनने वेगवेगळी नावे धारण केली आणि भूमिगत राहून स्वतःला टिकवले, याच काळात कोद्रेआनुने औपचारिकपणे नेतृत्व गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल यांच्याकडे सोपवले. कोद्रेआनुंच्या निर्देशांनुसार, लीजनने भ्रष्ट मानलेल्या राजकारण्यांच्या हत्या केल्या, ज्यात पंतप्रधान इओन गे. दुका आणि त्यांचे माजी सहकारी मिहाई स्तेलेस्कू या होता. त्याच वेळी, कोर्नेल्यू झेलेआ कोद्रेआनु यांनी रोमानियाने [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीसोबत]] लष्करी आणि राजकीय युती कायम ठेवावी याचे समर्थन केले.

१९३७ च्या निवडणुकीत, त्यांच्या पक्षाने सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली, तिसरे स्थान मिळवले आणि १५.८% मते मिळवली. राजा दुसरे कारोल यांनी त्यांना सत्तेपासून दूर ठेवले, ज्याने प्रतिस्पर्धी फॅसिस्ट आणि चौथ्या क्रमांकावर राहिलेल्या राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्षाला एक क्षणिक सरकार स्थापन करण्यास आमंत्रित केले, ज्यानंतर राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडीची राजेशाही हुकूमशाही आली. कोद्रेआनु आणि दुसऱ्या बाजूला कारोल व निकोलाय योर्गांसारख्या मध्यममार्गी राजकारण्यांमधील वैर, कोद्रेआनु यांना जिलावा तुरुंगात डांबून आणि शेवटी जांदार्मेरीच्या हातून त्याला फाशी दिल्यावर संपले. त्यांच्या जागी होरिया सिमा नेते बनले. १९४० मध्ये, लोखंड्या दलाने घोषित केलेल्या राष्ट्रीय लेजिओनरी राज्याद्वारे त्यांच्या हत्येचा वापर हिंसक प्रतिशोधाचा आधार म्हणून झाला.

=== बालपण ===
कोद्रेआनु यांचा जन्म १३ सप्टेंबर १८९९ रोजी हुश येथे [[Ion Zelea Codreanu|इओन झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि एलिझाबेथ यांच्या पोटी झाला. त्यांचे वडील, एक शिक्षक आणि स्वतः एक रोमानियन राष्ट्रवादी, पुढे जाऊन आपल्या मुलाच्या चळवळीतील एक राजकीय व्यक्तिमत्व बनले. [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[बुकोव्हिना|बुकोविनाचे]] मूळ रहिवासी असलेले इओन, सुरुवातीला ''झेलिन्स्की'' म्हणून ओळखले जात होते; त्यांची पत्नी वांशिकदृष्ट्या जर्मन होती. &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot;&gt;[[Hugh Seton-Watson]], ''The East European Revolution'', Frederick A. Prager, न्यू यॉर्क, १९६१, पृ. २०६&lt;/ref&gt; इओन झेलेआ कोद्रेआनु हे मूळचे उक्रेनी किंवा पोलिश वंशाचे स्लाव होते &lt;ref name=&quot;hswrevol&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Jelavich, p 1993, p.198&quot;&gt;Jelavich, pp. 204–205; [[Emil Cioran]], a philosopher who, early in his life, had been attracted to the Iron Guard, stated in a later interview that he believed Corneliu Zelea Codreanu to be &quot;in fact, [[Slavic peoples|Slavic]], more of a [[Ukrainians|Ukrainian]] [[Hetmans of Ukrainian Cossacks|hetman]] type&quot; (Cioran, ''Convorbiri cu Cioran'', [[Humanitas publishing house| Humanitas]], Bucharest, 1993, in Ornea, पृ. १९८)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot;&gt;{{in lang|ro}} Ilarion Țiu, [http://www.revistaerasmus.go.ro/numarul_14/tiu_i2.html &quot;Relațiile regimului autoritar al lui Carol al II-lea cu opoziția. Studiu de caz: arestarea conducerii Mișcării Legionare&quot;]{{मृत दुवा|date=February 2023|fix-attempted=yes}}, in [http://www.revistaerasmus.go.ro/ ''Revista Erasmus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223115039/http://www.revistaerasmus.go.ro/}}, 14/2003–2005, at the [[University of Bucharest]] Faculty of History; retrieved 13 February २००८&lt;/ref&gt; असे असूनही, त्यांनी आयुष्यभर स्वीकारलेल्या रोमानियन राष्ट्रवादी होते. थोरले कोद्रेआनु हे याश विद्यापीठाचे प्राध्यापक आ. को. कुझा यांसारख्या ज्यू-विरोधींशी संबंधित होते. &lt;ref&gt;Ornea, पृ. २८६&lt;/ref&gt; कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनुंच्या १९३८ च्या खटल्याच्या अगदी आधी, त्यांच्या वांशिक उत्पत्तीवर अधिकाऱ्यांनी आयोजित केलेल्या एका लेजिओनेरी-विरोधी [[प्रचार]] मोहिमेद्वारे टीका केली होती. या मोहिमेत त्याच्या वंशावळीच्या एका वेगळ्या आवृत्तीच्या प्रती वितरित करण्यात आल्या, ज्यात असा आरोप करण्यात आला होता की तो मिश्र वंशाचा असून, केवळ उक्रेनी, जर्मन आणि रोमानियनच नव्हे, तर झेक आणि रूसींचाही वंशज आहे आणि त्याचे अनेक पूर्वज गुन्हेगार होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; इतिहासकार इलारियन टिउ यांनी याचे वर्णन कोद्रेआनुचा अपमान करण्याचा आणि [[बदनामी|त्याची बदनामी करण्याचा]] प्रयत्न असे केले आहे. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; कोद्रेआनु यांची आई बुकोविना जर्मन वंशाची होती, जे मुळात [[बायर्न|बायर्नपासून]] आले होते. &lt;ref&gt;[[Iván T. Berend|Berend, Iván T.]] (2020). ''A Century of Populist Demagogues: Eighteen European Portraits, 1918–2018'', p. 79. Budapest–New York: Central European University Press, {{ISBN|9789633863343}} &lt;/ref&gt;

१९१६ मध्ये, जेव्हा रोमानिया त्रिपक्षीय बाजूने [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] सामील झाला, तेव्हा कोद्रेआनु सक्तीच्या सैन्यभरतीसाठी खूप लहान होता, तरीही त्याने सैन्यात भरती होऊन त्यानंतरच्या मोहिमेत लढण्याचा प्रयत्न केला. बाकव येथील लष्करी शाळेतील त्याचे शिक्षण (जिथे तो भविष्यातील [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] कार्यकर्ता पेत्रे पांद्रेआचा सहकारी होता) &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ५१, ६८&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या युद्धात थेट प्रवेशाच्या वर्षीच संपले. १९१९ मध्ये, [[याश]] येथे स्थलांतरित झाल्यानंतर, मोल्डाव्हियामधील बोल्शेविक कारवायांचे परिणाम पाहिल्यानंतर आणि विशेषतः [[ऑक्टोबर क्रांती|ऑक्टोबर क्रांतीमध्ये]] रोमानियाने आपला मुख्य मित्र गमावल्यानंतर, तिला १९१८ च्या बुखारेस्ट करारावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पडले, तसेच नवीन स्थापन झाले कम्युनिस्ट इंटरनॅशनल [[साम्यवाद|रोमानियाच्या]] दोन महायुद्धांमधील सीमांना ( ''पहा बृह रोमानिया'' ) जोरपणे विरोध करत होती. &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४१, ४७&lt;/ref&gt;

[[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमध्ये]] (डिसेंबर १९१८) समाजवादी पक्षाच्या बंड दडपल्यानंतर बोल्शेविक प्रभाव एकूणच कमी झाला असला तरी, &lt;ref&gt;Veiga, पृ. ४७&lt;/ref&gt; तो याश आणि इतर मोल्दावी शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये तुलनेने मजबूत राहिला किंवा तसा मानला गेला. या संदर्भात, १९१८ मध्ये रोमानियामध्ये विलीन झालेला [[बेसारेबिया|बेसाराबियाचा]] पूर्वेकडील प्रदेश बोल्शेविक प्रभावासाठी विशेषतः संवेदनशील आहे, असे कोद्रेआनु आणि इतरांना वाटत होते. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.196&quot;&gt;Barbu, पृ. १९६&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुने आपल्या वडिलांकडून ज्यूविरोध शिकला, परंतु त्याने त्याचा संबंध साम्यवाद-विरोधाशी जोडला, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की [[ज्यू लोक|यहूदी]] हे, इतर गोष्टींबरोबरच, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनचे]] मूळ प्रवर्तक होते ( ''पहा यहूदी बोल्शेविकवाद'' ). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Veiga, पृ. ४८–४९, ५४&lt;/ref&gt;

=== जीसीएन आणि राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ===
कोद्रेआनु यांनी याश येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. आपल्या वडिलांप्रमाणेच, ते आ. को. कुझा यांचे जवळचे झाले. बोल्शेविक बंडाच्या भीतीमुळे कोद्रेआनु यांनी स्वतः औद्योगिक कामगारांना संबोधित करण्याचा प्रयत्न केला. त्या वेळी, कुझा असा प्रचार करत होते की यहूदी लोकसंख्या रोमानियन लोकांसाठी एक स्पष्ट धोका आहे, ज्यू लोक रोमानियन तरुण स्त्रियांच्या पवित्रतेला धोका देत आहेत असा दावा करत होते आणि वांशिक विभक्तीकरणाच्या बाजूने प्रचार सुरू केला होता. 

रोमानियन इतिहासकार आद्रियान च्योरोयानु यांच्या मते, त्यांनी सुरुवातीच्या कोद्रेआनु यांना &quot;अर्ध-लोकप्रियतावादी आंदोलक&quot; म्हणून परिभाषित केले. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot;&gt;च्योरोयानु, पृ. १६&lt;/ref&gt; सिओरोइयनू यांच्या मते, कोद्रेआनु रोमानियावर &quot;अतिरेकीपणे&quot; प्रेम करत होता, ज्याचा अर्थ असा होतो की तो देशाला &quot;आदर्शवादी [आणि] त्यांच्या काळातील खऱ्या देशापेक्षा वेगळा&quot; पाहत होता. &lt;ref name=&quot;Cioroianu, p.16&quot; /&gt; [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटिश]] विद्वान क्रिस्टोफर कॅथरवूड यांनी देखील कोद्रेआनुला &quot;एक वेडसर ज्यू-विरोधी आणि धार्मिक कट्टरतावादी&quot; म्हणून संबोधले. &lt;ref&gt;Catherwood, पृ. १०४&lt;/ref&gt; इतिहासकार झीव बार्बू यांनी असे प्रतिपादन केले की &quot;कुझा हा कोद्रेआनुंचे गुरु होते [...], पण कोद्रेआनु यांनी त्यांच्याकडून जे काही शिकले ते काही विशेष नवीन नव्हते. कुझा यांनी मुख्यत्वे त्याच्या राष्ट्रवाद आणि ज्यू-विरोधासाठी उत्प्रेरकाची भूमिका बजावली.&quot;  जसे त्याने स्वतः नंतर कबूल केले, हा तरुण कार्यकर्ता शरीरशास्त्रज्ञ आणि ज्यू-विरोधी विचारवंत निकोलाए पाउलेस्कू यांच्याकडूनही खूप प्रभावित झाले होते, जे कुझाच्या चळवळीत सामील होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', पृ. ३५, ४४, ४५&lt;/ref&gt;

१९१९ च्या उत्तरार्धात, कोद्रेआनु ल्पायुषी [[:ro:Garda Conștiinței Naționale|गार्दा कोंश्तीइंचेइ नाशिओनाले]] (GCN, &quot;राष्ट्रीय विवेक रक्षक&quot;) मध्ये सामील झाला, जो वीजतंत्री [[Constantin Pancu|कोंस्तान्तिन पांकूने]] बनवले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Barbu, pp. 196-197; Veiga, pp. 49–50 &lt;/ref&gt; पंकू यांचा कोद्रेआनुंवर प्रभाव अतिशय होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Yavetz|first=Zvi|year=1991|title=An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard|journal=Journal of Contemporary History|volume=26|issue=3/4|pages=597–610|doi=10.1177/002200949102600313|jstor=260662}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Please clarify the preceding statement or statements with a good explanation from a reliable source. (August 2021)&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

पांकूंच्या चळवळीने, ज्याची मूळ सदस्यसंख्या ४० पेक्षा जास्त नव्हती, &lt;ref name=&quot;Barbu, p.197&quot;&gt;Barbu, p. 197 &lt;/ref&gt; सर्वहारात निष्ठा पुनरुज्जीवित करण्याचा प्रयत्न केला (वाढलेल्या कामगार हक्कांची वकिली करून साम्यवादाला पर्याय देत). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot;&gt;Veiga, pp. 49–50  &lt;/ref&gt; इतर प्रतिगामी गटांप्रमाणे, तिला जनरल आलेक्सांद्रु अवेरेस्कू आणि त्यांच्या वाढत्या लोकप्रिय लोकांच्या पक्षाचा (ज्याचे कुझा बरोबरी झाले) मूक पाठिंबा मिळाला; &lt;ref&gt;Veiga, pp. 46–47 &lt;/ref&gt; १९२० मध्ये अवेरेस्कू सत्तेवर आल्याने मोठ्या शहरी भागांमध्ये सामाजिक समस्यांचा एक नवीन काळ सुरू झाला ( ''[[Labor movement in Romania|रोमानियातील कामगार चळवळ]] पहा'' ). &lt;ref name=&quot;Veiga, p.49-50&quot; /&gt;

जीसीएन, ज्यामध्ये कोद्रेआनुला राष्ट्रवादी कामगार संघटनांचा गाभा दिसत होता, ती संघटना संप दडपण्यात सक्रिय झाली. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 48–49 &lt;/ref&gt; त्यांच्या कारवाया लक्ष वेधून घेण्यात यशस्वी ठरल्या, विशेषतः कोद्रेआनुचे ऐकणाऱ्या आणि ख्रिस्ती विद्यार्थ्यांच्या संघटनामध्ये गटबद्ध झालेल्या विद्यार्थ्यांनी उच्च शिक्षणासाठी 'नुमेरुस क्लाउसुस' (ज्यू आरक्षण) ची मागणी करण्यास सुरुवात केल्यानंतर – यामुळे जीसीएन लोकांमध्ये प्रिय झाले आणि त्यांच्या सर्व विरोधकांवरील हल्ल्यांची वारंवारता आणि मोठ्या प्रमाणात वाढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 52 &lt;/ref&gt; याला प्रतिसाद म्हणून, कोद्रेआनु यांना याश विद्यापीठातून काढून टाकले. जरी कुझा आणि इतरांनी त्याच्यासाठी हस्तक्षेप केल्यावर (विद्यापीठ सिनेटचा निर्णय न मानता) त्याला परत येण्याची परवानगी मिळाली, तरी पदवी मिळाल्यानंतर त्याला कधीही [[पदविका|पदवी प्रमाणपत्र]] देण्यात आले नाही. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Ornea, p. 288; Veiga, pp. 52, 55 &lt;/ref&gt;

१९२२ मध्ये [[बर्लिन]] आणि येना येथे शिक्षण घेत असताना, कोद्रेआनु यांनी [[वायमार प्रजासत्ताक|वायमार प्रजासत्ताकाची]] टीका केली आणि साम्यवादाच्या वाढीविरुद्ध रोमवरील मोर्चा आणि इतालीच्या फॅसिझमची मोठी उपलब्धी म्हणून प्रशंसा केली; यहूदांना संपूर्ण मुक्ती देण्याच्या सरकारच्या निर्णयामुळे डिसेंबरमध्ये झालेल्या मोठ्या रोमानियन विद्यार्थी आंदोलनांबद्दल कळल्यावर त्याने आपला मुक्काम कमी करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287 &lt;/ref&gt;

जेव्हा कोद्रेआनु यांनी आयोजित केलेल्या आंदोलनांकडे नव्या राष्ट्रीय उदारमतवादी सरकारने भाव दिले नाही, तेव्हा त्यांनी आणि कुझा यांनी ४ मार्च १९२३ रोजी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग नावाची एक ख्रिस्ती राष्ट्रवादी संघटना स्थापन केली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 287; Veiga, p. 74 &lt;/ref&gt; १९२५ मध्ये, ''झिओनच्या गुरुंचे राजशिष्टाचार(द प्रोटोकॉल्स ऑफ द एल्डर्स ऑफ झिऑन)'' नावाच्या ज्यूविरोधी खोट्या दस्तऐवजाचा अनुवादक आणि लीजनचा भावी विचारवंत, योन मोत्सा त्यांच्यात सामील झाला. &lt;ref&gt;Catherwood, p. 105; Veiga, p. 75 &lt;/ref&gt; त्यानंतर कोद्रेआनुंवर राष्ट्रीय स्तरावर लीगचे आयोजन करण्याची जबाबदारी सोपवली आणि ते विशेषतः तिच्या युवा उपक्रमांमध्ये व्यस्त झाला. &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 44 &lt;/ref&gt;

=== मांक्युंची हत्या ===
लीगच्या रचनेवरून कोद्रेआनु यांचा कुझांशी मतभेद झाला: त्याने मागणी केली की लीगने निमलष्करी आणि क्रांतिकारी स्वरूप धारण करावे, तर कुझा या कल्पनेच्या विरोधात होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 44–45; Brustein, p. 158; Sedgwick, p. 113 &lt;/ref&gt; नोव्हेंबरमध्ये, [[बुखारेस्ट|बुखारेस्तमधील]] वकरेश्ती तुरुंगात असताना, कोद्रेआनुने लीगमध्ये एक युवा संघटना स्थापन करण्याची योजना आखली होती, ज्याला ते ''&lt;nowiki/&gt;'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन''' असे नाव देऊ इच्छित होता. असे म्हटले जाते की हे तुरुंगातील चर्चच्या भिंतींवर असलेल्या एका ऑर्थोडॉक्स प्रतिमेच्या सन्मानार्थ होते, &lt;ref&gt;''Final Report'', p. 45; Ornea, pp. 287–288 &lt;/ref&gt; किंवा, अधिक स्पष्टपणे, स्वतः मिखाएल भेटल्याच्या कोद्रेआनुच्या कथित दाव्याशी संबंधित होते.  एका अधिक वैयक्तिक अडचणीमुळेही कोद्रेआनु आणि कुझा यांच्यात दुरावा निर्माण झाला होता, ती म्हणजे कुझांच्या मुलाचे कोद्रेआनुंच्या बहिणीमध्ये प्रेमसंबंध होते, ज्यामुळे ती गर्भवती झाली होती. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 601.  &lt;/ref&gt; जेव्हा धाकट्या कुझा यांनी आपल्या प्रेयसीची मागणी नाकारली, तेव्हा त्या दोघांचे नाते तुटले होते; तिने मागणी केली होती की आता ती त्याचे मूल पोटात घेऊन त्यांच्याशी लग्न करावे. जरी हे प्रकरण दाबले गेले असले तरी, त्यांच्या बहिणीला अनौरस संतती होत असल्याची वस्तुस्थिती कोद्रेआनुंसाठी अत्यंत अपमानजनक होती, कारण त्यांना आपले कुटुंब ऑर्थोडॉक्स चर्चचे आदर्श सदस्य म्हणून सादर करायचे होते आणि त्यांनी कुझांकडून आपल्या मुलावर बहिणीशी लग्न करण्यास दबाव आणण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. &lt;ref name=&quot;Yavetz pages 597-610&quot; /&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs additional references to reliable sources. (August 2021)&quot;&gt;अतिरिक्त संदर्भ आवश्यक आहेत&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

इयासीमध्ये परतल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीगमध्ये स्वतःची निष्ठा-प्रणाली तयार केली, ज्याची सुरुवात ''Frăția de Cruce'' (&quot;खुरीसचे बंधुत्व&quot;, रक्त-बंधुत्वाच्या एका प्रकारावरून नाव दिलेले, ज्यामध्ये खुरीसासह प्रवचन देणे आवश्यक असते) पासून झाली. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Veiga, pp. 82–83 &lt;/ref&gt; ६ मे १९२४ रोजी, याशच्या जवळील ग्रामीण भागात विद्यार्थी केंद्राच्या बांधकामास सुरुवात करण्यासाठी ते एकत्र जमले. रोमानियन पोलीस प्रीफेक्ट कोंस्तान्तिन मांक्युंच्या आज्ञानुसार अधिकाऱ्यांनी ही बैठक हिंसकपणे मोडून काढली. &lt;ref&gt;Veiga, p. 78 &lt;/ref&gt; कोद्रेआनु आणि इतर अनेकांना अनेक दिवस मारहाण आणि अत्याचार केला, शेवटी कुझांनी त्यांच्या वतीने हस्तक्षेप केला आणि तो यशस्वी ठरला. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt;

काही काळ राजकीय हालचालींपासून दूर राहिल्यानंतर, कोद्रेआनु यांनी २४ ऑक्टोबर १९२४ रोजी मांक्युंची हत्या करून आणि इतर काही पोलिसांना गंभीर जखमी करून त्याचा बदला घेतला. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 41; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; ही घटना याश न्यायालयात घडली (जिथे कोद्रेआनुंच्या एका बरोबरीने तक्रार दाखल केल्यानंतर मांक्युंना आरोपांना उत्तर देण्यास बोलावले होते). &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot;&gt;Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; [[न्यायसहायक विज्ञान|न्यायवैद्यक तपासणीत]] असे दिसून आले की, मृत्यूच्या क्षणी मांक्यु आपल्या मारेकऱ्याकडे तोंड करून नव्हते, ज्यामुळे कोद्रेआनुने केवळ मांक्युच्या पूर्वीच्या कृतींवर आधारित आत्मसंरक्षणासाठी हे कृत्य केल्याचे सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; बंदूक चालवल्यानंतर कोद्रेआनु यांनी लगेचच स्वतःला समर्पण केले आणि कोठडीत खटल्याची वाट पाहत राहिला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; याशचे पोलीस दल अतिशय भ्रष्टाचारामुळे लोकांना आवडत नव्हते आणि अनेक याशकरांनी मांक्युंची हत्या कोद्रेआनुचे एक शौर्यपूर्ण कृत्य म्हणून पाहिले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century-And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; दरम्यान, रोमानियाच्या संसदेत शेतकरी पक्षाचे पाउल बुजोर यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला, ज्यांनी राजकीय हिंसाचार आणि [[देशद्रोह|राजद्रोहाशी]] संबंधित कायद्याचे पुनरावलोकन करण्याचा प्रस्ताव प्रथम मांडला; त्याला सत्ताधारी राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाची मान्यता मिळाली, ज्याने १९ डिसेंबर रोजी ''मिर्झेस्कू कायदा'' &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt; (त्यांचे प्रवर्तक मिर्झेस्कू यांच्या नावावरून, ज्यांची न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली होती) मंजूर केला. त्याचा सर्वात उल्लेखनीय, जरी अप्रत्यक्ष असला तरी, परिणाम म्हणजे साम्यवादी पक्षावर बंदी घातली. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये, संसद सदस्यांमधील वादविवाद झाले आणि हत्येसाठी कुझांच्या गटाला नैतिकदृष्ट्या जबाबदार धरले: पेत्रे आंद्रेई यांनी सांगितले की &quot;श्री. कुझांनी लक्ष्य साधले आणि कोद्रेआनु यांनी गोळी झाडली&quot;, &lt;ref&gt;Andrei, in Scurtu, p. 41&lt;/ref&gt; ज्यावर कुझांनी आपली निर्दोषता सिद्ध करत उत्तर दिले, तसेच मांक्युंची क्रूरता ही हिंसक प्रतिशोधासाठी एक न्याय्य कारण होते असा सिद्धांत मांडला. &lt;ref name=&quot;Scurtu, p.41&quot; /&gt;

जरी कोद्रेआनुंवर मुद्दाम याशपासून दूर तुर्नु सेवेरीन येथे खटला चालवला, तरीही अधिकाऱ्यांना एक निष्पक्ष ज्युरी सापडली नाही. &lt;ref&gt;Ornea, p. 288; Scurtu, p. 42 &lt;/ref&gt; ज्या दिवशी त्यांची निर्दोष म्हणून मुक्तता झाली, त्या दिवशी ज्युरीचे सदस्य, ज्यांनी एकूण पाच मिनिटे विचारविनिमय केला, ते लीगची चिन्हे आणि [[स्वस्तिक]] (कुझांच्या लीगद्वारे वापरले जाणारे चिन्ह) असलेले बिल्ले घालून हजर झाले. &lt;ref&gt;Scurtu, p. 42; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; विजयी परतल्यानंतर आणि एलेना इलिनोयुंसोबतच्या भव्य लग्नानंतर, &lt;ref&gt;Ornea, p. 289; Veiga, p. 80&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंचा कुझांशी दुसऱ्यांदा मतभेद झाली आणि तणाव कमी करण्यास त्यांनी [[फ्रान्स|फ्रान्समध्ये]] रजा घेण्याचा निर्णय घेतला.

जून १९२५ मध्ये फोक्शानमध्ये कोद्रेआनु आणि एलेना इलिनोयु यांचे लग्न हे त्या वर्षी रोमानियातील एक प्रमुख सामाजिक कार्यक्रम होता; त्याला भव्य, राजेशाही थाटात साजरा केला आणि पाहण्यास हजारो लोक आले होते, ज्यामुळे माध्यमांचे प्रचंड लक्ष वेधले गेले. &lt;ref&gt;Bucur, Maria &quot;Romania&quot; pp. 57–78 from ''Women, Gender and Fascism in Europe, 1919–1945'' edited by Kevin Passmore, New Brunswick: Rutgers University Press, 2003 pp. 73–74. &lt;/ref&gt; लग्नानंतर, कोद्रेआनु आणि त्यांच्या बायकोंच्या मागे &quot;अत्यंत आनंदी&quot; शेतकऱ्यांची चार मैल लांब मिरवणूक निघाली, ज्यात ३,०००+ बैलगाड्या होत्या.  कोद्रेआनुच्या अनुयायांपैकी एक यांनी त्यावेळी लिहिले होते की रोमानियन लोकांना शाही सोहळे, विशेषतः शाही लग्नसोहळे आवडत होते, पण युवराज कारोल १९१८ मध्ये एका सामान्य स्त्रीशी खाजगी विवाह करून आणि त्यानंतर ग्रीसमध्ये शाही विवाह करून पलायन केल्यामुळे, रोमानियन लोकांना पाहायचा असलेल्या शाही लग्नसोहळ्यासाठी कोद्रेआनुंचा लग्न हा सर्वोत्तम पर्याय होता.  कोद्रेआनुच्या विवाहाचा उद्देश त्याची आतापर्यंतची चंचल प्रतिमा बदलून एका विवाहित पुरुषाची अधिक &quot;स्थिर&quot; माणसाची प्रतिमा निर्माण करणे आणि अशा प्रकारे त्यांच्या सामाजिक मूलतत्त्ववादाबद्दल अधिक पुराणमतवादी रोमानियन लोकांच्या मनात असलेल्या चिंता दूर करणे हा होता. &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनची निर्मिती ===
कोद्रेआनु १९२६ च्या निवडणुकीत भाग घेण्यास [[ग्रेनोबल|ग्रेनोबलहून]] परतले आणि फोक्शान शहरातून उमेदवार म्हणून उभे राहिले. त्यांचा पराभव झाला आणि, जरी लीगला मोठे यश मिळाले होते, तरी त्याच वर्षी ते विसर्जित झाले.  कोद्रेआनु यांनी तुरुंगात वेळ घालवलेल्या लीगच्या माजी सदस्यांना एकत्र केले आणि लीजन स्थापन करण्याचे आपले स्वप्न साकार केले (नोव्हेंबर १९२७, नवीन अवेरेस्कू मंत्रिमंडळाच्या पतनानंतर काहीच दिवसांनी, ज्याने आता प्रतिस्पर्धी असलेल्या कुझांना पाठिंबा देणे सुरू ठेवले होते).  कोद्रेआनुंनी दावा केला की त्यांना आद्यदेवदूत मिखाएल यांचे दर्शन झाले होते, ज्यांनी त्यांना सांगितले की देवाने त्याला रोमानियाचा तारणहार म्हणून निवडले आहे.  सुरुवातीपासूनच, लीजनने दावा केला की पूर्वेकडील ऑर्थोडॉक्स चर्चच्या मूल्यांप्रति असलेली वचनबद्धता त्यांच्या संदेशाचा केंद्रबिंदू आहे आणि कोद्रेआनुंचे कथित दर्शन हे त्यांच्या संदेशाचे केंद्रस्थान होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 114&quot; /&gt;

''Frăția de Cruce'' च्या आधारावर, कोद्रेआनुंनी लीजनची रचना एक निवडक आणि स्वयंपूर्ण गट म्हणून केली, जो केवळ त्यांनाच निष्ठा वाहत असे, आणि लवकरच त्यांनी त्यांचा विस्तार &quot;घरटी&quot; ( ''cuiburi'' ) नावाच्या राजकीय कक्षांच्या प्रतिकृती बनवणाऱ्या राष्ट्र-जाळीमध्ये केला. &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Benedict, p. 457; Ornea, p. 290; Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 107–110 &lt;/ref&gt; ''Frăția'' ही लीजनची सर्वात गुप्त आणि सर्वोच्च संस्था म्हणून टिकून राहिली, जिने आपल्या सदस्यांना दीक्षाविधीतून जाण्याची आणि &quot;कर्णधार&quot; (ज्या नावाने आता कोद्रेआनु ओळखले जात होते) प्रति निष्ठेची शपथ घेण्याची विनंती केली. 

[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिके]] इतिहासकार बार्बरा जेलाविच यांच्या मते, या चळवळीने &quot;सुरुवातीला कोणत्याही निश्चित मतवादाचे समर्थन केले नाही, तर त्याऐवजी व्यक्तीच्या नैतिक पुनरुत्थानावर भर दिला&quot;, तसेच रोमानियन ऑर्थोडॉक्स चर्चप्रती वचनबद्धता व्यक्त केली. &lt;ref name=&quot;Jelavich, p.205&quot;&gt;Jelavich, p. 205 &lt;/ref&gt; लीजनने आपल्या राजकीय सभांचा भाग म्हणून ऑर्थोडॉक्स विधी सुरू केले, &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; तर कोद्रेआनु लोकवेषात सार्वजनिक ठिकाणी दिसू लागले &lt;ref&gt;Barbu, p. 200; Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; — ही एक पारंपरिक भूमिका होती जी त्या वेळी फक्त त्यांनी आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाचे योन मिहालाके यांनी स्वीकारली होती. &lt;ref&gt;Benedict, p. 456&lt;/ref&gt; असताना, लीजनने रोमानियन ऑर्थोडॉक्स धर्मगुरूंशी घनिष्ठ संबंध राखले, &lt;ref&gt;Catherwood, pp. 104, 107&lt;/ref&gt; आणि त्यांच्या सदस्यांनी रोमानियन ऑर्थोडॉक्स संदेशांच्या मूळ अर्थासह राजकारण एकत्र केले — ज्यामध्ये रोमानियन बांधव धार्मिक अर्थाने आपल्या राष्ट्रीय मुक्तीची अपेक्षा करत असल्याचा दावा होता. &lt;ref&gt;''Final Report'', pp. 46–47; Mayall, p. 141; Payne, p. 116 &lt;/ref&gt;

जेलाविच म्हटल्याप्रमाणे, असा गूढवादी दृष्टिकोन हिंसा आणि आत्मत्यागाच्या ओढीशी निगडित होता, &quot;परंतु केवळ तेव्हाच जेव्हा [आतंकवाद] ध्येयाच्या भल्यासाठी केली जात असत आणि नंतर त्याचे प्रायश्चित्त केले जात असे.&quot;  हिंसक किंवा खुनी कृत्यांमध्ये सामील झालेले लीजनवाद अनेकदा अटक होण्यास स्वतःहून शरण येत होते, &lt;ref&gt;Jelavich, p. 205; Mayall, p. 142&lt;/ref&gt; आणि [[येशू ख्रिस्त|ख्रिस्ताच्या]] दुसऱ्या आगमनाची अपेक्षा करणाऱ्या जगात हिंसाचाराला एक आवश्यक पाऊल म्हणून पाहणे सामान्य झाले होते. &lt;ref&gt;Mayall, pp. 141–142&lt;/ref&gt; कालांतराने, लीजानने पतितांच्या पंथाभोवती एक सिद्धांत विकसित केला, इतकेच नव्हे तर मृत हे एका शाश्वत राष्ट्रीय समुदायाचा अविभाज्य भाग बनून राहतात असेही सूचित केले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968-969&quot;&gt;Davies, pp. 968–969&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mayall, p.141&quot;&gt;Mayall, p. 141&lt;/ref&gt; आपल्या गूढवादाचा परिणाम म्हणून, या चळवळीने कोणताही विशिष्ट जाहीरनामा न स्वीकारण्याची किंवा त्याचा प्रचार न करण्याची भूमिका घेतली, &lt;ref&gt;Barbu, p. 197; Ornea, pp. 348–376; Payne, p. 116&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांनी सुरुवातीलाच स्पष्ट केले: &quot;देश माणसांच्या कमतरतेमुळे मरत आहे, राजकीय कार्यक्रमांच्या कमतरतेमुळे नाही.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in Barbu, p. 197&lt;/ref&gt; दुसरीकडे, त्यांनी निदर्शनास आणले की लीजनला &quot;नवा माणूस&quot; ( ''omul nou'' ) तयार करायचा होता. &lt;ref&gt;Mayall, p. 141; Ornea, pp. 348–353; Payne, p. 116&lt;/ref&gt;

स्पष्ट राजकीय संदेश नसूनही, ही चळवळ तिच्या ज्यूविरोधासाठी, रोमानियासमोर &quot;यहूदी प्रश्न&quot; आहे असा युक्तिवाद करण्यास आणि ज्यूंचे अस्तित्व असभ्यता व [[रतिचित्रण|रतिचित्रणावर]] पोसले जाते हे घोषित करण्यास लगेचच ओळखली गेली. &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, pp. 104–195&lt;/ref&gt; लीजनवादी नेत्याने लिहिले: &quot;आपल्या पिढीचे ऐतिहासिक ध्येय 'काइक' (यहूदी) संकटाची निराकरण करणे आहे. गेल्या १५ वर्षांतील आपल्या सर्व लढायांचा हाच उद्देश होता, आतापासून आपल्या आयुष्यातील सर्व प्रयत्नांचा हाच उद्देश असेल.&quot; &lt;ref&gt;Codreanu, in ''Final Report'', p. 45&lt;/ref&gt; त्यांनी सर्वसाधारणपणे यहूदांवर रोमानिया आणि देव यांच्यातील थेट संबंध नष्ट करण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप केला आणि लीजनने [[जुना करार|जुन्या करारातील]] हिब्रू लोक आणि आधुनिक यहूदी यांच्यात कोणताही वास्तविक संबंध नाही या कल्पनेच्या बाजूने प्रचार केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 46–47&lt;/ref&gt; एका प्रसंगी, रोमानियन लोकांच्या उत्पत्तीचा संदर्भ देताना, कोद्रेआनु यांनी सांगितले की यहूदी &quot;आपल्या जनतेची [[प्राचीन रोम|रोमी]]-दाकी रचना&quot; भ्रष्ट करत आहेत. &lt;ref&gt;Codreanu, in Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की, १९ व्या शतकाच्या मध्यापासून पुढे, रोमानियन बुद्धिजीवी ''वर्गाची'' &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 463.&lt;/ref&gt; १९व्या शतकापासून रोमानिया हा एक प्रखर फ्रांसी-समर्थक देश होता, आणि बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी विचारांवर विश्वास ठेवणारे असल्याचे सांगत असे, व त्याच वेळी रोमानियातील यहूदी अल्पसंख्याकांबद्दल ज्यू-विरोधी विचार बाळगत असे. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 pp. 463–464.&lt;/ref&gt; अँसेल यांनी लिहिले आहे की, कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ ''बुद्धिजीवींची'' प्रचलित फ्रांसी-समर्थकताच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकटही नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाला नष्ट करण्यास रचलेले &quot;यहूदी शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

त्यांनी यहूदांच्या विनाशाची उघडी मागणी करण्यास सुरुवात केली, &lt;ref&gt;Brustein, p. 158; Catherwood, p. 105&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sjldict&quot;&gt;Stephen J. Lee, ''European Dictatorships, 1918–1945'', [[Routledge]], London, 2000, p. 288. {{ISBN|0-415-23046-2}}&lt;/ref&gt; आणि, १९२७ च्या सुरुवातीलाच, या नवीन चळवळीने ओराडिया शहरातील एका [[सिनेगॉग|सिनेगॉगची]] नासधूस करून ते जाळले. &lt;ref name=&quot;Brustein, p.158&quot;&gt;Brustein, p. 158&lt;/ref&gt; अशा प्रकारे रोमानियन समाजात ज्यूविरोधाच्या विलक्षण लोकप्रियतेचा या चळवळीला फायदा झाला: एका विश्लेषणानुसार, पोलंड सोडून, रोमानिया हा [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सर्वात ज्यू-विरोधी देश होता. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनुंचे सिद्धांत रोमानियन ज्यूविरोधाच्या सर्वात कट्टर स्वरूपांपैकी एक होता आणि तो कुझांचे माजी सहकारी, प्रख्यात इतिहासकार निकोलाए योर्गा यांच्या सामान्यतः अधिक सौम्य ज्यूविरोधी मतांच्या विरुद्ध होता. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 28–29&lt;/ref&gt; लीजनने पसंत केलेले स्वरूप हे वांशिक ज्यूविरोधाचे एक स्वरूप होते, &lt;ref name=&quot;Ox95&quot;&gt;Codreanu, Corneliu, &quot;The Resurrection of the Race&quot;, pp. 221–222, in ''Fascism'', ed. Roger Griffin. Oxford: Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt; आणि ते कोद्रेआनुंच्या सिद्धांताचा भाग होते की रोमानियन लोक जैविकदृष्ट्या शेजारील किंवा सह-निवासी वांशिक गटांपेक्षा ( हंगेरियन समुदायासह ) वेगळे आणि श्रेष्ठ आहेत.  कोद्रेआनु यांनी रोमानियन विस्तारवादाच्या मुद्द्यावरही आपले विचार व्यक्त केले, ज्यावरून असे दिसून येते की ते [[द्नीस्तर नदी|द्नीस्तरच्या]] पलीकडील [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] भूभाग (नंतर त्रान्सनीस्त्रिया) समाविष्ट करण्याचा विचार करत होता आणि कार्पेथियन आणि [[डॅन्यूब नदी|डॅन्यूबवर]] केंद्रित रोमानियन-नेतृत्वाखालील आंतरराष्ट्रीय महासंघाची योजना आखत होता. &lt;ref name=&quot;sjldict&quot; /&gt;

१९३६ मध्ये, कोद्रेआनु यांनी 'वंशाचे पुनरुत्थान' नावाचा एक निबंध प्रकाशित केला, ज्यात त्यांनी लिहिले की&lt;blockquote&gt;मी यावर पुन्हा एकदा जोर देतो: आपला सामना अशा काही दयनीय व्यक्तींशी नाही, जे योगायोगाने येथे आले आहेत आणि आता संरक्षण व आश्रय मागत आहेत. आपला सामना आहे एका पूर्ण विकसित यहूदी राष्ट्राशी, एका संपूर्ण सैन्याशी, जे इथे आपला पराभाव करण्यास आले आहेत. ज्यूंचे स्थलांतर आणि रोमानियामधील त्यांचा शिरकाव अचूक योजनांनुसार पार पाडला जात आहे. बहुधा, 'महान ज्यू परिषद' बाल्टिक समुद्रापासून सुरू होणाऱ्या, पोलंड आणि चेकोस्लोव्हाकियाचा काही भाग आणि रोमानियाचा अर्धा भाग ते थेट काळ्या समुद्रापर्यंत व्यापणाऱ्या जमिनीच्या एका पट्ट्यावर नवीन पालेस्तीनच्या निर्मितीची योजना आखत आहेत. ज्यू आणि राजकारण्यांनी आपल्यावर केलेली वाईट गोष्ट, त्यांनी आपल्या लोकांना ज्या सर्वात मोठ्या धोक्यात टाकले आहे, ते म्हणजे ते आपल्या देशाची संपत्ती आणि मालमत्ता बळकावत आहेत, रोमानियन मध्यमवर्गाचा नाश करीत आहेत, आपल्या शाळा आणि उदारमतवादी व्यवसायांमध्ये शिरकाव करत आहेत, किंवा आपल्या पूर्णच्या पूर्ण राजकीय आयुष्यावर त्यांचा जो घातक प्रभाव पडत आहे, हे नाही, जरी या गोष्टी एका समाजासाठी आधीच जीवघेणे धोके आहेत. उलट, त्यांच्यामुळे लोकांना असलेला सर्वात मोठा धोका हा आहे की ते आपल्याला वांशिकदृष्ट्या कमजोर करत आहेत, ते आपल्या लोकांची वांशिक, रोमी-दाकी रचना नष्ट करत आहेत आणि अशा प्रकारच्या मानवाला जन्माला घालत आहेत जो वांशिक अवशेषांशिवाय काहीही नाही.&quot; &lt;/blockquote&gt;

=== पहिल्यांदा त्यांना बेकायदेशीर ठरवणे आणि संसदीय आदेश ===
दोन वर्षांच्या स्थिरतेनंतर, कोद्रेआनु यांना चळवळीचा उद्देश बदलणे आवश्यक वाटले: त्यांनी आणि चळवळीच्या नेतृत्वांनी ग्रामीण भागांचा दौरा सुरू केला, चर्चमध्ये जाणाऱ्या निरक्षर लोकांना प्रवचनांच्या भाषेत संबोधित केले, लांब पांढरे झगे परिधान करुन [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्माविरुद्ध]] ख्रिश्चन पूर्वग्रह भडकवला &lt;ref&gt;Ornea, pp. 291–295&lt;/ref&gt; (या तीव्र मोहिमेला या वस्तुस्थितीमुळे देखील चालना मिळाली की पारंपारिकपणे अनुकूल असलेल्या मोल्दावी आणि [[बुकोव्हिना|बुकोवी]] केंद्रांमध्ये कुझांच्या लीगने लीजनला त्वरित बाजूला केले होते). &lt;ref&gt;Veiga, p. 108&lt;/ref&gt; १९२८ ते १९३०, अलेक्सांद्रु वायदा-वोयेवोद राष्ट्रीय शेतकरी पक्षाच्या मंत्रिमंडळाने लोखंडी दलाला मौन मदत दिली, परंतु युल्यु मानिउ (त्याच पक्षाचे प्रतिनिधी) यांनी जुलै १९३० नंतर लीजनवर कठोर कारवाई केली. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot;&gt;Veiga, pp. 113–116&lt;/ref&gt; हे तेव्हा घडले जेव्हा लीजनने मारामुरेश आणि [[बेसारेबिया|बेसाराबियामध्ये]] नरसंहाराची लाट भडकवण्याचा प्रयत्न केला होता. &lt;ref name=&quot;Veiga, p.113-116&quot; /&gt; १९३० मधील एका उल्लेखनीय घटनेत, लीजनवादांनी बोर्शातील शेतकरींला शहरातील ४,००० ज्यूंवर हल्ला करण्यास प्रोत्साहित केले. 

लीजनने सरकारी अधिकारी आणि पत्रकारांच्या हत्येचाही प्रयत्न केला, ज्यात अंतर्गत व्यवहार उपसचिव कोंस्थान्तिन आंजेलेस्कू होते. &lt;ref&gt;Ornea, p. 291&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांना संभाव्य मारेकरी गेओर्गे बेझा सोबत थोड्या वेळासाठी अटक केली होती: दोघांवर खटला चालवला आणि त्यांची निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 294&lt;/ref&gt; तरीही, हिंसाचाराची लाट आणि बेसाराबियामध्ये नियोजित मोर्चा यांमुळे पंतप्रधान गेओर्गे मिरोनेस्कू आणि गृहमंत्री योन मिहालाके यांनी पक्षावर बंदी घातली (जानेवारी १९३१); पुन्हा अटक झाल्यावर, कोद्रेआनुंची फेब्रुवारीच्या शेवटी निर्दोष मुक्तता झाली. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.295&quot;&gt;Ornea, p. 295&lt;/ref&gt;

रोमानियातील महामंदी आणि त्याच्यामुळे निर्माण झालेल्या असंतोषामुळे &lt;ref&gt;Veiga, pp. 140–147&lt;/ref&gt; चालना मिळाल्यानंतर, १९३१ मध्ये, लीजनला राजा कारोल दुसरे आणि राष्ट्रीय शेतकरी पक्ष यांच्यातील मतभेदाचाही फायदा झाला.  ज्यामुळे निकोलाए योर्गा यांच्याभोवती एक मंत्रिमंडळ तयार झाले.  यामुळे, कोद्रेआनु हे त्यांच्या मूळ चळवळीतील इतर प्रमुख सदस्यांसोबत — ज्यात त्यांचे वडील योन झेलेआ आणि मिहाई स्तेलेस्कू, एक तरुण कार्यकर्ता ज्याचा शेवटी लीजनशी संघर्ष झाला — &quot;कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु गटबंदी&quot; (लोखंड्या दलाचे तात्पुरते नाव) च्या यादीवर कनिष्ठ सभागृहेत(&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Camera Deputaților)&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; निवडून आले; अशी शक्यता आहे की नवीन वायदा-वोयवोद मंत्रिमंडळाने त्यानंतरच्या आंशिक निवडणुकांमध्ये गटबंदीला मौन पाठिंबा दिला. &lt;ref name=&quot;Ornea, p.296&quot;&gt;Ornea, p. 296&lt;/ref&gt; लीजनने एकूण पाच जागा जिंकल्या होत्या, जो त्यांचा पहिला महत्त्वाचा निवडणुकीतील विजय होता. &lt;ref name=&quot;Barbu, p.198&quot;&gt;Barbu, p. 198&lt;/ref&gt;

कोद्रेआनु हे मंत्र्यांचा आणि इतर राजकारण्यांचा भ्रष्टाचार प्रकरणानुसार उघडकीस आणण्यास लवकरच प्रसिद्ध झाले (जरी त्यावेळी त्यांच्या अनेक राजकीय विरोधकांनी त्यांना &quot;निस्तेज आणि अकार्यक्षम&quot; असे म्हटले होते). 

=== दुकांशी संघर्ष आणि ततरेस्कूंशी तडजोड ===
[[चित्र:AntonescuYCodreanu1935.jpg|उजवे|इवलेसे|250x250अंश|१९३५ मध्ये स्कीइंगच्या एका कार्यक्रमात [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कु]] आणि कोद्रेआनु]]
लीजनच्या क्रांतिकारी क्षमतेबद्दल अधिकाऱ्यांची चिंता वाढत गेली आणि १९३२ मध्ये दोघांमध्ये झालेल्या किरकोळ चकमकींमुळे १९३३ पासून जवळजवळ एक दशकापर्यंत मोठ्या राजकीय हिंसाचाराला सुरुवात झाली. कोद्रेआनुने [[ॲडॉल्फ हिटलर]] आणि [[नाझीवाद|नाझीवादाला]] आपला पूर्ण पाठिंबा व्यक्त केल्यानंतर परिस्थिती आणखी बिघडली (अगदी इटालियन फॅसिझमच्या नुकसानीस कारणीभूत ठरूनही, &lt;ref&gt;Veiga, pp. 251–255&lt;/ref&gt; आणि कदाचित कर्णधार आणि स्तेलेस्कु यांच्यातील संघर्षाचे हे एक अतिरिक्त कारण होते). &lt;ref&gt;Veiga, pp. 229, 230&lt;/ref&gt; रोमानिया पारंपारिकपणे युरोपमधील सर्वात फ्रान्स-समर्थक देशांपैकी एक होता आणि १९२६ पासून तो आपला &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रांसचा मित्र होता, त्यामुळे कोद्रेआनु यांनी जर्मनीसोबत युती करण्याचे केलेले आवाहन त्या काळासाठी खूपच नवीन होते. योन गे. दुका यांनी स्थापन केलेल्या नवीन राष्ट्रीय उदारमतवादी मंत्रिमंडळाने अशा उपक्रमांना विरोध केला, लीजन [[नाझी पक्ष|जर्मन नाझी पक्षाची]] कठपुतळी म्हणून काम करत असल्याचे सांगितले आणि १९३३ च्या नवीन निवडणुकांच्या (ज्यात उदारमतवादी जिंकल्या) अगदी आधी मोठ्या संख्येने लेजिअनच्या सैनिकांना अटक करण्याचे आदेश दिले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206; Veiga, pp. 196–197&lt;/ref&gt; ताब्यात घेतलेल्या अनेक लीजनवादांना अधिकाऱ्यांनी ठार मारले. &lt;ref&gt;Jelavich, p. 206&lt;/ref&gt; याच्या प्रत्युत्तरादाखल, ३० डिसेंबर १९३३ रोजी लोखंड्या दलाच्या ''निकादोरी'' मरण-दलांनी दुकाची हत्या केली &lt;ref&gt;Ornea, p. 298; Veiga, pp. 197–198&lt;/ref&gt; याचा आणखी एक परिणाम म्हणजे, नाए योनेस्कू आणि त्यांच्या साथीदारांनी लोखंड्या दलाच्या दडपशाहीचा निषेध केल्यानंतर, लोखंड्या दलाच्या कोणत्याही संघटनेशी संलग्न नसलेल्या सहानुभूतीदारांवर पहिल्यांदाच कठोर कारवाई करण्यात आली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 244, 298; Veiga, p. 201&lt;/ref&gt;

दुकाच्या हत्येमुळे, कोद्रेआनु यांना शांतता प्रस्थापित होण्याची वाट पाहत लपून बसावे लागले आणि त्याने नेतृत्व जनरल गेओर्गे कान्ताकुझिनो-ग्रनिकेरुल&lt;/a&gt; यांच्याकडे सोपवले, ज्यांनी नंतर या हत्येसाठी थोडे दोष स्वीकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 197, 200&lt;/ref&gt; लीजनवादी मिहाई स्तेलेस्कू, जे ''रोमानियनवादाचे क्रुसेड(Cruciada Românismului)'' या फुटीर गटाचा प्रमुख म्हणून कोद्रेआनुंचे विरोधक बनले, व त्यांनी आरोप केले की कोद्रेआनु यांना कारोलची प्रेयसी माग्दा लुपेस्कूच्या चुलत भावाने आश्रय दिला होता, यावरून दल भ्रष्ट होत असल्याचे सूचित होते. &lt;ref&gt;Stelescu, 1935, in Ornea, pp. 298–299&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी उच्चभ्रू वर्गावर टीका करूनही, १९३४ मध्ये त्याच्या खटल्यादरम्यान गेओर्गे यो. ब्रत्यानू, आलेक्सांद्रु वायदा-वोयवोद आणि कोंस्तान्तिन आर्जेतोयानू यांसारख्या अनेक प्रतिष्ठित राजकारण्यांनी चारित्र्य साक्षीदार म्हणून कोद्रेआनुंच्या बाजूने साक्ष दिली. &lt;ref&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 602.&lt;/ref&gt; कोद्रेआनुंची पुन्हा निर्दोष मुक्तता झाली.

पंतप्रधान दुकांनी आरोप केल्याप्रमाणे, लोखंड्या दलाचे आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या नेतृत्वाखालील नाझी पक्षाच्या परराष्ट्र कार्यालयाशी काही संबंध होते, पण १९३३-३४ मध्ये रोझेनबर्गकडून मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीचे मुख्य लाभार्थी कोद्रेआनुंचे प्रतिस्पर्धी ओक्तावियान गोगा होते, ज्यांच्याकडे कोद्रेआनुंसारखा प्रचंड जनसमर्थन नव्हता व त्यामुळे ते अधिक आज्ञाधारक बनले. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Yavetz, Zvi &quot;An Eyewitness Note: Reflections on the Rumanian Iron Guard&quot; pp. 597–610 from ''Journal of Contemporary History'', Volume 26, Issue 4, September 1991 p. 606.&lt;/ref&gt; नाझींसाठी आणखी एक संकट म्हणजे कोद्रेआनुंच्या या विधानाबद्दलची चिंता होती की रोमानियामध्ये जास्त अल्पसंख्याक आहेत, ज्याच्यामुळे अशी भीती निर्माण झाली की कोद्रेआनु सत्तेवर आल्यास ''फोल्क्सडॉइच'' अल्पसंख्याकांचा छळ करू शकतो. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; जरी मर्यादित असले तरी, नाझी आणि लोखंडी दल यांच्यातील संबंधांमुळे लीजनचे आकर्षण वाढले, कारण लोकांच्या मनात लोखंड दल नाझी जर्मनीच्या वरवर पाहता गतिमान आणि यशस्वी समाजाशी जोडले गेले होते. &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;

गेओर्गे ततरेस्कू यांच्या पंतप्रधानपदाच्या आणि योन इंकुलेत्स यांच्या अंतर्गत व्यवहार मंत्रालयाच्या नेतृत्वाच्या सुरुवातीनंतर काही काळाने, लीजनवरील दमन थांबले, या उपायाने स्थिरतेचा नवीन काळ सुनिश्चित करण्याची कॅरोलची आशा दर्शविली. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 302–305&lt;/ref&gt; १९३६ मध्ये, तर्गु म्वेरेश येथील युवा अधिवेशनादरम्यान, कोद्रेआनु यांनी कायमस्वरूपी ''मरण-दलांच्या'' स्थापनेसाठी सहमती दिली, ज्याने ''देकेम्विरी'' नावाच्या गटाद्वारे ( [[Ion Caratănase|योन कारातनासे]] यांच्या नेतृत्वाखाली) असंतुष्ट मिहाई स्तेलेस्कू यांच्या हत्येसह आपली उद्दिष्ट्ये त्वरित दाखवली, &lt;ref&gt;Ornea, pp. 305, 307; Pop, p. 47; Veiga, p. 233&lt;/ref&gt; ''रोमानियनवादाच्या क्रुसेडच्या'' लीजन-विरोधी मोहिमेला निष्प्रभ केले, आणि कोद्रेआनु राजकीयदृष्ट्या भ्रष्ट, असंस्कृत, साहित्यिक चोरी करणारे आणि त्यांच्या सार्वजनिक वैराग्य प्रदर्शनात ढोंगी असल्याच्या स्तेलेस्कूच्या दाव्यांना शांत केले. &lt;ref&gt;Pop, pp. 46–47&lt;/ref&gt;

१९३७ या वर्षी योन मोत्सा (तोपर्यंत चळवळीचे उपाध्यक्ष) आणि वासिले मारिन या दोघांच्या मृत्यू आणि भव्य अंत्यसंस्कारांसाठी करण्यात आले, ज्यांनी [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवीत]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या]] बाजूने स्वयंसेवा केली होती आणि माजादाहोंडा येथील लढाईत ते मारले गेले होते. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 309–311&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी त्यांचा आत्मचरित्रात्मक आणि वैचारिक निबंध ''Pentru legionari'' (&quot;माझ्या लीजनवादांसाठी&quot;) सुद्धा प्रकाशित केला. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 35, 45&lt;/ref&gt;

याच काळात दल निकोलाए मालाक्सा (जे कारोल यांचे एक प्रमुख सहकारी होते) कडून आर्थिक मदत मिळू लागली, &lt;ref&gt;Veiga, p. 222&lt;/ref&gt; आणि अधिक व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यास स्वतःमध्ये सुधारणा करण्यास दलाने रस घेतला; कोद्रेआनु यांनी गुणवत्तेवर आधारित पदांची अंतर्गत रचना तयार केली, विविध परोपकारी उपक्रम सुरू केले, पुन्हा एकदा औद्योगिक कामगारांना आकर्षित करणारे विषय मांडले आणि [[कामगारवर्ग|कामगारवर्गाच्या]] सदस्यांना एकत्र करणारी लीजनची शाखा, ''Corpul Muncitoresc Legionar(लीजनवादी कामगार विभाग)'', तयार केली. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 216–222, 224–226&lt;/ref&gt; अधिक पारंपारिक पक्षांच्या लोकप्रियतेत घट झाल्यामुळे राजा कारोल यांना आपले राज्य टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागला आणि ततरेस्कूंचा कार्यकाळ संपत आल्यावर, कारोल यांनी कोद्रेआनुंना एक प्रस्ताव दिला, ज्यामध्ये लीजनवादी मंत्रिमंडळाच्या बदल्यात लीजनचे नेतृत्व मागितले; हा प्रस्ताव त्वरित नाकारला. &lt;ref&gt;Veiga, pp. 233–234&lt;/ref&gt;

=== &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot; पक्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु आणि लोखंडी दलाचे सदस्य]]
निमलष्करी गटांवर बंदी घातल्यानंतर, लीजनचे एका राजकीय पक्षात रूपांतर केले, ज्याने '''Totul Pentru Țară''' (&quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;) या नावाने निवडणुका लढवत होता. त्यानंतर लगेचच, कोद्रेआनु यांनी [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमधील]] रोमानियाच्या युतींबद्दल, विशेषतः छोटे त्रिपक्ष आणि बाल्कन कराराबद्दल आपला तिरस्कार जाहीरपणे व्यक्त केला आणि असे सूचित केले की, त्यांची चळवळ सत्तेवर आल्यानंतर ४८ तासांत देश [[नाझी जर्मनी]] आणि फॅशिस्ट इटलीशी संरेखित होईल. &lt;ref&gt;Benedict, p. 457; Cioroianu, p. 17&lt;/ref&gt; असे म्हटले जाते की, जर्मन अधिकारी आणि इटलीचे परराष्ट्र मंत्री गालेआत्त्सा चानो या दोघांनीही असाच विश्वास आणि आत्मविश्वास ठेवला होता, ज्यापैकी चानोंनी गोगांच्या मंत्रिमंडळाला लोखंड्या दलाच्या राजवटीकडे संक्रमण म्हणून पाहिले होते. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 35&lt;/ref&gt;

१९३७ च्या निवडणुकीत, जेव्हा सरकारने निवडणुकीत फसवणूक करू नये या उद्देशाने राष्ट्रीय शेतकरी पक्षासोबत निवडणूक करार केला, तेव्हा TPȚ ला १५.८% मते मिळाली  &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 39–40; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, p. 312&lt;/ref&gt; (कधीकधी १६% पर्यंत वाढवले जाते).  बहुमताचा अधिलाभांश पद्धत मिळवण्यात अयशस्वी होऊनही, कोद्रेआनुंची चळवळ त्यावेळी रोमानियातील तिसरा सर्वात लोकप्रिय पक्ष होता, १९३७-१९३८ मध्ये ज्याची लोकप्रियता वाढली असा एकमेव पक्ष होता आणि आतापर्यंतचा फॅशिस्ट गटांपैकी सर्वात लोकप्रिय. &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 39; Brustein, p. 159; Cioroianu, p. 17; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt;

फक्त नाममात्र फॅशिस्ट असलेले राजा कारोल यांनी लीजनला राजकीय युतींमधून हटवले, ज्यांनी नव्याने स्थापन झालेल्या अधीनस्थ चळवळी आणि पुनरुज्जीवित राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीगला प्राधान्य दिले. &lt;ref&gt;Cioroianu, p. 17; Jelavich, p. 206; Ornea, pp. 312–313; Veiga, pp. 234–236&lt;/ref&gt; कुझांनी कवी ओक्तावियान गोगा आणि त्यांच्या राष्ट्रीय कृषी पक्षासोबत मिळून आपले ज्यू-विरोधी सरकार स्थापन केले. कोद्रेआनु आणि या दोन नेत्यांचे पटत नव्हते आणि लीजनने निगमवादाचा अवलंब करून अधिकाऱ्यांशी स्पर्धा करण्यास सुरुवात केली. त्याचबरोबर, त्याने आपल्या अनुयायांना खाजगी व्यवसाय सुरू करण्याचे आवाहन केले, आणि निकोलाए योर्गांच्या सल्ल्याचे पालन करत असल्याचा दावा केला, कारण योर्गांनी असा दावा केला होता की रोमानियन-प्रशासित व्यापार हा त्यांच्या मते &quot; यहूदी प्रश्न &quot; असलेल्या गोष्टीवर एक उपाय ठरू शकतो. 

राष्ट्रीय ख्रिस्ती पक्ष म्हणून एकवटलेल्या नवीन सरकारी आघाडीने, लीजनकडून मोठ्या प्रमाणावर प्रेरणा घेतलेले निळ्या शर्टातील निमलष्करी दल — ''लंचिएरी'' &lt;ref&gt;Veiga, p. 224&lt;/ref&gt; — स्वतःसाठी तयार केले आणि लोखंड्या दलामध्ये लोकांचा रस परत मिळवण्याच्या प्रयत्नात ज्यूंच्या छळाची अधिकृत मोहीम सुरू केली. &lt;ref&gt; ''Final Report'', pp. 40–42; Veiga, pp. 245–247; Sedgwick, p. 114&lt;/ref&gt; मोठ्या हिंसाचारानंतर, गोगांनी कोद्रेआनु यांच्याशी संपर्क साधला आणि १९३८ च्या नियोजित निवडणुकांमधून त्यांच्या पक्षाने प्रचार मागे घेण्यास ते सहमत झाले, &lt;ref&gt; ''Final Report'', p. 43; Veiga, pp. 246–247&lt;/ref&gt; कारण त्यांचा विश्वास होता की, कोणत्याही परिस्थितीत, राजवटीकडे कोणताही व्यवहार्य उपाय नव्हता आणि ती स्वतःच संपेल — तसेच कोणत्याही संभाव्य एकपक्षीय प्रणालीला एकीकृत करण्याची आपली इच्छा दाखवून राजाच्या हुकूमशाहीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला. &lt;ref&gt;Ornea, pp. 313, 314; Veiga, p. 247&lt;/ref&gt;

=== राजे कारोल यांच्यासोबतचा संघर्ष आणि १९३८ चे खटले ===
कोद्रेआनुंचे मनसुबे कारोल यांनी उधळून लावले, ज्यांनी गोगांना पदच्युत करून राष्ट्रीय सरकार स्थापन करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांनंतर स्वतःची [[हुकुमशाही|हुकूमशाही]] लागू केली. ही व्यवस्था त्याऐवजी १९३८ च्या नवीन संविधानावर, मोठ्या उद्योगांकडून मिळालेल्या आर्थिक पाठबळावर आणि निकोलाय इओर्गा आणि अंतर्गत व्यवहार मंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांसारख्या अनेक कमी-अधिक पारंपरिक राजकारण्यांना आपल्या बाजूने वळवण्यावर अवलंबून होती ( ''पहा राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी'' ). दलावरील बंदी पुन्हा एकदा कडकपणे लागू केली, कलिनेस्कूंनी लीजनच्या बैठका होत असल्याचे ज्ञात असलेली सर्व सार्वजनिक ठिकाणे ( [[बुखारेस्ट|बुखारेस्टमधील]] अनेक भोजनालयांसोबतही) बंद करण्याची आज्ञा दिली. &lt;ref&gt;Ornea, p. 314&lt;/ref&gt; चळवळीच्या सदस्यांवर कडक पाळत ठेवली किंवा नवीन कायद्याचे न पाळण्यामुळे त्यांना अटक केली, तर लोखंड्या दलाचा प्रचार करताना पकडल्यास सरकारी कर्मचाऱ्यांना अटकेचा धोका होता. 

अधिकृत आणि निम-अधिकृत माध्यमांनी कोद्रेआनुंवर हल्ला करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे योर्गा संपादित करत असलेल्या ''[[Neamul Românesc|&lt;nowiki/&gt;'नेमुल रोमानेस्क'&lt;nowiki/&gt;]]'' या मासिकाने त्यांच्यावर टीका केली.  जेव्हा कारोल यांना असे वाटले की परिस्थितीवर त्यांचे पुरेसे नियंत्रण आहे, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाचे क्रूरपणे दमन करण्याचा आदेश दिला आणि कोद्रेआनुंना [[बदनामी|बदनामीच्या]] आरोपाखाली अटक केली. हा आरोप कोद्रेआनु यांनी २६ मार्च १९३८ रोजी योर्गाला पाठवलेल्या एका पत्रावर आधारित होता, ज्याच्यामध्ये त्यांनी कारोल यांच्यासोबत सहकार्य केल्याबद्दल योर्गांवर हल्ला चढवला होता आणि त्यांना &quot;नैतिकदृष्ट्या अप्रामाणिक&quot; म्हटले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Codreanu, in Ornea, p. 315&lt;/ref&gt; कोद्रेआनु यांनी इतिहासकाराच्या त्या आरोपाचा संदर्भ दिला की लीजनवादी व्यापार बंडाला वित्तपुरवठा करत होता आणि असा युक्तिवाद केला की ही रणनीती योर्गांच्या स्वतःच्या युक्तिवादातूनच उद्भवली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; निकोलाए योर्गांनी लष्करी न्यायालयात तक्रार दाखल करून &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, p. 316&lt;/ref&gt; आणि कोद्रेआनु यांना पत्र लिहून उत्तर दिले, ज्यात त्यांनी &quot;त्यांच्यावर सांडलेल्या रक्ताच्या प्रमाणाबद्दल पश्चात्ताप शोधण्यास [त्यांच्या] विवेकामध्ये खोलवर जाण्याचा&quot; सल्ला दिला. &lt;ref&gt;Iorga, in Ornea, p. 316&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Zelea_Codreanu_Corneliu_1938_high_treason_trial.jpg|डावे|इवलेसे|१९३८ मध्ये कोद्रेआनुवर देशद्रोहाचा खटला]]
आरोपपत्राची माहिती मिळाल्यावर, कोद्रेआनु यांनी आपल्या अनुयायांना आवाहन केले की, जर त्यांना ६ महिन्यांपेक्षा कमी तुरुंगवासाची शिक्षा होणार असेल तर कोणतीही कारवाई करू नये, आणि त्यांनी यावर जोर दिला की त्यांना प्रतिष्ठा दाखवायचे आहे; तथापि, त्यांनी अधिकाऱ्यांकडून हल्ला झाल्यास स्वतःचे संरक्षण करण्यास लीजनवादींच्या एका गटाला आदेशही दिला.  एप्रिल १९३८ मध्ये, १६ एप्रिलच्या संध्याकाळी, त्यांना चळवळीतील इतर ४४ प्रमुख सदस्यांसह अटक केली, ज्यात योन झेलेआ कोद्रेआनु, गेओर्गे क्लिमे, [[Alexandru Cristian Tell|आलेक्सांद्रु क्रिस्तियन तेल]], रादू जिर, नाए योनेस्कू, [[Șerban Milcoveanu|शेरबान मिल्कोवेनू]] आणि मिहाइल पोलिह्रोनिआदे  होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; ही कारवाई ऑर्थोडॉक्स [[पाम संडे|झावळ्यांच्या रविवारीच्या]] उत्सवाच्या वेळी झाली (जेव्हा लक्ष्य केलेले लोक त्यांच्या घरी असल्याचे माहिती होते). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; रोमानियन पोलीस प्रांतांमध्ये थोडे वेळ राहिल्यानंतर, कोद्रेआनुंना जिलावा तुरुंगात पाठवले, तर इतर कैद्यांना [[Tismana Monastery|तिस्माना मठात]] (आणि नंतर मिएरकुरिया क्युक येथील सारख्या छळछावण्यांमध्ये ) पाठवले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

कोद्रेआनुंवर बदनामीचा खटला चालवला आणि त्यांना ६ महिन्यांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली, त्यानंतर अधिकाऱ्यांनी त्यांच्यावर देशद्रोह, [[देशद्रोह|राजद्रोह]] आणि अल्पवयीन विद्यार्थ्यांना राजकीयदृष्ट्या संघटित करणे, हिंसाचाराला चिथावणी देणारे आदेश जारी करणे, परदेशी संघटनांशी संबंध ठेवणे आणि आगीच्या सरावांचे आयोजन करणे या गुन्ह्यांसाठी आरोपपत्र दाखल केले.  &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/1938/07/08/archives/codreanu-loses-appeal-rumanian-iron-guard-leader-to-work-in-prison.html|title=Codreanu Loses Appeal; Rumanian Iron Guard Leader to Work in Prison Salt Mines|date=8 July 1938|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt; त्याण्च्या बचावासाठी साक्ष देणाऱ्या साक्षीदारांमध्ये सेनापती [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] होते, जे नंतर रोमानियाचे ''कोन्दुकतोर'' आणि पंतप्रधान झाले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

दोन्ही खटल्यांमध्ये अनियमितता होत्या, आणि कोद्रेआनु यांनी न्यायाधीश आणि अभियोक्त्यांवर &quot; बोल्शेविक &quot; पद्धतीने खटले चालवल्याचा आरोप केला, कारण त्याला स्वतःच्या बचावासाठी बोलण्याची परवानगी दिली गेली नव्हती.  त्यांनी प्रख्यात वकील इस्त्राते मिसेस्कू आणि ग्रिगोरे युन्युन यांचा सल्ला मागितला, परंतु दोघांनीही नकारला, आणि परिणामी, त्यांच्या बचाव पथकात कमी अनुभव असलेले लीजनवादी कार्यकर्ते होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; अधिकाऱ्यांनी त्यांना अनेक वेळा त्यांचे म्हणणे तयार करण्यापासून रोखले. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; सुरुवातीला त्याच्या तुरुंगवासाची परिस्थिती कठोर होती: त्यांची कोठडी दमट आणि थंड होती, ज्याच्यामुळे त्यांना आरोग्याचा त्रास झाला. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

==== तुरुंगवासाची शिक्षा ====
[[चित्र:Codreanus_begravning.jpg|उजवे|इवलेसे|280x280अंश|कोद्रेआनुंचे अंत्यसंस्कार, नोव्हेंबर 1940]]
कोद्रेआनु यांना शेवटी मिठाच्या खाणींमध्ये दहा वर्षांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा सुनावली.  &lt;ref&gt;Jelavich, p. 207; Ornea, p. 317; Veiga, p. 250, 255–256&lt;/ref&gt; इतिहासकार इलारिओन त्युंच्या मते, खटला आणि निकालाकडे सर्वसाधारणपणे उदासीनतेने पाहिले गेले आणि या संदर्भात सार्वजनिक मोर्चा आयोजित करणारा एकमेव राजकीय गट म्हणजे बेकायदेशीर रोमानियन साम्यवादी पक्ष होता, ज्यांच्या काही सदस्यांनी शिक्षेला पाठिंबा दर्शवण्यास न्यायाधीशांसमोर गर्दी केली होती. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; लीजनवादी चळवळ स्वतःच विस्कळीत झाली आणि लीजनच्या प्रांतीय संस्थांनी केंद्रावर नियंत्रण मिळवले, जे अटकांमुळे कमकुवत झाले होते. &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt; राजकीय व्यवस्थेच्या मुख्य शाखांनी कोद्रेआनुंच्या शिक्षेच्या बातमीचे स्वागत केले, त्याच वेळी लोखंड्या दलाने राष्ट्रीय शेतकारी पक्षाचे विर्जिल माजेआरुंना लक्ष्य करून प्रतिहल्ला आयोजित केला, जे चळवळीच्या अतिरेकीपणाला विरोध करण्यास ओळखले जाऊ लागले होते (माजेआरु या हिंसाचारातून सुखरूप निसटण्यात यशस्वी झाले). &lt;ref name=&quot;itrelatiile&quot; /&gt;

=== मृत्यू ===
३० नोव्हेंबर रोजी, अशी घोषणा केली की आदल्या रात्री कोठडीतून पळून जाण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर कोद्रेआनु, ''निकादोरी'' आणि ''देकेम्विरी'' यांना गोळ्या घालून ठार मारले होते. &lt;ref&gt;Barbu, p. 198; Jelavich, p. 207; Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257&lt;/ref&gt; खरे तपशील खूप नंतर उघड झाले: त्या चौदा जणांना त्यांच्या तुरुंगातून बाहेर काढले होते आणि स्नागोव (बुखारेस्टजवळ) जवळील जांदार्मेरीने त्यांना ठार मारले होते (गळा दाबून किंवा गळा आवळून आणि गोळ्या घालून), आणि त्यांचे मृतदेह जिलावा तुरुंगाच्या आवारात पुरण्यात आले होते. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Ornea, pp. 320–321; Sedgwick, p. 115; Veiga, p. 257 &lt;/ref&gt; त्यांचे देह ॲसिडमध्ये विरघळवले आणि सात टन काँक्रीटखाली ठेवले. &lt;ref name=&quot;Davies, p.968&quot;&gt;Davies, p. 968&lt;/ref&gt;

== वारसा ==

=== आजीवन वारसा आणि लीजनवादी शक्ती ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|डावे|इवलेसे|186x186अंश|राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याने १९४० मध्ये जारी केलेले टपाल तिकीट, ज्यावर कोद्रेआनु यांचे चित्र आहे. त्यावरील मथळा असा आहे: &quot;कर्णाधर, तुम्ही देशाला आकाशात पवित्र [चमकणाऱ्या] सूर्याचे रूप द्या.&quot;]]
आद्रियान क्योरोयानूंच्या मते, कोद्रेआनु हे &quot; आंतरयुद्धकाळातील रोमानियाचे सर्वात यशस्वी राजकीय आणि त्याच वेळी राजकारण-विरोधी स्वरूप&quot; होते.  ब्रिटिश संशोधक नॉर्मन डेव्हिस यांनी लीजनचे वर्णन &quot;युरोपमधील अतिशय हिंसक फॅशिस्ट चळवळींपैकी एक&quot; असे केले.  स्टॅनले जॉ. पेन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल ही &quot;कदाचित आंतरयुद्धकाळातील युरोपमधील सर्वात असामान्य जनचळवळ&quot; होती, आणि नमूद केले की याचा काही भाग कोद्रेआनु &quot;एक प्रकारचे धार्मिक गूढवादी&quot; असल्यामुळे होता; &lt;ref name=&quot;Payne, p.116&quot;&gt;Payne, p. 116&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार जेम्स मेयॉल यांनी लीजनला &quot;लहान फॅशिस्ट चळवळींपैकी सर्वात विलक्षण&quot; म्हणून पाहिले. 

== संदर्भ ==

=== संदर्भ ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{संदर्भयादी}}

=== स्रोत ===
 
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>36bzhz8qe2n5hf9rdp8flkg6ikimp73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Gotitbro</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380526</id>
    <revision>
      <id>2689107</id>
      <parentid>2688968</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T03:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* your edits */ Reply</comment>
      <origin>2689107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="lmqv1km1x5j3od1n0pugbxhg54wbuq0" xml:space="preserve">== your edits ==

Hi, do you understand marathi? Would you explain what you restored on article [[सोरठ]]? [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०९:१२, १३ जून २०२६ (IST)

:{{re|संतोष गोरे}}
:Please excuse me for typing in English (I am not familiar with Marathi). As I mentioned in the edit summary [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A4%A0&amp;diff=prev&amp;oldid=2688918] I am coming here from Wikidata/enwiki. The sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=MasoomJi MasoomJi]) I reverted is part of a large sock network which has created multiple hoaxes about a non-existent &quot;Ror Empire&quot; at Wikidata, Commons and other wikis including here. And has already been blocked on enwiki, ruwiki, Wikidata etc. (I've also asked for a global block).
:Another sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=Devilam Devilam], globally blocked) had previously converted the redirect [[सोरठ]] to an article about a non-existent &quot;empress&quot;, I cleaned it up removing the hoax bits (a folklore character exists with the same name {{w|en:Sorath Rai Diyach}} which the user incirporated into their hoax). Though the recent sock reinserted the hoax. 
:Please also feel free to restore the redirect to [[सौराष्ट्र]].
:You can read about the hoax in detail here: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Administrators%27_noticeboard/Archive/2025/12#Sockpuppetry_and_hoaxes [[सदस्य:Gotitbro|Gotitbro]] ([[सदस्य चर्चा:Gotitbro|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२६ (IST)
::As I have read, [[:en:Sorath Rai Diyach|Sorath Rai Diyach]] is a romantic folktale in Sindhi and Gujarati folklore. This enwiki article is connected to [[सोरठ|transliterate:Sorath]] on mrwiki. I have reverted your edits, because your text describe about king Rai Diyach, while old version was about Sorath. That's why old version was appropriate. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०८:४२, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>lmqv1km1x5j3od1n0pugbxhg54wbuq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689108</id>
      <parentid>2689107</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T03:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gotitbro</username>
        <id>82745</id>
      </contributor>
      <comment>/* your edits */ Reply</comment>
      <origin>2689108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="tns4jdlp0pkebjx9k3wfhw3s1oznwfk" xml:space="preserve">== your edits ==

Hi, do you understand marathi? Would you explain what you restored on article [[सोरठ]]? [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०९:१२, १३ जून २०२६ (IST)

:{{re|संतोष गोरे}}
:Please excuse me for typing in English (I am not familiar with Marathi). As I mentioned in the edit summary [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A4%A0&amp;diff=prev&amp;oldid=2688918] I am coming here from Wikidata/enwiki. The sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=MasoomJi MasoomJi]) I reverted is part of a large sock network which has created multiple hoaxes about a non-existent &quot;Ror Empire&quot; at Wikidata, Commons and other wikis including here. And has already been blocked on enwiki, ruwiki, Wikidata etc. (I've also asked for a global block).
:Another sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=Devilam Devilam], globally blocked) had previously converted the redirect [[सोरठ]] to an article about a non-existent &quot;empress&quot;, I cleaned it up removing the hoax bits (a folklore character exists with the same name {{w|en:Sorath Rai Diyach}} which the user incirporated into their hoax). Though the recent sock reinserted the hoax. 
:Please also feel free to restore the redirect to [[सौराष्ट्र]].
:You can read about the hoax in detail here: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Administrators%27_noticeboard/Archive/2025/12#Sockpuppetry_and_hoaxes [[सदस्य:Gotitbro|Gotitbro]] ([[सदस्य चर्चा:Gotitbro|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२६ (IST)
::As I have read, [[:en:Sorath Rai Diyach|Sorath Rai Diyach]] is a romantic folktale in Sindhi and Gujarati folklore. This enwiki article is connected to [[सोरठ|transliterate:Sorath]] on mrwiki. I have reverted your edits, because your text describe about king Rai Diyach, while old version was about Sorath. That's why old version was appropriate. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०८:४२, १४ जून २०२६ (IST)
:::{{re|संतोष गोरे}} Please realize that everything in added in that edit is entirely false/a hoax [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A4%A0&amp;diff=prev&amp;oldid=2679215]:
:::{{quote|सोरठ (इ.स.पू. ५०० – इ.स.पू. ४००) ही इ.स.पू. ४५० ते इ.स.पू. ४०० पर्यंत, पहिला रोड़ सम्राट आणि रोड़ राजवंशाचा संस्थापक, महान धज याची पत्नी म्हणून रोड़ सम्राज्ञी होती. ती तिच्या पतीचा उत्तराधिकारी असलेल्या कुनकची आई होती.}}
:::There was no &quot;Ror Empire&quot;, &quot;Ror emperor&quot;/&quot;empress&quot;, &quot;Ror dynasty&quot;, &quot;Dhaj the Great&quot;, &quot;Kunak&quot;, &quot;500 BC&quot; etc. The hoaxer just made these up.
:::None of this should be restored. The characters (Sorath and Rai Diyach) only exist in the folktale. If you want you can move the page to &quot;सोरठ राय दियाच&quot;. [[सदस्य:Gotitbro|Gotitbro]] ([[सदस्य चर्चा:Gotitbro|चर्चा]]) ०९:१५, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tns4jdlp0pkebjx9k3wfhw3s1oznwfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689130</id>
      <parentid>2689108</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* your edits */</comment>
      <origin>2689130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="h7r2npi72ez5aal82oo8wif24lntctb" xml:space="preserve">== your edits ==

Hi, do you understand marathi? Would you explain what you restored on article [[सोरठ]]? [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०९:१२, १३ जून २०२६ (IST)

:{{re|संतोष गोरे}}
:Please excuse me for typing in English (I am not familiar with Marathi). As I mentioned in the edit summary [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A4%A0&amp;diff=prev&amp;oldid=2688918] I am coming here from Wikidata/enwiki. The sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=MasoomJi MasoomJi]) I reverted is part of a large sock network which has created multiple hoaxes about a non-existent &quot;Ror Empire&quot; at Wikidata, Commons and other wikis including here. And has already been blocked on enwiki, ruwiki, Wikidata etc. (I've also asked for a global block).
:Another sock ([https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Contributions&amp;target=Devilam Devilam], globally blocked) had previously converted the redirect [[सोरठ]] to an article about a non-existent &quot;empress&quot;, I cleaned it up removing the hoax bits (a folklore character exists with the same name {{w|en:Sorath Rai Diyach}} which the user incirporated into their hoax). Though the recent sock reinserted the hoax. 
:Please also feel free to restore the redirect to [[सौराष्ट्र]].
:You can read about the hoax in detail here: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Administrators%27_noticeboard/Archive/2025/12#Sockpuppetry_and_hoaxes [[सदस्य:Gotitbro|Gotitbro]] ([[सदस्य चर्चा:Gotitbro|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२६ (IST)
::As I have read, [[:en:Sorath Rai Diyach|Sorath Rai Diyach]] is a romantic folktale in Sindhi and Gujarati folklore. This enwiki article is connected to [[सोरठ|transliterate:Sorath]] on mrwiki. I have reverted your edits, because your text describe about king Rai Diyach, while old version was about Sorath. That's why old version was appropriate. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०८:४२, १४ जून २०२६ (IST)
:::{{re|संतोष गोरे}} Please realize that everything in added in that edit is entirely false/a hoax [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A4%A0&amp;diff=prev&amp;oldid=2679215]:
:::{{quote|सोरठ (इ.स.पू. ५०० – इ.स.पू. ४००) ही इ.स.पू. ४५० ते इ.स.पू. ४०० पर्यंत, पहिला रोड़ सम्राट आणि रोड़ राजवंशाचा संस्थापक, महान धज याची पत्नी म्हणून रोड़ सम्राज्ञी होती. ती तिच्या पतीचा उत्तराधिकारी असलेल्या कुनकची आई होती.}}
:::There was no &quot;Ror Empire&quot;, &quot;Ror emperor&quot;/&quot;empress&quot;, &quot;Ror dynasty&quot;, &quot;Dhaj the Great&quot;, &quot;Kunak&quot;, &quot;500 BC&quot; etc. The hoaxer just made these up.
:::None of this should be restored. The characters (Sorath and Rai Diyach) only exist in the folktale. If you want you can move the page to &quot;सोरठ राय दियाच&quot;. [[सदस्य:Gotitbro|Gotitbro]] ([[सदस्य चर्चा:Gotitbro|चर्चा]]) ०९:१५, १४ जून २०२६ (IST)
:::: As per page history and your suggestion, now redirected to [[सौराष्ट्र]] -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १३:०२, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>h7r2npi72ez5aal82oo8wif24lntctb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गणपतबाबा अलिबागकर महाराज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380528</id>
    <revision>
      <id>2689024</id>
      <parentid>2689008</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2689024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11256" sha1="icqzdz0g8qmkxvif0qzezfx8n2tpopc" xml:space="preserve">{{बदल}}
[[चित्र:गुरुवर्य_गणपतबाबा_अलिबागकर_महाराज.jpg|इवलेसे|गुरुवर्य गणपतबाबा अलिबागकर महाराज]]
श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराज हे वारकरी संप्रदायातिल एक महान संत, कीर्तनकार आणि श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराज प्रेमवर्धक समाज फडाचे संस्थापक होते. अलिबागकर महाराज यांचे बालपण आणि प्रारंभिक जीवन हे वारकरी संप्रदायातील अनेक महान संतांप्रमाणेच अत्यंत साधे, सात्त्विक आणि ईश्वरभक्तीने प्रेरित होते. कोकण आणि रायगड परिसरामध्ये त्यांनी आध्यात्मिक क्रांती घडवून आणली.

==== कार्य: त्यांनी महाराष्ट्र राज्यभरात, विशेषतः रायगड जिल्हा आणि उत्तर कोकण परिसरात वारकरी संप्रदाय आणि कीर्तन परंपरेचा मोठा प्रसार केला. ====

==== शिष्य परंपरा: त्यांचे प्रमुख उत्तराधिकारी आणि फडाचे पुढील प्रमुख गोपाळबाबा वाजे महाराज होते. त्यांनी १९६८ मध्ये अलिबागकर महाराजांच्या निधनानंतर फडाची धुरा समर्थपणे सांभाळली. ====

=== पंथ: वारकरी संप्रदाय  ===

== साधना आणि गुरुपरंपरा ==
'''कठोर साधना:''' तरुण वयात पदार्पण करताच त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे विठ्ठल भक्तीत झोकून दिले. त्यांनी प्रापंचिक सुखाचा त्याग करून परमार्थ मार्गाची निवड केली. 

'''कीर्तन परंपरा:''' त्यांनी अलिबाग, रायगड, आणि उत्तर कोकणातील गावागावांत पायी प्रवास करून कीर्तनाद्वारे समाजप्रबोधन सुरू केले. त्यांच्या रसाळ कीर्तन पद्धतीमुळे हजारो लोक त्यांचे अनुयायी बनले.

== अलिबागकर महाराज फडाची स्थापना ==
'''संस्थेची निर्मिती:''' वारकरी संप्रदायाचा सुनियोजित प्रसार करण्यासाठी आणि तरुण पिढीला एकत्र आणण्यासाठी त्यांनी श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराज प्रेमवर्धक समाज फडाची स्थापना केली.

'''कार्यपद्धती:''' या फडाच्या माध्यमातून त्यांनी पंढरपूरची वारी, आळंदी वारी आणि स्थानिक पातळीवर अखंड हरिनाम सप्ताहांचे आयोजन करून लोकांना व्यसनमुक्ती व सदाचाराचा मार्ग दाखवला.

== वैकुंठगमन (महासमाधी) ==
निधन: अलिबागकर महाराजांनी आपले संपूर्ण आयुष्य धर्मजागृती आणि समाजप्रबोधनासाठी समर्पित केले. १९६८ मध्ये त्यांनी आपला देह ठेवला (महासमाधी घेतली). त्यांच्या पश्चात त्यांचे लाडके शिष्य गोपाळबाबा वाजे महाराज यांनी या फडाची धुरा पुढे चालवली.

श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराजांनी स्थापन केलेला '''श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराज प्रेमवर्धक समाज फड''' हा वारकरी संप्रदायातील एक अत्यंत शिस्तबद्ध आणि प्रतिष्ठित फड मानला जातो. कोकण आणि रायगड परिसरातील भाविकांना पंढरीच्या विठ्ठल भक्तीशी जोडण्यात या फडाचा खूप मोठा वाटा आहे.

== अलिबागकर महाराज फडाचे नियम आणि शिस्त ==
अलिबागकर महाराजांनी फडाची स्थापना करताना केवळ भक्ती नव्हे, तर व्यक्ती आणि समाज सुधारणा यावर भर दिला. फडाचे सभासद किंवा वारकरी होण्यासाठी त्यांनी अत्यंत कडक नियम आखून दिले होते, जे आजूनही पाळले जातात.

'''कडक व्यसनमुक्ती:''' फडात सामील होणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला तंबाखू, दारू, माती किंवा कोणत्याही प्रकारच्या अमली पदार्थांचे व्यसन पूर्णपणे सोडावे लागते. सदाचारी जीवन जगणे हा फडाचा पाया आहे.

'''सात्त्विक आहार:''' वारी दरम्यान आणि दैनंदिन जीवनातही केवळ शाकाहारी आणि सात्त्विक आहाराचे पालन करणे अनिवार्य आहे.

'''पोशाखाची शिस्त:''' वारीमध्ये चालताना पुरुषांसाठी पांढरा धोतर-कुर्ता किंवा सदरा आणि टोपी, तर महिलांसाठी सात्विक पद्धतीचा पेहराव (नऊवारी/पाचवारी साडी) निश्चित केलेला असतो. प्रत्येकाच्या गळ्यात तुळशीची माळ असणे बंधनकारक आहे. 

'''नियत दिनचर्या:''' वारीदरम्यान पहाटे काकड आरती, दुपारी विष्णू सहस्रनाम किंवा ग्रंथांचे वाचन, संध्याकाळी हरिपाठ आणि रात्री हरिनाम कीर्तन असा कडक आध्यात्मिक दिनक्रम पाळावा लागतो.

'''भेदभाव विरहित सेवा:''' फडामध्ये येणारा प्रत्येक जण विठ्ठलाचा रूप मानला जातो. त्यामुळे जात, पात किंवा श्रीमंत-गरीब असा कोणताही भेदभाव न करता सर्वांना एकाच पंगतीत भोजन आणि सेवा दिली जाते. 

पंढरपूर वारीतील फडाचे स्थान आणि महत्त्वआषाढी आणि कार्तिकी वारीमध्ये अलिबागकर फडा चे स्थान अतिशय आदराचे आणि महत्त्वाचे आहे: 

'''कोकण आणि रायगडचे प्रतिनिधित्व:''' हा फड प्रामुख्याने उत्तर कोकण आणि रायगड, रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील हजारो वारकऱ्यांचे मुख्य आश्रयस्थान आहे. या दुर्गम भागातून येणाऱ्या वारकऱ्यांची पंढरपुरात राहण्याची, खाण्याची आणि भजनाची सोय हा फड करतो. फडाची स्वतःची 'दिंडी' असून. या दिंडीला वारीच्या परंपरेनुसार निश्चित क्रमांक दिलेला असतो.

== पंढरपुरातील स्वतंत्र तळ (मठ): ==
पंढरपूरमध्ये या फडाचे स्वतःचे हक्काचे स्थान (मठ) आहे. वारी पूर्ण करून जेव्हा वारकरी पंढरपुरात पोहोचतात, तेव्हा चंद्रभागेच्या वाळवंटात आणि फडाच्या मठात अलिबागकर महाराजांच्या परंपरेनुसार भव्य कीर्तन सेवा आणि 'काला उत्सव' साजरा केला जातो.

किर्तनाची विशेष शैली: अलिबागकर महाराजांनी सुरू केलेली रसाळ आणि समाजप्रबोधनपर कीर्तन पद्धती आजही त्यांचे उत्तराधिकारी (जसे की गोपाळबाबा वाजे महाराज आणि पुढील पिढी) या फडात जिवंत ठेवून आहेत. त्यामुळे वारीमध्ये या फडाच्या कीर्तनाला ऐकण्यासाठी अथांग गर्दी होते.</text>
      <sha1>icqzdz0g8qmkxvif0qzezfx8n2tpopc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:पांडुरंग मेनाजी बनसोडे</title>
    <ns>118</ns>
    <id>380529</id>
    <revision>
      <id>2689034</id>
      <parentid>2688978</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>गणेश बनसोडे</username>
        <id>184230</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="cipxi5006g4bu5ap4cy5bxyjdhlax9a" xml:space="preserve">[[File:Pandurang Menaji Bansode Solapur History Book Page 192.jpg|thumb|right|250px|श्री पांडुरंग मेनाजी बनसोडे यांच्या सामाजिक कार्याची जुन्या पुस्तकातील नोंद (पान १९२).]]

'''पांडुरंग मेनाजी बनसोडे''' (जन्म: १९२५) हे महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील एक प्रमुख सामाजिक आणि राजकीय नेते, लोकप्रतिनिधी आणि समाजसेवक होते. सोलापूर जिल्ह्यातील वंचित आणि दलित समाजाच्या हक्कांसाठी त्यांनी मोठे योगदान दिले. त्यांनी २३ ऑक्टोबर १९६३ ते १० ऑक्टोबर १९६४ या काळात सोलापूर उत्तर तालुक्याचे '''सभापती''' म्हणून यशस्वीपणे कार्यभार सांभाळला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=सोलापूर शहर व जिल्ह्यातील पांडुरंग मेनाजी बनसोडे|pages=192}}&lt;/ref&gt;

'''शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्य:'''

* '''शिक्षण क्षेत्रात योगदान:''' सभापती असताना त्यांनी ग्रामीण भागातील गरीब आणि गरजू विद्यार्थ्यांसाठी नवीन शाळा (Schools) आणि वसतिगृहे (Hostels) सुरू केली, जेणेकरून ग्रामीण भागातील मुलांना शिक्षणाची सोय उपलब्ध होईल. त्यांचे स्वतःचे शिक्षण 'फर्स्ट इयर ट्रेंड' (First Year Trained) झाले होते.
* '''सिद्धेश्वर जत्रा आंदोलन:''' सोलापूरचे ग्रामदैवत श्री सिद्धेश्वर यांच्या संक्रांतीच्या जत्रेत निघणाऱ्या ७ काठ्यांपैकी (नंदीध्वज) ५ काठ्या सुवर्ण हिंदूंच्या आणि २ काठ्या हरीजनांच्या (दलित) असत. परंतु, हरीजनांच्या काठ्यांना योग्य मान आणि स्थान मिळत नव्हते. पांडुरंग बनसोडे यांनी खूप खटपट आणि संघर्ष करून हरीजनांच्या दोन काठ्यांनाही बरोबरीचे स्थान मिळवून दिले. हे कार्य करताना त्यांना अनेकांचा त्रास आणि विरोध सहन करावा लागला, तरी त्यांनी चिकाटी सोडली नाही.
* '''संघटनात्मक कार्य:''' त्यांनी 'सोलापूर जिल्हा मातंग पंच कमिटी'ची स्थापना केली आणि त्याचे 'जनरल सेक्रेटरी' म्हणून काम पाहिले.
* १९५० च्या मे महिन्यात अक्कलकोट येथे झालेल्या मागासलेल्या समाजाच्या अधिवेशनाचे ते 'सरचिटणीस' होते.
* १९५१ मध्ये कुर्डूवाडी येथे झालेल्या 'महाराष्ट्र राष्ट्रीय हरीजन समाजाच्या' परिषदेचे ते 'सेक्रेटरी' होते.
* १९५२ मध्ये सोलापूर येथे झालेल्या 'महाराष्ट्र यूथ काँग्रेस'च्या अधिवेशनात ते 'स्वागत समिती' व 'प्रचार समिती'चे सभासद होते.</text>
      <sha1>cipxi5006g4bu5ap4cy5bxyjdhlax9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पांडुरंग मेनाजी बनसोडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380530</id>
    <redirect title="मसुदा:पांडुरंग मेनाजी बनसोडे" />
    <revision>
      <id>2689022</id>
      <parentid>2688979</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>गणेश बनसोडे</username>
        <id>184230</id>
      </contributor>
      <comment>[[मसुदा:पांडुरंग मेनाजी बनसोडे]] ला असणारे पुनर्निर्देशन हटविले</comment>
      <origin>2689022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="rgby3e2bg194xpavqotyymw6a3vcm8l" xml:space="preserve">पांडुरंग मेनाजी बनसोडे (जन्म: १९२५) हे महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील एक प्रमुख सामाजिक आणि राजकीय नेते, लोकप्रतिनिधी आणि समाजसेवक होते. सोलापूर जिल्ह्यातील वंचित आणि दलित समाजाच्या हक्कांसाठी त्यांनी मोठे योगदान दिले. त्यांनी २३ ऑक्टोबर १९६३ ते १० ऑक्टोबर १९६४ या काळात सोलापूर उत्तर तालुक्याचे सभापती म्हणून यशस्वीपणे कार्यभार सांभाळला.
शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्य:
शिक्षण क्षेत्रात योगदान: सभापती असताना त्यांनी ग्रामीण भागातील गरीब आणि गरजू विद्यार्थ्यांसाठी नवीन शाळा (Schools) आणि वसतिगृहे (Hostels) सुरू केली, जेणेकरून ग्रामीण भागातील मुलांना शिक्षणाची सोय उपलब्ध होईल. त्यांचे स्वतःचे शिक्षण 'फर्स्ट इयर ट्रेंड' (First Year Trained) झाले होते.
सिद्धेश्वर जत्रा आंदोलन: सोलापूरचे ग्रामदैवत श्री सिद्धेश्वर यांच्या संक्रांतीच्या जत्रेत निघणाऱ्या ७ काठ्यांपैकी (नंदीध्वज) ५ काठ्या सुवर्ण हिंदूंच्या आणि २ काठ्या हरीजनांच्या (दलित) असत. परंतु, हरीजनांच्या काठ्यांना योग्य मान आणि स्थान मिळत नव्हते. पांडुरंग बनसोडे यांनी खूप खटपट आणि संघर्ष करून हरीजनांच्या दोन काठ्यांनाही बरोबरीचे स्थान मिळवून दिले. हे कार्य करताना त्यांना अनेकांचा त्रास आणि विरोध सहन करावा लागला, तरी त्यांनी चिकाटी सोडली नाही.
संघटनात्मक कार्य: त्यांनी 'सोलापूर जिल्हा मातंग पंच कमिटी'ची स्थापना केली आणि त्याचे 'जनरल सेक्रेटरी' म्हणून काम पाहिले.
१९५० च्या मे महिन्यात अक्कलकोट येथे झालेल्या मागासलेल्या समाजाच्या अधिवेशनाचे ते 'सरचिटणीस' होते.
१९५१ मध्ये कुर्डूवाडी येथे झालेल्या 'महाराष्ट्र राष्ट्रीय हरीजन समाजाच्या' परिषदेचे ते 'सेक्रेटरी' होते.
१९५२ मध्ये सोलापूर येथे झालेल्या 'महाराष्ट्र यूथ काँग्रेस'च्या अधिवेशनात ते 'स्वागत समिती' व 'प्रचार समिती'चे सभासद होते.</text>
      <sha1>rgby3e2bg194xpavqotyymw6a3vcm8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689023</id>
      <parentid>2689022</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T12:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/गणेश बनसोडे|गणेश बनसोडे]] ([[User talk:गणेश बनसोडे|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2689022|2689022]] परतवली.</comment>
      <origin>2689023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="mrxyn439p3v61xwl8dno08j8cfjcs6r" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मसुदा:पांडुरंग मेनाजी बनसोडे]]</text>
      <sha1>mrxyn439p3v61xwl8dno08j8cfjcs6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अयान मुखर्जी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380536</id>
    <redirect title="अयन मुखर्जी" />
    <revision>
      <id>2689033</id>
      <timestamp>2026-06-13T13:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlphaVictorDelta0107</username>
        <id>158019</id>
      </contributor>
      <comment>AlphaVictorDelta0107 ने लेख [[अयान मुखर्जी]] वरुन [[अयन मुखर्जी]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2689033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="0rnnmybxt16licq80fjkp02diqeb27u" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अयन मुखर्जी]]</text>
      <sha1>0rnnmybxt16licq80fjkp02diqeb27u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:उत्तम युद्ध सेवा पदक विजेते</title>
    <ns>14</ns>
    <id>380537</id>
    <revision>
      <id>2689050</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय सेना पदक व सन्मानचिन्ह मानकरी]]</comment>
      <origin>2689050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="kxz7o2a181wkdjirkysstie3j65ofjj" xml:space="preserve">[[वर्ग:भारतीय सेना पदक व सन्मानचिन्ह मानकरी]]</text>
      <sha1>kxz7o2a181wkdjirkysstie3j65ofjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोद्रेआनु</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380538</id>
    <redirect title="कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु" />
    <revision>
      <id>2689057</id>
      <timestamp>2026-06-13T16:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <comment>[[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2689057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="cs6sq5rqfwdje29xbn8ttgr6q7g34mi" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]]</text>
      <sha1>cs6sq5rqfwdje29xbn8ttgr6q7g34mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रिटा बहुगुणा जोशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380539</id>
    <redirect title="रीटा बहुगुणा जोशी" />
    <revision>
      <id>2689062</id>
      <timestamp>2026-06-13T16:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>Abhijitsathe ने लेख [[रिटा बहुगुणा जोशी]] वरुन [[रीटा बहुगुणा जोशी]] ला हलविला</comment>
      <origin>2689062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="25defyemcwhhkce3htsmr05773iglgy" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रीटा बहुगुणा जोशी]]</text>
      <sha1>25defyemcwhhkce3htsmr05773iglgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:पंडीत अभिजित ताटके</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380544</id>
    <revision>
      <id>2689097</id>
      <timestamp>2026-06-13T19:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="fmqwlg08fyzfizsyh40m1vub5uc99fu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=पंडीत अभिजित ताटके}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:४०, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>fmqwlg08fyzfizsyh40m1vub5uc99fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Gani Marathhe3436</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380545</id>
    <revision>
      <id>2689098</id>
      <timestamp>2026-06-13T19:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="t95jf3rip2ly7ki7j8o9u4rbxksgzva" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Gani Marathhe3436}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:५९, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>t95jf3rip2ly7ki7j8o9u4rbxksgzva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Ganeshsatkar22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380546</id>
    <revision>
      <id>2689099</id>
      <timestamp>2026-06-13T22:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="cf1quy8gkmzxs3tq54c9hcm0xdh8jj3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Ganeshsatkar22}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०३:४५, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>cf1quy8gkmzxs3tq54c9hcm0xdh8jj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:मछिंद्र तुकाराम गुंजाळ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380547</id>
    <revision>
      <id>2689101</id>
      <timestamp>2026-06-14T00:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="nl2wixma4ujtc7v5cdcl4oc6wzvuj2t" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=मछिंद्र तुकाराम गुंजाळ}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१३, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>nl2wixma4ujtc7v5cdcl4oc6wzvuj2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सनी सिंग निज्जर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380548</id>
    <redirect title="सनी सिंग (अभिनेता)" />
    <revision>
      <id>2689116</id>
      <timestamp>2026-06-14T05:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>मूळ नाव</comment>
      <origin>2689116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="f6p1dtnaef6jffhslawtqjv7zdaapaj" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सनी सिंग (अभिनेता)]]</text>
      <sha1>f6p1dtnaef6jffhslawtqjv7zdaapaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोखंडी दल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380549</id>
    <revision>
      <id>2689117</id>
      <timestamp>2026-06-14T05:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354475785|Iron Guard]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2689117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82985" sha1="qfnu7ukpdb4k6603i49b4cpfc9hxp36" xml:space="preserve">
'''लोखंडी दल''' ([[रोमेनियन भाषा|रोमानियन]]: Garda de Fier ''गार्दा फ्येर'') ही दोन महायुद्धांच्यामधील काळात आणि दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान रोमानियाच्या राज्यामध्ये सक्रिय असलेली एक अति-दक्षिणपंथी, [[क्रांतिकारक]], [[फॅसिझम|फॅसिवादी]] निमलष्करी संघटना आणि [[राजकीय पक्ष]] होती. याची स्थापना १९२७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] यांनी '&lt;nowiki/&gt;'''आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन'''' ( {{Lang|ro|Legiunea Arhanghelul Mihail}}) म्हणून केली होती.&lt;ref name=&quot;Payne1&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/historyoffascism00payn|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1995|isbn=9780299148706|page=[https://archive.org/details/historyoffascism00payn/page/394 394]|author-link=Stanley G. Payne|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ही चळवळ अतिशय लोकशाहीविरोधी, साम्यवादविरोधी आणि [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] होती आणि तिच्या विचारधारेने राजकीय हिंसाचार आणि ख्रिस्ती आतंकवादाच्या प्रकारांना प्रेरणा दिली. &lt;ref name=&quot;Tinichigiu2004-Ioanid2004-Volovici1991-yv2013&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ती तिच्या आध्यात्मिक आधारामुळे त्या काळातील इतर युरोपीय अति-दक्षिणपंथी चळवळींपेक्षा वेगळी होती, कारण लोखंडी दल रोमानियन ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती गूढवादाने खोलवर प्रभावित होती.

मार्च १९३० मध्ये, कोद्रेआनु यांनी लीजनची निमलष्करी शाखा म्हणून लोखंड्या दलाची स्थापना केली, ज्याने १९३५ मध्ये आपले अधिकृत नाव बदलून &quot; '''Totul pentru Țară''' &quot; पक्ष असे ठेवले—अर्थात, &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;. हे [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीपर्यंत अस्तित्वात होते, ज्या काळात ते सत्तेवर आले.

सप्टेंबर १९४० मध्ये जेव्हा मार्शल [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] सत्तेवर आले, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाला सरकारमध्ये सामील करून घेतले आणि राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याची स्थापना केली. जानेवारी १९४१ मध्ये, लीजनवादींच्या बंडानंतर, आंतोनेस्कू यांनी सैन्याचा वापर करून ही चळवळ दडपली आणि संघटना नष्ट केली; तिचे सेनापती, होरिया सिमा, इतर नेत्यांसह जर्मनीला पळून गेले.

== इतिहास ==

=== स्थापना आणि उदय ===
१९२७ मध्ये, कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु यांनी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ( ''Liga Apărării Național Creștine'') या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या रोमानियन राजकीय पक्षात ( आ. को. कुझा अंतर्गत) क्रमांक दोनचे पद सोडले आणि कोर्नेल्यु गेओर्गेस्कू, तेओदोसिए पोपेस्कु, योन मोत्सा, रादु मिरोनोविकी, आणि इलिए गार्नेआत्स यांच्यासह मुख्य देवदूत मिखाएलची सेना स्थापन केली. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The history of the Legionary Movement|last=Sima|first=Horia|date=1995|publisher=Legionary Press|isbn=1-899627-01-4|pages=144|oclc=272381280}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Ioanid, &quot;The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard.&quot; &lt;/ref&gt;

लीजन इतर फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी होती कारण तिचा जनाधार लष्करी माजी सैनिकांऐवजी शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये होता. तथापि, लीजनच्या सैनिकांमध्ये सामान्य फॅसिस्ट &quot;युद्ध सैनिकांबद्दल आदर&quot; होता. रोमानियामध्ये सामान्य लोकसंख्येच्या तुलनेत खूप मोठा बुद्धीजीवी वर्ग होता, जिथे दर हजार लोकसंख्येमागे २.० विद्यापीठातील विद्यार्थी होते, तर अधिक श्रीमंत जर्मनीमध्ये हे प्रमाण दर हजार लोकसंख्येमागे १.७ होते. तसेच, १९३० च्या दशकात बुखारेस्टमध्ये पॅरिससारख्या मोठ्या शहरापेक्षा जास्त वकील होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 115.&lt;/ref&gt; जागतिक महामंदीच्या आधीही, रोमानियन विद्यापीठे उपलब्ध नोकऱ्यांच्या संख्येपेक्षा कितीतरी जास्त पदवीधर तयार करत होती आणि रोमानियातील महामंदीने बुद्धीजीवी वर्गासाठी रोजगाराच्या संधी आणखी मोठ्या प्रमाणात मर्यादित केल्या, व तेच वर्ग निराश होऊन लोखंड्या दलाकडे वळले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; अनेक ऑर्थोडॉक्स रोमानियन लोकांना विद्यापीठाची पदवी मिळाल्यानंतर, जी त्यांना मध्यमवर्गात पोहोचण्याचा मार्ग वाटत होती, त्यांना हव्या असलेल्या नोकऱ्या नव्हते हे पाहून ते संतप्त झाले आणि त्यांनी लीजनचा संदेश स्वीकारला की ज्यू लोकच त्यांना हव्या असलेल्या मध्यमवर्गीय नोकऱ्या मिळवण्यापासून रोखत आहेत.

त्याव्यतिरिक्त, रोमानियावर पारंपारिकपणे फ्रांसी-समर्थक उच्चभ्रू वर्गाचे वर्चस्व होते, जे खाजगीत रोमानियनपेक्षा फ्रांसी बोलण्यास प्राधान्य देत होते आणि ज्यांचा दावा होता की त्यांची धोरणे रोमानियाला पश्चिमेकडे नेत आहेत, विशेषतः राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाचा असा दावा होता की त्यांची आर्थिक धोरणे रोमानियाचे औद्योगिकीकरण करणार आहेत.  राष्ट्रीय महामंदीने या धोरणांची दिवाळखोरी दाखवली आणि अनेक तरुण रोमानियन बुद्धिजीवी, विशेषतः विद्यापीठातील विद्यार्थी, लोखंड्या दलाच्या &quot;रोमानियन प्रतिभेच्या&quot; गौरवीकरणाकडे आणि रोमानियन बोलण्याचा अभिमान बाळगणाऱ्या त्यांच्या नेत्यांकडे आकर्षित झाले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; रोमानियन वंशाचे इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की १९व्या शतकाच्या मध्यापासून, रोमानियन बुद्धिजीवी वर्गाची &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref name=&quot;Ancel pages 463&quot;&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot;, pp. 463–479, from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999, p. 463.&lt;/ref&gt;

१८५९ पासून रोमानिया हा फ्रान्सचा कट्टर समर्थक देश होता, जेव्हा संयुक्त संस्थानांची स्थापना झाली, ज्याच्यामुळे रोमानियाला [[ओस्मानी साम्राज्य|ओस्मानी साम्राज्यापासून]] प्रभावी स्वातंत्र्य मिळाले (ही घटना मोठ्या प्रमाणावर फ्रांसी मुत्सद्देगिरीमुळे शक्य झाली, ज्याने रोमानियन लोकांच्या वतीने ओटोमन लोकांवर दबाव आणला). तेव्हापासून, बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी वर्ग लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी मतांवर विश्वास ठेवणारे म्हणून स्वतःला घोषित करत होते, त्याच वेळी रोमानियातील ज्यू अल्पसंख्याकांबद्दल [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] दृष्टिकोन बाळगत होते.  त्यांच्या ज्यूविरोधाव्यतिरिक्त, बहुतेक रोमानियन ''बुद्धिजीवी वर्गाचा'' असा विश्वास होता की फ्रान्स केवळ रोमानियाची &quot;लॅटिन बहीण&quot; नाही, तर एक &quot;थोरली लॅटिन बहीण&quot; आहे जी आपल्या &quot;धाकट्या लॅटिन बहीण&quot; रोमानियाला योग्य मार्गदर्शन करेल. अँसेलने लिहिले आहे की कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ बुद्धिजीवी वर्गाची प्रचलित फ्रान्स-प्रेमच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकट नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाचा नाश करण्यास रचलेले &quot;ज्यूंचे शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

रोमानिया आपली &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रान्सच्या मार्गाचे अनुसरण करेल या पारंपारिक कल्पनेच्या विपरीत, कोद्रेआनु परकीय द्वेषी व विशिष्ट अति-राष्ट्रवादाला प्रोत्साहन दिले, ज्याच्यामध्ये रोमानिया स्वतःच्या मार्गाचे अनुसरण करेल आणि सार्वत्रिक मूल्ये आणि मानवाधिकार यांबद्दलच्या फ्रांसी कल्पना नाकारेल.  रोमानियाला आधुनिक आणि पाश्चात्त्य &quot;पूर्व युरोपचा फ्रान्स&quot; बनवण्याबद्दल उच्चभ्रू वर्गाच्या कल्पनांपासून पूर्णपणे वेगळे होऊन, लीजनने भूतकाळातील पारंपारिक पूर्व ऑर्थोडॉक्स मूल्यांकडे परत जाण्याची मागणी केली. त्यांनी रोमानियाच्या शेतकरी संस्कृती आणि लोकरीतींना &quot;रोमानियन प्रतिभेचे&quot; जिवंत प्रतीक म्हणून गौरवले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; फ्रान्सपासून दूर जाण्यामागे जर्मनप्रेम सुद्धा कारणीभूत होते. &lt;ref&gt;[[Francisco Veiga]], ''Istoria Gărzii de Fier, 1919–1941: Mistica ultranaționalismului '', Humanitas, Bucharest, 1993. &lt;/ref&gt;

लोखंड्या दलाचे नेते अस्सल रोमानियन लोकमूल्यांप्रति असलेली आपली वचनबद्धता अधोरेखित करण्यास अनेकदा पारंपरिक शेतकरी वेष परिधान करत, आणि गळ्यात क्रूस व रोमानियन मातीच्या पिशव्या घालत असत; हे रोमानियाच्या फ्रांसप्रेमी उच्चभ्रू वर्गाच्या अगदी विरुद्ध होते, ज्यांना नवीनतम कपड्यांची शैली जास्त पसंत होती. &lt;ref&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या उच्चभ्रू वर्गातील अनेक सदस्य अनेकदा भ्रष्ट होते आणि रोमानियाच्या तेलातून निर्माण होणाऱ्या प्रचंड पैशांमध्ये फारच कमी पैसा साध्या लोकांकडे जात होते, या परिस्थितीमुळे लीजनचे आकर्षण आणखी वाढले, ज्याने संपूर्ण उच्चभ्रू वर्गाला कधीही न सुधारणारे भ्रष्ट म्हणून धिक्कारले.

कोद्रेआनु यांच्या करिष्माई नेतृत्वाखाली, लीजन कुशल प्रचारासाठी ओळखली जात होती, ज्यात देखाव्याचा कुशलतेने वापर केला जात असे. मोर्चे, धार्मिक यात्रा, देशभक्तीपर आणि पक्षीय स्तोत्रे व गीते, तसेच ग्रामीण भागातील स्वयंसेवा आणि धर्मादाय मोहिमा यांचा उपयोग करून, लीगने स्वतःला साम्यवादविरोधाच्या समर्थनात भ्रष्ट पक्षांना एक पर्याय म्हणून सादर केले. आधी, लोखंड्या दलाची अशी आशा होती की, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघात]] [[साम्यवाद|साम्यवादाच्या]] उदयाला विरोध करू इच्छिणाऱ्या कोणत्याही राजकीय गटाला, मग त्याचे राजकीय स्थान काहीही असो, आपल्यात सामावून घ्यावे.

लोखंडी दल मुद्दाम ज्यू-विरोधी होते, आणि त्यांनी असा विचार पसरवला की &quot;ख्रिस्ती जगाविरुद्ध रब्बींची आक्रमकता&quot;—जी फ्रीमेसनरी, [[सिग्मुंड फ्रॉइड|फ्रॉईडवाद]], [[समलैंगिकता]], [[नास्तिकता]], [[मार्क्सवाद]], बोल्शेविकवाद आणि [[स्पॅनिश यादवी|स्पेनमधील यादवी]] यांमधून प्रकट झाली&quot;—समाजाला कमकुवत करत आहे. &lt;ref name=&quot;Volovici, p. 98&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Volovici|1991|page=98}}, citing N. Crainic, ''Ortodoxie și etnocrație'', pp. 162–164&lt;/ref&gt;

=== सत्तेसाठी संघर्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu.jpg|इवलेसे|[[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], लोखंड्या दलाचे संस्थापक]]
१९३७ च्या संसदीय निवडणुकीत, राष्ट्रीय उदारमतवादी आणि राष्ट्रीय शेतकारी पक्षांच्या मागे, लीजन पक्ष १५.५% मते मिळवून तिसऱ्या क्रमांकावर आला. राजा कारोल दुसरे यांनी लीजनच्या राजकीय उद्दिष्टांना अतिशय विरोध केला आणि १९४० मध्ये स्वतःला पदत्याग करण्यासाठी भाग पडेपर्यंत त्यांना सरकारपासून दूर ठेवण्यात ते यशस्वी झाला. या काळात, लीजनला सामान्यतः छळाला सामोरे जावे लागले. १० फेब्रुवारी १९३८ रोजी, राजांनी सरकार बरखास्त केले आणि राजेशाही हुकूमशाही सुरू केली.

कोद्रेआनु यांनी लीजनला नवीन सरकार स्वीकारण्याचा सल्ला दिला. तरीही, गृहमंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांचा कोद्रेआनुंवर विश्वास नव्हता आणि त्यांनी १६ एप्रिल रोजी त्यांना अटक करण्याचे आदेश दिले. सरकार आपल्याला फाशी देण्यास निमित्त शोधत आहे हे लक्षात आल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीजनचे कार्यवाहक कमांडर, होरिया सिमा यांना, जोपर्यंत ते तात्काळ धोक्यात असल्याचा अकाट्य पुरावा मिळत नाही तोपर्यंत कोणतीही कारवाई न करण्याचे आदेश दिले. तथापि, आपल्या हिंसक प्रवृत्तीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या सिमा यांनी शरदमध्ये आतंकवादी कृतींची लाट सुरू केली. याची कुणकुण कोद्रेआनु यांना लागली आणि त्याने हिंसाचार थांबवण्याचे आदेश दिले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;/ref&gt;

आदेश उशिरा आला. २९-३० नोव्हेंबर १९३८ च्या रात्री, कोद्रेआनु आणि इतर अनेक सैनिकांना त्यांच्या जांदार्मेरीया रक्षकांनी गळा दाबून ठार मारले, कथितरित्या तुरुंगातून पळून जाण्याच्या प्रयत्नादरम्यान. सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की असा कोणताही पळून जाण्याचा प्रयत्न झाला नव्हता, आणि कोद्रेआनु व इतरांना राजांच्या आदेशानुसार ठार मारले होते, बहुधा २४ नोव्हेंबर १९३८ रोजी सैनिकांनी केलेल्या कलिनेस्कूंच्या एका नातेवाईकाच्या (काही स्रोतांनुसार &quot;मित्र&quot;) हत्येच्या प्रतिक्रियेत. लोखंड्या दलाला चिरडून टाकण्याच्या करोल यांच्या निर्णयानंतर, लीजनचे अनेक सदस्य जर्मनीमध्ये निर्वासित म्हणून पळून गेले, जिथे त्यांना [[नाझी पक्ष|नाझींकडून]], विशेषतः शुत्सस्ताफ्फेल आणि आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या परराष्ट्र राजकीय कार्यालयाकडून भौतिक आणि आर्थिक दोन्ही प्रकारचा पाठिंबा मिळाला. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;/ref&gt;

दोन महायुद्धांमधील बहुतांश काळात रोमानिया फ्रांसच्या प्रभावाखाली होता आणि १९२६ मध्ये रोमानियाने फ्रांससोबत युतीचा करार केला. मार्च १९३६ मध्ये ऱ्हाइनलांडच्या पुनर्सैनिकीकरणानंतर, कारोल यांनी फ्रांससोबतच्या पारंपरिक युतीपासून दूर जाण्यास सुरुवात केली, कारण पूर्व युरोपमध्ये जर्मन आक्रमण झाल्यास फ्रांसी काहीही करणार नाहीत अशी भीती रोमानियामध्ये वाढत होती. तथापि, कारोल यांची राजवट अजूनही मुळात फ्रांस-समर्थक मानली जात होती. जर्मन दृष्टिकोनाद्वारे, राजा कारोल यांच्यापेक्षा लोखंड्या दलाला जास्ती श्रेयस्कर मानले जात होते. ही राजेशाही हुकूमशाही फक्त एका वर्ष टिकली. ७ मार्च १९३९ रोजी, कलिनेस्कू यांना पंतप्रधान बनवून एक नवीन सरकार स्थापन झाले; २१ सप्टेंबर १९३९ रोजी, कोद्रेआनुंचा बदला घेणाऱ्या सैनिकांनी त्यांची हत्या केली. कलिनेस्कू अशा परराष्ट्र धोरणाच्या बाजूने होता ज्यात रोमानिया दुसऱ्या महायुद्धात मित्र राष्ट्रांच्या बाजूने तटस्थता राखेल, आणि म्हणूनच, कलिनेस्कूच्या हत्येचे आयोजन करण्यात शुत्सस्ताफ्फेलचा हात होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes1993&quot;&gt;Haynes, Rebecca (1993). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; त्यानंतर परस्पर मारगोळींच्या आणखी फेऱ्या झाल्या, ज्याच्या प्रतिशोधार्थ सरकारने देशभरात ३०० हून अधिक लीजनवादींची हत्या केली. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39.&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि लोखंडी दलकरी]]
राजांसोबतच्या संघर्ष सोडून, कोद्रेआनुंच्या मृत्यूनंतर अंतर्गत सत्तासंघर्ष सुरू झाला. दडपशाहीच्या लाटांनी १९३९ पर्यंत लीजनचे मूळ नेतृत्व जवळजवळ संपले आणि दुय्यम दर्जाच्या दलकऱ्यांना पुढे आणले. १९४० च्या उत्तरार्धात बुखारेस्टमध्ये हंगेरियन राजकीय सचिवांनी दाखल केलेल्या एका गुप्त अहवालानुसार, तीन मुख्य गट होते: बानात येथील एक गतिमान स्थानिक नेते सिमा यांच्याभोवती जमलेला गट, जो सर्वात व्यावहारिक आणि सर्वात कमी ऑर्थोडॉक्स विचारसरणीचा होता; कोद्रेआनु यांचे वडील, योन झेलेआ कोद्रेआनु आणि त्यांचे भाऊ (जे सिमाचा तिरस्कार करत होते) यात असलेले गट; आणि मोत्सा-मारिन गट, ज्यांना चळवळीचे धार्मिक स्वरूप मजबूत करायचे होते.

दीर्घकाळ चाललेल्या गोंधळानंतर, लीजनच्या कमी कट्टर गटाचे प्रतिनिधित्व करणारे सीमा यांनी सर्व स्पर्धकांवर मात केली आणि नेते बनले. त्यांच्याच पुढाकाराने तयार केलेल्या लीजनवादी मंच या संस्थेने ६ सप्टेंबर १९४० रोजी त्यांना तशी मान्यता दिली. २८ सप्टेंबर रोजी, थोरले कोद्रेआनु यांनी स्वतःला नेते म्हणून स्थापित करण्याच्या अयशस्वी प्रयत्नात बुखारेस्टमधील लीजनच्या मुख्यालयावर (हिरवे गृह) हल्ला केला. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39&lt;/ref&gt; सीमा हे रोमानियातील एक ''फोक्सडॉइच'' (वांशिक जर्मन) असलेल्या शुत्सस्ताफ्फेलचे''फोक्सग्रुपेनफ्यूहरर'' आंड्रेयास श्मिटच्या जवळचे होते आणि त्यांच्यामार्फत ते श्मिटचे सासरे, बर्लिनमधील शुत्सस्ताफ्फेलच्या मुख्य कार्यालयाचे प्रमुख असलेले शक्तिशाली गॉटलोब बर्गर यांचे जवळचे झाले. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot;&gt;Haynes, Rebecca &quot;German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41&quot; pp. 676–683 from ''The Slavonic and East European Review'' Volume 71, Issue # 4, October 1993 p. 681.&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार रेबेका हेन्स यांनी असे म्हटले आहे की सीमांच्या उदयामध्ये एसएसकडून मिळालेला आर्थिक आणि संघटनात्मक पाठिंबा हा एक आवश्यक घटक होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot; /&gt;

=== सीमांचे वर्चस्व ===
[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीच्या काही महिन्यांत, रोमानिया अधिकृतपणे तटस्थ होता. तथापि, २३ ऑगस्ट १९३९ रोजी झालेल्या [[मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटोव्ह-रिबेंट्रॉप करारामध्ये]], जो सुरुवातीला एक गुप्त दस्तऐवज होता, इतर गोष्टींबरोबरच, [[बेसारेबिया|बेसारेबियामध्ये]] सोव्हिएतच्या स्वारस्याचा उल्लेख होता. १ सप्टेंबर रोजी [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीने]] [[पोलंडवर आक्रमण]] केल्यानंतर आणि १७ सप्टेंबर रोजी सोव्हिएत युनियनही त्यात सामील झाल्यानंतर, रोमानियाने पोलंडच्या पळून गेले सरकारी आणि सैनिकांना आश्रय दिला. २१ सप्टेंबर रोजी कलिनेस्कूंच्या हत्येनंतरही, राजा कारोल यांनी तटस्थता टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला. तरीही, नंतर फ्रांसने जर्मनीसमोर शरणागती पत्करल्यामुळे आणि ब्रिटनने युरोपमधून माघार घेतल्यामुळे, ते रोमानियाला दिलेली आश्वासने पूर्ण करू शकम्ले नाहीत.

ही राजकीय युती वाचलेल्या सैनिकांसाठी अनुकूल होती आणि मे १९४० मध्ये फ्रांसच्या पतनानंतर ती आणखीनच अनुकूल झाली. जर्मनीमध्ये आश्रय घेतलेले सिमा आणि इतर अनेक सैनिक हळूहळू रोमानियामध्ये परत येऊ लागले. फ्रान्सच्या पतनानंतर एका महिन्याने, कारोल यांनी आपल्या राजवटीतील एकमेव पक्ष, राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी, याची पुनर्रचना करून अधिक उघडपणे हुकूमशाही 'राष्ट्राचे पक्ष' बनवली आणि अनेक सैनिकांना पुनर्रचित सरकारमध्ये सामील होण्यास आमंत्रित केले. ४ जुलै रोजी, सिमा आणि इतर दोन प्रमुख सैनिक योन गिगर्तुंच्या सरकारमध्ये सामील झाले. तथापि, करोल यांनी पदत्याग करावा यासाठी वाढत्या दबावामुळे त्यांनी केवळ एका महिन्यानंतर राजीनामा दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या व्हिएन्ना करारामुळे, ज्याने रोमानियाला उत्तर [[ट्रान्सिल्व्हेनिया|त्रान्सिल्वानियाच्या]] बराचसा भागाला हंगेरीला देण्यास भाग पाडले, सर्व राजकीय विचारांच्या रोमानियन लोकांमध्ये संताप निर्माण झाला आणि करोल राजकीयदृष्ट्या जवळजवळ नष्ट झाले. असे असूनही, ३ सप्टेंबर रोजी झालेला लीजनवादींचा उठाव अयशस्वी ठरला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== सत्तेवर येणे ===
हताश होऊन, राजा करोल दुसऱ्यांनी सेनापती (नंतर मार्शल) [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] यांना पंतप्रधान म्हणून नियुक्त केले, याचे एक कारण म्हणजे सेनापतींचे लीजनशी असलेले जवळचे संबंध. तरीही, करोल यांना याची कल्पना नव्हती की, आंतोनेस्कू यांनी राजांना सत्तेवरून दूर करण्यास इतर राजकीय व्यक्तींसोबत गुप्तपणे एक करार केला होता. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; दुसऱ्या व्हिएन्ना निवाड्यावरील व्यापक संतापाच्या पार्श्वभूमीवर, करोल यांची परिस्थिती असह्य झाली. त्यांना आपला मुलगा मिहायच्या बाजूने पदत्याग करण्यास भाग पाडले गेले, ज्यांनी त्वरीत आंतोनेस्कूंच्या हुकूमशाही अधिकारांची पुष्टी केली आणि त्यांना रोमानियाचा ''&lt;nowiki/&gt;'कोन्दुकतोर'' ' (नेता) ही पदवी बहाल केली.

जरी आंतोनेस्कू एक कट्टर राष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचा होता, तरी त्यांची पहिली पसंती राष्ट्रीय ऐक्य सरकार स्थापन करण्याची होती, ज्यात सर्व पक्षांनी त्यांना हुकूमशहा म्हणून स्वीकारले असते. तरीही, लीजनसोडून, इतर पक्षांना किमान संसदीय शासनाचे स्वरूप टिकवून ठेवायचे होते. याउलट, लीजनने आंतोनेस्कूंच्या अतिराष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही राजवटीच्या दृष्टिकोनाला पूर्णपणे पाठिंबा दिला. हे लक्षात घेऊन, आंतोनेस्कू यांनी १५ सप्टेंबर रोजी लीजनसोबत युती केली. या कराराचा एक भाग म्हणून, रोमानियाला &quot; राष्ट्रीय लीजनवादी राज्य &quot; म्हणून घोषित केले, ज्यात लीजन हा देशातील एकमेव कायदेशीर पक्ष होता. आंतोनेस्कू लीजनचे मानद नेये बनले. सिमा उपपंतप्रधान बनले आणि इतर चार लीजनवादी सैनिक मंत्रिमंडळात सिमांसोबत सामील झाले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; लोखंडी दल ही जर्मनी आणि इटलीबाहेर परकीय मदतीशिवाय सत्तेवर आलेली एकमेव फॅसिस्ट चळवळ होती. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|title=Theft of a Nation: Romania Since Communism|last=Gallagher|first=Tom|date=2005|publisher=Hurst|isbn=9781850657163|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045504/https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66|title=Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and his Regime, Romania 1940–1944|last=Deletant|first=D.|date=2006|publisher=Springer|isbn=9780230502093|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045505/https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

=== अपयश आणि विनाश ===
सत्तेवर आल्यानंतर, सिमा आणि आंतोनेस्कू यांच्यात मतभेद झाली. इतिहासकार स्टॅनले जॉ. पेन यांच्या मते, अँटोनेस्कूंचा [[स्पेन|स्पेनमधील]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोंच्या]] राजवटीसारखी परिस्थिती निर्माण करण्याचा हेतू होता, ज्यामध्ये लीजन राज्याच्या अधीन असेल. त्यांनी सिमांकडे लीजनचे संपूर्ण नेतृत्व त्यांच्याकडे सोपवण्याची मागणी केली, पण सिमा यांनी नकार दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

सिमा यांनी मागणी केली की सरकारने 'लीजनवादी भाव' पाळावे आणि सर्व प्रमुख पदे सैनिकांकडे सोपवावीत. इतर गट विसर्जित केले जावेत. सिमा म्हणाले की, आर्थिक धोरण जर्मनीसोबत जवळून समन्वय साधून आखले पाहिजे. आंतोनेस्कू यांनी सिमांच्या मागण्या फेटाळल्या आणि लोखंड्या दलाच्या मृत्यू पथकांमुळे ते भयभीत झाले. त्यांनी लीजनला कायमचे नष्ट करण्याची संधी मिळेपर्यंत वाट पाहण्याचे ठरवले. १४ जानेवारी १९४१ रोजी, हिटलरकडून व्यक्तिशः मंजुरी मिळाल्यानंतर आणि रोमानियन सैन्य आणि इतर राजकीय नेत्यांच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी कारवाई सुरू केली. दलाने शेवटचा उठावाचा प्रयत्न सुरू केला, पण तीन दिवसांच्या यादवी युद्धात, रोमानियन आणि जर्मन सैन्याच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी निर्णायक विजय मिळवला. &lt;ref&gt;[[Keith Hitchins|Hitchins, Kevin]] (1994) ''Rumania, 1866–1947'' pp. 457–469&lt;/ref&gt; उठावाच्या प्रयत्नाच्या आधीच्या काळात, जर्मन सरकारच्या वेगवेगळ्या गटांनी रोमानियातील वेगवेगळ्या गटांना पाठिंबा दिला होता, ज्यात शुत्सस्ताफ्फेलने आयर्न गार्डला तर लष्कर आणि &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAbw&quot;&gt;ऑस्वार्टिगेस ॲम्टने&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; सेनापती आंतोनेस्कू यांना पाठिंबा दिला होता. बुखारेस्टमधील जर्मन दूतावासात तैनात असलेल्या एसएसच्या बारोन ओटो फॉन बोल्श्विंग यांनी लोखंड्या दलासाठी शस्त्रांची तस्करी करण्यात मोठी भूमिका बजावली. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot;&gt;Simpson, Christopher ''Blowback America's Recruitment of Nazis and its Effects on the Cold War'', New York: Weidenfeld &amp; Nicolson, 1988 p. 255.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

संकटाच्या काळात, लोखंड्या दलाकऱ्यांनी बुखारेस्टमध्ये एक प्राणघातक नरसंहार घडवला. विशेषतः बुखारेस्टच्या कत्तलखान्यात ज्यू नागरिकांची झालेली हत्या अत्यंत भीषण होती. गुन्हेगारांनी ज्यूंना मांसाच्या आकड्यांवर लटकवले, व नंतर कोशर कत्तल पद्धतींची क्रूरपणे नक्कल करत त्यांचे विद्रूपीकरण करून त्यांना ठार मारले. &lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472 ''Holocaust Encyclopedia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312190740/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071204204012/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,932546,00.html &quot;New Order,&quot; Time magazine, Feb. 10, 1941].&lt;/ref&gt; रोमानियातील अमेरिकेचे राजदूत फ्रँकलिन मॉट गुंथर यांनी, ज्या मांस-प्रक्रिया कारखानेत ज्यूंची हत्या केली होती आणि जिथे &quot;कोशर मांस&quot; असे फलक लावलेले होते, त्या कारखानेला भेट दिली. त्यांनी वॉशिंग्टनला परत अहवाल दिला: &quot;प्राणींच्या देहांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या आकाड्यांवर साठ ज्यू मृतदेह आढळले. त्या सर्वांची कातडी सोललेली होती.. आणि सगळीकडे पसरलेल्या रक्ताचे प्रमाण हे पुरावे होते की त्यांची कातडी जिवंतपणीच सोलली होती&quot;.  गुंथर यांनी लिहिले की, मांसाच्या आकाड्यांवर लटकलेल्या ज्यू बळींपैकी एक ५ वर्षांची मुलगी होती, हे पाहून त्यांना विशेष धक्का बसला. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot; /&gt; सिमा आणि इतर लीजनवादींना जर्मनांनी जर्मनीला पळून जाण्यास मदत केली.

बंड आणि ज्यूविरोधातील हत्याकांडादरम्यान, लोखंड्या दलाने १२५ ज्यूंना ठार मारले, तर बंडखोरांशी झालेल्या चकमकीत ३० लीजनावादी मेले. त्यानंतर, लोखंडी दल चळवळीवर बंदी घातली आणि तिच्या ९,००० दलकऱ्यांना तुरुंगात टाकले. २२ जून १९४१ रोजी, आंतोनेस्कू राजवटीने जानेवारीपासून [[याश|याशमध्ये]] तुरुंगात टाकलेल्या दलाकऱ्यांना तुरुंगातून सोडले आणि याश हत्याकांडाच्या तयारीचा भाग म्हणून पोलिसांकडून त्यांना संघटित करून शस्त्रसज्ज केले. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 124&lt;/ref&gt; जेव्हा ज्यूंना मारण्याचा प्रश्न आला, तेव्हा जानेवारी १९४१ मधील अयशस्वी बंडानंतरही आंतोनेस्कू राजवट आणि लोखंडी दल यांच्यात समान भूमिका घेण्याची क्षमता होती; आंतोनेस्कू गे दलाइतकेच ज्यू-विरोधी होते. जेव्हा २७ जून १९४१ रोजी याशमध्ये ज्यूविघातक दंगल सुरू झाली, तेव्हा लोखंडी सळ्या आणि चाकूंनी सज्ज असलेल्या दलकऱ्यांने युरोपमधील आतापर्यंतच्या सर्वात रक्तरंजित दंगलींपैकी एकामध्ये, याशच्या रस्त्यांवर ज्यूंची हत्या करणाऱ्या जमावाचे नेतृत्व करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 130&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीचा इतिहास ==
१९२७ आणि १९३१ च्या निवडणुकांमध्ये ही चळवळ आद्यदेवदूत मिखाएलचा लीजन या नावाने प्रतिनिधींची सभा उभी राहिली. १९३२ मध्ये ती कोद्रेआनु गटबंदी म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ५ जागा जिंकल्या. तिने १९२८ च्या निवडणुकीत भाग घेतली नाही आणि १९३३ मध्ये तिच्यावर बंदी घातली. १९३७ च्या निवडणुकीत ती देशासाठी सर्वकाही म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ६६ जागा जिंकल्या. १९३९ च्या निवडणुकीत सर्व विरोधी पक्षांवर बंदी घातली.

== वर्णन ==

=== मतवाद ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|इवलेसे|१९४० सालचे टपाल तिकीट, ज्यावर त्यांच्या एका मानवतावादी उपक्रमाचे प्रतीक असलेल्या पांढऱ्या क्रूसवर ,लोखंड्या दलाचे चिन्ह आहे.]]
इतिहासकार स्टॅनली जॉ. पेन त्यांच्या फॅसिझमवरील अभ्यासात लिहितात, &quot;लीजन ही कदाचित दोन महायुद्धांमधील युरोपमधील सर्वात विचित्र जनचळवळ होती.&quot; &lt;ref name=&quot;payne&quot;&gt;Payne, Stanley G. (1995). &lt;/ref&gt; [[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादाच्या]] संकल्पनेमुळे ती इतर समकालीन युरोपीय फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी ठरली, जी [[धर्म|धर्माशी]] अतूटपणे जोडलेली होती. योनाइद रादूंच्या मते, लीजनने &quot;स्वेच्छेने ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती धर्माचे प्रबळ घटक आपल्या राजकीय विचारधारेत समाविष्ट केले, इतके की धार्मिक वैचारिक रचना असलेल्या दुर्मिळ आधुनिक युरोपीय राजकीय चळवळींपैकी एक बनली.&quot;

या चळवळीचे नेते, [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], एक धार्मिक राष्ट्रवादी होते ज्यांचे ध्येय राष्ट्राचे आध्यात्मिक पुनरुत्थान करणे होते. त्यांनी लिहिले की ही चळवळ एक &quot;आध्यात्मिक मतवाद...[जी] रोमानियन आत्म्याचे रूपांतर आणि क्रांती घडवून आणण्यास कार्यरत आहे.&quot; &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;/ref&gt;  कोद्रेआनुंच्या तत्त्वज्ञानानुसार, मानवी जीवन हे एक पापी, हिंसक राजकीय युद्ध होते, ज्यावर आध्यात्मिक राष्ट्र शेवटी मात करेल. या योजनेत, लीजनवादीला देशाच्या भल्यासाठी लढण्याच्या साध्या इच्छेपलीकडच्या कारवाई कराव्या लागतील, आणि संरक्षणाची सहजप्रवृत्ती दडपून टाकावी लागेल. &lt;ref name=&quot;payne&quot; /&gt;

इतर अनेक फॅसिस्ट चळवळींप्रमाणे, लीजनने एका क्रांतिकारक 'नव्या माणसा' तयार करण्यास हाक दिली. तरीही, नाझींप्रमाणे याची व्याख्या शारीरिक स्वरूपात केली गेली नाही, तर संपूर्ण राष्ट्राला देवाच्या अधिक जवळ आणण्यास स्वतःची पुनर्रचना आणि शुद्धीकरण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते.

या नवीन माणसाच्या गुणांपैकी एक म्हणजे निःस्वार्थता होती. कोद्रेआनु यांनी लिहिले, &quot;जेव्हा एखादा राजकारणी पक्षात प्रवेश करतो, तेव्हा तो स्वतःला पहिला प्रश्न विचारतो की 'याच्यात मला काय फायदा?... जेव्हा एखादा लीजनवादी लीजनमध्ये दाखल होतो, तेव्हा तो म्हणतो 'मला स्वतःसाठी काहीही नको आहे'&quot;. &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes2008&quot;&gt;Haynes, Rebecca (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

लिजनकडे सुविकसित आणि सुसंगत आर्थिक धोरण नव्हता, तरीही ते सामान्यतः सामुदायिक किंवा राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देत असे आणि [[भांडवलशाही|भांडवलशाहीला]] अति भौतिकवादी म्हणून नाकारत असे. 

या चळवळीने सध्याचे राजकीय नेतृत्व आणि यहूदी यांना आपले मुख्य शत्रू मानले.

==== राजकीय भूमिका ====
दक्षिण मतवादाच्या अतिरेकीपणाचे आरोप फेटाळून, वासिले मारिन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल हे रोमानियाच्या १९व्या शतकातील उदारमतवादी &quot;अल्पजनशाही&quot; याला एक आधुनिक, सामाजिकदृष्ट्या जागरूक आणि मुळात क्रांतिकारक पर्याय होता, ज्याला त्यांनी अन्यायकारक, कालबाह्य आणि सर्वहारांसाठी प्रतिकूल असे संबोधले. &lt;ref&gt;Zeev Sternhell, La droite révolutionnaire: Les origines françaises du fascisme 1885–1914 (Paris: Seuil, 1978), 360–371.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;V. Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 181.&lt;/ref&gt; इटालियन फॅसिझम, राष्ट्रीय समाजवाद आणि जॉर्ज वाल्वा यांच्या निगमवादी आणि वामपंथी विचारांचे आधार घेत, मारिन यांनी दावा केला की लीजन पुराणमतवादी दक्षिणपंथी नसून क्रांतिकारक वामपंथी आहे. त्यांनी सामाजिक पुराणमतवादाचा नाकार आणि राष्ट्रीय नूतनीकरणाचे माध्यम म्हणून &quot;संघटित जनसमुदायावरील&quot; विश्वासावर भर दिला. &lt;ref&gt;Vasile Marin, Fascismul. &lt;/ref&gt; त्यांनी शास्त्रीय उदारमतवादावर वैयक्तिक आणि वर्गीय हितसंबंधांना प्राधान्य दिल्याबद्दल, कामगारांचे दमन केल्याबद्दल आणि राज्याला भांडवलशाही साधन बनवल्याबद्दल टीका करून या युक्तिवादाला बळकटी दिली, ज्याचा पुरावा १९२९ च्या खाण कामगारांच्या संपाचे आणि १९३३ च्या रेल्वे कामगारांच्या बंडाचे हिंसक दमन आहे. &lt;ref&gt;Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 183; Marin, “Ciocoiaşul,” in Crez de generaţie, 159.&lt;/ref&gt; &quot;आयातित&quot;, सार्वभौम उदारमतवादी राज्याऐवजी, मारिनने एका आधुनिक, सामूहिकतावादी, &quot; [[सर्वंकषवाद|सर्वंकषवादी]] &quot; राष्ट्रीय राज्याची मागणी केली, जे सामूहिक हिताची अंमलबजावणी करण्यास आणि समाजाची एका एकीकृत निगमवादी व्यवस्थेत पुनर्रचना करण्यास सक्षम असेल. &lt;ref&gt;Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 190–192.&lt;/ref&gt; या दृष्टिकोनामध्ये, कथित राजकीय आणि &quot;वांशिक&quot; अवांछितांपासून शुद्ध केलेला एक लष्करी राष्ट्रीय समुदाय लादण्यासाठी रोमानियाचे ऐतिहासिक, बहुलवादी आणि लवचिक सामाजिक संबंध मोडून काढले होते. या प्रकल्पाचे समर्थन लीजनने आर्थिक गुंतागुंत आणि समकालीन औद्योगिक समाजातील व्यक्तींचे समूहाप्रती असलेले अधीनत्व याला एक आधुनिक प्रतिसाद म्हणून केले. &lt;ref&gt;Corneliu Zelea Codreanu, Cărticica şefului de cuib, pt. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 15, 25.&lt;/ref&gt;

ओस्वाल्ड स्पेंग्लर यांच्या विचारांनी खूप प्रभावित होऊन, मारिन यांनी असा वाद घातला की, उदारमतवाद आणि सोव्हिएत साम्यवादाचे जे अव्यक्तिगत, सभ्यतावादी—आणि म्हणूनच क्षय होत जाणारे—स्वरूप होते, त्याच्या विपरीत, खऱ्या राजकीय आधुनिकतेसाठी राष्ट्रीय विशिष्टतेमध्ये रुजलेल्या &quot;सांस्कृतिक राज्याची&quot; आवश्यकता होती. &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 11, 14; Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 182–84; Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 191–92.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 78–93.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Thomas P. Linehan, British Fascism, 1918–39 (Manchester: Manchester University Press, 2000), 33, 94, 214–15, 253–56.&lt;/ref&gt; त्यांनी रोमानियाच्या &quot;गौण&quot; शेतकरी संस्कृतीला ऐतिहासिक उपेक्षेचा पुरावा मानले आणि गावकऱ्यांसह पूर्ण लोकसंख्येला एक कच्चा माल म्हणून पाहिले, ज्याला एका शिस्तबद्ध लीजनवादी उच्चभ्रू वर्गाद्वारे आधुनिक, सांस्कृतिकदृष्ट्या पुनरुज्जीवित राष्ट्रात रूपांतरित केले जाईल. &lt;ref&gt;Vasile Marin, “Stat şi cultură,” in Crez de generaţie, 133–140; Marin, “De la formalismul democratic la naţionalismul constructiv,” in Crez de generaţie, 166–71; Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 176–78.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Noica, “Istoria românească şi România vie,” in Eseuri de duminică, 53–56; Eliade, “O revoluţie creştină,” Buna Vestire, June 27, 1937.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 84–93.&lt;/ref&gt;


{{quote|&quot;आपल्याला हे सुनिश्चित करावे लागेल की पूर्णच्या पूर्ण रोमानिया लीजनवादी होईल. नवे लीजनवादी भाव राज्य करावेच. पूर्ण देशाचे राज्य लीजनवादींनी केले पाहिजे.&quot;|कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु (''Cărticica şefului de cuib''. ४३.)}}

फॅसिस्ट निगमवाद आणि लेनिनवादी सामूहिकतावाद यांना प्रतिस्पर्धी आधुनिकीकरण मानून, मारिन यांचा असा विश्वास होता की फॅसिझम एक श्रेष्ठ नमुना सादर करतो कारण तो राष्ट्रीय हितांना वर्गसंघर्षाच्या अधीन करण्याऐवजी त्यांच्यात सुसंवाद साधतो. &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 133–34; Bucur, Eugenics and Modernization in Interwar Romania, 65; Turda, “To End the Degeneration of a Nation,” Medical History 53, no. 1 (2009): 77–104.&lt;/ref&gt; त्यांच्या मते, सोव्हिएत औद्योगिक &quot;सुसंस्कृतपणा&quot; देखील, एकदा का त्यांची क्रांतिकारी प्रेरणा &quot;अपहृत&quot; केली गेली की, एका निष्फळ, मुळापासून तुटलेल्या आधुनिकतेमध्ये अधःपतन पावला होता, जरी त्यांनी १९३० च्या दशकात फॅसिझम अधिक समाजवादी बनणे आणि स्तालिनवाद अधिक राष्ट्रीय बनणे यांच्यात परस्पर अभिसरण पाहिले. &lt;ref&gt;Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 178; Marin, “Pentru ce suntem antisemiţi?,” Cuvântul studenţesc, March 18, 1924, in Crez de generaţie, 103.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 136–37.&lt;/ref&gt; एकूण, या दाव्यांनी लोखंड्या दलाला एक मूलगामी, आधुनिकीकरण चळवळ म्हणून मांडले, जी रोमानियन परंपरा जतन करू इच्छित नव्हती, तर एका &quot;सर्वसत्तावादी&quot; क्रांतिकारी प्रकल्पाद्वारे राष्ट्राची—जैविक, सांस्कृतिक आणि राजकीयदृष्ट्या—पुनर्रचना करू इच्छित होती. &lt;ref&gt;Mircea Platon, “The Iron Guard and the ‘Modern State’,” Fascism 1, no. 2 (2012): 65–90.&lt;/ref&gt;

==== अर्थशास्त्र ====
लोखंड्या दलाच्या आर्थिक दृष्टिकोनात राष्ट्रवादी आणि आध्यात्मिक संकल्पनांसोबतच निवडक, ढोबळपणे परिभाषित &quot; [[समाजवाद|समाजवादी]] &quot; घटकांचा मिलाफ होता, जरी हे दावे अनेकदा अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा अविश्वसनीय होते. संघटक आंद्रेई योनेस्कू सारख्या काही दलकऱ्यांनी नंतर ''सेकुरितातेच्या'' चौकशीदरम्यान असा दावा केला की या चळवळीने [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादाचे]] पैलू स्वीकारले होते आणि [[सामाजिक न्याय]] व भ्रष्टाचारविरोधी विचारांना प्रोत्साहन दिले होते. तरीही, ही विधाने साम्यवादी काळातील राजकीय दबावांमुळे आणि लीजनच्या प्रखर साम्यवादविरोधी भूमिकेशी असलेल्या संघर्षामुळे तयार झाली होती. व्यवहारात, लोखंड्या दलाचे अर्थशास्त्र हे एका संरचित समाजवादी किंवा साम्यवादी स्वरूपाऐवजी, एक सुसंगत कार्यक्रम कमी आणि नैतिक नूतनीकरण, शिस्त आणि कथित भ्रष्ट उच्चभ्रू वर्गाला विरोध याभोवती तयार केलेले एक वैचारिक साधन अधिक होते. &lt;ref&gt;Clark, R. (2012). &lt;/ref&gt;

=== शैली ===
सदस्य गडद हिरव्या रंगाचा गणवेश घालत होते, जो नूतनीकरणाचे प्रतीक होता आणि त्यामुळे त्यांना कधीकधी &quot;हिरवे शर्ट&quot; ( {{Lang|ro|Cămășile verzi}} ) म्हणून संबोधले जात होते. इटली, स्पेन आणि जर्मनीमधील फॅसिस्ट समकक्षांप्रमाणे, सैनिकांनी एकमेकांना रोमन सलामी देऊन अभिवादन केले.

लोखंड्या दलाचे मुख्य चिन्ह तिहेरी क्रूस (तिहेरी विभागलेल्या आणि नक्षीदार क्रूसचा एक प्रकार) होते, जे तुरुंगाच्या गजांचे[[हुतात्मा|शहीदत्वाचे]] प्रतीक म्हणून) प्रतिनिधित्व करत असे, ( [[युनिकोड]] : '''U+2A69 ⩩''' ) आणि कधीकधी त्याला &quot;आद्यदेवदूत मिखाएलचे क्रूस&quot; ( {{Lang|ro|Crucea Arhanghelului Mihail}} ) असेही संबोधले जात होते.

==== ध्वज दालन ====
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
चित्र:Flag_of_Iron_Guard_Romania.svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(Legion_of_the_Archangel_Michael_or_Legionary_Movement).svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(white_disk_version).svg
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_(White_Cross_Variant).png
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_or_Legion_of_the_Archangel_Michael_(Iron_Guard).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(defaced_tricolor_version).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(yellow_on_green_version).svg
चित्र:Legionary_Movement_flag.svg
&lt;/gallery&gt;

==== गीते ====
{| width=&quot;100%&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Imnul tinereții legionare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादी युवाची गीत')
* ''Echipa morții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मृत्युचे गट')
* ''Șoim Român''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'रोमानियन गरुड')
* ''Imnul eroilor Moța-Marin''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'नायक मोत्सा अणि मारिन यांचे गीत')
* ''Imnul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'विजयाचे गीत')
* ''Imnul muncitorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'कामगारांचा गीत')
* ''Imnul Legiunii Arhanghelul Mihail''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनचे गीत')
* ''Cântec de luptă''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'युद्धगीत')
* ''Cântecul legionarilor căzuți''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीरगती प्राप्त केलेल्या लीजनवादांचे गीत')
* ''Imnul echipei -Miti Dumitrescu-''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दुमित्रेस्कू गटाचे गीत')
* ''Cântecul Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचे गीत')
* ''Înainte''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे')
* ''Peste mormântul tău sfânt''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पवित्र कबरावर')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Veniți cu noi''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आमच्यासोबत या')
* ''Doina închisorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दोईना तुरुंग')
* ''Hora legionarilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादींचा होरा')
* ''În crezul tău''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पंथाप्रमाणे')
* ''De prin străinele meleaguri''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'परकीय प्रांतांपासून')
* ''Părintească dimândare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पालाकांचा अभिमान')
* ''Urlă dușmanii''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'शत्रूंचा चित्कार')
* ''Ștefan Vodă'' (''Marșul legionarilor Vrânceni'')&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वोयवोदेंचा स्तेफेन (व्राकेआच्या लीजनवादींचा कूच'))
* ''Cu fruntea sus''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'डोके वर करुन')
* ''Marșul legionarilor Tecuceni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तेकुकीच्या लीजनवादींचा कूच')
* ''Doina Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचा दोईना')
* ''Dealul negru''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'काळा पठार')
* ''Ardealul tânăr legionar''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तरुण लीजनवादी त्रान्सिल्वेनिया')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Răzbunare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'बदला')
* ''Imnul românilor secuizați''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'माग्यारीकृत रोमानियांचे गीत')
* ''Marșul legionarilor olteni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'ओल्तेनियाच्या लीजनवादींचे कूच')
* ''Imnul eroilor legionari dela Majadahonda''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मायादाहोंदांच्या अभिमानीय नायकांचे गीत')
* ''Cântec de leagăn''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लोरी')
* ''Înainte'' (''după cântecul unui ofițer mort'' în 1917)&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे' (१९१७ मध्ये मारलेल्या कार्यकर्तांचे मृत्युनंतर))
* ''Imnul lagărelor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'छावणींचे गीत')
* ''Chemarea jertfei''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'त्यागाचा बोलाव')
* ''Marșul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीजयाचा कूच')
* ''Doina comandantului''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'सेनापतींचा दोईना')
* ''Pornesc din neam''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वंशाचा मी')
|}

== वारसा ==
साम्यवादाच्या नंतरच्या रोमानियामध्ये सक्रिय असलेल्या एका छोट्या राष्ट्रवादी गटाकडून ''&lt;nowiki/&gt;'गार्दा दे फियर''' हे नावसुद्धा वापरले जाते.

रोमानियामध्ये अनेक समकालीन अति-दक्षिणपंथी संघटना आहेत, जसे की Totul pentru țară ( ''देशासाठी सर्वकाही'' ), जी २०१५ मध्ये बंदी घालायच्या आधी होती, आणि Noua Dreaptă ( ''नवीन दक्षिणपंथ'' ), &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Totok|first=William|url=https://moldova.europalibera.org/a/intre-legionarism-deghizat-si-nationalism-autoritar/29121256.html|title=Între legionarism deghizat şi naţionalism-autoritar|date=26 March 2018|publisher=Radio Europa Liberă}}&lt;/ref&gt; यापैकी दुसरी संघटना स्वतःला लोखंड्या दलाच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाचा वारस मानते, ज्यामध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु|कोर्नेल्यु कोद्रेआनु]] यांच्यावर केंद्रित व्यक्तिपूजा आहे; तरीही, हा गट सेल्टिक क्रूस वापरतो, ज्याचा संबंध लीजनवादाशी नाही.

=== सार्वजनिक स्मरणोत्सव ===
[[चित्र:RO_HD_Deva_Monumentul_luptatorilor_anticomunisti.jpg|इवलेसे|देवा येथील &quot;साम्यवादविरोधी लढवय्यांचे स्मारक&quot;, आयर्न गार्डच्या एका सदस्याच्या स्मरणार्थ (योन गाव्रिल ओगोरानु)]]
[[चित्र:Mircea_Eliade_(2474950873).jpg|इवलेसे|मिर्केआ एल्यादे यांचा अर्धपुतळा]]

[[वर्ग:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>qfnu7ukpdb4k6603i49b4cpfc9hxp36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689118</id>
      <parentid>2689117</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T05:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82985" sha1="2xufr33pjrzxo4kfv4xwuj10lai9fl2" xml:space="preserve">
'''लोखंडी दल''' ([[रोमेनियन भाषा|रोमानियन]]: Garda de Fier ''गार्दा फ्येर'') ही दोन महायुद्धांच्यामधील काळात आणि दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान रोमानियाच्या राज्यामध्ये सक्रिय असलेली एक अति-दक्षिणपंथी, [[क्रांतिकारक]], [[फॅसिझम|फॅसिवादी]] निमलष्करी संघटना आणि [[राजकीय पक्ष]] होती. याची स्थापना १९२७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] यांनी '&lt;nowiki/&gt;'''आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन'''' ( {{Lang|ro|Legiunea Arhanghelul Mihail}}) म्हणून केली होती.&lt;ref name=&quot;Payne1&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/historyoffascism00payn|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1995|isbn=9780299148706|page=[https://archive.org/details/historyoffascism00payn/page/394 394]|author-link=Stanley G. Payne|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ही चळवळ अतिशय लोकशाहीविरोधी, साम्यवादविरोधी आणि [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] होती आणि तिच्या विचारधारेने राजकीय हिंसाचार आणि ख्रिस्ती आतंकवादाच्या प्रकारांना प्रेरणा दिली. &lt;ref name=&quot;Tinichigiu2004-Ioanid2004-Volovici1991-yv2013&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ती तिच्या आध्यात्मिक आधारामुळे त्या काळातील इतर युरोपीय अति-दक्षिणपंथी चळवळींपेक्षा वेगळी होती, कारण लोखंडी दल रोमानियन ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती गूढवादाने खोलवर प्रभावित होती.

मार्च १९३० मध्ये, कोद्रेआनु यांनी लीजनची निमलष्करी शाखा म्हणून लोखंड्या दलाची स्थापना केली, ज्याने १९३५ मध्ये आपले अधिकृत नाव बदलून &quot; '''Totul pentru Țară''' &quot; पक्ष असे ठेवले—अर्थात, &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;. हे [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीपर्यंत अस्तित्वात होते, ज्या काळात ते सत्तेवर आले.

सप्टेंबर १९४० मध्ये जेव्हा मार्शल [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] सत्तेवर आले, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाला सरकारमध्ये सामील करून घेतले आणि राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याची स्थापना केली. जानेवारी १९४१ मध्ये, लीजनवादींच्या बंडानंतर, आंतोनेस्कू यांनी सैन्याचा वापर करून ही चळवळ दडपली आणि संघटना नष्ट केली; तिचे सेनापती, होरिया सिमा, इतर नेत्यांसह जर्मनीला पळून गेले.

== इतिहास ==

=== स्थापना आणि उदय ===
१९२७ मध्ये, कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु यांनी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ( ''Liga Apărării Național Creștine'') या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या रोमानियन राजकीय पक्षात ( आ. को. कुझा अंतर्गत) क्रमांक दोनचे पद सोडले आणि कोर्नेल्यु गेओर्गेस्कू, तेओदोसिए पोपेस्कु, योन मोत्सा, रादु मिरोनोविकी, आणि इलिए गार्नेआत्स यांच्यासह मुख्य देवदूत मिखाएलची सेना स्थापन केली. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The history of the Legionary Movement|last=Sima|first=Horia|date=1995|publisher=Legionary Press|isbn=1-899627-01-4|pages=144|oclc=272381280}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Ioanid, &quot;The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard.&quot; &lt;/ref&gt;

लीजन इतर फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी होती कारण तिचा जनाधार लष्करी माजी सैनिकांऐवजी शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये होता. तथापि, लीजनच्या सैनिकांमध्ये सामान्य फॅसिस्ट &quot;युद्ध सैनिकांबद्दल आदर&quot; होता. रोमानियामध्ये सामान्य लोकसंख्येच्या तुलनेत खूप मोठा बुद्धीजीवी वर्ग होता, जिथे दर हजार लोकसंख्येमागे २.० विद्यापीठातील विद्यार्थी होते, तर अधिक श्रीमंत जर्मनीमध्ये हे प्रमाण दर हजार लोकसंख्येमागे १.७ होते. तसेच, १९३० च्या दशकात बुखारेस्टमध्ये पॅरिससारख्या मोठ्या शहरापेक्षा जास्त वकील होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 115.&lt;/ref&gt; जागतिक महामंदीच्या आधीही, रोमानियन विद्यापीठे उपलब्ध नोकऱ्यांच्या संख्येपेक्षा कितीतरी जास्त पदवीधर तयार करत होती आणि रोमानियातील महामंदीने बुद्धीजीवी वर्गासाठी रोजगाराच्या संधी आणखी मोठ्या प्रमाणात मर्यादित केल्या, व तेच वर्ग निराश होऊन लोखंड्या दलाकडे वळले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; अनेक ऑर्थोडॉक्स रोमानियन लोकांना विद्यापीठाची पदवी मिळाल्यानंतर, जी त्यांना मध्यमवर्गात पोहोचण्याचा मार्ग वाटत होती, त्यांना हव्या असलेल्या नोकऱ्या नव्हते हे पाहून ते संतप्त झाले आणि त्यांनी लीजनचा संदेश स्वीकारला की ज्यू लोकच त्यांना हव्या असलेल्या मध्यमवर्गीय नोकऱ्या मिळवण्यापासून रोखत आहेत.

त्याव्यतिरिक्त, रोमानियावर पारंपारिकपणे फ्रांसी-समर्थक उच्चभ्रू वर्गाचे वर्चस्व होते, जे खाजगीत रोमानियनपेक्षा फ्रांसी बोलण्यास प्राधान्य देत होते आणि ज्यांचा दावा होता की त्यांची धोरणे रोमानियाला पश्चिमेकडे नेत आहेत, विशेषतः राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाचा असा दावा होता की त्यांची आर्थिक धोरणे रोमानियाचे औद्योगिकीकरण करणार आहेत.  राष्ट्रीय महामंदीने या धोरणांची दिवाळखोरी दाखवली आणि अनेक तरुण रोमानियन बुद्धिजीवी, विशेषतः विद्यापीठातील विद्यार्थी, लोखंड्या दलाच्या &quot;रोमानियन प्रतिभेच्या&quot; गौरवीकरणाकडे आणि रोमानियन बोलण्याचा अभिमान बाळगणाऱ्या त्यांच्या नेत्यांकडे आकर्षित झाले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; रोमानियन वंशाचे इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की १९व्या शतकाच्या मध्यापासून, रोमानियन बुद्धिजीवी वर्गाची &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref name=&quot;Ancel pages 463&quot;&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot;, pp. 463–479, from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999, p. 463.&lt;/ref&gt;

१८५९ पासून रोमानिया हा फ्रान्सचा कट्टर समर्थक देश होता, जेव्हा संयुक्त संस्थानांची स्थापना झाली, ज्याच्यामुळे रोमानियाला [[ओस्मानी साम्राज्य|ओस्मानी साम्राज्यापासून]] प्रभावी स्वातंत्र्य मिळाले (ही घटना मोठ्या प्रमाणावर फ्रांसी मुत्सद्देगिरीमुळे शक्य झाली, ज्याने रोमानियन लोकांच्या वतीने ओटोमन लोकांवर दबाव आणला). तेव्हापासून, बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी वर्ग लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी मतांवर विश्वास ठेवणारे म्हणून स्वतःला घोषित करत होते, त्याच वेळी रोमानियातील ज्यू अल्पसंख्याकांबद्दल [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] दृष्टिकोन बाळगत होते.  त्यांच्या ज्यूविरोधाव्यतिरिक्त, बहुतेक रोमानियन ''बुद्धिजीवी वर्गाचा'' असा विश्वास होता की फ्रान्स केवळ रोमानियाची &quot;लॅटिन बहीण&quot; नाही, तर एक &quot;थोरली लॅटिन बहीण&quot; आहे जी आपल्या &quot;धाकट्या लॅटिन बहीण&quot; रोमानियाला योग्य मार्गदर्शन करेल. अँसेलने लिहिले आहे की कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ बुद्धिजीवी वर्गाची प्रचलित फ्रान्स-प्रेमच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकट नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाचा नाश करण्यास रचलेले &quot;ज्यूंचे शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

रोमानिया आपली &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रान्सच्या मार्गाचे अनुसरण करेल या पारंपारिक कल्पनेच्या विपरीत, कोद्रेआनु परकीय द्वेषी व विशिष्ट अति-राष्ट्रवादाला प्रोत्साहन दिले, ज्याच्यामध्ये रोमानिया स्वतःच्या मार्गाचे अनुसरण करेल आणि सार्वत्रिक मूल्ये आणि मानवाधिकार यांबद्दलच्या फ्रांसी कल्पना नाकारेल.  रोमानियाला आधुनिक आणि पाश्चात्त्य &quot;पूर्व युरोपचा फ्रान्स&quot; बनवण्याबद्दल उच्चभ्रू वर्गाच्या कल्पनांपासून पूर्णपणे वेगळे होऊन, लीजनने भूतकाळातील पारंपारिक पूर्व ऑर्थोडॉक्स मूल्यांकडे परत जाण्याची मागणी केली. त्यांनी रोमानियाच्या शेतकरी संस्कृती आणि लोकरीतींना &quot;रोमानियन प्रतिभेचे&quot; जिवंत प्रतीक म्हणून गौरवले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; फ्रान्सपासून दूर जाण्यामागे जर्मनप्रेम सुद्धा कारणीभूत होते. &lt;ref&gt;[[Francisco Veiga]], ''Istoria Gărzii de Fier, 1919–1941: Mistica ultranaționalismului '', Humanitas, Bucharest, 1993. &lt;/ref&gt;

लोखंड्या दलाचे नेते अस्सल रोमानियन लोकमूल्यांप्रति असलेली आपली वचनबद्धता अधोरेखित करण्यास अनेकदा पारंपरिक शेतकरी वेष परिधान करत, आणि गळ्यात क्रूस व रोमानियन मातीच्या पिशव्या घालत असत; हे रोमानियाच्या फ्रांसप्रेमी उच्चभ्रू वर्गाच्या अगदी विरुद्ध होते, ज्यांना नवीनतम कपड्यांची शैली जास्त पसंत होती. &lt;ref&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या उच्चभ्रू वर्गातील अनेक सदस्य अनेकदा भ्रष्ट होते आणि रोमानियाच्या तेलातून निर्माण होणाऱ्या प्रचंड पैशांमध्ये फारच कमी पैसा साध्या लोकांकडे जात होते, या परिस्थितीमुळे लीजनचे आकर्षण आणखी वाढले, ज्याने संपूर्ण उच्चभ्रू वर्गाला कधीही न सुधारणारे भ्रष्ट म्हणून धिक्कारले.

कोद्रेआनु यांच्या करिष्माई नेतृत्वाखाली, लीजन कुशल प्रचारासाठी ओळखली जात होती, ज्यात देखाव्याचा कुशलतेने वापर केला जात असे. मोर्चे, धार्मिक यात्रा, देशभक्तीपर आणि पक्षीय स्तोत्रे व गीते, तसेच ग्रामीण भागातील स्वयंसेवा आणि धर्मादाय मोहिमा यांचा उपयोग करून, लीगने स्वतःला साम्यवादविरोधाच्या समर्थनात भ्रष्ट पक्षांना एक पर्याय म्हणून सादर केले. आधी, लोखंड्या दलाची अशी आशा होती की, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघात]] [[साम्यवाद|साम्यवादाच्या]] उदयाला विरोध करू इच्छिणाऱ्या कोणत्याही राजकीय गटाला, मग त्याचे राजकीय स्थान काहीही असो, आपल्यात सामावून घ्यावे.

लोखंडी दल मुद्दाम ज्यू-विरोधी होते, आणि त्यांनी असा विचार पसरवला की &quot;ख्रिस्ती जगाविरुद्ध रब्बींची आक्रमकता&quot;—जी फ्रीमेसनरी, [[सिग्मुंड फ्रॉइड|फ्रॉईडवाद]], [[समलैंगिकता]], [[नास्तिकता]], [[मार्क्सवाद]], बोल्शेविकवाद आणि [[स्पॅनिश यादवी|स्पेनमधील यादवी]] यांमधून प्रकट झाली&quot;—समाजाला कमकुवत करत आहे. &lt;ref name=&quot;Volovici, p. 98&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Volovici|1991|page=98}}, citing N. Crainic, ''Ortodoxie și etnocrație'', pp. 162–164&lt;/ref&gt;

=== सत्तेसाठी संघर्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu.jpg|इवलेसे|[[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], लोखंड्या दलाचे संस्थापक]]
१९३७ च्या संसदीय निवडणुकीत, राष्ट्रीय उदारमतवादी आणि राष्ट्रीय शेतकारी पक्षांच्या मागे, लीजन पक्ष १५.५% मते मिळवून तिसऱ्या क्रमांकावर आला. राजा कारोल दुसरे यांनी लीजनच्या राजकीय उद्दिष्टांना अतिशय विरोध केला आणि १९४० मध्ये स्वतःला पदत्याग करण्यासाठी भाग पडेपर्यंत त्यांना सरकारपासून दूर ठेवण्यात ते यशस्वी झाला. या काळात, लीजनला सामान्यतः छळाला सामोरे जावे लागले. १० फेब्रुवारी १९३८ रोजी, राजांनी सरकार बरखास्त केले आणि राजेशाही हुकूमशाही सुरू केली.

कोद्रेआनु यांनी लीजनला नवीन सरकार स्वीकारण्याचा सल्ला दिला. तरीही, गृहमंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांचा कोद्रेआनुंवर विश्वास नव्हता आणि त्यांनी १६ एप्रिल रोजी त्यांना अटक करण्याचे आदेश दिले. सरकार आपल्याला फाशी देण्यास निमित्त शोधत आहे हे लक्षात आल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीजनचे कार्यवाहक कमांडर, होरिया सिमा यांना, जोपर्यंत ते तात्काळ धोक्यात असल्याचा अकाट्य पुरावा मिळत नाही तोपर्यंत कोणतीही कारवाई न करण्याचे आदेश दिले. तथापि, आपल्या हिंसक प्रवृत्तीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या सिमा यांनी शरदमध्ये आतंकवादी कृतींची लाट सुरू केली. याची कुणकुण कोद्रेआनु यांना लागली आणि त्याने हिंसाचार थांबवण्याचे आदेश दिले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;/ref&gt;

आदेश उशिरा आला. २९-३० नोव्हेंबर १९३८ च्या रात्री, कोद्रेआनु आणि इतर अनेक सैनिकांना त्यांच्या जांदार्मेरीया रक्षकांनी गळा दाबून ठार मारले, कथितरित्या तुरुंगातून पळून जाण्याच्या प्रयत्नादरम्यान. सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की असा कोणताही पळून जाण्याचा प्रयत्न झाला नव्हता, आणि कोद्रेआनु व इतरांना राजांच्या आदेशानुसार ठार मारले होते, बहुधा २४ नोव्हेंबर १९३८ रोजी सैनिकांनी केलेल्या कलिनेस्कूंच्या एका नातेवाईकाच्या (काही स्रोतांनुसार &quot;मित्र&quot;) हत्येच्या प्रतिक्रियेत. लोखंड्या दलाला चिरडून टाकण्याच्या करोल यांच्या निर्णयानंतर, लीजनचे अनेक सदस्य जर्मनीमध्ये निर्वासित म्हणून पळून गेले, जिथे त्यांना [[नाझी पक्ष|नाझींकडून]], विशेषतः शुत्सस्ताफ्फेल आणि आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या परराष्ट्र राजकीय कार्यालयाकडून भौतिक आणि आर्थिक दोन्ही प्रकारचा पाठिंबा मिळाला. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;/ref&gt;

दोन महायुद्धांमधील बहुतांश काळात रोमानिया फ्रांसच्या प्रभावाखाली होता आणि १९२६ मध्ये रोमानियाने फ्रांससोबत युतीचा करार केला. मार्च १९३६ मध्ये ऱ्हाइनलांडच्या पुनर्सैनिकीकरणानंतर, कारोल यांनी फ्रांससोबतच्या पारंपरिक युतीपासून दूर जाण्यास सुरुवात केली, कारण पूर्व युरोपमध्ये जर्मन आक्रमण झाल्यास फ्रांसी काहीही करणार नाहीत अशी भीती रोमानियामध्ये वाढत होती. तथापि, कारोल यांची राजवट अजूनही मुळात फ्रांस-समर्थक मानली जात होती. जर्मन दृष्टिकोनाद्वारे, राजा कारोल यांच्यापेक्षा लोखंड्या दलाला जास्ती श्रेयस्कर मानले जात होते. ही राजेशाही हुकूमशाही फक्त एका वर्ष टिकली. ७ मार्च १९३९ रोजी, कलिनेस्कू यांना पंतप्रधान बनवून एक नवीन सरकार स्थापन झाले; २१ सप्टेंबर १९३९ रोजी, कोद्रेआनुंचा बदला घेणाऱ्या सैनिकांनी त्यांची हत्या केली. कलिनेस्कू अशा परराष्ट्र धोरणाच्या बाजूने होता ज्यात रोमानिया दुसऱ्या महायुद्धात मित्र राष्ट्रांच्या बाजूने तटस्थता राखेल, आणि म्हणूनच, कलिनेस्कूच्या हत्येचे आयोजन करण्यात शुत्सस्ताफ्फेलचा हात होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes1993&quot;&gt;Haynes, Rebecca (1993). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; त्यानंतर परस्पर मारगोळींच्या आणखी फेऱ्या झाल्या, ज्याच्या प्रतिशोधार्थ सरकारने देशभरात ३०० हून अधिक लीजनवादींची हत्या केली. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39.&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि लोखंडी दलकरी]]
राजांसोबतच्या संघर्ष सोडून, कोद्रेआनुंच्या मृत्यूनंतर अंतर्गत सत्तासंघर्ष सुरू झाला. दडपशाहीच्या लाटांनी १९३९ पर्यंत लीजनचे मूळ नेतृत्व जवळजवळ संपले आणि दुय्यम दर्जाच्या दलकऱ्यांना पुढे आणले. १९४० च्या उत्तरार्धात बुखारेस्टमध्ये हंगेरियन राजकीय सचिवांनी दाखल केलेल्या एका गुप्त अहवालानुसार, तीन मुख्य गट होते: बानात येथील एक गतिमान स्थानिक नेते सिमा यांच्याभोवती जमलेला गट, जो सर्वात व्यावहारिक आणि सर्वात कमी ऑर्थोडॉक्स विचारसरणीचा होता; कोद्रेआनु यांचे वडील, योन झेलेआ कोद्रेआनु आणि त्यांचे भाऊ (जे सिमाचा तिरस्कार करत होते) यात असलेले गट; आणि मोत्सा-मारिन गट, ज्यांना चळवळीचे धार्मिक स्वरूप मजबूत करायचे होते.

दीर्घकाळ चाललेल्या गोंधळानंतर, लीजनच्या कमी कट्टर गटाचे प्रतिनिधित्व करणारे सीमा यांनी सर्व स्पर्धकांवर मात केली आणि नेते बनले. त्यांच्याच पुढाकाराने तयार केलेल्या लीजनवादी मंच या संस्थेने ६ सप्टेंबर १९४० रोजी त्यांना तशी मान्यता दिली. २८ सप्टेंबर रोजी, थोरले कोद्रेआनु यांनी स्वतःला नेते म्हणून स्थापित करण्याच्या अयशस्वी प्रयत्नात बुखारेस्टमधील लीजनच्या मुख्यालयावर (हिरवे गृह) हल्ला केला. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39&lt;/ref&gt; सीमा हे रोमानियातील एक ''फोक्सडॉइच'' (वांशिक जर्मन) असलेल्या शुत्सस्ताफ्फेलचे''फोक्सग्रुपेनफ्यूहरर'' आंड्रेयास श्मिटच्या जवळचे होते आणि त्यांच्यामार्फत ते श्मिटचे सासरे, बर्लिनमधील शुत्सस्ताफ्फेलच्या मुख्य कार्यालयाचे प्रमुख असलेले शक्तिशाली गॉटलोब बर्गर यांचे जवळचे झाले. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot;&gt;Haynes, Rebecca &quot;German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41&quot; pp. 676–683 from ''The Slavonic and East European Review'' Volume 71, Issue # 4, October 1993 p. 681.&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार रेबेका हेन्स यांनी असे म्हटले आहे की सीमांच्या उदयामध्ये एसएसकडून मिळालेला आर्थिक आणि संघटनात्मक पाठिंबा हा एक आवश्यक घटक होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot; /&gt;

=== सीमांचे वर्चस्व ===
[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीच्या काही महिन्यांत, रोमानिया अधिकृतपणे तटस्थ होता. तथापि, २३ ऑगस्ट १९३९ रोजी झालेल्या [[मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटोव्ह-रिबेंट्रॉप करारामध्ये]], जो सुरुवातीला एक गुप्त दस्तऐवज होता, इतर गोष्टींबरोबरच, [[बेसारेबिया|बेसारेबियामध्ये]] सोव्हिएतच्या स्वारस्याचा उल्लेख होता. १ सप्टेंबर रोजी [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीने]] [[पोलंडवर आक्रमण]] केल्यानंतर आणि १७ सप्टेंबर रोजी सोव्हिएत युनियनही त्यात सामील झाल्यानंतर, रोमानियाने पोलंडच्या पळून गेले सरकारी आणि सैनिकांना आश्रय दिला. २१ सप्टेंबर रोजी कलिनेस्कूंच्या हत्येनंतरही, राजा कारोल यांनी तटस्थता टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला. तरीही, नंतर फ्रांसने जर्मनीसमोर शरणागती पत्करल्यामुळे आणि ब्रिटनने युरोपमधून माघार घेतल्यामुळे, ते रोमानियाला दिलेली आश्वासने पूर्ण करू शकम्ले नाहीत.

ही राजकीय युती वाचलेल्या सैनिकांसाठी अनुकूल होती आणि मे १९४० मध्ये फ्रांसच्या पतनानंतर ती आणखीनच अनुकूल झाली. जर्मनीमध्ये आश्रय घेतलेले सिमा आणि इतर अनेक सैनिक हळूहळू रोमानियामध्ये परत येऊ लागले. फ्रान्सच्या पतनानंतर एका महिन्याने, कारोल यांनी आपल्या राजवटीतील एकमेव पक्ष, राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी, याची पुनर्रचना करून अधिक उघडपणे हुकूमशाही 'राष्ट्राचे पक्ष' बनवली आणि अनेक सैनिकांना पुनर्रचित सरकारमध्ये सामील होण्यास आमंत्रित केले. ४ जुलै रोजी, सिमा आणि इतर दोन प्रमुख सैनिक योन गिगर्तुंच्या सरकारमध्ये सामील झाले. तथापि, करोल यांनी पदत्याग करावा यासाठी वाढत्या दबावामुळे त्यांनी केवळ एका महिन्यानंतर राजीनामा दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या व्हिएन्ना करारामुळे, ज्याने रोमानियाला उत्तर [[ट्रान्सिल्व्हेनिया|त्रान्सिल्वानियाच्या]] बराचसा भागाला हंगेरीला देण्यास भाग पाडले, सर्व राजकीय विचारांच्या रोमानियन लोकांमध्ये संताप निर्माण झाला आणि करोल राजकीयदृष्ट्या जवळजवळ नष्ट झाले. असे असूनही, ३ सप्टेंबर रोजी झालेला लीजनवादींचा उठाव अयशस्वी ठरला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== सत्तेवर येणे ===
हताश होऊन, राजा करोल दुसऱ्यांनी सेनापती (नंतर मार्शल) [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] यांना पंतप्रधान म्हणून नियुक्त केले, याचे एक कारण म्हणजे सेनापतींचे लीजनशी असलेले जवळचे संबंध. तरीही, करोल यांना याची कल्पना नव्हती की, आंतोनेस्कू यांनी राजांना सत्तेवरून दूर करण्यास इतर राजकीय व्यक्तींसोबत गुप्तपणे एक करार केला होता. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; दुसऱ्या व्हिएन्ना निवाड्यावरील व्यापक संतापाच्या पार्श्वभूमीवर, करोल यांची परिस्थिती असह्य झाली. त्यांना आपला मुलगा मिहायच्या बाजूने पदत्याग करण्यास भाग पाडले गेले, ज्यांनी त्वरीत आंतोनेस्कूंच्या हुकूमशाही अधिकारांची पुष्टी केली आणि त्यांना रोमानियाचा ''&lt;nowiki/&gt;'कोन्दुकतोर'' ' (नेता) ही पदवी बहाल केली.

जरी आंतोनेस्कू एक कट्टर राष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचा होता, तरी त्यांची पहिली पसंती राष्ट्रीय ऐक्य सरकार स्थापन करण्याची होती, ज्यात सर्व पक्षांनी त्यांना हुकूमशहा म्हणून स्वीकारले असते. तरीही, लीजनसोडून, इतर पक्षांना किमान संसदीय शासनाचे स्वरूप टिकवून ठेवायचे होते. याउलट, लीजनने आंतोनेस्कूंच्या अतिराष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही राजवटीच्या दृष्टिकोनाला पूर्णपणे पाठिंबा दिला. हे लक्षात घेऊन, आंतोनेस्कू यांनी १५ सप्टेंबर रोजी लीजनसोबत युती केली. या कराराचा एक भाग म्हणून, रोमानियाला &quot; राष्ट्रीय लीजनवादी राज्य &quot; म्हणून घोषित केले, ज्यात लीजन हा देशातील एकमेव कायदेशीर पक्ष होता. आंतोनेस्कू लीजनचे मानद नेये बनले. सिमा उपपंतप्रधान बनले आणि इतर चार लीजनवादी सैनिक मंत्रिमंडळात सिमांसोबत सामील झाले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; लोखंडी दल ही जर्मनी आणि इटलीबाहेर परकीय मदतीशिवाय सत्तेवर आलेली एकमेव फॅसिस्ट चळवळ होती. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|title=Theft of a Nation: Romania Since Communism|last=Gallagher|first=Tom|date=2005|publisher=Hurst|isbn=9781850657163|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045504/https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66|title=Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and his Regime, Romania 1940–1944|last=Deletant|first=D.|date=2006|publisher=Springer|isbn=9780230502093|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045505/https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

=== अपयश आणि विनाश ===
सत्तेवर आल्यानंतर, सिमा आणि आंतोनेस्कू यांच्यात मतभेद झाली. इतिहासकार स्टॅनले जॉ. पेन यांच्या मते, अँटोनेस्कूंचा [[स्पेन|स्पेनमधील]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोंच्या]] राजवटीसारखी परिस्थिती निर्माण करण्याचा हेतू होता, ज्यामध्ये लीजन राज्याच्या अधीन असेल. त्यांनी सिमांकडे लीजनचे संपूर्ण नेतृत्व त्यांच्याकडे सोपवण्याची मागणी केली, पण सिमा यांनी नकार दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

सिमा यांनी मागणी केली की सरकारने 'लीजनवादी भाव' पाळावे आणि सर्व प्रमुख पदे सैनिकांकडे सोपवावीत. इतर गट विसर्जित केले जावेत. सिमा म्हणाले की, आर्थिक धोरण जर्मनीसोबत जवळून समन्वय साधून आखले पाहिजे. आंतोनेस्कू यांनी सिमांच्या मागण्या फेटाळल्या आणि लोखंड्या दलाच्या मृत्यू पथकांमुळे ते भयभीत झाले. त्यांनी लीजनला कायमचे नष्ट करण्याची संधी मिळेपर्यंत वाट पाहण्याचे ठरवले. १४ जानेवारी १९४१ रोजी, हिटलरकडून व्यक्तिशः मंजुरी मिळाल्यानंतर आणि रोमानियन सैन्य आणि इतर राजकीय नेत्यांच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी कारवाई सुरू केली. दलाने शेवटचा उठावाचा प्रयत्न सुरू केला, पण तीन दिवसांच्या यादवी युद्धात, रोमानियन आणि जर्मन सैन्याच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी निर्णायक विजय मिळवला. &lt;ref&gt;[[Keith Hitchins|Hitchins, Kevin]] (1994) ''Rumania, 1866–1947'' pp. 457–469&lt;/ref&gt; उठावाच्या प्रयत्नाच्या आधीच्या काळात, जर्मन सरकारच्या वेगवेगळ्या गटांनी रोमानियातील वेगवेगळ्या गटांना पाठिंबा दिला होता, ज्यात शुत्सस्ताफ्फेलने आयर्न गार्डला तर लष्कर आणि &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAbw&quot;&gt;ऑस्वार्टिगेस ॲम्टने&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; सेनापती आंतोनेस्कू यांना पाठिंबा दिला होता. बुखारेस्टमधील जर्मन दूतावासात तैनात असलेल्या एसएसच्या बारोन ओटो फॉन बोल्श्विंग यांनी लोखंड्या दलासाठी शस्त्रांची तस्करी करण्यात मोठी भूमिका बजावली. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot;&gt;Simpson, Christopher ''Blowback America's Recruitment of Nazis and its Effects on the Cold War'', New York: Weidenfeld &amp; Nicolson, 1988 p. 255.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

संकटाच्या काळात, लोखंड्या दलाकऱ्यांनी बुखारेस्टमध्ये एक प्राणघातक नरसंहार घडवला. विशेषतः बुखारेस्टच्या कत्तलखान्यात ज्यू नागरिकांची झालेली हत्या अत्यंत भीषण होती. गुन्हेगारांनी ज्यूंना मांसाच्या आकड्यांवर लटकवले, व नंतर कोशर कत्तल पद्धतींची क्रूरपणे नक्कल करत त्यांचे विद्रूपीकरण करून त्यांना ठार मारले. &lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472 ''Holocaust Encyclopedia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312190740/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071204204012/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,932546,00.html &quot;New Order,&quot; Time magazine, Feb. 10, 1941].&lt;/ref&gt; रोमानियातील अमेरिकेचे राजदूत फ्रँकलिन मॉट गुंथर यांनी, ज्या मांस-प्रक्रिया कारखानेत ज्यूंची हत्या केली होती आणि जिथे &quot;कोशर मांस&quot; असे फलक लावलेले होते, त्या कारखानेला भेट दिली. त्यांनी वॉशिंग्टनला परत अहवाल दिला: &quot;प्राणींच्या देहांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या आकाड्यांवर साठ ज्यू मृतदेह आढळले. त्या सर्वांची कातडी सोललेली होती.. आणि सगळीकडे पसरलेल्या रक्ताचे प्रमाण हे पुरावे होते की त्यांची कातडी जिवंतपणीच सोलली होती&quot;.  गुंथर यांनी लिहिले की, मांसाच्या आकाड्यांवर लटकलेल्या ज्यू बळींपैकी एक ५ वर्षांची मुलगी होती, हे पाहून त्यांना विशेष धक्का बसला. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot; /&gt; सिमा आणि इतर लीजनवादींना जर्मनांनी जर्मनीला पळून जाण्यास मदत केली.

बंड आणि ज्यूविरोधातील हत्याकांडादरम्यान, लोखंड्या दलाने १२५ ज्यूंना ठार मारले, तर बंडखोरांशी झालेल्या चकमकीत ३० लीजनावादी मेले. त्यानंतर, लोखंडी दल चळवळीवर बंदी घातली आणि तिच्या ९,००० दलकऱ्यांना तुरुंगात टाकले. २२ जून १९४१ रोजी, आंतोनेस्कू राजवटीने जानेवारीपासून [[याश|याशमध्ये]] तुरुंगात टाकलेल्या दलाकऱ्यांना तुरुंगातून सोडले आणि याश हत्याकांडाच्या तयारीचा भाग म्हणून पोलिसांकडून त्यांना संघटित करून शस्त्रसज्ज केले. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 124&lt;/ref&gt; जेव्हा ज्यूंना मारण्याचा प्रश्न आला, तेव्हा जानेवारी १९४१ मधील अयशस्वी बंडानंतरही आंतोनेस्कू राजवट आणि लोखंडी दल यांच्यात समान भूमिका घेण्याची क्षमता होती; आंतोनेस्कू गे दलाइतकेच ज्यू-विरोधी होते. जेव्हा २७ जून १९४१ रोजी याशमध्ये ज्यूविघातक दंगल सुरू झाली, तेव्हा लोखंडी सळ्या आणि चाकूंनी सज्ज असलेल्या दलकऱ्यांने युरोपमधील आतापर्यंतच्या सर्वात रक्तरंजित दंगलींपैकी एकामध्ये, याशच्या रस्त्यांवर ज्यूंची हत्या करणाऱ्या जमावाचे नेतृत्व करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 130&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीचा इतिहास ==
१९२७ आणि १९३१ च्या निवडणुकांमध्ये ही चळवळ आद्यदेवदूत मिखाएलचा लीजन या नावाने प्रतिनिधींची सभा उभी राहिली. १९३२ मध्ये ती कोद्रेआनु गटबंदी म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ५ जागा जिंकल्या. तिने १९२८ च्या निवडणुकीत भाग घेतली नाही आणि १९३३ मध्ये तिच्यावर बंदी घातली. १९३७ च्या निवडणुकीत ती देशासाठी सर्वकाही म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ६६ जागा जिंकल्या. १९३९ च्या निवडणुकीत सर्व विरोधी पक्षांवर बंदी घातली.

== वर्णन ==

=== मतवाद ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|इवलेसे|१९४० सालचे टपाल तिकीट, ज्यावर त्यांच्या एका मानवतावादी उपक्रमाचे प्रतीक असलेल्या पांढऱ्या क्रूसवर ,लोखंड्या दलाचे चिन्ह आहे.]]
इतिहासकार स्टॅनली जॉ. पेन त्यांच्या फॅसिझमवरील अभ्यासात लिहितात, &quot;लीजन ही कदाचित दोन महायुद्धांमधील युरोपमधील सर्वात विचित्र जनचळवळ होती.&quot; &lt;ref name=&quot;payne&quot;&gt;Payne, Stanley G. (1995). &lt;/ref&gt; [[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादाच्या]] संकल्पनेमुळे ती इतर समकालीन युरोपीय फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी ठरली, जी [[धर्म|धर्माशी]] अतूटपणे जोडलेली होती. योनाइद रादूंच्या मते, लीजनने &quot;स्वेच्छेने ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती धर्माचे प्रबळ घटक आपल्या राजकीय विचारधारेत समाविष्ट केले, इतके की धार्मिक वैचारिक रचना असलेल्या दुर्मिळ आधुनिक युरोपीय राजकीय चळवळींपैकी एक बनली.&quot;

या चळवळीचे नेते, [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], एक धार्मिक राष्ट्रवादी होते ज्यांचे ध्येय राष्ट्राचे आध्यात्मिक पुनरुत्थान करणे होते. त्यांनी लिहिले की ही चळवळ एक &quot;आध्यात्मिक मतवाद...[जी] रोमानियन आत्म्याचे रूपांतर आणि क्रांती घडवून आणण्यास कार्यरत आहे.&quot; &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;/ref&gt;  कोद्रेआनुंच्या तत्त्वज्ञानानुसार, मानवी जीवन हे एक पापी, हिंसक राजकीय युद्ध होते, ज्यावर आध्यात्मिक राष्ट्र शेवटी मात करेल. या योजनेत, लीजनवादीला देशाच्या भल्यासाठी लढण्याच्या साध्या इच्छेपलीकडच्या कारवाई कराव्या लागतील, आणि संरक्षणाची सहजप्रवृत्ती दडपून टाकावी लागेल. &lt;ref name=&quot;payne&quot; /&gt;

इतर अनेक फॅसिस्ट चळवळींप्रमाणे, लीजनने एका क्रांतिकारक 'नव्या माणसा' तयार करण्यास हाक दिली. तरीही, नाझींप्रमाणे याची व्याख्या शारीरिक स्वरूपात केली गेली नाही, तर संपूर्ण राष्ट्राला देवाच्या अधिक जवळ आणण्यास स्वतःची पुनर्रचना आणि शुद्धीकरण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते.

या नवीन माणसाच्या गुणांपैकी एक म्हणजे निःस्वार्थता होती. कोद्रेआनु यांनी लिहिले, &quot;जेव्हा एखादा राजकारणी पक्षात प्रवेश करतो, तेव्हा तो स्वतःला पहिला प्रश्न विचारतो की 'याच्यात मला काय फायदा?... जेव्हा एखादा लीजनवादी लीजनमध्ये दाखल होतो, तेव्हा तो म्हणतो 'मला स्वतःसाठी काहीही नको आहे'&quot;. &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes2008&quot;&gt;Haynes, Rebecca (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

लिजनकडे सुविकसित आणि सुसंगत आर्थिक धोरण नव्हता, तरीही ते सामान्यतः सामुदायिक किंवा राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देत असे आणि [[भांडवलशाही|भांडवलशाहीला]] अति भौतिकवादी म्हणून नाकारत असे. 

या चळवळीने सध्याचे राजकीय नेतृत्व आणि यहूदी यांना आपले मुख्य शत्रू मानले.

==== राजकीय भूमिका ====
दक्षिण मतवादाच्या अतिरेकीपणाचे आरोप फेटाळून, वासिले मारिन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल हे रोमानियाच्या १९व्या शतकातील उदारमतवादी &quot;अल्पजनशाही&quot; याला एक आधुनिक, सामाजिकदृष्ट्या जागरूक आणि मुळात क्रांतिकारक पर्याय होता, ज्याला त्यांनी अन्यायकारक, कालबाह्य आणि सर्वहारांसाठी प्रतिकूल असे संबोधले. &lt;ref&gt;Zeev Sternhell, La droite révolutionnaire: Les origines françaises du fascisme 1885–1914 (Paris: Seuil, 1978), 360–371.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;V. Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 181.&lt;/ref&gt; इटालियन फॅसिझम, राष्ट्रीय समाजवाद आणि जॉर्ज वाल्वा यांच्या निगमवादी आणि वामपंथी विचारांचे आधार घेत, मारिन यांनी दावा केला की लीजन पुराणमतवादी दक्षिणपंथी नसून क्रांतिकारक वामपंथी आहे. त्यांनी सामाजिक पुराणमतवादाचा नाकार आणि राष्ट्रीय नूतनीकरणाचे माध्यम म्हणून &quot;संघटित जनसमुदायावरील&quot; विश्वासावर भर दिला. &lt;ref&gt;Vasile Marin, Fascismul. &lt;/ref&gt; त्यांनी शास्त्रीय उदारमतवादावर वैयक्तिक आणि वर्गीय हितसंबंधांना प्राधान्य दिल्याबद्दल, कामगारांचे दमन केल्याबद्दल आणि राज्याला भांडवलशाही साधन बनवल्याबद्दल टीका करून या युक्तिवादाला बळकटी दिली, ज्याचा पुरावा १९२९ च्या खाण कामगारांच्या संपाचे आणि १९३३ च्या रेल्वे कामगारांच्या बंडाचे हिंसक दमन आहे. &lt;ref&gt;Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 183; Marin, “Ciocoiaşul,” in Crez de generaţie, 159.&lt;/ref&gt; &quot;आयातित&quot;, सार्वभौम उदारमतवादी राज्याऐवजी, मारिनने एका आधुनिक, सामूहिकतावादी, &quot; [[सर्वंकषवाद|सर्वंकषवादी]] &quot; राष्ट्रीय राज्याची मागणी केली, जे सामूहिक हिताची अंमलबजावणी करण्यास आणि समाजाची एका एकीकृत निगमवादी व्यवस्थेत पुनर्रचना करण्यास सक्षम असेल. &lt;ref&gt;Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 190–192.&lt;/ref&gt; या दृष्टिकोनामध्ये, कथित राजकीय आणि &quot;वांशिक&quot; अवांछितांपासून शुद्ध केलेला एक लष्करी राष्ट्रीय समुदाय लादण्यासाठी रोमानियाचे ऐतिहासिक, बहुलवादी आणि लवचिक सामाजिक संबंध मोडून काढले होते. या प्रकल्पाचे समर्थन लीजनने आर्थिक गुंतागुंत आणि समकालीन औद्योगिक समाजातील व्यक्तींचे समूहाप्रती असलेले अधीनत्व याला एक आधुनिक प्रतिसाद म्हणून केले. &lt;ref&gt;Corneliu Zelea Codreanu, Cărticica şefului de cuib, pt. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 15, 25.&lt;/ref&gt;

ओस्वाल्ड स्पेंग्लर यांच्या विचारांनी खूप प्रभावित होऊन, मारिन यांनी असा वाद घातला की, उदारमतवाद आणि सोव्हिएत साम्यवादाचे जे अव्यक्तिगत, सभ्यतावादी—आणि म्हणूनच क्षय होत जाणारे—स्वरूप होते, त्याच्या विपरीत, खऱ्या राजकीय आधुनिकतेसाठी राष्ट्रीय विशिष्टतेमध्ये रुजलेल्या &quot;सांस्कृतिक राज्याची&quot; आवश्यकता होती. &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 11, 14; Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 182–84; Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 191–92.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 78–93.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Thomas P. Linehan, British Fascism, 1918–39 (Manchester: Manchester University Press, 2000), 33, 94, 214–15, 253–56.&lt;/ref&gt; त्यांनी रोमानियाच्या &quot;गौण&quot; शेतकरी संस्कृतीला ऐतिहासिक उपेक्षेचा पुरावा मानले आणि गावकऱ्यांसह पूर्ण लोकसंख्येला एक कच्चा माल म्हणून पाहिले, ज्याला एका शिस्तबद्ध लीजनवादी उच्चभ्रू वर्गाद्वारे आधुनिक, सांस्कृतिकदृष्ट्या पुनरुज्जीवित राष्ट्रात रूपांतरित केले जाईल. &lt;ref&gt;Vasile Marin, “Stat şi cultură,” in Crez de generaţie, 133–140; Marin, “De la formalismul democratic la naţionalismul constructiv,” in Crez de generaţie, 166–71; Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 176–78.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Noica, “Istoria românească şi România vie,” in Eseuri de duminică, 53–56; Eliade, “O revoluţie creştină,” Buna Vestire, June 27, 1937.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 84–93.&lt;/ref&gt;


{{quote|&quot;आपल्याला हे सुनिश्चित करावे लागेल की पूर्णच्या पूर्ण रोमानिया लीजनवादी होईल. नवे लीजनवादी भाव राज्य करावेच. पूर्ण देशाचे राज्य लीजनवादींनी केले पाहिजे.&quot;|कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु (''Cărticica şefului de cuib''. ४३.)}}

फॅसिस्ट निगमवाद आणि लेनिनवादी सामूहिकतावाद यांना प्रतिस्पर्धी आधुनिकीकरण मानून, मारिन यांचा असा विश्वास होता की फॅसिझम एक श्रेष्ठ नमुना सादर करतो कारण तो राष्ट्रीय हितांना वर्गसंघर्षाच्या अधीन करण्याऐवजी त्यांच्यात सुसंवाद साधतो. &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 133–34; Bucur, Eugenics and Modernization in Interwar Romania, 65; Turda, “To End the Degeneration of a Nation,” Medical History 53, no. 1 (2009): 77–104.&lt;/ref&gt; त्यांच्या मते, सोव्हिएत औद्योगिक &quot;सुसंस्कृतपणा&quot; देखील, एकदा का त्यांची क्रांतिकारी प्रेरणा &quot;अपहृत&quot; केली गेली की, एका निष्फळ, मुळापासून तुटलेल्या आधुनिकतेमध्ये अधःपतन पावला होता, जरी त्यांनी १९३० च्या दशकात फॅसिझम अधिक समाजवादी बनणे आणि स्तालिनवाद अधिक राष्ट्रीय बनणे यांच्यात परस्पर अभिसरण पाहिले. &lt;ref&gt;Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 178; Marin, “Pentru ce suntem antisemiţi?,” Cuvântul studenţesc, March 18, 1924, in Crez de generaţie, 103.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 136–37.&lt;/ref&gt; एकूण, या दाव्यांनी लोखंड्या दलाला एक मूलगामी, आधुनिकीकरण चळवळ म्हणून मांडले, जी रोमानियन परंपरा जतन करू इच्छित नव्हती, तर एका &quot;सर्वसत्तावादी&quot; क्रांतिकारी प्रकल्पाद्वारे राष्ट्राची—जैविक, सांस्कृतिक आणि राजकीयदृष्ट्या—पुनर्रचना करू इच्छित होती. &lt;ref&gt;Mircea Platon, “The Iron Guard and the ‘Modern State’,” Fascism 1, no. 2 (2012): 65–90.&lt;/ref&gt;

==== अर्थशास्त्र ====
लोखंड्या दलाच्या आर्थिक दृष्टिकोनात राष्ट्रवादी आणि आध्यात्मिक संकल्पनांसोबतच निवडक, ढोबळपणे परिभाषित &quot; [[समाजवाद|समाजवादी]] &quot; घटकांचा मिलाफ होता, जरी हे दावे अनेकदा अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा अविश्वसनीय होते. संघटक आंद्रेई योनेस्कू सारख्या काही दलकऱ्यांनी नंतर ''सेकुरितातेच्या'' चौकशीदरम्यान असा दावा केला की या चळवळीने [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादाचे]] पैलू स्वीकारले होते आणि [[सामाजिक न्याय]] व भ्रष्टाचारविरोधी विचारांना प्रोत्साहन दिले होते. तरीही, ही विधाने साम्यवादी काळातील राजकीय दबावांमुळे आणि लीजनच्या प्रखर साम्यवादविरोधी भूमिकेशी असलेल्या संघर्षामुळे तयार झाली होती. व्यवहारात, लोखंड्या दलाचे अर्थशास्त्र हे एका संरचित समाजवादी किंवा साम्यवादी स्वरूपाऐवजी, एक सुसंगत कार्यक्रम कमी आणि नैतिक नूतनीकरण, शिस्त आणि कथित भ्रष्ट उच्चभ्रू वर्गाला विरोध याभोवती तयार केलेले एक वैचारिक साधन अधिक होते. &lt;ref&gt;Clark, R. (2012). &lt;/ref&gt;

=== शैली ===
सदस्य गडद हिरव्या रंगाचा गणवेश घालत होते, जो नूतनीकरणाचे प्रतीक होता आणि त्यामुळे त्यांना कधीकधी &quot;हिरवे शर्ट&quot; ( {{Lang|ro|Cămășile verzi}} ) म्हणून संबोधले जात होते. इटली, स्पेन आणि जर्मनीमधील फॅसिस्ट समकक्षांप्रमाणे, सैनिकांनी एकमेकांना रोमन सलामी देऊन अभिवादन केले.

लोखंड्या दलाचे मुख्य चिन्ह तिहेरी क्रूस (तिहेरी विभागलेल्या आणि नक्षीदार क्रूसचा एक प्रकार) होते, जे तुरुंगाच्या गजांचे[[हुतात्मा|शहीदत्वाचे]] प्रतीक म्हणून) प्रतिनिधित्व करत असे, ( [[युनिकोड]] : '''U+2A69 ⩩''' ) आणि कधीकधी त्याला &quot;आद्यदेवदूत मिखाएलचे क्रूस&quot; ( {{Lang|ro|Crucea Arhanghelului Mihail}} ) असेही संबोधले जात होते.

==== ध्वज दालन ====
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
चित्र:Flag_of_Iron_Guard_Romania.svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(Legion_of_the_Archangel_Michael_or_Legionary_Movement).svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(white_disk_version).svg
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_(White_Cross_Variant).png
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_or_Legion_of_the_Archangel_Michael_(Iron_Guard).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(defaced_tricolor_version).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(yellow_on_green_version).svg
चित्र:Legionary_Movement_flag.svg
&lt;/gallery&gt;

==== गीते ====
{| width=&quot;100%&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Imnul tinereții legionare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादी युवाची गीत')
* ''Echipa morții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मृत्युचे गट')
* ''Șoim Român''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'रोमानियन गरुड')
* ''Imnul eroilor Moța-Marin''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'नायक मोत्सा अणि मारिन यांचे गीत')
* ''Imnul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'विजयाचे गीत')
* ''Imnul muncitorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'कामगारांचा गीत')
* ''Imnul Legiunii Arhanghelul Mihail''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनचे गीत')
* ''Cântec de luptă''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'युद्धगीत')
* ''Cântecul legionarilor căzuți''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीरगती प्राप्त केलेल्या लीजनवादांचे गीत')
* ''Imnul echipei -Miti Dumitrescu-''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दुमित्रेस्कू गटाचे गीत')
* ''Cântecul Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचे गीत')
* ''Înainte''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे')
* ''Peste mormântul tău sfânt''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पवित्र कबरावर')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Veniți cu noi''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आमच्यासोबत या')
* ''Doina închisorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दोईना तुरुंग')
* ''Hora legionarilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादींचा होरा')
* ''În crezul tău''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पंथाप्रमाणे')
* ''De prin străinele meleaguri''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'परकीय प्रांतांपासून')
* ''Părintească dimândare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पालाकांचा अभिमान')
* ''Urlă dușmanii''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'शत्रूंचा चित्कार')
* ''Ștefan Vodă'' (''Marșul legionarilor Vrânceni'')&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वोयवोदेंचा स्तेफेन (व्राकेआच्या लीजनवादींचा कूच'))
* ''Cu fruntea sus''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'डोके वर करून')
* ''Marșul legionarilor Tecuceni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तेकुकीच्या लीजनवादींचा कूच')
* ''Doina Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचा दोईना')
* ''Dealul negru''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'काळा पठार')
* ''Ardealul tânăr legionar''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तरुण लीजनवादी त्रान्सिल्वेनिया')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Răzbunare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'बदला')
* ''Imnul românilor secuizați''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'माग्यारीकृत रोमानियांचे गीत')
* ''Marșul legionarilor olteni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'ओल्तेनियाच्या लीजनवादींचे कूच')
* ''Imnul eroilor legionari dela Majadahonda''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मायादाहोंदांच्या अभिमानीय नायकांचे गीत')
* ''Cântec de leagăn''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लोरी')
* ''Înainte'' (''după cântecul unui ofițer mort'' în 1917)&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे' (१९१७ मध्ये मारलेल्या कार्यकर्तांचे मृत्युनंतर))
* ''Imnul lagărelor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'छावणींचे गीत')
* ''Chemarea jertfei''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'त्यागाचा बोलाव')
* ''Marșul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीजयाचा कूच')
* ''Doina comandantului''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'सेनापतींचा दोईना')
* ''Pornesc din neam''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वंशाचा मी')
|}

== वारसा ==
साम्यवादाच्या नंतरच्या रोमानियामध्ये सक्रिय असलेल्या एका छोट्या राष्ट्रवादी गटाकडून ''&lt;nowiki/&gt;'गार्दा दे फियर''' हे नावसुद्धा वापरले जाते.

रोमानियामध्ये अनेक समकालीन अति-दक्षिणपंथी संघटना आहेत, जसे की Totul pentru țară ( ''देशासाठी सर्वकाही'' ), जी २०१५ मध्ये बंदी घालायच्या आधी होती, आणि Noua Dreaptă ( ''नवीन दक्षिणपंथ'' ), &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Totok|first=William|url=https://moldova.europalibera.org/a/intre-legionarism-deghizat-si-nationalism-autoritar/29121256.html|title=Între legionarism deghizat şi naţionalism-autoritar|date=26 March 2018|publisher=Radio Europa Liberă}}&lt;/ref&gt; यापैकी दुसरी संघटना स्वतःला लोखंड्या दलाच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाचा वारस मानते, ज्यामध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु|कोर्नेल्यु कोद्रेआनु]] यांच्यावर केंद्रित व्यक्तिपूजा आहे; तरीही, हा गट सेल्टिक क्रूस वापरतो, ज्याचा संबंध लीजनवादाशी नाही.

=== सार्वजनिक स्मरणोत्सव ===
[[चित्र:RO_HD_Deva_Monumentul_luptatorilor_anticomunisti.jpg|इवलेसे|देवा येथील &quot;साम्यवादविरोधी लढवय्यांचे स्मारक&quot;, आयर्न गार्डच्या एका सदस्याच्या स्मरणार्थ (योन गाव्रिल ओगोरानु)]]
[[चित्र:Mircea_Eliade_(2474950873).jpg|इवलेसे|मिर्केआ एल्यादे यांचा अर्धपुतळा]]

[[वर्ग:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>2xufr33pjrzxo4kfv4xwuj10lai9fl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689127</id>
      <parentid>2689118</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2689127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83004" sha1="fmkjrbuz4g3fjbqnaandmwqjytn9e6a" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
'''लोखंडी दल''' ([[रोमेनियन भाषा|रोमानियन]]: Garda de Fier ''गार्दा फ्येर'') ही दोन महायुद्धांच्यामधील काळात आणि दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान रोमानियाच्या राज्यामध्ये सक्रिय असलेली एक अति-दक्षिणपंथी, [[क्रांतिकारक]], [[फॅसिझम|फॅसिवादी]] निमलष्करी संघटना आणि [[राजकीय पक्ष]] होती. याची स्थापना १९२७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] यांनी '&lt;nowiki/&gt;'''आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन'''' ( {{Lang|ro|Legiunea Arhanghelul Mihail}}) म्हणून केली होती.&lt;ref name=&quot;Payne1&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/historyoffascism00payn|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1995|isbn=9780299148706|page=[https://archive.org/details/historyoffascism00payn/page/394 394]|author-link=Stanley G. Payne|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ही चळवळ अतिशय लोकशाहीविरोधी, साम्यवादविरोधी आणि [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] होती आणि तिच्या विचारधारेने राजकीय हिंसाचार आणि ख्रिस्ती आतंकवादाच्या प्रकारांना प्रेरणा दिली. &lt;ref name=&quot;Tinichigiu2004-Ioanid2004-Volovici1991-yv2013&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ती तिच्या आध्यात्मिक आधारामुळे त्या काळातील इतर युरोपीय अति-दक्षिणपंथी चळवळींपेक्षा वेगळी होती, कारण लोखंडी दल रोमानियन ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती गूढवादाने खोलवर प्रभावित होती.

मार्च १९३० मध्ये, कोद्रेआनु यांनी लीजनची निमलष्करी शाखा म्हणून लोखंड्या दलाची स्थापना केली, ज्याने १९३५ मध्ये आपले अधिकृत नाव बदलून &quot; '''Totul pentru Țară''' &quot; पक्ष असे ठेवले—अर्थात, &quot;देशासाठी सर्वकाही&quot;. हे [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीपर्यंत अस्तित्वात होते, ज्या काळात ते सत्तेवर आले.

सप्टेंबर १९४० मध्ये जेव्हा मार्शल [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] सत्तेवर आले, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाला सरकारमध्ये सामील करून घेतले आणि राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याची स्थापना केली. जानेवारी १९४१ मध्ये, लीजनवादींच्या बंडानंतर, आंतोनेस्कू यांनी सैन्याचा वापर करून ही चळवळ दडपली आणि संघटना नष्ट केली; तिचे सेनापती, होरिया सिमा, इतर नेत्यांसह जर्मनीला पळून गेले.

== इतिहास ==

=== स्थापना आणि उदय ===
१९२७ मध्ये, कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु यांनी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ( ''Liga Apărării Național Creștine'') या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या रोमानियन राजकीय पक्षात ( आ. को. कुझा अंतर्गत) क्रमांक दोनचे पद सोडले आणि कोर्नेल्यु गेओर्गेस्कू, तेओदोसिए पोपेस्कु, योन मोत्सा, रादु मिरोनोविकी, आणि इलिए गार्नेआत्स यांच्यासह मुख्य देवदूत मिखाएलची सेना स्थापन केली. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The history of the Legionary Movement|last=Sima|first=Horia|date=1995|publisher=Legionary Press|isbn=1-899627-01-4|pages=144|oclc=272381280}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Ioanid, &quot;The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard.&quot; &lt;/ref&gt;

लीजन इतर फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी होती कारण तिचा जनाधार लष्करी माजी सैनिकांऐवजी शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये होता. तथापि, लीजनच्या सैनिकांमध्ये सामान्य फॅसिस्ट &quot;युद्ध सैनिकांबद्दल आदर&quot; होता. रोमानियामध्ये सामान्य लोकसंख्येच्या तुलनेत खूप मोठा बुद्धीजीवी वर्ग होता, जिथे दर हजार लोकसंख्येमागे २.० विद्यापीठातील विद्यार्थी होते, तर अधिक श्रीमंत जर्मनीमध्ये हे प्रमाण दर हजार लोकसंख्येमागे १.७ होते. तसेच, १९३० च्या दशकात बुखारेस्टमध्ये पॅरिससारख्या मोठ्या शहरापेक्षा जास्त वकील होते. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot;&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 115.&lt;/ref&gt; जागतिक महामंदीच्या आधीही, रोमानियन विद्यापीठे उपलब्ध नोकऱ्यांच्या संख्येपेक्षा कितीतरी जास्त पदवीधर तयार करत होती आणि रोमानियातील महामंदीने बुद्धीजीवी वर्गासाठी रोजगाराच्या संधी आणखी मोठ्या प्रमाणात मर्यादित केल्या, व तेच वर्ग निराश होऊन लोखंड्या दलाकडे वळले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; अनेक ऑर्थोडॉक्स रोमानियन लोकांना विद्यापीठाची पदवी मिळाल्यानंतर, जी त्यांना मध्यमवर्गात पोहोचण्याचा मार्ग वाटत होती, त्यांना हव्या असलेल्या नोकऱ्या नव्हते हे पाहून ते संतप्त झाले आणि त्यांनी लीजनचा संदेश स्वीकारला की ज्यू लोकच त्यांना हव्या असलेल्या मध्यमवर्गीय नोकऱ्या मिळवण्यापासून रोखत आहेत.

त्याव्यतिरिक्त, रोमानियावर पारंपारिकपणे फ्रांसी-समर्थक उच्चभ्रू वर्गाचे वर्चस्व होते, जे खाजगीत रोमानियनपेक्षा फ्रांसी बोलण्यास प्राधान्य देत होते आणि ज्यांचा दावा होता की त्यांची धोरणे रोमानियाला पश्चिमेकडे नेत आहेत, विशेषतः राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाचा असा दावा होता की त्यांची आर्थिक धोरणे रोमानियाचे औद्योगिकीकरण करणार आहेत.  राष्ट्रीय महामंदीने या धोरणांची दिवाळखोरी दाखवली आणि अनेक तरुण रोमानियन बुद्धिजीवी, विशेषतः विद्यापीठातील विद्यार्थी, लोखंड्या दलाच्या &quot;रोमानियन प्रतिभेच्या&quot; गौरवीकरणाकडे आणि रोमानियन बोलण्याचा अभिमान बाळगणाऱ्या त्यांच्या नेत्यांकडे आकर्षित झाले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; रोमानियन वंशाचे इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की १९व्या शतकाच्या मध्यापासून, रोमानियन बुद्धिजीवी वर्गाची &quot;पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती&quot; होती. &lt;ref name=&quot;Ancel pages 463&quot;&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot;, pp. 463–479, from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999, p. 463.&lt;/ref&gt;

१८५९ पासून रोमानिया हा फ्रान्सचा कट्टर समर्थक देश होता, जेव्हा संयुक्त संस्थानांची स्थापना झाली, ज्याच्यामुळे रोमानियाला [[ओस्मानी साम्राज्य|ओस्मानी साम्राज्यापासून]] प्रभावी स्वातंत्र्य मिळाले (ही घटना मोठ्या प्रमाणावर फ्रांसी मुत्सद्देगिरीमुळे शक्य झाली, ज्याने रोमानियन लोकांच्या वतीने ओटोमन लोकांवर दबाव आणला). तेव्हापासून, बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी वर्ग लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी मतांवर विश्वास ठेवणारे म्हणून स्वतःला घोषित करत होते, त्याच वेळी रोमानियातील ज्यू अल्पसंख्याकांबद्दल [[ज्यूविरोध|ज्यूविरोधी]] दृष्टिकोन बाळगत होते.  त्यांच्या ज्यूविरोधाव्यतिरिक्त, बहुतेक रोमानियन ''बुद्धिजीवी वर्गाचा'' असा विश्वास होता की फ्रान्स केवळ रोमानियाची &quot;लॅटिन बहीण&quot; नाही, तर एक &quot;थोरली लॅटिन बहीण&quot; आहे जी आपल्या &quot;धाकट्या लॅटिन बहीण&quot; रोमानियाला योग्य मार्गदर्शन करेल. अँसेलने लिहिले आहे की कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ बुद्धिजीवी वर्गाची प्रचलित फ्रान्स-प्रेमच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकट नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाचा नाश करण्यास रचलेले &quot;ज्यूंचे शोध&quot; म्हटले होते. &lt;ref&gt;Ancel, Jean &quot;Antonescu and the Jews&quot; pp. 463–479 from ''The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined'' edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.&lt;/ref&gt;

रोमानिया आपली &quot;लॅटिन बहीण&quot; फ्रान्सच्या मार्गाचे अनुसरण करेल या पारंपारिक कल्पनेच्या विपरीत, कोद्रेआनु परकीय द्वेषी व विशिष्ट अति-राष्ट्रवादाला प्रोत्साहन दिले, ज्याच्यामध्ये रोमानिया स्वतःच्या मार्गाचे अनुसरण करेल आणि सार्वत्रिक मूल्ये आणि मानवाधिकार यांबद्दलच्या फ्रांसी कल्पना नाकारेल.  रोमानियाला आधुनिक आणि पाश्चात्त्य &quot;पूर्व युरोपचा फ्रान्स&quot; बनवण्याबद्दल उच्चभ्रू वर्गाच्या कल्पनांपासून पूर्णपणे वेगळे होऊन, लीजनने भूतकाळातील पारंपारिक पूर्व ऑर्थोडॉक्स मूल्यांकडे परत जाण्याची मागणी केली. त्यांनी रोमानियाच्या शेतकरी संस्कृती आणि लोकरीतींना &quot;रोमानियन प्रतिभेचे&quot; जिवंत प्रतीक म्हणून गौरवले. &lt;ref name=&quot;Crampton, Richard page 115&quot; /&gt; फ्रान्सपासून दूर जाण्यामागे जर्मनप्रेम सुद्धा कारणीभूत होते. &lt;ref&gt;[[Francisco Veiga]], ''Istoria Gărzii de Fier, 1919–1941: Mistica ultranaționalismului '', Humanitas, Bucharest, 1993. &lt;/ref&gt;

लोखंड्या दलाचे नेते अस्सल रोमानियन लोकमूल्यांप्रति असलेली आपली वचनबद्धता अधोरेखित करण्यास अनेकदा पारंपरिक शेतकरी वेष परिधान करत, आणि गळ्यात क्रूस व रोमानियन मातीच्या पिशव्या घालत असत; हे रोमानियाच्या फ्रांसप्रेमी उच्चभ्रू वर्गाच्या अगदी विरुद्ध होते, ज्यांना नवीनतम कपड्यांची शैली जास्त पसंत होती. &lt;ref&gt;Crampton, Richard ''Eastern Europe in the Twentieth Century – And After'', London: Routledge, 1997 p. 114.&lt;/ref&gt; रोमानियाच्या उच्चभ्रू वर्गातील अनेक सदस्य अनेकदा भ्रष्ट होते आणि रोमानियाच्या तेलातून निर्माण होणाऱ्या प्रचंड पैशांमध्ये फारच कमी पैसा साध्या लोकांकडे जात होते, या परिस्थितीमुळे लीजनचे आकर्षण आणखी वाढले, ज्याने संपूर्ण उच्चभ्रू वर्गाला कधीही न सुधारणारे भ्रष्ट म्हणून धिक्कारले.

कोद्रेआनु यांच्या करिष्माई नेतृत्वाखाली, लीजन कुशल प्रचारासाठी ओळखली जात होती, ज्यात देखाव्याचा कुशलतेने वापर केला जात असे. मोर्चे, धार्मिक यात्रा, देशभक्तीपर आणि पक्षीय स्तोत्रे व गीते, तसेच ग्रामीण भागातील स्वयंसेवा आणि धर्मादाय मोहिमा यांचा उपयोग करून, लीगने स्वतःला साम्यवादविरोधाच्या समर्थनात भ्रष्ट पक्षांना एक पर्याय म्हणून सादर केले. आधी, लोखंड्या दलाची अशी आशा होती की, [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघात]] [[साम्यवाद|साम्यवादाच्या]] उदयाला विरोध करू इच्छिणाऱ्या कोणत्याही राजकीय गटाला, मग त्याचे राजकीय स्थान काहीही असो, आपल्यात सामावून घ्यावे.

लोखंडी दल मुद्दाम ज्यू-विरोधी होते, आणि त्यांनी असा विचार पसरवला की &quot;ख्रिस्ती जगाविरुद्ध रब्बींची आक्रमकता&quot;—जी फ्रीमेसनरी, [[सिग्मुंड फ्रॉइड|फ्रॉईडवाद]], [[समलैंगिकता]], [[नास्तिकता]], [[मार्क्सवाद]], बोल्शेविकवाद आणि [[स्पॅनिश यादवी|स्पेनमधील यादवी]] यांमधून प्रकट झाली&quot;—समाजाला कमकुवत करत आहे. &lt;ref name=&quot;Volovici, p. 98&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Volovici|1991|page=98}}, citing N. Crainic, ''Ortodoxie și etnocrație'', pp. 162–164&lt;/ref&gt;

=== सत्तेसाठी संघर्ष ===
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu.jpg|इवलेसे|[[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], लोखंड्या दलाचे संस्थापक]]
१९३७ च्या संसदीय निवडणुकीत, राष्ट्रीय उदारमतवादी आणि राष्ट्रीय शेतकारी पक्षांच्या मागे, लीजन पक्ष १५.५% मते मिळवून तिसऱ्या क्रमांकावर आला. राजा कारोल दुसरे यांनी लीजनच्या राजकीय उद्दिष्टांना अतिशय विरोध केला आणि १९४० मध्ये स्वतःला पदत्याग करण्यासाठी भाग पडेपर्यंत त्यांना सरकारपासून दूर ठेवण्यात ते यशस्वी झाला. या काळात, लीजनला सामान्यतः छळाला सामोरे जावे लागले. १० फेब्रुवारी १९३८ रोजी, राजांनी सरकार बरखास्त केले आणि राजेशाही हुकूमशाही सुरू केली.

कोद्रेआनु यांनी लीजनला नवीन सरकार स्वीकारण्याचा सल्ला दिला. तरीही, गृहमंत्री [[आर्मांड कॅलिनेस्कु|आर्मांद कलिनेस्कू]] यांचा कोद्रेआनुंवर विश्वास नव्हता आणि त्यांनी १६ एप्रिल रोजी त्यांना अटक करण्याचे आदेश दिले. सरकार आपल्याला फाशी देण्यास निमित्त शोधत आहे हे लक्षात आल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीजनचे कार्यवाहक कमांडर, होरिया सिमा यांना, जोपर्यंत ते तात्काळ धोक्यात असल्याचा अकाट्य पुरावा मिळत नाही तोपर्यंत कोणतीही कारवाई न करण्याचे आदेश दिले. तथापि, आपल्या हिंसक प्रवृत्तीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या सिमा यांनी शरदमध्ये आतंकवादी कृतींची लाट सुरू केली. याची कुणकुण कोद्रेआनु यांना लागली आणि त्याने हिंसाचार थांबवण्याचे आदेश दिले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;/ref&gt;

आदेश उशिरा आला. २९-३० नोव्हेंबर १९३८ च्या रात्री, कोद्रेआनु आणि इतर अनेक सैनिकांना त्यांच्या जांदार्मेरीया रक्षकांनी गळा दाबून ठार मारले, कथितरित्या तुरुंगातून पळून जाण्याच्या प्रयत्नादरम्यान. सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की असा कोणताही पळून जाण्याचा प्रयत्न झाला नव्हता, आणि कोद्रेआनु व इतरांना राजांच्या आदेशानुसार ठार मारले होते, बहुधा २४ नोव्हेंबर १९३८ रोजी सैनिकांनी केलेल्या कलिनेस्कूंच्या एका नातेवाईकाच्या (काही स्रोतांनुसार &quot;मित्र&quot;) हत्येच्या प्रतिक्रियेत. लोखंड्या दलाला चिरडून टाकण्याच्या करोल यांच्या निर्णयानंतर, लीजनचे अनेक सदस्य जर्मनीमध्ये निर्वासित म्हणून पळून गेले, जिथे त्यांना [[नाझी पक्ष|नाझींकडून]], विशेषतः शुत्सस्ताफ्फेल आणि आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या परराष्ट्र राजकीय कार्यालयाकडून भौतिक आणि आर्थिक दोन्ही प्रकारचा पाठिंबा मिळाला. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;/ref&gt;

दोन महायुद्धांमधील बहुतांश काळात रोमानिया फ्रांसच्या प्रभावाखाली होता आणि १९२६ मध्ये रोमानियाने फ्रांससोबत युतीचा करार केला. मार्च १९३६ मध्ये ऱ्हाइनलांडच्या पुनर्सैनिकीकरणानंतर, कारोल यांनी फ्रांससोबतच्या पारंपरिक युतीपासून दूर जाण्यास सुरुवात केली, कारण पूर्व युरोपमध्ये जर्मन आक्रमण झाल्यास फ्रांसी काहीही करणार नाहीत अशी भीती रोमानियामध्ये वाढत होती. तथापि, कारोल यांची राजवट अजूनही मुळात फ्रांस-समर्थक मानली जात होती. जर्मन दृष्टिकोनाद्वारे, राजा कारोल यांच्यापेक्षा लोखंड्या दलाला जास्ती श्रेयस्कर मानले जात होते. ही राजेशाही हुकूमशाही फक्त एका वर्ष टिकली. ७ मार्च १९३९ रोजी, कलिनेस्कू यांना पंतप्रधान बनवून एक नवीन सरकार स्थापन झाले; २१ सप्टेंबर १९३९ रोजी, कोद्रेआनुंचा बदला घेणाऱ्या सैनिकांनी त्यांची हत्या केली. कलिनेस्कू अशा परराष्ट्र धोरणाच्या बाजूने होता ज्यात रोमानिया दुसऱ्या महायुद्धात मित्र राष्ट्रांच्या बाजूने तटस्थता राखेल, आणि म्हणूनच, कलिनेस्कूच्या हत्येचे आयोजन करण्यात शुत्सस्ताफ्फेलचा हात होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pages 676-683&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=1993|title=German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41|journal=The Slavonic and East European Review|volume=71|issue=4|pages=676–683|jstor=4211380}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes1993&quot;&gt;Haynes, Rebecca (1993). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; त्यानंतर परस्पर मारगोळींच्या आणखी फेऱ्या झाल्या, ज्याच्या प्रतिशोधार्थ सरकारने देशभरात ३०० हून अधिक लीजनवादींची हत्या केली. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39.&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Corneliu_Zelea_Codreanu_archive_Legionary_Movement_Romanian_Christian_Nationalists.jpg|डावे|इवलेसे|300x300अंश|१९३७ मध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]] आणि लोखंडी दलकरी]]
राजांसोबतच्या संघर्ष सोडून, कोद्रेआनुंच्या मृत्यूनंतर अंतर्गत सत्तासंघर्ष सुरू झाला. दडपशाहीच्या लाटांनी १९३९ पर्यंत लीजनचे मूळ नेतृत्व जवळजवळ संपले आणि दुय्यम दर्जाच्या दलकऱ्यांना पुढे आणले. १९४० च्या उत्तरार्धात बुखारेस्टमध्ये हंगेरियन राजकीय सचिवांनी दाखल केलेल्या एका गुप्त अहवालानुसार, तीन मुख्य गट होते: बानात येथील एक गतिमान स्थानिक नेते सिमा यांच्याभोवती जमलेला गट, जो सर्वात व्यावहारिक आणि सर्वात कमी ऑर्थोडॉक्स विचारसरणीचा होता; कोद्रेआनु यांचे वडील, योन झेलेआ कोद्रेआनु आणि त्यांचे भाऊ (जे सिमाचा तिरस्कार करत होते) यात असलेले गट; आणि मोत्सा-मारिन गट, ज्यांना चळवळीचे धार्मिक स्वरूप मजबूत करायचे होते.

दीर्घकाळ चाललेल्या गोंधळानंतर, लीजनच्या कमी कट्टर गटाचे प्रतिनिधित्व करणारे सीमा यांनी सर्व स्पर्धकांवर मात केली आणि नेते बनले. त्यांच्याच पुढाकाराने तयार केलेल्या लीजनवादी मंच या संस्थेने ६ सप्टेंबर १९४० रोजी त्यांना तशी मान्यता दिली. २८ सप्टेंबर रोजी, थोरले कोद्रेआनु यांनी स्वतःला नेते म्हणून स्थापित करण्याच्या अयशस्वी प्रयत्नात बुखारेस्टमधील लीजनच्या मुख्यालयावर (हिरवे गृह) हल्ला केला. &lt;ref&gt;Iordachi, p. 39&lt;/ref&gt; सीमा हे रोमानियातील एक ''फोक्सडॉइच'' (वांशिक जर्मन) असलेल्या शुत्सस्ताफ्फेलचे''फोक्सग्रुपेनफ्यूहरर'' आंड्रेयास श्मिटच्या जवळचे होते आणि त्यांच्यामार्फत ते श्मिटचे सासरे, बर्लिनमधील शुत्सस्ताफ्फेलच्या मुख्य कार्यालयाचे प्रमुख असलेले शक्तिशाली गॉटलोब बर्गर यांचे जवळचे झाले. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot;&gt;Haynes, Rebecca &quot;German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41&quot; pp. 676–683 from ''The Slavonic and East European Review'' Volume 71, Issue # 4, October 1993 p. 681.&lt;/ref&gt; ब्रिटिश इतिहासकार रेबेका हेन्स यांनी असे म्हटले आहे की सीमांच्या उदयामध्ये एसएसकडून मिळालेला आर्थिक आणि संघटनात्मक पाठिंबा हा एक आवश्यक घटक होता. &lt;ref name=&quot;Haynes pp. 676&quot; /&gt;

=== सीमांचे वर्चस्व ===
[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] सुरुवातीच्या काही महिन्यांत, रोमानिया अधिकृतपणे तटस्थ होता. तथापि, २३ ऑगस्ट १९३९ रोजी झालेल्या [[मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटोव्ह-रिबेंट्रॉप करारामध्ये]], जो सुरुवातीला एक गुप्त दस्तऐवज होता, इतर गोष्टींबरोबरच, [[बेसारेबिया|बेसारेबियामध्ये]] सोव्हिएतच्या स्वारस्याचा उल्लेख होता. १ सप्टेंबर रोजी [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीने]] [[पोलंडवर आक्रमण]] केल्यानंतर आणि १७ सप्टेंबर रोजी सोव्हिएत युनियनही त्यात सामील झाल्यानंतर, रोमानियाने पोलंडच्या पळून गेले सरकारी आणि सैनिकांना आश्रय दिला. २१ सप्टेंबर रोजी कलिनेस्कूंच्या हत्येनंतरही, राजा कारोल यांनी तटस्थता टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला. तरीही, नंतर फ्रांसने जर्मनीसमोर शरणागती पत्करल्यामुळे आणि ब्रिटनने युरोपमधून माघार घेतल्यामुळे, ते रोमानियाला दिलेली आश्वासने पूर्ण करू शकम्ले नाहीत.

ही राजकीय युती वाचलेल्या सैनिकांसाठी अनुकूल होती आणि मे १९४० मध्ये फ्रांसच्या पतनानंतर ती आणखीनच अनुकूल झाली. जर्मनीमध्ये आश्रय घेतलेले सिमा आणि इतर अनेक सैनिक हळूहळू रोमानियामध्ये परत येऊ लागले. फ्रान्सच्या पतनानंतर एका महिन्याने, कारोल यांनी आपल्या राजवटीतील एकमेव पक्ष, राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी, याची पुनर्रचना करून अधिक उघडपणे हुकूमशाही 'राष्ट्राचे पक्ष' बनवली आणि अनेक सैनिकांना पुनर्रचित सरकारमध्ये सामील होण्यास आमंत्रित केले. ४ जुलै रोजी, सिमा आणि इतर दोन प्रमुख सैनिक योन गिगर्तुंच्या सरकारमध्ये सामील झाले. तथापि, करोल यांनी पदत्याग करावा यासाठी वाढत्या दबावामुळे त्यांनी केवळ एका महिन्यानंतर राजीनामा दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या व्हिएन्ना करारामुळे, ज्याने रोमानियाला उत्तर [[ट्रान्सिल्व्हेनिया|त्रान्सिल्वानियाच्या]] बराचसा भागाला हंगेरीला देण्यास भाग पाडले, सर्व राजकीय विचारांच्या रोमानियन लोकांमध्ये संताप निर्माण झाला आणि करोल राजकीयदृष्ट्या जवळजवळ नष्ट झाले. असे असूनही, ३ सप्टेंबर रोजी झालेला लीजनवादींचा उठाव अयशस्वी ठरला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== सत्तेवर येणे ===
हताश होऊन, राजा करोल दुसऱ्यांनी सेनापती (नंतर मार्शल) [[इयॉन अँतोनेस्कु|योन आंतोनेस्कू]] यांना पंतप्रधान म्हणून नियुक्त केले, याचे एक कारण म्हणजे सेनापतींचे लीजनशी असलेले जवळचे संबंध. तरीही, करोल यांना याची कल्पना नव्हती की, आंतोनेस्कू यांनी राजांना सत्तेवरून दूर करण्यास इतर राजकीय व्यक्तींसोबत गुप्तपणे एक करार केला होता. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; दुसऱ्या व्हिएन्ना निवाड्यावरील व्यापक संतापाच्या पार्श्वभूमीवर, करोल यांची परिस्थिती असह्य झाली. त्यांना आपला मुलगा मिहायच्या बाजूने पदत्याग करण्यास भाग पाडले गेले, ज्यांनी त्वरीत आंतोनेस्कूंच्या हुकूमशाही अधिकारांची पुष्टी केली आणि त्यांना रोमानियाचा ''&lt;nowiki/&gt;'कोन्दुकतोर'' ' (नेता) ही पदवी बहाल केली.

जरी आंतोनेस्कू एक कट्टर राष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचा होता, तरी त्यांची पहिली पसंती राष्ट्रीय ऐक्य सरकार स्थापन करण्याची होती, ज्यात सर्व पक्षांनी त्यांना हुकूमशहा म्हणून स्वीकारले असते. तरीही, लीजनसोडून, इतर पक्षांना किमान संसदीय शासनाचे स्वरूप टिकवून ठेवायचे होते. याउलट, लीजनने आंतोनेस्कूंच्या अतिराष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही राजवटीच्या दृष्टिकोनाला पूर्णपणे पाठिंबा दिला. हे लक्षात घेऊन, आंतोनेस्कू यांनी १५ सप्टेंबर रोजी लीजनसोबत युती केली. या कराराचा एक भाग म्हणून, रोमानियाला &quot; राष्ट्रीय लीजनवादी राज्य &quot; म्हणून घोषित केले, ज्यात लीजन हा देशातील एकमेव कायदेशीर पक्ष होता. आंतोनेस्कू लीजनचे मानद नेये बनले. सिमा उपपंतप्रधान बनले आणि इतर चार लीजनवादी सैनिक मंत्रिमंडळात सिमांसोबत सामील झाले. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; लोखंडी दल ही जर्मनी आणि इटलीबाहेर परकीय मदतीशिवाय सत्तेवर आलेली एकमेव फॅसिस्ट चळवळ होती. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|title=Theft of a Nation: Romania Since Communism|last=Gallagher|first=Tom|date=2005|publisher=Hurst|isbn=9781850657163|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045504/https://books.google.com/books?id=Q1zoXqTR_dAC&amp;pg=PA35|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66|title=Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and his Regime, Romania 1940–1944|last=Deletant|first=D.|date=2006|publisher=Springer|isbn=9780230502093|access-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305045505/https://books.google.com/books?id=8taGDAAAQBAJ&amp;pg=PA66#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=March 5, 2024|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

=== अपयश आणि विनाश ===
सत्तेवर आल्यानंतर, सिमा आणि आंतोनेस्कू यांच्यात मतभेद झाली. इतिहासकार स्टॅनले जॉ. पेन यांच्या मते, अँटोनेस्कूंचा [[स्पेन|स्पेनमधील]] [[फ्रांसिस्को फ्रांको|फ्रांसिस्को फ्रांकोंच्या]] राजवटीसारखी परिस्थिती निर्माण करण्याचा हेतू होता, ज्यामध्ये लीजन राज्याच्या अधीन असेल. त्यांनी सिमांकडे लीजनचे संपूर्ण नेतृत्व त्यांच्याकडे सोपवण्याची मागणी केली, पण सिमा यांनी नकार दिला. &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

सिमा यांनी मागणी केली की सरकारने 'लीजनवादी भाव' पाळावे आणि सर्व प्रमुख पदे सैनिकांकडे सोपवावीत. इतर गट विसर्जित केले जावेत. सिमा म्हणाले की, आर्थिक धोरण जर्मनीसोबत जवळून समन्वय साधून आखले पाहिजे. आंतोनेस्कू यांनी सिमांच्या मागण्या फेटाळल्या आणि लोखंड्या दलाच्या मृत्यू पथकांमुळे ते भयभीत झाले. त्यांनी लीजनला कायमचे नष्ट करण्याची संधी मिळेपर्यंत वाट पाहण्याचे ठरवले. १४ जानेवारी १९४१ रोजी, हिटलरकडून व्यक्तिशः मंजुरी मिळाल्यानंतर आणि रोमानियन सैन्य आणि इतर राजकीय नेत्यांच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी कारवाई सुरू केली. दलाने शेवटचा उठावाचा प्रयत्न सुरू केला, पण तीन दिवसांच्या यादवी युद्धात, रोमानियन आणि जर्मन सैन्याच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी निर्णायक विजय मिळवला. &lt;ref&gt;[[Keith Hitchins|Hitchins, Kevin]] (1994) ''Rumania, 1866–1947'' pp. 457–469&lt;/ref&gt; उठावाच्या प्रयत्नाच्या आधीच्या काळात, जर्मन सरकारच्या वेगवेगळ्या गटांनी रोमानियातील वेगवेगळ्या गटांना पाठिंबा दिला होता, ज्यात शुत्सस्ताफ्फेलने आयर्न गार्डला तर लष्कर आणि &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAbw&quot;&gt;ऑस्वार्टिगेस ॲम्टने&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; सेनापती आंतोनेस्कू यांना पाठिंबा दिला होता. बुखारेस्टमधील जर्मन दूतावासात तैनात असलेल्या एसएसच्या बारोन ओटो फॉन बोल्श्विंग यांनी लोखंड्या दलासाठी शस्त्रांची तस्करी करण्यात मोठी भूमिका बजावली. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot;&gt;Simpson, Christopher ''Blowback America's Recruitment of Nazis and its Effects on the Cold War'', New York: Weidenfeld &amp; Nicolson, 1988 p. 255.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Payne&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|date=1996|publisher=[[Routledge]]|isbn=0203501322|author-link=Stanley G. Payne}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPayne1996&quot;&gt;[[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

संकटाच्या काळात, लोखंड्या दलाकऱ्यांनी बुखारेस्टमध्ये एक प्राणघातक नरसंहार घडवला. विशेषतः बुखारेस्टच्या कत्तलखान्यात ज्यू नागरिकांची झालेली हत्या अत्यंत भीषण होती. गुन्हेगारांनी ज्यूंना मांसाच्या आकड्यांवर लटकवले, व नंतर कोशर कत्तल पद्धतींची क्रूरपणे नक्कल करत त्यांचे विद्रूपीकरण करून त्यांना ठार मारले. &lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472 ''Holocaust Encyclopedia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312190740/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005472}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071204204012/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,932546,00.html &quot;New Order,&quot; Time magazine, Feb. 10, 1941].&lt;/ref&gt; रोमानियातील अमेरिकेचे राजदूत फ्रँकलिन मॉट गुंथर यांनी, ज्या मांस-प्रक्रिया कारखानेत ज्यूंची हत्या केली होती आणि जिथे &quot;कोशर मांस&quot; असे फलक लावलेले होते, त्या कारखानेला भेट दिली. त्यांनी वॉशिंग्टनला परत अहवाल दिला: &quot;प्राणींच्या देहांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या आकाड्यांवर साठ ज्यू मृतदेह आढळले. त्या सर्वांची कातडी सोललेली होती.. आणि सगळीकडे पसरलेल्या रक्ताचे प्रमाण हे पुरावे होते की त्यांची कातडी जिवंतपणीच सोलली होती&quot;.  गुंथर यांनी लिहिले की, मांसाच्या आकाड्यांवर लटकलेल्या ज्यू बळींपैकी एक ५ वर्षांची मुलगी होती, हे पाहून त्यांना विशेष धक्का बसला. &lt;ref name=&quot;Simpson, Christopher page 255&quot; /&gt; सिमा आणि इतर लीजनवादींना जर्मनांनी जर्मनीला पळून जाण्यास मदत केली.

बंड आणि ज्यूविरोधातील हत्याकांडादरम्यान, लोखंड्या दलाने १२५ ज्यूंना ठार मारले, तर बंडखोरांशी झालेल्या चकमकीत ३० लीजनावादी मेले. त्यानंतर, लोखंडी दल चळवळीवर बंदी घातली आणि तिच्या ९,००० दलकऱ्यांना तुरुंगात टाकले. २२ जून १९४१ रोजी, आंतोनेस्कू राजवटीने जानेवारीपासून [[याश|याशमध्ये]] तुरुंगात टाकलेल्या दलाकऱ्यांना तुरुंगातून सोडले आणि याश हत्याकांडाच्या तयारीचा भाग म्हणून पोलिसांकडून त्यांना संघटित करून शस्त्रसज्ज केले. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 124&lt;/ref&gt; जेव्हा ज्यूंना मारण्याचा प्रश्न आला, तेव्हा जानेवारी १९४१ मधील अयशस्वी बंडानंतरही आंतोनेस्कू राजवट आणि लोखंडी दल यांच्यात समान भूमिका घेण्याची क्षमता होती; आंतोनेस्कू गे दलाइतकेच ज्यू-विरोधी होते. जेव्हा २७ जून १९४१ रोजी याशमध्ये ज्यूविघातक दंगल सुरू झाली, तेव्हा लोखंडी सळ्या आणि चाकूंनी सज्ज असलेल्या दलकऱ्यांने युरोपमधील आतापर्यंतच्या सर्वात रक्तरंजित दंगलींपैकी एकामध्ये, याशच्या रस्त्यांवर ज्यूंची हत्या करणाऱ्या जमावाचे नेतृत्व करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली. &lt;ref&gt;Ioanid, Radu &quot;The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941&quot; pp. 119–148 from ''Contemporary European History'', Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 130&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीचा इतिहास ==
१९२७ आणि १९३१ च्या निवडणुकांमध्ये ही चळवळ आद्यदेवदूत मिखाएलचा लीजन या नावाने प्रतिनिधींची सभा उभी राहिली. १९३२ मध्ये ती कोद्रेआनु गटबंदी म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ५ जागा जिंकल्या. तिने १९२८ च्या निवडणुकीत भाग घेतली नाही आणि १९३३ मध्ये तिच्यावर बंदी घातली. १९३७ च्या निवडणुकीत ती देशासाठी सर्वकाही म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ६६ जागा जिंकल्या. १९३९ च्या निवडणुकीत सर्व विरोधी पक्षांवर बंदी घातली.

== वर्णन ==

=== मतवाद ===
[[चित्र:CorneliuZeleaCodreanuEnSello.jpg|इवलेसे|१९४० सालचे टपाल तिकीट, ज्यावर त्यांच्या एका मानवतावादी उपक्रमाचे प्रतीक असलेल्या पांढऱ्या क्रूसवर ,लोखंड्या दलाचे चिन्ह आहे.]]
इतिहासकार स्टॅनली जॉ. पेन त्यांच्या फॅसिझमवरील अभ्यासात लिहितात, &quot;लीजन ही कदाचित दोन महायुद्धांमधील युरोपमधील सर्वात विचित्र जनचळवळ होती.&quot; &lt;ref name=&quot;payne&quot;&gt;Payne, Stanley G. (1995). &lt;/ref&gt; [[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादाच्या]] संकल्पनेमुळे ती इतर समकालीन युरोपीय फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी ठरली, जी [[धर्म|धर्माशी]] अतूटपणे जोडलेली होती. योनाइद रादूंच्या मते, लीजनने &quot;स्वेच्छेने ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती धर्माचे प्रबळ घटक आपल्या राजकीय विचारधारेत समाविष्ट केले, इतके की धार्मिक वैचारिक रचना असलेल्या दुर्मिळ आधुनिक युरोपीय राजकीय चळवळींपैकी एक बनली.&quot;

या चळवळीचे नेते, [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु]], एक धार्मिक राष्ट्रवादी होते ज्यांचे ध्येय राष्ट्राचे आध्यात्मिक पुनरुत्थान करणे होते. त्यांनी लिहिले की ही चळवळ एक &quot;आध्यात्मिक मतवाद...[जी] रोमानियन आत्म्याचे रूपांतर आणि क्रांती घडवून आणण्यास कार्यरत आहे.&quot; &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;/ref&gt;  कोद्रेआनुंच्या तत्त्वज्ञानानुसार, मानवी जीवन हे एक पापी, हिंसक राजकीय युद्ध होते, ज्यावर आध्यात्मिक राष्ट्र शेवटी मात करेल. या योजनेत, लीजनवादीला देशाच्या भल्यासाठी लढण्याच्या साध्या इच्छेपलीकडच्या कारवाई कराव्या लागतील, आणि संरक्षणाची सहजप्रवृत्ती दडपून टाकावी लागेल. &lt;ref name=&quot;payne&quot; /&gt;

इतर अनेक फॅसिस्ट चळवळींप्रमाणे, लीजनने एका क्रांतिकारक 'नव्या माणसा' तयार करण्यास हाक दिली. तरीही, नाझींप्रमाणे याची व्याख्या शारीरिक स्वरूपात केली गेली नाही, तर संपूर्ण राष्ट्राला देवाच्या अधिक जवळ आणण्यास स्वतःची पुनर्रचना आणि शुद्धीकरण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते.

या नवीन माणसाच्या गुणांपैकी एक म्हणजे निःस्वार्थता होती. कोद्रेआनु यांनी लिहिले, &quot;जेव्हा एखादा राजकारणी पक्षात प्रवेश करतो, तेव्हा तो स्वतःला पहिला प्रश्न विचारतो की 'याच्यात मला काय फायदा?... जेव्हा एखादा लीजनवादी लीजनमध्ये दाखल होतो, तेव्हा तो म्हणतो 'मला स्वतःसाठी काहीही नको आहे'&quot;. &lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Haynes|first=Rebecca|year=2008|title=Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement|url=https://www.jstor.org/stable/20175210|journal=The Historical Journal|volume=51|issue=4|pages=943–967|doi=10.1017/S0018246X08007140|jstor=20175210|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308111146/https://www.jstor.org/stable/20175210|archive-date=2021-03-08|access-date=2019-03-29}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHaynes2008&quot;&gt;Haynes, Rebecca (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

लिजनकडे सुविकसित आणि सुसंगत आर्थिक धोरण नव्हता, तरीही ते सामान्यतः सामुदायिक किंवा राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देत असे आणि [[भांडवलशाही|भांडवलशाहीला]] अति भौतिकवादी म्हणून नाकारत असे. 

या चळवळीने सध्याचे राजकीय नेतृत्व आणि यहूदी यांना आपले मुख्य शत्रू मानले.

==== राजकीय भूमिका ====
दक्षिण मतवादाच्या अतिरेकीपणाचे आरोप फेटाळून, वासिले मारिन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल हे रोमानियाच्या १९व्या शतकातील उदारमतवादी &quot;अल्पजनशाही&quot; याला एक आधुनिक, सामाजिकदृष्ट्या जागरूक आणि मुळात क्रांतिकारक पर्याय होता, ज्याला त्यांनी अन्यायकारक, कालबाह्य आणि सर्वहारांसाठी प्रतिकूल असे संबोधले. &lt;ref&gt;Zeev Sternhell, La droite révolutionnaire: Les origines françaises du fascisme 1885–1914 (Paris: Seuil, 1978), 360–371.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;V. Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 181.&lt;/ref&gt; इटालियन फॅसिझम, राष्ट्रीय समाजवाद आणि जॉर्ज वाल्वा यांच्या निगमवादी आणि वामपंथी विचारांचे आधार घेत, मारिन यांनी दावा केला की लीजन पुराणमतवादी दक्षिणपंथी नसून क्रांतिकारक वामपंथी आहे. त्यांनी सामाजिक पुराणमतवादाचा नाकार आणि राष्ट्रीय नूतनीकरणाचे माध्यम म्हणून &quot;संघटित जनसमुदायावरील&quot; विश्वासावर भर दिला. &lt;ref&gt;Vasile Marin, Fascismul. &lt;/ref&gt; त्यांनी शास्त्रीय उदारमतवादावर वैयक्तिक आणि वर्गीय हितसंबंधांना प्राधान्य दिल्याबद्दल, कामगारांचे दमन केल्याबद्दल आणि राज्याला भांडवलशाही साधन बनवल्याबद्दल टीका करून या युक्तिवादाला बळकटी दिली, ज्याचा पुरावा १९२९ च्या खाण कामगारांच्या संपाचे आणि १९३३ च्या रेल्वे कामगारांच्या बंडाचे हिंसक दमन आहे. &lt;ref&gt;Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 183; Marin, “Ciocoiaşul,” in Crez de generaţie, 159.&lt;/ref&gt; &quot;आयातित&quot;, सार्वभौम उदारमतवादी राज्याऐवजी, मारिनने एका आधुनिक, सामूहिकतावादी, &quot; [[सर्वंकषवाद|सर्वंकषवादी]] &quot; राष्ट्रीय राज्याची मागणी केली, जे सामूहिक हिताची अंमलबजावणी करण्यास आणि समाजाची एका एकीकृत निगमवादी व्यवस्थेत पुनर्रचना करण्यास सक्षम असेल. &lt;ref&gt;Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 190–192.&lt;/ref&gt; या दृष्टिकोनामध्ये, कथित राजकीय आणि &quot;वांशिक&quot; अवांछितांपासून शुद्ध केलेला एक लष्करी राष्ट्रीय समुदाय लादण्यासाठी रोमानियाचे ऐतिहासिक, बहुलवादी आणि लवचिक सामाजिक संबंध मोडून काढले होते. या प्रकल्पाचे समर्थन लीजनने आर्थिक गुंतागुंत आणि समकालीन औद्योगिक समाजातील व्यक्तींचे समूहाप्रती असलेले अधीनत्व याला एक आधुनिक प्रतिसाद म्हणून केले. &lt;ref&gt;Corneliu Zelea Codreanu, Cărticica şefului de cuib, pt. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 15, 25.&lt;/ref&gt;

ओस्वाल्ड स्पेंग्लर यांच्या विचारांनी खूप प्रभावित होऊन, मारिन यांनी असा वाद घातला की, उदारमतवाद आणि सोव्हिएत साम्यवादाचे जे अव्यक्तिगत, सभ्यतावादी—आणि म्हणूनच क्षय होत जाणारे—स्वरूप होते, त्याच्या विपरीत, खऱ्या राजकीय आधुनिकतेसाठी राष्ट्रीय विशिष्टतेमध्ये रुजलेल्या &quot;सांस्कृतिक राज्याची&quot; आवश्यकता होती. &lt;ref&gt;Marin, Fascismul, 11, 14; Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 182–84; Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 191–92.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 78–93.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Thomas P. Linehan, British Fascism, 1918–39 (Manchester: Manchester University Press, 2000), 33, 94, 214–15, 253–56.&lt;/ref&gt; त्यांनी रोमानियाच्या &quot;गौण&quot; शेतकरी संस्कृतीला ऐतिहासिक उपेक्षेचा पुरावा मानले आणि गावकऱ्यांसह पूर्ण लोकसंख्येला एक कच्चा माल म्हणून पाहिले, ज्याला एका शिस्तबद्ध लीजनवादी उच्चभ्रू वर्गाद्वारे आधुनिक, सांस्कृतिकदृष्ट्या पुनरुज्जीवित राष्ट्रात रूपांतरित केले जाईल. &lt;ref&gt;Vasile Marin, “Stat şi cultură,” in Crez de generaţie, 133–140; Marin, “De la formalismul democratic la naţionalismul constructiv,” in Crez de generaţie, 166–71; Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 176–78.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Noica, “Istoria românească şi România vie,” in Eseuri de duminică, 53–56; Eliade, “O revoluţie creştină,” Buna Vestire, June 27, 1937.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Petreu, An Infamous Past, 84–93.&lt;/ref&gt;


{{quote|&quot;आपल्याला हे सुनिश्चित करावे लागेल की पूर्णच्या पूर्ण रोमानिया लीजनवादी होईल. नवे लीजनवादी भाव राज्य करावेच. पूर्ण देशाचे राज्य लीजनवादींनी केले पाहिजे.&quot;|कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु (''Cărticica şefului de cuib''. ४३.)}}

फॅसिस्ट निगमवाद आणि लेनिनवादी सामूहिकतावाद यांना प्रतिस्पर्धी आधुनिकीकरण मानून, मारिन यांचा असा विश्वास होता की फॅसिझम एक श्रेष्ठ नमुना सादर करतो कारण तो राष्ट्रीय हितांना वर्गसंघर्षाच्या अधीन करण्याऐवजी त्यांच्यात सुसंवाद साधतो. &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 133–34; Bucur, Eugenics and Modernization in Interwar Romania, 65; Turda, “To End the Degeneration of a Nation,” Medical History 53, no. 1 (2009): 77–104.&lt;/ref&gt; त्यांच्या मते, सोव्हिएत औद्योगिक &quot;सुसंस्कृतपणा&quot; देखील, एकदा का त्यांची क्रांतिकारी प्रेरणा &quot;अपहृत&quot; केली गेली की, एका निष्फळ, मुळापासून तुटलेल्या आधुनिकतेमध्ये अधःपतन पावला होता, जरी त्यांनी १९३० च्या दशकात फॅसिझम अधिक समाजवादी बनणे आणि स्तालिनवाद अधिक राष्ट्रीय बनणे यांच्यात परस्पर अभिसरण पाहिले. &lt;ref&gt;Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 178; Marin, “Pentru ce suntem antisemiţi?,” Cuvântul studenţesc, March 18, 1924, in Crez de generaţie, 103.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Marin, “Stat şi cultură,” 136–37.&lt;/ref&gt; एकूण, या दाव्यांनी लोखंड्या दलाला एक मूलगामी, आधुनिकीकरण चळवळ म्हणून मांडले, जी रोमानियन परंपरा जतन करू इच्छित नव्हती, तर एका &quot;सर्वसत्तावादी&quot; क्रांतिकारी प्रकल्पाद्वारे राष्ट्राची—जैविक, सांस्कृतिक आणि राजकीयदृष्ट्या—पुनर्रचना करू इच्छित होती. &lt;ref&gt;Mircea Platon, “The Iron Guard and the ‘Modern State’,” Fascism 1, no. 2 (2012): 65–90.&lt;/ref&gt;

==== अर्थशास्त्र ====
लोखंड्या दलाच्या आर्थिक दृष्टिकोनात राष्ट्रवादी आणि आध्यात्मिक संकल्पनांसोबतच निवडक, ढोबळपणे परिभाषित &quot; [[समाजवाद|समाजवादी]] &quot; घटकांचा मिलाफ होता, जरी हे दावे अनेकदा अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा अविश्वसनीय होते. संघटक आंद्रेई योनेस्कू सारख्या काही दलकऱ्यांनी नंतर ''सेकुरितातेच्या'' चौकशीदरम्यान असा दावा केला की या चळवळीने [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादाचे]] पैलू स्वीकारले होते आणि [[सामाजिक न्याय]] व भ्रष्टाचारविरोधी विचारांना प्रोत्साहन दिले होते. तरीही, ही विधाने साम्यवादी काळातील राजकीय दबावांमुळे आणि लीजनच्या प्रखर साम्यवादविरोधी भूमिकेशी असलेल्या संघर्षामुळे तयार झाली होती. व्यवहारात, लोखंड्या दलाचे अर्थशास्त्र हे एका संरचित समाजवादी किंवा साम्यवादी स्वरूपाऐवजी, एक सुसंगत कार्यक्रम कमी आणि नैतिक नूतनीकरण, शिस्त आणि कथित भ्रष्ट उच्चभ्रू वर्गाला विरोध याभोवती तयार केलेले एक वैचारिक साधन अधिक होते. &lt;ref&gt;Clark, R. (2012). &lt;/ref&gt;

=== शैली ===
सदस्य गडद हिरव्या रंगाचा गणवेश घालत होते, जो नूतनीकरणाचे प्रतीक होता आणि त्यामुळे त्यांना कधीकधी &quot;हिरवे शर्ट&quot; ( {{Lang|ro|Cămășile verzi}} ) म्हणून संबोधले जात होते. इटली, स्पेन आणि जर्मनीमधील फॅसिस्ट समकक्षांप्रमाणे, सैनिकांनी एकमेकांना रोमन सलामी देऊन अभिवादन केले.

लोखंड्या दलाचे मुख्य चिन्ह तिहेरी क्रूस (तिहेरी विभागलेल्या आणि नक्षीदार क्रूसचा एक प्रकार) होते, जे तुरुंगाच्या गजांचे[[हुतात्मा|शहीदत्वाचे]] प्रतीक म्हणून) प्रतिनिधित्व करत असे, ( [[युनिकोड]] : '''U+2A69 ⩩''' ) आणि कधीकधी त्याला &quot;आद्यदेवदूत मिखाएलचे क्रूस&quot; ( {{Lang|ro|Crucea Arhanghelului Mihail}} ) असेही संबोधले जात होते.

==== ध्वज दालन ====
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
चित्र:Flag_of_Iron_Guard_Romania.svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(Legion_of_the_Archangel_Michael_or_Legionary_Movement).svg
चित्र:Flag_of_the_Iron_Guard_(white_disk_version).svg
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_(White_Cross_Variant).png
चित्र:Flag_of_the_Legionary_Movement_or_Legion_of_the_Archangel_Michael_(Iron_Guard).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(defaced_tricolor_version).svg
चित्र:Iron_Guard_flag_(yellow_on_green_version).svg
चित्र:Legionary_Movement_flag.svg
&lt;/gallery&gt;

==== गीते ====
{| width=&quot;100%&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Imnul tinereții legionare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादी युवाची गीत')
* ''Echipa morții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मृत्युचे गट')
* ''Șoim Român''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'रोमानियन गरुड')
* ''Imnul eroilor Moța-Marin''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'नायक मोत्सा अणि मारिन यांचे गीत')
* ''Imnul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'विजयाचे गीत')
* ''Imnul muncitorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'कामगारांचा गीत')
* ''Imnul Legiunii Arhanghelul Mihail''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आद्यदेवदूत मिखाएलच्या लीजनचे गीत')
* ''Cântec de luptă''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'युद्धगीत')
* ''Cântecul legionarilor căzuți''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीरगती प्राप्त केलेल्या लीजनवादांचे गीत')
* ''Imnul echipei -Miti Dumitrescu-''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दुमित्रेस्कू गटाचे गीत')
* ''Cântecul Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचे गीत')
* ''Înainte''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे')
* ''Peste mormântul tău sfânt''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पवित्र कबरावर')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Veniți cu noi''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'आमच्यासोबत या')
* ''Doina închisorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'दोईना तुरुंग')
* ''Hora legionarilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लीजनवादींचा होरा')
* ''În crezul tău''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तुमच्या पंथाप्रमाणे')
* ''De prin străinele meleaguri''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'परकीय प्रांतांपासून')
* ''Părintească dimândare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पालाकांचा अभिमान')
* ''Urlă dușmanii''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'शत्रूंचा चित्कार')
* ''Ștefan Vodă'' (''Marșul legionarilor Vrânceni'')&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वोयवोदेंचा स्तेफेन (व्राकेआच्या लीजनवादींचा कूच'))
* ''Cu fruntea sus''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'डोके वर करून')
* ''Marșul legionarilor Tecuceni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तेकुकीच्या लीजनवादींचा कूच')
* ''Doina Nicadorilor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'निकादोरांचा दोईना')
* ''Dealul negru''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'काळा पठार')
* ''Ardealul tânăr legionar''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'तरुण लीजनवादी त्रान्सिल्वेनिया')
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
* ''Răzbunare''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'बदला')
* ''Imnul românilor secuizați''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'माग्यारीकृत रोमानियांचे गीत')
* ''Marșul legionarilor olteni''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'ओल्तेनियाच्या लीजनवादींचे कूच')
* ''Imnul eroilor legionari dela Majadahonda''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'मायादाहोंदांच्या अभिमानीय नायकांचे गीत')
* ''Cântec de leagăn''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'लोरी')
* ''Înainte'' (''după cântecul unui ofițer mort'' în 1917)&lt;br /&gt;(अर्थ. 'पुढे' (१९१७ मध्ये मारलेल्या कार्यकर्तांचे मृत्युनंतर))
* ''Imnul lagărelor''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'छावणींचे गीत')
* ''Chemarea jertfei''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'त्यागाचा बोलाव')
* ''Marșul biruinții''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वीजयाचा कूच')
* ''Doina comandantului''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'सेनापतींचा दोईना')
* ''Pornesc din neam''&lt;br /&gt;(अर्थ. 'वंशाचा मी')
|}

== वारसा ==
साम्यवादाच्या नंतरच्या रोमानियामध्ये सक्रिय असलेल्या एका छोट्या राष्ट्रवादी गटाकडून ''&lt;nowiki/&gt;'गार्दा दे फियर''' हे नावसुद्धा वापरले जाते.

रोमानियामध्ये अनेक समकालीन अति-दक्षिणपंथी संघटना आहेत, जसे की Totul pentru țară ( ''देशासाठी सर्वकाही'' ), जी २०१५ मध्ये बंदी घालायच्या आधी होती, आणि Noua Dreaptă ( ''नवीन दक्षिणपंथ'' ), &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Totok|first=William|url=https://moldova.europalibera.org/a/intre-legionarism-deghizat-si-nationalism-autoritar/29121256.html|title=Între legionarism deghizat şi naţionalism-autoritar|date=26 March 2018|publisher=Radio Europa Liberă}}&lt;/ref&gt; यापैकी दुसरी संघटना स्वतःला लोखंड्या दलाच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाचा वारस मानते, ज्यामध्ये [[कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु|कोर्नेल्यु कोद्रेआनु]] यांच्यावर केंद्रित व्यक्तिपूजा आहे; तरीही, हा गट सेल्टिक क्रूस वापरतो, ज्याचा संबंध लीजनवादाशी नाही.

=== सार्वजनिक स्मरणोत्सव ===
[[चित्र:RO_HD_Deva_Monumentul_luptatorilor_anticomunisti.jpg|इवलेसे|देवा येथील &quot;साम्यवादविरोधी लढवय्यांचे स्मारक&quot;, आयर्न गार्डच्या एका सदस्याच्या स्मरणार्थ (योन गाव्रिल ओगोरानु)]]
[[चित्र:Mircea_Eliade_(2474950873).jpg|इवलेसे|मिर्केआ एल्यादे यांचा अर्धपुतळा]]

[[वर्ग:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>fmkjrbuz4g3fjbqnaandmwqjytn9e6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयर्न गार्ड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380550</id>
    <redirect title="लोखंडी दल" />
    <revision>
      <id>2689119</id>
      <timestamp>2026-06-14T05:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <comment>[[लोखंडी दल]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2689119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="av1pxgk6quw69c7mp3eaqqyr8qoe1eg" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[लोखंडी दल]]</text>
      <sha1>av1pxgk6quw69c7mp3eaqqyr8qoe1eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सोरठी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380551</id>
    <redirect title="सौराष्ट्र" />
    <revision>
      <id>2689129</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>इतर नावे</comment>
      <origin>2689129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="h8u1oevqex00pm3w2lhww8yux2hugoe" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सौराष्ट्र]]</text>
      <sha1>h8u1oevqex00pm3w2lhww8yux2hugoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:माऊली दर्पण</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380552</id>
    <revision>
      <id>2689137</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="exeb384gcp4g9ozuj5d2qqfp1r2fj5u" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=माऊली दर्पण}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:५७, १४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>exeb384gcp4g9ozuj5d2qqfp1r2fj5u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>