सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिस्रोत</sitename>
    <dbname>mrwikisource</dbname>
    <base>https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिस्रोत</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिस्रोत चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">साहित्यिक</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">साहित्यिक चर्चा</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">पान</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">पान चर्चा</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">अनुक्रमणिका</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">अनुक्रमणिका चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी</title>
    <ns>3</ns>
    <id>10235</id>
    <revision>
      <id>229148</id>
      <parentid>158703</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>857</id>
      </contributor>
      <comment>/* Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>229148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54391" sha1="6cx1zmnslh93w10fu80nk02crd7670a" xml:space="preserve">{{स्वागत}}

== 'माणूस' ==

नमस्कार, सुबोध कुलकर्णी तुमचे महितगरांचे चर्चपणावर प्रश्न पाहिले. सद्या ते सक्रिय दिसत नाही. परंतु प्रस्तुत माहिती काम येईल असे वाटते. जर ते (प्रशाशक) त्यांचे काम प्रताधिकारमुक्त करायचे असेल तर त्यांना ती अंक कॉमन्स वर अपलोड करायला लागेल. जर ते अंक पूर्वी प्रकाशित केली असतील तर त्यांना Commons OTRS सिस्टिमला सूचित करायला लागतील व आपली घोषणा देयला लागेल. घोषणा करायला https://tools.wmflabs.org/relgen/ वर संपर्क करू शकाल.  

--[[User:Tiven2240|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;टाय&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;वीन&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;२२४०&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Tiven2240|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;माझ्याशी बोला&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;('''तत्पुरता प्रचालक''')१४:५३, १७ डिसेंबर २०१७ (IST)

== Indic Wikisource Proofreadthon ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Hello,

As '''[[:m:COVID-19|COVID-19]]''' has forced the Wikimedia communities to stay at home and like many other affiliates, CIS-A2K has decided to suspend all offline activities till 15th September 2020 (or till further notice). I present to you for an online training session for future coming months. The CIS-A2K have conducted a [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon|Online Indic Wikisource Proofreadthon]] to enrich our Indian classic literature in digital format.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some classical literature your language. The book should not be available in any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Book list|event page book list]].

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community member, please spread the news to all social media channel, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://wscontest.toolforge.org/ Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 01 May 2020 00.01  to 10 May 2020 23.59

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
'''[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]] २३:१०, १७ एप्रिल २०२० (IST)'''&lt;br/&gt;
''Wikisource Advisor, CIS-A2K''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlist&amp;oldid=19991757 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon II 2020 ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Hello Proofreader,

After successfull first [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon|Online Indic Wikisource Proofreadthon]] hosted and organised by CIS-A2K in May 2020, again we are planning to conduct one more [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020|Indic Wikisource Proofreadthon II]].I would request to you, please submit your opinion about the dates of contest and help us to fix the dates. Please vote for your choice below.

{{Clickable button 2|Click here to Submit Your Vote|class=mw-ui-progressive|url=https://strawpoll.com/jf8p2sf79}}

'''Last date of submit of your vote on 24th September 2020, 11:59 PM'''

I really hope many Indic Wikisource proofreader will be present this time.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Advisor, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistSept2020-B&amp;oldid=20459404 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon II ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]

[[File:Indic Wikisource Proofreadthon 2020 Poll result with Valid Vote.svg|frameless|right|125px|Valid Vote share]]

Hello Proofreader,

Thank you for participating at [https://strawpoll.com/jf8p2sf79/r Pool] for date selection. But Unfortunately out of 130 votes [[:File:Indic Wikisource Proofreadthon 2020 - with Valid Vote.png|69 vote is invalid]] due to the below reason either the User ID was invalid or User contribution at Page: namespace less than 200.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dates slot !! Valid Vote !! %
|-
| 1 Oct - 15 Oct 2020 || 26 || 34.21%
|-
| 16 Oct - 31 Oct 2020 || 8 || 10.53%
|-
| 1 Nov - 15 Nov 2020 || 30 || 39.47%
|-
| 16 Nov - 30 Nov 2020 || 12 || 15.79%
|}

After 61 valid votes counted, the majority vote sharing for 1st November to 15 November 2020. So we have decided to conduct the contest from  '''1st November to 15 November 2020'''.&lt;br/&gt;

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available in any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|event page book list]]. Before adding the books, please check the pagination order and other stuff are ok in all respect. 

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' This time we have decided to give the award up to 10 participants in each language group.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://wscontest.toolforge.org/ Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from '''01 November 2020 00.01  to 15 November 2020 23.59'''

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon 2020/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisource proofread will be present in this contest too.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Advisor, CIS-A2K

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistSept2020-B&amp;oldid=20459404 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon II 2020 - Collect your book ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|-
|[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},

Thank you and congratulation to you for your participation and support of our 1st Proofreadthon.The CIS-A2K has conducted again 2nd [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020|Online Indic Wikisource Proofreadthon 2020 II]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this festive season.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create Pagelist.

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 01 Nov 2020 00.01  to 15 Nov 2020 23.59

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon 2020/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K

|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistOct2020&amp;oldid=20484797 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank you for your participation and support ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|-
|[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] 
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br/&gt;
Greetings!&lt;br/&gt;
It has been 15 days since Indic Wikisource Proofreadthon 2020 online proofreading contest has started and all 12 communities have been performing extremely well. &lt;br/&gt;
However, the 15 days contest comes to end on today, '''15 November 2020 at 11.59 PM IST'''. We thank you for your contribution tirelessly for the last 15 days and we wish you continue the same in future events!&lt;br/&gt;

*See more stats at https://indic-wscontest.toolforge.org/contest/

Apart from this contest end date, we will declare the final result on '''20th November 2020'''. We are requesting you, please re-check your contribution once again. This extra-time will be for re-checking the whole contest for admin/reviewer. The contest admin/reviewer has a right revert any proofread/validation as per your language community standard. We accept and respect different language community and their different community proofreading standards. Each Indic Wikisource language community user (including admins or sysops) have the responsibility to maintain their quality of proofreading what they have set.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Proofreadthon_2020/All-Participants&amp;oldid=20666529 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== सुचनांसाठीची विनंती-प्रुफरिडेथोन ==

प्रिय मित्र/मैत्रीणींनो,

मी [[:m:Indic Wikisource Community/Requests for comment/Indic Wikisource Proofreadthon|discussion and Request for comment here]] येथे चर्चेची सुरूवात केली आहे. मागच्या वर्षी आपण प्रुफरिडेथोन स्पर्धा आयोजित केली होती. त्या स्पर्धेविषयीच्या तुमच्या सुचना आणि टिप्पण्या आम्हांला कळवा. तुमच्या सुचना भारतीय विकिस्त्रोतांच्या प्रगतीसाठी आवश्यक आहेत. तुम्ही तुमच्या सुचना इंग्रजीमध्ये किंवा इतर कोणत्याही भारतीय भाषांमध्ये मांडू शकता.

भारतीय विकिस्त्रोत समुदायाकडून

जयंत नाथ १५:४४, १४ जानेवारी २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=20958218 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting ==

The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history.

In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&amp;tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&amp;tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], १६:००, ८ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21198421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Requests for comments : Indic wikisource community 2021 ==

(Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it)&lt;br&gt;

Dear Wiki-librarian,&lt;br&gt;
 
Coming two years CIS-A2K will focus on the Indic languages Wikisource project. To design the programs based on the needs of the community and volunteers, we invite your valuable suggestions/opinion and thoughts to [[:m:Indic Wikisource Community/Requests for comment/Needs assessment 2021|Requests for comments]]. We would like to improve our working continuously taking into consideration the responses/feedback about the events conducted previously. We request you to go through the various sections in the RfC and respond. Your response will help us to decide to plan accordingly your needs.&lt;br&gt;
 
Please write in detail, and avoid brief comments without explanations.&lt;br&gt;
 
Jayanta Nath&lt;br&gt;
On behalf&lt;br&gt;
Centre for Internet &amp; Society's Access to Knowledge Programme (CIS-A2K)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=20958218 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन ऑगस्ट 2021 ==

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
प्रिय संपादकहो,

गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन ऑगस्ट 2021]] चे आयोजन केले आहे.

तुला काय हवे आहे;

'''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]] तयार करा.

'''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]].

'''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात.

'''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने &lt;https://indic-wscontest.toolforge.org/&gt;

'''वेळ:''' 00.01 15 ऑगस्ट 2021 ते 31 ऑगस्ट 2021 23.59 (IST)

'''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत.

'''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील.

तुमच्याशी एकनिष्ठ

जयंत नाथ
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistMr&amp;oldid=20013189 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},

Thank you and congratulation to you for your participation and support last year.The CIS-A2K has conducted again this year [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|Online Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this Indian freedom season.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 15 August 2021 00.01  to 31 August 2021 23.59 (IST)

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा ==

नमस्कार {{PAGENAME}},

आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिस्रोतसारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे.  [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]].

या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]]

समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी  23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील.

* [[:mr:s:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिस्रोतच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']].

आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21933990 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या मतदानाची लिंक ==

आधीच्या संदेशात चुकीचा दुवा आला होता, त्याबाबत आम्ही दिलगिरी व्यक्त करत आहोत. खाली बरोबर दुवा देत आहे, त्याचा उपयोग करून आपण नक्की मतदान करा:
[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021]]. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१६, २६ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21938093 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== पुस्तकाचा प्रताधिकार ==

[[ पान:संजीवनी_(अँटिरेट्रोव्हायरल_थेरपी_)(Marathi).pdf/४२ | संजीवनी (अँटिरेट्रोव्हायरल थेरपी ) ]] पुस्तकाच्या शेवटच्या पानावर या पुस्तकाचा प्रताधिकार समपथिक ट्र्स्ट या संस्थेकडे असल्याचा स्पष्ट उल्लेख आहे. तसे असतानाही विकीसोर्सच्या नियमात हे पुस्तक बसते का या विषयीचे आपले मत जाणून घ्यायला आवडेल.  [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:२६, ११ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
:{{साद|Shantanuo}}नमस्कार, विकिस्रोतवर असलेल्या प्रताधिकारमुक्त पुस्तकांचे मूळ पीडीएफ रूप विकिमिडिया कॉमन्सवर आवश्यक ती प्रक्रिया पार पाडून अपलोड केलेले असणे नियमानुसार अपेक्षित आहे. कोणीही लेखक, वारस अथवा अधिकार असलेल्या संस्था ही ओटीआरएस ([[c:Commons:OTRS|OTRS]]) प्रक्रिया पूर्ण करून साहित्य मुक्त करू शकतात. हे साहित्य अपलोड करण्यासाठी ते प्रतिनिधी नेमू शकतात. असे बरेच साहित्य कॉमन्सवरील [[c:Category:Books_in_Marathi|Books in Marathi]] या वर्गात आपण पाहू शकाल. अनेक संस्था, लेखक यांनी गेल्या ३-४ वर्षांत साहित्य मुक्त करून दिले आहे. यासाठी उपवर्ग अवश्य पहावेत. माझ्या माहितीप्रमाणे [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] यांनी सदर संस्थेसोबत संपर्क साधून ही प्रक्रिया रीतसर पूर्ण करून एकूण पाच पुस्तके [[c:Category:Books_By_Bindumadhav_Khire|येथे]] अपलोड केलेली दिसत आहेत. तपशील आपण Permission section मध्ये पाहू शकता. अशाप्रकारे पुन्हा प्रकाशित न होणारे, विस्मृतीत गेलेले खूप साहित्य मुक्त करून येथे आणण्याची गरज आहे. आपल्यासारख्या सक्रीय सदस्यांचा यात सहभाग अपेक्षित आहे. अधिक माहितीसाठी मला subodhkiran@gmail.com वर जरूर संपर्क साधावा. धन्यवाद, [[सदस्य:सुबोध कुलकर्णी|सुबोध कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी|चर्चा]]) १७:२३, १२ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

== ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022 ==

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
प्रिय संपादकहो,

गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022]] चे आयोजन केले आहे.

तुला काय हवे आहे;

'''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]] तयार करा.

'''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]].

'''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात.

'''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने &lt;https://indic-wscontest.toolforge.org/&gt;

'''वेळ:''' 00.01 01 मार्च 2022 ते 16 मार्च 2022 23.59 (IST)

'''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत.

'''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील.

तुमच्याशी एकनिष्ठ

जयंत नाथ
२३:३३, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== आपल्या प्रकलपावरील सुधारणांबाबत ==

नमस्कार, 
मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, 
मला आशा आहे की, हा संदेश तुम्ही वाचत असाल तेव्हा तुम्ही निरोगी आणि आनंदात असाल. मला खूप आनंद होत आहे की, आपण सर्व जण मिळून मराठी विकीस्त्रोतावर गेली काही वर्षे खूप चांगले काम करत आहोत आणि आपल्याला सतत तांत्रिक अडचणी येत असतात. आपण त्यावर मात करून अनेक सुधारणा या प्रकल्पात केल्या आहेत आणि पुढेही करत रहाणार आहोत. मला तुम्हांला दोन महत्वाच्या बदलांबद्दल सांगायचे आहे म्हणून हा लेखन प्रपंच. 
* आपल्या विकिस्त्रोत प्रकल्पावर आता बहुतांश गेजेट्स जी इतर प्रगत विकिस्त्रोत प्रकल्पांवर म्हणजे इंग्रजी, फ़्रेंच किंवा बंगालीवर आहेत ती सर्व गेजेट्स तुमच्या पसंती येथे जाऊन तुम्ही वापरू शकता. आपल्यापैंकी काही ती गेजेट्स वापरतातही पण ज्यांनी ती अजून वापरली नाहीत त्यांनी [[विशेष:पसंती]] येथे जाऊन नक्कीच ही सर्व गेजेट्स वापरून बघावित ही विनंती. 
* आपल्या प्रकल्पावर आता पेट्रोलर/पहारेकरी/रोलबेकर अधिकार आणि साचे संपादक हे अधिकार सुरु करण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे तुमच्या पैंकी अनेक जण जे प्रचालक अधिकार न घेता संरक्षित पाने संपादन करू इच्छितात त्यांना साचे संपादक आणि जे उत्पात विरोधी कामात किंवा तपासनिस म्हणून काम करू इच्छितात त्यांना पेट्रोलर अधिकार देण्यात येतील. या अधिकारांची माहिती [[विकिस्रोत:प्रगत अधिकार]] येथे मिळेल. जे सदस्य अपेक्षित पात्रतेत बसतात त्यांनी त्या अधिकारांसाठी विनंती नक्की नोंदवा जेणेकरून तुम्हांला हळूहळू प्रचालक अधिकारांचा अनूभवही घेता येईल.    

जर आपल्याला कोणत्याही प्रकारची तांत्रिक अडचण येत असेल किंवा नविन साचे गेजेट्स चालु करायची असतील तर मुख्य पानावरील प्रचालकांना विनंती येथे तुमची विनंती नोंदवा. मी नक्कीच शक्य ती मदत तुम्हांला करण्याचा प्रयत्न करेन. धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २३:०५, २० एप्रिल २०२२ (IST)

== आपल्या प्रकल्पावरील सुधारणांची माहिती ==

नमस्कार, 
मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist,

मी आपल्याला पुऩ्हा एकदा आठवण करत आहे की, कृपया आपल्या प्रकल्पावरील नविन गेजेट्स वापरून बघावित आणि त्यावर आपली मते, सुधारणा कळवाव्यात. कालच मी अनुक्रमणिका तयार करताना कोमन्सवर बुक साच्यात भरलेली माहिती परस्पर अनुक्रमणिकेत भरणारे गेजेट परत एकदा सुधारले आहे. त्याचा वापर केल्यास तुम्हाला अनुक्रमणिकेत पुस्तकाची माहिती वेगळी भरावी लागणार नाही. आपली पसंती येथे जाऊन हे गेजेट आपण चालू करू शकता. [[User:QueerEcofeminist1|&lt;span style=&quot;color:#FF00FF;&quot;&gt;'''Queer'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#8DB600;&quot;&gt;'''Eco'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7E00;&quot;&gt;'''feminist'''&lt;/span&gt;]]''&lt;sup&gt; [[user talk:QueerEcofeminist|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;&quot;cite! even if you fight&quot;!!!&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; [they/them/their]
:&lt;small&gt;हा संदेश [[:w:mr:विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली संदेश|विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विकिस्रोत:प्रचालक|मराठी विकिस्रोत प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:QueerEcofeminist@mrwikisource ने https://mr.wikisource.org/w/index.php?title=Active_Users_mrwikisource&amp;oldid=141686 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translate it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br&gt;
Thank you and congratulation to you for your participation and support last year. The CIS-A2K has been conducted again this year [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Online Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] to enrich our Indian classic literature in digital format.

&lt;u&gt;'''WHAT DO YOU NEED'''&lt;/u&gt;
* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available on any third-party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].
*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.
*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.
* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.
* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.
* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]
* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 14 November 2022 00.01  to 30 Novemeber 2022 23.59 (IST)
* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules|here]]
* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this time.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]- 9 November 2022 (UTC)&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;</text>
      <sha1>6cx1zmnslh93w10fu80nk02crd7670a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20690</id>
    <revision>
      <id>229121</id>
      <parentid>67644</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="cdsefd52g7asvtkths8zfn8abxpl9tb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;२० / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿कॉलेजातील विद्यार्थी व अप्पांचे मित्र ह्यांपर्यंत सगळ्यांनाच, त्या 
हव्याहव्याशा वाटत. ही सगळीच चाहते -मंडळी अप्पांच्या आवडीची नसत. 
मला वाटते, मी जी अप्पांच्या घरी घुसले, तीसुद्धा थोडीशी त्यांच्या 
मनाविरुद्धच. माझे त्यांच्या घरात येणे सईताईंखेरीज इतर कुणाला फारसे 
रुचले असेल, असे वाटत नाही. त्यामुळे मीही कित्येक महिने सईताईंच्याच 
भोवतीभोवती असे. पहिले काही दिवस तर मला असा अनुभव आला की, 
त्यामुळे घरातल्या इतर वडील माणसांपासून शक्य तितके लांबच राहण्याचा 
मी प्रयत्न करू लागले.

{{gap}}ज्याच्याशी मनात नसताना पदोपदी संबंध येई व मनस्ताप होई, असे 
एक मनुष्य म्हणजे वहिनी- सईताईंच्या आई. ह्या बाई एक अपत्य 
झाल्याबरोबर विधवा झालेल्या होत्या. त्या पुण्यात-गावात राहत असत. 
पण सईताईंचे लग्न झाल्यावर काही वर्षांनी सईताई आजारी पडल्यामुळे त्या 
लेकीच्या घरी रहायला म्हणून ज्या आल्या, त्या मरेपर्यंत तेथेच राहिल्या. 
संसार करायच्या दिवसांतच विधवा होऊन बोर्डिंगमध्ये राहिल्यामुळे त्यांची 
संसाराची सर्वच आशा अपुरी राहिलेली होती. अचानकपणे त्या लेकीच्या 
संसारात आल्या होत्या आणि तो त्यांनी अतिशय नेकीने, काटकसरीने,
पैशाच्या दृष्टीने अप्पांचे हित बघून केला. पण त्यांची काटकसर, रूक्षपणा,
क्षुद्रपणे लोकांना घालून-पाडून बोलायची सवय ह्यांचा घरात सर्वांनाच त्रास
होई. तरीही पहिल्याने अपरिहार्य म्हणून व मागून कर्तव्यबुद्धीने अप्पांनी ह्या 
बाईंचा सासुरवास आपल्या स्वत:च्या घरात सहन केला. ह्या बाई काही 
वेळेला सकारण, पण ब-याचदा निष्कारण मला रागावत व माझा दु:स्वास 
करीत आणि त्यामुळे होता-होईतो त्यांचा संबंध टाळायचा, अशी माझी  
प्रवृत्ती असे.

{{gap}}विलक्षण गोष्ट म्हणजे अप्पांच्याबद्दलही मला अतिशय भीती वाटत  
असे. अप्पा कधीही मला अपमानकारक बोलल्याचे किंवा जोराने 
रागावल्याचेसुद्धा आठवत नाही. तरी पण त्यांचा मोठा आवाज, आकडेबाज 
मिशा, गडगडाटी हसणे, उंच व भव्य देह ह्यांच्यामुळे की काय, मला त्यांची 
भयंकर भीती वाटत असे, हे मात्र खरे. इतरही लहान-लहान कारणे भीती
वाटायला होती. एक म्हणजे मला गणित बिलकुल येत नसे; आणि अप्पा 
कधीकधी आम्हा मुलांना तोंडचे हिशेब घालीत व उत्तरे विचारीत. अशा 
वेळी अंग चोरून मी कितीही लहान व्हायचा प्रयत्न केला, तरी त्यांच्या&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdsefd52g7asvtkths8zfn8abxpl9tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20691</id>
    <revision>
      <id>229122</id>
      <parentid>229103</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="suszou45h3cir2799qxyuoskahvyr0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / २१}}&lt;/noinclude&gt;﻿दृष्टीतून निसटत नसे. मी चुकीची उत्तरे दिली की, ते मला समजावून
सांगायचा प्रयत्न करीत. पण मी इतकी भेदरलेली असे की, ते काय 
सांगतात, हे मला ऐकूच यायचे नाही. संध्याकाळी ते क्लबातून घरी यायच्या 
आत दोन घास खाऊन मी बिछान्यावर झोपेचे सोंग घेऊन पडत असे. पण ही 
युक्ती नेहमीच जमायची नाही. त्यांची भीती वाटायचे आणखी एक कारण 
म्हणजे घरातल्या मुलांना ते आळीपाळीने इंग्रजी वाचायला सांगत. ते
आरशापुढे दाढी करायचे व बहुतकरून शकू व कधीमधी दुसरे कोणीतरी उभे 
राहून पुस्तक वाचायचे. वाचताना चूक झाली की, ते जोराने खेकसायचे व 
चूक सुधारून द्यायचे. मला आठवते आहे की, एकदा साळूताई (अप्पांच्या
घरी असलेली आणखी एक मुलगी) त्यांच्याजवळ वाचीत असताना एका 
इंग्रजी शब्दाचा उच्चार करायला चुकत होती; ते परत-परत तिला बरोबर 
उच्चार करून दाखवीत होते व तिला ते काही कळत नव्हते. शेवटी ती 
बिचारी घेरी येऊन पडली. हा प्रकार पाहिल्यावर तर अप्पांच्या दाढीच्या 
वेळेला लांबूनसुद्धा त्यांच्या दृष्टीस न पडण्याची खबरदारी मी घेऊ लागले.
तिसरे कारण म्हणजे अप्पांचा निरीश्वरवाद. संधी मिळेल तेव्हा देवपूजा व 
व्रतवैकल्ये ह्यांची ते चेष्टा करीत असत. कुठे मला लागले, किंवा परीक्षेत 
नापास झाले, तरी मला म्हणत, “आता कुठे गेला होता तुझा देव? कर की
त्याला नवस!&quot; त्यांच्या चेष्टेला मला उत्तर देता येत नसे, पण मनाला वाईट 
वाटे, व त्यामुळेही मी होता... होईतो त्यांच्यापासून लांब राही. 

{{gap}}अप्पांचे घर म्हणजे सुखवस्तू, आतिथ्यशील गृहस्थाचे घर होते.घरी 
गडी मनुष्य, म्हशी, घोडागाडी वगैरे होते. पण माझ्या आठवणीत, ते 
मिनिस्टर होईपर्यंत स्वयंपाकी नव्हता, वहिनी, साळूताई व आम्ही मुली 
अशा स्वयंपाकघरातली कामे करीत असू. अगदी लहानपणी भाज्या, 
कोशिंबिरी, जरा मोठी झाल्यावर भात, भाकरी, पोळी वगैरे जिन्नस करायला 
शकूच्याबरोबर मीही शिकले. निवडणे-टिपणेही सगळ्यांकडून-मुलगे व 
मुली मिळून होत असे. डाळ-तांदूळ, गहू-जोंधळा सर्व जिनसा सगळ्यांना 
वाटे घालून सारख्या निवडायला देत असत. असडी तांदूळ कांडायलाही मी 
त्यांच्याकडेच शिकले. शकू व सईताईही कांडप करीत. खाणे, पिणे, काम 
करणे, कुठच्याही बाबतीत आपली मुलगी व इतर असा भेद त्या घरात झाला 
नाही. फरक काय तो माझ्या आठवणीत एका बाबतीत होई. तो म्हणजे शकू
आमच्यापेक्षा कितीतरी जास्त वेळा मार मात्र खात असे. तिने परवा नुकतीच&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suszou45h3cir2799qxyuoskahvyr0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20692</id>
    <revision>
      <id>229123</id>
      <parentid>229104</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5055" sha1="9l16y54mkz393fxi66lchucoz59u06a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;२२ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿एक आठवण नव्याने सांगितली. ती शाळेतला इंग्रजीचा धडा अप्पांच्या 
समोर वाचीत होती. अप्पांनी तिला एका शब्दाचा अर्थ विचारिला. तो तिला 
काही आला नाही. मी असते, तर मुकाट्याने अप्पांचे बोलणे ऐकून घेतले 
असते. पण शकू कसली खट! त्यांना म्हणाली वाटते, “तुमच्या इरावतीला 
विचारा. तिलासुद्धा माहीत नाही ह्या शब्दाचा अर्थ!&quot; अप्पांनी मला 
बोलाविले, आणि त्या शब्दाचा अर्थ विचारला. माझ्या सुदैवाने मी तो धडा 
करिताना तो शब्द डिक्शनरीत पाहून ठेविला होता व तो मला माहीत होता. 
अर्थात मी तो बरोबर सांगितला. शब्दाचा अर्थ माहीत नाही म्हणून व वर
तोंड करून बोलली म्हणून आणखी अशा दुहेरी अपराधाबद्दल शकूला  
चांगला चोप बसला. शकुला चोपणे हेच मला वाटते त्यांच्या तिच्यावरल्या
मायेचे चिन्ह होते. आजतागायत त्यांची ही वृत्ती कायम आहे. त्यांची नात
सई चित्रे छान काढिते, नाटके लिहिते, नाटकात स्वतः काम करिते. पण 
कधी एका शब्दाने तिला शाबासकी देतील तर शपथ. परवा मजजवळ  
म्हणाले, “सईचं आजचं नाटक छान झालं होतं नाही?&quot; तेव्हा मी म्हटले 
&quot;अप्पा, पोरीजवळ का नाही मग तसं म्हणत?&quot; तर मला म्हणतात, &quot;उगीच 
स्तुती केली तर शेफारून जाईल! आपलं न बोललेलच बरं.&quot;

{{gap}}अप्पा जरी काव्याचे भोक्ते नाहीत, तरी एका ठराविक कालखंडा
पर्यंतच्या इंग्रजी वाङमयाचे अगदी एकनिष्ठ भक्त आहेत. भाषांतरित फ्रेंच
वाङमय त्यांनी वाचलेले आहे व काही आम्हा मुलींकडून वाचूनही घेतले 
आहे. पण इंग्रजी वाङमयाशी त्यांचा संबंध अगदी जिव्हाळ्याचा आहे. 
नुसत्या कादंबऱ्याच त्यांनी आमच्याकडून वाचून घेतल्या असे नव्हे, तर 
शेरिडन, गोल्डस्मिथ थोड्या प्रमाणात शेक्सपियर ह्यांची नाटकेही वाचून 
घेतली.

{{gap}}जेन ऑस्टेनच्या बाबतीत तर त्यांची भक्ती पराकोटीची आहे. जेन 
ऑस्टेनच्या निरनिराळ्या कादंबऱ्यांतील माणसे पुस्तकातच न राहता 
आमच्या घरी जणू नित्य वावरत असत. आयुष्यात प्रत्येकजण आपल्या 
मताने आपली स्वतःची अशी एक भूमिका वठवीत असतो. एका मनुष्याच्या 
भूमिका सदैव व सर्वत्र एकच असत नाही. घरी, कचेरीत, मित्रमंडळींच्या 
घोळक्यात, क्रीडांगणावर मनुष्य आपापल्या मताप्रमाणे काही विशिष्ट 
कल्पना मनात ठेवून त्या आचरीत असतो. अप्पांनी घरामध्ये तरी निदान जेन 
ऑस्टेनच्या 'प्राइड अँड प्रेज्युडिस'मधील मिस्टर बेनेटची भूमिका वठवायचे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l16y54mkz393fxi66lchucoz59u06a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20693</id>
    <revision>
      <id>229124</id>
      <parentid>69369</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="81gaasnpyr4h0v25wp26zmjfqkhxj3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / २३}}&lt;/noinclude&gt;ठरविले होते. बेनेटच्या तोंडची वाक्येच्या वाक्ये अनुरूप प्रसंग आला की ते
बोलून दाखवीत. आणि असे अनुरूप प्रसंग माझ्या लहानपणी दिवसातून
निदान दहा-बारा वेळा येतच. बॅनेटच्या हुशार, फटाकड्या, मानी व
उतावळ्या मुलीची भूमिका शकूकडे असे, आणि बेनेटच्या भोळसर, वेडपट
व स्वत:ला आजारी समजणार्‍या बायकोची भूमिका सईताईंना बहाल
केलेली होती. आपल्या भोवतालच्या माणसांचा भोळेपणा, वेडेपणा,
आढ्यता वगैरे लहानसहान दोषांवर बोचक शब्दांमध्ये समर्पक टीका करणे हे
मिस्टर बेनेटचे वैशिष्ट्य होते. आणि तशा तऱ्हेची टीका अप्पा घरातील
सर्वांच्यावर अधूनमधून करीत असत. ह्या टीकेचे आम्हा मुलींना त्या वेळी
काही वाटत नसे व अजूनही काही वाटत नाही. सईताईंना कधीमधी ही टीका
झोंबत असे, असे मला आता आठवते.&lt;br&gt;
{{gap}}'प्राईड अँड प्रेज्युडिस'च्या जोडीला नेहमी वाचलेली दुसरी कादंबरी
म्हणजे ‘मॅन्सफील्ड पार्क.' तीत सर टॉमस नावाच्या सदाचरणी, कर्तव्यतत्पर
मुलाच्याबद्दल महत्वाकांक्षा बाळगणाऱ्या एका मनुष्याचे चित्र रेखाटलेले
आहे. त्याच्या घरी एक मुलगी रहायला आणलेली होती. ती आपली भित्री
व रडूबाई असायची. ह्या भिऊन-भिऊन वागणाऱ्या फॅनीची भूमिका मला
दिलेली असे. सर टॉमसच्या घराची व्यवस्था ही त्याची स्वतःची बायको
आळशी व भोळसट असल्यामुळे बायकोची थोरली बहीण पाहत असे. ही
बाई सर टॉमसच्या पै-पैला जपणारी, सर टॉमसच्या मुलींचे  लाड करणारी व
फॅनीला छळणारी अशी होती. ह्या मिसेस नॉरिसचे नाव बिचार्‍या वहिनींना
बहाल केले होते. जेन ऑस्टेनच्याच जोडीला गोल्डस्मिथही अप्पांचा फार
लाडका. त्याची ‘व्हिकार ऑफ वेकफील्ड' ही कादंबरी आम्ही दोन-चारदा
तरी वाचली असेल, तीतल्या भूमिका कोणाला बहाल झाल्या नसल्या; तरी
तीतली वाक्येच्या वाक्ये प्रसंगानुसार अप्पा म्हणत असत. तरुण शाळकरी
मुलींच्या निरर्थक गप्पा कधीकधी चालतात, तशा एकदा शकू व मी बोलत
असता अप्पा शेजारच्या खोलीतून ('व्हिकार ऑफ वेकफील्ड' मधल्या
बचेंलप्रमाणे) नुसते जोरात ‘फज’ (Fudge) असे म्हणाले. आम्ही भानावर
आलो, हसलो व निरर्थक बडबड बंद केली.&lt;br&gt;
{{gap}}अप्पांच्या घरी शब्दकोशाचा उपयोग सारखा करावा लागे. शब्दांचा
अर्थ, उच्चार व कळेल तेथे ज्या लॅटिन, ग्रीक, अँग्लोसॅक्सन किंवा जर्मन
धातूपासून तो बनला असेल, त्याची चिकित्सा इतका खटाटोप करावा&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81gaasnpyr4h0v25wp26zmjfqkhxj3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20694</id>
    <revision>
      <id>229125</id>
      <parentid>229105</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="fw1nifvo34m89izpnq0aph31pqzdva5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;२४ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿लागे. अप्पांचे शब्दज्ञान मोठे अचूक. शकू व मी शब्द अडला की, 
एकमेकींना विचारून, कधी सईताईंना विचारून, तर कधी अदमासाने ठोकून
देत असू. आम्ही कोणाला शब्द विचारितो, हे अप्पांना ऐकू आले की ते &quot;डिक्शनरीत पहा की! त्या आहेत कशाला घरी?&quot; असे मोठ्याने म्हणत, 
शब्दार्थावरून एक प्रसंग आठवतो आहे : कॉलेजमधले संस्कृत पुस्तक चालू 
असता शकू मला ‘नितम्ब' शब्दाचा अर्थ विचारीत होती. हाच शब्द 
मराठीतही माझ्या वाचनात आला होता. जो शब्द शकू विचारीत होती, तो &quot;प्रियानितम्बोचितसंनिवेशैर्विपाटयामास युवा नखाग्रै:।' ह्या ओळीतला 
होता. मी अगदी निःशंकपणे सांगितले, “त्या शब्दाचा अर्थ गाल.&quot; अप्पा 
तेथेच होते. ते म्हणाले, “काहीतरी सांगू नकोस; त्या शब्दाचा अर्थ आहे 
ढुंगण अथवा कुल्ले&quot; मीपण माझ्या संस्कृतप्रभुत्वाच्या व माझ्या वाङमयाच्या 
कल्पनांच्या धुंदीत होते. मी अगदी सोवळ्या घरात वाढत होते. जे वाङमय
अप्पा वाचून घेत, तेही सोवळेच होते. प्रियेच्या नितंबांचा उल्लेख वाङमयात 
येईल, ही कल्पनाही मला नव्हती. शिवाय, अप्पांना संस्कृत फारसे समजत 
नाही, ह्या ऐटीतही मी होते. मी म्हटले. “इश्श. अप्पा! काहीतरीच काय 
सांगता?&quot;&lt;br&gt;{{gap}}ते म्हणाले, “मी काहीतरी सांगत नाहीः बरोबर तेच सांगतो आहे.&quot;&lt;br&gt;{{gap}}मी म्हटले, “माझेच अगदी पैजेनं बरोबर आहे.&quot;&lt;br&gt;{{gap}}अप्पा म्हणाले, “बरं, बरं, हजार रुपयांची पैज! पण आता तेवढा 
आपट्यांचा कोश आण आणि तो शब्द बघ.&quot;&lt;br&gt;{{gap}}..अजून मी अप्पांचे देणे फेडले नाही.

{{gap}}अप्पांच्या घरचा कार्यक्रम संथ. एका ठराविक मागनि जाई. मोठ्याने 
वाचन करण्यात खंड बहुधा पडत नसे. मोठ्याने नाट्यवाचन करणे हे दुसरे 
इतर वाचन करण्याइतकेच अप्पांना फार आवडत असे. वर सांगितलेल्या  
इंग्रजी नाटकांखेरीज 'शारदा', 'संशयकल्लोळ' व 'सौभद्र' ही त्यांची 
आवडती नाटके. एखाद्या शनिवार, रविवारी दुपारची जेवणे लवकर आटोपून 
एकेकाच्या हातात एकेक पुस्तक ह्याप्रमाणे सईताई, अप्पा, शकू व मी वाटून 
दिलेल्या भूमिकांप्रमाणे तासा-दोन-तासांच्या बैठकीत सबंध नाटक वाचून 
काढीत असू. सर्व कुटुंब एकत्र बसून. अशा ,तऱ्हेने इंग्रजी भाषेतील कित्येक 
पुस्तके आम्ही वाचली. त्यामध्ये स्विफ्टच्या लिलिपुट-ब्रॉबडिंगनॅगच्या 
सफरी होत्या, डिकन्सचे ‘पिक्विक पेपर्स' होते, थेकरेचे 'व्हॅनिटी फेअर'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw1nifvo34m89izpnq0aph31pqzdva5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20695</id>
    <revision>
      <id>229126</id>
      <parentid>229106</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5321" sha1="3xmiqbrd7qcz75a04h9rh6p5olk0vj8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / २५ }}&lt;/noinclude&gt;﻿होते, जॉर्ज एलियटचे ‘सायलस मार्नर' होते. ‘सायलस मार्नर' ही आम्हा 
सगळ्यांनाच आवडणारी कथा होती. आम्ही दोन-तीनदा तरी ती वाचली 
असेल. माझ्या आयुष्यात ज्या काही अत्यंत सुखाच्या आठवणी आहेत, 
त्यांमध्ये ह्या एकत्र कौटुंबिक वाचनाच्या आठवणी आहेत. 

{{gap}}अप्पांनी आम्हाला आधुनिक ललितलेखक मॅट्रिक पास होईपर्यंत वाचू 
दिले नाहीत. शॉ तर त्यांना बिलकुल आवडत नसे. पण आम्ही तो भांडून 
वाचलाच. पण शॉ किंवा बॅरी ह्यांची नाटके व वेल्स, बेनेट किंवा गॉल्सवर्दी 
यांच्या कादंबऱ्या कौटुंबिक वाचनात कधी आल्या नाहीत. अप्पांच्या मते 
पूर्वी झालेल्या ब्रिटिश लेखकांच्या तोडीचे हे नवे लेखक नाहीत.

{{gap}}अप्पांची वाङमयीन आवड त्यांच्या मनाच्या ठेवणीची निदर्शक 
म्हणावी की ह्या लेखकांनी ती ठेवण तशी बनविली, हे काही मला नीटसे 
सांगता येत नाही. मूल आपले गुण घेऊन जन्माला येते, ही गोष्ट तर खरीच, 
पण संस्कारक्षम वयामध्ये झालेल्या वाचनाचाही परिणाम मनावर होत असला 
पाहिजे. मिल, स्पेन्सर, बेंथम ही मंडळी बुद्धिवादी, सुधारणावादी व 
व्यक्तिस्वातंत्र्याची भोक्ती अशी होती. ह्या सर्वांच्या नीतिमत्तेबद्दलच्या 
कल्पना त्या वेळच्या काळाप्रमाणे ठाम अशा होत्या. नवीन मानसशास्त्राचा 
विकास त्या वेळी झालेला नव्हता. त्याचप्रमाणे समाजशास्त्राचाही प्रसार त्या 
वेळी इतका झालेला नव्हता. मनुष्य आडवाटेने जातो, त्याला कारणे म्हणून 
लहानपणी घडलेले संस्कार, वैफल्य, समाजरचनेचे दोष वगैरे दाखवून 
त्याच्या कृतीचे आकलन आणि त्याचबरोबर थोडेबहुत समर्थन हल्लीच्या 
वाङमयात जितके होते, तसे अप्पांना आवडणाऱ्या लेखकांत मुळीच दिसून
येत नाही. बनियनच्या 'पिल्ग्रिम्स प्रोग्रेस' मध्ये म्हटल्याप्रमाणे सदाचरणाची 
वाट अगदी सरळ व अरुंद अशी होती. त्या वाटेने जाणार्‍याला कुठे फाटा 
भेटायचा नाही, किंवा वाटेवरच्या वाटेवरच जरा पाऊल इकडचे तिकडे 
करायला जागा नव्हती. जेन ऑस्टेनच्या सगळ्या कादंबऱ्यांतही हीच वृत्ती 
दिसून येते. तिने रंगविलेले काही खलनायक किंवा तिच्या मताने कसोटीस न 
उतरलेल्या स्त्रिया तिच्या नायक-नायिकांपेक्षा एक दोन उदाहरणांत तरी 
जास्त आकर्षक वाटतात. पण कुठे तरी चूक घडल्यामुळे जेन ऑस्टेनने 
त्यांना भरपूर प्रायश्चित्त दिलेले आहे.

{{gap}}सईताई आणि अप्पा ह्यांच्याबद्दलच्या माझ्या सुरुवातीच्या भावना 
हळूहळू बदलत गेल्या. मी मोठी होत होते, माझी समज वाढत होती, हे जसे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xmiqbrd7qcz75a04h9rh6p5olk0vj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20698</id>
    <revision>
      <id>229127</id>
      <parentid>74756</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="ledeee2kbwn5g325umkp4ev5wyt3g0d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;
२८ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;दुसऱ्या काही अडचणींना तोंड द्यावे लागले, तर ते कधीही बायकोबरोबर
विचारविनिमय करीत नसत. अप्पांच्या निवडणुकीच्या वेळेला सईताईनी
मोठ्या उत्साहाने काम केले. पण त्यांच्यात तात्त्विक विषयांवर चर्चा
झालेली मी कधी ऐकली नाही. अप्पा सईताईंना कधी रागावलेलेही मला
आठवत नाहीत. त्यांच्या खर्चापायी, त्यांच्या निरनिराळ्या छंदापायी ते
टेकीस येत. पण बेनेटचे एखादे वाक्य बोलून मनाचे समाधान करून घेत.
बायकोशी वागण्यामध्ये 'प्रेयो मित्रम' ह्या भवभूतीच्या व्याख्येपर्यंत ते कधी
पोहोचलेच नाहीत, असे मला वाटते. ह्या वागण्यामध्ये प्रेमळपणा होता, पण
त्याचबरोबर एक तऱ्हेचे अंतर कायम राहिले. ज्ञानाने, वयाने, अनुभवाने
कमी असणाऱ्या माणसाशी जे वागणे राहते, तसेच ते शेवटपर्यंत राहिले.
अप्पांनी सईताईंना मिसेस बेनेटची भूमिका बहाल केली. तेव्हा एखादे वेळेस 
तरी सईताईंनी जेन ऑस्टेनच्याच एखाद्या कादंबरीतील पढतमूर्खाची भूमिका 
अप्पांना दिली असती, तर ती बरोबरी झाली असती. पण तशी बरोबरी करणे 
सईताईंच्या कधी स्वप्नातही आले नसणार. अप्पांचे बायकोशी हे वर्तन 
बऱ्याच दृष्टीने प्रातिनिधिक स्वरूपाचे होते. महादेव गोविद रानडे, 
अण्णासाहेब कर्वे वगैरे मंडळींची आपल्या कुटुंबाशी वागणूक अशाच 
तऱ्हेची होती. बायकांना आपल्याबरोबर एखाद्या सभेला घेऊन जाणे
शिकविणे वगैरे हे लोक करीत असत, पण जुन्या काळच्या कर्त्या पुरुषाची 
बायकोच्या बाबतीत जी भूमिका होती. तीच त्या सर्वांची होती. 
समाजकारण, राजकारण वगैरे विषय खास पुरुषांचे आहेत; त्यांची चर्चा 
पुरुषा-पुरुषांमध्ये होईल, पण घरात पोरीबाळी व बायको वगैरेंपुढे नाही. 
अप्पांच्या जीवनाचा आणखी एक विशेषही त्या वेळच्या पुण्याच्या 
सार्वजनिक जीवनाचेच प्रतीक मानला पाहिजे. आप्पांनी आपल्या 
बायकोशीच काय, पण कोणाही स्त्रीजवळ आपले मन कधी उघडे केले नाही. 
कोणीही बाई त्यांना तितकी जवळची वाटली नाही; पण कालिदासाच्या 
म्हणण्याप्रमाणे 'दयितास्वनवस्थित' असे मात्र ते कधीच झाले नाहीत. 
अंतःकरण उघडे करून बोलावे. किंवा दुसऱ्याने आपल्याजवळ ते तसे 
करावे, अशी कल्पना त्या वेळच्या पुरुषांना नसावीच.

{{gap}}अप्पा राजकारणी व्यक्ती होते, पण सार्वजनिक जीवन ते घराच्या 
उंबरठ्याबाहेर ठेवीत असत. त्यामुले  त्याचे पडसाद क्वचितच उमटत
'प्रासाद शिखरस्थोऽपि काको न गरुडायते' किंवा 'पशुपाल का शिशुपाल?'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ledeee2kbwn5g325umkp4ev5wyt3g0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20702</id>
    <revision>
      <id>229128</id>
      <parentid>74783</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>229128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="0w14frzgv0a2yl96slip66invdmayez" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;३२ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;गेल्या होत्या. गृहस्थाच्या घरी त्यांचे जे आदरातिथ्य व्हायचे ते होत असे, व
ते अगदी मनापासून होई. पण अप्पांनी कधी कोणाचा मोठा बडेजाव केला
नाही व कोणाला आपला करू दिला नाही. त्यांच्या सान्निध्याचा असाच
प्रभाव पुणे विद्यापीठावरही पडला. डॉ.जयकर अतिशय बुद्धिमान, पण
स्वभावाने तर्ककर्कश व हुकमत गाजविणारे. ते सभापती होते, तेव्हा सारखे 
खटके उडत व तीव्र असंतोष असे. एखाद्याला खाली बसवीत तेही इतक्या 
हुकमतीने व तुच्छतेने की, ते मनुष्य कायम दुखावले जाई व इतर 
सभासदांच्या मनातही भीती व असंतोष निर्माण होई. अप्पा आल्यावर हे सर्व 
बदलले. सर्व सभागृहातील वातावरणच बदलून गेले. एक वयस्क प्रोफेसर 
मला म्हणाले, &quot;काय गोड माणूस हो! त्यानं आम्हांला आमच स्वत्वः परत 
दिलं.&quot; विशेषतः, तरुण माणसांना आणि आता सर्वच त्यांच्यापेक्षा लहान 
आहेत, ह्या वागणुकीमुळे फारच आनंद होतो.

{{gap}}हे सर्व होत असता त्यांच्या कर्तव्यात काडीमात्र कसूर होत नाही. 
बायबलमध्ये एक वाक्य आहे.... &quot;जो प्रेम करतो. तोच शिक्षाही करू 
शकतो.” (He chastiseth best who loveth best.) ते मला नेहमी 
त्यांना लावावेसे वाटते. एका बाबतीत मात्र त्यांच्या मायेला 
कर्तव्यनिष्ठुरतेचा बंध नाही. त्यांना अगदी लहान मुले कमालीची 
आवडतात. अगदी एका दिवसाचे तान्हे मूलसद्धा ते हौसेने मांडीवर घेतात,
व तोंडाने चाक-चूक असे आवाज काढीत त्याच्याशी बोलतात. एखादे 
तान्हे मूल त्यांच्या मांडीवर मुतले म्हणजे तर त्यांना धन्य वाटते. जाई, गौरी, 
सई वगैरे सर्व नातींना ते बजावून सांगतात, “नसता मोठेपणा सांगू नकोस;
लहानपणी माझी मांडी भिजवली आहेस!&quot;

{{gap}}मुले जरा मोठी झाली, म्हणजे मात्र अप्पांच्या जवळून पळून जातात;
कारण ते हळूच तपकीर त्यांच्या नाकात कोंबतात, नाही तर दंड दाबून 
बेटकुळी काढतात. मूल भेदरले, म्हणजे मोठमोठ्याने हसतात. 'मुलांचे
मानसशास्त्र' हे शब्द त्यांनी ऐकिलेले दिसत नाहीत. एक प्रकारे ते ठीकच 
आहे. कारण त्यांच्या ह्या रानटी वागणुकीमुळे कुणी मूल त्यांना कायम 
दुरावलेले मला माहीत नाही. मुले परत जरा मोठी झाली की, त्यांच्याकडे 
ओढली जातातच.

{{gap}}आप्पांच्यात विरोधी वाटणार्‍या दोन गुणांचा मिलाफ मजेदार रीतीने 
झालेला आहे. पहिला, त्यांची समता किंवा न्यायबुद्धी; आणि दुसरा, त्यांचे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0w14frzgv0a2yl96slip66invdmayez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20704</id>
    <revision>
      <id>229129</id>
      <parentid>74798</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>229129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="jgmmeyjcts8vbnckz2jy8q0zokxspco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;३४ /  गंगाजल&lt;/noinclude&gt;आणि गणित हे विषय घेतलेले होते आणि ह्या दोहोतही तिची बुद्धी फार
छान चाले. अप्पांना ती मुलाच्या जागी. लहानपणापासून नाना तऱ्हांनी
अप्पांनी तिचे लाडही केले होते, व शिस्तीत शिक्षणही केले होते.
आपल्याप्रमाणेच तिने केंब्रिजला जावे, तेथे गणिताच्या परिक्षेत असामान्य
यश मिळवावे, अशी त्यांची फार इच्छा होती. पण ह्या मुलीने इंटरमध्ये 
असतानाच आपले लग्न ठरविले. ज्याच्याशी ठरविले, तो मुलगा मध्यम
स्थितीतील खाऊन-पिऊन सुखी अशा घराण्यातील, पण अतिशय हुशार
नव्हे. मुलाच्या घरच्या परिस्थितीपेक्षाही शकूने लग्न ठरवावे व आपल्या
भावी बौद्धिक जीवनाला हरताळ फासावा, ह्याचे त्यांना वाईट वाटले. पण 
त्यांच्या नेहमीच्या सरळ स्वभावामुळे व सुधारकी तत्वांना धरून त्यांनी त्या 
लग्नाला मोडता घातला नाही. हे लग्न काही दिवसांत शकूनेच मोडले. 
मोडून शकू परत अभ्यास करण्यास मोकळी झाली ह्याबद्दल अप्पाना आनंदच 
झाला असला पाहिजे. हा आनंद काही त्यांनी बाहेर दर्शविला नाही; तरी
तिला विलायतेला पाठविण्याची सर्व तयारी केली आणि बी.एससी.त
पहिल्या वर्गात येऊन शकू विलायतेला गेली. पण अप्पांच्या मनाप्रमाणे 
गणितात मोठे यश संपादन न करिता फ्रेंच, शिक्षणाची तत्वे वगैरे इतरच 
विषयांवर लक्ष केंद्रित करून जेमतेम ती परीक्षा पास झाली. अप्पा 
विलायतेहून आल्यानंतर तिने त्यांच्या मनाविरुद्ध तिकडेच लग्न केले. काही 
वर्षांनी शकू परत आली व शकूची मुलगी सई जन्मापासूनच आप्पांकडेच
वाढली.

{{gap}}ह्या सर्व गोष्टींचा अन्वयार्थ अप्पांनी काही लावला असेल, ह्याचा 
सुगावा मला नुकताच लागला. ती कथा अशी : सई अतिशय गोड पोरगी. 
अभ्यासात शकूइतकी हुशार नाही, पण लहानपणापासूनच निरनिराळ्या कला 
ती चटदिशी आत्मसात करी. ती कशीबशी बी.ए. पास झाली. पण तोपर्यंत 
शकूच्या प्रोत्साहनाने म्हणा, किंवा शकू मागे लागल्यामुळे म्हणा, तिने काही 
चित्रे काढली, काही गोष्टी व काही लहान नाटके लिहिली. सई म्हणजे 
कमालीची आळशी व सुखासीन. एखादी कल्पना आली, म्हणून मांड घालून 
लिहायला बसली, किंवा मानेवर खडा ठेवून आपण होऊन तिने चित्र
काढिले, असे कधी व्हायचे नाही. सईला बसवायचे नि तिच्याकडून काम 
करून घ्यायचे, हा उद्योग शकूचा. एकदा मी एम.ए.चा वर्ग शिकवून येताना 
मला सई भेटली. मी तिला जरा आश्चर्यानेच विचारिले. &quot;बाई, तू इकडे कुठे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgmmeyjcts8vbnckz2jy8q0zokxspco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20706</id>
    <revision>
      <id>229130</id>
      <parentid>74811</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>229130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="afleivhgy68p50ld6jnoyj6mawenp8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;३६ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;एक समजूत आहे. शकू हल्ली आपला बहुतेक वेळ कुटुंबनियोजनाच्या
प्रचारात घालविते. गेली कित्येक वर्षे ती हे काम करीत आहे. हे काम पगारी
नाही. त्यात तिला द्रव्यप्राप्ती होत नाही. रहावयाला अप्पांचे घर नसते, तर
तिला हे कार्य करणे जड गेले असते, व पुढेही जड जाईल. तिच्या ह्या
आयुष्यक्रमात मोठा ध्येयवाद आहे, हे अप्पांनासुद्धा पटेल. पण तिचे कार्य
सतत चालू राहण्यासाठी आपण तिच्यासाठी काही केले पाहिजे, ह्याची
जाणीव मात्र त्यांना नाही. जी गोष्ट शकूची, तीच दुसऱ्या अर्थाने सईची. सई
कलावंत आहे, तिने एका कलावंताशीच लग्न केले आहे, कलावंताचे जीवन
बरेच खडतर असते, थोडासा का होईना, पण ठरलेला पगार महिन्याच्या
महिन्याला मिळण्याची त्यात फारशी शक्यता नसते. मग रहायला स्वतःच्या
मालकीच्या दोन खोल्या ही कल्पनाच नको. कलेच्या मागे लागणे हाही एक
प्रकारचा ध्येयवाद आहे. दोन्ही मुली दोन तर्‍हानी अशा परिस्थितीत
असताना आपले राहते घर त्यांनी मृत्युपत्रान्वये एका संस्थेला दिल्याचे ऐकून
मला तर धक्काच बसला. अप्पांच्याजवळ गडगंज संपत्ती नाही. घरी मोटार
नाही. दोन मुलींना पोटापुरते व डोक्यावर निवारा एवढे ठेविले, तर अप्पा
आपल्या सार्वजनिक कर्तव्याला चुकले, असे मला मुळीच वाटत नाही. पण
ह्या बाबतीत अप्पा आपल्या पिढीतील काही देशभक्तांचे व सुधारकांचे 
प्रतिनिधी आहेत.

{{gap}}मला पुष्कळ वाटते की, एकदा त्यांच्याशी ह्या बाबतीत रागारागाने
वाद घालावा. पण माझ्या आजपर्यंतच्या भूमिकेमुळे अजूनपर्यंत तरी मला ते
तितकेसे जमले नाही. आणि मुलीबाळींनी विरोध केला, म्हणून हा मोठा 
पुरुष आपला विचार बदलील असेही वाटत नाही.

{{gap}}एका दृष्टीने त्यांचा स्वभाव, वागणूक जीवनाचा प्रवाह सर्व काही एका  .
विशिष्ट कालखंडाचे द्योतक वाटतात. पण दुसऱ्या बाजूने पाहिले, तर त्यांची 
असाधारण बुद्धी, अपार वात्सल्य व बालसुलभ ऋजुता ह्यांचा मिलाफ
अनन्यसाधारण आहे. त्यामुळे कोठल्याही रेखीव चौकटीत त्याचे आयुष्य 
बसविताच येत नाही.

{{right|१९६१}}

{{gap}}हे लिखाण लिहून झाल्यावर अप्पांकडे पाठविले व त्यांना विचारले 
&quot;तुमची हरकत नसली, तर छापून काढायचे म्हणते आहे!&quot; त्यांचे उत्तर&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>afleivhgy68p50ld6jnoyj6mawenp8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20707</id>
    <revision>
      <id>229131</id>
      <parentid>74813</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="r41bbv4i2xlz5k9zdtiwnm5i42d916z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;
{{right|गंगाजल / ३७}}&lt;/noinclude&gt;त्यांच्याच शब्दांत देते.

{{gap}}१ माझी हरकत नाही. तुला काय हवे ते कर.&lt;br&gt;{{gap}}२ 'ही' इंटर पास होऊन बी.ए.त गेली होती.&lt;br&gt;{{gap}}मी सध्या व्हर्जिल वाचतो आहे.

{{gap}}ज्याबद्दल मला विशेष औत्सुक्य, त्या त्यांच्या मृत्युपत्राबद्दल एकही
शब्द नाही!{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r41bbv4i2xlz5k9zdtiwnm5i42d916z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229132</id>
      <parentid>229131</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="mlxegscdc0y4ig0bwrdphgon82mukpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;
{{right|गंगाजल / ३७}}&lt;/noinclude&gt;त्यांच्याच शब्दांत देते.

{{gap}}१ माझी हरकत नाही. तुला काय हवे ते कर.&lt;br&gt;{{gap}}२ 'ही' इंटर पास होऊन बी.ए.त गेली होती.&lt;br&gt;{{gap}}मी सध्या व्हर्जिल वाचतो आहे.

{{gap}}ज्याबद्दल मला विशेष औत्सुक्य, त्या त्यांच्या मृत्युपत्राबद्दल एकही शब्द नाही!{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlxegscdc0y4ig0bwrdphgon82mukpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20714</id>
    <revision>
      <id>229133</id>
      <parentid>68006</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="57rgdzr4v3dohen7ndzrmjefsq4o2pe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;४४ /  गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿आठवणीनं भरलेला होता. मामंजी जाऊन इतकी वर्ष झाली, पण एका 
खोलीला मुलं अजूनही 'आजोबांची खोली' म्हणतात. ताई सासरी गेली. 
तिची मुलगी कॉलेजात जायची वेळ आली, तरी त्या घरातील एक खोली 
'ताईची खोली' म्हणून राहिली आहे. स्वयंपाकघर व कोठी आईनं दर वेळी 
लावायची. सासूबाई कधी मधी येत, पण आठवण मागे ठेवून जात. त्या घरी 
माझीच नाही, पण इतरही मुलं वाढली होती. प्रत्येकजण काहीतरी आठवण
ठेवून गेलं होतं. खालच्या जमिनीपासून वरच्या छातापर्यंत घर आठवणींनी 
कसं गच्च भरलं होतं. बाहेर अंगणात यावं, तरी तोच प्रकार. प्रत्येक झाडाचा खड्डा कधी खणला, व झाड कुठून आणून कधी लावलं, ते माहीत होतं. गुलाबाची बाग नाहीशी झाली होती, पण आमच्या बोलण्यात व मनात तीअजून ताजी टवटवीत होती.

{{gap}}एक वेळ अशी आली की, त्या घरात मला कोंडून बांधल्यासारखं 
वाटायला लागलं. सगळीकडून मला काहीतरी दडपून टाकीत आहे, असा 
भार माझ्यावर पडला होता. भूतकाळ माझी मान दाबून राहिला होता. त्यानं
माझे हात-पाय-मन जखडलं होतं. तो मला खुलेपणानं, मोकळेपणानं वावरू 
देत नव्हता. नुसतं घर आणि अंगण झपाटलेलं होतं असं नाही, तर सर्व 
परिसरच झपाटलेला होता. शेजारी मैलभरात सर्व माणसं ओळखीची. एरव्ही 
जी दोन हात दूर, तीही आजारीपणामुळे भेटायला यायची आणि डोकं खायची. कोणीही रस्त्यावरून जाता-जाता डोकावावं व विचारावं, &quot;ठीक 
आहे ना?&quot; सगळ्यांनाच फार आपुलकी. सर्व काही- माझ्याखेरीज-
पूर्वीसारखं. मी मात्र पार बदलले होते. ही आपुलीक माझा जीव घाबरा करीत होती. चांगुलपणानं मी कासावीस झाले होते. त्या आठवणी व ती आपुलकी ह्यातून सुटण्यासाठी तर इतक्या वर्षांचं घर सोडून मी नवं घर मांडलं होतं.

{{gap}}नव्या घराच्या आसपास कोणी ओळखीचं नव्हतं. दिवसादिवसांत  
कोणी घरी डोकावलं नाही. भेटायला लांब असलं, तरी अधूनमधून आपली 
माणसं एकेकदा तरी येऊन गेली. फक्त तीच आली नाही. आज पडल्या-
पडल्या मी तोच विचार करीत होते. तिचा फोटो समोरच भिंतीवर होता. मी 
विचारलं, “बये, येत का नाहीस? मला विसरलीस का?&quot; ती काय उत्तर 
देणार? पण तिचे डोळे मला विसरल्यासारखे दिसत नव्हते.

{{gap}}जुन्या घरी काही काम निघालं. मला तिकडे दोन दिवस रहावं लागणार होतं. ठरल्याप्रमाणे मी गेले. माझ्या पूर्वीच्याच अंगणाशेजारच्या खोलीत&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57rgdzr4v3dohen7ndzrmjefsq4o2pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20715</id>
    <revision>
      <id>229135</id>
      <parentid>126212</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="2f39bospk74uqpqv5jv2vn9byaw7u8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ४५}}&lt;/noinclude&gt;अंथरूण घातलं होतं. आणि काय आश्चर्य! ती अगदी नेहमी यायची तशी 
आली. तिची हाक मला ऐकू आली. मी दार उघडलं. आम्ही दोघी 
त्यादिवशी फिरायला गेलो, एवढं आठवतं. पण कुठं गेलो, कशा गेलो, 
काय बोललो, हे नेहमीप्रमाणेच आठवत नाही. परत दुसऱ्या दिवशीही ती 
येईल, ह्या समजुतीत मी होते. पण ती आली नाही. मला परत नव्या घरी 
जाणं भाग होतं. इथलं काम संपलं होतं. राहण्यातही अर्थ नव्हता. ती परत 
कधी येईल, हे सांगता येत नव्हतं. मी कधी नव्हतं इतक्या अनिच्छेनं जुनं घर सोडलं, आणि परत नव्या घरी आले.

{{gap}}त्या रात्री आणखी एक आश्चर्य घडलं. आई मला माझ्या खोलीच्या
दारात दिसली. नेहमी दिसे तशीच. तिने हाक मारली, &quot;माई!&quot; मी 
खडबडून उठले व &quot;आई!&quot; म्हणत दाराकडे धावले. कुठली आई न कुठलं 
काय! माझ्या जागं होण्यानं, उतावीळपणानं आपल्या पायी आलेल्या 
आईला मी घालवून बसले होते. तरीही मी हिरमुसले नाही. माझ्या मनात 
आनंद भरून राहिला होता. आई नव्या घरी आली होती. आजच कशी 
आली? इतके दिवस का आली नव्हती?- मी आठवयाला लागले. दोन 
दिवसांपूर्वी मी जुन्या घरी गेले होते. ती भेटली. तेव्हा आपण फिरायला गेलो
होतो. मी तिला इकडं आणलं होतं का? मला काही-म्हटल्या-काही
आठवत नव्हतं. मी झोपेत असताना जाग्या असलेल्या मनानं ही युक्ती
केलेली दिसते. तिला नवीन घर माहीत नव्हतं रस्ता सापडत नव्हता, ही 
साधी गोष्ट माझ्या जागेपणाच्या तार्किक व्यवहारी मनाला कळली नव्हती.
पण कोणाला तरी माझी काळजी होती खास! मी जुन्या घरी गेल्यावर 
भेटायला आलेल्या आईला त्यानं इकडे आणलं असणार. 

{{gap}}काही का असेना, आईला घर सापडलं होतं, आणि मला आई
सापडली होती.


{{gap}}२ :-

{{gap}}आज ती मला काही महिन्यांनी भेटली होती. ह्या दोन महिन्यांत तिचं कसं चाललं होतं, ती कुठं राहिली होती, वगैरे मी विचारीत होते व ती  नेहमीप्रमाणे भराभर उत्तेजित स्वरात मला निरनिराळ्या हकीकती सांगत होती. सांगतासांगता ती एकदम थांबली. तिचे डोळे विस्फारले. ती मला हलवून मोठ्यानं म्हणाली,{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2f39bospk74uqpqv5jv2vn9byaw7u8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20716</id>
    <revision>
      <id>229134</id>
      <parentid>68016</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="rszczefa20ma4z76kvimw67mc3xtrp6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;४६ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}“तुला एक विलक्षण प्रकार सांगू का? अग, मला माझी आई
सापडली!&quot;

{{gap}}ही पोर मला सात-आठ वर्षं माहीत आहे. तिची थोरली बहीण त्या वेळी माझ्या चांगली ओळखीची होती. हिचं नाव मी ऐकायची. प्रत्यक्ष 
पाच-सहादा पाहिली असेल, इतकंच. हिला पहिल्या वेळी पाहिलं, तेव्हा ती 
अठरा-एकोणीस वर्षांची असावी. जरा लठ्ठ; तोंडावर विशेष कोणताच भाव 
नाही; जरा अंगानं आडवी आणि तोंडावर बालमुखाची गोलाई, अशी ती 
मला दिसली. तिची थोरली बहीण अक्का फार हुशार, फार शांत, विचारी, 
वयाच्या मानानं जास्तच प्रौढ अशी होती. ह्यात काही नवल नव्हतं. ती
आपल्या बापाचा आईनं अर्धवट टाकिलेला संसार संभाळीत होती.

{{gap}}धाकटी पाच का सहा वर्षांची असताना, तिची आई नवऱ्याला व 
लहान मुलांना सोडून गेली होती. तेव्हापासून बाप, भाऊ व बहीण ह्यांना 
अक्कानंच संभाळलं होतं. घर मोठं स्वच्छ व व्यवस्थित ठेविल होतं. वडिलांचं ऑफिस, लहान भावांच्या शाळा ह्या वेळा साधून सगळ्यांचं जेवणखाण व्यवस्थित ठेविलं होतं. धाकटीची तर ती आईच झाली होती. नहाणं-माखणं, कपडेलत्ते सर्वच तिनं केलं. आपली आई नाही, असं धाकटीला कधी वाटलं असेल, असं दिसत नव्हतं. थोरली जितकी शांत, तितकी ही अवखळ आणि धसमुसळी. थोरली विचारी, तर ही अजून विचार करायला शिकली नव्हती. थोरलीसारखीच हुशार मात्र होती. शाळेत वरचा नंबर सुटला नाही, तसा कॉलेजात वरचा सुटला नाही, अक्कामुळे आईची वाण अशी भासली नाही, पण आई मला टाकून गेली, म्हणून तिच्याबद्दल तिरस्कार व राग मात्र मनात भरून राहिला होता. पण आयुष्यक्रम सपाट्यानं पालटला. अक्काचं लग्न झालं. एवढंच नव्हे, पण ती सातासमुद्रापलीकडं गेली. तिच्या मागोमाग दादाही अभ्यासाच्या निमित्तानं गेला. इतके दिवस अक्काच्या मायेत वाढलेली छोटी आता घरातली मोठी झाली. वडिलांना संभाळण्याची जबाबदारी तिच्यावर आली. 

{{gap}}अक्कानं तिला स्वैपाकपाणी सर्व शिकविलं होतं. घरकाम तिला 
अवघड वाटलं नाही. पण वडिलांची ओळख मात्र नव्यानं होत होती. अक्काच्या राज्यात तिला वडिलांशी बोलण्याचा कधी प्रसंग आला नव्हता. वडिलांनी तिला कधी जवळ घेतलं आहे, कधी तिच्याशी, लहानसं का होईना, संभाषण केलं आहे, असं तिला आठवत नव्हतं. सर्व काही&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rszczefa20ma4z76kvimw67mc3xtrp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20717</id>
    <revision>
      <id>229136</id>
      <parentid>68022</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="ax997kdl80p9s9cmfqb6cnvgilqri2u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ४७}}&lt;/noinclude&gt;﻿अक्का-अक्का, त्यापलीकडे कधीमधी दादा, पण वडील म्हणजे घरी 
असणारी, जेवणारी, अक्काला कुरकुरत-कुरकुरत घरकामासाठी पैसे देणारी
एक व्यक्ती, ह्यापलीकडे वडिलांबद्दल तिला काहीच माहीत नव्हतं. घरात
खुर्च्या-टेबलं होती, -ती एका जागी असत, -वडील ही वस्तू तशाच तऱ्हेची
पण हलणारी, चालणारी, बोलणारी होती. त्यांची कामं वेळच्या वेळी व्हावी, ह्यासाठी अक्का जपत असे, हेही तिला माहीत होतं. पण मुलं व वडील कधी बसून गप्पा मारलेल्या तिला आठवत नव्हत्या.

{{gap}}घरात आईबद्दल कुणीच बोलत नसे. पण ह्या मुलांना चार दिवस 
मोकळेपणे जाऊन रहायला जी घरं होती, ती सर्व आजोळची, -आईचे भाऊ 
व आईचे आईवडील यांची! मुलं गावाला गेली की हटकून आजीकडे, नाहीतर मामाकडे जात, -शक्य तर वडिलांना न कळविता. किंवा त्यांना कळवून, -त्यांच्या कुरकुरीला न जुमानता! छोटी मातृमुखी आहे, असं आजोळी बोलत. त्यामुळे छोटीला आईबद्दल जास्तच राग येई. 

{{gap}}अक्का लग्न होऊन गेली, त्या वेळी छोटी अठरा वर्षांची असावी. 
ह्यानंतर ती मला अधूनमधून भेटायची. अठरा वर्षांची मुलं सर्वज्ञ असतात,
ह्या रुबाबात तिनं मला सांगितलं होतं, “माझे बाबा म्हणजे संशोधन करणारं 
एक यंत्र आहे. ठरलेल्या वेळी उशीर न करिता खाणं, चहा, आंघोळीला गरम पाणी दिलं की झालं?&quot; पण जसजसा वडिलांशी जास्त संबंध येत गेला, 
तसंतसं हे मूळचं वर्णन फारच बदलावं लागलं. 'मी तुझ्यासाठी किती खस्ता 
खाल्ल्या, किती पैसे खर्च केले व करतो,' हे ते यंत्र बोलून दाखवू लागलं. 
छोटीला विचार पडे, अक्काही हेच ऐकत होती का? का हे एक नवीनच सुरू
झाल आहे? 'मी तुझ्यासाठी खस्ता खाल्ल्या,' हे वाक्य मात्र ती गप्प बसून 
ऐकायची नाही-, &quot;अक्का म्हणजे तुम्ही नव्हे-&quot;, &quot;माहीत आहे कुणी 
माझ केलं ते?&quot;, &quot;बोलून दाखविणारं असतं एक, करणारं असतं 
निराळंच!&quot; अशी वाक्यं ती वडिलांना ऐकवी. कधी वडील उत्तर देत नसत, 
कधीकधी शब्दावरून शब्द वाढे व कडाक्याचं भांडण होई. &quot;अगदी थेट 
आईसारखी दिसतेस, आणि वागतेस पण आईसारखीच!&quot; असं काही 
वडिलांनी म्हणावं व हिनं जवळजवळ वेड लागल्यासारखं ते नाकारावं, असं 
चालायचं. आईशी तुलना केली, आईचं नाव काढलं, की छोटी रागानं वेडी 
होते, हे लक्षात आल्यापासून वडिलांना तसे प्रसंग वारंवार आणण्याचा एक 
चाळाच लागला. लहानसहान बाबींवरून खटके उडत. पण मुख्य खटके&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax997kdl80p9s9cmfqb6cnvgilqri2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20718</id>
    <revision>
      <id>229137</id>
      <parentid>67917</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="4mp85f3qsbqt2py3jnw9opp9oy6ls4g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;४८ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿छोटीकडे मित्रमंडळी आली म्हणजे उडत. चहा, कॉफी, विनोद चालला, तर 
हे शब्दही न बोलता आपल्या खोलीत जात. सर्वजणं गेली, म्हणजे छोटीवर 
राग निघे. &quot;अशी तरुण मित्रमंडळी गोळा करतेस, त्यांच्याबरोबर हिंडतेस, 
मला खपायचं नाही!&quot; वगैरे म्हणून शेवटी &quot;आईच्या वळणावर गेली 
आहेस!&quot; असं म्हणावं. छोटीची परीक्षा आली की ऐन गर्दीत ह्यांच्याकडे 
पाहुणे यायचे. म्हणजे स्वैपाक करून परीक्षेच्या वेळी हजर राहणं छोटीला 
भारी अवघड व्हायचं. खटका उडे. स्वैपाकच नीट झाला नाही, कॉफीच नीट 
नव्हती, वगैरे. छोटी रागावली, म्हणजे परत एकदा लहानपणापासूनचा पाढा 
वाचला जाई व शेवटी तिचा व तिनं न पाहिलेल्या आईचा उद्धार होई. छोटी 
किती तरी वेळा रडून-रडून डोळे सुजवून घेऊन, न जेवता, न खाता 
माझ्याकडे आलेली होती. थोड्या वेळानं शांत होऊन घरी जाई. कुठं 
जाणार? दुसरा मार्गच नव्हता! 

{{gap}}काही दिवसांपूर्वी छोटी अशीच दुपारी चार-पाचच्या सुमाराला 
आली. &quot;मी आता परत घरी जाणार नाही. बाबा कुठे बाहेरगावी गेले
आहेत. ते संध्याकाळी यायच्या आत मी निघून जाणार आहे!&quot;

{{gap}}&quot;अग, तुझी परीक्षा दोन आठवड्यांवर आली आहे, चाललीस कुठे? 
परीक्षा होईपर्यंत तरी रहा.&quot;

{{gap}}&quot;तोच तर बाबांचा अंदाज आहे. किती बोललो, तरी ह्यावेळी 
चालेल, असं त्यांना वाटतं. मला परीक्षा नको. मी जाणार.&quot;

{{gap}}&quot;पण कुठं?&quot;

{{gap}}&quot;मी मामाला निरोप पाठविला आहे. तो मला न्यायला येतो आहे. मी त्याच्याबरोबर गावी आजीकडे जाणार आहे.&quot;

{{gap}}पुष्कळ सांगितलं, पण ती ऐकण्याच्या मनःस्थितीत नव्हती व शेवटी ती मामाबरोबर गेली, असं मला कळलं.

{{gap}}आज जवळजवळ दोन महिन्यांनी ती मला भेटली. अगदी घाईघाईनं
तिच्या अक्काकडे दूरदूर ती चालली होती. बोलता-बोलता मला हलवून 
म्हणते, “अग, माझी आई मला सापडली!&quot; मी ऐकतच राहिले.

{{gap}}मी गावी गेले होते ना आजीकडे, तिकडे दोन-तीन आठवडे 
राहिले. अशीच एक दिवस दुपारी दिवाणखान्यात वाचीत बसले होते ती
एक लहान सहा-सात वर्षांची मुलगी डुलत-डुलत आत आली. मी कधी त्या 
मुलीला पाहिलं नव्हतं; पण चेहरा ओळखीचासा वाटला. मी तिच्याकडे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mp85f3qsbqt2py3jnw9opp9oy6ls4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20719</id>
    <revision>
      <id>229138</id>
      <parentid>67921</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="jitphx32g7h27fyzpkvlwg7139z6rgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ४९}}&lt;/noinclude&gt;﻿पाहाते आहे, हे पाहून ती थेट माझ्याकडे आली व मला आपल्या हातातलं
ती काढीत असलेलं चित्र दाखवीत म्हणाली, &quot;छान आहे नाही?&quot; तिच्या
रेघोट्या पाहून मी म्हटलं, “छान आहे. कसलं आहे?&quot; &quot;एवढंसुद्धा कळत 
नाही का?&quot; असं म्हणून स्वारी माझ्या मांडीवर चढली व ते चित्र कसलं
आहे, हे समजावून देऊ लागली. तिचा लाघवीपणा, धीटपणा, गोडपणा 
ह्यांनी मी अगदी जिंकले गेले होते. एवढ्यात आजी आत आली. तिच्या 
तोंडावर आश्चर्य व थोडी भीती होती. &quot;आजी, कोणाची ग ही? किती गोड
आहे नाही?&quot; एवढा वेळपर्यंत तिचा एक हात माझ्या मानेभोवती पडला 
होता. आजी उद्गारली, &quot;तुझ्या आईची धाकटी मुलगी आहे ती.
आईसारखीच दिसते.&quot; ओळखीची का वाटली, ते कळलं. ती व मी 
दिसायला सारख्या होतो. बिंब-प्रतिबिंब एक झालं. माझी आई, हरवलेली
आई मला सापडली!

{{right|१९७०}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jitphx32g7h27fyzpkvlwg7139z6rgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20721</id>
    <revision>
      <id>229139</id>
      <parentid>67937</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="9xuwdae374tbfg5wqhse6vhjg1inize" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ५३}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{block center|सहा :&lt;br&gt;{{xx-larger|'''पाच कविता'''}}}}

१.&lt;br&gt;
लाडके, हे चार दिवस &lt;br&gt;
फक्त तुझे-माझे आहेत.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
पदराखालून तुला पाजीत होते, &lt;br&gt;
भोवताली किती माणसे होतीं, &lt;br&gt;
पण तू आणि मी &lt;br&gt;
एवढेच एकत्र होतों.&lt;br&gt;
अगदी तशीच आपण आज असूं ये.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
भोवताली तिऱ्हाईत आहेत, &lt;br&gt;
पण त्यांची जाणीव नाही, &lt;br&gt;
त्यांची अडचण नाहीच.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
आज तूं पांघरूण घेतलें आहेस &lt;br&gt;
झाकण लावून घट्ट बंद केले आहेस &lt;br&gt;
दरवाजा लावून टाकला आहेस &lt;br&gt;
ठोठावले म्हणजे उघडते म्हणतात &lt;br&gt;
मी केव्हाची ठोठावते आहे, - &lt;br&gt;
तुला ऐकू येते आहे ना?{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xuwdae374tbfg5wqhse6vhjg1inize</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229140</id>
      <parentid>229139</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1184" sha1="qjdzle5eq8q5ki39wg8won690tsedd7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ५३}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{block center|सहा :&lt;br&gt;{{x-larger|'''पाच कविता'''}}}}

१.&lt;br&gt;
लाडके, हे चार दिवस &lt;br&gt;
फक्त तुझे-माझे आहेत.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
पदराखालून तुला पाजीत होते, &lt;br&gt;
भोवताली किती माणसे होतीं, &lt;br&gt;
पण तू आणि मी &lt;br&gt;
एवढेच एकत्र होतों.&lt;br&gt;
अगदी तशीच आपण आज असूं ये.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
भोवताली तिऱ्हाईत आहेत, &lt;br&gt;
पण त्यांची जाणीव नाही, &lt;br&gt;
त्यांची अडचण नाहीच.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
आज तूं पांघरूण घेतलें आहेस &lt;br&gt;
झाकण लावून घट्ट बंद केले आहेस &lt;br&gt;
दरवाजा लावून टाकला आहेस &lt;br&gt;
ठोठावले म्हणजे उघडते म्हणतात &lt;br&gt;
मी केव्हाची ठोठावते आहे, - &lt;br&gt;
तुला ऐकू येते आहे ना?{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjdzle5eq8q5ki39wg8won690tsedd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20722</id>
    <revision>
      <id>229141</id>
      <parentid>67940</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="6vblwg5nah1zr3gswt3plgrqv9szrv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;५४ | गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
२.&lt;br&gt;
तांबडी माती &lt;br&gt;
माझा ओरबाडलेला अहंकार &lt;br&gt;
शेवाळांतून वर आलेली &lt;br&gt;
कोवळी पाने &lt;br&gt;
म्हातार्‍या मनाच्या &lt;br&gt;
हिरव्या आशा &lt;br&gt;
निरभ्र निळे आकाश &lt;br&gt;
जे व्हावे म्हणून मनाची &lt;br&gt;
धडपड आहे ते.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vblwg5nah1zr3gswt3plgrqv9szrv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20723</id>
    <revision>
      <id>229142</id>
      <parentid>67945</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="qxs6bmwrrlb0f83v5o3jfyyudxugtkf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल /  ५५}}&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

३ &lt;br&gt;
सूर्य गेला &lt;br&gt;
पण वर उजेड आहे, &lt;br&gt;
रात्र झाली नाही &lt;br&gt;
पण खाली अंधार आहे, &lt;br&gt;
डोळ्यांत प्रकाश &lt;br&gt;
हृदयांत काळोख &lt;br&gt;
अशा ह्या मधल्या वेळेला &lt;br&gt;
जीव टांगणीस लागला आहे. &lt;br&gt;&lt;br&gt;
उजेड गेला &lt;br&gt;
वर-खाली, बाजूला सगळा अंधार &lt;br&gt;
अंगाला घट्ट लपेटलेला &lt;br&gt;
थंडीने गारठलेला &lt;br&gt;
पुढे न सरकणारा &lt;br&gt;
अढळ, अटळ &lt;br&gt;
उद्या उजाडणार का?{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxs6bmwrrlb0f83v5o3jfyyudxugtkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20724</id>
    <revision>
      <id>229143</id>
      <parentid>67951</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="6sxeav1t641qij0zf23mkdscmckhssp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;५६ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
४ &lt;br&gt;
नरभक्षक असतात ना, &lt;br&gt;
ते पुरुषच नाही खात &lt;br&gt;
बायकांनासुद्धा खातात. &lt;br&gt;
नरभक्षक फक्त पशूच नसतात &lt;br&gt;
माणसेसुद्धा असतात. &lt;br&gt;
ते लहान असतात, मोठे असतात, &lt;br&gt;
तरुण असतात, म्हातारे असतात. &lt;br&gt;
ते एकएकटे नाही शिकार करीत &lt;br&gt;
टोळी करून हेरतात &lt;br&gt;
तुटून पडतात &lt;br&gt;
फाडून खातात &lt;br&gt;
ढेकर दिली की परत हेरू लागतात, &lt;br&gt;
आता कोणाला बरं घेरावं? &lt;br&gt;
बाहेरचं कोणी सुचलं नाही &lt;br&gt;
तर डोळे चुकवीत एकमेकांकडे पाहतात, &lt;br&gt;
कोण बरं गाफील आहे? &lt;br&gt;
कोण बरं सावध नाही? &lt;br&gt;
सावध डोळे एकमेकांना भेटतात, &lt;br&gt;
कोण गाफील ते सांगतात &lt;br&gt;
मिळाली शिकार! मिळाली शिकार!{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6sxeav1t641qij0zf23mkdscmckhssp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20725</id>
    <revision>
      <id>229144</id>
      <parentid>67953</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="m9pk4l4yzlxfieo4o0p89wiky08rjpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ५७}}&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

५. &lt;br&gt;
बरं का, माई- &lt;br&gt;
अरे, ह्याला इतक्या वर्षांत &lt;br&gt;
आजच कां आठवण झाली? &lt;br&gt;
माई- &lt;br&gt;
ही तर आईची हाक &lt;br&gt;
बये, आजच कां बरं आलीस? &lt;br&gt;
उत्तर का देत नाही तुम्ही? &lt;br&gt;
आणखी कोण बरं ही पलीकडे &lt;br&gt;
डोक्यावरून पदर ओढलेली? &lt;br&gt;
बाई नाही, बुवाच दिसतसो आहे, &lt;br&gt;
कपाळावर टोपी किती ओढली आहे - &lt;br&gt;
ओळखूच येत नाही. &lt;br&gt;
मी जवळ आले आहे, वाकून पाहते आहे. &lt;br&gt;
हात धरले आहेत, पण तोंडच दिसत नाही, &lt;br&gt;
पण हातात हात आहेत &lt;br&gt;
आणि त्या हातांतून दुःखाचे लोट &lt;br&gt;
माझ्यात येऊन थडकताहेत, &lt;br&gt;
मला हे दुःख सोसवत नाही, &lt;br&gt;
त्याची कळ माझ्या छातींत येऊन &lt;br&gt;
मला जागी करते.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9pk4l4yzlxfieo4o0p89wiky08rjpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20726</id>
    <revision>
      <id>229145</id>
      <parentid>67955</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="20q23bf2d6wy3da99rxsmjb6sik1coy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;५८ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

आजच कां बरं ही सर्वजणं आठवलीं? &lt;br&gt;
माझ्या हाकेला ओ देऊन आली देखील? &lt;br&gt;
पण निघून गेली, &lt;br&gt;
बोलली नाहींत. &lt;br&gt;
तोंड लपवून, टोपी घालून &lt;br&gt;
मी मलाच कां दडवीत होते? &lt;br&gt;
माझ्या दुःखाने शेवटीं मला दुखावलेंच &lt;br&gt;
सर्व नाटक &lt;br&gt;
सर्व स्वप्नांतला खेळ &lt;br&gt;
पण नीटसा साधला नाहीच. &lt;br&gt;&lt;br&gt;
अरे, वाढलंस का? &lt;br&gt;
उशीर होतो आहे, &lt;br&gt;
कामाचा ढीग पडला आहे. &lt;br&gt;
आलें एकदाची वेळेवर &lt;br&gt;
आहांत का सगळे? &lt;br&gt;
दोघेदोघेजण या, &lt;br&gt;
काम समजावून सांगते &lt;br&gt;
आज जायच्या आधी अर्धं झालं पाहिजे. &lt;br&gt;
एक समाधानाचा सुस्कारा &lt;br&gt;
एक अभिमानाचं हसू{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20q23bf2d6wy3da99rxsmjb6sik1coy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20727</id>
    <revision>
      <id>229146</id>
      <parentid>67957</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="rvfb9wim443r763ub3jsfa8xkazvtna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ५९}}&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... मग नेहमीची जाणीव. &lt;br&gt;
मला लौकर यायला &lt;br&gt;
घाईने जेवायला &lt;br&gt;
वेळेवर पोचायला &lt;br&gt;
हवंच होतं का? &lt;br&gt;
दुसऱ्यानं हे काम केलं असतं &lt;br&gt;
असंच केलं असतं, &lt;br&gt;
दुसरा ह्या खुर्चीवर बसला असता &lt;br&gt;
असाच बसला असता, &lt;br&gt;
हेपण एक नाटक खेळते आहे &lt;br&gt;
ते स्वप्न, हेहि स्वप्नच. &lt;br&gt;
खरी जाग कधी येईल का? &lt;br&gt;
आली तर सोसेल का?

{{right|१९७०}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvfb9wim443r763ub3jsfa8xkazvtna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20729</id>
    <revision>
      <id>229159</id>
      <parentid>67961</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="3xew0bazz212lr077ckf68rhhwspx7l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;
{{block center|'''सात :'''&lt;br&gt;{{x-larger|'''व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि बंधमुक्तता'''}}}}
{{gap}}&quot;अश्लीलता हा कोणत्याही लेखाचा, चित्राचा किंवा इतर वस्तूचा 
गुण नसून तो फक्त तसा आरोप करणारांच्या मेंदूचा गुण होय,&quot; हे वाक्य कै.रघुनाथ धोंडो कर्वे आपल्या 'समाजस्वास्थ्य' मासिकाच्या पहिल्या पृष्ठावर 
ठळकपणे छापीत असत. त्यांचा उद्देश असा दिसतो की, हिरवा, पिवळा,
तांबडा, लांब-रुंद, उंच-ठेंगणा, कडू-आंबट-गोड वगैरे गुण वस्तुनिष्ठ 
असतात, त्याप्रमाणे अश्लीलता हा गुण नसून तो केवळ अनुभवणार्‍या 
मनाचा विकार आहे. त्यांना असे म्हणावयाचे आहे की, अमकी एक कृती  
अश्लील आहे असे जो म्हणतो, त्याचे मनच अश्लील आहे. ह्या म्हणण्यात 
एका दृष्टीने तथ्य नाही, आणि एका दृष्टीने आहे- कोणत्याही गोष्टीच्या 
गुणधर्माचा विचार करताना अगदी पूर्णतया शास्त्रीय दृष्टीने विचार केला तर 
परिणाम कदाचित वस्तूचाच गुण म्हणून म्हणता येईल. पण रंग, चव वगैरे 
अगदी वस्तुनिष्ठ भासणारे गुणसद्धा वस्तुनिष्ठ नसून व्यक्तिनिष्ठ असतात. 
निदान व्यक्ती ज्या जीवनकोटीतील असते, त्या कोटीच्या शरीररचनेवर व 
मेंदूच्या  ग्रहणशक्तीवर ते अवलंबून असतात. माझ्या बागेतील अमक्या-एका 
फुलांचा रंग तांबडा आहे असे जेव्हा मी म्हणते, तेव्हा त्याचा अर्थ इतकाच
की, त्या फुलावरून परावर्तित होणाऱ्या काही लांबीच्या प्रकाशलहरी माझ्या 
(मनुष्याच्या) डोळ्यांना तांबड्या भासतात. पण त्याच वेळी त्यांच बागेत 
भ्रमण करणाच्या मधमाशीला तेच फूल मुळीच तांबडे दिसणार नाही. ही
झाली अगदी वस्तुनिष्ठ समजल्या जाणाऱ्या गुणांची गोष्ट. इतर गुण तर 
बहुतेक अंशी व्यक्तिनिष्ठ किंवा समाजनिष्ठच असतात. चांगले-वाईट, सुंदर-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xew0bazz212lr077ckf68rhhwspx7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20730</id>
    <revision>
      <id>229160</id>
      <parentid>67970</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5205" sha1="p87ly84awwikqbx91tyv49bexs119zz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;६४ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿कुरूप, इष्ट-अनिष्ट हे गुण वस्तूंना आपण सारा वेळ चिकटवीत असतो. ते 
वस्तूंत नसून व्यक्तींच्या मनाचेच असतात. आणि व्यक्तीचे मन बहुतेक अंशी 
समाजाने घडविलेले असते. 

{{gap}}ह्या गोष्टींना 'गुण' याऐवजी 'मूल्य' हा शब्द बरोबर ठरेल. प्रत्येक 
व्यक्ती सारा वेळ मूल्यांच्या जगात वावरत असते. ही मूल्ये व्यक्तिनिष्ठ किंवा 
समाजनिष्ठ आहेत, म्हणून ती खरी मूल्येच नव्हेत, किंवा ती मुळी खरोखरीची 
अस्तित्वातच नाहीत, हे म्हणणे अतिशय चूक आहे. बाहेरील जगात 
असलेल्या वस्तूंच्या गुणधर्मावर मनुष्याचे व्यवहार ज्याप्रमाणे आधारलेले 
असतात, त्याप्रमाणे सामाजिक मूल्येही मानवी व्यवहाराला जरूर आहेत. ती 
असल्याशिवाय समाज राहू शकत नाही आणि समाजाशिवाय व्यक्ती ही 
कल्पनासुद्धा अशक्य कोटीतील आहे. अगदी साध्यासाध्या व्यवहारातसुद्धा 
समाजाचे अलिखित नियम मनुष्य पाळीत असतो. जीवनोपयोगी वस्तूंची 
देवाणघेवाण, एकत्र राहणे, शेजारी-शेजारी राहणे, खेळणे, कुटुंब या 
नावाखाली येणारे अनंत व गुंतागुंतीचे व्यवहार करणे, यांशिवाय राजसंस्था, 
शासनसंस्था, धर्मसंस्था ह्यांच्यात भागीदार असल्यामुळे करावे लागणारे 
व्यवहार ह्या सर्वांनाच बंधने व नियम लागू आहेत. ह्या बंधनांमुळे आणि 
नियमांमुळे काही तऱ्हेचे व्यवहार योग्य समजले जातात व काही अयोग्य 
समजले जातात. योग्य असलेल्या व्यवहारांची यादी फार करून आढळत 
नाही. पण अयोग्य व्यवहारांची यादी बहुतेक साक्षर समाजांतून कायद्याच्या 
नावाखाली केलेली आढळते. अयोग्य व्यवहार कायद्याच्या कक्षेत झाल्यास 
त्याबद्दल शासन काय असावे, हेही बहुतेक साक्षर समाजांत नमूद केलेले  
असते. पण कायद्यात न सांगितलेले किंवा ज्यांच्याबद्दल शासन स्पष्ट तर्‍हेने 
दिलेले नाही, असेही अयोग्य व्यवहार पुष्कळच असतात व त्याबद्दल समाज 
किंवा त्याचा काही भाग आपली नापसंती निरनिराळ्या तर्‍हांंनी व्यक्त करीत 
असतो.

{{gap}}व्यवहारातील योग्यायोग्यता ही जीवनातील काही विशिष्ट महत्वाच्या 
विभागालाच लागू आहे, असे नाही. अगदी क्षुल्लक बाबतीतसुद्धा 
वागण्याच्या मर्यादा असतात. किती खावे, किती वेळा खावे, काय ल्यावे  
कसे ल्यावे, काय बोलावे, कसे बोलावे, चालणे कसे असावे, दृष्टी कशी
असावी, येथपासून तो लग्नाच्या बायका किती असाव्या, लग्नाबाहेरचे संबंध 
असावे किंवा नसावे, असल्यास कुठच्या प्रमाणात, सुंदर बायकोच्या&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p87ly84awwikqbx91tyv49bexs119zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20731</id>
    <revision>
      <id>229161</id>
      <parentid>67976</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4961" sha1="7y5tl2bn1x6ugr6igv64mtrumw6uj6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल /  ६५}}&lt;/noinclude&gt;﻿सौदर्याचा उपयोग नोकरीत बढती मिळण्याकरिता कितपत करावा, की 
मुळीच करू नये, देवभक्ती करीत असतानाही आचारातील कडवटपणा 
किती ठेवावा, स्वतःच्या आचारावर कितपत बंधने घालावीत, 
कुटुंबियांच्या आवडी-निवडी, शरीरस्वास्थ्य व मनःस्वास्थ्य यांना कितपत
किंमत द्यावी, या सर्व गोष्टींना लिखित व त्यापेक्षा अधिक प्रमाणाने 
अलिखित मर्यादा असतात. ह्या मर्यादा समाजातील निरनिराळ्या व्यक्तींना, 
निरनिराळ्या असू शकतात. कुमारिकेच्या वागण्याचे नियम, सौभाग्यवतीच्या वागण्याचे नियम व विधवेच्या वागण्याचे नियम हे बऱ्याच वेळा निरनिराळे असतात. एवढेच नव्हे, तर एकाच तऱ्हेच्या नियमांची तीव्रताही निरनिराळी असू शकते. त्याचप्रमाणे निरनिराळ्या वयांप्रमाणेही वागणुकीचे नियम निरनिराळे असतात व त्यांच्या अंमलबजावणीच्या कडकपणातही फरक पडतो.

{{gap}}निरनिराळ्या वर्गातील जातींतील लोकांबद्दलचे नियम निरनिराळे 
असतात. सर्व तऱ्हेच्या लहानमोठ्या नियमांचे उल्लंघन निरनिराळ्या व्यक्तीकडून होत असते, व त्या व्यक्तींना बऱ्याचदा ह्या-नाही-त्या रूपात समाजाकडून धिक्कार, उपहास किंवा प्रत्यक्ष दंड अशा निरनिराळ्या प्रकारच्या शिक्षा भोगाव्या लागतात. व्यवहारातील सर्वच नियम व त्यांबद्दल वाटणारी आस्था हा एका दृष्टीने संस्कृतीचा पाया आहे व दुसर्‍या  दृष्टीने संस्कृतीचे कार्य आहे. समाज रचनेच्या मुळाशी असलेल्या सर्वचलहानमोठ्या नियमांना 'धर्म' ही संज्ञा देणे अयोग्य नाही. समाजधारणेचा पाया म्हणून, आणि समाजधारणा अव्याहत चालावी म्हणून जे काही लिखित आणि अलिखित नियम आहेत, त्या सर्वांना व्यापक अर्थाने 'धर्म' म्हणता येईल. त्याच व्यापक अर्थाने लग्नाच्या बायकोशी वागताना 'मी कोणत्याही समाजधर्माचे उल्लंघन करणार नाही.' अशी शपथ 'धर्म च अर्थ च कामे च नातिचरामि' ह्या वाक्याने केलेली दिसते. ह्या वाक्यात ‘धर्म' याचा अर्थ वरील व्याख्येइतका व्यापक नसून आपण नेहमी 'धर्म' हा शब्द जसा वापरतो, तसा संकुचित आहे. पण 'अतिचर' म्हणजे काय, हा वादाचा विषय  होतो; व समाज सारखा बदलत असल्याने समाजाची मूल्ये बदलत असतात; आणि आचार व अतिचार यांच्या मर्यादाही मागेपुढे होत असतात.

{{gap}}समाजाच्या काही अवस्थांमध्ये आचार व अनाचार यांच्या मर्यादा&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y5tl2bn1x6ugr6igv64mtrumw6uj6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20732</id>
    <revision>
      <id>229162</id>
      <parentid>67984</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="3b9u72j0gozd3jwapyyhzbalc5su41a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;६६ /  गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿स्पष्ट असतात. काही अवस्थांमध्ये त्या बऱ्याच अस्पष्ट होतात. एका समाजाचा परकीय समाजाशी कोणत्याही तऱ्हेने निकट संबंध आला, म्हणजे आचारविचारभिन्नतेची तीव्र जाणीव होऊन ह्या मर्यादा पुसट व्हायला लागतात. उदाहरणेच द्यावयाची, तर आपल्या स्वतःच्या समाजातील देता येतील. “जाईन उभ्या बिदी। न दिसे उजवी बूज। राखील कुळ तुझं!&quot; ह्या ओवीत मर्यादशील स्त्रीने पदर कसा घ्यावा, हे सूचित केले आहे. आजकाल कित्येक कुलवानांच्या मुली व वधू ह्यांचा पदर मुळी एकाच खांद्यावर असतो. तेव्हा ही मर्यादा बदलण्याचे कारण ज्या समाजात स्त्रिया दोन्ही खांदे उघडे टाकितात अशा समाजाशी संबंध आला, हेच आहे. पूर्वीच्या काळी लग्नाच्या दोन बायका असणे हे अप्रतिष्ठेचे लक्षण नव्हते. आता ती गोष्ट गुन्ह्याच्या सदरात जाऊन बसली आहे. हाही परिणाम संस्कृतिसंगमाचाचआहे.

{{gap}}प्रत्येक समाजामध्ये आचाराचे जे नियम असतात, ते सर्वच्या-सर्वच 
अगदी निरपवाद नसतात. काही प्रसंगी ते नियम सैल होतात, किंवा काही
वेळेपुरते अजिबात नाहीतसे होतात. उदा.- होळीच्या दिवसांत गोवरी-लाकडाची चोरी करणे पूर्वी क्षम्य मानिले जाई. तसेच, एरव्ही सभ्य वागणारे 
लोक त्या दिवसांत मन मानेल तसा गलिच्छपणा व शिवीगाळही करीत असत. काही प्रसंगी एरव्ही कानाला न रुचणारा विनोद आणि थट्टा क्षम्य समजली जाई. बहुतेक सर्व समाजांतून सर्वसाधारणपणे न खपणारे वर्तन काही विशिष्ट प्रसंगी करण्याची मुभा असे, आणि ही मुभाही सर्वांना नसून काही विशिष्ट वयाच्या व तऱ्हेच्या व्यक्तींना असे. हिंदू समाजातील शिमगा किंवा ख्रिस्ती समाजातील कार्निव्हल हे अशा प्रकारची बंधने शिथिल करावयाचे सण आहेत. ही बंधनांची शिथिलतासुद्धा काही तरी नियमांत बसलेली असते. ज्या वेळी कुठच्याच तऱ्हेचे नियम राहत नाहीत, कुठचे योग्य, कुठचे अयोग्य, कुठचे कर्म, कुठचे अकर्म हे समाजातील बहुसंख्य व्यक्तींना कळेनासे होते, तेव्हा व्यक्तींच्या जीवनात भयंकर क्रांती होते. सर्व तर्‍हांंची जीवनमूल्ये विस्कटून गेली आहेत, कशाला प्रमाण म्हणून राहिले नाही, अशा अवस्थेत समाज किंवा व्यक्ती दोन्ही जगू शकत नाहीत. जुनी प्रमाणे नष्ट होऊन नवीन प्रमाणे सर्वमान्य होईपर्यंत जो वेळ जातो, तो व्यक्तीला किंवा समाजाला अतिशय कष्टाचा असतो.

{{gap}}ह्याच अनुषंगाने वाङमय, कला व संप्रदाय ह्यांचा विचार होणे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3b9u72j0gozd3jwapyyhzbalc5su41a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20733</id>
    <revision>
      <id>229163</id>
      <parentid>68280</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5065" sha1="m70yg8uz56cf4ef0cgdqxamko04pyzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजळ / ६७}}&lt;/noinclude&gt;﻿आवश्यक आहे. वाङमयाच्या इतर कार्याबरोबरच एक महत्त्वाचे कार्य 
म्हणजे जे साधारणपणे मिळत नाही, ते मिळाल्याचा भास उत्पन्न करणे. 
&quot;बोलाचीच कढी, बोलाचाच भात खाऊनिया तृप्त होई कोण?&quot; असे जरी 
तुकारामबोवा म्हणाले तरी थोड्याबहुत प्रमाणात तेच कार्य वाङमय, कला
आणि धर्म करीत असतात. त्याशिवाय भिकाऱ्याला राजपद मिळाल्याच्या 
गोष्टी सर्व जगातील वाङमयातून दिसल्याच नसत्या. जातिनिष्ठ समाजामध्ये 
चोखामेळ्यासारख्याला प्रत्यक्ष लाथाच बसतात. पण धर्माने त्याला 
मरणानंतर संतपद दिले व वैकुंठाची प्राप्ती करून दिली. बायबलमध्ये बरोबर
असेच सांगितले आहे की, देवाच्या राज्यात पृथ्वीवरील उपेक्षितांना खास 
जागा राखून ठेविलेली असते. प्रत्येक कादंबरी, कथा किंवा काव्य हे 
वाचताना साधारण मनुष्य त्यांतील कलामूल्यांचा विचार करीत नाही.
वाचक त्या वेळेपुरते स्वतःला त्या-त्या प्रसंगातील नायक किंवा नायिका 
करतो. जितका कलेचा दर्जा खालचा तितक्या प्रमाणात अशा तऱ्हेने स्वतःचे 
समाधान करणे जास्त सोपे जाते. विशेष म्हणजे हे समाधान, हे सौख्य वीट  
येणारे नसते. इतकेच काय, अशा तऱ्हेचे सौख्य लाभायला व कंटाळा
टाकावयाला उपाय म्हणून कलाकृती जास्त-जास्त भडक व्हावी लागते. 
मनुष्य खाऊन-खाऊन तात्पुरता का हाईना, तृप्त होतो. कामेच्छा कितीही 
प्रबळ असली, तरी तृप्तीचा क्षण प्रत्यक्ष कामपूर्तीनंतरच येतो. कितीही 
ताकदवान असला तरी स्वतः खेळत असताना मनुष्य दमतोच. पण चविष्ट 
जेवणाची वर्णने वाचून किंवा शृंगाराची वर्णने वाचून किंवा प्रत्यक्ष डोळ्यांनी
बघून सौख्य झाले, तरी तृप्ती मिळत नाही. आणि ब्रेबर्न स्टेडियमवर 
खेळणार्‍याने कितीही श्रमाने धावा काढिल्या, तरी पाहणाऱ्याचे पाय दुखत
नाहीत. ह्यासाठी शृंगार जास्त-जास्त भडक करण्याकडे वाङमय किंवा
चित्रपट याची प्रवृत्ती होऊ लागते. कलेचे सर्वच क्षेत्र वासनेचा सौदा 
करावयालाही फार सोयीचे ठरते.

{{gap}}योग्यायोग्यतेचे नियम कलेला लागू झाले, तर कलावंताच्या
स्वातंत्र्यावर गदा येते. कलेत प्रकट होणाऱ्या सर्जनशक्तीला बाध येतो, असे
काहींचे म्हणणे आहे. आणि खरोखरच अश्लील काय व काय नाही, हे
ठरविण्याची अडचण खरी हीच आहे. कलावंत- मग तो लेखक, चित्रकार, 
शिल्पी किंवा चित्रपटनिर्माता- कोणीही असो, नवनिर्मिती करण्याचे त्याचे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m70yg8uz56cf4ef0cgdqxamko04pyzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20735</id>
    <revision>
      <id>229164</id>
      <parentid>68281</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5355" sha1="l8xsw6r8murw9k45p487cib3e07r6vp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ६९}}&lt;/noinclude&gt;﻿खाजगी रीत्या किंवा सार्वजनिक-रीत्या धिक्कार करून भागत नाही. कारण 
ह्या-ना-त्या उद्योगाने पैसा मिळविणाऱ्या लोकांवर सार्वजनिक धिक्काराचा 
परिणाम होत नाही. त्यांच्याविरुद्ध शासनसंस्थेचीच मदत घ्यावयास पाहिजे. 
ह्याउलट एखादा कलाकार आपल्या कलानिर्मितीत उत्कटतेच्या भरात- ती 
उत्कटता नुसती उपभोगाच्या आनंदाची नसून धिक्काराचीही असू शकेल, 
लोकांना अश्लील वाटणारी निर्मिती करून गेला. तर धिक्कार हे प्रभावी 
शस्त्र ठरू शकेल, किंवा त्याची निर्मिती पहिल्या दर्जाची कलाकृती असली, 
तर लोकांचा धिक्कार हास्यास्पद ठरेल. 

{{gap}}काही झाले, तरी ज्या युगात लोक हजारोंनी, स्त्री, पुरुष, तरुण, मुले-
मुली अशी सरसकट- चित्रपटासारखी एखादी गोष्ट नेहमी पाहू शकतात, 
किवा रेडिओवरची गाणी ऐकू शकतात. किंवा १-२ आण्याला उत्तान भडक 
वर्णन वाचू शकतात अशा युगात सर्वांनी मिळून वाचणे, ऐकणे, पाहणे, ह्या 
कुठच्याच गोष्टीत अतिचार न होण्याची खबरदारी घेतली पाहिजे.

{{gap}}व्यक्तिस्वातंत्र्य हे मूल्य ऐकावयाला किंवा उच्चारावयाला जितके गोड 
आणि सोपे. तितकेच आचरणात उतरावयाला दुष्कर आहे. हे स्वातंत्र्य 
कशाचे? चोरी करायचे, एखाद्याला ठार मारायचे, बायकोचा खून करायचे 
किवा तिला चोप द्यावयाचे? ह्या बाबतीत स्वातंत्र्य असावे असे म्हटले, तर 
सर्वच त्या माणसाला वेड्यात काढतील. लहान मुलांना चोरी करावयाला 
शिकविणे किंवा इतर तर्‍हानी कुमार्गाला लावणे हेही स्वातंत्र्य कोणी कबूल 
करणार नाही. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत अगदी हीच गोष्ट धनसंचय करण्याच्या 
बाबतीत होती; पण आता कोठचीही राज्यसंस्था व्यक्तीला अनिर्बध 
धनसंचय करू देत नाही. ह्या गोष्टीमध्ये जितक्या उघडपणे समाजाची बंधने 
प्रतीत होतात, तितक्या उघडपणे जरी ती इतर गोष्टींत प्रतीत झाली नाहीत, 
तरी ती असतातच. समाजाला नवी दृष्टी देणाऱ्या कलाकाराला ही बंधने 
मोडण्याची इच्छा असली, तर त्याबद्दल होणाऱ्या दंडालाही त्याने तयार 
असले पाहिजे व उत्कृष्ट कलाकार ह्याप्रमाणे दंड सहनही करतात. 
व्यक्तिस्वातंत्र्य म्हणजे मूल्यहीनता व सार्वत्रिक बंधमुक्तता, खासच नाही. 
व्यक्तीच्या व्यवहारावर अति-दडपण नको, ह्यासाठी व्यक्तीची धडपड सदैव
चाललेली असते. दुसऱ्या बाजुने व्यक्तीला कह्यात ठेवून समाजाचे नुकसान 
होऊ नये, अशी समाजाची धडपड चाललेली असते. समाज म्हणजे काही
हातात शस्त्र घेऊन भांडणारा विराटपुरुष नव्हे, तर समाजाच्या मूल्यांना&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8xsw6r8murw9k45p487cib3e07r6vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20736</id>
    <revision>
      <id>229165</id>
      <parentid>68283</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="213qalbywgc19w1ipkefcoo5nskca65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;७० / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿जपणाऱ्या व्यक्तीच समाजाच्या वतीने भांडत असतात. ह्या झगड्यात जुने 
बदलत असते. व नव्याची स्थापना होत असते. तेव्हा व्यक्ती-स्वातंत्र्याच्या 
नावाने वासनांच्या अमर्याद परिपोषाशिवाय ज्यात कसलाही दुसरा उद्देश 
नाही, अशा तऱ्हेच्या निर्मितीला मोकळीक देणे कधीही रास्त ठरणार नाही.

{{right|१९६९}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>213qalbywgc19w1ipkefcoo5nskca65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20737</id>
    <revision>
      <id>229166</id>
      <parentid>68284</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="h8z0x834jto8pti44fets024gmpxg5d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;
{{block center|'''आठ :'''&lt;br&gt;{{x-larger|'''पुनर्जन्माचा बिनतोड पुरावा'''}}}}


{{gap}}किती हजार वर्षे झाली कोण जाणे, अयोध्येत दिलीप नावाचा राजा 
राज्य करीत होता. त्याला मूल होईना, म्हणून तो व त्याची राणी सुदक्षिणा 
रानात गुरुगृही वसिष्ठाश्रमाजवळ जाऊन राहिली. ऋषीच्या जवळ नंदिनी 
नावाची एक गाय होती. रोज रानात जाऊन ती चरत असता राजाने तिचे 
रक्षण करावे व राणीने तिची सकाळ-संध्याकाळ पूजा करावी, असे व्रत 
गुरूने सांगितले.

{{gap}}राजा रोज गायीपाठीमागे रानात जाई. एकदा राजा भोवतालची वनश्री
पाहात असताना एका सिंहाने नंदिनीवर झडप घातली. राजा धनुष्याला बाण 
लावून सिंहाला मारावयाला निघाला, पण त्याच्या हातापायांतली सर्व 
हालचाल जाऊन एखाद्या पुतळ्याचे जडत्व त्याच्या अंगी आले. मनातल्या 
मनात तो रागाने जळू लागला. एवढ्यात सिंह त्याला मनुष्यवाणीने
संस्कृतात म्हणाला-

{{gap}}'बाबा राजा, उगीच श्रम घेऊ नकोस. अस्त्राचासुद्धा येथे पाडाव 
लागणार नाही. वारा जोराने वाहून झाड पाडू शकेल, पण मोठमोठ्या शिळा 
तो कशा उलथवील?'&lt;Br&gt;{{gap}}'ढवळ्या नंदीच्या पाठीवर बसणाच्या साक्षात शंकराचा मी कुम्भोदार नावाचा अनुचर आहे.&lt;Br&gt;{{gap}}'हे तुझ्या पुढ्यात देवदारूचे झाड दिसते आहे ना, ते पार्वतीमाईने सोन्याच्या घड्याने पाणी घालून स्वतःच्या मुलांप्रमाणे वाढविले आहे.&lt;Br&gt;{{gap}}'एकदा कोणा तरी रानपशूच्या अंग घासण्यामुळे ह्या झाडाची साल&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8z0x834jto8pti44fets024gmpxg5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229172</id>
      <parentid>229166</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="34gsp0hwcxaupfzq1ppdiw9vgtk081v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;
{{block center|'''आठ:'''&lt;br&gt;{{x-larger|'''पुनर्जन्माचा बिनतोड पुरावा'''}}}}


{{gap}}किती हजार वर्षे झाली कोण जाणे, अयोध्येत दिलीप नावाचा राजा राज्य करीत होता. त्याला मूल होईना, म्हणून तो व त्याची राणी सुदक्षिणा रानात गुरुगृही वसिष्ठाश्रमाजवळ जाऊन राहिली. ऋषीच्या जवळ नंदिनी नावाची एक गाय होती. रोज रानात जाऊन ती चरत असता राजाने तिचे रक्षण करावे व राणीने तिची सकाळ-संध्याकाळ पूजा करावी, असे व्रत गुरूने सांगितले.

{{gap}}राजा रोज गायीपाठीमागे रानात जाई. एकदा राजा भोवतालची वनश्री पाहात असताना एका सिंहाने नंदिनीवर झडप घातली. राजा धनुष्याला बाण लावून सिंहाला मारावयाला निघाला, पण त्याच्या हातापायांतली सर्व हालचाल जाऊन एखाद्या पुतळ्याचे जडत्व त्याच्या अंगी आले. मनातल्या मनात तो रागाने जळू लागला. एवढ्यात सिंह त्याला मनुष्यवाणीने संस्कृतात म्हणाला-

{{gap}}'बाबा राजा, उगीच श्रम घेऊ नकोस. अस्त्राचासुद्धा येथे पाडाव लागणार नाही. वारा जोराने वाहून झाड पाडू शकेल, पण मोठमोठ्या शिळा तो कशा उलथवील?'&lt;Br&gt;{{gap}}'ढवळ्या नंदीच्या पाठीवर बसणाच्या साक्षात शंकराचा मी कुम्भोदार नावाचा अनुचर आहे. &lt;Br&gt;{{gap}}'हे तुझ्या पुढ्यात देवदारूचे झाड दिसते आहे ना, ते पार्वतीमाईने सोन्याच्या घड्याने पाणी घालून स्वतःच्या मुलांप्रमाणे वाढविले आहे. &lt;Br&gt;{{gap}}'एकदा कोणा तरी रानपशूच्या अंग घासण्यामुळे ह्या झाडाची साल&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34gsp0hwcxaupfzq1ppdiw9vgtk081v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20738</id>
    <revision>
      <id>229167</id>
      <parentid>68285</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="8nrgwx1l5dv7hyo7b652skj1dfj8k09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;७२ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿निघाली. तेव्हा आपला मुलगा जो स्कंद त्याला शत्रूच्या बाणाने जणू जखम केली, इतके दुःख पार्वतीमाईंना झाले. &lt;br&gt;{{gap}}'तेव्हा वन्यपशूपासून ह्या झाडाचे संरक्षण करण्यासाठी शंकराने माझी योजना केली. त्याने मला सिंहाचे रूप दिले व येणाऱ्या-जाणाऱ्या पशूंवर उपजीविका करण्यास सांगितले.'&lt;br&gt;{{gap}}'ह्या कामात मला कधीचा उपास पडला आहे; भूक लागली आहे. बरी ही गाय आली आहे. आता हिच्या मांसाने पारणे करून मी आपला उपवास फेडणार आहे.'&lt;br&gt;{{gap}}'तेव्हा तू आता परत जा. मनात खंत करू नकोस. तू गुरूची पुरेशी भक्ती केली आहेस. ज्याचे शस्त्राने रक्षण करणे अशक्य आहे, त्याचे रक्षण केले नाही, म्हणून क्षत्रियाला कमीपणा येण्याचे कारण नाही.'&lt;br&gt;{{gap}}सिंहाचे बोलणे ऐकून राजा म्हणाला,&lt;br&gt;{{gap}}'माझी हालचाल खुंटली आहे. तेव्हा मी काय बोलतो, त्याचे तुला हसू येईल. पण तुला माझ्या अंतःकरणाचा ठाव घेण्याची शक्ती आहे. मी जे बोलतो, ते मनापासून हे तुला उमगेलच.&lt;br&gt;{{gap}}'जगाच्या उत्पत्ति-स्थिति-लयाला कारणीभूत अशा ईश्वराने तुला नियम घातला आहे; तो मी मान्य केलाच पाहिजे. पण आहिताग्नी गुरूचे माझ्या ताब्यात दिलेले धन डोळ्यांदेखत नष्ट झालेले पाहणेही मला अशक्य आहे.'&lt;br&gt;{{gap}}'तेव्हा मला खाऊन तू आपली भूक भागव. आणि संध्याकाळच्या वेळी वासराकडे ओढ घेणार्‍या ह्या गायीला सोडून दे.'&lt;br&gt;{{gap}}हे बोलणे ऐकून, हसत-हसत किंचित औपरोधिक स्वराने सिह म्हणाला,&lt;br&gt;{{gap}}'तू जगाचा एकमेव राजा आहेस; तरुण आहेस; रूपाने देखणा आहेस. अशा थोडक्यासाठी पुष्कळाची हानी करणारा तू मला विचारशून्य मूर्खच दिसतोस.'&lt;br&gt;{{gap}}'जीवदयेमुळे ह्या एका गायीचे काय- ते कल्याण होईल, पण तू जिवंत असलास, तर समस्त प्रजाजनांना बापाप्रमाणे निरनिराळ्या संकटांपासून वाचविशील.'&lt;br&gt;{{gap}}'एकुलती-एक गाय असलेल्या आगजाळ कोपिष्ट गुरूच्या रागाची तुला जर भीती वाटत असेल, तर दुसऱ्या कोट्यवधी दुभत्या गायी देऊन त्याचा राग तू शमवू शकतोस.'{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8nrgwx1l5dv7hyo7b652skj1dfj8k09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20739</id>
    <revision>
      <id>229168</id>
      <parentid>68286</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="980kdcw51e509rdwujszs5exox6al7u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल /  ७३}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}'तुझ्या जिवंत राहण्यामुळे होणाऱ्या कल्याण-परंपरेचे जतन कर व इन्द्रपदाहून काकणभरही वैभवाने कमी नसलेल्या राज्याचा उपभोग घे.'&lt;br&gt;{gap}}हा व्यवहारिक उपदेश राजाने मानिला नाही. त्याने सिंहाला उत्तर दिले; सिंहाचा अनुनय केला.&lt;br&gt;{{gap}}'क्षतापासून रक्षण करतो तो 'क्षत्रिय' समजतात. मी जर ते केले नाही, व कोणाचा तळतळाट घेऊन आपला जीव वाचविला, तर ते योग्य होईल का?'&lt;br&gt;{{gap}}'ही अशी-तशी साधी गाय नाही. प्रत्यक्ष कामधेनूची ती मुलगी आहे. तेव्हा मला खा, आणि हिला सोड. तुझा उपवास फिटेल. गुरूंचेही हित साधेल'&lt;br&gt;{{gap}}'तूही चाकर आहेस. तुझ्यावर नेमलेले काम तू महायत्नाने करितो आहेस. मग माझ्यावर सोपविलेले काम न करिता मी आपल्या नियोजकापुढे कसा उभा राहू?'&lt;br&gt;{{gap}}'क्षणभंगुर नाशवंत शरीराविषयी मला आस्था वाटत नाही. मला काळजी आहे ती माझ्या यशाबद्दल. ते यशोरूपी शरीर राखण्यासाठी तू मला मदत कर.'&lt;br&gt;{{gap}}ह्या इथे रानात आपण भेटलो, एकमेकांशी बोललो, त्यामुळे आपला मित्रसंबंध जडला आहे. आता, हे भूतनाथानुचरा, माझी एवढी प्रेमाची विनंती ऐक, गायीला सोड व मला खा.'&lt;br&gt;{{gap}}आपण जीव तोडून सांगितले, तरी राजा 'मरून कीर्तिरूपे उरण्या'च गोष्टी बोलतो आहे, हे ऐकून सिंहाला नवलच वाटले. 'जिवंत राहून कल्याणपरंपरा जतन करण्याऐवजी कीर्तीच्या हावेने केवढी अनर्थ परंपरा हा राजा ओढवून घेणार आहे, हे त्याला कसे कळत नाही? राजा निपुत्रिक मेला, तर केवढे अराजक माजेल, हे त्याला कळत नाही का?' वगैरे विचार सिंहाच्या मनात आले असणार, 'पण जाऊ दे, आपल्याला काय करावयाचे? हा स्वप्नाळू माणूस म्हणतो आहे तसे करावे,' असा सिंहाने विचार केला.&lt;br&gt;{{gap}}भोळ्या सिंहाने गायीला सोडले. राजावर देवांनी पुष्पवृष्टी केली व तोही सुटला. राजावर ऋषी प्रसन्न झाले. गाय प्रसन्न झाली व त्यांच्या प्रसादाने त्याला मुलगा झाला, वगैरे पुढचा कथाभाग कालिदासाने सांगितला आहे. पण त्या बिचार्‍या सिंहाबद्दल एक शब्दही नाही. ही सर्व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>980kdcw51e509rdwujszs5exox6al7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229171</id>
      <parentid>229168</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="ntj39sy5pdt46pkj2ygo35unfows0w1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल /  ७३}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}'तुझ्या जिवंत राहण्यामुळे होणाऱ्या कल्याण-परंपरेचे जतन कर व इन्द्रपदाहून काकणभरही वैभवाने कमी नसलेल्या राज्याचा उपभोग घे.'&lt;br&gt;{{gap}}हा व्यवहारिक उपदेश राजाने मानिला नाही. त्याने सिंहाला उत्तर दिले; सिंहाचा अनुनय केला.&lt;br&gt;{{gap}}'क्षतापासून रक्षण करतो तो 'क्षत्रिय' समजतात. मी जर ते केले नाही, व कोणाचा तळतळाट घेऊन आपला जीव वाचविला, तर ते योग्य होईल का?'&lt;br&gt;{{gap}}'ही अशी-तशी साधी गाय नाही. प्रत्यक्ष कामधेनूची ती मुलगी आहे. तेव्हा मला खा, आणि हिला सोड. तुझा उपवास फिटेल. गुरूंचेही हित साधेल'&lt;br&gt;{{gap}}'तूही चाकर आहेस. तुझ्यावर नेमलेले काम तू महायत्नाने करितो आहेस. मग माझ्यावर सोपविलेले काम न करिता मी आपल्या नियोजकापुढे कसा उभा राहू?'&lt;br&gt;{{gap}}'क्षणभंगुर नाशवंत शरीराविषयी मला आस्था वाटत नाही. मला काळजी आहे ती माझ्या यशाबद्दल. ते यशोरूपी शरीर राखण्यासाठी तू मला मदत कर.'&lt;br&gt;{{gap}}ह्या इथे रानात आपण भेटलो, एकमेकांशी बोललो, त्यामुळे आपला मित्रसंबंध जडला आहे. आता, हे भूतनाथानुचरा, माझी एवढी प्रेमाची विनंती ऐक, गायीला सोड व मला खा.'&lt;br&gt;{{gap}}आपण जीव तोडून सांगितले, तरी राजा 'मरून कीर्तिरूपे उरण्या'च गोष्टी बोलतो आहे, हे ऐकून सिंहाला नवलच वाटले. 'जिवंत राहून कल्याणपरंपरा जतन करण्याऐवजी कीर्तीच्या हावेने केवढी अनर्थ परंपरा हा राजा ओढवून घेणार आहे, हे त्याला कसे कळत नाही? राजा निपुत्रिक मेला, तर केवढे अराजक माजेल, हे त्याला कळत नाही का?' वगैरे विचार सिंहाच्या मनात आले असणार, 'पण जाऊ दे, आपल्याला काय करावयाचे? हा स्वप्नाळू माणूस म्हणतो आहे तसे करावे,' असा सिंहाने विचार केला.&lt;br&gt;{{gap}}भोळ्या सिंहाने गायीला सोडले. राजावर देवांनी पुष्पवृष्टी केली व तोही सुटला. राजावर ऋषी प्रसन्न झाले. गाय प्रसन्न झाली व त्यांच्या प्रसादाने त्याला मुलगा झाला, वगैरे पुढचा कथाभाग कालिदासाने सांगितला आहे. पण त्या बिचार्‍या सिंहाबद्दल एक शब्दही नाही. ही सर्व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntj39sy5pdt46pkj2ygo35unfows0w1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20740</id>
    <revision>
      <id>229169</id>
      <parentid>68287</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5166" sha1="rf8st92ynlvnngw384euy2qi6t9wz8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;७४ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;﻿बनवाबनवी आहे. सत्त्वपरीक्षा का काय म्हणतात, तसला हा लुटूपुटीचा खेळ आहे, हे त्या बिचार्‍या सिंहाला उमगले नाही. देवदारु-वृक्षाचे रक्षण करीत-करीत एक दिवस भुकावलेल्या स्थितीत म्हातारपणामुळे तो मेलेला असणार.

{{gap}}जितके राजाचे जीवन सफल झाले, तितकेच सिंहाचे असफल झाले होते. त्याने किती व्यावहारिक उपदेश राजाला केला होता,- अगदी जीव तोडून केला होता. पण राजाने तो ऐकिला नाही. एवढेच नव्हे, तर उपदेश न ऐकिल्यामुळे त्याचा प्राण तर नाहीच गेला, पण एका कवीने गावे एवढे यश त्याला मिळाले. देवांनी जयजयकार केला; पुत्रप्राप्ती झाली. म्हणजे पर्यायाने सिंहाचा उपदेश हीन दर्जाचा ठरला. ह्या सगळ्या खटाटोपात गाय हातची गेली, ती गेलीच. सर्व प्रकारे सिंह नागविला गेला. मरताना तो मनाच्या अतृप्त अवस्थेत, वासनामय परिस्थितीत मेला. ज्ञानदेव म्हणतात त्याप्रमाणे 'देहास्तमानी' त्याचे सर्व 'संकल्पविहंगम' नव्या जन्माची, वासनापूर्तीची वाट पाहत शतकानुशतके बसलेले होते.

{{gap}}शेवटी तो दिवस एकदाचा उजाडला. सन १७४८ मध्ये आपल्या भारतीय सिंहाचा बेंथम नावाच्या एका ब्रिटिश कुटुंबात जेरेमी नावाने जन्म झाला. हा मुलगा फार हुषार निपजला. बापाच्या मनात त्याने वकील व्हावे असे होते, पण त्याने वकिली न करिता कायदा व कायद्याची तत्त्वे ह्यांचा अभ्यास केला. तो तर्कशास्त्रात फार पारंगत झाला. आपला भारतीय सिंहही तसाच होता, हे वाचकांना ठाऊक आहेच. त्याने नीतितत्वांचा व आचरणशुद्धतेचा फार खोल व तार्किक विचार केला. त्याच्या मते सत व असत हे क्रियेचे गुण परिणामानेच पारखता येतात. जे परिणामी चांगले, ते चांगले. सदगुणासाठी सदगुण (कोणाच्या फायद्यासाठी, कोणाचे बरे होण्यासाठी नव्हे), हे तत्त्व तो मूर्खपणाचे मानीत असे. ज्या आचरणाने पुष्कळांना पुष्कळ सुख मिळेल, ते आचरण नीतिदृष्ट्या श्रेष्ठ, असा सिद्धान्त त्याने प्रतिपादिला. 'अल्पस्य हेतोर्बहू हातुमिच्छन विचारमूढः प्रातिभासि मे त्वम्' (थोड्यासाठी पुष्कळांच्या कल्याणाचा नाश करणारा तू मला मूर्खच दिसतोस), ह्या सिंहाच्याच उक्तीचे रूपांतर म्हणजे बेंथमचा सिद्धान्त आहे, हे कोणाच्याही लक्षात येईल. बेंथमने पैसे व्याजी देण्याच्या पद्धतीचा वरील तत्वानेच पुरस्कार केला. कायदे करावयाचे, ते बहुतांच्या बहुत कल्याणासाठी करावे, उगीच अमक्या एका सदगुणाच्या पालनासाठी नव्हे,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf8st92ynlvnngw384euy2qi6t9wz8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20741</id>
    <revision>
      <id>229170</id>
      <parentid>68288</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1569" sha1="9kbwjme7khbzm2cx8br8g6hmrdykbix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ७५}}&lt;/noinclude&gt;असे त्याचे स्पष्ट मत होते. नीतीतत्वाची ही मीमांसा पाश्चात्य जगास फारच 
पसंत पडली. दोनशे वर्षे ती आपला अंमल जगभर गाजवून आहे. 
भारतातील सिंहाचे एका राजाने जे ऐकले नाही, ते ह्या ब्रिटिश नरसिंहाचे 
म्हणणे जगाने शिरोधार्य मानले. शिवाय, गाय खायला मिळाली नाही, 
वचपाही गायखाऊ राष्ट्रात जन्मल्यामुळे निघाला. जन्मल्यापासून मरेपर्यंत 
बेंथम नरसिंहाने कितीतरी गुरे खाल्ली असणार. बेंथम १८३२ मध्ये मेला. 
कृतार्थ, सुफलीत जीवन जगून  गेला. परत जन्म घेण्याची त्याला आवश्यकता 
राहिली नाही. 

{{right|१९७०}}

{{gap}}हा लेख कालिदासीय रघुवंशाच्या दुसर्‍या सर्गावर आधारलेला आहे. भाषांतर गोळाबेरीज आहे; शब्दशः नाही.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9kbwjme7khbzm2cx8br8g6hmrdykbix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20742</id>
    <revision>
      <id>229173</id>
      <parentid>75050</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="9o4v1be1n7nzf7y1ipa0ej3r9v72b97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;
{{block center|'''नऊ :'''&lt;br&gt;{{x-larger|'''जुन्याच समस्या; नवे उपाय'''}}}}
&lt;br&gt;
{{gap}}विद्यार्थी उठून गेला होता. पण ज्या विषयावर आम्ही बोलत होतो, तो 
माझ्या मनात अजून घोळत होता. कुटुंबसंस्थेतील मोक्याच्या जागा 
कोणत्या, धोक्याच्या जागा कोणत्या, आणि हा मोका आणि धोका 
कशामुळे उत्पन्न झाला असावा, हे समजावून सांगण्याचा मी प्रयत्न करीत 
होते. मोक्याची जागा घरातल्या कर्त्या पुरुषाची, म्हणजे बापाची, धोक्याची 
जागा हीही कर्त्या पुरुषाचीच, म्हणजे बापाचीच. हे का?

{{gap}}कुटुंब हा दोन किंवा तीन पिढ्यांचा एकत्र राबता असतो. एक पिढी 
मोठी होत असते, मोठी झालेली दुसरी पिढी कुटुंब चालवीत असते.
कुटुंबाला खाऊ-पिऊ घालते, कुटुंबासाठी श्रम करिते आणि त्याच्या 
मोबदल्यात कुटुंबावर अधिकार गाजविते. धाकट्या पिढीने मोठ्यांचे 
ऐकावे, मोठे सांगतील तसे वागावे, अशी अपेक्षा असते. सर्वसाधारणपणे
थोड्याबहुत प्रमाणात ही अपेक्षा पुरीही होते. पण कधीकधी असे काही 
प्रसंग उदभवतात की, त्यांमुळे बाप-मुलगा, सासू-सून ह्याचे संबंध 
धोक्याचे आहेत, हे समजते. मुलगा बापाचा वारस असतो. बापाचे सर्व 
अधिकार, घरदार, साठविलेली माया त्याला मिळावयाची असते. सून
आज-ना-उद्या आपण घराची मालकीण होऊ, अशी वाट पाहत असते.
आयुष्याची काही वर्षे आज्ञाधारकपणे रहायला या दोघांचीहा मोठी तक्रार 
नसते. पण जर वडील माणसे मरणामुळे किंवा अपंग झालो जाणिवेमुळे 
लवकर दूर झाली नाहीत, तर तरुण पिढीचा आज्ञाधारकपणा, प्रेम व भक्ती
यांना ताण बसतो, वाट पाहण्याचा तिला कंटाळा येतो आणि अशा वेळी&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9o4v1be1n7nzf7y1ipa0ej3r9v72b97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20744</id>
    <revision>
      <id>229174</id>
      <parentid>75058</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5246" sha1="okqydhxzyw5yymxxnn668g7epy44nc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;७८ / गंगाजल&lt;/noinclude&gt;विभागाची मुख्य म्हणून मी राहिले. वेळच्या-वेळीच शहाणपणाने बाजूला 
सरून नव्या पिढीला वाव द्यावा, ते हातून झाले नाही. आणि काही सुदैवी 
सहकाऱ्यांप्रमाणे वेळीच मरणही आले नाही. त्यामुळे मूर्ख म्हाताऱ्यांची जी
स्थिती व्हावयाची, तीच माझी झाली. भांडण तत्वाचे नसून सबंध पिढीचे
होते. कुठच्याही नीतितत्वापेक्षा अगदी खोलवर गेलेल्या जीवसृष्टीतील एका 
प्रवृत्तीचा तो आविष्कार होता, हे आता माझ्या ध्यानात आले.

{{gap}}हे पिढ्यांचे भांडण, एका पिढीने दुसरीचा नाश करावयाचा ही प्रवृत्ती 
सनातन आहे, सर्व जीवनसृष्टीत आहे. एकेका कुटुंबात आहे; सर्व समाजात 
आहे. गेल्या काही वर्षांमध्ये आढळणारे तरुणांचे मोर्चे तिचेच निदर्शक
नाहीत का? पूर्वीच्या इतिहासात धाकट्या पिढीने थोरल्या पिढीवर इतक्या 
व्यापक प्रमाणावर व इतक्या तीव्रतेने हल्ले केलेले दिसत नाहीत. अशा तऱ्हेचा 
हल्ला ही जर एक सनातन प्रवृत्ती आहे, तर तिचा आविष्कार हल्लीच एवढ्या 
तीव्रतेने का व्हावा? पूर्वीची थोरली पिढी मुलांना चांगले जरबेत ठेवीत असे,
तेव्हा बंड व्हावयाची शक्यता खरे म्हणजे जास्त असली पाहिजे. हल्लीची 
थोरली पिढी त्या मानाने तरुणांना दबून असते; तरुणांचे कौतुक करिते. 
तरीसुद्धा तरुणांनी इतके चेवून उठावयाला कारण काय?

{{gap}}-याला कारणे दोन आहेत. पहिले कारण माणसाच्या शास्त्रीय प्रगतीत 
आहे; दुसरे कारण म्हातारी पिढी तरुण पिढीचे जे वरवरचे लाड करते, त्यात 
आहे. 

{{gap}}शास्त्रीय प्रगती ती अशी... गेल्या शंभर वर्षांत शास्त्राच्या सहाय्याने 
मरण टळले नाही तरी लांबले मात्र खास आहे. पूर्वी मूल जन्माला येऊन मोठे  
होणे म्हणजे एक दिव्यच होते. कित्येक मुले जन्मतःच मरत व निम्म्या-
शिम्म्यांना पाच वर्षांच्या आतच मरण येई. आता सर्व जगभर व आपल्या 
भारतातसुद्धा बालमृत्यूचे प्रमाण खूप घटले आहे. पूर्वी पाचांवरून 
पंचवीसपर्यंत जाणारी मुलेच कमी होती. आता त्यांची संख्या दुपटी-तिपटीने
वाढली. ह्याचप्रमाणे दुसऱ्या टोकाला माणसे बहुतेक पन्नास वर्षाच्या 
आतबाहेर मरत असत. साधारणपणे चाळीस-पन्नास वर्षे जगणारी माणसे
अगदी सर्वस्वी निरोगी क्वचित असत. पण आता यकृत बिघडले, हृदय 
मंदावले की, त्यावर तोंडाने घ्यावयाची ओषधे आहेत; अंगात टोचायच्या  
सुया आहेत. ऐकू आले नाही, तर कानाला चिकटवावयाला यंत्रे आहेत; धड 
दिसत नाही, तर चष्मा आहे. असे निरनिराळे टेकू देऊन माणसे पंचेचाळीस&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okqydhxzyw5yymxxnn668g7epy44nc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20746</id>
    <revision>
      <id>229175</id>
      <parentid>75065</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5028" sha1="tuqo7iwh3gm566e4yho85lrx9qlgpqj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८०}}&lt;/noinclude&gt;﻿लोकांचे लक्ष लागलेले आहे पन्नाशीच्या आसपास वय झाले, म्हणजे शक्य 
तितक्या कमी क्लेशांत वडील माणूस नाहीसे करून टाकणे खरोखर कठीण 
नाही. आमके-एक वय झाले की लगेच त्या दिवशी त्याला मरणाचे बक्षीस 
द्यावयाचे, इतका क्रूर व तडकाफडकी प्रकार न करिताही योजनाबद्ध रीतीने 
पन्नास वर्षावर आयुष्य असलेला मनुष्य समाजातून नाहीसा करून 
टाकावयाचा, अशी युक्ती योजिता येईल. एखाद्या डोकेबाज संख्या-
शास्त्रज्ञाला हा विषय दिला, तर मला वाटते, महिन्याभरात तो ह्याचे उत्तर
देऊ शकेल. पन्नास वर्षांच्या वर वय असलेल्या माणसांची एक यादी 
करावयाची. तीमध्ये दरवर्षी किती भर पडते हे समजू शकते. सध्या फुगलेली
ही संख्या व नवीन येणारे, असे मिळून एक दहा वर्षांत सगळ्यांना नाहीसे 
करावयाचे म्हटले, तर तो शास्त्रज्ञ कुठच्याही तऱ्हेची दया, लोभ,
आपलेपणा वगैरे न दाखविता कोणते नंबर मारावयाचे, ते ठरवून देईल. ह्या 
नंबरांच्या चिठ्या सार्वजनिक रीतीने काढाव्या, नाही तर गुप्त रीतीने. आणि 
एकदा एका वर्षाचे नंबर मिळाले की ह्या-ना-त्या प्रकाराने वर्ष संपावयाच्या
आत त्यांना नाहीसे करावे,- कोणाला सुई टोचून, कोणाला औषध देऊन, 
कोणाला काही खावयाला देऊन, कोणाला काही प्यावयाला देऊन. 
प्रसंगाप्रमाणे योग्य ते उपाय योजून त्यांना नाहीसे करणे शक्य आहे. ह्यामुळे 
फार फायदे होणार आहेत.

{{gap}}जुगाराची चटक लागलेल्या राज्यकर्त्यांना व प्रजेला जुगार खेळायला 
एक नवी संधी मिळणार आहे. यंदा कोणते बरे म्हातारे जाणार आहेत? 
पुढच्या आठवड्यात कोण जाणार आहेत? -हे ओळखणाऱ्यांना पहिले
बक्षीस जाहीर करिता येईल. म्हातारी माणसेसुद्धा जाताना कोणालातरी द्रव्य 
देऊन जातील!

{{gap}}संतप्त तरुण नाहीतसे होतील. कारण ज्यांच्यावर दात-ओठ खावयाचे 
ज्यांची मूल्ये चुकली म्हणून आरडाओरडा करावयाचा, ती पिढीच मुळी 
नाहीशी झालेली असणार. सर्वच तऱ्हेचे मोर्चे कमी होतील. कारणे दोन :
ज्यांच्याविरुद्ध मोर्चा न्यावयाचा, असे कोणी उरणार नाही; आणि बऱ्याचशा 
तरुणांवर आयुष्याच्या जबाबदाऱ्या पडल्यामुळे अजून मुलेच असलेले असे 
तरुण मोर्चात सामील व्हावयाला राहणारच नाहीत.

{{gap}}हातचे एक शस्त्र नाहीसे झाले, म्हणून राजकीय पक्षांना व पुढार्‍यांना
वाईट वाटण्याची शक्यता आहे. पण त्यांनी विचार केला, तर असे दिसेल&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tuqo7iwh3gm566e4yho85lrx9qlgpqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20747</id>
    <revision>
      <id>229176</id>
      <parentid>75066</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="5k22b2mi4z7tloge3hf9k6g8kepfmnx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८१}}&lt;/noinclude&gt;﻿की, वाईट वाटण्याचे कारण खरोखरच त्यांना राहणार नाही. म्हातारी माणसे मेली, म्हणजे तरुणांना त्यांच्या जागांवर बसता येईल. तेथून उचकटावयाला प्रयत्न करावे लागणार नाहीत. जुने पुढारी मेल्यामुळे नव्यांना भरपूर वाव राहील.

{{gap}}म्हाताऱ्यांचासुद्धा या योजनेत फायदा आहे, हे विचाराअंती त्यांना दिसून येईल. जास्ती जगल्यामुळे वरवर दिसावयाला म्हातारी माणसे जरी अधिकाराच्या पदांवर असली, तरी खालच्या पिढीच्या सतत प्रहारांमुळे त्यांची मने हबकून गेलेली असतात. ती जिवंतपणीच मेलेली असतात: हृदयातील व्यथा लपवून वरवर हसत असतात; जिवंतपणाचे सोंग घेऊन वावरत असतात. ह्या असल्या जिवंत मरणापेक्षा खरोखरीचे नाहीसे झालेले काय वाईट?

{{gap}}माझे विचार कुठे भरकटले असते कोण जाणे! पण मला शब्द ऐकू आले, &quot;बाई, कॉफी आलीय, पिता ना?'&lt;br&gt;{{gap}}एकच कप कॉफी आली होती. &quot;तू नाही घेणार?&quot; मी विचारले.&lt;br&gt;{{gap}}&quot;मला नकोय आज.&quot;&lt;br&gt;{{gap}}मी मुकाट्याने कप तोंडाला लावला. कॉफी छान गरम होती. पण आज नेहमीपेक्षा कडू लागली. का बरं?&lt;br&gt;{{gap}}मी वरती पाहिले. माझ्या तरुण मदतनिसाचा चेहरा नेहमीप्रमाणेच प्रसन्न, निर्व्याज व निरागस होता.

{{right|१९६९}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5k22b2mi4z7tloge3hf9k6g8kepfmnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20749</id>
    <revision>
      <id>229177</id>
      <parentid>75074</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="p1968ycm3d3vn1js0dbd2trlaq6l2f3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿&lt;br&gt;
{{block center|'''दहा :'''&lt;br&gt;{{x-larger|'''एकाकी'''}}}}
&lt;Br&gt;
{{gap}}मी एकटी आहे. मी काय एकाकी आहे होय? मुळीच नाही. 
माझ्याभोवती माझी काळजी घेणार्‍यांची  गजबज आहे. मग मी काय असहाय
आहे? अंहं. मी हाक मारण्यापूर्वीच कितीतरी हात मला मदत द्यायला तयार 
आहेत, कितीतरी पाय माझ्यासाठी धावताहेत. इतकी माणसे भोवती 
पण कुणाला म्हणून माझ्या अंतःकरणाचा ठाव सापडला नाही, असा 
का प्रकार आहे? छे! तसेही नाही. माझ्या अंतःकरणाचा ठाव ज्यांना 
सापडला, अशीही पुष्कळ आहेत. मग मी एकटी कशी?

{{gap}}मी एकटीच होते, -आहे, व पुढेही एकटीच असणार आहे. हे
उमजायला जवळजवळ सगळे आयुष्य जावे लागले! सगळ्या गोष्टींचे हे
असेच आहे. सर्व आपल्या डोळ्यांपुढे असते, पुस्तकातून वाचीत असतो,
समजले आहे असा भास होत असतो. एक दिवस, -कसे कोण जाणे? -
अंतरी एकदम वीज चमकावी असा प्रकाश पडतो व खरोखरचे समजते. मी
माझ्या स्कूटरवर बसून स्वतंत्रपणे ती चालवू लागले तेव्हाची गोष्ट. पहिल्याच
दिवशी माझ्यापुढे एक टांगा होता. टांग्याचा वेग किती, मोटारीचा वेग 
किती, या गोष्टी मला अगदी तोंडपाठ होत्या. मला टांग्याच्या पुढून एक 
वळण घ्यावयाचे होते. मी आपली वाट पाहत होते, टांगा पुढे सटकेल आणि
आणि मी वळेन म्हणून. एकदम माझ्या डोक्यात लख्ख झाले. अरे, मी तर
टांग्यापेक्षा कितीतरी जास्त वेगाने जाऊ शकते की!

{{gap}}एखादे वेळी डोक्यात प्रकाश पटदिशी पडतो. कधीकधी फार-फार
वेळ लागतो. मोठ्या श्रमाने मी कितीतरी गोष्टी एकत्र केल्या होत्या. द्राविड&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1968ycm3d3vn1js0dbd2trlaq6l2f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20750</id>
    <revision>
      <id>229178</id>
      <parentid>75079</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="djwzjzj2tk9y0qoberut3hhzck7bmb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८६}}&lt;/noinclude&gt;﻿भाषांमधील नात्यांचे शब्द माझ्याजवळ जमले होते. वंशावळीही खूप होत्या. 
पण द्राविड कुटुंबरचनेचे सूत्र काही लक्षात येत नव्हते. गोळा केलेली माहिती
शक्य तितक्या मुद्देसूदपणे मांडून 'अमक्या-अमक्या गोष्टीमागील सूत्र काही 
उमजत नाही,' म्हणून लेख लिहिला. तो प्रसिद्ध झाला, पण मनाचे काही 
समाधान होत नव्हते. असे महिनेच्या-महिने गेले. असमाधान, सूक्ष्म 
रुखरूख हा एक स्थायी भाव होऊन बसला होता. पण वरवर मात्र मन आणि 
शरीरही इतर कामांत व्यग्र होती. एक दिवस मी सकाळी उठले, ती द्राविड 
कुटुंबरचनेचे उलगडलेले सूत्र घेऊनच. माझा पूर्वीचा लेख काढून त्यात 
उल्लेखिलेल्या सर्व गोष्टी डोळ्यांखाली घातल्या. आता कशी सार्‍या 
विसंगतींना संगती लागत होती; एखादेही टोक विनासंदर्भ अधांतरी लोंबत 
राहिलेले नव्हते. जे विचार करकरूनही समजत नव्हते, ते विनासायास हाती 
आले तरी कसे? असे काही झाले म्हणजे मला एका ओळीची आठवण होते. 
&quot;नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यः, न मेधया, न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन 
लभ्यः...॥&quot; हा आत्मा आहे ना, तो प्रवचनाने मिळत नाही, बुद्धीने हाती 
लागत नाही, पुष्कळ पढून गवसत नाही. तो स्वतः होऊन ज्याला निवडतो,
त्यालाच तो मिळतो. ही ओळ मनात आली की, कॉलेजात शिकलेला 
इंदुमतीस्वयंवराचा सर्ग आठवतो व डोळ्यांपुढे चित्र उभे राहते ते स्वयंवराचे. 
किती राजकुमार बिचारे जिवाचा आटापिटा करीत होते, पण तिने ज्याला 
माळ घातली, त्यालाच ती मिळाली. तस्सा खट हा आत्मा आहे. म्हणजे 
काय खटपटच करू नये? कोणी म्हणतात, ह्या वाक्यात परमेश्वरी कृपेचे सूत्र 
गोवलेले आहे. ईश्वर म्हणतात ना, तो तपश्चर्येने लाभत नाही, त्याची कृपा 
व्हावी लागते!

{{gap}}अगदीच ह्याच तऱ्हेने एक दिवस एकदम मला ज्ञान झाले की, मी एकटी 
आहे.

{{gap}}ध्यानी-मनी नसता डोक्यात जो प्रकाश पडतो, त्याला कृपा म्हणता  
येईल का? ज्ञानाचा हा झोत मलातरी विजेच्या लोळासारखा वाटला. मी
त्यात भाजून निघाले, तडफडले. वरून जिवंत होते, तरी आतून 
मेल्यासारखी झाले. एकटे असणे ही गोष्ट काय एवढी भयंकर आहे? 
जगाच्या गलबल्याने कंटाळून एकटे असावे, असे वाटत नाही का कधी? 
मनस्वी राग आला, म्हणजे नाही का आपण होऊनच माणूस जगापासून दूर
होण्याचा प्रयत्न करीत?{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djwzjzj2tk9y0qoberut3hhzck7bmb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229179</id>
      <parentid>229178</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="1ktdiiorntn6e1k3e0us5vm4qjwlls0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८६}}&lt;/noinclude&gt;﻿भाषांमधील नात्यांचे शब्द माझ्याजवळ जमले होते. वंशावळीही खूप होत्या. पण द्राविड कुटुंबरचनेचे सूत्र काही लक्षात येत नव्हते. गोळा केलेली माहिती शक्य तितक्या मुद्देसूदपणे मांडून 'अमक्या-अमक्या गोष्टीमागील सूत्र काही उमजत नाही,' म्हणून लेख लिहिला. तो प्रसिद्ध झाला, पण मनाचे काही समाधान होत नव्हते. असे महिनेच्या-महिने गेले. असमाधान, सूक्ष्म रुखरूख हा एक स्थायी भाव होऊन बसला होता. पण वरवर मात्र मन आणि शरीरही इतर कामांत व्यग्र होती. एक दिवस मी सकाळी उठले, ती द्राविड कुटुंबरचनेचे उलगडलेले सूत्र घेऊनच. माझा पूर्वीचा लेख काढून त्यात उल्लेखिलेल्या सर्व गोष्टी डोळ्यांखाली घातल्या. आता कशी सार्‍या विसंगतींना संगती लागत होती; एखादेही टोक विनासंदर्भ अधांतरी लोंबत राहिलेले नव्हते. जे विचार करकरूनही समजत नव्हते, ते विनासायास हाती आले तरी कसे? असे काही झाले म्हणजे मला एका ओळीची आठवण होते. &quot;नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यः, न मेधया, न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः... ॥&quot; हा आत्मा आहे ना, तो प्रवचनाने मिळत नाही, बुद्धीने हाती लागत नाही, पुष्कळ पढून गवसत नाही. तो स्वतः होऊन ज्याला निवडतो, त्यालाच तो मिळतो. ही ओळ मनात आली की, कॉलेजात शिकलेला इंदुमतीस्वयंवराचा सर्ग आठवतो व डोळ्यांपुढे चित्र उभे राहते ते स्वयंवराचे. किती राजकुमार बिचारे जिवाचा आटापिटा करीत होते, पण तिने ज्याला माळ घातली, त्यालाच ती मिळाली. तस्सा खट हा आत्मा आहे. म्हणजे काय खटपटच करू नये? कोणी म्हणतात, ह्या वाक्यात परमेश्वरी कृपेचे सूत्र गोवलेले आहे. ईश्वर म्हणतात ना, तो तपश्चर्येने लाभत नाही, त्याची कृपा व्हावी लागते!

{{gap}}अगदीच ह्याच तऱ्हेने एक दिवस एकदम मला ज्ञान झाले की, मी एकटी आहे.

{{gap}}ध्यानी-मनी नसता डोक्यात जो प्रकाश पडतो, त्याला कृपा म्हणता येईल का? ज्ञानाचा हा झोत मलातरी विजेच्या लोळासारखा वाटला. मी त्यात भाजून निघाले, तडफडले. वरून जिवंत होते, तरी आतून मेल्यासारखी झाले. एकटे असणे ही गोष्ट काय एवढी भयंकर आहे? जगाच्या गलबल्याने कंटाळून एकटे असावे, असे वाटत नाही का कधी? मनस्वी राग आला, म्हणजे नाही का आपण होऊनच माणूस जगापासून दूर होण्याचा प्रयत्न करीत?{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ktdiiorntn6e1k3e0us5vm4qjwlls0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20751</id>
    <revision>
      <id>229180</id>
      <parentid>75083</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5001" sha1="3rahy873v6uu7yzr4rchp3hnf558umj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८७}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}रागाने दूर निघून जाणे, रुसून कोपऱ्यात बसणे, जगाला कंटाळून लांब 
जाणे हे सर्व प्रकार खरे एकटेपणाचे नव्हत. आपली चहा होत नाही, लोकांना 
आपले अंतरंग समजलेच नाही, असे वाटून मनुष्य जेव्हा रागाने जातो, तेव्हा 
मनाच्या कुठच्यातरी कोपऱ्यात जगाच्या निकटपणाची जाणीव त्याला 
असतेच. जगाने माझी आज उपेक्षा केली, तरी उद्या त्याला माझी किंमत 
कळेल, ह्या गावी माझी बूज राहिली नाही, तरी कुठेतरी दुसरीकडे माझ्या 
भावनेला खासच साद मिळेल, अशी त्याची खात्री असते. ह्या 
एकान्तवासाची सर्व भूमिकाच लोकसापेक्ष असते. लोकांपासून तोंड 
वळविले, तरी पशुपक्षी, झाडे ह्यांच्या सहवासात संतकवी परमेश्वरचिंतन 
करीत होते असे दिसते. म्हणजे- जरी कोणी रुसले, रागावले, एकान्तवासात 
गेले, तरी एकटे नसते. 

{{gap}}मला जे एकटेपणाचे ज्ञान झाले, त्यामुळे मी इतकी भांबावून, गडबडून 
गेले, तो अगदी खराखुरा, अनादि-अनंत असा एकटेपणा आहे. तो माझाच 
नव्हे, सर्व जीवजातीचा, ज्यात-ज्यात म्हणून चैतन्य आहे, त्याचा एकटेपणा
आहे. आपल्या भोवती जी माणसे आहेत, त्यांना आपण कधी भेटलोच 
नाही, अशा भेटीची शक्यताच नाही; डोळा डोळ्याला भिडतो, काहीतरी 
मिळालेसे वाटते. पण ती खरी मिळणीच नाही; स्पर्शाची तीव्र अनुभूती ही
भेट नव्हे. एखाद्याचा पायरव कानी पडावा, त्याचे शब्द कानी यावे, पण हे 
सर्व भेटीचे प्रसंग म्हणजे समुद्रात सहजगत्या प्रवाहाने एकत्र येणारी लाकडे
जशी एकमेकांना टक्कर देतात, त्यापेक्षा विशेष असे काही नाही. शेवटचा 
उपाय म्हणून देवाच्या पायांवर डोके ठेविले. मंदिराच्या दाराशी जरा बसले,
तेथेही मनात हाच विचार आला, ‘अठ्ठावीस युगे ह्या क्षणाची वाट पाहत तू 
उभा असणार, जन्म-जन्मांतरीच्या फेऱ्यांत मी चुकून तुझ्या पायांवर येऊन
आदळले ही काय भेट म्हणायची? एक आत्मा, दुसऱ्या आत्म्याला भेटणेच 
शक्य नाही.

{{gap}}ह्या परिस्थितीला आल्यावर आपण शेवट गाठला, ह्यापलीकडे जाणे 
शक्य नाही, असे वाटले. माझ्या समजुतीप्रमाणे मी स्वस्थ होते; पण मला न
सांगता, न सवरता मन ह्या कोंडीतून सुटण्याचा प्रयत्न करीतच होते. आता 
पुढे मार्ग नाही, ही कबुली द्यायला मन तयार नसतेच..

{{gap}}नेहमीच्या वाचनातील ओळी व शब्द निराळ्याच संदर्भात मनापुढे 
यायला लागतात. शब्द तेच, प्रत्येक शब्दाचा अर्थ तोच, पण मनाच्या&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rahy873v6uu7yzr4rchp3hnf558umj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20752</id>
    <revision>
      <id>229182</id>
      <parentid>75089</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5012" sha1="9gl73ya0xd29zgingvk9oql7j3og56d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;८८ /  गंगाजल&lt;/noinclude&gt;स्थितीप्रमाणे वाक्यार्थात निराळेपणा किंवा खोली यायला लागते.
'विश्वात्मकें देवें' हे दोन शब्द कितीदा ऐकिले असतील, डोळ्यांनी वाचले
असतील, पण ह्या वेळच्या वृत्तीमुळे मन तेथेच घोटाळत राहिले.
विश्वात्मकता, सर्वात्मकता म्हणजे सर्व एकाकी आत्म्यांचे भेटण्याचे स्थान
नाही का? प्रत्येकाला विश्वात्म्याची भेट होण्याची शक्यता आहे, व काही
असामान्य व्यक्तींना ते साधलेही होते विश्वात्म्याशी भेट म्हणजे सर्वत्र
विखुरलेल्या एकाकी जीवांशीही भेट, ही परिस्थिती आपोआपच आली
की, -ह्या विचारांनी मनाला बरे वाटले. म्हणजे हा नवा विचार मनात
आल्याबरोबर माझी लगेच इतरांशी एकात्मता झाली, असे मुळीच नाही. पण
'एकटेपणा' वर एक तोडगा अस्तित्वात आहे. ह्या जाणिवेनेच बरे वाटले. मी
आपली समजूत घातली की, एकटेपणा वाटणे म्हणजे आपल्याभोवती कुंपण
घालणे आहे. हे कुंपण तुटले, तर सर्वात्म्याशी व त्याच्या द्वारे इतरांशी खरी
भेट होण्याची शक्यता आहे. पण मी आपल्याभोवती शब्दांचे जंजाळ पसरीत
होते व बोलाच्याच कढी-भाताने भूक शमविण्याचा प्रयत्न करीत होते.

{{gap}}ज्या मनाने माझ्यापुढे हा विचार आणिला, तेच शत्रूप्रमाणे माझ्यापाठी
लागले होते. मी कुठे दम खाईन किंवा विश्रांती घेईन. ह्याची सोयच नाहीशी
झाली होती. कसे का होईना, माझे समाधान झाले होते ना, -पण मन स्वस्थ
बसू देत नव्हते. काहीतरी दुवा हाताशी आहे पण सापडत नाही, तसे झाले 
होते.

{{gap}}नवा दुवा सापडला, तोही गोष्ट वाचता-वाचताच. पूर्वी वाचलेले पण
नक्की आठवेनासे झालेले- फक्त हरहरीच्या रूपाने राहिलेले काय होते, ते
समजले व उलगडा झाला, आणि मनाची धडपडही थांबली. &quot;आत्मा एव
इदम अग्ने आसीत एकः एवासः अकामयत। बहु स्याम।&quot; पूर्वी पहिल्याप्रथम 
आत्माच फक्त होता; एक होता. त्याने इच्छा केली, मी पुष्कळ व्हावे. &quot;स:
अबिभेत तस्माद एकाकी बिभेति&quot;... त्याला भीती वाटली. एकटे असले, 
म्हणजे अशीच भीती वाटते. “स वै नैव रमे । तस्मादेकाकी न रमते&quot;...
त्याला करमेच ना. एकटे असले, म्हणजे करमत नाही. त्याला वाटले,
आपल्याला बायको असावी. एकटे असले, म्हणजे असेच वाटते.

{{gap}}मला खूप हसू आले. एकदम मनावरचे कितीतरी दिवसांचे दडपण
गेले. 'सर्वात्मा, सर्वात्मा' म्हणतात ना, तो पूर्वी एक होता. अद्वितीय होता,
त्याला एकटे वाटले! त्याला वाटले, पुष्कळ व्हावे!{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gl73ya0xd29zgingvk9oql7j3og56d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229183</id>
      <parentid>229182</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>229183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5008" sha1="oawf5t145r8rzx2fat2w5fhg6fnty5u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;८८ /  गंगाजल&lt;/noinclude&gt;स्थितीप्रमाणे वाक्यार्थात निराळेपणा किंवा खोली यायला लागते. 'विश्वात्मकें देवें' हे दोन शब्द कितीदा ऐकिले असतील, डोळ्यांनी वाचले असतील, पण ह्या वेळच्या वृत्तीमुळे मन तेथेच घोटाळत राहिले. विश्वात्मकता, सर्वात्मकता म्हणजे सर्व एकाकी आत्म्यांचे भेटण्याचे स्थान नाही का? प्रत्येकाला विश्वात्म्याची भेट होण्याची शक्यता आहे, व काही असामान्य व्यक्तींना ते साधलेही होते विश्वात्म्याशी भेट म्हणजे सर्वत्र विखुरलेल्या एकाकी जीवांशीही भेट, ही परिस्थिती आपोआपच आली की, -ह्या विचारांनी मनाला बरे वाटले. म्हणजे हा नवा विचार मनात आल्याबरोबर माझी लगेच इतरांशी एकात्मता झाली, असे मुळीच नाही. पण 'एकटेपणा' वर एक तोडगा अस्तित्वात आहे. ह्या जाणिवेनेच बरे वाटले. मी आपली समजूत घातली की, एकटेपणा वाटणे म्हणजे आपल्याभोवती कुंपण घालणे आहे. हे कुंपण तुटले, तर सर्वात्म्याशी व त्याच्या द्वारे इतरांशी खरी भेट होण्याची शक्यता आहे. पण मी आपल्याभोवती शब्दांचे जंजाळ पसरीत होते व बोलाच्याच कढी-भाताने भूक शमविण्याचा प्रयत्न करीत होते.

{{gap}}ज्या मनाने माझ्यापुढे हा विचार आणिला, तेच शत्रूप्रमाणे माझ्यापाठी लागले होते. मी कुठे दम खाईन किंवा विश्रांती घेईन. ह्याची सोयच नाहीशी झाली होती. कसे का होईना, माझे समाधान झाले होते ना, -पण मन स्वस्थ बसू देत नव्हते. काहीतरी दुवा हाताशी आहे पण सापडत नाही, तसे झाले होते.

{{gap}}नवा दुवा सापडला, तोही गोष्ट वाचता-वाचताच. पूर्वी वाचलेले पण नक्की आठवेनासे झालेले- फक्त हरहरीच्या रूपाने राहिलेले काय होते, ते समजले व उलगडा झाला, आणि मनाची धडपडही थांबली. &quot;आत्मा एव इदम अग्ने आसीत एकः एवासः अकामयत। बहु स्याम।&quot; पूर्वी पहिल्याप्रथम आत्माच फक्त होता; एक होता. त्याने इच्छा केली, मी पुष्कळ व्हावे. &quot;स: अबिभेत तस्माद एकाकी बिभेति&quot;... त्याला भीती वाटली. एकटे असले, म्हणजे अशीच भीती वाटते. &quot;स वै नैव रमे । तस्मादेकाकी न रमते&quot;... त्याला करमेच ना. एकटे असले, म्हणजे करमत नाही. त्याला वाटले, आपल्याला बायको असावी. एकटे असले, म्हणजे असेच वाटते.

{{gap}}मला खूप हसू आले. एकदम मनावरचे कितीतरी दिवसांचे दडपण गेले. 'सर्वात्मा, सर्वात्मा' म्हणतात ना, तो पूर्वी एक होता. अद्वितीय होता, त्याला एकटे वाटले! त्याला वाटले, पुष्कळ व्हावे! {{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oawf5t145r8rzx2fat2w5fhg6fnty5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:Gangajal cropped.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>20753</id>
    <revision>
      <id>229181</id>
      <parentid>75090</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>229181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="s3iucp2rk4vdkdx7vnm4acjc9oom6k4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Svnavare&quot; /&gt;{{right|गंगाजल / ८९}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}गम्मतच आहे. एकटे, सर्वात्मक, दुसरे नाही, असे असले म्हणजे इतर
असावेत, असे वाटते; ब्रह्म झाले म्हणून काय झाले, त्यालाही कुणाचे तरी
बोलणे ऐकावेसे वाटले, कुणालातरी पहावेसे वाटले; म्हणून ते पुष्कळ झाले;
आणि त्याचे तुकडे एकमेकांची खरी भेट होत नाही म्हणून रडतातच. एक
असतानाच एकाकीपणा घालविण्यासाठी दुकटे व्हायचे, आणि पुष्कळ
असल्यामुळे वाटणारा एकाकीपणा घालविण्यासाठी विश्वात्म्याकडे धाव
घ्यायची. हे चक्र कधीच थांबणार नाही. माझ्या अगदी आतल्या मनाचेही
समाधान झाले वाटते. तेसुद्धा कुरतडायचे थांबून दमलेल्या कुत्र्यासारखे
पुढच्या पंजात डोके टेकून शांत निजले.

{{right|१९६२}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3iucp2rk4vdkdx7vnm4acjc9oom6k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63368</id>
    <revision>
      <id>229149</id>
      <parentid>157720</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5383" sha1="ai0ztq0snavjfmzxvxtqzjvmsz611ta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|७० |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;लेल्या त्या राजपुत्रांचा आशाभंग झाला. शेवटी स्वयंवर न होतांच सभा विसर्जन होते की काय अशी सर्वांस भीति वाटू लागली. अशा समयीं एक संन्यासी तेथे आला. सूर्यालाहि लाजविणारी कांति त्याच्या मुखावर झळकत होती. त्याला पाहतांच राजकन्येने त्याच्या गळ्यांत माळ घातली. परंतु संन्याशानें तत्क्षणीच ती माळ गळ्यांतून काढून दूर फेंकून दिली व म्हटले &quot;राजकन्ये, मी संन्याशी आहे हे तुला दिसत आहेना? मला लग्न करून काय करावयाचे आहे?” त्याचे भाषण ऐकून तिच्या बापाला असे वाटले की संन्यासी भिकारी असल्यामुळे राजकन्येशी लग्न करण्यास भीत असेल. तो त्या संन्याशाला ह्मणाला, “माझ्या मुलीबरोबरच आपण अर्ध्या राज्याचेहि मालक आतांच होणार आहां व माझ्या पश्चात् सर्व राज्य आपणासच मिळणार आहे.” राजानें असें ह्मणतांच राजकन्येने ती माळ पुनः यतीच्या गळ्यांत घातली. परंतु संन्याशाने ती पुनः काढून फेकून दिली व ह्मटलें &quot;राजा, लग्न करणे हा माझा धर्म नव्हे.&quot; असें ह्मणून तो यति झपाट्याने तेथून निघून गेला. परंतु त्याच्या दर्शनाने राजकन्या अत्यंत मोहित झाली होती, ती ह्मणाली &quot;लग्न करावयाचे तर याच्याशीच करीन अथवा तशीच मरून जाईन.&quot; असें ह्मणून ती त्याच्या मागोमाग जाऊ लागली.&lt;br&gt;

{{gap}}हा सर्व प्रकार आपला राजा व संन्यासी पाहत होते. संन्यासी राजास ह्मणतो, &quot;राजा, आपणहि या दोघांच्या मागे जाऊन काय चमत्कार होतो तो पाहू.&quot; संन्याशाने असें ह्मणतांच आपला राजा व संन्यासी त्या दोघांच्या मागे थोड्या अंतरावर चालू लागले. चालतां चालतां तो संन्यासी बऱ्याच अंतरावर गेल्यानंतर त्यास एक घोर अरण्य लागले. त्या संन्याशाने त्या अरण्यांत प्रवेश केला. त्याच्या मागोमाग आलेली राजकन्याहि त्या अरण्यांत शिरली. हे पाहून आपला राजा व संन्याशी हे दोघे त्यांच्या मागोमाग त्या अरण्यांत शिरले. हे अरण्य त्या पहिल्या संन्याशाच्या चांगल्या माहितीचे असल्यामुळे त्यांतील सर्व आडवाटा त्यास अवगत होत्या. त्यांपैकी एका आडवाटेने जाऊन तो संन्यासी दिसेनासा झाला. त्या बिचाऱ्या राजकन्येस त्याचा कोठे मागमूसहि लागेना; तेव्हां ती भयभीत होऊन एका वृक्षाखाली बसली. तिला तिच्या पित्याचे स्मरण होऊन ती अश्रु ढाळू लागली. इतक्यांत आपला राजा व संन्यासी है या ठिकाणी आले व तिला ह्मणाले, &quot;राजकन्ये, भिऊ नको. या  अरण्यातून आम्ही तुला सुरक्षित बाहेर नेऊन तुझ्या पित्याच्या स्वाधीन करूं. परंतु आता&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai0ztq0snavjfmzxvxtqzjvmsz611ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63369</id>
    <revision>
      <id>229150</id>
      <parentid>157721</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5551" sha1="8q8uqbbxtof1mz216kntvpv171f1msf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|७१ }}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;काळोख होऊ लागल्यामुळे मागे फिरणेहि सुरक्षित नाही. या शेजारच्या मोठ्या वृक्षाखाली एक रात्र काढून सकाळीच आपण मागे फिरूं.” राजकन्येला त्या दोघांचे हे ह्मणणे बरोबर वाटले व ती तिघे त्या वृक्षाच्या आश्रयास येऊन बसली.&lt;br&gt;

{{gap}}त्या वृक्षावरील एका कोटरांत एका लहान पक्ष्यांचे घरटे होते. त्यांत तो पक्षी, त्याची मादी व तीन लहान पिलें असें कुटुंब होतें. नरानें घरट्यांतून सहज बाहेर डोकावून पाहिले तो त्यास हे तीन अतिथी आढळले. तेव्हां तो गृहस्थाश्रमी पक्षी आपल्या पत्नीस ह्मणाला, “प्रिये, आपल्याकडे तीन अतिथी आल्याचे दिसते. थंडी तर मी ह्मणते! आणि आपल्या घरांत विस्तव नाही!&quot; असें ह्मणून तो पक्षी बाहेर उडून गेला व एक जळत्या लांकडाचा तुकडा चोंचींतून आणून त्याने त्या तिघांपुढे टाकला. तो घेऊन व जवळ पडलेला पाचोरा त्यावर घालून त्यांनी शेकोटी तयार केली. परंतु त्या पक्ष्याचे येवढ्याने समाधान झाले नाही. तो पुन्हां ह्मणाला, “हे तर बिचारे उपवासी दिसतात! यांस खावयास देण्यासारखें आपल्या घरांत काही नाही. प्रिये, आपण गृहस्थाश्रमी आहों आणि क्षुधार्त अतिथि आला असतां त्याला विमुख परत लावणे आपला धर्म नव्हे. आपणाजवळ जें कांही असेल तें त्यास द्यावे. माझ्याजवळ माझा देह मात्र आहे. तोच मी त्यांस अर्पण करतो.&quot; असें ह्मणून त्याने त्या पेटलेल्या आगीत उडी घेतली. हे पाहून त्याची ती स्त्री विचार करू लागली की, “एवढासा लहान पक्षी खाऊन त्या तिघांची तृप्ति कशी होईल? माझ्या पतीच्या मार्गाने जाऊन त्यांची तृप्ति करणे माझें कर्तव्य आहे.&quot; असें ह्मणून तिनेंहि त्या आगीत उडी टाकिली. हे सर्व कृत्य ती पक्ष्याची तीन पिलें पाहत होती. तीही आपल्या मनाशी विचार करूं लागली की, “अजूनहि या आपल्या पाहुण्यांची तृप्ति होईलसें वाटत नाही. आईबापांच्या मागे त्यांची तरतूद ठेवण्याचे काम आमच्याकडे आले आहे.&quot; असें ह्मणून त्या तीघांनीही आगीत उडी घेतली.&lt;br&gt;

{{gap}}हे सर्व कृत्य पाहून ती तिघेहि थक्क होऊन गेली. दिवस उगवल्यानंतर ती सर्व अरण्याच्या बाहेर आली. राजा व संन्यासी यांनी राजकन्येला तिच्या बापाकडे पोहोंचविलें. नंतर संन्यासी राजाला ह्मणाला, “राजा आपले कर्तव्य करणारा कोणत्याहि परिस्थितीत असला तरी तो मोठाच समजावा. जर गृहस्थाश्रमधर्म स्वीकारण्याची तुझी इच्छा असेल तर त्या पक्ष्याप्रमाणे परहितासाठी आपल्या देहावरहि पाणी सोडण्यास तुला तयार असले पाहिजे. तसेंच संन्यस्त व्हावें असें तुला वाटत असेल तर त्या संन्याशाप्रमाणे राज्यलक्ष्मी आणि रती-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8q8uqbbxtof1mz216kntvpv171f1msf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63370</id>
    <revision>
      <id>229151</id>
      <parentid>157723</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="jz3hcmoutz6gxv2lbc94ormudvr96ly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|७२ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;लाहि लाजविणारी स्त्री ही उपेक्ष्य मानण्याची तुझी तयारी असली पाहिजे. परहितासाठी देहाचीहि आहुती देण्याची गृहस्थाची तयारी असली पाहिजे. ज्याला संन्यासी व्हावयाचे असेल त्याने रूपवती स्त्री, पैसा आणि सत्ता यांकडे ढुंकूनहि पाहूं नये. जो तो आपपल्यापरी मोठाच आहे. ज्याचें जें कर्तव्य तें त्याने करावें. '''“ स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ।&quot;''' हेच खरें धर्मरहस्य.&lt;br&gt;
{{rule|6em}}&lt;br&gt;
{{center|{{x-larger|प्रकरण ३ रें.}}}}
{{center|'''कर्मरहस्य.'''}}
{{gap}}दुसऱ्याच्या अडचणी दूर करण्यासाठी आपण अंगमेहनत करणे हे खरोखर थोरवीचे लक्षण आहे; परंतु परक्याची अडचण ज्या मानाने अधिक महत्वाची असेल, व ज्या मानाने मदतीचे परिणाम अधिक काल टिकणारे असतील त्या मानाने मदत करणाराची थोरवीहि अधिक होईल हे उघड आहे. आपण एखाद्याची एखाद्या घटकेपुरती अडचण निवारण केली तर आपण त्यास मदत केली हे कृत्य चांगले तर खरेंच; परंतु जर आपण एक वर्षापुरती त्याला मदत केली तर त्या मानाने आपल्या मदतीचे श्रेयहि अधिक झाले हे उघडच आहे. त्याचप्रमाणे जर आपण त्याची एखादी चिरकालिक अडचण दूर केली, तर खरोखर त्या मदतीचे मापहि करता येणार नाहीं! आपलें अनंत कालाचें दुःख सर्वथैव नष्ट करण्याचे सामर्थ्य एकट्या अध्यात्मविद्येतच आहे. याच साठी ''''अध्यात्मविद्या विद्यानाम्'''' असें ह्मणून भगवान् श्रीकृष्णांनी त्या विद्येला प्रत्यक्ष परमेश्वराच्या पायरीस पोहोंचविले आहे. दुसऱ्या कोणत्याहि विद्येचे सामर्थ्य कांहीं थोड्याशा कालापलीकडे जात नाही. मनुष्यदेहांत सदैव वास करणाऱ्या इच्छा व आशा व त्यांमुळे उद्भवणारी अतृप्ति यांचा समूळ नाश करून त्याला स्वानंदसाम्राज्यपदी आरूढ करणे हे सामर्थ्य एकट्या अध्यात्मविद्येचंच आहे. असें आहे तर अध्यात्मज्ञानदाना इतके मोठे पुण्यकृत्य दुसरं कोणतें असणार आहे ? ''''य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥''''&lt;br&gt;

{{gap}}अशी अध्यात्मज्ञानदानाची थोरवी भगवंतांनी स्वतः वर्णिली आहे! परमार्थमार्ग दाखविणारे महात्मे हेच मानवजातीचे खरे हितचिंतक होत. अशा महात्म्यांच्या ठिकाणी अनुपमेय सामर्थ्य वास करित असल्याचे आपणास आढळून येते.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jz3hcmoutz6gxv2lbc94ormudvr96ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63371</id>
    <revision>
      <id>229152</id>
      <parentid>157749</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5394" sha1="oxyo0pyekz7gfj6sx8z54xlvdadxkfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|७३ }}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;या जगांत आपण जें जें कांहीं करतो ते आपल्या चिच्छक्तीच्या बळावर करतो. या शक्तीवांचून नुसता देह ह्मणजे केवळ मातीचा गोळा आहे. याकरितां स्वतःच्या या शक्तीचे काय सामर्थ्य आहे याची पूर्ण जाणीव ज्याला उत्पन्न झाली आहे, असा मनुष्य कोणतेंहि कार्य नेटाने पार पाडण्यास लायक असतो. मग तें कार्य लौकिक असो अथवा वैयक्तिक असो, अगर दुसऱ्या कोणत्याहि प्रकारचे असो. ज्या मनुष्याला आपणांत सदैव वास करणाऱ्या या शक्तीची जाणीव झाली नाही तो संसार आणि परमार्थ या दोहोंतहि निरुपयोगी ठरतो. अध्यात्मज्ञानाच्या खालोखाल उपयोगी असें बौद्धिक ज्ञान होय. वस्त्रदान अथवा अन्नदान याहून बौद्धिकज्ञानदान फार श्रेष्ठ आहे. फार काय सांगावें, पण जीवदानापेक्षांहि ज्ञानदानाचे पुण्य अधिक आहे. कारण पुरुषार्थसंपादन ही जी मानवीजीविताची इतिकर्तव्यता तिची पूर्ति ज्ञानावांचून होणे नाही. ज्याने कोणताहि पुरुषार्थ संपादिला नाहीं तो जगला आणि मेला सारखाच. अज्ञान आणि त्यापासून उद्भवणारी दु:खपरंपरा यांच्या संगतीने कसेबसें आयुष्य ढकलणाऱ्या मनुष्याचें जीवित वस्तुतः कितीशा महत्वाचे आहे बरें? या दोहोंच्या खालच्या पायरीची मदत ह्मणजे शारीरिक मदत होय. आपल्या अंगबळाने दुसऱ्यास मदत करावयाची व त्याच्या उपयोगी पडावयाचें हेंहि एक प्रकारचे दानच आहे. परक्यांचे दुःख निवारण करण्याकरितां केवळ शारीरिक मदत करणे ह्मणजेच त्याला खरी महत्वाची मदत केल्यासारखे होते असे समजू नये. वास्तविक शारीरिक मदत ही अगदी खालच्या पायरीची आहे; कारण तीपासून होणारा उपयोग केवळ तात्कालिक असतो. त्याला कोणतेंहि चिरकालिक स्वरूप नसते. भुकेच्या वेळी कोणाला अन्न दिले तर त्यावेळेपुरता त्याला आनंद होईल हे खरें, पण पुन्हां लवकरच भूक आणि दुःख ही परत येणार. हीच गोष्ट आपल्या इतर गरजांसहि लागू पडते. जेथें कसली तरी गरज उत्पन्न झाली तेथें तिच्या पाठोपाठ तिचें लेकरूं दुःख हे ठेवलेलेच असते. जर मला खरोखर सुखी व्हावयाचे असेल तर गरजेच्या पलीकडे मला गेले पाहिजे. ज्या दिवशी मला कशाचीहि गरज लागणे नाहीसे होईल त्या दिवशी मी खरा सुखी होईन. अशा स्थितीत मला भुकेची बाधा होणार नाही व जगांतील कोणतीहि स्थिति मला माझ्या पदापासून ढळवू शकणार नाही. अशा प्रकारची स्थिति प्राप्त होण्याजोगी मदत मला मिळाली तर ती अत्यंत श्रेष्ठ प्रकारची मदत होय. तिच्या खालोखाल बौद्धिक आणि अगदी शेवटच्या पायरीची ह्मणजे शारीरिक मदत होय.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oxyo0pyekz7gfj6sx8z54xlvdadxkfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63372</id>
    <revision>
      <id>229153</id>
      <parentid>157750</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="438117q0r5tayegz2b80b3u2oyftk4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|७४ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}जगांत जें दुःख आढळतें तें नुसत्या शारीरिक मदतीने कधीहि नष्ट होणार नाही. सध्या जो मनुष्यस्वभाव आपण पाहतों तो सर्व बदलून जाईपर्यंत अनेक प्रकारच्या गरजा उद्भवणार आणि त्या न भागल्या ह्मणजे दुःखप्राप्ति ही होणारच; आणि नुसत्या शारीरिक मदतीने असल्या दुःखाची निवृत्ति कायमची होणार नाही. खऱ्या ज्ञानदानाने चित्तशुद्धि करणे हेच या रागावर रामबाण औषध आहे. ''''चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होती । व्याघ्रहि न खाती सर्प तया॥'''' अशी चित्तशुद्धीची महती संतांनी वर्णिली आहे. जगांतील सर्व पाप आणि दुःख यांची उत्पत्ति अज्ञानापासून झाली आहे. खऱ्या ज्ञानप्राप्तीने ज्या दिवशी मनुष्यमात्रास आपल्या चैतन्यशक्तीची ओळख पटेल, आणि त्याच्यांत पूर्ण आत्मविश्वास निपजेल, त्या दिवशी मानवजाति पूर्ण सुखी होईल. त्याच्या अगोदर अशा स्थितीची आशाहि करूं नये. राष्ट्रांतील प्रत्येक घर सदावर्त झाले आणि प्रत्येक घराआड एक एक फुकट दवाखाना झाला तरी मानवजातीची आज आढळणारी दुःस्थिति नाहींशी होणार नाही. मनुष्यजातीचा आज दिसून येणारा स्वभाव अगदी बदलून जाईपर्यंत हीच स्थिति नित्य कायम राहणार.&lt;br&gt;

{{gap}}कर्म हे नित्य केलेच पाहिजे असें श्रीकृष्णांनी गीतेंत जागोजाग सांगितले आहे. ''''कर्मणैवहि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः।'''' असें भगवान् श्रीकृष्णाचे निश्चित मत आहे. आपल्या प्रत्येक कर्मापासून सुख आणि दुःख यांची मिश्र उत्पत्ति होत असते. तुह्मी कोणतेंहि काम करा, त्यापासून कोणाला सुख आणि कोणाला दुःख ही होणारच. ज्यापासून कोणाला सुख नाही आणि कोणाला दुःख नाहीं असें एकहि काम करणे शक्य नाही. प्रत्येक कर्माच्या पोटी सुख आणि दुःख यांची मिश्र संतति निपजत असते; आणि असें आहे तरी आम्हांस कर्म हे केलेच पाहिजे. जर कर्मापासून सुखदुःखाची उत्पत्ति होते तर आपण कर्मच करूं नये ह्मणजे सुखदुःखांच्या द्वंद्वांतून आपण मुक्त होऊ अस कोणास वाटेल तर तो मात्र त्याचा निवळ भ्रम होय. प्रत्येक कर्म ज्या मानाने सुष्ट अथवा दुष्ट असेल त्या मानाने त्यांतून सुखाची अथवा दुःखाची प्राप्ति होते. सत्कर्मापासून सुख आणि दुष्कर्मापासून दुःख निपजतें. तथापि दुःख हे जसे आत्म्याला बद्धक आहे तसेंच सुखहि बद्धकच आहे. सत्कर्माने सुख होते ही गोष्ट जरी अनुभवाची आहे तरी तें सुख कर्मापासून नवीन उत्पन्न झालेले नसतें. तर आपल्याच ठिकाणी असलेलें सुख सत्कर्मामुळे आपल्या अनुभवास येते, अशी वस्तुस्थिति आहे. सत्कर्मापासून सुख उत्पन्न होते हा भ्रम आहे, आणि&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>438117q0r5tayegz2b80b3u2oyftk4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63373</id>
    <revision>
      <id>229154</id>
      <parentid>157751</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T06:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5406" sha1="f5na3khaswi68z7lksgdmm1pwjhhe6u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|७५ }}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;हा भ्रम अंशतःहि जोपर्यंत शिल्लक आहे तोपर्यंत सुखदुःखाच्या द्वंद्वांतून आत्म्याची मुक्ति होणार नाही. यासाठी 'मी अमुक कर्म करतो आणि त्यापासून मला अमुक प्रकारची सुखप्राप्ति होईल' ही भावनाच टाकून द्यावी, असें भगवान् श्रीकृष्णांनी सांगितले आहे. प्राप्तकर्म केलेच पाहिजे असे आहे तर तें अवश्य करावें; परंतु त्यापासून सुखप्राप्ति होईल ही भावना सोडावी. ''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाच न ।'''' 'कर्म करावें परंतु त्यापासून अमुक फळ मिळेल अशी आसक्ति ठेवू नये' असा याचा अर्थ आहे. आतां अनासक्ति ह्मणजे काय याचा आपण विचार करूं.&lt;br&gt;

{{gap}}अनासक्तीने प्रत्येक कर्म केले पाहिजे, हे भगवद्गीतेंतील एक मुख्य प्रतिपादन आहे. प्रत्येकाने कर्म हे केलेच पाहिजे, परंतु फलाची इच्छा न धरितां तें केलें पाहिजे. प्रत्येक प्राण्याला कोणत्या तरी प्रकारचे जन्मजात संस्कार असतात. मनाची तळ्याशी तुलना केली तर त्यांतील पाण्यावर जसे बारीक बारीक तरंग उठतात तसेच तरंग मनावर एकसारखे उठत असतात. मनाचे तरंग भासेनासे झाले तरी ते कधीहि समूळ नष्ट न होतां गुप्तरूपाने मनांत राहतात व कांहीं कारण घडल्याबरोबर पुन्हा त्यांचा उदय होतो; याच गुप्तरूपास संस्कार अशी संज्ञा आहे. आपण जी जी क्रिया करतों, अथवा जो जो विचार मनांत आणितों, त्या त्या प्रत्येकाचा ठसा मनावर उमटून, तो त्याच्या तळाशी बुडी मारून बसलेला असतो; व अशा गुप्त स्थितींतहि मनाला चलन देण्याची त्याची क्रिया चालू असते. आपण चालू व्यवहार करीत असतां आपलें जे कांहीं स्वरूप प्रत्ययास येते, तें या अनेक प्रकारच्या संस्कारांच्या संघटनेने उत्पन्न झालेले असते. या स्वरूपाला नित्यव्यवहारांत आपण स्वभाव असें ह्मणतों.&lt;br&gt;

{{gap}}आतां मी स्वतः ज्या काही स्वरूपाने आपणांस दिसत असेन तें माझें स्वरूप पूर्वसंस्कारांच्या संघटनेपासूनच उत्पन्न झाले आहे. प्रत्येक मनुष्याच्या या स्वभावविशेषास दानत असें नांव आहे. पूर्वसंस्कार चांगले असले तर मनुष्य चांगल्या दानतीचा व वाईट संस्कारांनी वाईट दानतीचा होतो. एखादा मनुष्य नित्य वाईट शब्द ऐकत असला, मनांत नित्य वाईट विचार घोळवित असला, व नित्य वाईट कृति करित असला तर त्यापासून निघणारे संस्कारहि वाईटच असणार हे उघड आहे; व अशा संस्कारांनी तयार झालेली दानतहि वाईटच असली पाहिजे. एकाच प्रकारच्या संस्कारांची सवय एकवार मनास जडली ह्मणजे वाईटाचा वाईटपणाहि त्यास दिसेनासा होतो, व अशा मनुष्याच्या हातून&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5na3khaswi68z7lksgdmm1pwjhhe6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63374</id>
    <revision>
      <id>229155</id>
      <parentid>157752</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T06:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5797" sha1="dxxew9nuekn4ub3ye915qowjjarsw7x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|७६ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;वाईट कामें अगदी सहजासहजी घडून येतात. पुढे पुढे तर या संस्कारांचें प्राबल्य इतके होते की एखादी गोष्ट वाईट आहे असे समजूनउमजूनहि तो मनुष्य ती गोष्ट करण्यास प्रवृत्त होतो. वाईट संस्कारांच्या प्राबल्यापुढे चांगल्या वृत्तीचा जोरच चालेनासा होतो. याचप्रमाणे मनाने चांगलें चिंतणाऱ्या आणि चांगली कामें करणाऱ्या मनुष्याचे चांगले संस्कार उत्तरोत्तर अधिक चांगली कामे त्याजकडून करवितात. चांगल्या संस्कारांनी त्याच्या दानतीचे स्वरूप इतकें पक्कें बनून गेलें असतें की एखादें वाईट कर्म करण्याचे त्याच्या क्षणभर मनांत आले तरी त्याचे शरीर तें कर्म करण्यास पुढे सरसावतच नाही. इतकी स्थिति झाली ह्मणजे मनुष्याची दानत पक्की झाली असे समजावें.&lt;br&gt;

{{gap}}आपले अवयव आपल्या पाठीखाली मिटून घेण्याची शक्ति कांसवाला असते. पाठीवर केवढेहि तडाके बसले तरी जसें तें कांसव निग्रहाने आपल्या अवयवांस बाहेर येऊ देत नाही, तसें ज्या मनुष्याचे आपल्या इंद्रियांवर स्वामित्व असतें तो मनुष्यहि कांसवासारख्या निग्रहाने आपल्या हातून कोणतेंहि वाईट कर्म घडू देत नाही. ''''तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इंद्रियाणीद्वियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥'''' असें भगवान् श्रीकृष्णाचे वचन आहे. सदोदित सद्विचार ठेवून सत्क्रिया आचरल्याने उत्पन्न होणारे संस्कार बळावत जाऊन जी दानत बनते, तिच्या साहाय्याने इंद्रियनिग्रह करणे फार जड जात नाही. या ठिकाणी इंद्रिय शब्दाने केवळ दृश्य आणि जड इंद्रियांचा निर्देश केला आहे, असे समजू नये. कारण केवळ जड शरीर जाग्यावरून न हालवितांहि नित्य वाईट गोष्टींचें चिंतन केले तरी दानत बिघडावयास उशीर लागत नाही. यासाठी कमेंद्रियांबरोबरच ज्ञानेंद्रियांचाहि निरोध आवश्यक आहे. हा निरोध पक्का झाला ह्मणजे मनुष्य स्थितप्रज्ञ झाला असें ह्मणतां येईल; आणि स्थितप्रज्ञासच सत्याची भेट होते व तो द्वंद्वातीत होऊन अगदी सुरक्षित अशा जागी जाऊन बसतो. त्याच्या हातून कोणतेंहि वाईट कृत्य घडणेच अशक्य होते. जगातील अत्यंत दुष्ट अशा नरपशुंचा गराडा त्याच्या भोवती असला तरी त्याच्या दानतींत यत्किंचिंहि बदल होण्याची भीति नको. अशा प्रकारच्या स्थितीला ब्राह्मी स्थिति असें ह्मणतात. ही स्थिति एकदां प्राप्त झाली ह्मणजे पुन्हा कसल्याहि मोहांत न पडतां तो मनुष्य मुक्ताच्या स्थितीत प्रवेश करतो. सर्व योगाचे ध्येय ही मुक्तस्थिति प्राप्त करून घेण्याचे आहे. व प्रत्येकाने दाखविलेले मार्ग जरी निरनिरा दिसले तरी त्यांचे पर्यवसान एकाच ठिकाणी होते. ज्ञानयोगाने बुद्धाला अथवा&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxxew9nuekn4ub3ye915qowjjarsw7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63375</id>
    <revision>
      <id>229156</id>
      <parentid>157753</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T06:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="1fzjf7uqgx5ii36cd9sz8bowr6v6csi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|७७ }}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;भक्तियोगाने येशू ख्रिस्ताला जी स्थिति प्राप्त झाली, तीच निवळ कर्मयोगानेहि एखाद्याला प्राप्त करून घेता येईल. बुद्ध ज्ञानी असून कर्मयोगी होता व येशुख्रिस्त शुद्ध भक्त होता; परंतु दोघांनाहि एकाच स्थितीची प्राप्ति झाली. ही स्थिति ह्मणजे पूर्ण मुक्ताची स्थिति होय. मुक्तावस्था ह्मणजे काय, याचा येथे थोडासा खुलासा करणें अवश्य आहे. सुखदुःख, पापपुण्य, सत्कर्मदुष्कर्म, इत्यादि जी द्वंद्वे आपण नित्य पाहतो त्या द्वंद्वांतून पलीकडे गेलेला तो मुक्त. ज्याप्रमाणे दुःख, पाप आणि दुष्कर्म ही मुक्तीला विघातक आहेत त्याचप्रमाणे सुख, पुण्य आणि सत्कर्म ही सुद्धां खऱ्या मुक्तीच्या आड येणारी आहेत. एकाला लोखंडाच्या सांखळीने बांधिलें आणि दुसऱ्याला बांधावयास सुवर्णश्रृंखलेचा उपयोग केला तरी ज्याप्रमाणे त्यांच्या बंधनाचे स्वरूप वस्तुतः सारखेच आहे, त्याप्रमाणेच पुण्यकृत्ये करून सुख भोगणारा मनुष्य आणि दुष्कृत्य करून दुःख भोगणारा मनुष्य हे दोघेही मुक्ताच्या दृष्टीने सारख्याच योग्यतेचे आहेत. आपल्या पायांत शिरलेला कांटा काढावयास जसा आपण दुसऱ्या कांट्याचा उपयोग करतों व काम झाल्यावर जसे ते दोन्ही कांटे टाकून देतो, तसेंच दुष्कर्माकडे वळलेले आपले मन त्यापासून परत फिरविण्याकरितांच सत्कर्माचा उपयोग आपणास करावयाचा आहे; तें एकवेळ पक्के परत फिरले ह्मणजे सत्कर्माचाहि आपणास काही उपयोग नाहीं; सत्कर्मापासूनहि आपलें मन आपणास पुढें आंवरावयाचे आहे. कोणतेंहि कर्म करण्याची आवश्यकता न वाटणे हीच अनासक्ति होय. कर्म करा; परंतु त्याचा विशेष असा कोणताच परिणाम मनावर होऊ देऊ नका. ज्याप्रमाणे एखाद्या तळ्याच्या पृष्ठभागावर तरंग येतात व जातात, परंतु त्यामुळे जसा त्या तळ्याच्या शांतीचा भंग होत नाही, त्याचप्रमाणे तुम्ही कर्मे करूनहि आपल्या मनाचा क्षोभ होऊ देऊ नका असें भगवान् श्रीकृष्णांचे सांगणे आहे. हे शक्य तरी आहे काय? आम्ही काही कर्म केले तर त्याचे काही सुखदुःख आमच्या चित्तावर राहणारच, हा आमचा नित्याचा अनुभव आहे. असा अनुभव असतांहि आजच्या स्थितींत अशक्य वाटणारी गोष्ट शक्यकोटीत कशी आणतां येईल याचा आतां विचार करूं.&lt;br&gt;

{{gap}}माझ्या नित्यक्रमांत मला शेंकडों मनुष्ये रोज भेटतात आणि त्यांतच एखाद्यावर माझें प्रेम असते. रात्री मी बिछान्यावर पडलों आहे अशा वेळी दिवसा पाहिलेले सर्व चेहरे मी आठवू लागलो तर ज्यावर माझें प्रेम आहे त्या मनुष्या-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fzjf7uqgx5ii36cd9sz8bowr6v6csi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63376</id>
    <revision>
      <id>229157</id>
      <parentid>157754</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T06:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5691" sha1="84q2323ix5j9lbddb1iuucmaij2ma5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|७८ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;खेरीज इतरांपैकी एकहि चेहरा माझ्या ध्यानात येत नाही. याचे कारण असें की माझें प्रेम ज्यावर जडलें त्या मनुष्याचा चेहरा माझ्या मनःपटावर पक्का कोरला गेला. ती प्रतिमा माझ्या चित्तांतून सहसा निघून जाऊं नये अशा रीतीने तेथे ती चित्रित झाली. बाकीचे शेंकडों चेहरे मी पाहिले, परंतु माझें मन त्यांविषयी आसक्त नसल्यामुळे त्या प्रतिमा माझ्या मनावर उमटल्या नाहीत; व त्या न उमटल्यामुळे त्यांचे स्मरण करणे मला अशक्य झाले. केवळ बाह्यदृष्टीने पाहिले तर माझ्या नेत्रांतील कनीनिकेवर सर्व चेहरे सारखेच चित्रित झाले होते. असे असतां त्यांपैकी एकच मला आठवतो आणि बाकीच्यांचें यत्किंचितहि स्मरण कां राहिले नाही? याचे कारण असे की एकाशिवाय बाकीचे चेहरे मी कदाचित् पूर्वी कधीहि पाहिले नसल्यामुळे त्यांच्यासंबंधी माझ्या मनांत पूर्वग्रह असा कांहींच नव्हता. परंतु प्रेमाच्या मनुष्याची गोष्ट निराळी आहे. त्याला मी पूर्वी अनेक वेळां पाहिले असल्यामुळे त्याच्यासंबंधी कांहीं पूर्वग्रह माझ्या मनांत अगोदरच होते. त्यामुळे त्या विशिष्ट दिवशी त्याची प्रतिमा माझ्या चित्तांत शिरतांच तिचे जुने स्नेही तेथे आढळल्यामुळे ती तेथेच त्यांच्या सहवासास राहिल्यासारखी झाली. त्या मनुष्याबद्दल शेंकडों प्रकारच्या गोष्टी अनेक प्रसंगी माझ्या कानावरून गेल्या होत्या व शेंकडों मी माझ्या मनांत स्वतः तयार केल्या होत्या. हा सर्व कल्पनासमूह माझ्या चित्तांत निद्रित होता; व त्या दिवशी त्या मनुष्याच्या चेहऱ्याच्या प्रतिमेचा आघात माझ्या चित्तावर होतांच तो निद्रित कल्पनासमूह खडबडून जागा झाला, व त्याने या नव्या पाहुण्याचे प्रेमाने स्वागत केले. यावरून असे सिद्ध होते की, जी गोष्ट कोणत्या तरी कारणाने माझ्या मनांत घोळत राहते तिचा ठसा तेथें खोल उमटून राहतो व यत्किंचित् आघाताने जागत होतो.&lt;br&gt;

{{gap}}यासाठी प्रत्येक गोष्ट करतांना तूं ती अलिप्त चित्ताने कर. ती तुझ्या मनांत घोळित बसूं नको असा भगवान् श्रीकृष्णाचा उपदेश आहे. तुझी कर्मेद्रियें व ज्ञानेंद्रियें एकखारखी उद्योगरत असतां त्या उद्योगाचा ठसा आपल्या मनावर उमटू देऊ नको. आपण कोणाच्या घरी पाहुणे ह्मणून गेला तर तेथील वस्तूकडे ज्या बुद्धीने आपण पाहतो त्याच बुद्धीने या सृष्टीतील यच्चयावत् पदार्थांचे अवलोकन करावें. तूं एकसारखा उद्योग अवश्य कर; परंतु त्यांत लिप्त होऊ नको नसता उद्योग करणें हें बाधक नसून लिप्तपणा हा बाधक आहे. हे दृश्य जग आपल्या नित्य वास्तव्याचे ठिकाण नसून आपल्या प्रवासांतील मधल्या&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84q2323ix5j9lbddb1iuucmaij2ma5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>63377</id>
    <revision>
      <id>229158</id>
      <parentid>157755</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T06:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>229158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5483" sha1="rszgp28d7y4d2ckv7g0pkhnqa9g7pmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|७९ }}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;मुक्कामाची एक जागा आहे. यापूर्वी आपण अनेक ठिकाणी मुक्काम केला होता; व पुढेहि अनेक ठिकाणी मुक्काम करावयाचा आहे. 'ही सर्व सृष्टि आत्म्यामुळे उत्पन्न झाली आहे. सृष्टीपासून आत्मा उत्पन्न झाला नाही,' हे सांख्यवचन नित्य लक्ष्यांत बाळगिले पाहिजे. जीवात्म्याच्या शिक्षणासाठी ही सारी सृष्टि दृश्य स्वरूपास आली आहे. त्याशिवाय तिचा दुसरा कोणताहि हेतु नाही. जीवात्म्याला ज्ञान होऊन त्या ज्ञानाच्यायोगें तो मुक्त व्हावा हाच सृष्टीचा उद्देश आहे. हा सृष्टिरूप ग्रंथ वाचून जीवात्म्याने ज्ञानी व्हावे व नंतर ग्रंथ टाकून द्यावा; परंतु तसे न करतां आली आपली स्थिति अगदी उलटी करून घेतली आहे. आह्मी स्वतःला स्वतंत्र न समजतां सृष्ट पदार्थापैकीच एक घटक आहों असें समजतो. जणूं काय देहाकरितां आत्म्याची योजना असून देहाचे संरक्षण करणे आणि त्याला सुखी ठेवणे हेच आत्म्याचे काम आहे! एखाद्या खादाड मनुष्याची थट्टा करावयाची असली तर तो जगण्यासाठी खात नसून खाण्यासाठी जगतो अशा अर्थाच्या एका इंग्रजी ह्मणीचा उपयोग करतात; परंतु आपली सर्वांची नेहमींची वागणूक पाहिली तर ती वस्तुतः या खादाड मनुष्याच्या वागणुकीहून फारशी उच्च दर्जाची नसते. यामुळे आपल्या साऱ्या आयुष्याची आपण प्रत्यहीं थट्टा करून घेत आहों, हे आपल्या लक्षात येत नाही. आपण सृष्ट पदार्थापैकीच एक ही भावना पक्की करून घेतल्यामुळे सहोदरत्वाच्या नात्याने आह्मांस सृष्ट पदार्थाबद्दल लिप्तपणा वाढू लागतो व या लिप्तत्वाची मिठी एकवार आपणाभोंवतीं पडली की ती जीवात्म्यास पक्का बांधून गुलामाप्रमाणे राबविते. ''''सदैव कर्म कर'''' या गीतेच्या अनुज्ञेप्रमाणे आह्मीं सदैव कर्म करीत असतों खरे, परंतु तें मालकासारखें कर्म नसून गुलामाचे कर्म आह्मी करीत असतो. यामुळे कर्मयोगाचे साध्य ह्मणजे मोक्ष यापासून आह्मी दिवसेंदिवस अधिकच लांब जातो. &lt;br&gt;

{{gap}}तुम्ही स्वतंत्र होऊन कर्म करा हा कर्मयोगाचा मुख्य उपदेश आहे. एकसारखें कर्म करा परंतु त्या कर्माचे पर्यवसान मुक्तींत झाले पाहिजे, हे लक्ष्यांतून जाऊं देऊ नका. आपल्या भोंवतीं शेकडा नव्याण्णव लोक कार्यरत असल्याचे आपण पाहतो; परंतु ते कोणत्या प्रकारचे कर्म करितात याचा विचार केला तर स्वदेहसुखाच्या अभिलाषाचे बंदे गुलाम होऊन तो सांगेल तें काम हे लोक करीत असतात, असें आपणांस आढळून येईल. अशा प्रकारच्या गुलामगिरीमुळे जगांत जिकडे तिकडे रुदनस्वर ऐकू येतात. स्वदेह विसरून, त्याच्या सुखाभिलाषाची बुद्धि&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rszgp28d7y4d2ckv7g0pkhnqa9g7pmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:कल्पनाशक्ती</title>
    <ns>3</ns>
    <id>66177</id>
    <revision>
      <id>229147</id>
      <parentid>164097</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>857</id>
      </contributor>
      <comment>/* Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>229147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43467" sha1="5n2wqtmca2osvpoa2vpyrf94z1lbqu9" xml:space="preserve">== Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting ==

The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history.

In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&amp;tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&amp;tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], १६:००, ८ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21198421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},

Thank you and congratulation to you for your participation and support last year.The CIS-A2K has conducted again this year [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|Online Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this Indian freedom season.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 15 August 2021 00.01  to 31 August 2021 23.59 (IST)

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा ==

नमस्कार {{PAGENAME}},

आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिस्रोतसारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे.  [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]].

या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]]

समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी  23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील.

* [[:mr:s:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिस्रोतच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']].

आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21933990 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या मतदानाची लिंक ==

आधीच्या संदेशात चुकीचा दुवा आला होता, त्याबाबत आम्ही दिलगिरी व्यक्त करत आहोत. खाली बरोबर दुवा देत आहे, त्याचा उपयोग करून आपण नक्की मतदान करा:
[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021]]. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१६, २६ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21938093 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 - Result ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Congratulations!!!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Result|Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!!

[[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfohOv0mI4AijwPre73IyEC9hZ3-GWibfxj4Zo9gK6hW6siWg/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 

Please confirm here just below this message by notifying (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&quot;I have filled up the form. - ~~~~&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days.

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)''' ०१:३०, २२ सप्टेंबर २०२१ (IST)&lt;br/&gt;
''Wikisource program officer, CIS-A2K''
|}


== ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022 ==

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
प्रिय संपादकहो,

गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022]] चे आयोजन केले आहे.

तुला काय हवे आहे;

'''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]] तयार करा.

'''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]].

'''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात.

'''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने &lt;https://indic-wscontest.toolforge.org/&gt;

'''वेळ:''' 00.01 01 मार्च 2022 ते 16 मार्च 2022 23.59 (IST)

'''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत.

'''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील.

तुमच्याशी एकनिष्ठ

जयंत नाथ
२३:३३, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofread-a-thon March 2022 - Result ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Congratulations!!!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Result|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!!

[[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSda3LJ6gPu3z2WGbntM6yRcYLfiAMzBG8J7OTz720OeXj_tYw/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 

Please confirm here just below this message by notifying (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&quot;I have filled up the form. - ~~~~&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 7 days.

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)'''  ११:२९, १८ मार्च २०२२ (IST)&lt;br/&gt; 
''Wikisource program officer, CIS-A2K'' 
|}
I have filled up the form. - [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) १२:००, १८ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&amp;oldid=23015638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feedback - Indic Wikisource Proofread-thon March 2022 ==

Dear {{BASEPAGENAME}},

Thanks for participating in the Indic Wikisource Proofread-thon March 2022. Please share your experience, obstacles and give your feedback in this below form about the same for improvements in future.

{{Clickable button 2|Google form for Your Feedback- Ckick here|class=mw-ui-progressive|url=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7Py3iprZ8XmMAMXlEHiQy7GrSCvmfPPELIPB42XK240Q7qg/viewform}}

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:४९, १८ मार्च २०२२ (IST)&lt;br/&gt;
''Wikisource program officer, CIS-A2K''
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&amp;oldid=23015679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== आपल्या प्रकलपावरील सुधारणांबाबत ==

नमस्कार, 
मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, 
मला आशा आहे की, हा संदेश तुम्ही वाचत असाल तेव्हा तुम्ही निरोगी आणि आनंदात असाल. मला खूप आनंद होत आहे की, आपण सर्व जण मिळून मराठी विकीस्त्रोतावर गेली काही वर्षे खूप चांगले काम करत आहोत आणि आपल्याला सतत तांत्रिक अडचणी येत असतात. आपण त्यावर मात करून अनेक सुधारणा या प्रकल्पात केल्या आहेत आणि पुढेही करत रहाणार आहोत. मला तुम्हांला दोन महत्वाच्या बदलांबद्दल सांगायचे आहे म्हणून हा लेखन प्रपंच. 
* आपल्या विकिस्त्रोत प्रकल्पावर आता बहुतांश गेजेट्स जी इतर प्रगत विकिस्त्रोत प्रकल्पांवर म्हणजे इंग्रजी, फ़्रेंच किंवा बंगालीवर आहेत ती सर्व गेजेट्स तुमच्या पसंती येथे जाऊन तुम्ही वापरू शकता. आपल्यापैंकी काही ती गेजेट्स वापरतातही पण ज्यांनी ती अजून वापरली नाहीत त्यांनी [[विशेष:पसंती]] येथे जाऊन नक्कीच ही सर्व गेजेट्स वापरून बघावित ही विनंती. 
* आपल्या प्रकल्पावर आता पेट्रोलर/पहारेकरी/रोलबेकर अधिकार आणि साचे संपादक हे अधिकार सुरु करण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे तुमच्या पैंकी अनेक जण जे प्रचालक अधिकार न घेता संरक्षित पाने संपादन करू इच्छितात त्यांना साचे संपादक आणि जे उत्पात विरोधी कामात किंवा तपासनिस म्हणून काम करू इच्छितात त्यांना पेट्रोलर अधिकार देण्यात येतील. या अधिकारांची माहिती [[विकिस्रोत:प्रगत अधिकार]] येथे मिळेल. जे सदस्य अपेक्षित पात्रतेत बसतात त्यांनी त्या अधिकारांसाठी विनंती नक्की नोंदवा जेणेकरून तुम्हांला हळूहळू प्रचालक अधिकारांचा अनूभवही घेता येईल.    

जर आपल्याला कोणत्याही प्रकारची तांत्रिक अडचण येत असेल किंवा नविन साचे गेजेट्स चालु करायची असतील तर मुख्य पानावरील प्रचालकांना विनंती येथे तुमची विनंती नोंदवा. मी नक्कीच शक्य ती मदत तुम्हांला करण्याचा प्रयत्न करेन. धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २३:०५, २० एप्रिल २०२२ (IST)

== आपल्या प्रकल्पावरील सुधारणांची माहिती ==

नमस्कार, 
मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist,

मी आपल्याला पुऩ्हा एकदा आठवण करत आहे की, कृपया आपल्या प्रकल्पावरील नविन गेजेट्स वापरून बघावित आणि त्यावर आपली मते, सुधारणा कळवाव्यात. कालच मी अनुक्रमणिका तयार करताना कोमन्सवर बुक साच्यात भरलेली माहिती परस्पर अनुक्रमणिकेत भरणारे गेजेट परत एकदा सुधारले आहे. त्याचा वापर केल्यास तुम्हाला अनुक्रमणिकेत पुस्तकाची माहिती वेगळी भरावी लागणार नाही. आपली पसंती येथे जाऊन हे गेजेट आपण चालू करू शकता. [[User:QueerEcofeminist1|&lt;span style=&quot;color:#FF00FF;&quot;&gt;'''Queer'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#8DB600;&quot;&gt;'''Eco'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7E00;&quot;&gt;'''feminist'''&lt;/span&gt;]]''&lt;sup&gt; [[user talk:QueerEcofeminist|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;&quot;cite! even if you fight&quot;!!!&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; [they/them/their]
:&lt;small&gt;हा संदेश [[:w:mr:विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली संदेश|विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विकिस्रोत:प्रचालक|मराठी विकिस्रोत प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:QueerEcofeminist@mrwikisource ने https://mr.wikisource.org/w/index.php?title=Active_Users_mrwikisource&amp;oldid=141686 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== पेट्रोलर आणि टेम्प्लेट इडीटर अधिकार ==

तुमचे सक्रिय योगदान आणि कामाची गुणवत्ता लक्षात घेता, तुमची संपादने तपासावी लागू नये म्हणून तुम्हाला पेट्रोलर अधिकार आणि पुर्ण झालेली सर्व पुस्तके साचे संपादक पातळीला सुरक्षित केली जातात. त्या सुरक्षित पानात सुधारणा करता यावी म्हणून टेम्प्लेट इडीटर अधिकार देण्यात आलेले आहेत. तुम्ही आणखीन योगदान करणार असाल आणि पुढे मागे गरज लागल्यास आपण प्रचालक अधिकाराची विनंतीही करू शकू. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १९:१२, ८ जुलै २०२२ (IST)

:धन्यवाद, माझे योगदान असेच चालू राहील. मी आणखी काय प्रकारे योगदान करू शकते या बद्दल सुचवावे ही विनंती. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २१:२७, ८ जुलै २०२२ (IST)
::[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:IndexPages?key=&amp;filter=all&amp;order=size&amp;sortascending=1&amp;limit=500] या दुव्यावर जाऊन तुम्ही पुढची पुस्तके निवडू शकता, तुम्ही आत्ता ज्या क्रमाने पुस्तके पुर्ण करत आहात तो उत्तम आहे, एक एक लेखकाची पुस्तके पुर्ण केल्याने त्या त्या लेखकांची पाने करणे सोपे जाईल. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) ०९:४३, ९ जुलै २०२२ (IST)

== OCR ==

Hello, can you please use indic OCR instead of other OCR. It is easier to edit indic OCR. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) ११:०७, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST)

:मुळात हा पुस्तकाची प्रत खराब ओसीआर झाली आहे त्यामुळे आपण फार चांगला मजकूर मिळवू शकू असे नाही. [[सदस्य:QueerEcofeminist|&amp;#91;&amp;#91;User:QueerEcofeminist&amp;#124;&amp;#60;span style&amp;#61;&amp;#34;color: white&amp;#59; font-weight: bold&amp;#59; background: linear-gradient(red, orange, green, blue, indigo, violet)&amp;#34;&amp;#62;QueerEcofeminist🌈&amp;#60;/span&amp;#62;&amp;#93;&amp;#93;]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:२८, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST)
::I have prepared following page
::साहित्यिक:लोहिया शैला
::please check it out and let me know; I plan to create similar pages for other authors as well. 
::Some time back I created similar page for Sharad Joshi; Now I see two pages one as 'Joshi Sharad' and other as 'Sharad Joshi' [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २२:०४, १९ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

== Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translate it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br&gt;
Thank you and congratulation to you for your participation and support last year. The CIS-A2K has been conducted again this year [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Online Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] to enrich our Indian classic literature in digital format.

&lt;u&gt;'''WHAT DO YOU NEED'''&lt;/u&gt;
* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available on any third-party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].
*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.
*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.
* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.
* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.
* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]
* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 14 November 2022 00.01  to 30 Novemeber 2022 23.59 (IST)
* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules|here]]
* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this time.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]- 9 November 2022 (UTC)&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 - Result ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Congratulations!!!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Result|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!!

[[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea6Doc3sVwu9J60floO0hOCTRvOlwgDAjhxZqX-g4oKzavOA/viewform?usp=sf_link Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 

Please confirm here just below this message by notifying (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&quot;I have filled up the form. - ~~~~&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days.

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)''' &lt;br/&gt;
''Wikisource program officer, CIS-A2K''
|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_proofread-a-thon_November_2022/Result&amp;oldid=24166580 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&quot;I have filled up the form. - ~~~~&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;</text>
      <sha1>5n2wqtmca2osvpoa2vpyrf94z1lbqu9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>