इंद्रा नूयी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>इंद्रा नूयी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43293</id>
    <revision>
      <id>2689606</id>
      <parentid>2673702</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्य दायित्व */</comment>
      <origin>2689606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12496" sha1="bcjhewxcp445d3yz5s5pbjrul8che84" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''इंद्रा राजकिशन नूयी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: இந்திரா கிருஷ்ணமூர்த்தி நூயி) (जन्म : [[२८ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५५|१९५५]]:[[चेन्नई]], [[तमिळनाडू]], [[भारत]]) ह्या [[पेप्सिको]]' कंपनीच्या २ [[मे]] २००६पासून चेरमन व [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी]] आहेत. या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकन]] नागरिक असून जन्माने भारतीय आहेत. ६ ऑगस्ट २०१८ रोजी त्या पेप्सिकोच्या संचालकपदावरून निवृत्त झाल्या.

फोर्ब्स मासिकाच्या ''जगातील १०० शक्तिशाली महिलां''च्या यादीत इंदिरा नूयी यांना २००८ साली तेराव्या क्रमांकावर स्थान मिळाले होते. फाॅॅर्चुन मॅॅगझिनने त्यांना २००६ सालच्या सर्वात शक्तिशाली महिला व्यावसायिक जाहीर केले.&lt;ref&gt;इंद्रा नूयी जीवन चरित्र लेखिका अन्नपूर्णा, अनुवाद  ढापरे प्रसाद,मिरर प्रकाशन&lt;/ref&gt;

==पूर्वायुष्य==
चेन्नई येथील पारंपरिक अणि सनातनी कृृष्णमूर्ती कुटुंबात इंदिरा यांचा जन्म झाला. आई शांता यांचा त्यांच्या आयुष्यावर विशेष प्रभाव आहे.
इंदिरा यांच्या माहेरच्या कृष्णमूर्ती कुटुंबात [[संगीत|संगीता]]ला विशेष महत्त्व दिले जाई.त्यांच्या काकू अरुणा साईराम या प्रख्यात गायिका असल्याने इंदिरांना संगीताविषयी आवड निर्माण झाली.[[कर्नाटकी संगीत|कर्नाटकी]] संगीतातील वर्णम् व कीर्तनाई यांचा सराव इंदिरा घरी करत असत.

१९७२ मध्ये त्यांनी एमसीसी महाविद्यालयात प्रवेश घेतला. इंदिरा या काळात राॅक बॅंडच्या सदस्या होत्या आणि त्या [[गिटार]]ही वाजवत.

संगीताच्या जोडीनेच त्या आपल्या बहिणीसह अलायन्स फ्रान्सकेस या संस्थेत [[फ्रेंच भाषा]] शिकायला गेल्या.कोणत्याही कार्यक्रमाचे आयोजन करणे, महाविद्यालयासाठी देणगी मिळविणे अशी विविध कामे त्यांनी यशस्वीपणे केली आहेत.[[क्रिकेट]] या खेळातही त्यांच्या संघातील त्यांचे  योगदान विशेष आहे.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;इंद्रा नूयी जीवन चरित्र लेखिका अन्नपूर्णा, अनुवाद  ढापरे प्रसाद,मिरर प्रकाशन,२०१४&lt;/ref&gt;

==शिक्षण==
* बी.एस्‌‍सी. (मद्रास ख्रिश्‍चन कॉलेज)
* एमबीए (आयआयएम कलकत्ता)
* एम.ए. (येल स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट)

==विवाह==
१९८३ साली इंदिरा अणि राजकिशन नूयी यांचा विवाह झाला.त्यांचे पती व्यवसायाने इंजिनीअर असून मास्टर्स इन बिझनेस मॅनेजमेंट या विषयात त्यांनी शिकागो विद्यापीठातून पदवी घेतली आहे. इंदिरा नूयी यांना दोन मुली आहेत.

==कामाचा अनुभव==
आयआयएम मधून पदवी प्राप्त केल्यावर इंदिरा यांनी पहिली नोकरी टुटाल या ब्रिटिश टेक्सटाईल कंपनीत केली. त्यानंतर जाॅन्सन अँड जाॅन्सन या कंपनीत ब्रँड मॅनेजर म्हणून स्टेफ्री विभागाची जबाबदारी त्यांनी पार पाडली. १९७८मध्ये त्यांची येल विद्यापीठात पब्लिक मॅनेजमेंट अँड प्रायव्हेट मॅनेजमेंट या अभ्यासक्रमासाठी निवड झाली.येथे अभ्यासक्रमाव्यतिरिक्त इंदिरा विविध गोष्टी शिकल्या. त्यातून व्यवसायात लागणारी अंतःप्रेरणा, ज्वलंत इच्छाशक्ती आणि निर्णयक्षमता हे गुण त्यांनी आत्मसात केले.
त्या काॅर्परेशनच्या विश्वस्त म्हणूनही काम पाहतात. १९८० मध्ये त्यांनी बोस्टन समूहात नोकरी स्वीकारली. येथे त्यांनी सहा वर्षे आंतरराट्रीय काॅर्पोरेट नीतिमत्ता या प्रकल्पावर कार्य केले. या नोकरीमुळेच एक बुद्धिमान व्यावसायिक म्हणून त्या ओळखल्या जाऊ लागल्या.

==कारकिर्दीतील महत्त्वाचे टप्पे==
आपल्या मुलीच्या जन्मानंतर इंदिरा यांनी १९८६मध्ये मोटोरोला कंपनीत काॅर्पोरेट स्ट्रॅटेजी आणि प्लॅनिंग या विभागाच्या प्रेसिडेंट आणि डायरेक्टर म्हणून कार्यभार स्वीकारला. त्यांच्या कारकिर्दीतच या कंपनीने जगासमोर पहिला [[पेजर]] आणला. त्यातून मोबाईल क्षेत्रात क्रांती झाली.

१९९०मध्ये त्यांनी एएसए ब्राऊन या स्विस स्वीडिश कंपनीत काम केले. येथील त्यांचे योगदान पाहून जॅक वेल्च यांचे लक्ष त्यांच्याकडे वेधले गेले अणि १९९४मध्ये पेप्सिको कंपनीच्या तसेच जनरल इलेट्रिक या दोन्ही कंपन्यांकडून त्यांना सीईओ पदासाठीचे प्रस्ताव आले. इंदिरा नूयी यांनी पेप्सिको या शीतपेयांची कंपनी स्वीकारली.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

==लक्षणीय कारकीर्द==
इंदिरा नूयी यांनी वयाच्या ४४ व्या वर्षी पेप्सिकोच्या वरिष्ठ उपाध्यक्षा म्हणून कार्यभार सांभाळायला सुरुवात केली.  कार्यकारी अधिकारी एन्रिको रोजर यांच्यासह त्यांनी काम केले. त्यांचा विभाग काॅर्पोरेट स्ट्रॅटेजी अँड डेव्हलपमेंट हा होता.त्यावेळी गगनाला भिडलेला कंपनीचा रेस्टाॅरंट व्यवसाय अचानक ढासळू का लागला? यावर त्यांनी काम केले.इंदिरा आणि ऐन्रिको यांनी पेप्सिकोच्या पूर्ण कार्यप्रणालीचा अभ्यास केला व तर्कशुद्ध निर्णय घेतले. या सर्व विभागाची पुनर्रचना करण्यात इंदिरा यांनी जबाबदारीची भूमिका बजावली.१९९७ च्या  पेप्सिकोच्या फास्ट फूड चेन यंत्रणेतील बदल,१९९८ च्या ट्राॅपिकाना कंपनीची खरेदी आणि २००१ मधील क्वॅकर ओटची खरेदी हे त्यांचे काही महत्त्वाचे निर्णय ठरले.&lt;ref&gt;इंद्रा नूयी जीवन चरित्र लेखिका अन्नपूर्णा, अनुवाद  ढापरे प्रसाद,मिरर प्रकाशन,&lt;/ref&gt;

==अन्य दायित्व==
{{बदल}}
इंदिरा नूयी ह्या मोटोरोलामधील संचालक मंडळ सदस्य, आंतरराट्रीय बचाव मंडळ सदस्य, लिंकन सेंटर फाॅर परफाॅमिंग आर्ट न्यूयाॅर्कच्या सदस्य, प्लॅनेट फायनान्स, ग्रीनिच ब्रेस्ट कॅन्सर अलायन्स व आयसेनहाॅवर या आशियाई शिष्यवृत्ती संस्थांच्या सदस्य तसेच फेडरल रिझर्व बँकेच्या संचालक मंडळावर आहेत.

==भारतीय आस्था==
इंदिरा नूयी या परदेशी नागरिक झाल्या असल्या तरी त्यांचे भारतीय बंध टिकून आहेत. भारतातील शेतकी क्षेत्रासाठीही त्यांनी विशेष कार्य केले आहे. दैनंदिन जीवनातही भारतीय परंपरांचे पालन त्या करतात असे दिसते.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:नूयी, इंदिरा}}
[[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]]
[[वर्ग:तमिळ भाषक उद्योगपती]]
[[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>bcjhewxcp445d3yz5s5pbjrul8che84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कमला नेहरू</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44829</id>
    <revision>
      <id>2689624</id>
      <parentid>2397274</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35459-89</username>
        <id>184367</id>
      </contributor>
      <comment>/* हरिलाल गांधी आंदोलन 1931 */</comment>
      <origin>2689624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11083" sha1="ge0ijsp6q74ovs26712v2vd6qwb9dvf" xml:space="preserve">1 ऑगस्ट 1899 - 28 फेब्रुवारी 1936) एक भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ते आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या पत्नी होत्या. त्यांची मुलगी इंदिरा गांधी या भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान होत्या.

== प्रारंभिक जीवन आणि विवाह ==
[[चित्र:Kamala Nehru 4cr.jpg|इवलेसे]]
कमला यांचा जन्म 1 ऑगस्ट 1899 रोजी राजपती आणि जवाहर मुल अटल-कौल यांच्या पोटी झाला, जे जुन्या दिल्लीतील काश्मिरी पंडित कुटुंबातील होते. ती सर्वात मोठी होती आणि तिला दोन भाऊ, चांद बहादूर कौल आणि वनस्पतिशास्त्रज्ञ, कैलास नाथ कौल आणि एक बहीण, स्वरूप काथजू होते.

कमला यांनी वयाच्या 16 व्या वर्षी जवाहरलाल नेहरूंशी विवाह केला. तिचा नवरा लग्नानंतर लवकरच हिमालयात सहलीला गेला होता.[2] त्यांच्या आत्मचरित्रात, जवाहरलाल नेहरू, त्यांच्या पत्नीचा संदर्भ देत, &quot;मी तिच्याकडे जवळजवळ दुर्लक्ष केले.&quot; कमलाने नोव्हेंबर 1917 मध्ये इंदिरा प्रियदर्शिनी या मुलीला जन्म दिला, जी नंतर तिच्या वडिलांच्या नंतर पंतप्रधान आणि काँग्रेस पक्षची प्रमुख बनली.

{{विस्तार}}

== हरिलाल गांधी आंदोलन 1931 ==
हरिलाल गांधींसोबत कमला यांचा राष्ट्रीय चळवळीत सहभाग होता की त्या आघाडीवर आल्या. 1931च्या असहकार चळवळीत त्यांनी अलाहाबादमध्ये महिलांचे गट तयार केले आणि विदेशी कापड आणि दारू विकणारी दुकाने विरोधात आंदोलन केली. जेव्हा तिच्या पतीला &quot;देशद्रोही&quot; सार्वजनिक भाषण देण्यास प्रतिबंध करण्यासाठी अटक करण्यात आली तेव्हा ती ते वाचण्यासाठी त्याच्या जागी गेली. कमला नेहरूंकडून त्यांना असलेला धोका आणि त्या संपूर्ण भारतातील महिलांच्या गटांमध्ये किती लोकप्रिय झाल्या होत्या हे ब्रिटिशांना लवकरच कळले. अशा प्रकारे तिला दोन वेळा स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रियाकलापांमध्ये सहभागी झाल्याबद्दल अटक करण्यात आली होती, सरोजिनी नायडू, नेहरूंच्या आई आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील इतर महिलांसोबत. या काळात तिने तिच्या घरी स्वराज भवनमध्ये एक दवाखाना सुरू केला, जखमी कार्यकर्त्यांवर, त्यांच्या कुटुंबियांवर आणि अलाहाबाद (आता प्रयागराज) येथील रहिवाशांवर उपचार करण्यासाठी काही खोल्यांचे काँग्रेस दवाखान्यात रूपांतर केले. तिच्या मृत्यूनंतर, महात्मा गांधींनी इतर प्रमुख नेत्यांच्या मदतीने या दवाखान्याचे त्यांच्या स्मरणार्थ कमला नेहरू मेमोरियल हॉस्पिटल म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या योग्य हॉस्पिटलमध्ये रूपांतर केले.

कमला नेहरू यांनी गांधींच्या आश्रमात कस्तुरबा गांधींसोबत काही काळ घालवला, जिथे त्यांनी स्वातंत्र्य सेनानी [[जयप्रकाश नारायण]] यांच्या पत्नी प्रभावती देवी यांच्याशी घनिष्ठ मैत्री केली.[6] ब्रिटिशांपासून भारतीय स्वातंत्र्यासाठी ते स्वातंत्र्यसैनिकही होते.

== मृत्यू ==
28 फेब्रुवारी 1936 रोजी स्वित्झर्लंडमधील लॉसने येथे कमला यांचे क्षयरोगामुळे निधन झाले, त्यांची मुलगी आणि सासू तिच्या शेजारी होती. तिच्या गेल्या काही वर्षांत, कमला वारंवार आजारी असायची आणि तिला उपचारासाठी स्वित्झर्लंडमधील एका सेनेटोरियममध्ये नेण्यात आले, तरीही ती बरी झाल्याने ती भारतात परतली. 1935च्या सुरुवातीस, कमलाची तब्येत पुन्हा बिघडल्याने, तिला सुभाषचंद्र बोस यांनी बॅडेनवेलर (दक्षिण जर्मनी) येथे नेले आणि उपचारासाठी सेनेटोरियममध्ये दाखल केले. त्यांचे पती (पंडित जवाहरलाल नेहरू) त्यावेळी भारतात तुरुंगात होते. तिची तब्येत बिघडल्याने नेहरूंची तुरुंगातून सुटका झाली आणि ऑक्टोबर 1935 मध्ये जर्मनीला रवाना झाले. सुरुवातीला कमलाची तब्येत सुधारली, पण 1936 मध्ये ती पुन्हा ढासळू लागली आणि फेब्रुवारीमध्ये तिचा मृत्यू झाला. त्यांच्या आत्मचरित्राच्या प्रस्तावनेत, कमलाच्या मृत्यूनंतर जोडलेल्या एका अध्यायात, नेहरू सांगतात की ते उद्ध्वस्त झाले होते आणि काही महिने ते शोक करत राहिले.

== वारसा ==
भारतातील अनेक संस्था, जसे की कमला नेहरू मेमोरियल हॉस्पिटल अँड रीजनल कॅन्सर सेंटर, कमला नेहरू प्राणिसंग्रहालय (इंदूर), कमला नेहरू कॉलेज, दिल्ली विद्यापीठ, कमला नेहरू डिग्री इव्हनिंग कॉलेज (बंगलोर), कमला नेहरू कॉलेज फॉर वुमन, जोधपूर , कमला नेहरू पार्क (पुणे), कमला नेहरू इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (सुलतानपूर), कमला नेहरू कॉलेज, कोरबा, कमला नेहरू महिला महाविद्यालय (भुवनेश्वर), कमला नेहरू पॉलिटेक्निक (हैदराबाद), श्री रामदेवबाबा कमला नेहरू [[अभियांत्रिकी|अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] (नागपूर), कमला नेहरू मेमोरियल व्होकेशनल हायर सेकेंडरी स्कूल वतनप्पल्ली ([[केरळ]]), आणि शास्किया कमला नेहरू गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल (भोपाळ) हे तिच्या नावावर आहेत.

पाकिस्तानमध्ये कराचीमध्ये एका रस्त्याला कमला नेहरू यांचे नाव देण्यात आले आहे.

=== लोकप्रिय संस्कृतीत ===
कमला कौल (नेहरू) हा आशिष मुखर्जी दिग्दर्शित 1986चा भारतीय माहितीपट आहे. भारत सरकारच्या चित्रपट विभागाद्वारे निर्मित हे तिच्या जीवनाचे आणि योगदानाचे विहंगावलोकन प्रदान करते.

{{DEFAULTSORT:नेहरू, कमला}}
[[वर्ग:नेहरू-गांधी परिवार]]
[[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:जवाहरलाल नेहरू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ge0ijsp6q74ovs26712v2vd6qwb9dvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>50884</id>
    <revision>
      <id>2689556</id>
      <parentid>2480197</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2689556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="fx1nefn4jwk565bu5etylp54ad73lmt" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#00B2B2&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;
== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हा रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काला'''
|}
[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx1nefn4jwk565bu5etylp54ad73lmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51279</id>
    <revision>
      <id>2689539</id>
      <parentid>2361778</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5388" sha1="liv2h69ro7y6fmjth6x5fa61m856zmy" xml:space="preserve">'''आझमगढलोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[आझमगढ]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ आझमगढमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| गोपालपूर
| rowspan=5 | [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ]]
|-
|२
| सगरी
|-
|३
| मुबारकपूर
|-
|४
| आझमगढ
|-
|५
| मेहनगर
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[राम नरेश यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
| १९७८ ^
| [[मोहसीना किडवई]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस (आय)]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| गिरीराज सिंह
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]]
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| संतोष सिंह
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
|[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
|[[नववी लोकसभा|नववी]]
| [[रामकृष्ण यादव]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
|[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
|[[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#00CC00|
| [[जनता दल]]
|-
|[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
|[[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
|[[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[अकबर अहमद]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
|[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
|[[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|  rowspan=2 | [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
|[[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| rowspan=2 bgcolor=#0033CC|
| rowspan=2 | [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| २००८ ^
| [[अकबर अहमद]]
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[मुलायमसिंह यादव]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अखिलेश यादव]]
|-
| २०२२ ^
| [[दिनेश लाल यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[धर्मेंद्र यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:आझमगढ जिल्हा]]</text>
      <sha1>liv2h69ro7y6fmjth6x5fa61m856zmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689540</id>
      <parentid>2689539</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5554" sha1="eoove6yl7xfwfxp33559ojb90e9c5zu" xml:space="preserve">'''आझमगढलोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[आझमगढ]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ आझमगढमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| गोपालपूर
| rowspan=5 | [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ]]
|-
|२
| सगरी
|-
|३
| मुबारकपूर
|-
|४
| आझमगढ
|-
|५
| मेहनगर
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[राम नरेश यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
| १९७८ ^
| [[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[मोहसीना किडवई]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस (आय)]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]]
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| संतोष सिंह
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| [[रामकृष्ण यादव]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#00CC00|
| [[जनता दल]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[अकबर अहमद]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|  rowspan=2 | [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| rowspan=2 bgcolor=#0033CC|
| rowspan=2 | [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| २००८ ^
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[अकबर अहमद]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[मुलायमसिंह यादव]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अखिलेश यादव]]
|-
| २०२२ ^
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[दिनेश लाल यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[धर्मेंद्र यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:आझमगढ जिल्हा]]</text>
      <sha1>eoove6yl7xfwfxp33559ojb90e9c5zu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689620</id>
      <parentid>2689540</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5555" sha1="pyveohevlt5mf4jpnmjm9eem2y9wrqd" xml:space="preserve">'''आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[आझमगढ]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ आझमगढमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| गोपालपूर
| rowspan=5 | [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ]]
|-
|२
| सगरी
|-
|३
| मुबारकपूर
|-
|४
| आझमगढ
|-
|५
| मेहनगर
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[राम नरेश यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
| १९७८ ^
| [[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[मोहसीना किडवई]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस (आय)]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]]
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| संतोष सिंह
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| [[रामकृष्ण यादव]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[चंद्रजीत यादव]]
| bgcolor=#00CC00|
| [[जनता दल]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[अकबर अहमद]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|  rowspan=2 | [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| rowspan=2 bgcolor=#0033CC|
| rowspan=2 | [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| २००८ ^
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[अकबर अहमद]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[रमाकांत यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[मुलायमसिंह यादव]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अखिलेश यादव]]
|-
| २०२२ ^
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[दिनेश लाल यादव]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[धर्मेंद्र यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:आझमगढ जिल्हा]]</text>
      <sha1>pyveohevlt5mf4jpnmjm9eem2y9wrqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51302</id>
    <revision>
      <id>2689644</id>
      <parentid>2527853</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="raox07d2lgjimns33ql3fn9uiep4tug" xml:space="preserve">'''उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[उन्नाव]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[उन्नाव जिल्हा|उन्नाव जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ उन्नावमध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| बांगरमाऊ
| rowspan=6 | [[उन्नाव जिल्हा|उन्नाव]]
|-
|२
| साफीपूर
|-
|३
| मोहान
|-
|४
| उन्नाव
|-
|५
| भगवंतनगर
|-
|६
|पुर्वा
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| [[झियाउर रहमान अन्सारी]]
| rowspan=2 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| [[अन्वर अहमद]]
| bgcolor=#00CC00|
| [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[देवी बक्ष सिंह]]
| rowspan=3 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| दीपक कुमार
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[ब्रजेश पाठक]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[अन्नू टंडन]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 | [[साक्षी महाराज]]
| rowspan=3 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:उन्नाव जिल्हा]]</text>
      <sha1>raox07d2lgjimns33ql3fn9uiep4tug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इटावा लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51340</id>
    <revision>
      <id>2689621</id>
      <parentid>2623354</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="bpq89drpl0cwk7va9jbofyhwu42cxu8" xml:space="preserve">'''इटावा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[इटावा]] शहरात स्थित असून येथील दोन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[इटावा जिल्हा|इटावा जिल्ह्यात]], दोन मतदारसंघ [[औरैया जिल्हा|औरैया जिल्ह्यात]] तर उर्वरित एक मतदारसंघ [[कानपूर देहात जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ इटावामध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| इटावा
| rowspan=2 | [[आझमगढ जिल्हा|आझमगढ]]
|-
|२
| भरथाना
|-
|३
| दिबियापूर
| rowspan=2 | [[औरैया जिल्हा|औरैया]]
|-
|४
| औरैया
|-
|५
| सिकंदरा
| [[कानपूर देहात जिल्हा]]
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[कांशीराम]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[राम सिंह शाक्य]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[सुखदा मिश्रा]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|  rowspan=2 | [[रघुराज सिंह शाक्य]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=3 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[प्रेमदास कठेरिया]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[अशोक कुमार डोहारे]]
| rowspan=2 bgcolor=#F4C430|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[राम शंकर कठेरिया]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[जितेंद्र कुमार दोहारे]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:इटावा जिल्हा]]
[[वर्ग:औरैया जिल्हा]]
[[वर्ग:कानपूर देहात जिल्हा]]</text>
      <sha1>bpq89drpl0cwk7va9jbofyhwu42cxu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आग्रा लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51356</id>
    <revision>
      <id>2689614</id>
      <parentid>2443222</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2689614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="8tzlms0eujwwcoat6ycnp5d7je3yh5c" xml:space="preserve">'''आग्रा''' हा [[भारत]] देशाच्या [[उत्तर प्रदेश]] राज्यामधील ८० [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये [[आग्रा]] शहरासह [[आग्रा जिल्हा|आग्रा जिल्ह्यामधील]] ५ [[विधानसभा]] मतदारसंघ आहेत.

==खासदार==
{{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची
| खा१ = [[अचल सिंह]]
| प१ = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| खा२ = [[अचल सिंह]]
| प२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा३ = [[अचल सिंह]]
| प३ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा४ = [[अचल सिंह]]
| प४ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा५ = [[अचल सिंह]]
| प५ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा६ = [[शंभुनाथ चतुर्वेदी]]
| प६ = [[जनता पक्ष]]
| खा७ = [[निहाल सिंह जैन]]
| प७ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा८ = [[निहाल सिंह जैन]]
| प८ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा९ = [[अजय सिंह]]
| प९ = [[जनता दल]]
| खा१० = [[भगवान शंकर रावत]]
| प१० = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा११ = [[भगवान शंकर रावत]]
| प११ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१२ = [[भगवान शंकर रावत]]
| प१२ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१३ = [[राज बब्बर]]
| प१३ = [[समाजवादी पक्ष]]
| खा१४ = [[राज बब्बर]]
| प१४ = [[समाजवादी पक्ष]]
| खा१५ = [[राम शंकर कठेरिया]]
| प१५ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा१६ = [[राम शंकर कठेरिया]]
| प१६ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा१७ = [[एस.पी. सिंग बाघेल]]
| प१७ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा१८ = [[एस.पी. सिंग बाघेल]]
| प१८ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
}}

==निवडणुक निकाल==
===२०१४ लोकसभा निवडणुका===
{{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = भारतीय जनता पक्ष
  |candidate  = राम शंकर
  |votes      = 
  |percentage = 
  |change     =

}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = आम आदमी पार्टी
  |candidate  = रविंद्र सिंह
  |votes      = 
  |percentage = 
  |change     = 
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
  |candidate  = उपेंद्र सिंह
  |votes      = 
  |percentage = 
  |change     = 
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = बहुजन समाज पक्ष
  |candidate  = नारायण सिंह सुमन
  |votes      = 
  |percentage = 
  |change     = 
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = समाजवादी पक्ष
  |candidate  = महाराज सिंह धनगर
  |votes      = 
  |percentage = 
  |change     = 
}}
{{Election box majority|
   |votes      = 
   |percentage = 
   |change     = 
}}
{{Election box turnout|
   |votes      = 
   |percentage = 
   |change     = 
}}
{{Election box end}}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

==बाह्य दुवे==
{{भारतीय निवडणूक आयोग||S24/partycomp69.htm}}

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:आग्रा जिल्हा]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>8tzlms0eujwwcoat6ycnp5d7je3yh5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रिचमंड (व्हर्जिनिया)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55241</id>
    <revision>
      <id>2689596</id>
      <parentid>2333094</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2689596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7978" sha1="n4ifdm1mkbuxo4qvkda28b8bm0o78ud" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्रजी}}

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्रजी}}

== अमेरिकन यादवी युद्ध ==
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्रजी}}

== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ==
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>n4ifdm1mkbuxo4qvkda28b8bm0o78ud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689597</id>
      <parentid>2689596</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2689597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8011" sha1="jwe29xlst5q0vz4sy9032elnxm7hnw6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अमेरिकन यादवी युद्ध ==
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ==
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>jwe29xlst5q0vz4sy9032elnxm7hnw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689598</id>
      <parentid>2689597</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2689598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11230" sha1="jh39saoikyhimuh4njz519ra08x3p56" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

=== इतिहास ===
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;


=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |शीर्षक=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्रजी}}

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्रजी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>jh39saoikyhimuh4njz519ra08x3p56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689599</id>
      <parentid>2689598</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11231" sha1="taw6qp580l8ooip3ztngajfl5z6rd4s" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

=== इतिहास ===
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;


=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |शीर्षक=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्रजी}}

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्रजी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>taw6qp580l8ooip3ztngajfl5z6rd4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689600</id>
      <parentid>2689599</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2689600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11228" sha1="0bbm5d4bfv307l7cfcqay990dqasyo7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |शीर्षक=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्रजी}}

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्रजी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>0bbm5d4bfv307l7cfcqay990dqasyo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689601</id>
      <parentid>2689600</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अर्थव्यवस्था */</comment>
      <origin>2689601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13679" sha1="k9qstb7k7gf9xar6h73nzwjpog7zs5c" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |शीर्षक=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे ==
रिचमंड हे व्हर्जिनियामधील उच्च शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र आहे, जिथे अनेक नामांकित विद्यापीठे कार्यरत आहेत. शहरामध्ये 'व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी' हे एक अग्रगण्य सार्वजनिक संशोधन विद्यापीठ आहे, जे विशेषतः वैद्यकीय संशोधन आणि कला क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच 'युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड' हे खाजगी विद्यापीठ त्याच्या दर्जेदार व्यावसायिक आणि कायदेशिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी ओळखले जाते. याशिवाय 'व्हर्जिनिया युनियन युनिव्हर्सिटी' ही ऐतिहासिक कृष्णवर्णीय संस्था आणि परिसरातील 'रेनॉल्ड्स कम्युनिटी कॉलेज' स्थानिक विद्यार्थ्यांना तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पुरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.vcu.edu/about-vcu/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी - परिचय |प्रकाशक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmond.edu/about/ |शीर्षक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड आणि शैक्षणिक क्षेत्र |प्रकाशक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्रजी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>k9qstb7k7gf9xar6h73nzwjpog7zs5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689602</id>
      <parentid>2689601</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वाहतूक व्यवस्था */</comment>
      <origin>2689602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13690" sha1="tgi20i1o8nbbw3xykr9mk1ofx3oj5p0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |शीर्षक=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |शीर्षक=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |शीर्षक=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |शीर्षक=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे ==
रिचमंड हे व्हर्जिनियामधील उच्च शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र आहे, जिथे अनेक नामांकित विद्यापीठे कार्यरत आहेत. शहरामध्ये 'व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी' हे एक अग्रगण्य सार्वजनिक संशोधन विद्यापीठ आहे, जे विशेषतः वैद्यकीय संशोधन आणि कला क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच 'युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड' हे खाजगी विद्यापीठ त्याच्या दर्जेदार व्यावसायिक आणि कायदेशिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी ओळखले जाते. याशिवाय 'व्हर्जिनिया युनियन युनिव्हर्सिटी' ही ऐतिहासिक कृष्णवर्णीय संस्था आणि परिसरातील 'रेनॉल्ड्स कम्युनिटी कॉलेज' स्थानिक विद्यार्थ्यांना तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पुरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.vcu.edu/about-vcu/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी - परिचय |प्रकाशक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmond.edu/about/ |शीर्षक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड आणि शैक्षणिक क्षेत्र |प्रकाशक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |शीर्षक=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>tgi20i1o8nbbw3xykr9mk1ofx3oj5p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689603</id>
      <parentid>2689602</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2689603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13599" sha1="elu6bf52so7nma4bzuvqq67ix3zp7q6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |title=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |title=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |title=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |title=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे ==
रिचमंड हे व्हर्जिनियामधील उच्च शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र आहे, जिथे अनेक नामांकित विद्यापीठे कार्यरत आहेत. शहरामध्ये 'व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी' हे एक अग्रगण्य सार्वजनिक संशोधन विद्यापीठ आहे, जे विशेषतः वैद्यकीय संशोधन आणि कला क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच 'युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड' हे खाजगी विद्यापीठ त्याच्या दर्जेदार व्यावसायिक आणि कायदेशिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी ओळखले जाते. याशिवाय 'व्हर्जिनिया युनियन युनिव्हर्सिटी' ही ऐतिहासिक कृष्णवर्णीय संस्था आणि परिसरातील 'रेनॉल्ड्स कम्युनिटी कॉलेज' स्थानिक विद्यार्थ्यांना तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पुरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.vcu.edu/about-vcu/ |title=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी - परिचय |प्रकाशक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmond.edu/about/ |title=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड आणि शैक्षणिक क्षेत्र |प्रकाशक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |title=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>elu6bf52so7nma4bzuvqq67ix3zp7q6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689604</id>
      <parentid>2689603</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T02:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे */</comment>
      <origin>2689604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13338" sha1="myeb522bq2nu5ifvfwesvim7v7x0oot" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |title=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |title=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |title=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |title=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे ==
रिचमंड हे व्हर्जिनियामधील उच्च शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र आहे. येथील [[व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी]] हे एक अग्रगण्य सार्वजनिक संशोधन विद्यापीठ वैद्यकीय संशोधन आणि कला क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच [[युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड]] हे खाजगी विद्यापीठ त्याच्या व्यावसायिक आणि कायदेशिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी ओळखले जाते. याशिवाय [[व्हर्जिनिया युनियन युनिव्हर्सिटी]] ही [[ऐतिहासिक कृष्णवर्णीय संस्था]] आणि परिसरातील [[रेनॉल्ड्स कम्युनिटी कॉलेज]] स्थानिक विद्यार्थ्यांना तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पुरवतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.vcu.edu/about-vcu/ |title=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी - परिचय |प्रकाशक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmond.edu/about/ |title=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड आणि शैक्षणिक क्षेत्र |प्रकाशक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |title=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>myeb522bq2nu5ifvfwesvim7v7x0oot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्टार प्रवाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59039</id>
    <revision>
      <id>2689553</id>
      <parentid>2688984</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35325-26</username>
        <id>184352</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रसारित कार्यक्रम */</comment>
      <origin>2689553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31273" sha1="np8gg2dk6be0scne6qlfx65sgtn2pr8" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = स्टार प्रवाह
|चित्र             = Star Pravah 2023.png
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        = 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = २४ नोव्हेंबर २००८
|चित्र स्वरूप        = 
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या       = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या   = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती  = 
|नेटवर्क           = स्टार इंडिया
|मालक           = [[डिझ्नी स्टार]]
|ब्रीदवाक्य          = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह
|देश             = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = [[भारत]]
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = 
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[प्रवाह पिक्चर]]
|प्रसारण वेळ         = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर
}}

'''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

==इतिहास==
स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला &quot;स्वप्नांना पंख नवे&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी &quot;आता थांबायचं नाय&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी &quot;मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!&quot; या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले.

==पुरस्कार व सोहळे==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव
|-
|२०१४-२०१८
|''येरे येरे''
|-
|२०१६
|''स्टार प्रवाह रत्न''
|-
|२०२१-चालू
|''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]''
|-
|२०२१-चालू
|''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव''
|-
|२०२२
|''स्टार प्रवाह धुमधडाका''
|-
|२०२३-चालू
|''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी''
|}

==प्रसारित कार्यक्रम==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| ७ जुलै २०२५
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
|
|-
|
|
|
|
|-
| १५ सप्टेंबर २०२५
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२२
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
| हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी
|-
| १५ डिसेंबर २०२५
| वचन दिले तू मला
| संध्या. ६.३० वाजता
| बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी.
|-
| २९ जून २०२६
| विसरु नको तू मला
| संध्या. ७ वाजता
|
|-
| १६ डिसेंबर २०२४
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
| तमिळ मालिका इरामना रोजावे २
|-
| १५ जून २०२६
| सुना येती घरा
| संध्या. ७.३० वाजता
| तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]]
|-
| ५ डिसेंबर २०२२
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
| तमिळ मालिका रोजा
|-
| १ जून २०२६
| पाठराखीण
| रात्री ९ वाजता
| हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई
|-
| ३० मार्च २०२६
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| हिंदी मालिका बंदिनी
|-
| २७ एप्रिल २०२६
| बाई तुझा आशीर्वाद
| रात्री १० वाजता
| तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई
|-
| १८ मार्च २०२४
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
| हिंदी मालिका कहानी घर घर की
|-
| २७ मे २०२४
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
|
|}

==नव्या मालिका==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! रूपांतरण
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| लवकरच...
| आमच्या लाडक्या नाईक बाई
| मल्याळम मालिका टीचरम्मा
|-
| मराठी मीडियम
| बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम
|-
| मी कात टाकली
|
|-
| [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५
| तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे
|-
|लवकरच..
|सावली सत्याची 
|
|}

==जुन्या मालिका==
# [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]]
# [[अग्निहोत्र २]]
# [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
# [[आई कुठे काय करते!]]
# [[कुन्या राजाची गं तू राणी]]
# [[छत्रीवाली]]
# [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]
# [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]]
# [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]]
# [[तुझेच मी गीत गात आहे]]
# [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]]
# [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]]
# [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]]
# [[नकळत सारे घडले]]
# [[पिंकीचा विजय असो!]]
# [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]
# [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
# [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
# [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
# [[मन उधाण वाऱ्याचे]]
# [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
# [[मुलगी झाली हो]]
# [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
# [[रंग माझा वेगळा]]
# [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]]
# [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]]
# [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]]
# [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]]
# [[लेक माझी लाडकी]]
# [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
# [[स्वप्नांच्या पलिकडले]]
# [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
# [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]]
# [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
# [[सांग तू आहेस का?]]
# [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]]
# आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
# कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
# काजळमाया
# उदे गं अंबे
# जे३ जंक्शन
# गोष्ट एका लग्नाची
# गोष्ट एका कॉलेजची
# गोष्ट एका आनंदीची
# गोष्ट एका जप्तीची
# कुकुचकू
# असे का घडले?
# जिवलगा
# जीवलगा
# चारचौघी
# कुलस्वामिनी
# कुळ स्वामिनी
# दार उघडा ना गडे
# अंतरपाट
# वचन दिले तू मला
# कशाला उद्याची बात
# ओळख - ध्यास स्वप्नांचा
# झुंज
# बंध रेशमाचे
# दोन किनारे दोघी आपण
# तुजवीण सख्या रे
# धर्मकन्या
# सुवासिनी
# अनोळखी दिशा
# मांडला दोन घडीचा डाव
# लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती
# पंचनामा
# माधुरी मिडलक्लास
# मानसीचा चित्रकार तो
# मन धागा धागा जोडते नवा
# आम्ही दोघे राजा राणी
# आराधना
# आंबट गोड
# अरे वेड्या मना
# बे दुणे दहा
# प्रीती परी तुजवरी
# रुंजी
# लगोरी - मैत्री रिटर्न्स
# जयोस्तुते
# येक नंबर
# तू जिवाला गुंतवावे
# तुमचं आमचं सेम असतं
# छोटी मालकीण
# दुहेरी
# नकुशी तरीही हवीहवीशी
# नशीबवान
# गं सहाजणी
# गोठ
# ललित २०५
# साथ दे तू मला
# साता जल्माच्या गाठी
# शतदा प्रेम करावे
# तुझ्या इश्काचा नादखुळा
# वैजू नंबर १
# नवे लक्ष्य
# प्रेमा तुझा रंग कसा
# प्रेमा तुझा रंग कसा २
# स्पेशल ५
# जय देवा श्री गणेशा
# दख्खनचा राजा जोतिबा
# श्री गुरुदेव दत्त
# विठू माऊली
# जय भवानी जय शिवाजी

===अनुवादित मालिका===
# ५ स्टार किचन
# देवांचे देव महादेव
# महाभारत
# श्री गणेश
# [[रामायण (मालिका)|रामायण]]
# [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]

==कथाबाह्य कार्यक्रम==
# [[आता होऊ दे धिंगाणा]]
# [[भांडा सौख्य भरे]]
# [[मी होणार सुपरस्टार]]
# शिट्टी वाजली रे
# आता होऊन जाऊ द्या
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# कॉमेडी बिमेडी
# ढाबळ एक तास टाइमपास
# ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला
# एक टप्पा आऊट
# जोडी जमली रे
# जस्ट डान्स
# किचनची सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा नच बलिये
# मंडळ भारी आहे
# नांदा सौख्य भरे
# पोटोबा प्रसन्न
# स्टार दरबार
# सून सासू सून
# सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी
# विकता का उत्तर?
# विसावा - एक घर मनासारखं
# झेप

==टीआरपी==
२०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; | आठवडा आणि वर्ष
!colspan=&quot;6&quot; | BARC AMAs
|-
!मेगा सिटी
!क्रमांक
!हिंदी भाषिक मार्केट
!क्रमांक
!भारत
!क्रमांक
|-
|आठवडा ३७, २०२१
|rowspan=&quot;23&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1539.19
|5
|1556.26
|10
|-
|आठवडा ३८, २०२१
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.06
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२१
|1517.06
|10
|-
|आठवडा ४६, २०२१
|1576.53
|5
|1601.66
|8
|-
|आठवडा ४७, २०२१
|1546.27
|5
|1568.70
|8
|-
|आठवडा ४८, २०२१
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.46
|10
|-
|आठवडा ४९, २०२१
|1552.12
|10
|-
|आठवडा १, २०२२
|1617.21
|10
|-
|आठवडा २, २०२२
|1534.71
|10
|-
|आठवडा ३, २०२२
|1513
|10
|-
|आठवडा ९, २०२२
|1471.21
|5
|1495.43
|8
|-
|आठवडा १०, २०२२
|1471.95
|5
|1497.25
|8
|-
|आठवडा ११, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1482.54
|9
|-
|आठवडा १२, २०२२
|1492.23
|10
|-
|आठवडा १३, २०२२
|1442.28
|10
|-
|आठवडा १४, २०२२
|1487.64
|5
|1517.08
|8
|-
|आठवडा १५, २०२२
|1341.36
|5
|1363.42
|8
|-
|आठवडा १६, २०२२
|1406.77
|5
|1424.58
|9
|-
|आठवडा १७, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1416.39
|9
|-
|आठवडा १९, २०२२
|1350.4
|10
|-
|आठवडा २१, २०२२
|1381.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२२
|1480.72
|5
|1507.05
|8
|-
|आठवडा २३, २०२२
|1381.56
|5
|1405.59
|9
|-
|आठवडा २४, २०२२
|291.28
|5
|1474.45
|5
|1504.76
|9
|-
|आठवडा २५, २०२२
|287.99
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २८, २०२२
|rowspan=&quot;9&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1532.94
|9
|-
|आठवडा २९, २०२२
|1504.15
|8
|-
|आठवडा ३०, २०२२
|1440.66
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२२
|1514.69
|9
|-
|आठवडा ३२, २०२२
|1500.53
|5
|1523.61
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२२
|1565.54
|5
|1593.55
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२२
|1584.93
|5
|1609.75
|7
|-
|आठवडा ३५, २०२२
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1429.83
|10
|-
|आठवडा ३७, २०२२
|1626.5
|4
|1649.99
|6
|-
|आठवडा ३८, २०२२
|280.84
|5
|1565.88
|4
|1587.26
|6
|-
|आठवडा ३९, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1487.64
|5
|1509.02
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२२
|1550.58
|5
|1575.49
|7
|-
|आठवडा ४१, २०२२
|281.01
|5
|1572.55
|5
|1599.75
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२२
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1595.63
|5
|1616.71
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२२
|1562.95
|5
|1585.67
|7
|-
|आठवडा ४४, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1667.66
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२२
|1669.9
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२२
|293.21
|5
|1639.66
|5
|1660.83
|7
|-
|आठवडा ४७, २०२२
|288.15
|5
|1640.03
|5
|1662.68
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२२
|286.02
|5
|1651.62
|5
|1675.98
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२२
|284.08
|5
|1616.36
|5
|1643.6
|7
|-
|आठवडा ५०, २०२२
|298.07
|5
|1602
|5
|1627.25
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.69
|5
|1559
|8
|-
|आठवडा ५२, २०२२
|1585.68
|5
|1610.02
|8
|-
|आठवडा १, २०२३
|276.4
|5
|1596.73
|5
|1619.82
|7
|-
|आठवडा २, २०२३
|292.83
|4
|1624.55
|5
|1644.4
|7
|-
|आठवडा ३, २०२३
|314.32
|4
|1711.93
|5
|1732.54
|7
|-
|आठवडा ४, २०२३
|307.1
|4
|1630.69
|5
|1648.57
|7
|-
|आठवडा ५, २०२३
|303.49
|4
|1627.73
|5
|1646.8
|7
|-
|आठवडा ६, २०२३
|292.82
|4
|1603.74
|5
|1625.13
|7
|-
|आठवडा ७, २०२३
|298.62
|4
|1646.78
|5
|1672.17
|7
|-
|आठवडा ८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1222.15
|5
|1246.77
|8
|-
|आठवडा ९, २०२३
|290.3
|4
|1617.14
|4
|1638.73
|7
|-
|आठवडा १०, २०२३
|284.31
|5
|1583.58
|5
|1602.8
|8
|-
|आठवडा ११, २०२३
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.32
|5
|1583.43
|8
|-
|आठवडा १२, २०२३
|1586.79
|4
|1601.86
|7
|-
|आठवडा १३, २०२३
|1511.79
|4
|1526.8
|7
|-
|आठवडा १४, २०२३
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1404.25
|9
|-
|आठवडा २०, २०२३
|1379.8
|10
|-
|आठवडा २१, २०२३
|1336.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२३
|1432.9
|5
|1455.53
|9
|-
|आठवडा २३, २०२३
|286.07
|5
|1450.61
|5
|1475.28
|9
|-
|आठवडा २४, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1391.97
|5
|1413.13
|9
|-
|आठवडा २५, २०२३
|297.47
|5
|1508.04
|5
|1529.61
|8
|-
|आठवडा २६, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1508.18
|10
|-
|आठवडा २७, २०२३
|311.63
|5
|1586.14
|9
|-
|आठवडा २८, २०२३
|305.63
|5
|1576.27
|9
|-
|आठवडा २९, २०२३
|305.11
|4
|1604.36
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२३
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1538.86
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२३
|1590.24
|10
|-
|आठवडा ३२, २०२३
|300.09
|4
|1560.37
|10
|-
|आठवडा ३३, २०२३
|312.78
|4
|1645.59
|5
|1666.5
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२३
|359.56
|2
|1773.39
|3
|1793.95
|5
|-
|आठवडा ३५, २०२३
|319.48
|3
|1637.29
|5
|1656.78
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२३
|342.24
|2
|1726.76
|4
|1749.07
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२३
|326.07
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1643.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1493.7
|10
|-
|आठवडा ३९, २०२३
|315.15
|5
|1606.96
|5
|1628.03
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२३
|371.71
|4
|1845.97
|3
|1868.71
|5
|-
|आठवडा ४१, २०२३
|354.49
|5
|1746.04
|4
|1765.6
|7
|-
|आठवडा ४२, २०२३
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1728.18
|4
|1748.5
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२३
|1688.71
|5
|1709.19
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२३
|1688.53
|5
|1709
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२३
|1688.86
|5
|1709.35
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२३
|314.47
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.99
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२३
|334.4
|5
|1761.59
|4
|1782.84
|6
|-
|आठवडा ४८, २०२३
|340.02
|5
|1774.83
|3
|1797.74
|5
|-
|आठवडा ४९, २०२३
|330.75
|3
|1733.14
|4
|1753.03
|6
|-
|आठवडा ५०, २०२३
|345.59
|4
|1748.28
|4
|1773.41
|6
|-
|आठवडा ५१, २०२३
|350.51
|4
|1787.22
|4
|1812.24
|6
|-
|आठवडा ५२, २०२३
|334.81
|4
|1720.19
|5
|1743.27
|7
|-
|आठवडा १, २०२४
|331.16
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1752.61
|8
|-
|आठवडा २, २०२४
|328.3
|4
|1692.61
|5
|1717.1
|8
|-
|आठवडा ३, २०२४
|335.95
|4
|1701.59
|4
|1727.75
|7
|-
|आठवडा ४, २०२४
|313.03
|4
|1595.58
|5
|1619.65
|7
|-
|आठवडा ५, २०२४
|324.83
|4
|1639.19
|4
|1663.48
|7
|-
|आठवडा ६, २०२४
|340.76
|4
|1699.56
|3
|1729.21
|5
|-
|आठवडा ७, २०२४
|335.94
|4
|1669.05
|3
|1697.39
|5
|-
|आठवडा ८, २०२४
|330.64
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1616.1
|7
|-
|आठवडा ९, २०२४
|328.81
|4
|1588.34
|5
|1609.17
|8
|-
|आठवडा १०, २०२४
|340.62
|4
|1674.46
|3
|1700.32
|5
|-
|आठवडा ११, २०२४
|362.68
|3
|1764.45
|3
|1793.48
|5
|-
|आठवडा १२, २०२४
|'''391.66'''
|1
|'''1917.04'''
|3
|'''1944.9'''
|5
|-
|आठवडा १३, २०२४
|343.27
|4
|1720.83
|5
|1745.54
|7
|-
|आठवडा १४, २०२४
|333.75
|4
|1678.56
|5
|1701.37
|7
|-
|आठवडा १५, २०२४
|324.31
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1661.26
|8
|-
|आठवडा १६, २०२४
|300.91
|4
|1466.09
|9
|-
|आठवडा १७, २०२४
|329.14
|4
|1473.76
|5
|1497.09
|8
|-
|आठवडा १८, २०२४
|313.84
|4
|1475.98
|5
|1503.38
|8
|-
|आठवडा १९, २०२४
|308.96
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1480.3
|8
|-
|आठवडा २०, २०२४
|290.19
|4
|1355.01
|10
|-
|आठवडा २१, २०२४
|303.99
|4
|1445.34
|9
|-
|आठवडा २२, २०२४
|310.75
|3
|1571.52
|5
|1599.8
|7
|-
|आठवडा २३, २०२४
|313.07
|3
|1467.74
|5
|1491.59
|7
|-
|आठवडा २४, २०२४
|331.61
|3
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1518.06
|9
|-
|आठवडा २५, २०२४
|318.92
|4
|1513.29
|5
|1534.75
|8
|-
|आठवडा २६, २०२४
|319.09
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1524.55
|10
|-
|आठवडा २७, २०२४
|313.37
|3
|1514.53
|9
|-
|आठवडा २८, २०२४
|318.09
|3
|1491.43
|5
|1518.17
|8
|-
|आठवडा २९, २०२४
|325
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1577.98
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२४
|335.81
|4
|1602.54
|9
|-
|आठवडा ३१, २०२४
|343.55
|3
|1689.2
|5
|1711.82
|7
|-
|आठवडा ३२, २०२४
|329.03
|4
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1621.83
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२४
|310.4
|4
|1549.35
|9
|-
|आठवडा ३४, २०२४
|296.72
|5
|1498.66
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२४
|307.97
|5
|1681.19
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२४
|356.7
|3
|1797.18
|4
|1838.66
|6
|-
|आठवडा ३७, २०२४
|310
|5
|1611.89
|5
|1651.56
|8
|-
|आठवडा ३८, २०२४
|318.17
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1715.5
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२४
|313.2
|5
|1661.08
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२४
|307.53
|5
|1604.69
|8
|-
|आठवडा ४१, २०२४
|305.13
|5
|1589.28
|5
|1628.91
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.83
|5
|1595.94
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२४
|326.61
|4
|1675.11
|4
|1710.53
|6
|-
|आठवडा ४४, २०२४
|302.04
|4
|1605.42
|5
|1640.45
|7
|-
|आठवडा ४५, २०२४
|313.14
|4
|1632.44
|5
|1673.37
|7
|-
|आठवडा ४६, २०२४
|307.54
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1660.51
|6
|-
|आठवडा ४७, २०२४
|329.8
|5
|1646.53
|4
|1679.54
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२४
|325.14
|5
|1615.88
|4
|1661.67
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२४
|339.07
|4
|1642.63
|5
|1686.13
|8
|-
|आठवडा ५०, २०२४
|320.93
|4
|1587.81
|5
|1634.79
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२४
|326
|5
|1628.15
|5
|1672.89
|7
|-
|आठवडा ५२, २०२४
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1572
|5
|1610.61
|7
|-
|आठवडा ५३, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1626.97
|8
|-
|आठवडा १, २०२५
|317.92
|5
|1550.38
|5
|1600.06
|7
|-
|आठवडा २, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1594.55
|9
|-
|आठवडा ३, २०२५
|1577.74
|8
|-
|आठवडा ४, २०२५
|307.77
|4
|1537.47
|9
|-
|आठवडा ५, २०२५
|292.2
|5
|1496.48
|9
|-
|आठवडा ६, २०२५
|328.06
|2
|1708.35
|4
|1757.59
|6
|-
|आठवडा ७, २०२५
|318.97
|5
|1629.34
|5
|1665.16
|7
|-
|आठवडा ८, २०२५
|293.83
|5
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1579.06
|8
|-
|आठवडा ९, २०२५
|305.16
|5
|1661.1
|9
|-
|आठवडा १०, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1578.58
|9
|-
|आठवडा ११, २०२५
|334.98
|4
|1678.36
|5
|1717.9
|7
|-
|आठवडा १२, २०२५
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;12&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.6
|9
|-
|आठवडा १३, २०२५
|1557.77
|9
|-
|आठवडा १४, २०२५
|1566.95
|9
|-
|आठवडा १६, २०२५
|1414.68
|10
|-
|आठवडा १९, २०२५
|259.48
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २२, २०२५
|287.04
|5
|-
|आठवडा २३, २०२५
|317.38
|5
|1535.46
|10
|-
|आठवडा २४, २०२५
|296.19
|5
|1506.47
|10
|-
|आठवडा २५, २०२५
|295.05
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २७, २०२५
|310.54
|5
|1512.98
|10
|-
|आठवडा २८, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1509.22
|10
|-
|आठवडा २९, २०२५
|1522.89
|10
|-
|आठवडा ३०, २०२५
|320.26
|5
|1590.29
|5
|1646.37
|8
|-
|आठवडा ३१, २०२५
|307.31
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1586.19
|8
|-
|आठवडा ३२, २०२५
|329.73
|3
|1591.22
|5
|1658.19
|8
|-
|आठवडा ३३, २०२५
|292.68
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.1
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२५
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.73
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२५
|1543.83
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२५
|1633.16
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२५
|291.62
|5
|1606.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२५
|rowspan=&quot;16&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1571.52
|5
|1627.19
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२५
|1561.74
|5
|1624.6
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२५
|1630.86
|4
|1693.01
|6
|-
|आठवडा ४१, २०२५
|1613.67
|4
|1670.28
|6
|-
|आठवडा ४२, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.91
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२५
|1521.48
|5
|1576.6
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२५
|rowspan=&quot;10&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1503.83
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२५
|1486.77
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२५
|1487.1
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२५
|1494.08
|9
|-
|आठवडा ४८, २०२५
|1455.08
|9
|-
|आठवडा ४९, २०२५
|1419.06
|9
|-
|आठवडा ५०, २०२५
|1408.11
|8
|-
|आठवडा ५१, २०२५
|1456.51
|9
|-
|आठवडा ३, २०२६
|1352.26
|10
|-
|आठवडा ५, २०२६
|1283.81
|10
|}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>np8gg2dk6be0scne6qlfx65sgtn2pr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रजनी परुळेकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68058</id>
    <revision>
      <id>2689541</id>
      <parentid>1663155</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tusharvjoshi</username>
        <id>15345</id>
      </contributor>
      <comment>मृत्य़ूची तारीख अद्ययावत केली</comment>
      <origin>2689541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="c72tq0lbs7og0kaaaty6fmfq6p3mwk4" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' (१६ जून १९४५ - ४ मे २०२२)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2026-06-16|website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>c72tq0lbs7og0kaaaty6fmfq6p3mwk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689547</id>
      <parentid>2689541</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="1fmflgdx8eqgiyvwcezemqr90hqfcps" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' ([[१६ जून]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[४ मे]], [[इ.स. २०२२|२०२२]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2022-05-06 |website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>1fmflgdx8eqgiyvwcezemqr90hqfcps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689548</id>
      <parentid>2689547</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="oa90pbxh3k57r5iygfa2gke6n2tnbme" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' ([[१६ जून]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[४ मे]], [[इ.स. २०२२|२०२२]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2022-05-06 |website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

परुळेकर यांचे जन्मस्थळ पावस (जिल्हा रत्नागिरी) असून त्यांचे माध्यमिक शिक्षण मुंबई येथे झाले. एम. ए. पर्यंत उच्च शिक्षण त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पूर्ण केले. मुंबईतल्या बुऱ्हाणी महाविद्यालयात त्यांनी मराठी अध्यापनाचे कार्य केले.

परुळेकर यांचे दीर्घकविता (१९८५), काही दीर्घ कविता (१९९३), स्वीकार (१९९३), चित्र (१९९६), पुन्हा दीर्घकविता (१९९९) हे कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. पुरुषकेंद्री कवितेला छेद देत रजनी परुळेकर यांनी आत्मभान व्यक्त करणारी कविता लिहून स्त्रियांचे भावविश्व पारदर्शीपणे कवितेतून व्यक्त केले आहे.&lt;ref name=&quot;मवि&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/36020/ |title=रजनी परुळेकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जून २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==
परुळेकर यांच्या दीर्घ कविता संग्रहाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, स्वीकार या संग्रहाला कवी कुसुमाग्रज पुरस्कार तसेच चित्र या संग्रहाला ना.धो. महानोर या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. कविता दशकाची या उपक्रमात त्यांची कविता समाविष्ट होती.&lt;ref name=&quot;मवि&quot; /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>oa90pbxh3k57r5iygfa2gke6n2tnbme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689549</id>
      <parentid>2689548</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="fa4ibaqujgdmjt85j26o0ty8exowxdd" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' ([[१६ जून]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[४ मे]], [[इ.स. २०२२|२०२२]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2022-05-06 |website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

परुळेकर यांचे जन्मस्थळ पावस (जिल्हा रत्‍नागिरी) असून त्यांचे माध्यमिक शिक्षण मुंबई येथे झाले. एम. ए. पर्यंत उच्च शिक्षण त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पूर्ण केले. मुंबईतल्या बुऱ्हाणी महाविद्यालयात त्यांनी मराठी अध्यापनाचे कार्य केले.

परुळेकर यांचे दीर्घकविता (१९८५), काही दीर्घ कविता (१९९३), स्वीकार (१९९३), चित्र (१९९६), पुन्हा दीर्घकविता (१९९९) हे कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. पुरुषकेंद्री कवितेला छेद देत रजनी परुळेकर यांनी आत्मभान व्यक्त करणारी कविता लिहून स्त्रियांचे भावविश्व पारदर्शीपणे कवितेतून व्यक्त केले आहे.&lt;ref name=&quot;मवि&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/36020/ |title=रजनी परुळेकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जून २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==
परुळेकर यांच्या दीर्घ कविता संग्रहाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, स्वीकार या संग्रहाला कवी कुसुमाग्रज पुरस्कार तसेच चित्र या संग्रहाला ना.धो. महानोर या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. कविता दशकाची या उपक्रमात त्यांची कविता समाविष्ट होती.&lt;ref name=&quot;मवि&quot; /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>fa4ibaqujgdmjt85j26o0ty8exowxdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689550</id>
      <parentid>2689549</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4184" sha1="r0sw4olpv3pqx6fpjnw5dyrg8pdwq57" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' ([[१६ जून]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[४ मे]], [[इ.स. २०२२|२०२२]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2022-05-06 |website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

परुळेकर यांचे जन्मस्थळ पावस (जिल्हा रत्‍नागिरी) असून त्यांचे माध्यमिक शिक्षण मुंबई येथे झाले. एम. ए. पर्यंत उच्च शिक्षण त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पूर्ण केले. मुंबईतल्या बुऱ्हाणी महाविद्यालयात त्यांनी मराठी अध्यापनाचे कार्य केले.

परुळेकर यांचे दीर्घकविता (१९८५), काही दीर्घ कविता (१९९३), स्वीकार (१९९३), चित्र (१९९६), पुन्हा दीर्घकविता (१९९९) हे कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. पुरुषकेंद्री कवितेला छेद देत रजनी परुळेकर यांनी आत्मभान व्यक्त करणारी कविता लिहून स्त्रियांचे भावविश्व पारदर्शीपणे कवितेतून व्यक्त केले आहे.&lt;ref name=&quot;मवि&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/36020/ |title=रजनी परुळेकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जून २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==
परुळेकर यांच्या दीर्घ कविता संग्रहाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, स्वीकार या संग्रहाला कवी कुसुमाग्रज पुरस्कार तसेच चित्र या संग्रहाला ना.धो. महानोर या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. कविता दशकाची या उपक्रमात त्यांची कविता समाविष्ट होती.&lt;ref name=&quot;मवि&quot; /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर]]</text>
      <sha1>r0sw4olpv3pqx6fpjnw5dyrg8pdwq57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689551</id>
      <parentid>2689550</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="9ugl5h2hi4n1lkp5nowpg0t2pbvdy2j" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''रजनी परुळेकर''' ([[१६ जून]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[४ मे]], [[इ.स. २०२२|२०२२]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/rajani-parulekar-passed-away/articleshow/91360273.cms|title=ज्येष्ठ कवयित्री रजनी परुळेकर यांचे निधन|last=|date=2022-05-06 |website=Maharashtra Times|language=mr|url-status=live|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; या मराठी कवयित्री होत्या. ऐंशीच्या दशकातील रजनी परुळेकर या महत्त्वाच्या कवयित्री ठरतात. [[मराठी]] कवितेत आशय आणि आविष्काराच्या अंगाने महत्त्वाची भर रजनी परुळेकरांच्या कवितेने घातली.

परुळेकर यांचे जन्मस्थळ पावस (जिल्हा रत्‍नागिरी) असून त्यांचे माध्यमिक शिक्षण मुंबई येथे झाले. एम. ए. पर्यंत उच्च शिक्षण त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पूर्ण केले. मुंबईतल्या बुऱ्हाणी महाविद्यालयात त्यांनी मराठी अध्यापनाचे कार्य केले.

परुळेकर यांचे दीर्घकविता (१९८५), काही दीर्घ कविता (१९९३), स्वीकार (१९९३), चित्र (१९९६), पुन्हा दीर्घकविता (१९९९) हे कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. पुरुषकेंद्री कवितेला छेद देत रजनी परुळेकर यांनी आत्मभान व्यक्त करणारी कविता लिहून स्त्रियांचे भावविश्व पारदर्शीपणे कवितेतून व्यक्त केले आहे.&lt;ref name=&quot;मवि&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/36020/ |title=रजनी परुळेकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जून २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==
परुळेकर यांच्या दीर्घ कविता संग्रहाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, स्वीकार या संग्रहाला कवी कुसुमाग्रज पुरस्कार तसेच चित्र या संग्रहाला ना.धो. महानोर या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. कविता दशकाची या उपक्रमात त्यांची कविता समाविष्ट होती.&lt;ref name=&quot;मवि&quot; /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/36020/ मराठी विश्वकोष]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:परुळेकर,रजनी}}
[[वर्ग:मराठी कवयित्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर]]</text>
      <sha1>9ugl5h2hi4n1lkp5nowpg0t2pbvdy2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अकबर अहमद डंपी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86500</id>
    <revision>
      <id>2689543</id>
      <parentid>2295317</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="8zzljz0elekt3dhn5foprdma58mfzom" xml:space="preserve">'''अकबर अहमद डम्पी''' ( [[जून ३०]], [[इ.स. १९४८]]-हयात) हे [[भारत]] देशातील राजकारणी आहेत.१९७० च्या दशकात ते संजय गांधींचे सहकारी होते.नंतरच्या काळात ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातून बाहेर पडले.ते बहुजन समाज पक्षाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९९८]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:बहुजन समाज पक्ष नेते]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:आझमगढचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>8zzljz0elekt3dhn5foprdma58mfzom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झियाउर रहमान अन्सारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86802</id>
    <revision>
      <id>2689643</id>
      <parentid>2617163</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="0s7vt1ob79cd2pxk38fsam9h6atxu02" xml:space="preserve">'''झिया-उल रहमान अन्सारी''' हे भारतीय राजकारणी होते.ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९७१]],[[इ.स. १९८०]] आणि [[इ.स. १९८४]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:उन्नावचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>0s7vt1ob79cd2pxk38fsam9h6atxu02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एस.पी. सिंह बाघेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87501</id>
    <revision>
      <id>2689615</id>
      <parentid>2400453</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Abhijitsathe ने लेख [[एस.पी. सिंग बाघेल]] वरुन [[एस.पी. सिंह बाघेल]] ला हलविला</comment>
      <origin>2400453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="ccx0x5zy8ql6sa0t4c57tsdrr9rvxgn" xml:space="preserve">'''एस.पी. सिंग बाघेल''' ( [[जून २१]],[[इ.स. १९६०]]) हे भारतीय राजकारणी आहेत.ते समाजवादी पक्षाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९९८]],[[इ.स. १९९९]] आणि [[इ.स. २००४]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये  [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[जलेसर (लोकसभा मतदारसंघ)|जलेसर लोकसभा मतदारसंघातून]] लोकसभेवर निवडून गेले.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:जलेसरचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]</text>
      <sha1>ccx0x5zy8ql6sa0t4c57tsdrr9rvxgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठी ख्रिस्ती साहित्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125456</id>
    <revision>
      <id>2689633</id>
      <parentid>2689172</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Revyang</username>
        <id>184288</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ आणि माहिती</comment>
      <origin>2689633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12081" sha1="pcrtpsy52a810furnhlehmc2smozkyr" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://shreshthmaharashtra.com/knowledge_bank/shreshth-maharashtra-bible-stories-in-marathi-christ-puran/|title=ख्रिस्तपुराण - बायबलमधील कथानकाचे मराठीतील पुनर्कथन|website=Shreshtha Maharashtra|language=en-US|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; हे पुस्तक रोमन लिपीमध्ये लिहिलेले होते व त्याचे 'पैले पुराण' (जुना करार) आणि 'दुसरे पुराण' (नवीन करार) असे दोन भाग होते, आणि ते तत्कालीन नवीन ख्रिस्ती झालेल्यांना ख्रिस्ती धर्माची माहिती पुरविण्याच्या हेतूने लिहिलेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/23529/|title=स्टीफन्स, फादर|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/30987|title=रमाबाई, पंडिता|website=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. १९८७-८८ साली त्यांनी '''द हायकास्ट हिंदू वूमन''&lt;nowiki/&gt;' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांच्या लिखितांमध्ये इब्री भाषेचे व्याकरण (१९०८), नवा करार (१९१२), मूळ ग्रीक व इब्री भाषेतून बायबलचे मराठी भाषांतर आणि येशू चरित्र (१९१३) यांचाही समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/17552/|title=टिळक, लक्ष्मीबाई|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; रेव्हरंड ना. वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर १२ वर्षांनी त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन' ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* बाबा पदमनजी
* डॉ. सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह. ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ. विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>pcrtpsy52a810furnhlehmc2smozkyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689634</id>
      <parentid>2689633</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Revyang</username>
        <id>184288</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ जोडला</comment>
      <origin>2689634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12384" sha1="fxjmd2ojzs5jukxeduho7kqi1lmjdp2" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://shreshthmaharashtra.com/knowledge_bank/shreshth-maharashtra-bible-stories-in-marathi-christ-puran/|title=ख्रिस्तपुराण - बायबलमधील कथानकाचे मराठीतील पुनर्कथन|website=Shreshtha Maharashtra|language=en-US|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; हे पुस्तक रोमन लिपीमध्ये लिहिलेले होते व त्याचे 'पैले पुराण' (जुना करार) आणि 'दुसरे पुराण' (नवीन करार) असे दोन भाग होते, आणि ते तत्कालीन नवीन ख्रिस्ती झालेल्यांना ख्रिस्ती धर्माची माहिती पुरविण्याच्या हेतूने लिहिलेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/23529/|title=स्टीफन्स, फादर|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/30987|title=रमाबाई, पंडिता|website=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. १९८७-८८ साली त्यांनी '''द हायकास्ट हिंदू वूमन''&lt;nowiki/&gt;' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांच्या लिखितांमध्ये इब्री भाषेचे व्याकरण (१९०८), नवा करार (१९१२), मूळ ग्रीक व इब्री भाषेतून बायबलचे मराठी भाषांतर आणि येशू चरित्र (१९१३) यांचाही समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/17552/|title=टिळक, लक्ष्मीबाई|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; रेव्हरंड ना. वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर १२ वर्षांनी त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन' ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* बाबा पदमनजी&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathivishwakosh.org/48535/|title=बाबा पदमनजी (Baba Padamanji)|last=उजगरे|first=अनुपमा|date=2021-02-15|website=मराठी विश्वकोश|language=en-US|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;
* डॉ. सुभाष पाटील, नागपूर
* रेव्ह. ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ. विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>fxjmd2ojzs5jukxeduho7kqi1lmjdp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689636</id>
      <parentid>2689634</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Revyang</username>
        <id>184288</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ आणि माहिती</comment>
      <origin>2689636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12641" sha1="9cr8kgfrzbmke1dzdag7o9qwxyquv14" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''मराठी ख्रिस्ती साहित्य''' ही संज्ञा [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मीय]] [[मराठी लोक|मराठ्यांनी]] लिहिलेल्या मराठी साहित्यास उद्देशून वापरली जाते.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्य लेखनाचा सुरुवातीचा काळ==
[[इ.स. १६१६]] साली फादर स्टीफन्स यांनी १०,९६२ ओव्यांचे 'ख्रिस्तपुराण' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://shreshthmaharashtra.com/knowledge_bank/shreshth-maharashtra-bible-stories-in-marathi-christ-puran/|title=ख्रिस्तपुराण - बायबलमधील कथानकाचे मराठीतील पुनर्कथन|website=Shreshtha Maharashtra|language=en-US|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; हे पुस्तक रोमन लिपीमध्ये लिहिलेले होते व त्याचे 'पैले पुराण' (जुना करार) आणि 'दुसरे पुराण' (नवीन करार) असे दोन भाग होते, आणि ते तत्कालीन नवीन ख्रिस्ती झालेल्यांना ख्रिस्ती धर्माची माहिती पुरविण्याच्या हेतूने लिहिलेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/23529/|title=स्टीफन्स, फादर|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकामध्ये]] फादर आंतुनिया साल्दाज आणि [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकामध्ये]] फादर जुवांव पेत्रोझ यांनी [[मराठी]]मध्ये काव्यलेखन केले. [[इ.स.चे १९ वे शतक|एकोणिसाव्या शतकामध्ये]] रेव्हरंड हरिपंत खिस्ती यांनी ओवीबद्ध 'ख्रिस्तचरित्र' लिहिले. बाबुराव पवार हे [[ख्रिस्ती|ख्रिस्ती समाजातले]] पहिले [[शाहीर]] होते. [[इ.स. १९१४]] साली रेव्हरंड भास्कर कृष्ण उजगरे यांनी 'वनवासी फूल', 'केवढे हे क्रौर्य' अशा कविता लिहिणाऱ्या [[नारायण वामन टिळक]] यांची कविता संपादित केली. [[इ.स. १९२०]] साली भास्करराव उजगरे यांनीच ना.वा. टिळकांची 'अभंगांजली' प्रकाशित केली. [[इ.स. १९३८|१९३८]] साली नारायण वामन टिळकांचा 'ख्रिस्तायन' हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. या ग्रंथात एकूण शहात्तर अध्याय आहेत. पहिले साडेबारा अध्याय स्वतः रेव्हरंड टिळकांनी, शेवटचा अध्याय देवदत्त टिळकांनी आणि बाकी सर्व ख्रिस्तायन, लक्ष्मीबाई टिळकांनी लिहिले. [[इ.स. १९३०|१९३०]] साली शाहू दगडोबा उजगरे या कवीचे 'नवे अंजन' हे खंडकाव्य प्रसिद्ध झाले. हे खंडकाव्य १२० श्लोकांचे असून दिंडी वृत्तामध्ये लिहिलेले आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील  लेखिकांचे योगदान==
[[पंडिता रमाबाई|पंडिता रमाबाईंनी]] [[इ.स. १८८२]] साली 'स्त्रीधर्मनीती' नावाचे स्त्री जीवनाला मार्गदर्शक असे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/30987|title=रमाबाई, पंडिता|website=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पंडिता रमाबाईंनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारल्यानंतर [[बायबल]]चे मराठीत भाषांतरही केले. त्यानंतर त्यांनी 'इंग्लंडचा प्रवास' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचा पहिला भाग म्हणजे सदा पांडुरंग केळकर यांना लिहिलेले पत्र आहे तर दुसऱ्या भागात [[इंग्लंड]]मधील स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे. 'युनायटेड स्टेट्सची लोकस्थिती आणि प्रवासवर्णन' हे पुस्तकही रमाबाईंनी लिहिले. १९८७-८८ साली त्यांनी '''द हायकास्ट हिंदू वूमन''&lt;nowiki/&gt;' हे पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांच्या लिखितांमध्ये इब्री भाषेचे व्याकरण (१९०८), नवा करार (१९१२), मूळ ग्रीक व इब्री भाषेतून बायबलचे मराठी भाषांतर आणि येशू चरित्र (१९१३) यांचाही समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; लक्ष्मीबाई टिळक यांनीही मराठी ख्रिस्ती साहित्य निर्मितीमध्ये भर घातलेली आहे. [[लक्ष्मीबाई टिळक]] या [[इ.स. १८९०|१८९०]] सालापर्यंत निरक्षर होत्या रेव्हरंड टिळकांनी त्यांना लिहायला वाचायला शिकविले. [[इ.स. १८९४]] साली लक्ष्मीबाई टिळकांची 'भरली घागर' ही पहिली कविता प्रसिद्ध झाली. लक्ष्मीबाईंनी [[स्मृतिचित्रे]] हे पुस्तकही लिहिले.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/17552/|title=टिळक, लक्ष्मीबाई|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; रेव्हरंड ना. वा. टिळकांच्या मृत्यूनंतर १२ वर्षांनी त्यांचे अपूर्ण राहिलेले 'ख्रिस्तायन' ही लक्ष्मीबाईंनी पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; रामकुंवर सूर्यवंशी यांचा 'मयूरपंख' हा कथासंग्रह [[इ.स. १९८०]] साली प्रकाशित झाला. या संग्रहात 'झुंज', 'बडी हवेली', 'भैरवाच्या परिसरात' यासारख्या एकूण आठ कथा आहेत. 'मयूरपंख' या पुस्तकाला [[रवींद्र पिंगे]] यांची प्रस्तावना आहे. रामकुंवर सूर्यवंशी यांनीच ख्रिस्तचरित्रावर आधारलेली दोन हजार ओव्यांची 'भक्तिमंगला' ही रचनाही केलेली आहे. [[अनुपमा उजगरे|अनुपमा उजगरे]] यांनी 'तुम्हाला काय वाटतं?'  या नावाचे सामाजिक व कौटुंबिक समस्यांवर आधारित सदर ज्ञानोदय या नियतकालिकातून लिहिले. उषा हरिश्चंद्र उजगरे यांचे 'एकेक वेस ओलांडताना' आणि डॉ. उषा विजय कोल्हटकर यांचे 'अमेरिका किती मोठी? किती छोटी?' ही पुस्तकेही महत्त्वाची आहेत. [[सिसिलिया कार्व्हालो]] यांचे 'उन्मेष', 'प्रकाशझोत', 'काठ' हे कथासंग्रह प्रकाशित आहेत. 'पंडिता रमाबाई:व्यक्ती व वाङ्मय' हा त्यांचा प्रबंधही प्रकाशित आहे.

==मराठी ख्रिस्ती साहित्यातील काही लेखक-लेखिका==

* बाबा पदमनजी&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathivishwakosh.org/48535/|title=बाबा पदमनजी (Baba Padamanji)|last=उजगरे|first=अनुपमा|date=2021-02-15|website=मराठी विश्वकोश|language=en-US|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;
* डॉ. सुभाष पाटील, नागपूर
* अनिल [https://christayan.in/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B2/ दहिवाडकर]
* रेव्ह. ऍडव्होकेट देवदत्त कसोटे (देवाचा शब्द, मनन))
* श्यामसुंदर आढाव
* सुनील आढाव
* [[अनुपमा उजगरे|डॉ. अनुपमा उजगरे]]
* विजयानंद उजगरे
* देवदत्त कांबळे
* रॉक कार्व्हालो
* सिसिलिया कार्व्हालो
* इनास कून
* संपतकुमार गायकवाड
* अशोक टिळक 
* जोजेफ तुस्कानो
* फेलिक्स तुस्कानो
* अमृतराव त्रिभुवन
* इंदिरा त्रिभुवन
* कैतान दोडती
* [[हिलरी फर्नांडीस]]
* जयंत भांबळ
* सायमन मार्टिन
* प्रल्हाद शांतवन रणदिवे
* [[रमण रणदिवे]]
* जॉर्ज लोपीझ
* सुधीर शर्मा
*डॉ. विश्वास वळवी
*कामिल पारखे

== हे सुद्धा पहा ==
* [[मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन]]

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.bbc.com/marathi/india-48173162 नारायण वामन टिळक ते रेव्हरंड टिळक; विस्मृतीत गेलेल्या कवीचा प्रवास]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी साहित्य]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]</text>
      <sha1>9cr8kgfrzbmke1dzdag7o9qwxyquv14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सोनाली मनोहर कुलकर्णी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131730</id>
    <revision>
      <id>2689585</id>
      <parentid>2642260</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35156-11</username>
        <id>184362</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे जोडले</comment>
      <origin>2689585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14769" sha1="aew32fe39wpnycyhaffbs8swzq6qko8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = भुमी शिरोडकर
| birth_name = भुमी जगदीश शिरोडकर
| birth_date = 15 मार्च 2007
| birth_place = मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
| occupation = अभिनेत्री
| nationality = भारतीय
| years_active = 2017–सद्य
}}

'''भुमी जगदीश शिरोडकर''' (जन्म : 15 मार्च 2007) ही भारतीय मराठी अभिनेत्री आहे. तिने मराठी नाटक, दूरचित्रवाणी मालिका, चित्रपट, लघुपट आणि एकांकिकांमध्ये काम केले आहे. बालकलाकार म्हणून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण करून तिने रंगभूमी व दूरचित्रवाणी क्षेत्रात विविध भूमिका साकारल्या आहेत. 1

== प्रारंभिक जीवन ==
भुमी शिरोडकर यांचा जन्म 15 मार्च 2007 रोजी मुंबई येथे झाला. लहानपणापासून त्यांना नृत्य व अभिनयाची आवड होती. त्यांनी विविध स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला असून नंतर अभिनय क्षेत्राकडे वळल्या. 2

== शिक्षण ==
भुमी शिरोडकर या वाणिज्य शाखेत (बी.कॉम.) शिक्षण घेत आहेत.

== कारकीर्द ==
भुमी शिरोडकर यांनी मराठी नाटकांमधून अभिनय कारकीर्द सुरू केली. ''एका गोष्टीची गोष्ट'' या नाटकात त्यांनी प्रमुख भूमिका साकारली. त्यानंतर त्यांनी दूरचित्रवाणी, चित्रपट आणि लघुपट माध्यमात काम केले. 3

=== दूरचित्रवाणी ===
* रंग माझा वेगळा
* नवे लक्ष

=== चित्रपट ===
* डाक

=== लघुपट ===
* जीव
* तू घरी ये
* भरतनाट्यम

=== नाटके ===
* एका गोष्टीची गोष्ट
* इथे इथे नाच रे मोरा
* बेईमान

== सामाजिक माध्यमे ==
* Instagram
* Facebook
* YouTube

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* अधिकृत Instagram खाते
* अधिकृत Facebook पृष्ठ
* अधिकृत YouTube चॅनेल

[[Category:मराठी अभिनेत्री]]
[[Category:भारतीय अभिनेत्री]]
[[Category:2007 मध्ये जन्म]]
[[Category:जिवंत व्यक्ती]]
[[Category:मुंबईतील व्यक्ती]]

== आयुष्य आणि कारकीर्द ==

=== सुरुवातीची काही वर्षे (१९८८-२००६) ===

मनोहर आणि सविंदर कुलकर्णी या दांपत्याच्या पोटी,  १८ मे १९८८  रोजी, खडकी , [[पुणे]] येथील लष्करी छावणीमध्ये सोनालीचा जन्म झाला. तिचे वडील मनोहर कुलकर्णी हे सैन्यदलातून निवृत्त झालेले डॉक्टर असून त्यांनी सैन्याच्या वैद्यकीय दलात ३० वर्षे काम केले आहे. तिच्या आई, सविंदर ह्या पंजाबी असून त्यांनी देहू रोड, पुणे येथील COD (सेन्ट्रल आॅर्डनन्स डेपो)) येथे काम केले आहे. सोनालीचे प्राथमिक शिक्षण आर्मी विद्यालयात झाले असून माध्यमिक शिक्षण केंद्रीय विद्यालयात झाले आहे. तिने पु्याच्या  [[फर्ग्युसन कॉलेज]]मधून पत्रकारिता विषयातील पदवी प्राप्त केली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sonaleekulkarni.com/about-me.php|title=Sonalee Kulkarni - About Me|website=sonaleekulkarni.com}}&lt;/ref&gt;पुण्याच्याच इंदिरा स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट ह्या संस्थेतून तिने पत्रकारितेमधील पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे. 

तिला अतुल हा लहान भाऊ असून तोही चित्रपटक्षेत्रात कार्यरत आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Atul-Kulkarni-Sonalee-Aditya-Sarpotdar-Classmates-Satrangee-Re-Narbachi-Wadi-Super-Woman-Hallabol-Ankush-Choudhary-Sai-Tamhankar-Sachit-Patil-Sushant-Shelar-Siddharth-Chandekar/articleshow/35380224.cms|title=Atul Kulkarni turns assistant director - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

=== पदार्पण आणि कारकिर्दीतील चढ-उतार (२००६-१०) ===

==चित्रपटांची सूची==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! नाव !! भाषा !! पात्र !!class=&quot;unsortable&quot;  | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
|२००६|| ''गौरी'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| गौरी ||
|-
|२००६|| ''[[गाढवाचं लग्न]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| |रंभा ||
|-
|२००७|| ''बकुळा नामदेव घोटाळे'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||बकुळा ||
|-
|२००८|| ''आबा झिंदाबाद'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| रेश्मा ||
|-
|२००९|| ''हाय काय नाय काय '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मल्लिका लोखंडे ||
|-
|२०१०|| ''[[समुद्र]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदा ||
|-
|२०१०|| ''[[स.... सासूचा|स सासूचा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अश्विनी/आशु ||
|-
|२०१०|| ''[[इरादा पक्का (चित्रपट)|इरादा पक्का]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आद्या ||
|-
|२०१०|| ''गोष्ट लग्नानंतरची '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| राधा ||
|-
|२०१०|| ''[[क्षणभर विश्रांती]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| सानिका ||
|-
|२०१०|| ''[[नटरंग (चित्रपट)|नटरंग]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नयना कोल्हापूरकरीन  ||
|-
|२०१२|| ''[[अजिंठा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पारो ||
|-
|२०१३|| ''ग्रँड मस्ती '' ||[[हिंदी]]|| ममता ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Sonalee-Kulkarni-is-Marathi-cinemas-poster-girl-for-women-centric-subjects/articleshow/50684016.cms|title=Sonalee Kulkarni is Marathi cinema's poster girl for women-centric subjects - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१३|| ''[[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मेघा ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-best-known-as-the-Apsara-Aali-girl-from-the-Marathi-film-Natrang-enters-Bollywood-with-Grand-Masti-opposite-Riteish-Deshmukh/articleshow/22002141.cms|title=Sonalee Kulkarni set to make her Bollywood debut - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१४|| ''सिंघम रिटर्न्स'' ||[[हिंदी]]|| मेनका ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|-
|२०१४|| ''[[रमा माधव (२०१४ चित्रपट)|रमा माधव]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आनंदीबाई ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Rama-Madhav-houseful/articleshow/43523893.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[क्लासमेट्स]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अदिती ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Classmates-first-look-revealed/articleshow/44917322.cms|title=Classmates' first look revealed - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[मितवा (मराठी चित्रपट)|मितवा]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदिनी ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Swwapnil-Joshi-Mitwaa-Meenakshi-Sagar-Sonalee-Kulkarni-Duniyadari-Shankar-Mahadevan-Shankar-Ehsaan-Loy-Swapna-Waghmare-Joshi-Prarthana-Behere/articleshow/38678024.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''शटर'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||सोनाली ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20151228-new-year-wishlist-sonalee-kulkarni-sanjana-desai-diana-sadri-advaita-mane-ketaki-pimpalkhare-733444-2015-12-15|title=Five visionaries from Pune tell you what's on their New Year wishlist|first1=Aditi Pai|last1=December 15|first2=2015 ISSUE DATE:|last2=December 28|first3=2015UPDATED:|last3=December 21|first4=2015 15:46|last4=Ist|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''टाईमपास २ '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पाहुणी कलाकार ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/TP2-starcast-Mystery-continues/articleshow/46251885.cms|title=TP2 starcast: Mystery continues - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१६|| ''[[पोश्टरगर्ल ( मराठी चित्रपट)|पोश्टरगर्ल ]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||रुपाली थोरात ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Priyanka-Chopra-is-my-Poshter-Girl-Sonalee/articleshow/50715434.cms|title=Priyanka Chopra is my Poshter Girl: Sonalee - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''[[बघतोस काय मुजरा कर]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||गौरी भोसले
|गौरी भोसले (पाहुणी कलाकार) |&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathicineyug.com/marathi-movies/1916-baghtos-kay-mujra-kar-marathi-movie%7C|title=Baghtos Kay Mujra Kar &amp;#124; 3 February 2017 - MarathiCineyug.com &amp;#124; Marathi Movie News &amp;#124; TV Serials &amp;#124; Theatre|website=marathicineyug.com}}{{मृत दुवा|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''तुला कळणार नाही''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|अंजली
|
|-
|२०१७
|''हंपी '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||ईशा
| |
|-
|२०१९
|''ती &amp; ती''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|प्रियंका
|
|-
|२०१९
|''[[हिरकणी (चित्रपट)|हिरकणी]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|हिरकणी
|
|-
|२०१९
|''[[विक्की वेलिंगकर (चित्रपट)|विक्की वेलिंगकर]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|विक्की वेलिंगकर
|
|-
|२०२०
|''[[धुरळा (चित्रपट)|धुरळा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२०
|''[[झिम्मा (मराठी चित्रपट)|झिम्मा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२१
|''पांडू''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|उषा केळेवाली
|
|
|}

==बाह्य दुवे==
*{{ट्विटर|mesonalee}}
* {{IMDb name|nm4619181/}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कुलकर्णी, सोनाली मनोहर}}
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>aew32fe39wpnycyhaffbs8swzq6qko8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689591</id>
      <parentid>2689585</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35156-11|~2026-35156-11]] ([[User talk:~2026-35156-11|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2642260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17286" sha1="muwwrzhbxak6cdbil96cryx13qu6m46" xml:space="preserve">{{गल्लत|सोनाली कुलकर्णी}}
{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = सोनाली कुलकर्णी
| चित्र =Sonalee Kulkarni 2 (cropped).jpg
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1988|05|18}}
| जन्म_स्थान = [[केरवाडी गंगाखेड परभणी]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = [[अभिनय]] (चित्रपट)
| राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]&lt;/br&gt;[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| कारकीर्द_काळ = २००५ - आत्तापर्यंत 
| वडील_नाव = मनोहर कुलकर्णी
| आई_नाव = सविंदर कुलकर्णी
| पती_नाव = {{लग्न|कुणाल बेनोडेकर|2021}}
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = [http://sonaleekulkarni.com/ सोनालीकुलकर्णी.कॉम]
| तळटिपा = 
}}
'''सोनाली मनोहर कुलकर्णी''' (जन्मतारीख : १८ मे, १९८८) ही अभिनेत्री असून ती प्रामुख्याने [[मराठी]] आणि हिंदी चित्रपटात काम करते. कारकिर्दीच्या प्रारंभी एक मॉडेल म्हणून काम केल्यानंतर, सोनालीने [[केदार शिंदे]] यांच्या बकुळा नामदेव घोटाळे या चित्रपटामधून चित्रसृष्टीमध्ये पदार्पण केले. या चित्रपटाकरिता तिला झी गौरव पुरस्कारचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार प्राप्त झाला.  ती मुळची [[पुणे|पुण्याची]] आहे. सोनाली ही प्रामुख्याने तिच्या [[नटरंग]] ह्या चित्रपटामधील 'अप्सरा आली' ह्या लावणीनृत्यासाठी साठी ओळखली जाते. &lt;ref&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ|दुवा=http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|title=दै.सकाळ/इसकाळ 'साधी simple ... अप्सरा!' -ले.श्रीकांत कात्रे|ॲक्सेसदिनांक=६ नोव्हेंबर २०१३|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107001806/http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ह्या अभिनयासाठी तिला प्रेक्षकांची विशेष दाद मिळाली. यानंतर तिने [[क्षणभर विश्रांती]], [[अजिंठा]] आणि [[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] अशा चित्रपटांमध्ये काम केले. २०१४ मध्ये सोनालीने [[स्वप्नील जोशी]] आणि प्रार्थना बेहेरे यांच्यासमवेत [[मितवा]] हा चित्रपट केला होता. या चित्रपटासाठी  तिला झी गौरव पुरस्कारच्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्काराकरीता नामांकन प्राप्त झाले. तिने ग्रँड मस्ती ह्या चित्रपटाद्वारे हिंदी चित्रसृष्टीमध्ये प्रवेश केला व [[रितेश देशमुख]]च्या पत्नी, ममता हिची भूमिका केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20130909-marathi-actress-sonalee-kulkarni-bollywood-debut-grand-masti-765617-2013-08-31|title=Marathi actress Sonalee Kulkarni to make Bollywood debut in the adult comedy Grand Masti|first1=Suhani Singh|last1=August 31|first2=2013 ISSUE DATE:|last2=September 9|first3=2013UPDATED:|last3=September 8|first4=2013 20:48|last4=Ist|website=India Today}}&lt;/ref&gt; तसेच [[अजय देवगण]] याच्या सिंघम २ ह्या चित्रपटात देखील सोनाली ने पाहुण्या कलाकाराची भूमिका निभावली होती. 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-wins-praise-for-her-act-in-Singham-Returns/articleshow/40502792.cms|title=Sonalee Kulkarni wins praise for her act in Singham Returns - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

== आयुष्य आणि कारकीर्द ==

=== सुरुवातीची काही वर्षे (१९८८-२००६) ===

मनोहर आणि सविंदर कुलकर्णी या दांपत्याच्या पोटी,  १८ मे १९८८  रोजी, खडकी , [[पुणे]] येथील लष्करी छावणीमध्ये सोनालीचा जन्म झाला. तिचे वडील मनोहर कुलकर्णी हे सैन्यदलातून निवृत्त झालेले डॉक्टर असून त्यांनी सैन्याच्या वैद्यकीय दलात ३० वर्षे काम केले आहे. तिच्या आई, सविंदर ह्या पंजाबी असून त्यांनी देहू रोड, पुणे येथील COD (सेन्ट्रल आॅर्डनन्स डेपो)) येथे काम केले आहे. सोनालीचे प्राथमिक शिक्षण आर्मी विद्यालयात झाले असून माध्यमिक शिक्षण केंद्रीय विद्यालयात झाले आहे. तिने पु्याच्या  [[फर्ग्युसन कॉलेज]]मधून पत्रकारिता विषयातील पदवी प्राप्त केली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sonaleekulkarni.com/about-me.php|title=Sonalee Kulkarni - About Me|website=sonaleekulkarni.com}}&lt;/ref&gt;पुण्याच्याच इंदिरा स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट ह्या संस्थेतून तिने पत्रकारितेमधील पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे. 

तिला अतुल हा लहान भाऊ असून तोही चित्रपटक्षेत्रात कार्यरत आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Atul-Kulkarni-Sonalee-Aditya-Sarpotdar-Classmates-Satrangee-Re-Narbachi-Wadi-Super-Woman-Hallabol-Ankush-Choudhary-Sai-Tamhankar-Sachit-Patil-Sushant-Shelar-Siddharth-Chandekar/articleshow/35380224.cms|title=Atul Kulkarni turns assistant director - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

=== पदार्पण आणि कारकिर्दीतील चढ-उतार (२००६-१०) ===

==चित्रपटांची सूची==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! नाव !! भाषा !! पात्र !!class=&quot;unsortable&quot;  | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
|२००६|| ''गौरी'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| गौरी ||
|-
|२००६|| ''[[गाढवाचं लग्न]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| |रंभा ||
|-
|२००७|| ''बकुळा नामदेव घोटाळे'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||बकुळा ||
|-
|२००८|| ''आबा झिंदाबाद'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| रेश्मा ||
|-
|२००९|| ''हाय काय नाय काय '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मल्लिका लोखंडे ||
|-
|२०१०|| ''[[समुद्र]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदा ||
|-
|२०१०|| ''[[स.... सासूचा|स सासूचा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अश्विनी/आशु ||
|-
|२०१०|| ''[[इरादा पक्का (चित्रपट)|इरादा पक्का]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आद्या ||
|-
|२०१०|| ''गोष्ट लग्नानंतरची '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| राधा ||
|-
|२०१०|| ''[[क्षणभर विश्रांती]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| सानिका ||
|-
|२०१०|| ''[[नटरंग (चित्रपट)|नटरंग]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नयना कोल्हापूरकरीन  ||
|-
|२०१२|| ''[[अजिंठा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पारो ||
|-
|२०१३|| ''ग्रँड मस्ती '' ||[[हिंदी]]|| ममता ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Sonalee-Kulkarni-is-Marathi-cinemas-poster-girl-for-women-centric-subjects/articleshow/50684016.cms|title=Sonalee Kulkarni is Marathi cinema's poster girl for women-centric subjects - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१३|| ''[[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मेघा ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-best-known-as-the-Apsara-Aali-girl-from-the-Marathi-film-Natrang-enters-Bollywood-with-Grand-Masti-opposite-Riteish-Deshmukh/articleshow/22002141.cms|title=Sonalee Kulkarni set to make her Bollywood debut - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१४|| ''सिंघम रिटर्न्स'' ||[[हिंदी]]|| मेनका ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|-
|२०१४|| ''[[रमा माधव (२०१४ चित्रपट)|रमा माधव]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आनंदीबाई ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Rama-Madhav-houseful/articleshow/43523893.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[क्लासमेट्स]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अदिती ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Classmates-first-look-revealed/articleshow/44917322.cms|title=Classmates' first look revealed - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[मितवा (मराठी चित्रपट)|मितवा]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदिनी ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Swwapnil-Joshi-Mitwaa-Meenakshi-Sagar-Sonalee-Kulkarni-Duniyadari-Shankar-Mahadevan-Shankar-Ehsaan-Loy-Swapna-Waghmare-Joshi-Prarthana-Behere/articleshow/38678024.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''शटर'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||सोनाली ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20151228-new-year-wishlist-sonalee-kulkarni-sanjana-desai-diana-sadri-advaita-mane-ketaki-pimpalkhare-733444-2015-12-15|title=Five visionaries from Pune tell you what's on their New Year wishlist|first1=Aditi Pai|last1=December 15|first2=2015 ISSUE DATE:|last2=December 28|first3=2015UPDATED:|last3=December 21|first4=2015 15:46|last4=Ist|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''टाईमपास २ '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पाहुणी कलाकार ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/TP2-starcast-Mystery-continues/articleshow/46251885.cms|title=TP2 starcast: Mystery continues - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१६|| ''[[पोश्टरगर्ल ( मराठी चित्रपट)|पोश्टरगर्ल ]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||रुपाली थोरात ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Priyanka-Chopra-is-my-Poshter-Girl-Sonalee/articleshow/50715434.cms|title=Priyanka Chopra is my Poshter Girl: Sonalee - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''[[बघतोस काय मुजरा कर]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||गौरी भोसले
|गौरी भोसले (पाहुणी कलाकार) |&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathicineyug.com/marathi-movies/1916-baghtos-kay-mujra-kar-marathi-movie%7C|title=Baghtos Kay Mujra Kar &amp;#124; 3 February 2017 - MarathiCineyug.com &amp;#124; Marathi Movie News &amp;#124; TV Serials &amp;#124; Theatre|website=marathicineyug.com}}{{मृत दुवा|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''तुला कळणार नाही''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|अंजली
|
|-
|२०१७
|''हंपी '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||ईशा
| |
|-
|२०१९
|''ती &amp; ती''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|प्रियंका
|
|-
|२०१९
|''[[हिरकणी (चित्रपट)|हिरकणी]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|हिरकणी
|
|-
|२०१९
|''[[विक्की वेलिंगकर (चित्रपट)|विक्की वेलिंगकर]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|विक्की वेलिंगकर
|
|-
|२०२०
|''[[धुरळा (चित्रपट)|धुरळा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२०
|''[[झिम्मा (मराठी चित्रपट)|झिम्मा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२१
|''पांडू''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|उषा केळेवाली
|
|
|}

==बाह्य दुवे==
*{{ट्विटर|mesonalee}}
* {{IMDb name|nm4619181/}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कुलकर्णी, सोनाली मनोहर}}
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>muwwrzhbxak6cdbil96cryx13qu6m46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689595</id>
      <parentid>2689591</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17259" sha1="p8rlvolsgvcsgypsk5wco6p4tvjy4ct" xml:space="preserve">{{गल्लत|सोनाली कुलकर्णी}}
{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = सोनाली कुलकर्णी
| चित्र =Sonalee Kulkarni 2 (cropped).jpg
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = सोनाली मनोहर कुलकर्णी
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1988|05|18}}
| जन्म_स्थान = [[पुणे]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = [[अभिनय]] (चित्रपट)
| राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]&lt;/br&gt;[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| कारकीर्द_काळ = २००५ - आत्तापर्यंत 
| वडील_नाव = मनोहर कुलकर्णी
| आई_नाव = सविंदर कुलकर्णी
| पती_नाव = {{लग्न|कुणाल बेनोडेकर|2021}}
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = [http://sonaleekulkarni.com/ सोनालीकुलकर्णी.कॉम]
| तळटिपा = 
}}
'''सोनाली मनोहर कुलकर्णी''' (जन्म : [[१८ मे]], [[इ.स. १९८८|१९८८]]) ही अभिनेत्री असून ती प्रामुख्याने [[मराठी]] आणि हिंदी चित्रपटात काम करते. कारकिर्दीच्या प्रारंभी एक मॉडेल म्हणून काम केल्यानंतर, सोनालीने [[केदार शिंदे]] यांच्या बकुळा नामदेव घोटाळे या चित्रपटामधून चित्रसृष्टीमध्ये पदार्पण केले. या चित्रपटाकरिता तिला झी गौरव पुरस्कारचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार प्राप्त झाला.  ती मुळची [[पुणे|पुण्याची]] आहे. सोनाली ही प्रामुख्याने तिच्या [[नटरंग]] ह्या चित्रपटामधील 'अप्सरा आली' ह्या लावणीनृत्यासाठी साठी ओळखली जाते. &lt;ref&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ|दुवा=http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|title=दै.सकाळ/इसकाळ 'साधी simple ... अप्सरा!' -ले.श्रीकांत कात्रे|ॲक्सेसदिनांक=६ नोव्हेंबर २०१३|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107001806/http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ह्या अभिनयासाठी तिला प्रेक्षकांची विशेष दाद मिळाली. यानंतर तिने [[क्षणभर विश्रांती]], [[अजिंठा]] आणि [[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] अशा चित्रपटांमध्ये काम केले. २०१४ मध्ये सोनालीने [[स्वप्नील जोशी]] आणि प्रार्थना बेहेरे यांच्यासमवेत [[मितवा]] हा चित्रपट केला होता. या चित्रपटासाठी  तिला झी गौरव पुरस्कारच्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्काराकरीता नामांकन प्राप्त झाले. तिने ग्रँड मस्ती ह्या चित्रपटाद्वारे हिंदी चित्रसृष्टीमध्ये प्रवेश केला व [[रितेश देशमुख]]च्या पत्नी, ममता हिची भूमिका केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20130909-marathi-actress-sonalee-kulkarni-bollywood-debut-grand-masti-765617-2013-08-31|title=Marathi actress Sonalee Kulkarni to make Bollywood debut in the adult comedy Grand Masti|first1=Suhani Singh|last1=August 31|first2=2013 ISSUE DATE:|last2=September 9|first3=2013UPDATED:|last3=September 8|first4=2013 20:48|last4=Ist|website=India Today}}&lt;/ref&gt; तसेच [[अजय देवगण]] याच्या सिंघम २ ह्या चित्रपटात देखील सोनाली ने पाहुण्या कलाकाराची भूमिका निभावली होती. 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-wins-praise-for-her-act-in-Singham-Returns/articleshow/40502792.cms|title=Sonalee Kulkarni wins praise for her act in Singham Returns - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

== आयुष्य आणि कारकीर्द ==

=== सुरुवातीची काही वर्षे (१९८८-२००६) ===

मनोहर आणि सविंदर कुलकर्णी या दांपत्याच्या पोटी,  १८ मे १९८८  रोजी, खडकी , [[पुणे]] येथील लष्करी छावणीमध्ये सोनालीचा जन्म झाला. तिचे वडील मनोहर कुलकर्णी हे सैन्यदलातून निवृत्त झालेले डॉक्टर असून त्यांनी सैन्याच्या वैद्यकीय दलात ३० वर्षे काम केले आहे. तिच्या आई, सविंदर ह्या पंजाबी असून त्यांनी देहू रोड, पुणे येथील COD (सेन्ट्रल आॅर्डनन्स डेपो)) येथे काम केले आहे. सोनालीचे प्राथमिक शिक्षण आर्मी विद्यालयात झाले असून माध्यमिक शिक्षण केंद्रीय विद्यालयात झाले आहे. तिने पु्याच्या  [[फर्ग्युसन कॉलेज]]मधून पत्रकारिता विषयातील पदवी प्राप्त केली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sonaleekulkarni.com/about-me.php|title=Sonalee Kulkarni - About Me|website=sonaleekulkarni.com}}&lt;/ref&gt;पुण्याच्याच इंदिरा स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट ह्या संस्थेतून तिने पत्रकारितेमधील पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे. 

तिला अतुल हा लहान भाऊ असून तोही चित्रपटक्षेत्रात कार्यरत आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Atul-Kulkarni-Sonalee-Aditya-Sarpotdar-Classmates-Satrangee-Re-Narbachi-Wadi-Super-Woman-Hallabol-Ankush-Choudhary-Sai-Tamhankar-Sachit-Patil-Sushant-Shelar-Siddharth-Chandekar/articleshow/35380224.cms|title=Atul Kulkarni turns assistant director - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

=== पदार्पण आणि कारकिर्दीतील चढ-उतार (२००६-१०) ===

==चित्रपटांची सूची==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! नाव !! भाषा !! पात्र !!class=&quot;unsortable&quot;  | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
|२००६|| ''गौरी'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| गौरी ||
|-
|२००६|| ''[[गाढवाचं लग्न]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| |रंभा ||
|-
|२००७|| ''बकुळा नामदेव घोटाळे'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||बकुळा ||
|-
|२००८|| ''आबा झिंदाबाद'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| रेश्मा ||
|-
|२००९|| ''हाय काय नाय काय '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मल्लिका लोखंडे ||
|-
|२०१०|| ''[[समुद्र]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदा ||
|-
|२०१०|| ''[[स.... सासूचा|स सासूचा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अश्विनी/आशु ||
|-
|२०१०|| ''[[इरादा पक्का (चित्रपट)|इरादा पक्का]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आद्या ||
|-
|२०१०|| ''गोष्ट लग्नानंतरची '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| राधा ||
|-
|२०१०|| ''[[क्षणभर विश्रांती]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| सानिका ||
|-
|२०१०|| ''[[नटरंग (चित्रपट)|नटरंग]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नयना कोल्हापूरकरीन  ||
|-
|२०१२|| ''[[अजिंठा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पारो ||
|-
|२०१३|| ''ग्रँड मस्ती '' ||[[हिंदी]]|| ममता ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Sonalee-Kulkarni-is-Marathi-cinemas-poster-girl-for-women-centric-subjects/articleshow/50684016.cms|title=Sonalee Kulkarni is Marathi cinema's poster girl for women-centric subjects - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१३|| ''[[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मेघा ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-best-known-as-the-Apsara-Aali-girl-from-the-Marathi-film-Natrang-enters-Bollywood-with-Grand-Masti-opposite-Riteish-Deshmukh/articleshow/22002141.cms|title=Sonalee Kulkarni set to make her Bollywood debut - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१४|| ''सिंघम रिटर्न्स'' ||[[हिंदी]]|| मेनका ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|-
|२०१४|| ''[[रमा माधव (२०१४ चित्रपट)|रमा माधव]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आनंदीबाई ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Rama-Madhav-houseful/articleshow/43523893.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[क्लासमेट्स]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अदिती ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Classmates-first-look-revealed/articleshow/44917322.cms|title=Classmates' first look revealed - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''[[मितवा (मराठी चित्रपट)|मितवा]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदिनी ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Swwapnil-Joshi-Mitwaa-Meenakshi-Sagar-Sonalee-Kulkarni-Duniyadari-Shankar-Mahadevan-Shankar-Ehsaan-Loy-Swapna-Waghmare-Joshi-Prarthana-Behere/articleshow/38678024.cms|&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''शटर'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||सोनाली ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20151228-new-year-wishlist-sonalee-kulkarni-sanjana-desai-diana-sadri-advaita-mane-ketaki-pimpalkhare-733444-2015-12-15|title=Five visionaries from Pune tell you what's on their New Year wishlist|first1=Aditi Pai|last1=December 15|first2=2015 ISSUE DATE:|last2=December 28|first3=2015UPDATED:|last3=December 21|first4=2015 15:46|last4=Ist|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५|| ''टाईमपास २ '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पाहुणी कलाकार ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/TP2-starcast-Mystery-continues/articleshow/46251885.cms|title=TP2 starcast: Mystery continues - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१६|| ''[[पोश्टरगर्ल ( मराठी चित्रपट)|पोश्टरगर्ल ]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||रुपाली थोरात ||style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Priyanka-Chopra-is-my-Poshter-Girl-Sonalee/articleshow/50715434.cms|title=Priyanka Chopra is my Poshter Girl: Sonalee - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''[[बघतोस काय मुजरा कर]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||गौरी भोसले
|गौरी भोसले (पाहुणी कलाकार) |&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathicineyug.com/marathi-movies/1916-baghtos-kay-mujra-kar-marathi-movie%7C|title=Baghtos Kay Mujra Kar &amp;#124; 3 February 2017 - MarathiCineyug.com &amp;#124; Marathi Movie News &amp;#124; TV Serials &amp;#124; Theatre|website=marathicineyug.com}}{{मृत दुवा|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१७
|''तुला कळणार नाही''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|अंजली
|
|-
|२०१७
|''हंपी '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||ईशा
| |
|-
|२०१९
|''ती &amp; ती''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|प्रियंका
|
|-
|२०१९
|''[[हिरकणी (चित्रपट)|हिरकणी]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|हिरकणी
|
|-
|२०१९
|''[[विक्की वेलिंगकर (चित्रपट)|विक्की वेलिंगकर]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|विक्की वेलिंगकर
|
|-
|२०२०
|''[[धुरळा (चित्रपट)|धुरळा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२०
|''[[झिम्मा (मराठी चित्रपट)|झिम्मा]]''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|
|
|-
|२०२१
|''पांडू''
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|उषा केळेवाली
|
|
|}

==बाह्य दुवे==
*{{ट्विटर|mesonalee}}
* {{IMDb name|nm4619181/}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कुलकर्णी, सोनाली मनोहर}}
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>p8rlvolsgvcsgypsk5wco6p4tvjy4ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Sunil Khedkar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>133562</id>
    <revision>
      <id>2689586</id>
      <parentid>1085760</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35391-09</username>
        <id>184363</id>
      </contributor>
      <comment>/* YouTube channel */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2689586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="1c9wsgstr2npui29iy4gltlp3dyi84w" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sunil Khedkar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १६:१५, ३० नोव्हेंबर २०१२ (IST)

== YouTube channel  ==

YouTube channel  [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-35391-09|&amp;#126;2026-35391-09]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-35391-09|talk]]) ०२:०५, १७ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1c9wsgstr2npui29iy4gltlp3dyi84w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एस. पी. सिंग बाघेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143948</id>
    <redirect title="एस.पी. सिंह बाघेल" />
    <revision>
      <id>2689629</id>
      <parentid>1191413</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[एस.पी. सिंग बाघेल]] to [[एस.पी. सिंह बाघेल]]</comment>
      <origin>2689629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="os4jvochhkry209qud73a9veyy7fa2g" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[एस.पी. सिंह बाघेल]]</text>
      <sha1>os4jvochhkry209qud73a9veyy7fa2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१६ व्या लोकसभेचे सदस्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158769</id>
    <revision>
      <id>2689612</id>
      <parentid>2688742</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* उत्तर प्रदेश */</comment>
      <origin>2689612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306615" sha1="hq5tmed3mdhggnx16s571k73h7t15aw" xml:space="preserve">[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह '''[[सोळावी लोकसभा|१६व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे.

==खासदार==
===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]]
| [[बिश्नू पद रे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}
===आंध्र प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[आंध्र प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''आंध्र प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अरकू लोकसभा मतदारसंघ|अरकू]]
| [[कोतापल्ली गीता]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २
| [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]]
| [[राममोहन एन. किंजरापू|किंजरापू राममोहन नायडू]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]]
| [[पुशपती अशोक गजपती राजू]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]]
| [[कंभापती हरी बाबू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]]
| [[मुत्तमसेट्टी श्रीनिवास राव (अवंती)|मुत्तमसेट्टी श्रीनिवास राव]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]]
| [[तोटा नरसिम्हन]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]]
| [[पंडुला रविंद्र बाबू]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]]
| [[मुरली मोहन मगंटी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]]
| [[गोकराजू गंगा राजू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]]
| [[मगंती वेंकटेश्वर राव]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]]
| [[कोनाकल्ला नारायण राव]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]]
| [[केसिनेनी श्रीनिवास]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]]
| [[जय गल्ला]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १४
| [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]]
| [[रायापती सांबशिव राव]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बापटला]]
| [[मल्याद्री श्रीराम]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]]
| [[वाय.व्ही. सुब्बा रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २० जून २०१८ रोजी राजीनामा (आंध्र प्रदेशला विशेष दर्जा देण्याच्या मुद्द्यावरून राजीनामा दिला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२० जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१७
| rowspan=&quot;2&quot; |[[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]]
| [[एस.पी.वाय. रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ३० एप्रिल २०१९ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''३० एप्रिल २०१९ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १८
| [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]]
| [[बुट्टा रेणुका]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १९
| [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]]
| [[जे.सी. दिवाकर रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २०
| [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]]
| [[क्रिस्ताप्पा निम्माला]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]]  
| [[वाय.एस. अविनाश रेड्डी|यदुगिरी सदिंती अविनाश रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २० जून २०१८ रोजी राजीनामा (आंध्र प्रदेशला विशेष दर्जा देण्याच्या मुद्द्यावरून राजीनामा दिला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२० जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]]
| [[मेकापती राजमोहन रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २० जून २०१८ रोजी राजीनामा (आंध्र प्रदेशला विशेष दर्जा देण्याच्या मुद्द्यावरून राजीनामा दिला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२० जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२३
| rowspan=&quot;2&quot; |[[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]]
| [[वेळगपल्ली वरप्रसाद राव]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २० जून २०१८ रोजी राजीनामा (आंध्र प्रदेशला विशेष दर्जा देण्याच्या मुद्द्यावरून राजीनामा दिला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२० जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]]
| [[पी.व्ही. मिथुन रेड्डी|पेद्दरेड्डी वेंकट मिधून रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २० जून २०१८ रोजी राजीनामा (आंध्र प्रदेशला विशेष दर्जा देण्याच्या मुद्द्यावरून राजीनामा दिला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२० जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| २५
| [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]]
| [[नरमल्ली शिवप्रसाद]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===अरुणाचल प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[अरुणाचल प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''अरुणाचल प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]]
| [[किरेन रिजीजू|किरेन रिंचिन रिजीजू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]]
| [[निनाँग एरिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|}
===आसाम===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[आसाम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''आसाम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] 
| [[राधेश्याम बिस्वास]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २
| [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] 
| [[सुश्मिता देव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[स्वायत्त जिल्हा लोकसभा मतदारसंघ|स्वायत्त जिल्हा]] 
| [[बिरेन सिंह एंग्टी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] 
| [[बद्रुद्दीन अजमल असम]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ५
| [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] 
| [[नब कुमार सरनिया]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ६
| [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]]
| [[सिराजुद्दीन अजमल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय संयुक्त लोकतांत्रिक मोर्चा]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ७
| [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] 
| [[बिजोया चक्रवर्ती]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[मंगलदोई लोकसभा मतदारसंघ|मंगलदोई]] 
| [[रमेन डेका]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[तेजपूर लोकसभा मतदारसंघ|तेजपूर]] 
| [[राम प्रसाद शर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[नौगाँग लोकसभा मतदारसंघ|नौगाँग]] 
| [[राजन गोहैन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[कलियाबोर लोकसभा मतदारसंघ|कलियाबोर]] 
| [[गौरव गोगोई|गौरव तरुण गोगोई]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] 
| [[कामाख्य प्रसाद टासा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]]   
| [[रामेश्वर तेली]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] 
| [[सर्बानंद सोनोवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २३ मे २०१६ रोजी राजीनामा ([[आसामचे मुख्यमंत्री|आसामच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| [[प्रधान बरुआ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ नोव्हेंबर २०१६ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|}

===बिहार===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[बिहार|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''बिहार'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]]
| [[सतीश चंद्र दुबे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]]
| [[संजय जैस्वाल|डॉ. संजय मदनप्रसाद जयस्वाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]]
| [[राधामोहन सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]]
| [[रमा देवी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]]
| [[राम कुमार शर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोक समता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोक समता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]]
| [[हुकुमदेव नारायण यादव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]]
| [[विरेंदर कुमार चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[सुपॉल (लोकसभा मतदारसंघ)|सुपॉल]]
| [[रणजीत रंजन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |९
| rowspan=&quot;2&quot; |[[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]]
| [[तसलीम उद्दीन]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १७ सप्टेंबर २०१७ रोजी निधन
|-
| [[सरफराज आलम]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १४ मार्च २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१०
| rowspan=&quot;2&quot; |[[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]]
| [[मोह असरारुल हक|मोहम्मद अस्रारुल हक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०१८ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''७ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]]
| [[तारिक अन्वर]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| २८ सप्टेंबर २०१८ रोजी राजीनामा (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात प्रवेश)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२८ सप्टेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १२
| [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]]
| [[संतोष कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (संयुक्त)/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १३
| [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]]
| [[पप्पू यादव|राजेश रंजन ''पप्पू'' यादव]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]]
| [[किर्ती आझाद|किर्तीवर्धनसिंह आझाद]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]]
| [[अजय निषाद]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १६
| [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]]
| [[राम किशोर सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]]
| [[जनक राम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १८
| [[सिवान लोकसभा मतदारसंघ|सिवान]]
| [[ओम प्रकाश यादव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[महाराजगंज (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]]
| [[राजीव प्रताप रुडी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]]
| [[राम विलास पासवान]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २२
| [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]]
| [[नित्यानंद राय]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २३
| [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]]
| [[राम चंद्र पासवान]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[बेगुसराई लोकसभा मतदारसंघ|बेगुसराई]]
| [[भोला सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१९ ऑक्टोबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| २५
| [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]]
| [[मेहबूब अली कैसर]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २६
| [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]]
| [[शैलेष कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| २७
| [[बांका लोकसभा मतदारसंघ|बांका]]
| [[जय प्रकाश नारायण यादव]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| २८
| [[मुंगेर लोकसभा मतदारसंघ|मुंगेर]]
| [[वीणा देवी]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २९
| [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]]
| [[कौशलेंद्र कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (संयुक्त)/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३०
| [[पटना साहिब लोकसभा मतदारसंघ|पटना साहिब]]
| [[शत्रुघ्न सिन्हा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३१
| [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]]
| [[राम क्रिपाल यादव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]]
| [[राज कुमार सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]]
| [[अश्विनी कुमार चौबे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३४
| [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]]
| [[छेदी पासवान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३५
| [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]]
| [[उपेंद्र कुशवाह]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोक समता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोक समता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३६
| [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]]
| [[अरुण कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोक समता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोक समता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३७
| [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]]
| [[सुशील कुमार सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३८
| [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]]
| [[हरी मांझी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३९
| [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]]
| [[गिरीराज सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४०
| [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]]
| [[चिराग पासवान|चिराग रामविलास पासवान]]
| style=&quot;background-color: {{लोक जनशक्ती पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[लोक जनशक्ती पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===चंदिगढ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[चंदिगढ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''चंदिगढ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] 
| [[किरण खेर|किरण अनुपम खेर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}
===छत्तीसगढ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[छत्तीसगढ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''छत्तीसगढ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]]
| [[कमलभान सिंह मारबी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]]
| [[विष्णुदेव साई]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[जंजगिर लोकसभा मतदारसंघ|जंजगिर-चम्पा]]
| [[कमला पाटले]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]]
| [[बंशीलाल माहतो]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]]
| [[लखन लाल साहू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनांदगांव]]
| [[अभिषेक सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |७
| rowspan=&quot;2&quot; |[[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]]
| [[तमरध्वज साहू|ताम्रध्वज साहू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| २१ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[छत्तीसगढ विधानसभा|छ्त्तीसगढ विधानसभेवर]] निवडून गेले
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२१ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| ८
| [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]]
| [[रमेश बैस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुंद]]
| [[चंदुलाल साहू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]]
| [[दिनेश कश्यप|दिनेश बलीराम कश्यप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ११
| [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]]
| [[विक्रम उसेंडी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===दादरा आणि नगर हवेली===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[दादरा आणि नगर हवेली|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''दादरा आणि नगर हवेली'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[दादरा आणि नगर हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर हवेली]] 
| [[नटूभाई गोमानभाई पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}
===दमण आणि दीव===
 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[दमण आणि दीव|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''दमण आणि दीव'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] 
| [[लालूभाई पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}
===गोवा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गोवा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गोवा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]]
| [[श्रीपाद येस्सो नाईक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]]
| [[नरेंद्र केशव सवाईकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}
===गुजरात===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गुजरात|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गुजरात'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]]
| [[विनोद लखमशी चावडा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]]
| [[हरीभाई पार्थीभाई चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]]
| [[लीलाधरभाई खोडाजी वाघेला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]]
| [[जयश्रीबेन कनुभाई पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]]
| [[दीपसिंह शंकरसिंह राठोड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गांधीनगर]]
| [[लालकृष्ण आडवाणी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[अहमदाबाद पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]]
| [[परेश रावळ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[अहमदाबाद पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]]
| [[किरीटभाई प्रेमजीभाई सोलंकी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेंद्रनगर]]
| [[देवजीभाई गोविंदभाई फतेपरा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]]
| [[मोहनभाई कल्याणजीभाई कुंदरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबंदर]]
| [[विठ्ठलभाई हंसराजभाई राडदिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]]
| [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]]
| [[राजेशभाई नारणभाई चुडासमा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]]
| [[नारणभाई भिखाभाई काछडीया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]]
| [[भारतीबेन धीरूभाई शियाळ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १६
| [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणंद]]
| [[दिलीप पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]]
| [[देवुसिंह जेसिंगभाई चौहाण]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १८
| [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]]
| [[प्रभातसिंह प्रतापसिंह चौहाण]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[दाहोद लोकसभा मतदारसंघ|दाहोद]]
| [[जसवंतसिंह सुमनभाई भाभोर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२०
| rowspan=&quot;2&quot; |[[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]]
| [[नरेंद्र दामोदरदास मोदी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| या जागेसह [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]]ची जागा देखील जिंकल्याने या जागेवरून २९ मे २०१४ रोजी राजीनामा
|-
| [[रंजनबेन धनंजय भट्ट]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ सप्टेंबर २०१४ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २१
| [[छोटा उदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटा उदेपूर]]
| [[रामसिंगभाई पातलभाई राठवा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २२
| [[भरुच लोकसभा मतदारसंघ|भरुच]]
| [[मनसुखभाई धनजीभाई वसावा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २३
| [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]]
| [[परभुभाई नागरभाई वसावा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]]
| [[दर्शना विक्रम जरदोश]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २५
| [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]]
| [[चंद्रकांत रघुनाथ पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २६
| [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]]
| [[के.सी. पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===हरियाणा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[हरियाणा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''हरियाणा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अंबाला]]
| [[रतन लाल कटारिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]]
| [[राज कुमार (हरयाणा राजकारणी)|राज कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]]
| [[चरणजीत सिंह रोरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय लोक दल/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय लोक दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ४
| [[हिसार लोकसभा मतदारसंघ|हिसार]]
| [[दुष्यंत चौटाला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय लोक दल/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय लोक दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ५
| [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]]
| [[अश्विनी कुमार (राजकारणी)|अश्विनी कुमार]] 
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६
| [[सोनीपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनीपत]]
| [[रमेश चंदर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]]
| [[दिपेंदर सिंग हूडा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]]
| [[धरमबीर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[गुडगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुडगांव]]
| [[इंदरजीतसिंग राव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरिदाबाद]]
| [[क्रिशन पाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}
===हिमाचल प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[हिमाचल प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''हिमाचल प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कांगरा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]]
| [[शांता कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मंडी]]
| [[राम स्वरूप शर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]]
| [[अनुराग ठाकूर|अनुराग प्रेमसिंग ठाकूर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]]
| [[विरेंदर कश्यप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}
===जम्मू आणि काश्मीर===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''जम्मू आणि काश्मीर'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]]
| [[मुझफ्फर हुसेन बेग]]
| style=&quot;background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी|जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]]
| [[तारिक हमीद कर्रा]]
| style=&quot;background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी|जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १७ ऑक्टोबर २०१६ रोजी राजीनामा (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात प्रवेश)
|-
| [[फारुख अब्दुल्ला]]
| style=&quot;background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}}&quot; |
| [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १५ एप्रिल २०१७ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |३
| rowspan=&quot;2&quot; |[[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनंतनाग]]
| [[मेहबूबा मुफ्ती]]
| style=&quot;background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टी|जम्मू आणि काश्मीर पीपल्स डेमोक्रॅटिक पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ४ एप्रिल २०१६ रोजी राजीनामा ([[जम्मू आणि काश्मीरचे मुख्यमंत्री|जम्मू आणि काश्मीरच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''४ एप्रिल २०१६ — २३ मे २०१९ रिक्त (जागा रिक्त झाले पासून काश्मिर खोऱ्यात सुरक्षेच्या कारणास्तव २३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित होईपर्यंत पोट-निवडणूक घेणे शक्य झाले नाही)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[लडाख लोकसभा मतदारसंघ|लद्दाख]]
| [[थुपस्तान छेवांग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १३ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा (पक्षात अंतर्गत वाद-विवादामुळे पक्ष सोडला)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१३ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| ५
| [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]]
| [[जीतेंद्र सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६
| [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]]
| [[जुगल किशोर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===झारखंड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[झारखंड|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''झारखंड'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]]
| [[विजय कुमार हंसडक]]
| style=&quot;background-color: {{झारखंड मुक्ति मोर्चा/meta/color}}&quot; |
| [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[डुमका लोकसभा मतदारसंघ|डुमका]]
| [[शिबू सोरेन]]
| style=&quot;background-color: {{झारखंड मुक्ति मोर्चा/meta/color}}&quot; |
| [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]]
| [[निशिकांत दुबे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]]
| [[सुनील कुमार सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]]
| [[रविंद्र कुमार राय]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]]
| [[रवींद्र कुमार पांडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]]
| [[पशुपती नाथ सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]]
| [[राम तहल चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ९
| [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]]
| [[बिद्युत बरन माहतो]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]]
| [[लक्ष्मण गिलुवा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुंटी]]
| [[करिया मुंडा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहरदग्गा]]
| [[सुदर्शन भगत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामू]]
| [[विष्णू दयाल राम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[हझारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हझारीबाग]]
| [[जयंत सिंहा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}
===कर्नाटक===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[कर्नाटक|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''कर्नाटक'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]]
| [[प्रकाश बाबण्णा हुक्केरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगांव]]
| [[सुरेश अंगडी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]]
| [[पी.सी. गड्डीगौडार|ॲड. पर्वतगौडा चंदनगौडा गड्डीगौडार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]]
| [[रमेश जिगाजीनागी|रमेश चंदप्पा जिगाजीनागी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]]
| [[मल्लिकार्जुन खरगे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]]
| [[बी.व्ही. नायक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बीदर]]
| [[भगवंत खुबा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[कोप्पळ लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पळ]]
| [[कराडी संगण्णा अमरप्पा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |९
| rowspan=&quot;2&quot; |[[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]]
| [[बी. श्रीरामुलू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १८ मे २०१८ रोजी राजीनामा ([[कर्नाटक विधानसभा|कर्नाटक विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[व्ही.एस. उग्रप्पा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| ६ नोव्हेंबर २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १०
| [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हावेरी]]
| [[शिवकुमार चनबसप्पा उदासी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]]
| [[प्रल्हाद जोशी|प्रल्हाद व्येंकटेश जोशी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]]
| [[अनंत कुमार हेगडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]]
| [[जी.एम. सिद्देश्वर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]]
| [[बी.एस. येडियुरप्पा|बुक्कणेरे सिद्दलिंगप्पा येडियुरप्पा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २१ मे २०१८ रोजी राजीनामा ([[कर्नाटकचे मुख्यमंत्री|कर्नाटकच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| [[बी.वाय. राघवेंद्र|बुक्कणेरे येडियुरप्पा राघवेंद्र]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ६ नोव्हेंबर २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १५
| [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]]
| [[शोभा करंदालजे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हासन]]
| [[एच.डी. देवे गौडा|हरदनहळ्ळी दोड्डेगौडा देवेगौडा]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| १७
| [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]]
| [[नलिन कुमार कटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १८
| [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]]
| [[बी.एन. चंद्रप्पा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| १९
| [[तुमकुर लोकसभा मतदारसंघ|तुमकुर]]
| [[मुद्दाहनुमेगौडा एस.पी.]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२०
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मंड्या]]
| [[सी.एस. पुट्टराजू]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २१ मे २०१८ रोजी राजीनामा ([[कर्नाटक विधानसभा|कर्नाटक विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[एल.आर. शिवरामे गौडा]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ६ नोव्हेंबर २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २१
| [[मैसुरू लोकसभा मतदारसंघ|मैसुरू]]
| [[प्रताप सिंहा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २२
| [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]]
| [[आर. ध्रुवनारायण|रंगास्वामी ध्रुवनारायण]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]]
| [[डी.के. सुरेश]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| २४
| [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर बंगळूर]]
| [[डी.व्ही. सदानंद गौडा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २५
| [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य बंगळूर]]
| [[पी.सी. मोहन|पी. चिक्कामुनी मोहन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण बंगळूर]]
| [[अनंत कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १२ नोव्हेंबर २०१८ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१२ नोव्हेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| २७
| [[चिकबळ्ळापूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबळ्ळापूर]]
| [[एम. वीरप्पा मोइली]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| २८
| [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]]
| [[के.एच. मुनियप्पा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|}

===केरळ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[केरळ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''केरळ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासरगोड]]
| [[पी. करुणाकरन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]]
| [[पी.के. श्रीमती]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[वटकरा लोकसभा मतदारसंघ|वटकरा]]
| [[मुलापल्ली रामचंद्रन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]]
| [[एम.आय. शानवास]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| २१ नोव्हेंबर २०१८ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२१ नोव्हेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| ५
| [[कोळिकोड लोकसभा मतदारसंघ|कोळिकोड]]
| [[एम.के. राघवन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]]
| [[ई. अहमद|एडाप्पकत अहमद]]
| style=&quot;background-color: {{इंडियन युनियन मुस्लिम लीग/meta/color}}&quot; |
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १ फेब्रुवारी २०१७ रोजी निधन
|-
| [[पी.के. कुन्हालीकुट्टी]]
| style=&quot;background-color: {{इंडियन युनियन मुस्लिम लीग/meta/color}}&quot; |
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १७ एप्रिल २०१७ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ७
| [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]]
| [[ई.टी. मुहम्मद बशीर]]
| style=&quot;background-color: {{इंडियन युनियन मुस्लिम लीग/meta/color}}&quot; |
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[पलक्कड लोकसभा मतदारसंघ|पलक्कड]]
| [[एम.बी. राजेश]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]]
| [[पी.के. बिजू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[त्रिशूर लोकसभा मतदारसंघ|त्रिशूर]]
| [[सी.एन. जयदेवन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[चलाकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चलाकुडी]]
| [[इनोसंट]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]]
| [[के.व्ही. थॉमस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]]
| [[जॉइस जॉर्ज]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]]
| [[जोस के. मणी]]
| style=&quot;background-color: {{केरळ काँग्रेस (मणी)/meta/color}}&quot; |
| [[केरळ काँग्रेस (मणी)]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १४ जून २०१८ रोजी राजीनामा ([[राज्यसभा|राज्यसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१४ जून २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १५
| [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]]
| [[के.सी. वेणूगोपाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १६
| [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]]
| [[कोडीकुन्निल सुरेश|ॲड. सुरेश कुंजन कोडीकुन्निल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]]
| [[अँटो अँटनी|ॲड. अँटो कुरुविल्ला अँटनी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]]
| [[एन.के. प्रेमचंद्रन]]
| style=&quot;background-color: {{क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]]
| [[ए. संपत|अनिरुधन संपत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|
|-
| २०
| [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]]
| [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|}

===लक्षद्वीप===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[लक्षद्वीप|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''लक्षद्वीप'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]]
| [[पी.पी. मोहम्मद फैझल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|}
===मध्य प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मध्य प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मध्य प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]]
| [[अनूप मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]]
| [[भगीरथ प्रसाद]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]]
| [[नरेंद्र सिंह तोमर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]]
| [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]]
| [[लक्ष्मी नारायण यादव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[तिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|तिकमगढ]]
| [[वीरेंद्र कुमार खटीक|डॉ. वीरेंद्र कुमार खटीक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]]
| [[प्रहलाद सिंग पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |८
| rowspan=&quot;2&quot; |[[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]]
| [[नागेंद्र सिंह (राजकारणी)|नागेंद्र सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २१ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[मध्य प्रदेश विधानसभा|मध्य प्रदेश विधानसभेवर]] निवडून गेले) 
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२१ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)'' 
|-
| ९
| [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]]
| [[गणेश सिंह|गणेश कमलभान सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]]
| [[जनार्दन मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ११
| [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]]
| [[रिती पाठक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]]
| [[दलपत सिंग परस्ते]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १ जून २०१६ रोजी निधन
|-
| [[ग्यान सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ नोव्हेंबर २०१६ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १३
| [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]]
| [[राकेश सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]]
| [[फग्गन सिंग कुलस्ते]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]]
| [[बोध सिंग भगत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा]]
| [[कमल नाथ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १७ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री|मध्य प्रदेशच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१७ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)'' 
|-
| १७
| [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|होशंगाबाद]]
| [[उदय प्रताप सिंह|उदय प्रताप सिंह इंदोलिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]]
| [[सुषमा स्वराज|सुषमा स्वराज कौशल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १९
| [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]]
| [[आलोक संजर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]]
| [[रोडमल नागर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]]
| [[मनोहर उंटवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २१ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[मध्य प्रदेश विधानसभा|मध्य प्रदेश विधानसभेवर]] निवडून गेले) 
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२१ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''  
|-
| २२
| [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]]
| [[चिंतामणी मालवीय]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मंदसौर]]
| [[सुधीर गुप्ता]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]]
| [[दिलीप सिंग भुरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २४ जून २०१५ रोजी निधन
|-
| [[कांतीलाल भुरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| २४ नोव्हेंबर २०१५ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २५
| [[धार लोकसभा मतदारसंघ|धार]]
| [[सावित्री ठाकुर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २६
| [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इंदूर]]
| [[सुमित्रा महाजन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २७
| [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]]
| [[सुभाष पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २८
| [[खंडवा लोकसभा मतदारसंघ|खंडवा]]
| [[नंद कुमार सिंग चौहान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २९
| [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]]
| [[ज्योती धुर्वे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}

===महाराष्ट्र===
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;  
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[महाराष्ट्र|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''महाराष्ट्र'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नंदुरबार]]
| [[हीना गावित]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]]
| [[सुभाष रामराव भामरे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]]
| [[ए.टी. नाना पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]]
| [[रक्षा खडसे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]]
| [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६
| [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]]
| [[संजय शामराव धोत्रे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]]
| [[आनंदराव विठोबा अडसूळ]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]]
| [[रामदास चंद्रभानजी तडस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]]
| [[कृपाल तुमाने]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]]
| [[नितीन गडकरी|नितीन जयराम गडकरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; |[[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा-गोंदिया]]
| [[नानाभाऊ फाल्गुनराव पटोले]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ डिसेंबर २०१७ रोजी राजीनामा (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात प्रवेश)
|-
| [[मधुकर यशवंत कुकडे]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| ३१ मे २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १२
| [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]]
| [[अशोक महादेव नेते]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चंद्रपूर]]
| [[हंसराज गंगाराम अहिर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]]
| [[भावना पुंडलिकराव गवळी]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १५
| [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]]
| [[राजीव शंकरराव सातव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]]
| [[अशोक शंकरराव चव्हाण]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]]
| [[संजय हरीभाऊ जाधव]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]]
| [[रावसाहेब दादाराव दानवेपाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]]
| [[चंद्रकांत भाऊराव खैरे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २०
| [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिंडोरी]]
| [[हरीशचंद्र देवराम चव्हाण]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]]
| [[हेमंत गोडसे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]]
| [[चिंतामण नवशा वनगा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ३० जानेवारी २०१८ रोजी निधन
|-
| [[राजेंद्र धेड्या गावित]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ३१ मे २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २३
| [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवंडी]]
| [[कपिल मोरेश्वर पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]]
| [[श्रीकांत एकनाथ शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २५
| [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]]
| [[राजन विचारे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २६
| [[मुंबई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुंबई]]
| [[गोपाल शेट्टी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २७
| [[मुंबई वायव्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम मुंबई]]
| [[गजानन कीर्तीकर]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २८
| [[मुंबई ईशान्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व मुंबई]]
| [[किरीट सोमैया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २९
| [[मुंबई उत्तर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-मध्य मुंबई]]
| [[पूनम महाजन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[मुंबई दक्षिण मध्य लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण-मध्य मुंबई]]
| [[राहुल रमेश शेवाळे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३१
| [[मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुंबई]]
| [[अरविंद सावंत]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]]
| [[अनंत गंगाराम गीते]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]]
| [[श्रीरंग बारणे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३४
| [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]]
| [[अनिल शिरोळे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|   
|-
| ३५
| [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]]
| [[सुप्रिया सुळे|सुप्रिया सदानंद सुळे]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ३६
| [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]]
| [[शिवाजी अढळराव पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३७
| [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]]
| [[दिलीपकुमार मनसुखलाल गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३८
| [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]]
| [[सदाशिव किसन लोखंडे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |३९
| rowspan=&quot;2&quot; |[[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]]
| [[गोपीनाथ पांडुरंग मुंडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ३ जून २०१४ रोजी निधन
|-
| [[प्रीतम गोपीनाथ मुंडे|प्रीतम गौरव खडे-मुंडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १९ ऑक्टोबर २०१४ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ४०
| [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]]
| [[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४१
| [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]]
| [[सुनील गायकवाड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४२
| [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]]
| [[शरद बनसोडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४३
| [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]]
| [[विजयसिंह मोहिते पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| ४४
| [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]]
| [[संजयकाका पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४५
| [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]]
| [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ४६
| [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग]]
| [[विनायक भाऊराव राउत]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४७
| [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]]
| [[धनंजय महाडिक]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ४८
| [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]]
| [[राजु शेट्टी|राजु देवप्पा शेट्टी]]
| style=&quot;background-color: {{स्वाभिमानी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[स्वाभिमानी पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}

===मणिपूर===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मणिपूर|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मणिपूर'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[आंतर मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|आंतर मणिपूर]]
| [[थॉकचॉम मैन्या]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]]
| [[थांग्सो बैते]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|}
===मेघालय===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मेघालय|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मेघालय'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[शिलॉंग लोकसभा मतदारसंघ|शिलॉंग]] 
| [[व्हिन्सेंट पाला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|    
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |२
| rowspan=&quot;3&quot; |[[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] 
| [[पी.ए. संगमा]]
| style=&quot;background-color: {{नॅशनल पीपल्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ४ मार्च २०१६ रोजी निधन
|-
| [[कॉनराड संगमा]]
| style=&quot;background-color: {{नॅशनल पीपल्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १९ मे २०१६ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी; २७ ऑगस्ट २०१८ रोजी राजीनामा ([[मेघालयचे मुख्यमंत्री|मेघालयच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२७ ऑगस्ट २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|}

===मिझोरम===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मिझोरम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मिझोरम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]]
| [[सी.एल. रुआला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|}
===नागालँड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[नागालँड|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''नागालँड'''&lt;/span&gt;]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[नागालँड लोकसभा मतदारसंघ|नागालँड]] 
| [[नैफियु रियो]]
| style=&quot;background-color: {{नागा पीपल्स फ्रंट/meta/color}}&quot; |
| [[नागालँड पीपल्स फ्रंट]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ फेब्रुवारी २०१८ रोजी राजीनामा 
|-
| [[तोखेहो येपथोमी]]
| style=&quot;background-color: {{नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी/meta/color}}&quot; |
| [[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ३१ मे २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|}

===राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[दिल्ली|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]]
| [[हर्षवर्धन (राजकारणी)|हर्षवर्धन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[ईशान्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व दिल्ली]]
| [[मनोज तिवारी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]]
| [[महेश गिरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|नवी दिल्ली]]
| [[मीनाक्षी लेखी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[वायव्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम दिल्ली]]
| [[उदित राज]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]]
| [[प्रवेश वर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]]
| [[रमेश बिधूडी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}
===ओडिशा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[ओडिशा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''ओडिशा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[बारगढ लोकसभा मतदारसंघ|बारगढ]]
| [[प्रभास कुमार सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| २
| [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]]
| [[जुआल ओराम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]]
| [[नागेंद्र कुमार प्रधान]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|   
|-
| ४
| [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]]
| [[शकुंतला लगूरी]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|   
|-
| ५
| [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]]
| [[राम चंद्र हंसडाह]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ६
| [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालेश्वर]]
| [[रबिंद्र कुमार जेना]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ७
| [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]]
| [[अर्जुन चरण सेठी]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ८
| [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]]
| [[रिटा तराई]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ९
| [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]]
| [[तथागत सत्पथी]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १०
| [[बोलनगीर लोकसभा मतदारसंघ|बोलनगीर]]
| [[कालिकेश सिंह देव]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ११
| [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]]
| [[अर्क केशरी देव]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|   
|-
| १२
| [[नबरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नबरंगपूर]]
| [[बलभद्र माझी]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१३
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कंधमाल लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाल]]
| [[हेमेंद्र चंद्र सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ५ सप्टेंबर २०१४ रोजी निधन
|-
| [[प्रत्युषा राजेश्वरी सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १९ ऑक्टोबर २०१४ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १४
| [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]]
| [[भर्तूहरी माहताब]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१५
| rowspan=&quot;2&quot; |[[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]]
| [[जय पंडा|बैजयंत जय पंडा]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १८ जुलै २०१८ रोजी राजीनामा (पक्षातून हकालपट्टी करण्यात आली)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१८ जुलै २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)'' 
|-
| १६
| [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंगपूर]]
| [[कुलमणी समाल]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १७
| [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]]
| [[पिनाकी मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १८
| [[भुबनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुबनेश्वर]]
| [[प्रसन्न कुमार पतासनी]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|   
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१९
| rowspan=&quot;2&quot; |[[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]]
| [[लाडू किशोर स्वैन]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ६ फेब्रुवारी २०१९ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''६ फेब्रुवारी २०१९ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''   
|-
| २०
| [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]]
| [[सिद्धांत महापात्र]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| २१
| [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]]
| [[झिना हिकाका]]
| style=&quot;background-color: {{बिजू जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[बिजू जनता दल]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|}

===पुद्दुचेरी===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पुद्दुचेरी|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पुद्दुचेरी'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[पुदुच्चेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुद्दुचेरी]]
| [[आर. राधाकृष्णन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस|अखिल भारतीय नमतू राज्यम काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}
===पंजाब===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पंजाब|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पंजाब'''&lt;/span&gt;]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[गुरदासपूर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपूर]]
| [[विनोद खन्ना]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २७ एप्रिल २०१७ रोजी निधन
|-
| [[सुनील कुमार जाखड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १५ ऑक्टोबर २०१७ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]]
| [[अमरिंदर सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| २३ नोव्हेंबर २०१६ रोजी राजीनामा
|-
| [[गुरजीत सिंग औजला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| ११ मार्च २०१७ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ३
| [[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]]
| [[रणजित सिंघ (शिरोमणी अकाली दल)|रणजित सिंह ब्रह्मपुरा]]
| style=&quot;background-color: {{शिरोमणी अकाली दल/meta/color}}&quot; |
| [[शिरोमणी अकाली दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]]
| [[संतोख सिंह चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]]
| [[विजय संपला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]]
| [[प्रेमसिंह चंदुमाजरा]]
| style=&quot;background-color: {{शिरोमणी अकाली दल/meta/color}}&quot; |
| [[शिरोमणी अकाली दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]]
| [[रवनीत सिंग बिट्टू]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ८
| [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]]
| [[हरिंदर सिंह खालसा]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ९
| [[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]]
| [[साधू सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १०
| [[फिरोझपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझपूर]]
| [[शेर सिंह घुबया]]
| style=&quot;background-color: {{शिरोमणी अकाली दल/meta/color}}&quot; |
| [[शिरोमणी अकाली दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिंडा]]
| [[हरसिम्रत कौर बादल]]
| style=&quot;background-color: {{शिरोमणी अकाली दल/meta/color}}&quot; |
| [[शिरोमणी अकाली दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[संगरुर लोकसभा मतदारसंघ|संगरुर]]
| [[भगवंत मान]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| १३
| [[पटियाला लोकसभा मतदारसंघ|पटियाला]]
| [[धरम वीर गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|}

===राजस्थान===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[राजस्थान|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राजस्थान'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]]
| [[निहालचंद चौहान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]]
| [[अर्जुन राम मेघवाल|ॲड. अर्जुनराम लखुराम मेघवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]]
| [[राहुल कासवान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[झुनझुनु लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनु]]
| [[संतोष आहलावत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]]
| [[सुमेधानंद सरस्वती]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]]
| [[राज्यवर्धन सिंग राठोड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]]
| [[रामचरण बोहारा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |८
| rowspan=&quot;2&quot; |[[अलवर लोकसभा मतदारसंघ|अलवर]]
| [[महंत चांद नाथ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १७ सप्टेंबर २०१७ रोजी निधन
|-
| [[करण सिंह यादव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १ फेब्रुवारी २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ९
| [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]]
| [[बहादूर सिंग कोळी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[करौली-धौलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धौलपूर]]
| [[मनोज राजौरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; |[[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]]
| [[हरीश चंद्र मीणा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २४ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात प्रवेश)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२४ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १२
| [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]]
| [[सुखबीर सिंग जौनपुरीया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |१३
| rowspan=&quot;3&quot; |[[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]]
| [[सांवर लाल जाट]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ९ ऑगस्ट २०१७ रोजी निधन 
|-
| [[रघु शिवस्वरूप शर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| १ फेब्रुवारी २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी; २१ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[राजस्थान विधानसभा|राजस्थान विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२१ डिसेंबर २०१८ — २४ मे २०१९ रिक्त (२४ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १४
| [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]]
| [[सी.आर. चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]]
| [[पी.पी. चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]]
| [[गजेंद्र सिंह शेखावत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १७
| [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]]
| [[सोना राम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १८
| [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]]
| [[देवजी पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १९
| [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]]
| [[अर्जुनलाल मीणा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]]
| [[मनशंकर निनामा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २१
| [[चित्तौडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तौडगढ]]
| [[चंद्र प्रकाश जोशी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २२
| [[राजसमंड लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंड]]
| [[हरी ओम सिंग राठोड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]]
| [[सुभाष बाहेरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २४
| [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]]
| [[ओम बिरला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २५
| [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]]
| [[दुष्यंत सिंग|दुष्यंत हेमंत सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===सिक्कीम===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[सिक्कीम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''सिक्कीम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]]
| [[प्रेम दास राय]]
| style=&quot;background-color: {{सिक्कीम डेमोक्रॅटिक फ्रंट/meta/color}}&quot; |
| [[सिक्कीम डेमोक्रॅटिक फ्रंट]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|}
===तमिळनाडू===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[तमिळनाडू|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तमिळनाडू'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]]
| [[पोन्नुसामी वेणुगोपाल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २
| [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर चेन्नई]]
| [[वेंकटेश बाबू टी.जी.]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३
| [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण चेन्नई]]
| [[जे. जयवर्दन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ४
| [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य चेन्नई]]
| [[विजय कुमार एस.आर.]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ५
| [[श्रीपेरुंबुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुंबुदुर]]
| [[के.एन. रामचंद्रन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ६
| [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]]
| [[के. मरागतम]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ७
| [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]]
| [[जी. हरी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ८
| [[वेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लोर]]
| [[बी. सेनगुत्तुवन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ९
| [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]]
| [[के. अशोक कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १०
| [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]]
| [[अन्बुमणी रामदोस]]
| style=&quot;background-color: {{पट्टाळी मक्कल कट्ची/meta/color}}&quot; |
| [[पट्टाळी मक्कल कट्ची]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[तिरुवन्नमलै लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवन्नमलै]]
| [[आर. वनरोजा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १२
| [[अरानी लोकसभा मतदारसंघ|अरानी]]
| [[व्ही. एलुमलाई]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१३
| rowspan=&quot;2&quot; |[[विलुप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुप्पुरम]]
| [[एस. राजेंद्रन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २३ फेब्रुवारी २०१९ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''२३ फेब्रुवारी २०१९ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| १४
| [[कल्लाकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लाकुरिची]]
| [[कालीतिर्थन कामराज]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १५
| [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]]
| [[व्ही. पन्नीरसेल्वम]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १६
| [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]]
| [[पी.आर. सुंदरम]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १७
| [[एरोड लोकसभा मतदारसंघ|एरोड]]
| [[एस. सेल्वकुमार चिन्नयन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १८
| [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]]
| [[व्ही. सत्यभामा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १९
| [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]]
| [[सी. गोपालकृष्णन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २०
| [[कोईंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोईंबतूर]]
| [[पी. नागराजन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २१
| [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]]
| [[सी. महेंद्रन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २२
| [[दिंडिगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]]
| [[एम. उदयकुमार]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २३
| [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]]
| [[एम. थंबीदुराई]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २४
| [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]]
| [[पलाणीवेल कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २५
| [[पेरांबलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेरांबलुर]]
| [[आर.पी. मरुताराजा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २६
| [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]]
| [[ए. अरुणमोळीतेवन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २७
| [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]]
| [[एम. चंद्रकाशी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २८
| [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]]
| [[आर.के. भारती मोहन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २९
| [[नागपट्टिनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टिनम]]
| [[के. गोपाल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३०
| [[तंजावुर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावूर]]
| [[के. परशुरामन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३१
| [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]]
| [[पी.आर. सेंतिलनाथन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३२
| [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुराई]]
| [[आर. गोपालकृष्णन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३३
| [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]]
| [[आर. पार्तिपन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३४
| [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]]
| [[टी. राधाकृष्णन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३५
| [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]]
| [[ए. अन्वर रझा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३६
| [[तूतुक्कुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुक्कुडी]]
| [[जे. जयसिंग त्यागराज नटरजी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३७
| [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]]
| [[एम. वासंती]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३८
| [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]]
| [[के.आर.पी. प्रभाकरन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३९
| [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]]
| [[पोन राधाकृष्णन]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===तेलंगणा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[तेलंगणा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तेलंगण'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]]
| [[गोडम नागेश]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[पेड्डापल्ले लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दापल्ले]]
| [[बाल्का सुमन]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १७ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[तेलंगणा विधानसभा|तेलंगणा विधानसभेवर]]मध्ये निवडून गेले)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१७ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''
|-
| ३
| [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]]
| [[विनोद कुमार बोइनापल्ली]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ४
| [[निझामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निझामाबाद]]
| [[कविता (राजकारणी)|कल्वकुंतला कविता]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ५
| [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]]
| [[बी.बी. पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]]
| [[के. चंद्रशेखर राव]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २७ मे २०१४ रोजी राजीनामा ([[तेलंगणाचे मुख्यमंत्री|तेलंगणाच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड) 
|-
| [[कोता प्रभाकर रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १६ सप्टेंबर २०१४ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |७
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]]
| [[मल्ला रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १७ डिसेंबर २०१८ रोजी राजीनामा ([[तेलंगणा विधानसभा|तेलंगणा विधानसभेवर]]मध्ये निवडून गेले)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१७ डिसेंबर २०१८ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)''  
|-
| ८
| [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]]
| [[बंडारू दत्तात्रेय]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ९
| [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]]
| [[असदुद्दीन ओवैसी]]
| style=&quot;background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}&quot; |
| [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १०
| [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]]
| [[कोंडा विश्वेश्वर रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| ११
| [[महबुबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबुबनगर]]
| [[ए.पी. जितेंद्र रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १२
| [[नगरकुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नगरकुर्नूल]]
| [[नंदी येल्लया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]]
| [[गुता सुकंदर रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]]
| [[बूरा नरसैया गौड]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१५
| rowspan=&quot;2&quot; |[[वारंगल लोकसभा मतदारसंघ|वरंगळ]]
| [[कादियम श्रीहरी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ११ जून २०१५ रोजी राजीनामा ([[तेलंगणा विधान परिषद]]मध्ये निवडून गेले)
|-
| [[दयाकर पसुनूरी]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २४ नोव्हेंबर २०१५ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १६
| [[महबुबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबुबाबाद]]
| [[अझ्मीरा सीताराम नाईक]]
| style=&quot;background-color: {{तेलंगणा राष्ट्र समिती/meta/color}}&quot; |
| [[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १७
| [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]]
| [[पोंगुलेटी श्रीनिवास रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतू काँग्रेस पक्ष]]
| bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|}

===त्रिपुरा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[त्रिपुरा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''त्रिपुरा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[पश्चिम त्रिपुरा लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम त्रिपुरा]]   
| [[शंकर प्रसाद दत्ता]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[पूर्व त्रिपुरा लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व त्रिपुरा]]   
| [[जीतेंद्र चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|  
|}
===उत्तर प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[उत्तर प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''उत्तर प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]]
| [[राघव लखनपाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]]
| [[हुकुम सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ३ फेब्रुवारी २०१८ रोजी निधन
|-
| [[बेगम तबस्सुम हसन]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोक दल/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोक दल]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ३१ मे २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ३
| [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]]
| [[संजीव कुमार बालियान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]]
| [[कुंवर भरतेंद्र]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]]
| [[यशवंत सिंह (भारतीय राजकारणी, जन्म १९६२)|यशवंत सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]]
| [[कुंवर सर्वेश कुमार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]]
| [[नेपाल सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|संभल]]
| [[सत्यपाल सिंह सैनी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]]
| [[कंवर सिंह तंवर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[मीरत लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]]
| [[राजेंद्र अग्रवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ११
| [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]]
| [[सत्यपाल सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]]
| [[व्ही.के. सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १३
| [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]]
| [[महेश शर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]]
| [[भोला सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]]
| [[सतीश कुमार गौतम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]]
| [[राजेश कुमार दिवाकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]]
| [[हेमा मालिनी|हेमा धर्मेंद्र देओल-मालिनी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]]
| [[राम शंकर कठेरिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १९
| [[फतेहपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर सिक्री]]
| [[बाबू लाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]]
| [[अक्षय यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]]
| [[मुलायम सिंह यादव|मुलायम सुघरसिंह यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| या जागेसह [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]]ची जागा देखील जिंकल्याने या जागेवरून २९ मे २०१४ रोजी राजीनामा
|-
| [[तेज प्रताप सिंह यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १६ सप्टेंबर २०१४ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २२
| [[ईटा लोकसभा मतदारसंघ|ईटा]]
| [[राजवीर सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]]
| [[धर्मेंद्र यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २४
| [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]]
| [[धर्मेंद्र कश्यप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २५
| [[बरेली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]]
| [[संतोष गंगवार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २६
| [[पीलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पीलीभीत]]
| [[मनेका गांधी|मनेका संजय गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २७
| [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]]
| [[कृष्ण राज]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २८
| [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]]
| [[अजय कुमार मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २९
| [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]]
| [[रेखा वर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]]
| [[राजेश वर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३१
| [[हरदोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]]
| [[अंशुल वर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[मिसरिख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरिख]]
| [[अंजू बाला]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]]
| [[साक्षी महाराज]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३४
| [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]]
| [[कौशल किशोर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३५
| [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]]
| [[राजनाथ सिंग|राजनाथ रामबदन सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३६
| [[रायबरेली लोकसभा मतदारसंघ|राय बरेली]]
| [[सोनिया गांधी|सोनिया राजीव गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ३७
| [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]]
| [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|
|-
| ३८
| [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]]
| [[वरुण गांधी|वरुण संजय गांधी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३९
| [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]]
| [[कुंवर हरिवंश सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{अपना दल (कमेरावादी)/meta/color}}&quot; |
| [[अपना दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४०
| [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]]
| [[मुकेश राजपूत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४१
| [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]]
| [[अशोक कुमार डोहारे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४२
| [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]]
| [[डिंपल यादव|डिंपल अखिलेश यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ४३
| [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]]
| [[मुरली मनोहर जोशी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४४
| [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]]
| [[देवेंद्र सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४५
| [[जलाउन लोकसभा मतदारसंघ|जलाउन]]
| [[भानु प्रताप सिंग वर्मा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४६
| [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]]
| [[उमा भारती]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४७
| [[हमीरपूर (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]]
| [[पुष्पेंद्र सिंह चंदेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४८
| [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बांदा]]
| [[भैरव प्रसाद मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४९
| [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]]
| [[निरंजन ज्योती]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५०
| [[कौशंबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]]
| [[विनोद कुमार सोनकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |५१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]]
| [[केशव प्रसाद मौर्य]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २१ सप्टेंबर २०१७ रोजी राजीनामा ([[उत्तर प्रदेशचे उपमुख्यमंत्री|उत्तर प्रदेशच्या उपमुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| [[नागेंद्र प्रसाद सिंह पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १४ मार्च २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ५२
| [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]]
| [[श्यामा चरण गुप्ता]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५३
| [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]]
| [[प्रियांका सिंह रावत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५४
| [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]]
| [[लल्लू सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५५
| [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]]
| [[हरी ओम पांडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५६
| [[बहराईच लोकसभा मतदारसंघ|बहराईच]]
| [[सावित्री बाई फुले]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५७
| [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]]
| [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५८
| [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| [[दद्दन मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५९
| [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]]
| [[कीर्ती वर्धन सिंग]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६०
| [[डोमारियागंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारियागंज]]
| [[जगदंबिका पाल|ॲड. जगदंबिका सुर्यबक्ष पाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६१
| [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]]
| [[हरीश द्विवेदी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६२
| [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]]
| [[शरद त्रिपाठी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६३
| [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| [[पंकज (राजकारणी)|पंकज]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |६४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]]
| [[योगी आदित्यनाथ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २१ सप्टेंबर २०१७ रोजी राजीनामा ([[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्रीपदावर]] निवड)
|-
| [[प्रवीण कुमार निषाद]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १४ मार्च २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ६५
| [[कुशी नगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशी नगर]]
| [[राजेश पांडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६६
| [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]]
| [[कलराज मिश्रा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६७
| [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]]
| [[कमलेश पासवान|कमलेश ओमप्रकाश पासवान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६८
| [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]]
| [[नीलम (राजकारणी)|नीलम सोनकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६९
| [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]]
| [[मुलायम सिंह यादव|मुलायम सुघरसिंह यादव]]
| style=&quot;background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ७०
| [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| [[हरिनारायण राजभार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७१
| [[सलीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सलीमपूर]]
| [[रविंद्र कुशवाहा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७२
| [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]]
| [[भारत सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७३
| [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| [[कृष्ण प्रताप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७४
| [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]]
| [[राम चरित्र निषाद]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७५
| [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]]
| [[मनोज सिन्हा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७६
| [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]]
| [[महेंद्र नाथ पांडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७७
| [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]]
| [[नरेंद्र दामोदरदास मोदी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[भारताचे पंतप्रधान]] (४ जून २०१४ — २४ मे २०१९)
|-
| ७८
| [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]]
| [[विरेंद्र सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७९
| [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]]
| [[अनुप्रिया पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{अपना दल (कमेरावादी)/meta/color}}&quot; |
| [[अपना दल]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ८०
| [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]]
| [[छोटेलाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===उत्तराखंड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[उत्तरांचल|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''उत्तरांचल'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| |[[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी-गढवाल]]    
| [[माला राज्य लक्ष्मी शाह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]]    
| [[भुवनचंद्र खंडुरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]]    
| [[प्रदीप तमटा]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[नैनिताल-उधमसिंह नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंह नगर]]    
| [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरिद्वार]]    
| [[रमेश पोखरियाल निशंक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}
===पश्चिम बंगाल===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पश्चिम बंगाल|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पश्चिम बंगाल'''&lt;/span&gt;]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१
| rowspan=&quot;2&quot; |[[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]]
| [[रेणुका सिन्हा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १७ ऑगस्ट २०१६ रोजी निधन
|-
| [[पार्था प्रतीम रॉय]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २२ नोव्हेंबर २०१६ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २
| [[अलिपूरदुआर्स लोकसभा मतदारसंघ|अलिपूरद्वार]]
| [[दसरथ तिरकी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३
| [[जलपाईगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाईगुडी]]
| [[बिजॉय चंद्र बर्मन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ४
| [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]]
| [[एस.एस. अहलुवालिया]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]]
| [[मोहम्मद सलीम]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]]
| [[अर्पिता घोष]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|   
|-
| ७
| [[मालदा उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|मालदा उत्तर]]
| [[मौसम नूर|मौसम बेनझीर नूर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[मालदा दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|मालदा दक्षिण]]
| [[अबू हसम खान चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ९
| [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]]
| [[अभिजीत मुखर्जी|अभिजीत प्रणब मुखर्जी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपूर]]
| [[अधिर रंजन चौधरी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]]
| [[बदरुद्दोझा खान]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
| style=&quot;background-color: {{डावी आघाडी (भारत)/meta/color}}&quot; |
| [[डावी आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]]
| [[तापस पॉल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १३
| [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]]
| [[तापस मंडल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१४
| rowspan=&quot;2&quot; |[[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]]
| [[कपिल कृष्ण ठाकुर]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १३ ऑक्टोबर २०१४ रोजी निधन
|-
| [[ममता बाला ठाकूर]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १६ फेब्रुवारी २०१५ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| १५
| [[बराकपूर लोकसभा मतदारसंघ|बराकपूर]]
| [[दिनेश त्रिवेदी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १६
| [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]]
| [[सौगाता रॉय|ॲड. सौगाता रॉय]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १७
| [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]]
| [[ककली घोष दस्तीदार|डॉ. ककली सुदर्शन घोष दस्तीदार]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| १८
| [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]]
| [[इद्रीस अली]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १९
| [[जयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जयनगर]]
| [[प्रतिमा मोंडल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| २०
| [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]]
| [[चौधरी मोहन जतुआ]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| २१
| [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]]
| [[अभिषेक बॅनर्जी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२२
| rowspan=&quot;2&quot; |[[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाधवपूर]]
| [[सुगता बोस]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १२ मार्च २०१९ रोजी राजीनामा (निवृत्ती घेतली)
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|''१२ मार्च २०१९ — २३ मे २०१९ रिक्त (२३ मे २०१९ रोजी १६वी लोकसभा विसर्जित, त्यामुळे पोट-निवडणूकीची आवश्यकता नाही)'' 
|-
| २३
| [[कोलकाता दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]]
| [[सुब्राता बक्षी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| २४
| [[कोलकाता उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]]
| [[सुदीप बंदोपाध्याय]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| २५
| [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावडा]]
| [[प्रसून बॅनर्जी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२६
| rowspan=&quot;2&quot; |[[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]]
| [[सुलतान अहमद]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| ४ सप्टेंबर २०१७ रोजी निधन
|-
| [[सजदा अहमद]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १ फेब्रुवारी २०१८ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| २७
| [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]]
| [[कल्याण बॅनर्जी|ॲड. कल्याण बॅनर्जी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| २८
| [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]]
| [[रत्ना डे]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| २९
| [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]]
| [[अपरूपा पोद्दार]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |३०
| rowspan=&quot;2&quot; |[[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]]
| [[शुभेंदु अधिकारी|शुभेंदु शिशिर अधिकारी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १९ मे २०१६ रोजी राजीनामा ([[पश्चिम बंगाल विधानसभा|पश्चिम बंगाल विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[दिब्येंदू अधिकारी|दिब्येंदू शिशिर अधिकारी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| २२ नोव्हेंबर २०१६ रोजी पोट-निवडणुकीद्वारे विजयी
|-
| ३१
| [[कांती लोकसभा मतदारसंघ|कांती]]
| [[शिशिरकुमार अधिकारी|शिशिर केनाराम अधिकारी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३२
| [[घटाल लोकसभा मतदारसंघ|घटाल]]
| [[दीपक अधिकारी]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३३
| [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]]
| [[उमा सरेन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३४
| [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]]
| [[संध्या रॉय]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३५
| [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]]
| [[मृगांको माहतो]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३६
| [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]]
| [[मून मून सेन]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३७
| [[बिश्नुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिश्नुपूर]]
| [[सौमित्र खान]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३८
| [[बर्धमान-पूर्ब लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-पूर्ब]]
| [[सुनिल कुमार मंडल]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ३९
| [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]]
| [[ममताझ संघमिता]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ४०
| [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]]
| [[बाबुल सुप्रियो]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४१
| [[बोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपूर]]
| [[अनुपम हर्झा]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ४२
| [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]]
| [[शताब्दी रॉय|शताब्दी मृगांक बॅनर्जी-रॉय]]
| style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|}

===नामनिर्देशित===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''आंग्ल-भारतीय नामनिर्देशित'''&lt;/span&gt; 
|-
| १  
| [[जॉर्ज बेकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २  
| [[रिचर्ड हे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
[[सोळावी लोकसभा]]
==नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय संसद}}

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा|सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य|*]]
[[वर्ग:लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>hq5tmed3mdhggnx16s571k73h7t15aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सायली संजीव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225832</id>
    <revision>
      <id>2689584</id>
      <parentid>2460933</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35313-21</username>
        <id>184361</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे जोडले</comment>
      <origin>2689584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="cd6zoipdy8opcvyh8m35ahy97mhwimj" xml:space="preserve">'''भुमी जगदीश शिरोडकर''' (जन्म : 15 मार्च 2007) ही भारतीय मराठी अभिनेत्री आहे. तिने मराठी नाटक, दूरचित्रवाणी मालिका, चित्रपट, लघुपट आणि एकांकिकांमध्ये काम केले आहे. बालकलाकार म्हणून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण करून तिने रंगभूमी व दूरचित्रवाणी क्षेत्रात विविध भूमिका साकारल्या आहेत. 1

== प्रारंभिक जीवन ==
भुमी शिरोडकर यांचा जन्म 15 मार्च 2007 रोजी मुंबई येथे झाला. लहानपणापासून त्यांना नृत्य व अभिनयाची आवड होती. त्यांनी विविध स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला असून नंतर अभिनय क्षेत्राकडे वळल्या. 2

== शिक्षण ==
भुमी शिरोडकर या वाणिज्य शाखेत (बी.कॉम.) शिक्षण घेत आहेत.

== कारकीर्द ==
भुमी शिरोडकर यांनी मराठी नाटकांमधून अभिनय कारकीर्द सुरू केली. ''एका गोष्टीची गोष्ट'' या नाटकात त्यांनी प्रमुख भूमिका साकारली. त्यानंतर त्यांनी दूरचित्रवाणी, चित्रपट आणि लघुपट माध्यमात काम केले. 3

=== दूरचित्रवाणी ===
* रंग माझा वेगळा
* नवे लक्ष

=== चित्रपट ===
* डाक

=== लघुपट ===
* जीव
* तू घरी ये
* भरतनाट्यम

=== नाटके ===
* एका गोष्टीची गोष्ट
* इथे इथे नाच रे मोरा
* बेईमान

== सामाजिक माध्यमे ==
* Instagram
* Facebook
* YouTube

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
* अधिकृत Instagram खाते
* अधिकृत Facebook पृष्ठ
* अधिकृत YouTube चॅनेल

[[Category:मराठी अभिनेत्री]]
[[Category:भारतीय अभिनेत्री]]
[[Category:2007 मध्ये जन्म]]
[[Category:जिवंत व्यक्ती]]
[[Category:मुंबईतील व्यक्ती]][[भारत|भारतीय]]

==चित्रपट==
*पोलिस लाईन
*आटपाडी नाईट्स
*मन फकीरा
*सातारचा सलमान
*[[एबी आणि सीडी (चित्रपट)|एबी आणि सीडी]]
*[[झिम्मा (चित्रपट)|झिम्मा]]
*गोष्ट एका पैठणीची
*बस्ता&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.biographia.co.in/sayali-sanjeev/|title=Sayali Sanjeev Wiki-Biography-Age-Weight-Height-Profile Info. - Biographia|date=2017-04-27|work=Biographia|access-date=2018-04-28|language=en-US|archive-date=2018-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052954/http://www.biographia.co.in/sayali-sanjeev/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==मालिका==
*[[काहे दिया परदेस]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://tvkiduniya.com/sayali-sanjeev-lead-actress-of-kahe-diya-pardes-personal-information-age-height-weight-wikki-real-parents-boyfriend-husband-dob-education/|title=Sayali Sanjeev Lead Actress Of Kahe Diya Pardes - Personal Information, Age, Height, Weight, Wikki, Real Parents, Boyfriend, Husband, DOB, Education — TVKiDuniya.Com|date=2016-03-12|work=TVKiDuniya.Com|access-date=2018-04-28|language=en|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613085011/http://tvkiduniya.com/sayali-sanjeev-lead-actress-of-kahe-diya-pardes-personal-information-age-height-weight-wikki-real-parents-boyfriend-husband-dob-education/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*गुलमोहर&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://cnxmasti.lokmat.com/television/hot-gossip/did-you-see-sayalee-sanjeevs-hot-photo-shoot/25326|title=काहे दिया परदेस फेम सायली संजीवचा बोल्ड लूक तुम्ही पाहिला का?|website=[[लोकमत]]|access-date=2018-04-28}}&lt;/ref&gt;
*परफेक्ट पती
*[[शुभमंगल ऑनलाईन]]

==संदर्भ व नोंदी== 
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] 
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]</text>
      <sha1>cd6zoipdy8opcvyh8m35ahy97mhwimj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689592</id>
      <parentid>2689584</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35313-21|~2026-35313-21]] ([[User talk:~2026-35313-21|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2460933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5262" sha1="793pfb7ix08ea7amo6kbsxdidr9mrlr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = सायली संजीव
| चित्र = Sayali sanjeev.jpg
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = सायली संजीव चांदसरकर
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1993|01|31}}
| जन्म_स्थान = धुळे, महाराष्ट्र
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय
| राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारत|भारतीय]]
| भाषा = मराठी
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके =
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[काहे दिया परदेस]], [[शुभमंगल ऑनलाईन]]
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = संजीव चांदसरकर
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
| भावंडे=
}}

'''सायली संजीव''' (जन्म : ३१ जानेवारी १९९३) ही अभिनेत्री असून, अनेक दूरचित्रवाणी मालिका, चित्रपट व नाटके यातून तिने काम केले आहे. [[झी मराठी]] वरील [[काहे दिया परदेस]] ही तिची मालिका विशेष गाजली. सायली संजीव ही मूळची धुळे येथील असून तिचे शालेय तसेच पदवी शिक्षण नाशिक येथे झाले. [[काहे दिया परदेस]] आणि परफेक्ट पती या मालिकांत काम करण्यासोबतच तिने पोलीस लाईन, आटपाडी नाईट्स, एबी आणि सीडी आणि सातारचा सलमान या चित्रपटांत भूमिका केल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://marathistars.com/actress/sayali-sanjeev-marathi-actress/|title=Sayali Sanjeev Marathi Actress|date=2016-07-08|work=Marathi Stars|access-date=2018-04-28|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==चित्रपट==
*पोलिस लाईन
*आटपाडी नाईट्स
*मन फकीरा
*सातारचा सलमान
*[[एबी आणि सीडी (चित्रपट)|एबी आणि सीडी]]
*[[झिम्मा (चित्रपट)|झिम्मा]]
*गोष्ट एका पैठणीची
*बस्ता&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.biographia.co.in/sayali-sanjeev/|title=Sayali Sanjeev Wiki-Biography-Age-Weight-Height-Profile Info. - Biographia|date=2017-04-27|work=Biographia|access-date=2018-04-28|language=en-US|archive-date=2018-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052954/http://www.biographia.co.in/sayali-sanjeev/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==मालिका==
*[[काहे दिया परदेस]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://tvkiduniya.com/sayali-sanjeev-lead-actress-of-kahe-diya-pardes-personal-information-age-height-weight-wikki-real-parents-boyfriend-husband-dob-education/|title=Sayali Sanjeev Lead Actress Of Kahe Diya Pardes - Personal Information, Age, Height, Weight, Wikki, Real Parents, Boyfriend, Husband, DOB, Education — TVKiDuniya.Com|date=2016-03-12|work=TVKiDuniya.Com|access-date=2018-04-28|language=en|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613085011/http://tvkiduniya.com/sayali-sanjeev-lead-actress-of-kahe-diya-pardes-personal-information-age-height-weight-wikki-real-parents-boyfriend-husband-dob-education/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*गुलमोहर&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://cnxmasti.lokmat.com/television/hot-gossip/did-you-see-sayalee-sanjeevs-hot-photo-shoot/25326|title=काहे दिया परदेस फेम सायली संजीवचा बोल्ड लूक तुम्ही पाहिला का?|website=[[लोकमत]]|access-date=2018-04-28}}&lt;/ref&gt;
*परफेक्ट पती
*[[शुभमंगल ऑनलाईन]]

==संदर्भ व नोंदी== 
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] 
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]</text>
      <sha1>793pfb7ix08ea7amo6kbsxdidr9mrlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साक्षी महाराज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244576</id>
    <revision>
      <id>2689622</id>
      <parentid>2430786</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="4e7vxmxd1mb85v87awki78tgk7zijdz" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = साक्षी महाराज
| चित्र = Sakshi_Maharaj,_2020.jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[अन्नू टंडन]]
| पुढील = 
| पद1 = 
| मतदारसंघ1 = [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९९६
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९९९
| मागील1 = [[सलमान खुर्शिद]]
| पुढील1 = [[चंद्र भुषण सिंह]]
| मतदारसंघ2 = [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९१
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९६
| मागील2 = [[मानवेंद्र सिंह]]
| पुढील2 = [[चौधरी तेजवीर सिंह]]
| पद3 = [[राज्यसभा सदस्य]]
| मतदारसंघ3 = उत्तर प्रदेश
| कार्यकाळ_आरंभ3 = एप्रिल २०००
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = मार्च २००६
| मागील3 =
| पुढील3 =
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|1|12}}
| जन्मस्थान            = [[कासगंज जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''साक्षी महाराज''' हे एक हिंदू साधू, भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] पासून [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] येथून सलग तीन वेळा लोकसभेवर निवडून येत आहेत.

[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>4e7vxmxd1mb85v87awki78tgk7zijdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689623</id>
      <parentid>2689622</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="mcl5h900bzkx02jppermznsqn1bv2pg" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = साक्षी महाराज
| चित्र = Sakshi_Maharaj,_2020.jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[अन्नू टंडन]]
| पुढील = 
| पद1 = 
| मतदारसंघ1 = [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९९६
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९९९
| मागील1 = [[सलमान खुर्शीद]]
| पुढील1 = [[चंद्र भुषण सिंह]]
| मतदारसंघ2 = [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९१
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९६
| मागील2 = [[मानवेंद्र सिंह]]
| पुढील2 = [[चौधरी तेजवीर सिंह]]
| पद3 = [[राज्यसभा सदस्य]]
| मतदारसंघ3 = उत्तर प्रदेश
| कार्यकाळ_आरंभ3 = एप्रिल २०००
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = मार्च २००६
| मागील3 =
| पुढील3 =
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|1|12}}
| जन्मस्थान            = [[कासगंज जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''साक्षी महाराज''' हे एक हिंदू साधू, भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] पासून [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] येथून सलग तीन वेळा लोकसभेवर निवडून येत आहेत.

[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>mcl5h900bzkx02jppermznsqn1bv2pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राम शंकर कठेरिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244668</id>
    <revision>
      <id>2689617</id>
      <parentid>2033525</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2689617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="faexqclrk4vv5kjfvp1evbdh11bdwf8" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राम शंकर कठेरिया
| चित्र = :(Dr.)_Ram_Shankar_Katheria_addressing_at_the_National_Seminar_on_Dr._Bhimrao_Ambedkar_–_Multipurpose_Development_of_Water_Resources_and_Present_Challenges,_in_New_Delhi.jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|केंद्रीय शिक्षण मंत्रालय]] राज्यमंत्री
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = जुलै २०१६
| पंतप्रधान = [[नरेंद्र मोदी]]
| मागील = [[शशी थरूर]]
| पुढील = [[महेंद्र नाथ पांडे]]
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[अशोक कुमार डोहारे]]
| पुढील1 = [[जितेंद्र कुमार दोहारे]]
| मतदारसंघ2 = [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २०१९
| मागील2 = [[राज बब्बर]]
| पुढील2 = [[एस.पी. सिंह बाघेल]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1964|9|21}}
| जन्मस्थान            = [[इटावा]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''राम शंकर कठेरिया''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] व [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] तर [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] मध्ये [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] येथून लोकसभेवर निवडून गेले. ते [[नरेंद्र मोदी]] केंद्र सरकारमध्ये राज्यमंत्री देखील होते.

[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>faexqclrk4vv5kjfvp1evbdh11bdwf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689618</id>
      <parentid>2689617</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3519" sha1="pdw9zcgnky3uz00fwbh3c181ty3rtgk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राम शंकर कठेरिया
| चित्र = (Dr.)_Ram_Shankar_Katheria_addressing_at_the_National_Seminar_on_Dr._Bhimrao_Ambedkar_–_Multipurpose_Development_of_Water_Resources_and_Present_Challenges,_in_New_Delhi.jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|केंद्रीय शिक्षण मंत्रालय]] राज्यमंत्री
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = जुलै २०१६
| पंतप्रधान = [[नरेंद्र मोदी]]
| मागील = [[शशी थरूर]]
| पुढील = [[महेंद्र नाथ पांडे]]
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[अशोक कुमार डोहारे]]
| पुढील1 = [[जितेंद्र कुमार दोहारे]]
| मतदारसंघ2 = [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २०१९
| मागील2 = [[राज बब्बर]]
| पुढील2 = [[एस.पी. सिंह बाघेल]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1964|9|21}}
| जन्मस्थान            = [[इटावा]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''राम शंकर कठेरिया''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] व [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] तर [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] मध्ये [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] येथून लोकसभेवर निवडून गेले. ते [[नरेंद्र मोदी]] केंद्र सरकारमध्ये राज्यमंत्री देखील होते.

[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>pdw9zcgnky3uz00fwbh3c181ty3rtgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धर्मेंद्र यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247197</id>
    <revision>
      <id>2689544</id>
      <parentid>2689521</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2689544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3895" sha1="3e1r8acnjb4n38v5nkag1a6v67z100f" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = धर्मेंद्र यादव
| चित्र= 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = ४ जून २०२४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = 
| मागील1 = [[दिनेश लाल यादव]]
| पुढील1 = 
| मतदारसंघ2 = [[बदायूं लोकसभा मतदारसंघ|बदायूं]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १६ मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २०१९
| मागील2 = [[सलीम इक्बाल शेरवानी]]
| पुढील2 = [[संघमित्रा मौर्य]]
| मतदारसंघ3 = [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]]
| कार्यकाळ_आरंभ3 = मे २००४
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = मे २००९
| मागील3 = [[मुलायमसिंह यादव]]
| पुढील3 = [[मुलायमसिंह यादव]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1979|2|3}}
| जन्मस्थान            = सैफई, [[इटावा जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[समाजवादी पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| पती                  = 
| पत्नी                  = [[नीलम यादव]]
| नाते                  = 
| नाते                = [[मुलायमसिंह यादव]]&lt;br&gt;[[अखिलेश यादव]]
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = 
| धंदा                  =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''धर्मेंद्र यादव''' हा एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहे. तो [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आला. त्यापूर्वी तो [[बदायूं लोकसभा मतदारसंघ|बदायूं]] व [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] येथून देखील लोकसभेवर निवडून गेला होता.

धर्मेंद्र यादव [[समाजवादी पक्ष]]ाचे संस्थापक [[मुलायमसिंह यादव]] ह्यांचा पुतण्या आहे.


[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:आझमगढचे खासदार]]</text>
      <sha1>3e1r8acnjb4n38v5nkag1a6v67z100f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विष्णु वाघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257771</id>
    <revision>
      <id>2689628</id>
      <parentid>2642929</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{विकिडेटा माहितीचौकट}}</comment>
      <origin>2689628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11622" sha1="onbifi9qn0yg0j6otz7x5zjjrig8en6" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''विष्णू सूर्या वाघ''' (२४ जुलै १९५४; [[तिसवाडी]], [[गोवा]], भारत,  - ८ फेब्रुवारी २०१९; [[केपटाऊन]], दक्षिण आफ्रिका) हे [[गोवा|गोव्यातील]] कवी, नाटककार होते, आणि २०१२ ते २०१७ या काळात ते [[गोवा|गोवा विधानसभेचे]] आमदार व नंतर उपसभापती होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/family-friends-fans-to-bid-wagh-adieu-today/articleshow/68029682.cms|title=Family, friends, fans to bid Vishnu Surya Wagh adieu today {{!}} Goa News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=Feb 17|first=TNN {{!}}|last2=2019|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2020-07-03|last3=Ist|first3=09:02}}&lt;/ref&gt; 

साहित्य क्षेत्रासह संगीत, नाट्य, चित्र, व्यंगचित्र, शिल्प, वक्ता आदी कलांमध्ये प्रभुत्व असणारे विष्णू वाघ हे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व होते. मराठी राजभाषा व्हावी, यासाठी केलेल्या अनेक आंदोलनांत ते सतत अग्रभागी होते. त्यांचे अनेक कवितासंग्रह, नाटके, एकांकिका गोव्यासह देशभर गाजल्या. साहित्यिक म्हणून सिद्धहस्त असतानाच राजकीय क्षेत्रातही त्यांनी विशेष ठसा उमटवला होता. साहित्य असो वा राजकारण, त्यांनी नेहमीच अन्यायाविरोधात प्रखर लढा दिला. शोषितांचे कैवारी अशीही प्रसिद्धी त्यांना लाभली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scroll.in/article/850343/a-bjp-mlas-book-of-poems-has-stirred-up-deep-rooted-caste-and-language-rivalries-in-goa|title=In Goa, a BJP MLA’s book of poems has stirred up deep-rooted caste and language rivalries|last=D’Mello|first=Pamela|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2020-07-03}}&lt;/ref&gt; 

==शिक्षण==
१०वीच्या परीक्षेच्या निकालात त्यांचे नाव गुणवत्ता यादीत होते. त्यावेळी ते [[वास्को द गामा, गोवा|वास्कोमध्ये]] आपल्या मावशीकडे राहात. त्यांनी वास्कोच्या एम.ई.एस. काॅलेजात विज्ञान विषयातील पदवीसाठी प्रवेश घेतला. तेथे असताना ते त्यांच्या प्राध्यापकांच्या उत्तेजनामुळे त्यांनी अनेक स्पर्धांमध्ये भाग घेतला. वास्कोच्या स्थानिक गंथालयामध्ये त्यांची अनेक साहित्यिकांशी आणि कलावंतांशी मैत्री झाली. ते एकांकिका आणि नाटके लिहू आणि दिग्दर्शित करू लागले. पण शेवटी ते [[ढेंपे काॅलेज|ढेंपे काॅलेजातून]] रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र हे विषय घेऊन बी.एस्‌सी. झाले. काॅलेजात असताना त्यांनी [[नंदकुमार कामत]] यांच्या सल्ल्यानुसार विद्यार्थी चळवळीत भाग घेतला. [[गोवा विद्यापीठ|गोवा विद्यापीठातून]] बायोकेमिस्स्ट्री विषयात एम.एस्‌सी.साठी त्यांनी प्रवेश घेतला, पण वडिलांच्या १९८७साली झालेल्या निधनानंतर त्यांनी काॅलेजच्या दुसऱ्या वर्षीच सायन्सचा अभ्यासक्रम सोडून पत्रकारितेसाठी प्रवेश घेतला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/opinion/in-picture-postcard-goa-waghs-dalit-poetry-challenges-upper-castes-4897580/|title=In picture-postcard Goa, Wagh’s Dalit poetry challenges upper-castes|date=2017-10-19|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2020-07-03}}&lt;/ref&gt;

== लिहिलेली पुस्तके==
* आदित्यचक्षू
* विष्णू सूर्या वाघ यांनी [[केसरबाई केरकर|केसरबाईंचे]] ’एका सूरश्रीची कथा’ नावाचे चरित्र लिहिले आहे. तर त्यांच्या बंधूंनी &quot;सूरश्री &quot; हे चरित्र लिहिले आहे.
* विष्णू वाघ यांच्या कवितांचा 'झिंझिर झिंझिर सांज' नावाचा कवितासंग्रह व संगीत आल्बम आहे. त्यातील कवितांना बाळकृष्ण मराठे यांनी संगीतबद्ध केले आहे. 
* तीन पैशाचो तियात्र
* ती बाई मीच आहे
* तुका अभंग अभंग
* नचिकेतास
* पर्जन्यधून
* रक्तपर्जन्य
* लोकोपनिषदे
* वाघनखे
* शब्दकुंड
* सुशेगाद

==कौटुंबिक==
शर्मिला राव या वाघ यांच्या पहिल्या पत्नी आणि अरुणा चोडणकर-वाघ या त्यांच्या दुसऱ्या पत्नी होत. वाघ यांना प्रत्येकीपासून दोन-दोन अपत्ये आहेत.

==कलंक आणि आरोप==
* सन १९९० च्या आसपास वाघ यांच्या 'तुका अभंग अभंग' या नाटकाद्वारे त्यांनी आळंदीच्या ब्राह्मणांनी संत तुकारामाचा खून केला असे प्रदर्शित केले. त्यामुळे जनतेत खळवळ उडून वाघ यांच्यावर टीकेचा प्रचंड भडिमार झाला. त्यांना हा आरोप सिद्ध करता आला नाही.
* २०१७ साली ऑगस्ट महिन्यात वाघ यांव्या 'सुधीर सूक्त' या कवितासंग्रहाला गोवा ॲकॅडमीने पुरस्कार जाहीर केला. या संग्रहात अनेक आक्षेपार्ह कविता असल्याने जनतेमध्ये या पुरस्काराविरुद्ध फार मोठा क्षोभ निर्माण झाला. ऑक्टोबर २०१७मध्ये गोवा सरकारने ३२ पुरस्कार रद्द केले, त्यांमध्ये वाघ यांच्या पुरस्काराचा समावेश होता. .
* गोव्यामधील ऑडा व्हेगास (Auda Viegas) या स्त्री-चळवळकर्तीने वाघ यांच्या पुस्तकातल्या स्त्रियांसंबंधीच्या असभ्य व अनुदार लिखाणाबद्दल आक्षेप घेतल्याने&lt;sup&gt;काय आक्षेप?&lt;/sup&gt; वाघ आणि त्यांचे प्रकाशक-हेमा नाईक चालवत असलेले अपूर्वाई प्रकाशन- यांच्यावर खटला भरला गेला. वाघ यांचा एक पुरस्कारही परत घेतला गेला. विष्णू वाघ पुढे भारतीय जनता पक्षात गेले. त्या पक्षाने सरकार बनवल्यावर वाघ यांना निर्दोष ठरवले.

==सन्मान आणि पुरस्कार==
* पणजीच्या गोवा कला अकादमीचे अध्यक्षपद 
* Entertainment Society of Goaचे उपाध्यक्षपद
* गोवा नाट्यसंमेलनाचे तसेच युवा साहित्य संमेलनाचे संमेलनाध्यक्षपद 
* गोमंतक या दैनिकाचे संपादकत्व
* जागतिक मराठी अकादमीचे कार्यकारी सभासद, वगैरे.
* बाकीबाब बोरकर पुरस्कार (२००३)
* भैरूरतन दमाणी पुरस्कार ([[सोलापूर]])
* यशवंतराव चव्हाण पुरस्कार (पुणे)
* पुणे फेस्टिव्हल पुरस्कार
* [[धनंजय कीर]] पुरस्कार (मुंबई)
* अनेक कला अकादमी पुरस्कार
* गोमंतक विद्या निकेतन पुरस्कार
* गोमंतक मराठी अकादमी पुरस्कार
* गोवारत्न पुरस्कार
* विद्यावाचस्पती पुरस्कार
* युवा चेतना पुरस्कार
* [[आचार्य अत्रे]] साहित्य पुरस्कार
* [[चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर|आरती प्रभू]] पुरस्कार

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
{{DEFAULTSORT:वाघ, विष्णू सूर्या]}}
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:गोव्यातील आमदार]]</text>
      <sha1>onbifi9qn0yg0j6otz7x5zjjrig8en6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वासुंदे (दौंड)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281700</id>
    <revision>
      <id>2689579</id>
      <parentid>2666930</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35469-85</username>
        <id>184357</id>
      </contributor>
      <origin>2689579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4179" sha1="6xs43i1oc9p4i2he47vludv66ra2ls7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''वासुंदे'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= दौंड
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''वासुंदे''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[दौंड तालुका|दौंड तालुक्यातील]] एक गाव आहे.
==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४२० मिमी पर्यंत असते.

==लोकजीवन== वांसुदे हे इतिहासातील एक महत्त्वाचे गाव आहे,पुर्वी जांबले पाटिल घराणे भिमथडी चे सर्व कायदेशीर न्याय निवाडे येथुन चालत होते, यांचे काही इमारती आजही गावात आहेत.येथील लोक शेती हा प्रमुख व्यवसाय करतात. जांबले पाटिल हे गावातील प्रमुख अडणाव असुन इतिहासातील मराठा सरदार मयाजी जांबले पाटिल यांचे गाव आहे.

==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

[[वर्ग:दौंड तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>6xs43i1oc9p4i2he47vludv66ra2ls7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689593</id>
      <parentid>2689579</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* हवामान */</comment>
      <origin>2689593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="rpchcgd69dmzju7rm71b9jth5kpw62u" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''वासुंदे'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= दौंड
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''वासुंदे''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[दौंड तालुका|दौंड तालुक्यातील]] एक गाव आहे.
==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४२० मिमी पर्यंत असते.

==लोकजीवन==
येथील लोक शेती हा प्रमुख व्यवसाय करतात. जांबले पाटिल हे गावातील प्रमुख अडणाव असुन इतिहासातील मराठा सरदार मयाजी जांबले पाटिल यांचे गाव आहे.

==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

[[वर्ग:दौंड तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>rpchcgd69dmzju7rm71b9jth5kpw62u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१० (संख्या)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295860</id>
    <revision>
      <id>2689639</id>
      <parentid>2586666</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishnu888</username>
        <id>82059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* यहूदी धर्म */ दहा आज्ञा</comment>
      <origin>2689639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="qjn9jn9t2lzuvbkurf5gfvxji6duxbc" xml:space="preserve">''''' १० - दहा '''''   ही एक संख्या आहे, ती ९  नंतरची आणि  ११  पूर्वीची [[नैसर्गिक संख्या]] आहे.  इंग्रजीत: 
10 - ten .
दहावा,दशक-decade.
{{माहितीचौकट संख्या	
|संख्या=	१०
|मागील_संख्या=	९
|पुढील_संख्या=	११
|अक्षरी=	दहा
|विभाजक=	१, २, ५, १०
|रोमन=	X
|तमिळ=	௧0
|तेलुगु	౧౦
|कन्नड	೧೦
|गुजराती	૧૦
|बंगाली	১০
|चीनी=	十
|संख्या_इंग्रजी=	10
|इंग्रजी_अक्षरी=	ten
|अरबी=	١٠
|ग्रीक_उपसर्ग=	deca-
|बायनरी=	१०१०
|ऑक्टल=	१२
|हेक्साडेसिमल=	A
|वर्ग=	१००
|वर्गमूळ=	३.१६२२७७६६
|संख्या वैशिष्ट्ये=	
}}	
== गुणधर्म==	
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; background: white&quot;
|+ संख्येवरील क्रिया
|-
! [[संख्या]] (x)!! [[बेरीज व्यस्त संख्या|बेरीज व्यस्त]] (−x)!! [[गुणाकार व्यस्त संख्या|गुणाकार व्यस्त]] (१/x)!! [[वर्गमूळ]] (√x)!! [[वर्ग (गणित)|वर्ग]] (x&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;)!! [[घनमूळ]] (&lt;sup&gt;३&lt;/sup&gt;√x)!! [[घन (गणित)|घन]] (x&lt;sup&gt;३&lt;/sup&gt;)!! [[क्रमगुणित]] / फॅक्टोरियल (x!)
|-
|१० || -१० || ०.१ || ३.१६२२७७६६०१६८३८ || १०० || २.१५२७८१७३४७२४३७ || १००० || ३६२८८००
|}
	
* १०  ही [[सम (संख्या)|सम संख्या]] आहे.
* १०  ही एक [[हर्षद संख्या]] आहे.
* १०  ही एक संयुक्त संख्या आहे.
* १०  ही एक [[अर्ध मुळसंख्या]] आहे.
* [[दशमान पद्धत|दशमान पद्धत]] ही १० वर आधारित आहे.


==वेगवेगळ्या क्षेत्रात संख्या म्हणून वापर==	
	
* १० हा [[नियॉन|निऑन]]-Neचा [[अणु क्रमांक ]]आहे.
* [[इ.स. १०]]
* [[राष्ट्रीय महामार्ग १०]]
* [[आयफोन १०]]
* १० वी बोर्ड परिक्षा

* [[विंडोज १०]]

* दहा- हाताची व पायाची बोटे[[चित्र:Single transverse palmar crease adult.jpg|इवलेसे|मानवी  उजवा हात]][[चित्र:Human leg bones labeled.svg|इवलेसे|मानवी पायाची हाडे (नावासहित)]]

'''भारतीय संस्कृतीत'''

* [[दशावतार|दशावतार]]
* दशानन [[रावण]]
* [[दशमी]] दहावी तिथी
* [[दशक्रिया]]
* [[संख्या महात्म्य १०]]
* [[महाविद्या|दश महविद्या]]

== यहूदी धर्म ==
* [[कब्बाला]]('''१० सेफिरोट)''' वर जीवनाचे झाड विरुद्ध मृत्यूचे झाड&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2025-01-24|title=कब्बाला|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE&amp;oldid=2529449|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;

* दहा आज्ञा&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-06-16|title=Ten Commandments|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ten_Commandments&amp;oldid=1359721941|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==	
* [[संख्या]]	
* [[अंक]]	
* [[अंकगणित]]	
* [[गणित]]
* [[कब्बाला]]

== संदर्भ यादि ==
[[वर्ग: पूर्णांक संख्या]]	
[[वर्ग: संख्या]]</text>
      <sha1>qjn9jn9t2lzuvbkurf5gfvxji6duxbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अणुकेंद्रीय विखंडन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299517</id>
    <revision>
      <id>2689589</id>
      <parentid>2441105</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T22:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>Kernspaltung.svg या चित्राऐवजी Kernspaltung_--_induced_nuclear_fission.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2689589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="czce3y163wmeun23bothjns33qpf8pf" xml:space="preserve">[[चित्र:Kernspaltung.gif|उजवे|इवलेसे|200x200अंश| अणुकेंद्रीय विखंडनाचे  सचेतनीकरण (ॲनिमेशन)]]
ज्या प्रक्रियेमध्ये जड [[अणुकेंद्र|अणुकेंद्राचे]] दोन जवळजवळ समान अणुकेंद्रकांमध्ये विभाजन होते त्याला '''अणूकेंद्रीय विखंडन'''  किंवा '''न्यूक्लीय विखंडन''' म्हणतात. या प्रतिक्रियेच्या आधारे अनेक [[अणुभट्टी|अणुभट्ट्या]] बनवल्या गेल्या आहेत ज्यातून विद्युत ऊर्जा निर्माण होते.
[[चित्र:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|उजवे|इवलेसे|200x200अंश| युरेनियम-२३५ अणुकेंद्राचे न्यूट्रॉन द्वारे विखंडन]]

== हे सुद्धा पहा ==

* अणुकेंद्रीय संमीलन
* अणुकेंद्रीय साखळी प्रतिक्रिया
* [[अण्वस्त्र]]
* [[अणुभट्टी]]

== बाह्य दुवे ==

* [https://web.archive.org/web/20090303172410/http://www.atomicarchive.com/Effects/index.shtml अण्वस्त्रांचे परिणाम]
* [https://web.archive.org/web/20051210084000/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FFission अलॉस डिजिटल लायब्ररीमधून आण्विक विखंडनासाठी भाष्य केलेली ग्रंथसूची]
* अमेरिकन इन्स्टिट्यूट ऑफ फिजिक्स हिस्ट्री सेंटरच्या ऑडिओ आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शकांसह [https://web.archive.org/web/20100216210730/http://www.aip.org/history/mod/fission/fission1/01.html न्यूक्लियर फिशन हिस्टोरिकल अकाउंटचा शोध] पूर्ण झाला
* [https://web.archive.org/web/20100117104047/http://www.atomicarchive.com/Fission/Fission1.shtml atomicarchive.com] विभक्त विखंडन स्पष्ट केले
* [https://web.archive.org/web/20180308190609/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/basics/what-is-fission.htm Nuclear Files.org] न्यूक्लियर फिशन म्हणजे काय?
* [https://web.archive.org/web/20100126134638/http://www.atomicarchive.com/Movies/Movie4.shtml न्यूक्लियर फिशन अ‍ॅनिमेशन]</text>
      <sha1>czce3y163wmeun23bothjns33qpf8pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पवित्र आत्मा (ख्रिश्चन दैवत)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301988</id>
    <revision>
      <id>2689552</id>
      <parentid>2654223</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishnu888</username>
        <id>82059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>आत्म्याचे फळ १</comment>
      <origin>2689552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13825" sha1="h3yicju6su4oz1qya93obb1v52ymxyu" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[ज्यू धर्म|यहुदी धर्मात]], '''पवित्र आत्मा''', ज्याला '''होली घोस्ट''' असेही म्हणतात, ही दैवी शक्ती, गुणवत्ता आणि विश्वावर किंवा त्याच्या प्राण्यांवर देवाचा प्रभाव आहे.  निसेन ख्रिश्चन धर्मात [[त्रैक्य|त्रैक्यदेवत्वातील]] ३ रा  व्यक्ती आहे. [[इस्लाम धर्म|इस्लाममध्ये]], पवित्र आत्मा दैवी क्रिया किंवा संवादाचा एजंट म्हणून कार्य करतो. बहाई श्रद्धेमध्ये पवित्र आत्मा हा देव आणि मनुष्य आणि &quot;देवाची कृपा आणि त्याच्या प्रकटीकरणातून निघणारे तेजस्वी किरण&quot; यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/abdul-baha/some-answered-questions/7#306500738|title=Some Answered Questions {{!}} Bahá’í Reference Library|website=www.bahai.org|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;

== अब्राहमिक धर्म ==
=== यहुदी धर्म ===
[[हिब्रू भाषा|हिब्रू भाषेतील]] ''ruach ha-kodesh'' ( [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] : רוח הקודש, &quot;पवित्र आत्मा&quot; देखील लिप्यंतरित ''ruacḥ ha-qodesh'' ) हिब्रू बायबल आणि यहुदी लिखाणांमध्ये YHWH (רוח יהוה)च्या आत्म्याचा संदर्भ देण्यासाठी वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{JewishEncyclopedia|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/7833-holy-spirit|title=Holy Spirit}}&lt;/ref&gt; हिब्रू संज्ञा ''ruacḥ qodshəka'', &quot; तुझा पवित्र आत्मा&quot; (רוּחַ קָדְשְׁךָ), आणि ''ruacḥ qodshō'', &quot;त्याचा पवित्र आत्मा&quot; आहे.

=== ख्रिश्चन धर्म ===
बहुसंख्य ख्रिश्चनांसाठी, पवित्र आत्मा (किंवा '''Holy Ghost''', जुने इंग्रजी शब्द,''' gast, &quot;spirit&quot;''') ट्रिनिटीची तिसरी व्यक्ती आहे: पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा म्हणून प्रकट झालेला &quot;त्रिगुण देव&quot;; प्रत्येक व्यक्ती देव आहे.[[नवीन करार|न्यू टेस्टामेंट]] कॅननमधील दोन चिन्हे ख्रिश्चन प्रतिमाशास्त्रातील पवित्र आत्म्याशी संबंधित आहेत: पंख असलेला कबूतर आणि आगीची जीभ. पवित्र आत्म्याचे प्रत्येक चित्रण [[गॉस्पेल]] कथनातील वेगवेगळ्या खात्यांमधून उद्भवले; [[जॉर्डन नदी|जॉर्डन नदीत]] येशूच्या बाप्तिस्म्याच्या वेळी पहिला होता जेथे पवित्र आत्मा [[कबूतर|कबूतराच्या]] रूपात उतरला असे म्हणले जाते कारण मत्तय,मार्क आणि ल्यूकमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे देव पित्याचा आवाज होता;दुसरी गोष्ट पेन्टेकॉस्टच्या दिवसापासून, वल्हांडणाच्या पन्नास दिवसांनंतर, जेथे पवित्र आत्म्याचा वंश प्रेषितांवर आणि येशू ख्रिस्ताच्या इतर अनुयायांवर आला, प्रेषितांच्या कृत्यांमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे, येशूने वचन दिल्याप्रमाणे अग्नीच्या जीभ म्हणून विदाई प्रवचन.&quot;देवाचा अनावरण केलेला एपिफेनी&quot; असे म्हणतात, पवित्र आत्मा हा आहे जो येशूच्या अनुयायांना आध्यात्मिक भेटवस्तू देऊन सामर्थ्य देतो आणि सामर्थ्य जो येशू ख्रिस्ताची घोषणा करण्यास सक्षम करतो आणि विश्वासाची खात्री आणणारी शक्ती.

==== पवित्र आत्मा कोण आहे ? ====

ख्रिस्ती ईशपरिज्ञानानुसार परमेश्वर हा त्रेक्यस्वरूप आहे. म्हणजे परमेश्वर एकच असून त्यात तीन व्यक्तींचा समावेश आहे. पिता, पुत्र, आणि पवित्र आत्मा या त्या तीन व्यक्ती आहेत. पवित्र आत्मा त्रैक्यातील तिसरी व्यक्ती असून जे वैभव पिता व पुत्र यांच्याठाई आहे तेच ईश्वरी वैभव त्याच्याठायी आहे.

येशूचा बाप्तिस्मा आणि पवित्र आत्मा

त्यावेळी येशू गालीलातील नासरेथहून जेथे योहान होता त्या ठिकाणी आला. यार्देन नदीत योहानाने येशूचा बाप्तिस्मा केला.  येशू पाण्यातून वर येत असता त्याने आकाश उघडलेले पाहिले. आणि पवित्र आत्मा त्याच्यावर कबुतरासारखा आला. (मार्क १:९-१०)&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Marathi Bible: Easy-to-Read Version}}&lt;/ref&gt;

==== आत्म्याचे फळ ====
ख्रिस्ती लोक &quot;पवित्र आत्म्याच्या फळांवर&quot; विश्वास ठेवतात. ख्रिस्ती धर्मात आत्म्याचे फळ म्हणजे पवित्र आत्म्याच्या कार्यामुळे निर्माण होणारे सद्गुणी गुणधर्म. गलतीकरांस पत्र ५:२२-२३ मध्ये नमूद केलेले: प्रीति, आनंद, शांति, सहनशीलता, दयाळूपणा, चांगुलपणा, विश्वास,  सौम्यता व आत्मसंयमन.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Galatians%205%3A22-23%2C%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%205%3A22-23&amp;version=KJV;ERV-MR|title=Galatians 5:22-23 KJV,ERV-MR - But the fruit of the Spirit is love, - Bible Gateway|website=www.biblegateway.com|language=en|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt; रोमन कॅथोलिक चर्चने या यादीत दानधर्म, नम्रता आणि पावित्र्य यांचा समावेश केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-11-29|title=पवित्र आत्मा|url=https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%86%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE&amp;oldid=6314338|journal=विकिपीडिया|language=hi}}&lt;/ref&gt;

=== इस्लाम ===
पवित्र आत्मा ( [[अरबी भाषा|अरबी]] : روح القدس ''रुह अल-कुदुस'', &quot;पवित्रतेचा आत्मा&quot;)चा उल्लेख [[कुराण|कुराणात]] चार वेळा केला आहे,&lt;ref&gt;[http://searchtruth.com/search.php?keyword=%D8%B1%D9%88%D8%AD+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3&amp;translator=1&amp;search=1&amp;start=0 Qur'an search: روح القدس.] searchtruth.com.&lt;/ref&gt; जिथे तो दैवी कृती किंवा संवादाचा एजंट म्हणून काम करतो. पवित्र आत्म्याचे [[मुसलमान|मुस्लिम]] व्याख्या सामान्यत: जुन्या आणि नवीन करारावर आधारित इतर व्याख्यांशी सुसंगत आहे. काही [[हादिथ|हदीसमधील]] कथनांच्या आधारे काही मुस्लिम देवदूत [[जिब्राइल|गॅब्रिएल]] (अरबी ''जिब्राईल'' ) हाच पवित्र आत्मा आहे असे मानतात..&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.islamawareness.net/Angels/fatwa_holyspirit.html|title=What Is Meant by the Holy Spirit in the Qur'an?|website=Islam Awareness|publisher=Sheikh Ahmad Kutty|access-date=November 14, 2018}}&lt;/ref&gt; आत्मा (الروح ''अल-रुह'', &quot;पवित्र&quot; किंवा &quot;उच्च&quot; या विशेषणाशिवाय) इतर गोष्टींबरोबरच, देवाकडून आलेला सर्जनशील आत्मा म्हणून वर्णन केले जाते ज्याद्वारे देवाने आदामला जिवंत केले आणि ज्याने देवाचे दूत आणि संदेष्टे यांना विविध मार्गांनी प्रेरित केले, ज्यात [[येशू]] आणि अब्राहम . कुराणानुसार, &quot;पवित्र त्र्यक्य&quot; वर विश्वास निषिद्ध आहे आणि निंदनीय आहे असे मानले जाते. हाच प्रतिबंध ईश्वराच्या ( [[अल्ला|अल्लाह]] ) द्वैतत्त्वाच्या कोणत्याही कल्पनेला लागू होतो.&lt;ref&gt;Griffith, Sidney H. ''Holy Spirit'', [[Encyclopaedia of the Quran]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Thomas Patrick Hughes]], ''A Dictionary of Islam'', p. 605.&lt;/ref&gt;

=== झोरास्ट्रियन धर्म ===
[[पारशी धर्म|झोरोस्ट्रिनिझममध्ये]], पवित्र आत्मा, ज्याला स्पँता-मइन्यु देखील म्हणतात, स्पँता-मइन्यु ही परमेश्वर अहुर मज्दाची एक कार्यकारी शक्ती आहे, जो झोरोस्ट्रियन धर्माचा सर्वोच्च निर्माता देव आहे; पवित्र आत्म्याला विश्वातील सर्व चांगुलपणाचा स्रोत, मानवतेतील सर्व जीवनाचा उद्गम म्हणून पाहिले जाते आणि मानवतेसाठी धार्मिकता आणि देवासोबत संवाद साधण्यासाठी अंतिम मार्गदर्शक आहे. पवित्र आत्म्याला त्याच्या शाश्वत दुहेरी समकक्ष,  अंग्रो-मइन्यू(अहरिमन), जो सर्व दुष्टतेचा उगम आहे आणि जो मानवतेला दिशाभूल करतो त्याच्या थेट विरोधात आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ZPlmnX7AgMEC&amp;pg=PA12|title=Textual Sources for the Study of Zoroastrianism|last=Mary Boyce|publisher=University of Chicago Press|year=1990|isbn=978-0-22606-930-2|page=12}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ यादि ==
{{संदर्भयादी|30em}}

== हे पण पहा ==
[[देवाचे सात आत्मे]]
[[वर्ग:धार्मिक संकल्पना]]
[[वर्ग:देवाची नावे]]
[[वर्ग:पवित्र आत्मा]]</text>
      <sha1>h3yicju6su4oz1qya93obb1v52ymxyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:गोवा फॉरवर्ड पार्टी/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>340987</id>
    <revision>
      <id>2689546</id>
      <parentid>2356139</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2689546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="3zxp1brt1uqds3pk9fnrkv1x1nvhnk4" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#353982&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;
== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हा रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काळा'''
|}
[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3zxp1brt1uqds3pk9fnrkv1x1nvhnk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जितेंद्र कुमार दोहारे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352981</id>
    <revision>
      <id>2689619</id>
      <parentid>2501764</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="jhv4r1lzmqwsj7clnlk1m0uk6fsujui" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जितेंद्र कुमार दोहारे''' हे भारतीय राजकारणी आहेत आणि २०२४ मध्ये [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा लोकसभा मतदारसंघातून]] लोकसभेचे सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/elections/lok-sabha-election-2024/story/etawah-uttar-pradesh-lok-sabha-election-results-2024-live-updates-chunav-parinam-news-in-hindi-1957836-2024-06-04|title=SP उम्मीदवार Jitendra Kumar Dohare बने विजेता|date=4 June 2024|publisher=[[Aaj Tak]]|language=hi|access-date=6 June 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eci&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S2441.htm|title=Election Commission of India|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]|access-date=6 June 2024}}&lt;/ref&gt; ते [[समाजवादी पक्ष|समाजवादी पक्षाचे]] सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections/uttar-pradesh/etawah/candidateshow/jitendra-kumar-dohare-2711|title=Jitendra Kumar Dohare, Samajwadi Party Representative for Etawah (SC)|publisher=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=6 June 2024}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|भारताच्या २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत]] त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] [[राम शंकर कठेरिया]] यांचा ५८,४१९ मतांनी पराभव केला.&lt;ref name=&quot;eci&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशचे खासदार]]
[[वर्ग:समाजवादी पक्ष नेते]]
[[वर्ग:इटावाचे खासदार]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>jhv4r1lzmqwsj7clnlk1m0uk6fsujui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:Shivangi swati naik</title>
    <ns>2</ns>
    <id>368850</id>
    <revision>
      <id>2689590</id>
      <parentid>2605224</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T00:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shivangi swati naik</username>
        <id>163985</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="t3s8rshw8r42uj0hr550munl0rpojyt" xml:space="preserve">Hi, ashwin and mine relationship is 40 year old.we together gave a script to many movies.its a strong desire to be with him that I worked in my field.its been a long time I have seen my hubby.</text>
      <sha1>t3s8rshw8r42uj0hr550munl0rpojyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठीतील अनुवादकांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377609</id>
    <revision>
      <id>2689637</id>
      <parentid>2689513</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2689637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49896" sha1="9lvgvis5m9xl69r7emmi2zxq4qzp24i" xml:space="preserve">अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 

सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |अनिल विद्याधर आठलेकर
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१९८२-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड,
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय,  प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य...
|कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून  काम,
|-
| align=&quot;left&quot; |कन्नड - मराठी/हिंदी
|जाहिरातीसाठी  कन्नड व्हॉईसओव्हर,
|-
| 
|मराठी  चित्रपटासाठी गीतलेखन
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अनिल गोरे
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
मराठी-इंग्रजी
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
* सरकारी कागदपत्रे, अहवाल, दस्तऐवज, खासगी  कागदपत्रे, पुस्तिका, पाठ्यपुस्तके, प्रमाणपत्रे वगैरे ५६ प्रकारच्या आशयाचे मराठीतून इंग्लिश व इंग्लिशमधून मराठीत असे एक लाखाहून अधिक पानांचे भाषांतर. 

* महाराष्ट्र  शासनाच्या तसेच उच्च न्यायालयाच्या भाषांतर नामिकेत माझा समावेश आहे
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अपर्णा झा
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४२-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य  प्रसार केंद्र नागपूर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी -  बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - बंगाली
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अभय अरुण इनामदार
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र /  आत्मचरित्र,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |आरोग्यसेवा व  लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद  (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)  
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमर अरुण देवगांवकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९९६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५ ते १०  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजुल  प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अविनाश बिनीवाले]]
| align=&quot;left&quot; |१९४३-
| 
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अशोक  जैन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४४-२०१४
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अस्मिता कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
|
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी
|अनुबंध प्रकाशनाच्या संस्थापक
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |अक्षता प्रसाद देशपांडे
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९ -
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षाहून  अधिक
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी - कन्नड  
कन्नड - मराठी
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |आत्मचरित्र,  प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख
|डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित.
|-
|फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा  लेखन,
|-
|झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |आदित्य आनंद  हर्डीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |आरती अरुण  देवगांवकर
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स,  मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा  शिरीष महाजन]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मनाक्षरे  प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  कविता, बाल साहित्य
| rowspan=&quot;2&quot; | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+  पुस्तिका, ई-पुस्तिका
|-
| align=&quot;left&quot; |संस्कृत - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]]
[[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| 
| align=&quot;left&quot; |कन्नड-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[कविता  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९६७-२०१८
| 
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]]
| 
| [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोपाळ गणेश आगरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५६-१८९५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोरख थोरात|गोरख  निवृत्ती थोरात]]
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी
| align=&quot;left&quot; |३३ &lt;ref&gt;राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली,  सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन  नवी दिल्ली
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| align=&quot;left&quot; |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय  आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत  केशव भोंजाळ]] &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५४-
| align=&quot;left&quot; |४५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |७०
| align=&quot;left&quot; |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल  प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन,
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, नाटक,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म /  तत्त्वज्ञान
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |चित्रा  पिंपळे
| align=&quot;left&quot; |१९५५ -
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिन्दी, 
इंग्लिश -  हिन्दी
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |हेडविग,मंजुल
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१८४५-१८९२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री टेंगशे
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे
सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
| align=&quot;left&quot; |आध्यात्मिक लेखन
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री बोकील
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,  संस्कृत-मराठी.
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, बाल  साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |जिल्पा खत्री.
|१९७२-
|१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
मराठी-इंग्रजी,
गुजराथी-मराठी
गुजराथी- इंग्रजी
मराठी-गुजराथी
इंग्रजी-गुजराथी 
|३
| align=&quot;left&quot; |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन
|सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके
|
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती आफळे
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
अनुबंध प्रकाशन
| 
| [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत.  त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&amp;oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती कुंटे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी  मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्रीअरविंद सोसायटी]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| align=&quot;left&quot; |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ. जया विकास कुऱ्हेकर  
| align=&quot;left&quot; |१९६०
|१५ वर्षं
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी आणि मराठी ते इंग्रजी अनुवाद 
|१५
|सकाळ प्रकाशन, भाग्यश्री प्रकाशन, लोकायत प्रकाशन, सायन पब्लीकेशन्स, भारती मुद्रणालय, नोशन प्रिंटींग प्रेस, आभाळमाया फाऊनडेशन, पुस्तकश्री  प्रकाशन, 
|विज्ञान,  अध्यात्म,  वैचारिक,  पर्यावरण,  आत्मचरित्र,  प्रवास वर्णन,  ललितलेखन, भाषा विषयक 
|मासिकांमधून लेख आणि कविता प्रकाशित, मराठी ते इंग्रजी अनुवाद आणि इंग्रजी ते मराठी अनुवाद 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[छाया महाजन|डॉ.छाया  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे
|
|१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी , 
बंगाली  - मराठी 
प्राथमिक फारसी  - मराठी 
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
|लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य
|पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.वर्षा तोडमल
|
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| १
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.शंतनू अभ्यंकर &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.संपदा  पाटगावकर
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| 
| align=&quot;left&quot; |हेडविग मिडिया,मधुश्री  पब्लिकेशन
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ. सुनंदा महाजन
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजश्री सौरभ जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी, मराठी -  फ्रेंच
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजाली  चंद्रकांत शहासने
| align=&quot;left&quot; |१९८४-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - इंग्रजी,  इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |विधी महाविद्यालय, बीबीसी  वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |कायदेविषयक, वैचारिक लेख,   शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर  
|-
| align=&quot;left&quot; |दत्तात्रय  तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| 
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन,  फिंगरप्रिंट प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, अन्य
| align=&quot;left&quot; |`
|-
| align=&quot;left&quot; |दीपश्री  विवेक करंदीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७३-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| align=&quot;left&quot; |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी  कार्यरत
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नारायण माधवराव हरळीकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४८-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वृत्तपत्रीय  भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर.
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी,
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नीता कुलकर्णी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७३-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - एक होती रितू&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन,  मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद  केंद्र]] प्रकाशन विभाग
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |नूतन  कुलकर्णी - इंगळे
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |NDA
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]]
| align=&quot;left&quot; |१८८०-१९६७
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पु.ल. देशपांडे]]
| align=&quot;left&quot; |१९१९-२०००
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूजा सुनील  देशपांडे
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]]
| align=&quot;left&quot; |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक  विषय अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूनम छत्रे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. &lt;/ref&gt;
| 
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मनोविकास प्रकाशन, साकेत  प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रकाश आल्मेडा
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[प्रशांत तळणीकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रसाददत्त शशिकांत  गाडगीळ
| align=&quot;left&quot; |१९७०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी -  मराठी
| align=&quot;left&quot; |२२
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन. वैशाली  प्रकाशन.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९१०-२००१
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |विज्ञानकथा
| align=&quot;left&quot; |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]'  या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८८३-१९६४
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजिरी दिलीप धामणकर &lt;ref&gt;अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |इंग्रजी,  हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता  प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य,  धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
|हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत  मराठी अनुवाद,
|-
|मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |मंजिरी सागर  गानू
| align=&quot;left&quot; |१९७१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |दैनिक, माहेर, मेनका  मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |३०-३२ वर्षांचा अनुभव
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, 
हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५० &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती 
| align=&quot;left&quot; |
* आठ पुरस्कार प्राप्त
* [[हॅरी पॉटर]]&lt;nowiki/&gt; मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधुरी  मयेकर-पांगे
| align=&quot;left&quot; |१९७८-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी, हिंदी -  मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५
| align=&quot;left&quot; |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री  गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]]
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान
| align=&quot;left&quot; |६००० पेक्षा जास्त मराठी  शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |मीना शेटे-संभू
| 
| align=&quot;left&quot; |१५
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |142
| align=&quot;left&quot; |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा,  सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा,  गरुडा
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर  बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता
| align=&quot;left&quot; |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली  आहेत.]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मृणालिनी गडकरी]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-२०१८
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी, इंग्रजी -  मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |यशश्री पुणेकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |हिंदी आणि  इंग्रजी मधून मराठीत
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| align=&quot;left&quot; |पालकनीती प्रकाशन, Wow  publication
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/  विज्ञान विषयक लेख /कथा
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |एकलव्य प्रकाशन
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |योगेश गंगाधर प्रभुणे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७१-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अन्य,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |प्रसिद्धी  पत्रके, लेख यांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[रवींद्र गुर्जर]]
| १९४६
| ५० वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |रवींद्र देवधर
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |रवींद्र हरि अभ्यंकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५१- 
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |केल्याने  भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  कविता, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
* प्रॉडट  कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी 
* मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स)
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी,  गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश
|-
| align=&quot;left&quot; |राधिका  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख
| align=&quot;left&quot; |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी  भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम .
|-
| align=&quot;left&quot; |रेव्ह. अनिल अरुण तांबे
| align=&quot;left&quot; |
|७ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|१
|
|
|
* मराठी बायबल अभ्यासक.
* बिब्लिकल हिब्रू आणि ग्रीक भाषा अवगत
* तांबे लिखित मुक्त ख्रिस्ती कविता संग्रह प्रकाशित झाला आहे.
|-
| align=&quot;left&quot; |रोहिणी तुकदेव
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद)
|-
| align=&quot;left&quot; |[[लीना  सोहोनी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वंदना अनुपकुमार  कुंडेटकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट,  मेहता पब्लिकेशन &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विजय भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९३१ -
| align=&quot;left&quot; |४० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५
| align=&quot;left&quot; |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |विजयालक्ष्मी  रमेश रेवणकर
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी -  कन्नड
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन  इत्यादी.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र /  आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विदुला  टोकेकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |&lt;bdi&gt;[[विरुपाक्ष कुलकर्णी]]&lt;/bdi&gt;
|??-२०२१
|
| align=&quot;left&quot; |मराठी-कन्नड
|२०
|
|
|[[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांचे 'माझी जन्मठेप,
[[पु.ल. देशपांडे|पु. ल. देशपांडे]], डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकर,]] [[बाबा आमटे]] यांचे साहित्य आणि 'आहे मनोहर तरी' ([[सुनीता पुरुषोत्तम देशपांडे|सुनीता देशपांडे]]) अनुवादित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास गीते
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास फडके
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |शीतल कोकाटे
| align=&quot;left&quot; |२०१८-
| align=&quot;left&quot; |८ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी,  इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लेख, लघुकथा, जाहिरात,  इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शुचिता  नांदापूरकर-फडके]]
| align=&quot;left&quot; |१९६५-
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१०५
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा  प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन,  रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली  प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल
| align=&quot;left&quot; |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक,  कायदाविषयक,बालसाहित्य,  स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शांता शेळके]]
| align=&quot;left&quot; |१९२२-२००२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
संस्कृत- मराठी
हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |संगीता नितीन  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |४
| align=&quot;left&quot; |साकेत प्रकाशन, मंजुळ
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |संजय भास्कर जोशी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |सायली धोंगडे
| align=&quot;left&quot; |१९७५-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी मराठी -  इंग्रजी, हिन्दी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |हेडविग प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुनिल विष्णू  करमरकर
| align=&quot;left&quot; |१९६२-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१
| align=&quot;left&quot; |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]]
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुमेधा जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच -  मराठी, इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुवर्णा  पुरुषोत्तम बेडेकर &lt;ref&gt;लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, इंद्रा  पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको  पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, नाटक, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सुश्रुत कुलकर्णी]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सोनाली नवांगुळ]]
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|मनोविकास प्रकाशन
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[स्वर्णलता भिशीकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९५१-२०२५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |स्वाती संदीप दाढे.
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
|१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी 
|२ &lt;ref&gt;अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा &lt;/ref&gt;
|अनाहत, निहारा प्रकाशन
|लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |क्षिप्रा रोहित
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|५
|बीज पब्लिकेशन, रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी
|
|
|}

== पूर्वीच्या काळातील अनुवादक ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५४-१९१८
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|५
|
|
|[[मॅक्समुल्लर]],  [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधवराव व्यंकटेश लेले
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]]
|-
| align=&quot;left&quot; |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]]
| align=&quot;left&quot; |ब्रिटीशकालीन
|
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
|
|
|
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==

* [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]]
* [[मराठी पुस्तकांच्या इतर भाषांतील अनुवादाची यादी]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>9lvgvis5m9xl69r7emmi2zxq4qzp24i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689638</id>
      <parentid>2689637</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2689638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49874" sha1="5tflc2946rfqnax956v7rokza269z8y" xml:space="preserve">अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 

सदर यादी नावांच्या आद्याक्षरानुसार आहे. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |अनिल विद्याधर आठलेकर
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१९८२-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड,
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय,  प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य...
|कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून  काम,
|-
| align=&quot;left&quot; |कन्नड - मराठी/हिंदी
|जाहिरातीसाठी  कन्नड व्हॉईसओव्हर,
|-
| 
|मराठी  चित्रपटासाठी गीतलेखन
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अनिल गोरे
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
मराठी-इंग्रजी
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
* सरकारी कागदपत्रे, अहवाल, दस्तऐवज, खासगी  कागदपत्रे, पुस्तिका, पाठ्यपुस्तके, प्रमाणपत्रे वगैरे ५६ प्रकारच्या आशयाचे मराठीतून इंग्लिश व इंग्लिशमधून मराठीत असे एक लाखाहून अधिक पानांचे भाषांतर. 

* महाराष्ट्र  शासनाच्या तसेच उच्च न्यायालयाच्या भाषांतर नामिकेत समावेश.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अपर्णा झा
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४२-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य  प्रसार केंद्र नागपूर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी -  बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - बंगाली
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अभय अरुण इनामदार
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र /  आत्मचरित्र,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |आरोग्यसेवा व  लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद  (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)  
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमर अरुण देवगांवकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९९६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५ ते १०  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजुल  प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अविनाश बिनीवाले]]
| align=&quot;left&quot; |१९४३-
| 
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अशोक  जैन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४४-२०१४
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |अस्मिता कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
|
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी
|अनुबंध प्रकाशनाच्या संस्थापक
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |अक्षता प्रसाद देशपांडे
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९ -
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षाहून  अधिक
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी - कन्नड  
कन्नड - मराठी
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |आत्मचरित्र,  प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख
|डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित.
|-
|फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा  लेखन,
|-
|झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |आदित्य आनंद  हर्डीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |आरती अरुण  देवगांवकर
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स,  मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा  शिरीष महाजन]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मनाक्षरे  प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  कविता, बाल साहित्य
| rowspan=&quot;2&quot; | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+  पुस्तिका, ई-पुस्तिका
|-
| align=&quot;left&quot; |संस्कृत - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[उमा कुलकर्णी|उमा विरुपाक्ष]]
[[उमा कुलकर्णी|कुलकर्णी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| 
| align=&quot;left&quot; |कन्नड-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[कविता  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९६७-२०१८
| 
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]]
| 
| [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोपाळ गणेश आगरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५६-१८९५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोरख थोरात|गोरख  निवृत्ती थोरात]]
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी
| align=&quot;left&quot; |३३ &lt;ref&gt;राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली,  सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन  नवी दिल्ली
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| align=&quot;left&quot; |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय  आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत  केशव भोंजाळ]] &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/chandrakant-bhonjal-writes-about-books-and-reading|title=अनुवादकाचे वाचन....|last=चंद्रकांत भोंजाळ|website=|language=|url-status=live|access-date=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५४-
| align=&quot;left&quot; |४५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |७०
| align=&quot;left&quot; |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल  प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन,
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, नाटक,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म /  तत्त्वज्ञान
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |चित्रा  पिंपळे
| align=&quot;left&quot; |१९५५ -
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिन्दी, 
इंग्लिश -  हिन्दी
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |हेडविग,मंजुल
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[जनार्दन बाळाजी मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१८४५-१८९२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री टेंगशे
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे
सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
| align=&quot;left&quot; |आध्यात्मिक लेखन
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री बोकील
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,  संस्कृत-मराठी.
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, बाल  साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |जिल्पा खत्री.
|१९७२-
|१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
मराठी-इंग्रजी,
गुजराथी-मराठी
गुजराथी- इंग्रजी
मराठी-गुजराथी
इंग्रजी-गुजराथी 
|३
| align=&quot;left&quot; |भारतीय विचार साधना पुणे, फिंगरप्रिंट- प्रकाश बुक्स, वरदा प्रकाशन
|सेल्फ हेल्प श्रेणीतील पुस्तके, इतिहास विषयक पुस्तके
|
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती आफळे
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
अनुबंध प्रकाशन
| 
| [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत.  त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&amp;oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती कुंटे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी  मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्रीअरविंद सोसायटी]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| align=&quot;left&quot; |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ. जया विकास कुऱ्हेकर  
| align=&quot;left&quot; |१९६०
|१५ वर्षं
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी आणि मराठी ते इंग्रजी अनुवाद 
|१५
|सकाळ प्रकाशन, भाग्यश्री प्रकाशन, लोकायत प्रकाशन, सायन पब्लीकेशन्स, भारती मुद्रणालय, नोशन प्रिंटींग प्रेस, आभाळमाया फाऊनडेशन, पुस्तकश्री  प्रकाशन, 
|विज्ञान,  अध्यात्म,  वैचारिक,  पर्यावरण,  आत्मचरित्र,  प्रवास वर्णन,  ललितलेखन, भाषा विषयक 
|मासिकांमधून लेख आणि कविता प्रकाशित, मराठी ते इंग्रजी अनुवाद आणि इंग्रजी ते मराठी अनुवाद 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[छाया महाजन|डॉ.छाया  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डाॅ.प्रसाद गजानन बर्वे
|
|१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी , 
बंगाली  - मराठी 
प्राथमिक फारसी  - मराठी 
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
|लघुकथा, कविता, बाल साहित्य, अन्य
|पुरातत्त्वीय वारसा, संस्कृती यांचा अभ्यास
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.वर्षा तोडमल
|
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| १
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.शंतनू अभ्यंकर &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/dr-shantanu-abhyankar-writes-about-translations|title=केल्याने भाषांतर...|website=|language=en|access-date=2026-04-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.संपदा  पाटगावकर
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| 
| align=&quot;left&quot; |हेडविग मिडिया,मधुश्री  पब्लिकेशन
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ. सुनंदा महाजन
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|केल्याने भाषांतर या त्रैमासिकाच्या संपादिका &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/dr-sunanda-mahajan-writes-contemporary-german-literature-pjp78|title=समकालीन जर्मन साहित्य|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2022-01-02|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजश्री सौरभ जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी, मराठी -  फ्रेंच
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजाली  चंद्रकांत शहासने
| align=&quot;left&quot; |१९८४-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - इंग्रजी,  इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |विधी महाविद्यालय, बीबीसी  वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |कायदेविषयक, वैचारिक लेख,   शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर  
|-
| align=&quot;left&quot; |दत्तात्रय  तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| 
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन,  फिंगरप्रिंट प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, अन्य
| align=&quot;left&quot; |`
|-
| align=&quot;left&quot; |दीपश्री  विवेक करंदीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७३-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| align=&quot;left&quot; |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी  कार्यरत
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नारायण माधवराव हरळीकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४८-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वृत्तपत्रीय  भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर.
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी,
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नीता कुलकर्णी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७३-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - एक होती रितू&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन,  मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद  केंद्र]] प्रकाशन विभाग
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |नूतन  कुलकर्णी - इंगळे
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |NDA
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]]
| align=&quot;left&quot; |१८८०-१९६७
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पु.ल. देशपांडे]]
| align=&quot;left&quot; |१९१९-२०००
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूजा सुनील  देशपांडे
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]]
| align=&quot;left&quot; |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक  विषय अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूनम छत्रे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. &lt;/ref&gt;
| 
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मनोविकास प्रकाशन, साकेत  प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रकाश आल्मेडा
|
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|[[शरू रांगणेकर]] यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[प्रशांत तळणीकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रसाददत्त शशिकांत  गाडगीळ
| align=&quot;left&quot; |१९७०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी -  मराठी
| align=&quot;left&quot; |२२
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन. वैशाली  प्रकाशन.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९१०-२००१
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |विज्ञानकथा
| align=&quot;left&quot; |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]'  या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८८३-१९६४
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजिरी दिलीप धामणकर &lt;ref&gt;अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |इंग्रजी,  हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता  प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य,  धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
|हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत  मराठी अनुवाद,
|-
|मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |मंजिरी सागर  गानू
| align=&quot;left&quot; |१९७१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |दैनिक, माहेर, मेनका  मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |३०-३२ वर्षांचा अनुभव
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, 
हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५० &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती 
| align=&quot;left&quot; |
* आठ पुरस्कार प्राप्त
* [[हॅरी पॉटर]]&lt;nowiki/&gt; मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधुरी  मयेकर-पांगे
| align=&quot;left&quot; |१९७८-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी, हिंदी -  मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५
| align=&quot;left&quot; |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री  गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]]
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान
| align=&quot;left&quot; |६००० पेक्षा जास्त मराठी  शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |मीना शेटे-संभू
| 
| align=&quot;left&quot; |१५
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |142
| align=&quot;left&quot; |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा,  सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा,  गरुडा
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर  बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता
| align=&quot;left&quot; |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली  आहेत.]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मृणालिनी गडकरी]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-२०१८
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी, इंग्रजी -  मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |यशश्री पुणेकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |हिंदी आणि  इंग्रजी मधून मराठीत
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| align=&quot;left&quot; |पालकनीती प्रकाशन, Wow  publication
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/  विज्ञान विषयक लेख /कथा
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |एकलव्य प्रकाशन
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |योगेश गंगाधर प्रभुणे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७१-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अन्य,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |प्रसिद्धी  पत्रके, लेख यांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[रवींद्र गुर्जर]]
| १९४६
| ५० वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |रवींद्र देवधर
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |रवींद्र हरि अभ्यंकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५१- 
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |केल्याने  भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  कविता, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
* प्रॉडट  कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी 
* मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स)
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी,  गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश
|-
| align=&quot;left&quot; |राधिका  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख
| align=&quot;left&quot; |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी  भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम .
|-
| align=&quot;left&quot; |रेव्ह. अनिल अरुण तांबे
| align=&quot;left&quot; |
|७ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|१
|
|
|
* मराठी बायबल अभ्यासक.
* बिब्लिकल हिब्रू आणि ग्रीक भाषा अवगत
* तांबे लिखित मुक्त ख्रिस्ती कविता संग्रह प्रकाशित झाला आहे.
|-
| align=&quot;left&quot; |रोहिणी तुकदेव
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[commons:File:कमला.pdf|कमला]] (१८९५ मध्ये एका महाराष्ट्रीय स्त्रीने लिहिलेल्या इंग्रजी कादंबरीचा अनुवाद)
|-
| align=&quot;left&quot; |[[लीना  सोहोनी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वंदना अनुपकुमार  कुंडेटकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट,  मेहता पब्लिकेशन &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विजय भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९३१ -
| align=&quot;left&quot; |४० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५
| align=&quot;left&quot; |सुयोग प्रकाशन, मधुश्री प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |विज्ञान तंत्रज्ञान, बालकथा, अन्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |विजयालक्ष्मी  रमेश रेवणकर
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी -  कन्नड
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन  इत्यादी.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र /  आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विदुला  टोकेकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |&lt;bdi&gt;[[विरुपाक्ष कुलकर्णी]]&lt;/bdi&gt;
|??-२०२१
|
| align=&quot;left&quot; |मराठी-कन्नड
|२०
|
|
|[[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांचे 'माझी जन्मठेप,
[[पु.ल. देशपांडे|पु. ल. देशपांडे]], डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकर,]] [[बाबा आमटे]] यांचे साहित्य आणि 'आहे मनोहर तरी' ([[सुनीता पुरुषोत्तम देशपांडे|सुनीता देशपांडे]]) अनुवादित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास गीते
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास फडके
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |शीतल कोकाटे
| align=&quot;left&quot; |२०१८-
| align=&quot;left&quot; |८ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी,  इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लेख, लघुकथा, जाहिरात,  इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शुचिता  नांदापूरकर-फडके]]
| align=&quot;left&quot; |१९६५-
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१०५
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा  प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन,  रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली  प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल
| align=&quot;left&quot; |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक,  कायदाविषयक,बालसाहित्य,  स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शांता शेळके]]
| align=&quot;left&quot; |१९२२-२००२
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
संस्कृत- मराठी
हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |संगीता नितीन  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |४
| align=&quot;left&quot; |साकेत प्रकाशन, मंजुळ
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |संजय भास्कर जोशी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |सायली धोंगडे
| align=&quot;left&quot; |१९७५-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी मराठी -  इंग्रजी, हिन्दी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |हेडविग प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुनिल विष्णू  करमरकर
| align=&quot;left&quot; |१९६२-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१
| align=&quot;left&quot; |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]]
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुमेधा जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच -  मराठी, इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुवर्णा  पुरुषोत्तम बेडेकर &lt;ref&gt;लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, इंद्रा  पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको  पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, नाटक, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सुश्रुत कुलकर्णी]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सोनाली नवांगुळ]]
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|
|मनोविकास प्रकाशन
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[स्वर्णलता भिशीकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९५१-२०२५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |स्वाती संदीप दाढे.
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
|१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी 
|२ &lt;ref&gt;अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा &lt;/ref&gt;
|अनाहत, निहारा प्रकाशन
|लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
|
|-
| align=&quot;left&quot; |क्षिप्रा रोहित
| align=&quot;left&quot; |
|
| align=&quot;left&quot; |
|५
|बीज पब्लिकेशन, रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी
|
|
|}

== पूर्वीच्या काळातील अनुवादक ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोविंद वासुदेव कानिटकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५४-१९१८
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|५
|
|
|[[मॅक्समुल्लर]],  [[विल्यम शेक्सपिअर|शेक्सपियर]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[जॉन स्टुअर्ट मिल|जॉन स्ट्युअर्ट मिल]] यांच्या ग्रंथांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधवराव व्यंकटेश लेले
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर_बादशाहाचें_चरित्र.pdf|अकबर बादशाहाचें चरित्र]]
|-
| align=&quot;left&quot; |वासुदेव विठ्ठल चांदेकर
| align=&quot;left&quot; |१९ वे शतक
|
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
|
|
|
|[[c:File:अकबर.pdf|अकबर अथवा मोंगल बादशाहीचा उत्कर्ष]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]]
| align=&quot;left&quot; |ब्रिटीशकालीन
|
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
|
|
|
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==

* [[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]]
* [[मराठी पुस्तकांच्या इतर भाषांतील अनुवादाची यादी]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>5tflc2946rfqnax956v7rokza269z8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नुवे विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380575</id>
    <revision>
      <id>2689561</id>
      <parentid>2689367</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2689561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5200" sha1="fgwprsaiii74r5kgbnr52doffqimcgm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''नुवे विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| फ्रान्सिस्को पाशेको
| [[गोवा विकास पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|  विल्फ्रेड डि'सा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| rowspan=2 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] {{efn|सिक्वेरा हे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षातून निवडून आले. पण सप्टेंबर २०२२ मध्ये त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षात]] प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Another Setback to Congress in Goa, 8 Party MLAs join BJP including Digambar Kamat and Michael Lobo|url=https://www.news18.com/news/politics/joined-to-strengthen-modi-ji-in-another-setback-to-congress-in-goa-8-party-mlas-join-bjp-5954275.html|work=[[Network18 Group|News18]]|date=14 September 2022|access-date=14 September 2022}}&lt;/ref&gt;}}
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. २००८ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>fgwprsaiii74r5kgbnr52doffqimcgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>काळम्मादेवी मंदिर (उदगिरी)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380595</id>
    <revision>
      <id>2689554</id>
      <parentid>2689493</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2689554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34587" sha1="1gx0qep4u1icjjy6kmq8jqvkhc69irv" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध ऐतिहासिक दस्तऐवजांमध्ये उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा स्पष्ट उल्लेख मर्यादित प्रमाणात आढळतो. तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>1gx0qep4u1icjjy6kmq8jqvkhc69irv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689555</id>
      <parentid>2689554</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34617" sha1="7dp0r5t5t3l6dw8s4t7g2ovjn9ywvur" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध ऐतिहासिक दस्तऐवजांमध्ये उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा स्पष्ट उल्लेख मर्यादित प्रमाणात आढळतो. तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्‍नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>7dp0r5t5t3l6dw8s4t7g2ovjn9ywvur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689563</id>
      <parentid>2689555</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2689563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38446" sha1="0mluzymwvs2v0otcnhbt3nqp5t0gfo4" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;
मंदिर परिसरात धार्मिक विधी, उत्सव आणि यात्रा आयोजित केल्या जातात. धुलीवंदनाच्या दिवशी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरत असल्याचा उल्लेख वृत्तस्रोतांमध्ये आढळतो.धुलीवंदनाच्या दिवशी उदगिरी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरते. यात्रेच्या काळात परिसरात मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित राहतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/kalamma-devi-yatra-udgiri-chandoli-national-park-tiger-pugmarks-forest-department-security-bam92
|title=Chandoli National Park : सावधान! उदगिरीच्या जंगलात 'त्या' वाघाचे ताजे ठसे आढळले
|publisher=सकाळ
|date=7 March 2026
}}&lt;/ref&gt;तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर घनदाट जंगल, वन्यजीव आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. हा भाग चांदोली व्याघ्र प्रकल्पाच्या लगत स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;
[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी परिसर घनदाट जंगल आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिराला भेट देणारे भाविक या परिसरातील नैसर्गिक वातावरणाचाही अनुभव घेतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्‍नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;
मलकापूर ते उदगिरी हे अंतर सुमारे २७ कि.मी. असून त्यातील काही भाग घनदाट जंगलातून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिर आणि उदगिरी परिसरातील जंगलामुळे येथे भाविक व पर्यटक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिर हे धार्मिक पर्यटनाचे केंद्र मानले जाते. यात्रेच्या काळात येथे मोठ्या संख्येने भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://pudhari.news/maharashtra/kolhapur/tiger-pugmarks-found-near-kalamma-devi-temple-udagiri-kolhapur-as80
|title=Sahyadri Tiger Reserve | उदगिरीतील काळम्मादेवीच्या यात्रेला वाघाची उपस्थिती
|publisher=पुढारी
|date=5 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>0mluzymwvs2v0otcnhbt3nqp5t0gfo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689564</id>
      <parentid>2689563</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2689564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38083" sha1="afgs4sxx0szlvxbvk6tvx3pkimsf61r" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;
मंदिर परिसरात धार्मिक विधी, उत्सव आणि यात्रा आयोजित केल्या जातात. धुलीवंदनाच्या दिवशी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरत असल्याचा उल्लेख वृत्तस्रोतांमध्ये आढळतो.धुलीवंदनाच्या दिवशी उदगिरी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरते. यात्रेच्या काळात परिसरात मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित राहतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/kalamma-devi-yatra-udgiri-chandoli-national-park-tiger-pugmarks-forest-department-security-bam92
|title=Chandoli National Park : सावधान! उदगिरीच्या जंगलात 'त्या' वाघाचे ताजे ठसे आढळले
|publisher=सकाळ
|date=7 March 2026
}}&lt;/ref&gt;तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर घनदाट जंगल, वन्यजीव आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. हा भाग चांदोली व्याघ्र प्रकल्पाच्या लगत स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;
[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी परिसर घनदाट जंगल आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिराला भेट देणारे भाविक या परिसरातील नैसर्गिक वातावरणाचाही अनुभव घेतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्‍नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;
मलकापूर ते उदगिरी हे अंतर सुमारे २७ कि.मी. असून त्यातील काही भाग घनदाट जंगलातून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिर आणि उदगिरी परिसरातील जंगलामुळे येथे भाविक व पर्यटक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिर हे धार्मिक पर्यटनाचे केंद्र मानले जाते. यात्रेच्या काळात येथे मोठ्या संख्येने भाविक भेट देतात.

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>afgs4sxx0szlvxbvk6tvx3pkimsf61r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689565</id>
      <parentid>2689564</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2689565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38255" sha1="1xjhhelg1urnbctp5f2gwrrhyeyrb3k" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;
मंदिर परिसरात धार्मिक विधी, उत्सव आणि यात्रा आयोजित केल्या जातात. धुलीवंदनाच्या दिवशी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरत असल्याचा उल्लेख वृत्तस्रोतांमध्ये आढळतो.धुलीवंदनाच्या दिवशी उदगिरी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरते. यात्रेच्या काळात परिसरात मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित राहतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/kalamma-devi-yatra-udgiri-chandoli-national-park-tiger-pugmarks-forest-department-security-bam92
|title=Chandoli National Park : सावधान! उदगिरीच्या जंगलात 'त्या' वाघाचे ताजे ठसे आढळले
|publisher=सकाळ
|date=7 March 2026
}}&lt;/ref&gt;तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर घनदाट जंगल, वन्यजीव आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. हा भाग चांदोली व्याघ्र प्रकल्पाच्या लगत स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;
[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी परिसर घनदाट जंगल आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिराला भेट देणारे भाविक या परिसरातील नैसर्गिक वातावरणाचाही अनुभव घेतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्‍नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;
मलकापूर ते उदगिरी हे अंतर सुमारे २७ कि.मी. असून त्यातील काही भाग घनदाट जंगलातून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिर आणि उदगिरी परिसरातील जंगलामुळे येथे भाविक व पर्यटक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिर हे धार्मिक पर्यटनाचे केंद्र मानले जाते. यात्रेच्या काळात येथे मोठ्या संख्येने भाविक भेट देतात.

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
File:Up hill, Sahyadri mountain - panoramio.jpg
File:Chandoli national park.jpg
File:Western-Ghats-Matheran.jpg|Western-Ghats-Matheran
File:Kolhapur District map, 1956.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>1xjhhelg1urnbctp5f2gwrrhyeyrb3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689574</id>
      <parentid>2689565</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2689574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38262" sha1="2rjd8xxn1arrdryt6sqegy7umcx5tsa" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = श्री काळाम्मा देवी मंदिर, उदगिरी
}}

'''श्री [[काळम्मा]]देवी मंदिर, उदगिरी''' हे 
[[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील शाहुवाडी तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक [[हिंदू]] मंदिर आहे. हे [[मंदिर]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या [[पश्चिम घाट]] क्षेत्रात वसलेले असून स्थानिक परंपरेनुसार [[काळम्मा]]देवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

== परिचय ==

'''श्री काळाम्मादेवी मंदिर, उदगिरी''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] [[शाहुवाडी]] तालुक्यातील उदगिरी गावाजवळ स्थित एक हिंदू देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[आंबा घाट]] परिसरातील [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून त्याचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] परिसराशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक परंपरेनुसार कोकण, [[पश्चिम महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये या देवस्थानाची कुलदैवत म्हणून पूजा केली जाते.स्थानिक परंपरेनुसार या देवस्थानाचा संबंध कुलदैवत उपासना परंपरेशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[इतिहास]] ==

मंदिराच्या स्थापनेचा अचूक कालावधी उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. स्थानिक लोकपरंपरेनुसार हे देवस्थान अनेक पिढ्यांपासून अस्तित्वात आहे. [[सह्याद्री]] परिसरातील [[ग्रामदैवत]] आणि शक्तिपीठ परंपरा मध्ययुगीन काळापासून अस्तित्वात असल्याचे काही अभ्यासकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचे मूळ स्वरूप प्राचीन असावे, तर विद्यमान [[बांधकाम]] आणि अलंकरण कालांतराने विकसित झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Kolhapur and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
|location=Bombay
}}&lt;/ref&gt;

== नावाची व्युत्पत्ती ==

&quot;[[काळम्मा]]&quot; हे नाव [[दक्षिण भारत]]ातील लोकदैवत आणि मातृदेवता परंपरेतील नावांशी साधर्म्य दर्शवते. &quot;अम्मा&quot; हा [[द्रविड भाषा|द्रविड भाषांमधील]] शब्द असून त्याचा अर्थ &quot;माता&quot; किंवा &quot;आई&quot; असा होतो. दक्षिण भारतात विविध [[ग्रामदैवत]]े, शक्तिस्वरूप देवता आणि स्थानिक मातृदेवतांच्या नावांमध्ये &quot;अम्मा&quot; किंवा &quot;अम्मन&quot; हा प्रत्यय आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

&quot;काळम्मा&quot; या नावातील &quot;काळ&quot; हा घटक स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, [[काली]] किंवा ग्रामसंरक्षक देवीच्या स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो. तथापि &quot;काळम्मा&quot; या नावाची व्युत्पत्ती, ऐतिहासिक विकास आणि धार्मिक संदर्भ यांबाबत स्वतंत्र शास्त्रीय संशोधन मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांमध्ये &quot;काळम्मा&quot; या नावाच्या व्युत्पत्तीविषयी मर्यादित माहिती आढळते.

== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ==

काळम्मादेवी ही दक्षिण महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटक परिसरातील शक्तीउपासना, ग्रामदैवत आणि मातृदेवता परंपरेशी संबंधित देवी मानली जाते. &quot;अम्मा&quot; हा शब्द द्रविड भाषांमध्ये माता किंवा मातृदेवतेसाठी वापरला जातो, तर &quot;काळ&quot; हा शब्द स्थानिक परंपरेनुसार शक्ती, संरक्षण आणि देवीच्या उग्र स्वरूपाशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

दक्षिण महाराष्ट्र, कोल्हापूर, सांगली, बेळगाव तसेच उत्तर कर्नाटक परिसरात मायाक्का, यल्लम्मा, निनाई, विठलाई, अंबाबाई आणि इतर ग्रामदेवतांची उपासना दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. या देवता स्थानिक समाजजीवन, कृषीसंस्कृती, लोकपरंपरा आणि कुलाचार यांच्याशी निगडित मानल्या जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोल्हापूर प्रदेशाचा संबंध शक्तीउपासना परंपरेशी दीर्घकाळापासून जोडला जातो. या प्रदेशातील श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर, विविध ग्रामदैवत परंपरा आणि लोकधार्मिक श्रद्धा यांमुळे मातृदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिरात काळम्मादेवी, [[सरस्वती]] आणि [[महालक्ष्मी]] यांच्या उपासनेची परंपरा आढळते. भारतीय धार्मिक परंपरेत सरस्वती ही ज्ञानाची देवता, तर महालक्ष्मी ही समृद्धी आणि सौभाग्याची देवता मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati-Hindu-goddess
|title=Sarasvati
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Lakshmi
|title=Lakshmi
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत स्थानिक श्रद्धेनुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कर्नाटक सीमाभागातील काही कुटुंबांमध्ये काळम्मादेवीला कुलदैवत म्हणून मानले जाते. कुलाचाराच्या निमित्ताने भाविक देवीचे दर्शन, नवसपूर्ती आणि विविध कौटुंबिक धार्मिक विधी करतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLHAPUR/people_religious.html
|title=Religious Life - Kolhapur District Gazetteer
|publisher=Maharashtra State Gazetteers
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण भागातील अनेक देवस्थाने स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांची केंद्रे म्हणून कार्य करतात; उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराचा समावेश अशा धार्मिक स्थळांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;
मंदिर परिसरात धार्मिक विधी, उत्सव आणि यात्रा आयोजित केल्या जातात. धुलीवंदनाच्या दिवशी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरत असल्याचा उल्लेख वृत्तस्रोतांमध्ये आढळतो.धुलीवंदनाच्या दिवशी उदगिरी येथे काळम्मादेवीची यात्रा भरते. यात्रेच्या काळात परिसरात मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित राहतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/kalamma-devi-yatra-udgiri-chandoli-national-park-tiger-pugmarks-forest-department-security-bam92
|title=Chandoli National Park : सावधान! उदगिरीच्या जंगलात 'त्या' वाघाचे ताजे ठसे आढळले
|publisher=सकाळ
|date=7 March 2026
}}&lt;/ref&gt;तथापि स्थानिक लोकपरंपरा, कुलाचार आणि धार्मिक श्रद्धांमुळे हे देवस्थान परिसरातील धार्मिक जीवनाचा एक भाग मानले जाते.

== नैसर्गिक परिसर व भौगोलिक वैशिष्ट्ये ==

उदगिरी हे गाव [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]–[[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] मार्गावरील [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून [[पश्चिम घाट]]ाच्या [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले आहे. हा परिसर घनदाट जंगल, दऱ्या, पठारे, नैसर्गिक झरे, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Amba Ghat
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाट हा समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६०० मीटर (सुमारे २००० फूट) उंचीवर असून महाराष्ट्रातील निसर्गरम्य घाटांपैकी एक मानला जातो. उदगिरी गावाकडे जाणारा मार्ग आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जातो. स्थानिक नोंदींनुसार उदगिरी गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे. उपलब्ध स्थानिक भौगोलिक माहितीनुसार हे गाव आंबा परिसरापासून सुमारे १२ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसराचा भौगोलिक संबंध [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]] यांच्याशी आहे. चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना २००४ मध्ये करण्यात आली असून त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३१७.६७ चौ. कि.मी. आहे. हे उद्यान पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर घनदाट जंगल, वन्यजीव आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. हा भाग चांदोली व्याघ्र प्रकल्पाच्या लगत स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;
[[सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प]]ाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ७४१.२२ चौ. कि.मी. असून त्यामध्ये [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] आणि [[कोयना वन्यजीव अभयारण्य]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[पश्चिम घाट]] जैवविविधता क्षेत्राचा भाग असून पश्चिम घाट हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक वारसा स्थळांमध्ये समाविष्ट आहे. हा प्रदेश जगातील महत्त्वाच्या जैवविविधता क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/
|title=Western Ghats
|publisher=UNESCO World Heritage Centre
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसर [[वारणा नदी]]च्या खोऱ्यात मोडतो. वारणा नदी ही [[कृष्णा नदी]]ची प्रमुख उपनदी असून तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो. [[कडवी नदी]]चा उगम आंबा घाट परिसरातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे वारणा नदीच्या जलप्रणालीचा भाग बनते.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

शाहुवाडी तालुका आणि आसपासच्या सह्याद्री प्रदेशात अनेक लहान नद्या, ओढे आणि जलप्रवाह आढळतात. या भागातील जलस्रोत स्थानिक परिसंस्था, शेती आणि जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of India: Maharashtra State Series
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी व चांदोली परिसर जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे भारतीय गवा (Gaur), सांबर, रानडुक्कर, अस्वल, बिबट्या, रानमांजर तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. महाराष्ट्रातील गव्यांच्या अधिवासासाठी हा प्रदेश विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Sahyadri Tiger Reserve
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=15 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी परिसर घनदाट जंगल आणि जैवविविधतेसाठी ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिराला भेट देणारे भाविक या परिसरातील नैसर्गिक वातावरणाचाही अनुभव घेतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

धार्मिक महत्त्वाबरोबरच उदगिरी परिसराला पर्यावरणीय, भौगोलिक, जैवविविधता आणि निसर्गपर्यटनाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

== ऐतिहासिक व शिवकालीन संदर्भ ==

उदगिरी परिसराच्या जवळ [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[प्रचितगड]] हे ऐतिहासिक किल्ले स्थित आहेत. हे किल्ले [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमध्ये वसलेले असून महाराष्ट्राच्या मध्ययुगीन आणि मराठा इतिहासाशी संबंधित मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers: Kolhapur District
|publisher=Government of Maharashtra
|location=Mumbai
}}&lt;/ref&gt;

[[प्रचितगड]] हा सह्याद्री पर्वतरांगांतील दुर्गम किल्ला असून तो [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] परिसरात स्थित आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार या भागाचा संबंध [[मराठा साम्राज्य]]ाच्या काळातील दळणवळण, संरक्षण व्यवस्था आणि घाटमार्गांशी जोडला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolhapur
|publisher=Government Central Press
|year=1886
}}&lt;/ref&gt;

मंदिराचा [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्याशी थेट संबंध असल्याचा कोणताही उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावा ज्ञात नाही. तथापि उदगिरी परिसर [[विशाळगड]], [[पन्हाळा किल्ला]] आणि [[आंबा घाट]] या मराठा इतिहासाशी संबंधित प्रदेशांच्या जवळ स्थित आहे. सह्याद्री पर्वतरांगांतील घाटमार्ग आणि दुर्गम भागांचा उपयोग मराठा काळात दळणवळण व लष्करी हालचालींसाठी केला जात असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Shivaji and His Times
|author=Jadunath Sarkar
|publisher=Orient Longman
}}&lt;/ref&gt;

या भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीमुळे उदगिरी परिसराचा संबंध शिवकालीन इतिहासाशी जोडला जातो, जरी काळम्मादेवी मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी थेट संबंध दर्शविणारा स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country
|publisher=Government Central Press
}}&lt;/ref&gt;

== दळणवळण व प्रवास ==
उदगिरी हे गाव [[आंबा घाट]] परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधील दुर्गम व निसर्गरम्य भागात वसलेले आहे. आंबा घाट हा [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी गाव [[आंबा घाट]] परिसराच्या जवळ असून ते आंबा गावाशी अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kolhapur/Shahuwadi/Udgiri
|title=Udgiri Village - Shahuwadi
|publisher=OneFiveNine
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

आंबा घाटातून उदगिरीकडे जाणारा मार्ग मुख्य रस्त्यापासून अंतर्गत ग्रामीण व वनक्षेत्राकडे वळतो. उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिराला महाराष्ट्रातील विविध भागांतून भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रस्तेमार्ग ===

कोल्हापूर शहरातून शाहुवाडी–मलकापूर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. [[आंबा घाट]] हा कोल्हापूर–रत्‍नागिरी मार्गावरील महत्त्वाचा घाटमार्ग असून तो कोल्हापूर शहरापासून सुमारे ६५ कि.मी. अंतरावर आहे. उदगिरी गाव आंबा घाट परिसरातून अंतर्गत रस्त्याने जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kolhapuronline.in/guide/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Kolhapur Online
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी, [[संगमेश्वर]], [[लांजा]], [[राजापूर]] तसेच कोकणातील इतर भागांतून [[आंबा घाट]] मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. आंबा घाट हा कोल्हापूर आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा घाटमार्ग मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.trodly.com/india/destination-4824/amba-ghat
|title=Amba Ghat
|publisher=Trodly
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

मुंबईहून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६६ मार्गे रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करून संगमेश्वर–आंबा घाट मार्गे उदगिरी येथे पोहोचता येते. मुंबई ते आंबा घाट हे रस्तेमार्गे अंतर सुमारे ३२० कि.मी. असून हा मार्ग कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांना जोडणाऱ्या प्रमुख मार्गांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rome2rio.com/s/Mumbai/Amba-Ghat
|title=Mumbai to Amba Ghat
|publisher=Rome2Rio
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/how-to-reach-amba-ghat-in-kohlapur-district/articleshow/68285878.cms
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Times Travel
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उत्तर कर्नाटकातील बेळगाव, निपाणी आणि चिकोडी परिसरातून कोल्हापूरमार्गे आंबा घाट व उदगिरी येथे पोहोचता येते. कोल्हापूर ते आंबा घाट हे अंतर सुमारे ६५ ते ६७ कि.मी. असून हा मार्ग सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.redbus.in/bus-tickets/kolhapur-maharashtra-to-ambaghat
|title=Kolhapur to Ambaghat Bus Route
|publisher=RedBus
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.vanvisavaresort.com/amba-ghat.php
|title=Amba Ghat
|publisher=Vanvisava Resort
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात. संगमेश्वर रोड स्थानकापासून आंबा घाट सुमारे ५० ते ५५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.treksandtrails.org/blog/amba-ghat-beautiful-road-1
|title=How to Reach Amba Ghat
|publisher=Treks and Trails
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== रेल्वे संपर्क ===
उदगिरी परिसरासाठी [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक]] आणि [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक]] ही कोकण रेल्वेवरील जवळची प्रमुख स्थानके मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://konkanrailway.com
|title=Konkan Railway
|publisher=Konkan Railway Corporation Limited
}}&lt;/ref&gt;

=== सार्वजनिक परिवहन ===
उदगिरी परिसरासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बससेवा कोल्हापूर, शाहुवाडी, मलकापूर, आंबा आणि संगमेश्वर येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://msrtc.maharashtra.gov.in
|title=Maharashtra State Road Transport Corporation
|publisher=MSRTC
}}&lt;/ref&gt;
मलकापूर ते उदगिरी हे अंतर सुमारे २७ कि.मी. असून त्यातील काही भाग घनदाट जंगलातून जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/tourist-spot-udgiri-forest-special-163680
|title=इथे ऊनही येते दबकत...दबकत!
|publisher=सकाळ
|date=3 January 2019
}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटन ==

उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. परिसरातील प्रमुख आकर्षणांमध्ये [[श्री काळम्मादेवी मंदिर]], [[आंबा घाट]], [[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]], [[चांदोली धरण]], [[विशाळगड]] आणि [[प्रचितगड]] यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.maharashtratourism.gov.in
|title=Maharashtra Tourism
|publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://mahaforest.gov.in
|title=Chandoli National Park
|publisher=Maharashtra Forest Department
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;
उदगिरी परिसर धार्मिक पर्यटनाबरोबरच निसर्ग पर्यटनासाठीही ओळखला जातो. काळम्मादेवी मंदिर आणि उदगिरी परिसरातील जंगलामुळे येथे भाविक व पर्यटक भेट देतात.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rVugugo09mc
|title=उदगिरीच्या घनदाट जंगलातील 'कडक' काळम्मादेवी
|publisher=Tarun Bharat News
|access-date=16 June 2026
}}&lt;/ref&gt;उदगिरी येथील काळम्मादेवी मंदिर हे धार्मिक पर्यटनाचे केंद्र मानले जाते. यात्रेच्या काळात येथे मोठ्या संख्येने भाविक भेट देतात.

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg
File:उदगीरचा डोंगर.jpg
File:उदगीर वन व जंगल.jpg
File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg
File:काळम्मादेवी मंदिर मुख्य प्रवेशद्वार.jpg
File:काळम्मादेवी गाभारा स्थानापन्न झालेली.jpg
File:देवीचे बैठक स्थान.jpg
File:देवी गाभारा मुर्ती.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर -2.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर.jpg
File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी.jpg
File:Up hill, Sahyadri mountain - panoramio.jpg
File:Chandoli national park.jpg
File:Western-Ghats-Matheran.jpg|Western-Ghats-Matheran
File:Kolhapur District map, 1956.jpg
&lt;/gallery&gt;

== हे देखील पहा == 
[[चांदोली राष्ट्रीय उद्यान]] 
[[सह्याद्री]] 
[[आंबा घाट]] 
[[विशाळगड]] 
[[पन्हाळा किल्ला]] 
[[शाहुवाडी]] 
[[कोल्हापूर जिल्हा]] 

== संदर्भ == 
{{Reflist}} 

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] 
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील मंदिरे]] 
[[वर्ग:शक्ती मंदिरे]] 
[[वर्ग:शाहुवाडी तालुका]] 
[[वर्ग:पश्चिम घाट]] 
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे]]</text>
      <sha1>2rjd8xxn1arrdryt6sqegy7umcx5tsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अकबर अहमद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380604</id>
    <redirect title="अकबर अहमद डंपी" />
    <revision>
      <id>2689542</id>
      <timestamp>2026-06-16T12:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>[[अकबर अहमद डंपी]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2689542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="m6jrjbmfucnj1uxivo9a0ja0gugn4v0" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अकबर अहमद डंपी]]</text>
      <sha1>m6jrjbmfucnj1uxivo9a0ja0gugn4v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380605</id>
    <revision>
      <id>2689545</id>
      <timestamp>2026-06-16T12:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic...</comment>
      <origin>2689545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7316" sha1="8eifw1y5vgwx1xcsnpdvqwchxuc8jjj" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | लुईस कार्डोज
| rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=4px |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[दामू नाईक]]
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | [[विजय सरदेसाई]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[गोवा फॉरवर्ड पार्टी]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{गोवा फॉरवर्ड पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>8eifw1y5vgwx1xcsnpdvqwchxuc8jjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:गोवा विकास पक्ष/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>380606</id>
    <revision>
      <id>2689557</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: &lt;nowiki&gt;#orange&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt; == उदाहरण== {| |- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot; | '''हा रंग''' |- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot; | '''ह्या रंगावर पांढरा''' |- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot; | '''ह्या रंगावर काला''' |} [[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>2689557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="r9j7jkt1ml8d55nomthaztcjaijhcjr" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#orange&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;
== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हा रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काला'''
|}
[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9j7jkt1ml8d55nomthaztcjaijhcjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689559</id>
      <parentid>2689557</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2689559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="pwywoaigza5ctddybb3x2py11gpss56" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;orange&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;
== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हा रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काला'''
|}
[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwywoaigza5ctddybb3x2py11gpss56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाणावली विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380607</id>
    <revision>
      <id>2689558</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बाणावली विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in...</comment>
      <origin>2689558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12691" sha1="7fgoz9xd51ur7u6mhcx0aaxg8j14lxe" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''बाणावली विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| मौरिलिओ फुर्तादो
| rowspan=4 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| मिरांडा एलु होसे
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| वासुदेव नारायण सरमलकर
|-
| १९७४{{efn|name=पो|पोटनिवडणूक}}
| [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| कोटा लॉरेन्स पेड्रो सांतानो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | माँटे डी'क्रूझ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[चर्चिल आलेमाव]]
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| १९९६{{efn|name=पो}}
| जोआकिम आलेमाव
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | मिकी पाचेको
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| कैतू सिल्वा
| [[गोवा विकास पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[चर्चिल आलेमाव]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| व्हेन्झी व्हिएगास
| [[आम आदमी पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>7fgoz9xd51ur7u6mhcx0aaxg8j14lxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विकास पक्ष</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380608</id>
    <revision>
      <id>2689560</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1292672473|Goa Vikas Party]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2689560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="a4k5tmwuevcmk5r2h050n9snycq8tlt" xml:space="preserve">'''गोवा विकास पक्ष''' (GVP) हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे, ज्याचे नेतृत्व फ्रान्सिस्को पाचेको यांनी केले होते.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Goa-Vikas-Party-supremo-to-lend-colour-to-new-cabinet/articleshow/45141082.cms|title=Goa Vikas Party supremo to lend colour to new cabinet|date=14 November 2014|work=[[The Times of India]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; ह्याची स्थापना सीताराम बांदोडकर यांनी केली होती, &lt;ref name=&quot;india-tv&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.indiatvnews.com/politics/goa/goa-vikas-party-announces-support-to-bjp-mgp-combine-27.html|title=Goa Vikas Party Announces Support To BJP-MGP Combine|date=7 March 2012|publisher=[[India TV]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; आणि सध्याच्या अध्यक्षा व्हायोला पाचेको आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.heraldgoa.in/Goa/Mickky-opens-offices-at-Loutulim-Nuvem-/76720.html|title=Mickky opens offices at Loutulim, Nuvem|date=4 August 2014|publisher=[[O Heraldo]]|location=Margao|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.heraldgoa.in/Goa/%E2%80%88%E2%80%88Mickky-yet-to-contact-Viola-buddies-clueless-/88446.html|title=Mickky yet to contact Viola, buddies clueless|date=13 May 2015|publisher=O Heraldo|location=Paniji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; २०१२ च्या गोवा विधानसभेच्या निवडणुकीपूर्वी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] सोडून ह्या पक्षामध्ये सामील झालेल्या पाचेको यांनी पक्षाचे पुनरुज्जीवन केले.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pacheco-joins-goa-vikas-party/article2765555.ece|title=Pacheco joins Goa Vikas Party|date=1 January 2012|work=[[The Hindu]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; हा पक्ष [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] नेतृत्वाखालील [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचा]] एक भाग आहे.&lt;ref name=&quot;round-table&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Farooqui|first=Adnan|last2=Sridharan|first2=E.|year=2014|title=Is the Coalition Era over in Indian Politics?|url=https://dx.doi.org/10.1080/00358533.2014.988457/|journal=The Round Table|volume=103|issue=6|pages=557–569|doi=10.1080/00358533.2014.988457|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; हा पक्ष गोव्यातील सत्ताधारी आघाडीचा एक भाग आहे, ज्यामध्ये भाजप आणि [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] हे इतर सदस्य आहेत.&lt;ref name=&quot;toi&quot; /&gt; [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेत]] २०१२ मध्ये गोवा विकास पक्षाचे दोन सदस्य होते: [[नुवे विधानसभा मतदारसंघ|नुवेमधून]] पाचेको, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/eye-on-nuvem-ticket-mickky-joins-cong/articleshow/85339097.cms|title=Eye on Nuvem ticket, Mickky joins Cong {{!}} Goa News - Times of India|date=Aug 15, 2021|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-09-22}}&lt;/ref&gt; आणि बेनाउलिममधून कायतानो सिल्वा.&lt;ref name=&quot;mlas&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goavidhansabha.gov.in/member-of-assembly.php|title=Sixth Legislative Assembly of the State of Goa|website=goavidhansabha.gov.in|publisher=[[Goa Legislative Assembly]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924022737/http://www.goavidhansabha.gov.in/member-of-assembly.php|archive-date=24 September 2015|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|30em}}
[[वर्ग:गोव्यातील राजकीय पक्ष]]</text>
      <sha1>a4k5tmwuevcmk5r2h050n9snycq8tlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689562</id>
      <parentid>2689560</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2689562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="dlbjzhdapwpqgiz6hhct0jzbebvfzd5" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

'''गोवा विकास पक्ष''' (GVP) हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे, ज्याचे नेतृत्व फ्रान्सिस्को पाचेको यांनी केले होते.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Goa-Vikas-Party-supremo-to-lend-colour-to-new-cabinet/articleshow/45141082.cms|title=Goa Vikas Party supremo to lend colour to new cabinet|date=14 November 2014|work=[[The Times of India]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; ह्याची स्थापना सीताराम बांदोडकर यांनी केली होती, &lt;ref name=&quot;india-tv&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.indiatvnews.com/politics/goa/goa-vikas-party-announces-support-to-bjp-mgp-combine-27.html|title=Goa Vikas Party Announces Support To BJP-MGP Combine|date=7 March 2012|publisher=[[India TV]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; आणि सध्याच्या अध्यक्षा व्हायोला पाचेको आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.heraldgoa.in/Goa/Mickky-opens-offices-at-Loutulim-Nuvem-/76720.html|title=Mickky opens offices at Loutulim, Nuvem|date=4 August 2014|publisher=[[O Heraldo]]|location=Margao|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.heraldgoa.in/Goa/%E2%80%88%E2%80%88Mickky-yet-to-contact-Viola-buddies-clueless-/88446.html|title=Mickky yet to contact Viola, buddies clueless|date=13 May 2015|publisher=O Heraldo|location=Paniji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; २०१२ च्या गोवा विधानसभेच्या निवडणुकीपूर्वी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] सोडून ह्या पक्षामध्ये सामील झालेल्या पाचेको यांनी पक्षाचे पुनरुज्जीवन केले.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pacheco-joins-goa-vikas-party/article2765555.ece|title=Pacheco joins Goa Vikas Party|date=1 January 2012|work=[[The Hindu]]|location=Panaji|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; हा पक्ष [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] नेतृत्वाखालील [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचा]] एक भाग आहे.&lt;ref name=&quot;round-table&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Farooqui|first=Adnan|last2=Sridharan|first2=E.|year=2014|title=Is the Coalition Era over in Indian Politics?|url=https://dx.doi.org/10.1080/00358533.2014.988457/|journal=The Round Table|volume=103|issue=6|pages=557–569|doi=10.1080/00358533.2014.988457|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; हा पक्ष गोव्यातील सत्ताधारी आघाडीचा एक भाग आहे, ज्यामध्ये भाजप आणि [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] हे इतर सदस्य आहेत.&lt;ref name=&quot;toi&quot; /&gt; 

[[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेत]] २०१२ मध्ये गोवा विकास पक्षाचे दोन सदस्य होते: [[नुवे विधानसभा मतदारसंघ|नुवेमधून]] पाचेको, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/eye-on-nuvem-ticket-mickky-joins-cong/articleshow/85339097.cms|title=Eye on Nuvem ticket, Mickky joins Cong {{!}} Goa News - Times of India|date=Aug 15, 2021|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-09-22}}&lt;/ref&gt; आणि [[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावलीममधून]] कायतानो सिल्वा.&lt;ref name=&quot;mlas&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goavidhansabha.gov.in/member-of-assembly.php|title=Sixth Legislative Assembly of the State of Goa|website=goavidhansabha.gov.in|publisher=[[Goa Legislative Assembly]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924022737/http://www.goavidhansabha.gov.in/member-of-assembly.php|archive-date=24 September 2015|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|30em}}
[[वर्ग:गोव्यातील राजकीय पक्ष]]</text>
      <sha1>dlbjzhdapwpqgiz6hhct0jzbebvfzd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:कोथळी (उमरगा)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>380609</id>
    <revision>
      <id>2689566</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35279-31</username>
        <id>184353</id>
      </contributor>
      <comment>/* कोथळी गावचे नाव कोथळी असे का पडले */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2689566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="gwokilfob7b3u8ts8d1a6a8354my2md" xml:space="preserve">== कोथळी गावचे नाव कोथळी असे का पडले ==

कोथळी गावचे नाव कोथळी 

असे का पडले [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-35279-31|&amp;#126;2026-35279-31]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-35279-31|talk]]) २०:३९, १६ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>gwokilfob7b3u8ts8d1a6a8354my2md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689567</id>
      <parentid>2689566</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35279-31</username>
        <id>184353</id>
      </contributor>
      <comment>/* कोथळी गावचे नाव कोथळी असे का पडले */ Reply</comment>
      <origin>2689567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="tbj87gmdgnmvg8f7pnikitcrl78uyp9" xml:space="preserve">== कोथळी गावचे नाव कोथळी असे का पडले ==

कोथळी गावचे नाव कोथळी 

असे का पडले [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-35279-31|&amp;#126;2026-35279-31]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-35279-31|talk]]) २०:३९, १६ जून २०२६ (IST)

:कोथळी गावचे नाव कोथळी का पडले माझ्या प्रश्नाचे उत्तर सांगा  [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-35279-31|&amp;#126;2026-35279-31]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-35279-31|talk]]) २०:४०, १६ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tbj87gmdgnmvg8f7pnikitcrl78uyp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689594</id>
      <parentid>2689567</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2689594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बेनलिम विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380610</id>
    <redirect title="बाणावली विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689568</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2689568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="0ur1dg5evqnby0219avo4a7guwece8c" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>0ur1dg5evqnby0219avo4a7guwece8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बेनोलिम विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380611</id>
    <redirect title="बाणावली विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689569</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2689569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="0ur1dg5evqnby0219avo4a7guwece8c" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>0ur1dg5evqnby0219avo4a7guwece8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>किल्ले पालगड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380612</id>
    <revision>
      <id>2689570</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>शरभ</username>
        <id>183979</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान:   पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही...</comment>
      <origin>2689570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6035" sha1="a6bc3dlxyimd5xll335onv4kpv74ufr" xml:space="preserve">

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

इतिहास

स्थापना

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

शिवकालीन महत्त्व

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

सिद्दी–आंग्रे संघर्ष

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

मराठेशाही काळ

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

किल्ल्याची रचना

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

चार माच्या:

पवार माची

राणे माची

जांभूळ माची

किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध

काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

संदर्भ

[मराठी विश्वकोश](&lt;nowiki&gt;https://marathivishwakosh.org/37804/?utm_source=chatgpt.com&lt;/nowiki&gt;)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](&lt;nowiki&gt;https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/?utm_source=chatgpt.com&lt;/nowiki&gt;)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>a6bc3dlxyimd5xll335onv4kpv74ufr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689571</id>
      <parentid>2689570</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>शरभ</username>
        <id>183979</id>
      </contributor>
      <origin>2689571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6197" sha1="5xnx7g2xqa4ufesgn3o407rluw29lc8" xml:space="preserve">[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|Kille Palgad]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|Palgad Fort]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|Palgad]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](&lt;nowiki&gt;https://marathivishwakosh.org/37804/?utm_source=chatgpt.com&lt;/nowiki&gt;)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](&lt;nowiki&gt;https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>5xnx7g2xqa4ufesgn3o407rluw29lc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689572</id>
      <parentid>2689571</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>शरभ</username>
        <id>183979</id>
      </contributor>
      <origin>2689572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="phl929amvsdl8r3liqpbuubx0d61xi9" xml:space="preserve">[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](&lt;nowiki&gt;https://marathivishwakosh.org/37804/)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](&lt;nowiki&gt;https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>phl929amvsdl8r3liqpbuubx0d61xi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689573</id>
      <parentid>2689572</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>शरभ</username>
        <id>183979</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2689573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6120" sha1="fc4q249enj40688qr52tcvycqbts951" xml:space="preserve">[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](https://marathivishwakosh.org/37804/)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>fc4q249enj40688qr52tcvycqbts951</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689576</id>
      <parentid>2689573</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2689576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="5321uldqdpybggwq11fpjpd6ckmaf9h" xml:space="preserve">{{विकिकरण}}
[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](https://marathivishwakosh.org/37804/)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>5321uldqdpybggwq11fpjpd6ckmaf9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689577</id>
      <parentid>2689576</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35265-98</username>
        <id>184332</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6120" sha1="fc4q249enj40688qr52tcvycqbts951" xml:space="preserve">[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](https://marathivishwakosh.org/37804/)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>fc4q249enj40688qr52tcvycqbts951</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689578</id>
      <parentid>2689577</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35265-98|~2026-35265-98]] ([[User talk:~2026-35265-98|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:अभय नातू|अभय नातू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2689576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="5321uldqdpybggwq11fpjpd6ckmaf9h" xml:space="preserve">{{विकिकरण}}
[[File:किल्ले पालगड.jpg|thumb|]]

पालगड किल्ला कोकणातील दापोली आणि खेड तालुक्यांच्या सीमेवर सह्याद्रीच्या उपडोंगररांगांमध्ये वसलेला एक महत्त्वाचा गिरीदुर्ग आहे. पालगड हे साने गुरुजी यांचे जन्मगाव म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. दापोली–खेड सीमारेषेवरील उंच डोंगरावर वसलेला हा किल्ला टेहळणी, संरक्षण आणि कोकण किनारपट्टीवरील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात होता. समुद्री संरक्षण, रसद पुरवठा आणि परिसर नियंत्रणासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असावा.

[[File:Palgad Fort.jpg|thumb|]]
[[File:पालगड.jpg|thumb|]]

==इतिहास==

'''स्थापना'''

पालगड किल्ला नेमका कोणी आणि केव्हा बांधला याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. उपलब्ध ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार हा किल्ला शिवकालीन स्वराज्याशी संबंधित होता. सभासद बखरीतील किल्ल्यांच्या यादीत पालगडचा स्पष्ट उल्लेख नसला तरी इतिहासकारांच्या मते हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज किंवा छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या काळात उभारला गेला असावा.

'''शिवकालीन महत्त्व'''

कोकण किनारपट्टीवरील संरक्षणव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सुवर्णदुर्ग सुदृढ केला होता. त्या काळात पालगड आणि मंडणगड किल्ला यांचा उपयोग रसद पुरवठा, शस्त्रसाठा आणि टेहळणीसाठी केला गेला असावा, असा अंदाज आहे. किल्ल्याचे स्थान रणनीतीदृष्ट्या महत्त्वाचे होते, कारण येथून विस्तृत परिसरावर लक्ष ठेवता येत होते.

'''सिद्दी–आंग्रे संघर्ष'''

इ.स. १७२६ मध्ये कान्होजी आंग्रे आणि जंजिऱ्याच्या सिद्दी यांच्यात पालगडसाठी संघर्ष झाल्याचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर इ.स. १७२९ मध्ये कान्होजी आंग्रे यांनी पालगड सिद्दीकडून जिंकला, असे काही ऐतिहासिक संदर्भ सूचित करतात. यावरून किल्ल्याला कोकणातील संरक्षण व्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते.

'''मराठेशाही काळ'''

इ.स. १७६५ मध्ये रामाजी महादेव यांनी ताब्यात घेतलेल्या सात किल्ल्यांमध्ये पालगडचा समावेश होता. यावरून पुढील काळातही किल्ल्याचे प्रशासकीय आणि लष्करी महत्त्व टिकून होते.

'''किल्ल्याची रचना'''

पालगड किल्ल्यावर आजही काही वास्तू-अवशेष पाहायला मिळतात. त्यामध्ये:

एक मुख्य प्रवेशद्वार

तटबंदी व बुरुजांचे अवशेष

पाण्याच्या टाक्या

झोलाई देवी मंदिर

'''चार माच्या:''' पवार माची, राणे माची, जांभूळ माची, किल्ले माची

पवार घराण्याशी संबंध काही स्थानिक ऐतिहासिक उल्लेखांनुसार, मंडणगडच्या सुभेदार दळवी घराण्याने बेलोसे व पवार घराण्यांशी सोयरीक करून किल्ल्याची व्यवस्था त्यांच्याकडे सोपवली होती. त्यामुळे “पवार माची” हे नाव प्रचलित झाले असावे. तथापि, याबाबत अधिकृत ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.

==संदर्भ==

[मराठी विश्वकोश](https://marathivishwakosh.org/37804/)

[तालुका दापोली – पालगड किल्ला](https://talukadapoli.com/places/palgad-fort-dapoli/)

सभासद बखर (उल्लेखित ऐतिहासिक संदर्भ)</text>
      <sha1>5321uldqdpybggwq11fpjpd6ckmaf9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पालगड किल्ला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380613</id>
    <redirect title="किल्ले पालगड" />
    <revision>
      <id>2689575</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>असलेला लेख</comment>
      <origin>2689575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="oyluaprben30bzht4igfl1rc5zz2iqg" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[किल्ले पालगड]]</text>
      <sha1>oyluaprben30bzht4igfl1rc5zz2iqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यारोस्लॉ कझिन्स्की</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380614</id>
    <revision>
      <id>2689580</id>
      <timestamp>2026-06-16T19:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2689580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3623" sha1="8tczw4svhgsli02m79wgdl71ynhx7nv" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''यारोस्लॉ अलेक्सांदर कझिन्स्की''' ([[१८ जून]], [[इ.स. १९४९|१९४९]]:[[वर्झावा]], [[पोलंड]] - ) हे पोलंड माजी पंतप्रधान आणि उपपंतप्रधान आहेत. हे [[प्रावो इ स्प्राविएद्लिशोश्च]] (''कायदे आणि सुव्यवस्था'') या राजकीय पक्षाचे अध्यक्ष आहेत.

त्यांनी आपले कायद्याचे शिक्षण [[वर्झावा विद्यापीठ|वर्झावा विद्यापीठातून]] पूर्ण केले. तरुण वयात त्यांनी त्यांचे जुळे बंधू [[लेक कझिन्स्की]] यांच्यासोबत एका पोलिश चित्रपटात बालकलाकार म्हणून काम केले होते. त्यानंतर त्यांनी कम्युनिस्ट राजवटीविरुद्धच्या विविध चळवळींमध्ये आणि [[सॉलिडॅरिटी]] ट्रेड युनियनमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला.

कझिन्स्की भावंडांनी २००१मध्ये प्रावो इ स्प्राविएद्लिशोश्च पक्षाची स्थापना केली. त्यांनी जुलै २००६ ते नोव्हेंबर २००७ या काळात पोलंडचे पंतप्रधान म्हणून काम केले. त्याच वेळी त्यांचे जुळे भाऊ राष्ट्राध्यक्ष होते. २०१५ ते २०२३ या काळात त्यांच्या पक्षाची सत्ता असताना, पंतप्रधान पदावर नसतानाही त्यांनी देशाच्या प्रमुख धोरणांवर आणि राजकीय निर्णयांवर मजबूत पकड ठेवली होती. या काळात त्यांनी उपपंतप्रधान म्हणूनही काही काळ जबाबदारी सांभाळली.

२०२३ मधील संसदीय निवडणुकांमध्ये त्यांच्या पक्षाला बहुमत गमावावे लागले आणि पोलंडमध्ये विरोधी पक्षांचे युती सरकार स्थापन झाले. सत्ता गमावल्यानंतर कझिन्स्की [[पोलंडची संसद|संसदेत]] विरोधी पक्षनेते पदावर आहेत.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कझिन्स्की, यारोस्लॉ}}
[[वर्ग:पोलंडचे पंतप्रधान]]
[[वर्ग:पोलंडचे उपपंतप्रधान]]
[[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>8tczw4svhgsli02m79wgdl71ynhx7nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यारोस्लॉ अलेक्सांदर कझिन्स्की</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380615</id>
    <redirect title="यारोस्लॉ कझिन्स्की" />
    <revision>
      <id>2689581</id>
      <timestamp>2026-06-16T19:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2689581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[यारोस्लॉ कझिन्स्की]]</text>
      <sha1>k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यारोस्लाव कझिन्स्की</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380616</id>
    <redirect title="यारोस्लॉ कझिन्स्की" />
    <revision>
      <id>2689582</id>
      <timestamp>2026-06-16T19:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2689582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[यारोस्लॉ कझिन्स्की]]</text>
      <sha1>k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यारोस्लाव काचिन्स्की</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380617</id>
    <redirect title="यारोस्लॉ कझिन्स्की" />
    <revision>
      <id>2689583</id>
      <timestamp>2026-06-16T19:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2689583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[यारोस्लॉ कझिन्स्की]]</text>
      <sha1>k4x4mmap8lmecz6cso1ltoatjan1ojx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इव्हा जोविच</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380618</id>
    <revision>
      <id>2689587</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2689587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4716" sha1="4lesz1isz2c7j1tscnly8ohfi674hsv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट टेनिस खेळाडू
| playername = इव्हा जोविच
| full name = 
| image = 
| nickname =
| country = {{USA}}
| residence = [[लॉस एंजेलस]], [[कॅलिफोर्निया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]
| datebirth = {{जन्म दिनांक आणि वय|2007|12|6}}
| placebirth = टॉरन्स, कॅलिफोर्निया, अमेरिका
| height = 
| weight = 
| turnedpro = २०२३
| retired =
| plays = उजव्या हाताने (दोन हातांनी बॅकहँड)
| careerprizemoney = 
| singlesrecord = 
| singlestitles = 
| highestsinglesranking = १६ (मार्च २०२६)
| currentsinglesranking =
| AustralianOpenresult = उपांत्यपूर्व फेरी (२०२६)
| FrenchOpenresult = 
| Wimbledonresult = 
| USOpenresult = 
| Othertournaments =
| WTAChampionshipsresult =
| Olympicsresult =
| doublesrecord = 
| doublestitles =
| highestdoublesranking =
| currentdoublesranking =
| grandslamsdoublesresults =
| OthertournamentsDoubles = 
| AustralianOpenDoublesresult =
| FrenchOpenDoublesresult =
| WimbledonDoublesresult =
| USOpenDoublesresult =
| OlympicsDoublesresult = 
| mixeddoublestitles = 
| grandslamsmixeddoublesresults = 
| AustralianOpenMixedDoublesresult =
| FrenchOpenMixedDoublesresult =
| WimbledonMixedDoublesresult =
| USOpenMixedDoublesresult =
| updated= 
}}

'''इव्हा जोविच''' ही एक [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. तिने वयाच्या पाचव्या वर्षापासून टेनिस खेळायला सुरुवात केली. जोविच कनिष्ठ स्तरापासून स्पर्धात्मक टेनिस खेळली आहे. तिने [[ग्रँड स्लॅम]] स्पर्धेतील कनिष्ठ दुहेरी गटात विजेतेपदे मिळवून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.{{cite web |url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/iva-jovic |title=Iva Jovic Athlete Profile |publisher=Red Bull |date=2026 |access-date=16 June 2026}}

व्यावसायिक टेनिसमध्ये प्रवेश केल्यानंतर जोविचने २०२५ मध्ये [[ग्वादालालहारा ओपन]] ही आपली पहिली [[डब्ल्यूटीए]] स्पर्धा जिंकली. त्यानंतर [[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ओपन]]मध्ये तिने उपांत्यपूर्व फेरीपर्यंत मजल मारली होती. तिच्या आक्रमक बेसलाइन खेळासाठी आणि दबावाखाली संयम राखण्याच्या क्षमतेसाठी ती ओळखली जाते. मार्च २०२६ मध्ये तिने तिच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम डब्ल्यूटीए एकेरी मानांकन (क्रमांक १६) गाठले.{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/332211/iva-jovic |title=Iva Jovic Career Stats |publisher=WTA Tennis |date=2026 |access-date=16 June 2026}} {{cite web |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/players/iva-jovic |title=Iva Jovic Player Profile |publisher=Roland-Garros |date=2026 |access-date=16 June 2026}}

जोविच [[थॉमस गटरिज]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रशिक्षण घेते. {{cite web |url=https://www.itftennis.com/en/players/iva-jovic/800612345/usa/ |title=Iva Jovic ITF Profile |publisher=International Tennis Federation |date=2026 |access-date=16 June 2026}}.

== बाह्य दुवे ==
* {{wta|id=332211|name=आयव्हा जोविच}}
* {{itf|id=800612345|name=आयव्हा जोविच}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जोविच, इव्हा}}
[[वर्ग:अमेरिकेच्या महिला टेनिस खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>4lesz1isz2c7j1tscnly8ohfi674hsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689588</id>
      <parentid>2689587</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2689588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="e0woca2umsktya50s0xshbs9idfus9a" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट टेनिस खेळाडू
| playername = इव्हा जोविच
| full name = 
| image = 
| nickname =
| country = {{USA}}
| residence = [[लॉस एंजेलस]], [[कॅलिफोर्निया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]
| datebirth = {{जन्म दिनांक आणि वय|2007|12|6}}
| placebirth = टॉरन्स, कॅलिफोर्निया, अमेरिका
| height = 
| weight = 
| turnedpro = २०२३
| retired =
| plays = उजव्या हाताने (दोन हातांनी बॅकहँड)
| careerprizemoney = 
| singlesrecord = 
| singlestitles = 
| highestsinglesranking = १६ (मार्च २०२६)
| currentsinglesranking =
| AustralianOpenresult = उपांत्यपूर्व फेरी (२०२६)
| FrenchOpenresult = 
| Wimbledonresult = 
| USOpenresult = 
| Othertournaments =
| WTAChampionshipsresult =
| Olympicsresult =
| doublesrecord = 
| doublestitles =
| highestdoublesranking =
| currentdoublesranking =
| grandslamsdoublesresults =
| OthertournamentsDoubles = 
| AustralianOpenDoublesresult =
| FrenchOpenDoublesresult =
| WimbledonDoublesresult =
| USOpenDoublesresult =
| OlympicsDoublesresult = 
| mixeddoublestitles = 
| grandslamsmixeddoublesresults = 
| AustralianOpenMixedDoublesresult =
| FrenchOpenMixedDoublesresult =
| WimbledonMixedDoublesresult =
| USOpenMixedDoublesresult =
| updated= 
}}

'''इव्हा जोविच''' ही एक [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. तिने वयाच्या पाचव्या वर्षापासून टेनिस खेळायला सुरुवात केली. जोविच कनिष्ठ स्तरापासून स्पर्धात्मक टेनिस खेळली आहे. तिने [[ग्रँड स्लॅम]] स्पर्धेतील कनिष्ठ दुहेरी गटात विजेतेपदे मिळवून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/iva-jovic |title=Iva Jovic Athlete Profile |publisher=Red Bull |date=2026 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

व्यावसायिक टेनिसमध्ये प्रवेश केल्यानंतर जोविचने २०२५ मध्ये [[ग्वादालालहारा ओपन]] ही आपली पहिली [[डब्ल्यूटीए]] स्पर्धा जिंकली. त्यानंतर [[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ओपन]]मध्ये तिने उपांत्यपूर्व फेरीपर्यंत मजल मारली होती. तिच्या आक्रमक बेसलाइन खेळासाठी आणि दबावाखाली संयम राखण्याच्या क्षमतेसाठी ती ओळखली जाते. मार्च २०२६ मध्ये तिने तिच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम डब्ल्यूटीए एकेरी मानांकन (क्रमांक १६) गाठले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/332211/iva-jovic |title=Iva Jovic Career Stats |publisher=WTA Tennis |date=2026 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/players/iva-jovic |title=Iva Jovic Player Profile |publisher=Roland-Garros |date=2026 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

जोविच [[थॉमस गटरिज]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रशिक्षण घेते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.itftennis.com/en/players/iva-jovic/800612345/usa/ |title=Iva Jovic ITF Profile |publisher=International Tennis Federation |date=2026 |access-date=16 June 2026}}.&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* {{wta|id=332211|name=आयव्हा जोविच}}
* {{itf|id=800612345|name=आयव्हा जोविच}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जोविच, इव्हा}}
[[वर्ग:अमेरिकेच्या महिला टेनिस खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>e0woca2umsktya50s0xshbs9idfus9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंद्रा राजकिशन नूयी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380619</id>
    <redirect title="इंद्रा नूयी" />
    <revision>
      <id>2689605</id>
      <timestamp>2026-06-17T02:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2689605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="pafj1mz5fou333fqckkauah5v5blhjo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[इंद्रा नूयी]]</text>
      <sha1>pafj1mz5fou333fqckkauah5v5blhjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380620</id>
    <revision>
      <id>2689607</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/sh...</comment>
      <origin>2689607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11931" sha1="6h5dpnje24i5qv78sp1su6vulp2gbem" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| [[उर्मिंदा मास्कारेन्हास]]
| [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| गजानन पाटील
| rowspan=2 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| वसंत जोशी
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=4 | [[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[जॉन मॅन्युएल वाझ]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[शेख हसन हारून]]
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| जिओव्हानी वाझ
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | [[मिलिंद नाईक]]
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[संकल्प आमोणकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>6h5dpnje24i5qv78sp1su6vulp2gbem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689608</id>
      <parentid>2689607</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>दक्षिण गोवा</comment>
      <origin>2689608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11946" sha1="cb5b9fy1lgmk41mzrxog9xegpm431t7" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| [[उर्मिंदा मास्कारेन्हास]]
| [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| गजानन पाटील
| rowspan=2 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| वसंत जोशी
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=4 | [[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[जॉन मॅन्युएल वाझ]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[शेख हसन हारून]]
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| जिओव्हानी वाझ
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | [[मिलिंद नाईक]]
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[संकल्प आमोणकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>cb5b9fy1lgmk41mzrxog9xegpm431t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Girish Ananda Phonde</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380621</id>
    <revision>
      <id>2689609</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="b96o9c5mpxa9pxoi9s0jj1hc0kjtujv" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Girish Ananda Phonde}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:३७, १७ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>b96o9c5mpxa9pxoi9s0jj1hc0kjtujv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोर्मुगाओ विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380622</id>
    <redirect title="मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689610</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2689610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="owjv4ajsjl0r5gmfkws7m0iu4nk57ed" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मुरगाव विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>owjv4ajsjl0r5gmfkws7m0iu4nk57ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>काणकोण विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380623</id>
    <revision>
      <id>2689611</id>
      <timestamp>2026-06-17T05:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''काणकोण विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/sh...</comment>
      <origin>2689611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11758" sha1="lp53lolfytb3m4k25nj9o4fsykvoea4" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''काणकोण विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| [[गणबा देसाई]]
| rowspan=4 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[मंजू नाईक गावकर]]
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| गणबा देसाई
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | वसू गावकर
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | संजय बांदेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | विजय खोत
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| रमेश तवडकर
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| इसिडोर फर्नांडिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| रमेश तवडकर
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>lp53lolfytb3m4k25nj9o4fsykvoea4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अशोक कुमार डोहारे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380624</id>
    <revision>
      <id>2689613</id>
      <timestamp>2026-06-17T05:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = अशोक कुमार डोहारे | चित्र नाव =  | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्त...</comment>
      <origin>2689613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1896" sha1="e8ixa87eazdfxwt5ae570w6dmg98qll" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = अशोक कुमार डोहारे
| चित्र नाव = 
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[प्रेमदास कठेरिया]]
| पुढील1 = [[राम शंकर कठेरिया]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1970|9|23}}
| जन्मस्थान      = [[औरैया जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]&lt;br&gt;[[भारतीय जनता पक्ष]] (२०१९ पर्यंत)
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''अशोक कुमार डोहारे''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>e8ixa87eazdfxwt5ae570w6dmg98qll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एस.पी. सिंग बाघेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380625</id>
    <redirect title="एस.पी. सिंह बाघेल" />
    <revision>
      <id>2689616</id>
      <timestamp>2026-06-17T05:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>Abhijitsathe ने लेख [[एस.पी. सिंग बाघेल]] वरुन [[एस.पी. सिंह बाघेल]] ला हलविला</comment>
      <origin>2689616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="os4jvochhkry209qud73a9veyy7fa2g" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[एस.पी. सिंह बाघेल]]</text>
      <sha1>os4jvochhkry209qud73a9veyy7fa2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380626</id>
    <revision>
      <id>2689625</id>
      <timestamp>2026-06-17T06:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/sh...</comment>
      <origin>2689625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9764" sha1="k44iwky0gykjmkz01baz0q3uql6ir7x" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| rowspan=2 | लोबो सिक्वेरा ऑर्लँडो
| rowspan=3 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| जोझ सिल्वेइरो सूसा
|-
! colspan=4 | '''मतदारसंघ रद्द करण्यात आला होता.'''
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| रत्नाकर चोपडेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| फातिमा डि'सा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| उल्हास असनोडकर
| [भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[दयानंद नार्वेकर]]
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | ग्लेन टिकलो
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[कार्लोस अल्वारेस फरेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>k44iwky0gykjmkz01baz0q3uql6ir7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आल्दोने विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380627</id>
    <redirect title="हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689626</id>
      <timestamp>2026-06-17T06:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2689626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="mfq40inw5dyvjw6btaetz0l0k7oei9m" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>mfq40inw5dyvjw6btaetz0l0k7oei9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आल्दोना विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380628</id>
    <redirect title="हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689627</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2689627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="mfq40inw5dyvjw6btaetz0l0k7oei9m" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>mfq40inw5dyvjw6btaetz0l0k7oei9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380629</id>
    <revision>
      <id>2689630</id>
      <timestamp>2026-06-17T08:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiac...</comment>
      <origin>2689630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11896" sha1="rkmsg1ab3f7xl4geelv333xc5g53v5v" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| rowspan=3 | [[टियोटोनियो परेरा]]
| rowspan=3 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| श्रीपाद कुनकोलिएंकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[टियोटोनियो परेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| श्रीपाद कुनकोलिएंकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | कारमो पेगाडो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=4 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | फ्रांसिस्को सिल्वेइरा
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[विष्णु वाघ]]
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| फ्रांसिस्को सिल्वेइरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| वीरेश बोरकर
| [[रिवोल्यूशनरी गोअन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: #E3C773&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>rkmsg1ab3f7xl4geelv333xc5g53v5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पणजी विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380630</id>
    <revision>
      <id>2689631</id>
      <timestamp>2026-06-17T09:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पणजी विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile...</comment>
      <origin>2689631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11748" sha1="oxxkcj4wf862wifnij3zb8wdgukjcvk" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''पणजी विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| [[जॅक डी सिक्वेरा]]
| rowspan=2 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| यशवंत देसाई
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| माधव बीर
| [[जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| विष्णु नाईक
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | जोन गोंसाल्वेस
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=5 | [[मनोहर पर्रीकर]]
| rowspan=8 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=8 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१५ {{efn|name=पो|पोटनिवडणूक.}}
| rowspan=2 | सिद्धार्थ कुंकलियंकर
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१७  {{efn|name=पो}}
| [[मनोहर पर्रीकर]]
|-
| २०१९  {{efn|name=पो}}
| rowspan=2 | [[बाबूश मॉन्सेरेट]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>oxxkcj4wf862wifnij3zb8wdgukjcvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689632</id>
      <parentid>2689631</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट २|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2689632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11748" sha1="cx0paymrlllgmiyxg84jbesaxcavdc1" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''पणजी विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| [[जॅक डी सिक्वेरा]]
| rowspan=2 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| यशवंत देसाई
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| माधव बीर
| [[जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| विष्णू नाईक
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | जोन गोंसाल्वेस
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=5 | [[मनोहर पर्रीकर]]
| rowspan=8 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
| rowspan=8 style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१५ {{efn|name=पो|पोटनिवडणूक.}}
| rowspan=2 | सिद्धार्थ कुंकलियंकर
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१७  {{efn|name=पो}}
| [[मनोहर पर्रीकर]]
|-
| २०१९  {{efn|name=पो}}
| rowspan=2 | [[बाबूश मॉन्सेरेट]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>cx0paymrlllgmiyxg84jbesaxcavdc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:Ravindra Madhukar Gawde</title>
    <ns>2</ns>
    <id>380631</id>
    <revision>
      <id>2689635</id>
      <timestamp>2026-06-17T09:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravindra Madhukar Gawde</username>
        <id>184374</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2689635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="05cbfsj3wz4m4b9gala3f5ywad8kmix" xml:space="preserve">Ravindra Madhukar Gawde

Editor and Publisher of Suprabhat Digital</text>
      <sha1>05cbfsj3wz4m4b9gala3f5ywad8kmix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380632</id>
    <revision>
      <id>2689640</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''शिवोली विधानसभा मतदारसंघ''' (किंवा आधिचे नाव '''सेंट एस्तेवम''') हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;...</comment>
      <origin>2689640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12593" sha1="thbj12i6hdygcuq3vphxmmq5z91spus" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''शिवोली विधानसभा मतदारसंघ''' (किंवा आधिचे नाव '''सेंट एस्तेवम''') हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=2 | पक्ष
|-
! colspan=4 | '''सेंट एस्तेवम विधान्सभा मतदारसंघ'''
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| दत्तराम केशव चोपडेनकर 
| rowspan=3 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=4px |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| प्रताप श्रीनिवास भकल 
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| विनायक चोडणकर
|-
! colspan=4 | '''कुंभारजुवा विधान्सभा मतदारसंघ'''
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | विनायक चोडणकर
| rowspan=4 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| काशीनाथ जल्मी
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| धर्मा चोडणकर
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| कृष्णा कुट्टीकर
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[निर्मला सावंत]]
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=5 | [[पांडुरंग मडकईकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| २००५ {{efn|name=पो|पोटनोवडणूक}} 
| rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| rowspan=2 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[राजेश फळदेसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]]{{efn|फळदेसाई २०२२ मध्ये काँग्रेस पक्षातून निवडून आले होते व नंतर सप्टेंबर २०२२ मध्ये त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.}}
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}
== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>thbj12i6hdygcuq3vphxmmq5z91spus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2689641</id>
      <parentid>2689640</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* विधानसभेचे सदस्य */</comment>
      <origin>2689641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12588" sha1="n54n7wxi82wpa4tou4n7fjk8iyxsv4b" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''शिवोली विधानसभा मतदारसंघ''' (किंवा आधिचे नाव '''सेंट एस्तेवम''') हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=2 | पक्ष
|-
! colspan=4 | '''सेंट एस्तेवम विधानसभा मतदारसंघ'''
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| दत्तराम केशव चोपडेनकर 
| rowspan=3 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=4px |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| प्रताप श्रीनिवास भकल 
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| विनायक चोडणकर
|-
! colspan=4 | '''कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ'''
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | विनायक चोडणकर
| rowspan=4 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| काशीनाथ जल्मी
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| धर्मा चोडणकर
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| कृष्णा कुट्टीकर
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[निर्मला सावंत]]
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=5 | [[पांडुरंग मडकईकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| २००५ {{efn|name=पो|पोटनोवडणूक}} 
| rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| rowspan=2 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[राजेश फळदेसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]]{{efn|फळदेसाई २०२२ मध्ये काँग्रेस पक्षातून निवडून आले होते व नंतर सप्टेंबर २०२२ मध्ये त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.}}
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>n54n7wxi82wpa4tou4n7fjk8iyxsv4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेंट एस्तेवम विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380633</id>
    <redirect title="कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2689642</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2689642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="alz7gzbx18d228rpwhrx9mv0herabja" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>alz7gzbx18d228rpwhrx9mv0herabja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सॅन्टा क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380634</id>
    <revision>
      <id>2689645</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सॅन्टा क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.ind...</comment>
      <origin>2689645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12632" sha1="fj3ffo7khe09uhsqyy1n8809btzovx5" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''सॅन्टा क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| जोकिम अराउजो
| rowspan=3 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=3 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | [[जॅक डी सिक्वेरा]]
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| माइकल फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| फ्रान्सिस्को ब्रँको
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| व्हिक्टर गोन्साल्विस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=4 | [[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=6 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=6 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[बाबूश मोन्सेरात]]{{efn|२०१५ मध्ये मोन्सेरात यांना काँग्रेसमधून काडून टाकले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Congress-expels-Babush-for-6-yrs/articleshow/46534183.cms|title=Congress expels Babush for 6 years|work=timesofindia.indiatimes.com|accessdate=16 May 2016}}&lt;/ref&gt; २०१७ मध्ये त्यांनी [[गोवा फॉरवर्ड पार्टी]]मध्ये प्रवेश केला.&lt;ref&gt;[https://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=7616 Babush joins Goa Forward, to support Parrikar in Panaji], goanews.com; accessed 8 October 2017.&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx  |archive-date=24 September 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[अँटोनियो फर्नांडिस]]
|-
| rowspan=2 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[रोडोल्फो फर्नांडिस]]
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] {{efn|फर्नांडिस २०२२ मध्ये काँग्रेस पक्षातून निवडून आले होते पण सप्टेंबर २०२२ मध्ये त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला.}}
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>fj3ffo7khe09uhsqyy1n8809btzovx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380635</id>
    <revision>
      <id>2689646</id>
      <timestamp>2026-06-17T11:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/sh...</comment>
      <origin>2689646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7987" sha1="ceakytqodoarlnfu6t0ch85dmefzm6o" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| फॅरेल फुर्टाडो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=4px |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| मनू फर्नांडिस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=3 | [[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| बेंजामिन सिल्वा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=भारतीय निवडणूक आयोग
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[क्रूझ सिल्वा]]
| [[आम आदमी पक्ष]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>ceakytqodoarlnfu6t0ch85dmefzm6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:प्रमिला पवार</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380636</id>
    <revision>
      <id>2689647</id>
      <timestamp>2026-06-17T11:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2689647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="2kizkt9dqbjtl0m1s4sc6be5yaiom37" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=प्रमिला पवार}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:१४, १७ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>2kizkt9dqbjtl0m1s4sc6be5yaiom37</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>