विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 106 70411 229460 229422 2026-04-22T10:47:49Z कल्पनाशक्ती 3813 229460 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=आर्य-स्त्री-रत्ने |Language=mr |Volume= |Author=यशोदाबाई भट |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=यशोदाबाई भट |Address=मुंबई |Year=1917 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist 3="प्रस्तावना" 5="माझे दोन शब्द" 7="अनुक्रमणिका" 8 ="अभिप्राय" 9="पतीला उद्धारणारी चुडाला" 35 ="पतीचें सत्व राखणारी चांगुणा" 52="सुमती" 73="च्यवन भार्गव व सुकन्या."/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} [[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]] ophz4kplypt18o388zyv7ws3rgwwbj6 104 110029 229439 228810 2026-04-22T04:30:38Z JayashreeVI 4058 229439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" />{{<u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''}}</noinclude> पळून जातां कामा नये. हें जें कारण गूढविद्या सांगते, तें बरेंच गहन असून समजण्यास सोपें नाहीं. तरी मला असें वाटतें कीं, देव हे मनुष्याचे पालक आहेत, व आपण मानव हे त्यांची मालमता आहों. तुम्हाला नाहीं का असे वाटत?"<br> {{gap}}" होय, मलाही असें वाटतें."<br> {{gap}}"तर मग तुम्ही तशा प्रकारची इच्छा प्रदर्शित केली नसतांना तुमच्या एखाद्या अंकिताने आत्महत्या केली तर तुम्हांला राग नाहीं का येणार? आणि शक्य असल्यास तुम्ही त्याबद्दल त्याला शिक्षा नाहीं का करणार?"<br> {{gap}}"खात्री करूं."<br> {{gap}}तर आतां या विचारसरणीनें कोणत्याही माणसाला आत्महत्या करण्याचा हक्क नाहीं असें नाहीं का होत? प्रथम म्हटल्याप्रमाणें देवा कडून आग्रहाचें बोलावणें येईपर्यंत मनुष्याने वाट पाहिली पाहिजे. त्यानें आत्महत्या करतां नये"<br> {{gap}}सीव्स म्हणाला," होय. तुमचें म्हणणें स्वाभाविक दिसते. पण तुम्ही आतांच म्हणत होतां कीं तत्वज्ञानी मरणची इच्छा करील. मग देव पालनकर्ता आहे, व आपण त्याचे चाकर आहों, हें जर खरें, तर या दोन विधानांत विरोध येत नाहीं का? सर्व शासनकर्त्यांमध्यें श्रेष्ठ असे देव जर शहाण्यावर देखरेख ठेवतात, तर या अंमलापासून आपली सुटका करून घेण्याची इच्छा शहाणा करील असें म्हणणें युक्तीला पटत नाहीं. देव जितकी त्याची काळजी घेत आहेत, त्यापेक्षां जास्त काळजी आपण स्वतंत्र झाल्यावर आपली आपण घेऊं असें त्याला खास वाटणार नाहीं. कदाचित् मूर्खाला असे वाटेल व आपल्या धन्यापासून पळून गेल्यास बरें, असें तो म्हणेल. इतक्या चांगल्या धन्याला आपण सोडून जाऊं नये, तर शक्य तितका काळ त्याच्याजवळच रहावें, असें त्याच्या मनांत येणार नाहीं, व म्हणून अविचाराच्या भरांत तो पळून जाईल. परंतु आपल्यापेक्षां सर्व तऱ्हेनें श्रेष्ठ असणाऱ्या धन्याजवळ नेहमी राहण्याची--<noinclude>{{center|३६}}</noinclude> qh6nevk6s2sqca7ryus0m4o1s3qa94c 229440 229439 2026-04-22T04:31:54Z JayashreeVI 4058 229440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</noinclude> पळून जातां कामा नये. हें जें कारण गूढविद्या सांगते, तें बरेंच गहन असून समजण्यास सोपें नाहीं. तरी मला असें वाटतें कीं, देव हे मनुष्याचे पालक आहेत, व आपण मानव हे त्यांची मालमता आहों. तुम्हाला नाहीं का असे वाटत?"<br> {{gap}}" होय, मलाही असें वाटतें."<br> {{gap}}"तर मग तुम्ही तशा प्रकारची इच्छा प्रदर्शित केली नसतांना तुमच्या एखाद्या अंकिताने आत्महत्या केली तर तुम्हांला राग नाहीं का येणार? आणि शक्य असल्यास तुम्ही त्याबद्दल त्याला शिक्षा नाहीं का करणार?"<br> {{gap}}"खात्री करूं."<br> {{gap}}तर आतां या विचारसरणीनें कोणत्याही माणसाला आत्महत्या करण्याचा हक्क नाहीं असें नाहीं का होत? प्रथम म्हटल्याप्रमाणें देवा कडून आग्रहाचें बोलावणें येईपर्यंत मनुष्याने वाट पाहिली पाहिजे. त्यानें आत्महत्या करतां नये"<br> {{gap}}सीव्स म्हणाला," होय. तुमचें म्हणणें स्वाभाविक दिसते. पण तुम्ही आतांच म्हणत होतां कीं तत्वज्ञानी मरणची इच्छा करील. मग देव पालनकर्ता आहे, व आपण त्याचे चाकर आहों, हें जर खरें, तर या दोन विधानांत विरोध येत नाहीं का? सर्व शासनकर्त्यांमध्यें श्रेष्ठ असे देव जर शहाण्यावर देखरेख ठेवतात, तर या अंमलापासून आपली सुटका करून घेण्याची इच्छा शहाणा करील असें म्हणणें युक्तीला पटत नाहीं. देव जितकी त्याची काळजी घेत आहेत, त्यापेक्षां जास्त काळजी आपण स्वतंत्र झाल्यावर आपली आपण घेऊं असें त्याला खास वाटणार नाहीं. कदाचित् मूर्खाला असे वाटेल व आपल्या धन्यापासून पळून गेल्यास बरें, असें तो म्हणेल. इतक्या चांगल्या धन्याला आपण सोडून जाऊं नये, तर शक्य तितका काळ त्याच्याजवळच रहावें, असें त्याच्या मनांत येणार नाहीं, व म्हणून अविचाराच्या भरांत तो पळून जाईल. परंतु आपल्यापेक्षां सर्व तऱ्हेनें श्रेष्ठ असणाऱ्या धन्याजवळ नेहमी राहण्याची--<noinclude>{{center|३६}}</noinclude> 2n5c5pzazjklnpg2simyrb8ssqmyeii 229441 229440 2026-04-22T04:33:07Z JayashreeVI 4058 229441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''<br></noinclude> पळून जातां कामा नये. हें जें कारण गूढविद्या सांगते, तें बरेंच गहन असून समजण्यास सोपें नाहीं. तरी मला असें वाटतें कीं, देव हे मनुष्याचे पालक आहेत, व आपण मानव हे त्यांची मालमता आहों. तुम्हाला नाहीं का असे वाटत?"<br> {{gap}}" होय, मलाही असें वाटतें."<br> {{gap}}"तर मग तुम्ही तशा प्रकारची इच्छा प्रदर्शित केली नसतांना तुमच्या एखाद्या अंकिताने आत्महत्या केली तर तुम्हांला राग नाहीं का येणार? आणि शक्य असल्यास तुम्ही त्याबद्दल त्याला शिक्षा नाहीं का करणार?"<br> {{gap}}"खात्री करूं."<br> {{gap}}तर आतां या विचारसरणीनें कोणत्याही माणसाला आत्महत्या करण्याचा हक्क नाहीं असें नाहीं का होत? प्रथम म्हटल्याप्रमाणें देवा कडून आग्रहाचें बोलावणें येईपर्यंत मनुष्याने वाट पाहिली पाहिजे. त्यानें आत्महत्या करतां नये"<br> {{gap}}सीव्स म्हणाला," होय. तुमचें म्हणणें स्वाभाविक दिसते. पण तुम्ही आतांच म्हणत होतां कीं तत्वज्ञानी मरणची इच्छा करील. मग देव पालनकर्ता आहे, व आपण त्याचे चाकर आहों, हें जर खरें, तर या दोन विधानांत विरोध येत नाहीं का? सर्व शासनकर्त्यांमध्यें श्रेष्ठ असे देव जर शहाण्यावर देखरेख ठेवतात, तर या अंमलापासून आपली सुटका करून घेण्याची इच्छा शहाणा करील असें म्हणणें युक्तीला पटत नाहीं. देव जितकी त्याची काळजी घेत आहेत, त्यापेक्षां जास्त काळजी आपण स्वतंत्र झाल्यावर आपली आपण घेऊं असें त्याला खास वाटणार नाहीं. कदाचित् मूर्खाला असे वाटेल व आपल्या धन्यापासून पळून गेल्यास बरें, असें तो म्हणेल. इतक्या चांगल्या धन्याला आपण सोडून जाऊं नये, तर शक्य तितका काळ त्याच्याजवळच रहावें, असें त्याच्या मनांत येणार नाहीं, व म्हणून अविचाराच्या भरांत तो पळून जाईल. परंतु आपल्यापेक्षां सर्व तऱ्हेनें श्रेष्ठ असणाऱ्या धन्याजवळ नेहमी राहण्याची--<noinclude>{{center|३६}}</noinclude> gepapw391de1gkr61de5kaczyopxu0z 229445 229441 2026-04-22T05:04:12Z JayashreeVI 4058 229445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</u></noinclude> पळून जातां कामा नये. हें जें कारण गूढविद्या सांगते, तें बरेंच गहन असून समजण्यास सोपें नाहीं. तरी मला असें वाटतें कीं, देव हे मनुष्याचे पालक आहेत, व आपण मानव हे त्यांची मालमता आहों. तुम्हाला नाहीं का असे वाटत?"<br> {{gap}}" होय, मलाही असें वाटतें."<br> {{gap}}"तर मग तुम्ही तशा प्रकारची इच्छा प्रदर्शित केली नसतांना तुमच्या एखाद्या अंकिताने आत्महत्या केली तर तुम्हांला राग नाहीं का येणार? आणि शक्य असल्यास तुम्ही त्याबद्दल त्याला शिक्षा नाहीं का करणार?"<br> {{gap}}"खात्री करूं."<br> {{gap}}तर आतां या विचारसरणीनें कोणत्याही माणसाला आत्महत्या करण्याचा हक्क नाहीं असें नाहीं का होत? प्रथम म्हटल्याप्रमाणें देवा कडून आग्रहाचें बोलावणें येईपर्यंत मनुष्याने वाट पाहिली पाहिजे. त्यानें आत्महत्या करतां नये"<br> {{gap}}सीव्स म्हणाला," होय. तुमचें म्हणणें स्वाभाविक दिसते. पण तुम्ही आतांच म्हणत होतां कीं तत्वज्ञानी मरणची इच्छा करील. मग देव पालनकर्ता आहे, व आपण त्याचे चाकर आहों, हें जर खरें, तर या दोन विधानांत विरोध येत नाहीं का? सर्व शासनकर्त्यांमध्यें श्रेष्ठ असे देव जर शहाण्यावर देखरेख ठेवतात, तर या अंमलापासून आपली सुटका करून घेण्याची इच्छा शहाणा करील असें म्हणणें युक्तीला पटत नाहीं. देव जितकी त्याची काळजी घेत आहेत, त्यापेक्षां जास्त काळजी आपण स्वतंत्र झाल्यावर आपली आपण घेऊं असें त्याला खास वाटणार नाहीं. कदाचित् मूर्खाला असे वाटेल व आपल्या धन्यापासून पळून गेल्यास बरें, असें तो म्हणेल. इतक्या चांगल्या धन्याला आपण सोडून जाऊं नये, तर शक्य तितका काळ त्याच्याजवळच रहावें, असें त्याच्या मनांत येणार नाहीं, व म्हणून अविचाराच्या भरांत तो पळून जाईल. परंतु आपल्यापेक्षां सर्व तऱ्हेनें श्रेष्ठ असणाऱ्या धन्याजवळ नेहमी राहण्याची--<noinclude>{{center|३६}}</noinclude> jtueg3i76oqh0jonvjhnj6bkfibkxgi 229446 229445 2026-04-22T05:05:14Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 229446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</u></noinclude> पळून जातां कामा नये. हें जें कारण गूढविद्या सांगते, तें बरेंच गहन असून समजण्यास सोपें नाहीं. तरी मला असें वाटतें कीं, देव हे मनुष्याचे पालक आहेत, व आपण मानव हे त्यांची मालमता आहों. तुम्हाला नाहीं का असे वाटत?"<br> {{gap}}" होय, मलाही असें वाटतें."<br> {{gap}}"तर मग तुम्ही तशा प्रकारची इच्छा प्रदर्शित केली नसतांना तुमच्या एखाद्या अंकिताने आत्महत्या केली तर तुम्हांला राग नाहीं का येणार? आणि शक्य असल्यास तुम्ही त्याबद्दल त्याला शिक्षा नाहीं का करणार?"<br> {{gap}}"खात्री करूं."<br> {{gap}}तर आतां या विचारसरणीनें कोणत्याही माणसाला आत्महत्या करण्याचा हक्क नाहीं असें नाहीं का होत? प्रथम म्हटल्याप्रमाणें देवा कडून आग्रहाचें बोलावणें येईपर्यंत मनुष्याने वाट पाहिली पाहिजे. त्यानें आत्महत्या करतां नये"<br> {{gap}}सीव्स म्हणाला," होय. तुमचें म्हणणें स्वाभाविक दिसते. पण तुम्ही आतांच म्हणत होतां कीं तत्वज्ञानी मरणची इच्छा करील. मग देव पालनकर्ता आहे, व आपण त्याचे चाकर आहों, हें जर खरें, तर या दोन विधानांत विरोध येत नाहीं का? सर्व शासनकर्त्यांमध्यें श्रेष्ठ असे देव जर शहाण्यावर देखरेख ठेवतात, तर या अंमलापासून आपली सुटका करून घेण्याची इच्छा शहाणा करील असें म्हणणें युक्तीला पटत नाहीं. देव जितकी त्याची काळजी घेत आहेत, त्यापेक्षां जास्त काळजी आपण स्वतंत्र झाल्यावर आपली आपण घेऊं असें त्याला खास वाटणार नाहीं. कदाचित् मूर्खाला असे वाटेल व आपल्या धन्यापासून पळून गेल्यास बरें, असें तो म्हणेल. इतक्या चांगल्या धन्याला आपण सोडून जाऊं नये, तर शक्य तितका काळ त्याच्याजवळच रहावें, असें त्याच्या मनांत येणार नाहीं, व म्हणून अविचाराच्या भरांत तो पळून जाईल. परंतु आपल्यापेक्षां सर्व तऱ्हेनें श्रेष्ठ असणाऱ्या धन्याजवळ नेहमी राहण्याची--<noinclude>{{center|३६}}</noinclude> fcil711918qbdxdpoy8pjn6qtkty4m7 104 110030 229436 228811 2026-04-21T13:19:37Z JayashreeVI 4058 229436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" />{{right|<u>'''साक्रेटिस.'''</u>}}</noinclude> इच्छा शहाणा करील, यांत शंका नाहीं. पण ही विचारसरणी जर खरी आहे तर आतां आपण म्हणतां त्याच्या उलटच अनुमान निघतें. शहाण्या माणसाला मरणाबद्दल वाईट वाटले पाहिजे, व मूर्खाला आनंद वाटला पाहिजे. <br>{{gap}}या सीव्सच्या म्हणण्यानें सॉक्रेटिसाला आनंद झाल्यासारखा दिसला. त्याने आमच्याकडे पाहिले व म्हटले, "सीव्स, हा नेहमी प्रमाणांची छाननी करतो. त्याला निव्वळ दुस-याच्या विधानानें कधींच समाधान होत नाहीं." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, होय, सॉक्रेटीस, पण सीव्स म्हणतो, त्यांत कांहीं तरी तथ्य आहे, असे मलही वाटतें. ख-याखु-या शहाण्या माणसांनी आपल्यापेक्षां चांगल्या धन्यापासून पळून जाण्याची व त्याची चाकरी चटकन् सोडण्याची कां इच्छा करावी? मला वाटतें कीं, सीव्सच्या म्हणण्याचा सर्व रोख तुमच्याकडे आहे. कारण आपल्याच म्हणण्याप्रमाणे जे देव इतके चांगले धनी आहेत, त्यांना व आम्हांला तुम्ही सोडून जाण्याला इतके उत्सुक झालां आहां." <br>{{gap}}सॉक्रेटीस म्हणाला, "तुमचें म्हणणे रास्त आहे. मी न्यायाच्या कोर्टात असल्याप्रमाणे तुमच्या आरोपाचे खंडन केलें पाहिजे, असें तुमचें म्हणणें." {{gap}}सीमीयस म्हणाला, "होय. हाच आमचा आशय आहे." {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर माझ्या खटल्याच्या चौकशीच्या वेळीं माझ्या हातून माझ्यावरील आरोपाचे निरसन न्यायाधिशांना पटेल अशा त-हेनें झालें नाहीं. आतां तरी ते तुम्हांला पटण्यासारखे होवो, म्हणजे झाले. सीव्स व सीमीयस, चांगल्या व शहाण्या देवांच्या सहवासांत व या मर्त्य लोकांच्यापेक्षां चांगल्या लोकांच्या सहवासांत माझ्या मरणानंतर मला रहावयाला सांपडेल, अशी जर माझी समजूत नसती तर मला मरणाबद्दल खरोखरी वाईट वाटले असते. पण मी चांगल्या लोकांच्या सहवासांत राहणार अशी मला आशा आहे. अशा अतींद्रिय गोष्टीबद्दल जितकी--<noinclude>{{center|३७}}</noinclude> qdcauc9ogy4kam2u2mj3mvb9adoel9z 229437 229436 2026-04-21T13:22:54Z JayashreeVI 4058 229437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" />{{right|<u>'''साक्रेटिस.'''</u>}}</noinclude> इच्छा शहाणा करील, यांत शंका नाहीं. पण ही विचारसरणी जर खरी आहे तर आतां आपण म्हणतां त्याच्या उलटच अनुमान निघतें. शहाण्या माणसाला मरणाबद्दल वाईट वाटले पाहिजे, व मूर्खाला आनंद वाटला पाहिजे. <br>{{gap}}या सीव्सच्या म्हणण्यानें सॉक्रेटिसाला आनंद झाल्यासारखा दिसला. त्याने आमच्याकडे पाहिले व म्हटले, "सीव्स, हा नेहमी प्रमाणांची छाननी करतो. त्याला निव्वळ दुस-याच्या विधानानें कधींच समाधान होत नाहीं." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, होय, सॉक्रेटीस, पण सीव्स म्हणतो, त्यांत कांहीं तरी तथ्य आहे, असे मलही वाटतें. ख-याखु-या शहाण्या माणसांनी आपल्यापेक्षां चांगल्या धन्यापासून पळून जाण्याची व त्याची चाकरी चटकन् सोडण्याची कां इच्छा करावी? मला वाटतें कीं, सीव्सच्या म्हणण्याचा सर्व रोख तुमच्याकडे आहे. कारण आपल्याच म्हणण्याप्रमाणे जे देव इतके चांगले धनी आहेत, त्यांना व आम्हांला तुम्ही सोडून जाण्याला इतके उत्सुक झालां आहां." <br>{{gap}}सॉक्रेटीस म्हणाला, "तुमचें म्हणणे रास्त आहे. मी न्यायाच्या कोर्टात असल्याप्रमाणे तुमच्या आरोपाचे खंडन केलें पाहिजे, असें तुमचें म्हणणें." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, "होय. हाच आमचा आशय आहे." <br>{{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर माझ्या खटल्याच्या चौकशीच्या वेळीं माझ्या हातून माझ्यावरील आरोपाचे निरसन न्यायाधिशांना पटेल अशा त-हेनें झालें नाहीं. आतां तरी ते तुम्हांला पटण्यासारखे होवो, म्हणजे झाले. सीव्स व सीमीयस, चांगल्या व शहाण्या देवांच्या सहवासांत व या मर्त्य लोकांच्यापेक्षां चांगल्या लोकांच्या सहवासांत माझ्या मरणानंतर मला रहावयाला सांपडेल, अशी जर माझी समजूत नसती तर मला मरणाबद्दल खरोखरी वाईट वाटले असते. पण मी चांगल्या लोकांच्या सहवासांत<noinclude>{{center|३७}}</noinclude> qesgznesse14lcc6a7ttvu5qni6qcc9 229438 229437 2026-04-21T13:25:12Z JayashreeVI 4058 229438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" />{{right|<u>'''साक्रेटिस.'''</u>}}</noinclude> इच्छा शहाणा करील, यांत शंका नाहीं. पण ही विचारसरणी जर खरी आहे तर आतां आपण म्हणतां त्याच्या उलटच अनुमान निघतें. शहाण्या माणसाला मरणाबद्दल वाईट वाटले पाहिजे, व मूर्खाला आनंद वाटला पाहिजे. <br>{{gap}}या सीव्सच्या म्हणण्यानें सॉक्रेटिसाला आनंद झाल्यासारखा दिसला. त्याने आमच्याकडे पाहिले व म्हटले, "सीव्स, हा नेहमी प्रमाणांची छाननी करतो. त्याला निव्वळ दुस-याच्या विधानानें कधींच समाधान होत नाहीं." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, होय, सॉक्रेटीस, पण सीव्स म्हणतो, त्यांत कांहीं तरी तथ्य आहे, असे मलही वाटतें. ख-याखु-या शहाण्या माणसांनी आपल्यापेक्षां चांगल्या धन्यापासून पळून जाण्याची व त्याची चाकरी चटकन् सोडण्याची कां इच्छा करावी? मला वाटतें कीं, सीव्सच्या म्हणण्याचा सर्व रोख तुमच्याकडे आहे. कारण आपल्याच म्हणण्याप्रमाणे जे देव इतके चांगले धनी आहेत, त्यांना व आम्हांला तुम्ही सोडून जाण्याला इतके उत्सुक झालां आहां." <br>{{gap}}सॉक्रेटीस म्हणाला, "तुमचें म्हणणे रास्त आहे. मी न्यायाच्या कोर्टात असल्याप्रमाणे तुमच्या आरोपाचे खंडन केलें पाहिजे, असें तुमचें म्हणणें." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, "होय. हाच आमचा आशय आहे." <{{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर माझ्या खटल्याच्या चौकशीच्या वेळीं माझ्या हातून माझ्यावरील आरोपाचे निरसन न्यायाधिशांना पटेल अशा त-हेनें झालें नाहीं. आतां तरी ते तुम्हांला पटण्यासारखे होवो, म्हणजे झाले. सीव्स व सीमीयस, चांगल्या व शहाण्या देवांच्या सहवासांत व या मर्त्य लोकांच्यापेक्षां चांगल्या लोकांच्या सहवासांत माझ्या मरणानंतर मला रहावयाला सांपडेल, अशी जर माझी समजूत नसती तर मला मरणाबद्दल खरोखरी वाईट वाटले असते. पण मी चांगल्या लोकांच्या सहवासांत<noinclude>{{center|३७}}</noinclude> 41uummu1c6vz2bl08x8si917gje9zvu 229442 229438 2026-04-22T04:48:45Z JayashreeVI 4058 229442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" />{{right|<u>'''साक्रेटिस.'''</u>}}</noinclude> इच्छा शहाणा करील, यांत शंका नाहीं. पण ही विचारसरणी जर खरी आहे तर आतां आपण म्हणतां त्याच्या उलटच अनुमान निघतें. शहाण्या माणसाला मरणाबद्दल वाईट वाटले पाहिजे, व मूर्खाला आनंद वाटला पाहिजे. <br>{{gap}}या सीव्सच्या म्हणण्यानें सॉक्रेटिसाला आनंद झाल्यासारखा दिसला. त्याने आमच्याकडे पाहिले व म्हटले, "सीव्स, हा नेहमी प्रमाणांची छाननी करतो. त्याला निव्वळ दुस-याच्या विधानानें कधींच समाधान होत नाहीं." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, होय, सॉक्रेटीस, पण सीव्स म्हणतो, त्यांत कांहीं तरी तथ्य आहे, असे मलही वाटतें. ख-याखु-या शहाण्या माणसांनी आपल्यापेक्षां चांगल्या धन्यापासून पळून जाण्याची व त्याची चाकरी चटकन् सोडण्याची कां इच्छा करावी? मला वाटतें कीं, सीव्सच्या म्हणण्याचा सर्व रोख तुमच्याकडे आहे. कारण आपल्याच म्हणण्याप्रमाणे जे देव इतके चांगले धनी आहेत, त्यांना व आम्हांला तुम्ही सोडून जाण्याला इतके उत्सुक झालां आहां." <br>{{gap}}सॉक्रेटीस म्हणाला, "तुमचें म्हणणे रास्त आहे. मी न्यायाच्या कोर्टात असल्याप्रमाणे तुमच्या आरोपाचे खंडन केलें पाहिजे, असें तुमचें म्हणणें." <br>{{gap}}सीमीयस म्हणाला, "होय. हाच आमचा आशय आहे."<noinclude>{{center|३७}}</noinclude> reni0pckycqlq2lbt3ly64b4hosjgsc 104 110031 229443 228812 2026-04-22T05:00:44Z JayashreeVI 4058 229443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''<br></noinclude> खात्री असणें शक्य आहे, तितकी माझी खात्री आहे. मी चांगल्या धन्यां जवळ जाणार आहे. व म्हणूनच मला मरणाबद्दल दुःख होत नाहीं. माझा असा दृढ समज आहे कीं, मेलेल्यांना पुढे कांहीं एका प्रकारचें आयुष्य आहे व तें आयुष्य दुष्टापेक्षां सद्गुणी माणसांना जास्त सुखावह असते.”<br> {{gap}}सीमीयस म्हणाला, "बरें, पण आपण हा आपला समज आपल्या- जवळच ठेवून जाणार कीं, आम्हांलाही त्याचा फायदा देणार? असें दिसतें कीं, या समजांत आमचाही हितसंबंध आहे. शिवाय जर तुम्ही आमची आपल्या म्हणण्याबद्दल खात्री केली तर तुमच्या वर्तनाचें तुम्ही समर्थन केल्यासारखं होईल. "<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, " मी प्रयत्न करून पाहतों, पण क्रिटो माझ्या- जवळ बोलायला पाहतो आहे असें मलावाटतें. तर प्रथमतः त्याचें म्हणणें ऐकूं या."<br> {{gap}}"क्रिटो म्हणाला, " सॉक्रेटिस, मला फक्त हेंच सांगावयाचें आहे कीं, तुम्हाला विप देण्याचे काम ज्या माणसाचं आहे त्याने मला तुम्हाला असें बजवायला सांगितलें आहे की आपण फार बोलू नका. कारण बोल- ण्यानें मनुष्याचें रक्त तापते व मग विषाचा परिणाम उष्णतेने कमजोर होतो. जे लोक आपले रक्त तापवून घेतात, त्यांना केव्हां केव्हां २ किंवा ३ वेळां सुद्धां विषप्राशन करावें लागतें."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर मग. त्याला आपल्या कामाला लागू दे व दोनदां किंवा गरज लागल्यास तीनदां मला विष देण्याची त्याची तयारी असूं दे, म्हणजे झाले."<br> {{gap}}क्रिटो म्हणाला, तुम्ही हेंच उत्तर द्याल, हे मला ठाऊक होते. परंतु त्या माणसाचा फार आग्रह होता."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "म्हणण्याकडे लक्ष्य देण्याचे कारण नाहीं. पण आपण आपल्या वादविषयाकडे वळू.”<br> {{gap}}इतकें प्रस्तावनारूप संभाषण झाल्यावर सॉक्रेटिसाने प्रथमतः तत्वज्ञान ही एक प्रकारची मरणमीमांसा कशी आहे, हें सिद्ध केलें व नंतर आत्मा--<noinclude>{{center|३८}}</noinclude> piyjlqgakc8d3svwq2v013ayeof8wg0 229444 229443 2026-04-22T05:02:43Z JayashreeVI 4058 229444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</u><br></noinclude> खात्री असणें शक्य आहे, तितकी माझी खात्री आहे. मी चांगल्या धन्यां जवळ जाणार आहे. व म्हणूनच मला मरणाबद्दल दुःख होत नाहीं. माझा असा दृढ समज आहे कीं, मेलेल्यांना पुढे कांहीं एका प्रकारचें आयुष्य आहे व तें आयुष्य दुष्टापेक्षां सद्गुणी माणसांना जास्त सुखावह असते.”<br> {{gap}}सीमीयस म्हणाला, "बरें, पण आपण हा आपला समज आपल्या- जवळच ठेवून जाणार कीं, आम्हांलाही त्याचा फायदा देणार? असें दिसतें कीं, या समजांत आमचाही हितसंबंध आहे. शिवाय जर तुम्ही आमची आपल्या म्हणण्याबद्दल खात्री केली तर तुमच्या वर्तनाचें तुम्ही समर्थन केल्यासारखं होईल. "<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, " मी प्रयत्न करून पाहतों, पण क्रिटो माझ्या- जवळ बोलायला पाहतो आहे असें मलावाटतें. तर प्रथमतः त्याचें म्हणणें ऐकूं या."<br> {{gap}}"क्रिटो म्हणाला, " सॉक्रेटिस, मला फक्त हेंच सांगावयाचें आहे कीं, तुम्हाला विप देण्याचे काम ज्या माणसाचं आहे त्याने मला तुम्हाला असें बजवायला सांगितलें आहे की आपण फार बोलू नका. कारण बोल- ण्यानें मनुष्याचें रक्त तापते व मग विषाचा परिणाम उष्णतेने कमजोर होतो. जे लोक आपले रक्त तापवून घेतात, त्यांना केव्हां केव्हां २ किंवा ३ वेळां सुद्धां विषप्राशन करावें लागतें."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर मग. त्याला आपल्या कामाला लागू दे व दोनदां किंवा गरज लागल्यास तीनदां मला विष देण्याची त्याची तयारी असूं दे, म्हणजे झाले."<br> {{gap}}क्रिटो म्हणाला, तुम्ही हेंच उत्तर द्याल, हे मला ठाऊक होते. परंतु त्या माणसाचा फार आग्रह होता."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "म्हणण्याकडे लक्ष्य देण्याचे कारण नाहीं. पण आपण आपल्या वादविषयाकडे वळू.”<br> {{gap}}इतकें प्रस्तावनारूप संभाषण झाल्यावर सॉक्रेटिसाने प्रथमतः तत्वज्ञान ही एक प्रकारची मरणमीमांसा कशी आहे, हें सिद्ध केलें व नंतर आत्मा--<noinclude>{{center|३८}}</noinclude> 2wtpe3qrod57hx1o90picdqh3qqtwwv 229447 229444 2026-04-22T05:06:22Z JayashreeVI 4058 229447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="सुबोध कुलकर्णी" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</u></noinclude> खात्री असणें शक्य आहे, तितकी माझी खात्री आहे. मी चांगल्या धन्यां जवळ जाणार आहे. व म्हणूनच मला मरणाबद्दल दुःख होत नाहीं. माझा असा दृढ समज आहे कीं, मेलेल्यांना पुढे कांहीं एका प्रकारचें आयुष्य आहे व तें आयुष्य दुष्टापेक्षां सद्गुणी माणसांना जास्त सुखावह असते.”<br> {{gap}}सीमीयस म्हणाला, "बरें, पण आपण हा आपला समज आपल्या- जवळच ठेवून जाणार कीं, आम्हांलाही त्याचा फायदा देणार? असें दिसतें कीं, या समजांत आमचाही हितसंबंध आहे. शिवाय जर तुम्ही आमची आपल्या म्हणण्याबद्दल खात्री केली तर तुमच्या वर्तनाचें तुम्ही समर्थन केल्यासारखं होईल. "<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, " मी प्रयत्न करून पाहतों, पण क्रिटो माझ्या- जवळ बोलायला पाहतो आहे असें मलावाटतें. तर प्रथमतः त्याचें म्हणणें ऐकूं या."<br> {{gap}}"क्रिटो म्हणाला, " सॉक्रेटिस, मला फक्त हेंच सांगावयाचें आहे कीं, तुम्हाला विप देण्याचे काम ज्या माणसाचं आहे त्याने मला तुम्हाला असें बजवायला सांगितलें आहे की आपण फार बोलू नका. कारण बोल- ण्यानें मनुष्याचें रक्त तापते व मग विषाचा परिणाम उष्णतेने कमजोर होतो. जे लोक आपले रक्त तापवून घेतात, त्यांना केव्हां केव्हां २ किंवा ३ वेळां सुद्धां विषप्राशन करावें लागतें."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "बरें तर मग. त्याला आपल्या कामाला लागू दे व दोनदां किंवा गरज लागल्यास तीनदां मला विष देण्याची त्याची तयारी असूं दे, म्हणजे झाले."<br> {{gap}}क्रिटो म्हणाला, तुम्ही हेंच उत्तर द्याल, हे मला ठाऊक होते. परंतु त्या माणसाचा फार आग्रह होता."<br> {{gap}}सॉक्रेटिस म्हणाला, "म्हणण्याकडे लक्ष्य देण्याचे कारण नाहीं. पण आपण आपल्या वादविषयाकडे वळू.”<br> {{gap}}इतकें प्रस्तावनारूप संभाषण झाल्यावर सॉक्रेटिसाने प्रथमतः तत्वज्ञान ही एक प्रकारची मरणमीमांसा कशी आहे, हें सिद्ध केलें व नंतर आत्मा--<noinclude>{{center|३८}}</noinclude> s4kbkh42ajbqqbczgr85l20cl8xg74v 104 110193 229427 2026-04-21T12:13:45Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ४५ )}}</noinclude>{{gap}}"नको सुमती, तो पाहिलास का दिवस मावळत चालला!"<br>{{gap}}"मावळेना?" निर्भयपणे सुमती म्हणाली.<br>{{gap}}"तुला कधी कशाची भीति वाटतेका सुमती? अग, आतां अंधार पडेल, बागेत हीं झाडंझुडं आणि कसं बरं खेळावं? त्यांत या बाजूला नौकरलोकांची रहदारी वगैरे कमीच. वेळ आहे प्रसंग आहे!"<br>{{gap}}"ताई, तूं अगदीं भागुबाईंच! उद्यां त्या नवऱ्याला या भीतीच्या त्रासानं पुरेपुरेसं करशील!"<br>{{gap}}"खरंच गडे आतां शांडिल्याताईचं लग्न होणार, मग कसं बाई करमेल? आज महाराजांनी प्रधानांना कोठेंसा सांडणीस्वाराहातीं लखोटा पाठविला!" सख्या म्हणाल्या.<br>{{gap}}"हो- आतां कोठला तरी एक राजपुत्र येईल नि ताईला घेऊन जाईल. वाईट बाई हे! आई बाप सोडावयाचे नि दुसऱ्याच्या घरीं जावयाचें" सुमती म्हणाली.<br>{{gap}}"तुलाही आतां एकदोन वर्षांत असंच जायचं बरं!" शांडिल्या म्हणाली.<br>{{gap}}"मी मुळींच लग्न करणार नाहीं!"<br>{{gap}}"बाबांपुढं तुझं काय चालणार?"<br>{{gap}}"तें पहाशील. ताई, मी बाबांना माझंच म्हणणं कबूल करवीन. मी आतां मुद्दाम घोड्यावर बसणं, तलवार पट्टा खेळावयास शिकणं, धनुष्याला तीर जोडणं, वगैरे शिकणार आहे."<br>{{gap}}कांहीं दिवसांनीं लौकरच शांडिल्येचा एका (राजपुत्राबरोबर न होतां) ब्राह्मणाबरोबर विवाह झाला.<br>{{gap}}इकडे सुमतीनें नित्य नित्य राजाचें मन वळवून युद्धकलेचे शिक्षण घ्यावें. सुमती स्वरूपानें शांडिल्येपेक्षां सरस असून स्वभावानेही ती<noinclude></noinclude> qztzwif479f2vz4gdtlgzri11dl7k98 104 110194 229428 2026-04-21T12:18:10Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ४६ )}}</noinclude>स्वाभिमानी होती. तिच्या अंगीं निश्चयीपणाही विशेष होता. धैर्य तर तिच्या हाडीमासीं खिळून गेलें होतें. या गुणांमुळे ती युद्धकलेत निपुण झाली.<br>{{gap}}थोड्याच वर्षांनी तिच्या लग्नाच्या गोष्टी निघू लागल्या. आपली कन्या सुंदर पण जरा हट्टी आहे, ही गोष्ट लक्षांत घेऊन राजानें दूरदूर देशींच्या राजपुत्रांच्या तसबिरा मागविल्या. परंतु राजकन्येला त्यांपैकी एकही तसवीर पसंत पडेना. शेवटीं राजा कंटाळून गेला. एक दिवस त्यानें मुलीची भेट घेतली व तो म्हणाला:-<br>{{gap}}"बाळे सुमती, तूं हे मांडलें आहेस तरी काय? पोरीं, मी तुला देशोदेशींच्या राजपुत्रांच्या तसबिरा किती बरं दाखविल्या! त्यांपैकी तुला एकही पसंत नाहीं ना?"<br>{{gap}}"नाहीं बाबा. मला पाहिजे तसा पती त्यांत नाहीं. बाबा, मी ह्मणतें तुम्ही माझं लग्नच करूं नका."<br>{{gap}}राजानें परोपरीनें तिची समजूत केली. परंतु ती आपला हेका सोडीना. तेव्हां ती गोष्ट तितकीच राहिली.<br>{{gap}}पुढें तिनें बऱ्याच युद्धप्रसंगी आपले शौर्य प्रकट केलें. कांही काळानें पित्याच्या राज्याचा भार तिनें बहुतेक आपल्या शिरावर घेतला. नंतर देहाचे सार्थक व्हावें म्हणून तिनें अरण्यांत एक आश्रम बांधिला व तेथे ती दानधर्म करीत ईश्वरचिंतनांत आपला काळ घालवू लागली. तिचा बाळपणचा हूडपणा जाऊन आतां तिच्या अंगीं गांभीर्य आलें. तिनें आपला सुकुमार देह व्रतें उपोषणें करून कृश करून घेतला. तिच्या आश्रमाच्या बाजूनें जवळच एक नदी वहात होती. त्या नदीवर ती सांजसकाळ स्नानाला जाई. सुंदर अशा हरिणबालकांना कुरवाळीत तिनें वाळूवर आपलें आसन ठोकावें तिच्या मानी चेहऱ्यावर या वेळीं मार्दव दिसे. तीं रम्य अशीं हरिणबालकें तिच्या अंगाशी बिलगून बसत. तिच्या<noinclude></noinclude> 9f7i88bdnzeq4xjdvdvkn2239dj6dcx 104 110195 229429 2026-04-21T12:35:53Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ४७ )}}</noinclude>खांद्यावर आपली मान टाकून तीं आपल्या प्रेमळ सांगातीणीशीं मूकाभाषेत बोलत की काय, असें वाटे.<br>{{gap}}इकडे तिची वडील बहिण शांडिल्या पित्यानें पाहून दिलेल्या पतीची एकनिष्ठपणानें सेवा करी. पतीचे सुख तेंच आपलें सुख, पतीचे दुःख तेंच आपले दुःख असें तिला वाटे. अशी तिची पतीच्या ठिकाणीं भक्ति होती. तिचा पति स्नानसंध्याशील ब्राह्मण होता. तो आपला काळ स्वकर्मे व ईश्वरचिंतन यांत घालवी. शांडिल्या त्यांत त्याला सहाय्य करी. अशा रीतीने दोघे सुखानें कालक्रमण करीत होतीं.<br>{{gap}}कांही दिवसांनी असें कांहीं त्या शहराचें दुर्देव ओढावलें कीं, तें शहरच्याशहर अग्नि लागून जळू लागलें. अनेक वाडे, संपत्तीने भरलेलीं घरें अग्निमुखीं पडलीं. आबालवृद्ध सैरावैरा धावू लागले. सुमती तें पाहून अत्यंत चिंतातुर झाली. एखादें परचक्र येतें तर तिनें हातांत शस्त्र घेऊन त्याचें निवारण केलें असतें. परंतु ह्या संकटाची गोष्ट अशी नव्हती. तिला तें संकट निवारणें जवळ जवळ अगदीं अशक्य होते. शेवटीं ती धैर्यशालिनी आपल्या संरक्षणासाठी हिंडू लागली. कारण तिची गुंफाही अग्नीनें ग्रासली होती. त्यावेळी सूर्यनारायणानें जणुं आपले सहस्र डोळे उघडले होते, इतकें कडक ऊन पडलें होतें. वरून उन्हाचा तडाका, खालून जमीन तापलेली, भोवताली प्रचंड ज्वाळांचें आवरण, विसाव्याला दूरपर्यंत एक सुद्धां वृक्ष नाहीं, अशा परिस्थितींत ती सुमती इकडे तिकडे मोठ्या धैर्यानें संचार करीत होती. जी कधीं शत्रूच्या अफाट सैन्याला, वीरांच्या रणकर्कश आरोळ्यांना, बाणांच्या वृष्टीला, कधीही भ्याली नाहीं तीच सुमती आज थोडी चिंतामग्न झाली. हिंडतां हिंडतां तिला लांब एक आश्रम दिसला. ती आश्वर्ययुक्त मुद्रेनें तिकडे पाहूं लागली.<br>{{gap}}"अरे! हा तर माझ्या ताईचा आश्रम होता तिथंच दिसतो! हो-तो तिचाच आश्रम." असें ह्मणून ती त्याजकडे जाऊं लागली.{{nop}}<noinclude></noinclude> kk0w1qw5i4eb174wvdtjr0gxowo1bze 104 110196 229430 2026-04-21T12:39:07Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ४८ )}}</noinclude>{{gap}}इकडे अग्नि लागलेला पहातांच साध्वी शांडिल्या आश्रमाबाहेर आली. चोहोंकडे पाहतांच तिला क्षणभर क्षणभरच भय वाटलें. थोडा विचार करून तिनें आश्रमांतून थोडें पाणी आणिलें. तें तिनें आपल्या आश्रमाभोंवतीं शिंपडलें व अग्नीला उद्देशून ह्मटले:-<br>{{gap}}"हे अग्निदेवा, तपस्वी, मुनि व आमच्यासारख्या बायका यांना कशाचेंही भय नाहीं. तथापि, देवा मी हद्द घालून ठेवली आहे. तरी या पाण्याच्या शिंपडलेल्या हद्दीच्या अलीकडे त्वां येऊं नयेस. बा अग्निदेवा, ही माझी विनंती जर मी, कायेनें, वाचेनें अगर मनानें पातिव्रत्यापासून ढळलें नसेन तरच मान्य कर. देवा, लग्न झाल्यापासून पतीशिवाय मला दुसरें दैवत नाहीं. तरी देवा, तूं आमच्या या आश्रमाला धक्का लावू नये. देवा, माझे पति अत्यंत ईश्वरभक्त असून तपस्वी आहेत. तेव्हां त्यांनी मनांत आणिलें तर ते तुला शापून टाकतील."<br>{{gap}}पतिव्रतेचा शब्द मोडण्याचे कोणी साहस केलें आहे काय? आणि केलें तरी त्याचा परिणाम कधीं चांगला झाला आहे काय? नाहीं. अम्मीनें शांडिल्येचा आश्रम वगळून बाकीचा प्रदेश जाळून भस्म केला.<br>{{gap}}अग्नि विझल्यानंतर शांडिल्या आश्रमाचे द्वारांत उभी होती. झालेल्या अग्निप्रलयानें पशुपक्षी व माणसांची प्राणहानि वगैरे झाल्याबद्दल ती व तिचा पति खेद करीत होतीं. इतक्यांत समोरून कोणी स्त्री आपल्या आश्रमाकडे येत आहे, असें त्यांनी पाहिलें.<br>{{gap}}"अग्नीच्या तापानें त्रासून बिचारी कोणी तरी स्त्री येत आहे. आलेल्या पाहुण्याचा सत्कार हा केलाच पाहिजे, असा गृहस्थधर्म आहे." असें- ह्मणून ती त्या स्त्रीच्या सत्कारार्थ आश्रमाबाहेर आली. सुमती जवळ येतांच दोघी बहिणींनी एकमेकींना ओळखिलें. सुमतीला पोटाशी धरून शांडिल्या म्हणाली:-{{nop}}<noinclude></noinclude> 4f3xe55tbxehfx81f5ejhso9kusneod 104 110197 229431 2026-04-21T12:50:15Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ४९ )}}</noinclude>{{gap}}"चल, सुमती आंत चल. या प्रखर सूर्यतापानें व अग्नीच्या जाळ पोळीनें तुझें मुख किती लाल झालें आहे! आणि- अग बाई! हें काय! माझें सुमन! (लडीवाळपणानें भगिनीला ती या नांवानें हाक मारी) तुझ्या पायाला हे फोड! अगबाई, केवढाले तरी फोड हे! सुमती, तुझें सारे अंग कसें तापले आहे! चल, आंत चल. आधी मी तुला थोडेंसें खाऊं घालतें. वाळ्याचें गार पाणी पी. आणि जरा विश्रांति घे. चल."<br>{{gap}}शांडिल्येनें सुमतीचा हात धरून आंत नेलें. एखाद्या भ्रमिष्टासारखी सुमतीची स्थिति झाली. ती मनांत म्हणाली:- 'ही माझी ताईच कां? होय. ताई तर खरीच किंवा ही एखादी देवी आहे! अहाहा! कोण माझ्या ह्या ताईचा उदार व शांत स्वभाव! पण खरंच, बाकीचें सर्व अरण्य जळून खाक झालं आणि हाच येवढा आश्रम कसा राहिला! छे, तें कांहीं नाहीं. कदाचित मी केलेल्या दानधर्मानें आणि व्रतवैकल्यानें संतुष्ट होऊन आज संकटकालीं देवानें तर आपल्या मायेनें हा आश्रम व ही ताई उत्पन्न केली नसतील ना? बरें असें नाहीं म्हणावें तर सर्व अरण्य जळून एवढाच आश्रम कसा रहावा? अरेरे! आपल्यासाठीं देवाला कष्ट! पडो हा देह! देवराया मी कायरे समजूं? याचा उलगडा मी कोणापाशीं करूं? पण-पण नकोच मुळीं शंका ही. ही ताई, हा आश्रम, हें सर्व या ईश्वरी मायेनें निर्माण केलेलें आहे."<br>{{gap}}"ऊठ, सुमती ऊठ तूं थोडें खा, पाणी पी, म्हणजे पहा बरं तुला हुशारी येते कीं नाहीं ?" आपले दोन्ही हात जोडून सुमती यावर म्हणाली:-<br>{{gap}}"देवी, मी या मोहांत कशाला पडू? आपले स्वरूप मी ओळखलें आहे. हे माते, मी अज्ञानी लेंकरूं आहे. माझ्या अपराधांची क्षमा कर. माझे कृपाळू आई, या देहासाठी आपण कां कष्ट घेतलेत!"{{nop}}<noinclude></noinclude> ib9v39u53i7qg31vyw9hwb1n1pwb47d 104 110198 229432 2026-04-21T13:04:32Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५० )}}</noinclude>{{gap}}असें ह्मणून सुमतीनें भक्तिभावानें तिच्या पायावर मस्तक ठेऊन अश्रूंनीं तिचे पाय भिजविले.<br>{{gap}}शांडिल्येला वाटलें, आपली भगिनी त्या प्रदीप्त अग्नीनें, प्रखर उन्हानें व श्रमानें कष्टून तिला भ्रम झाला आहे. ह्मणून पायावरील सुमतीला सांवरून जवळच्या एका भांड्यांतलें गार पाणी तिच्या डोळ्यांला लाविलें. एक ओला रुमाल तिच्या डोक्यावर ठेविला.<br>{{gap}}"सुमती, तूं किनई उन्हांतून आल्यानें तुला ही ग्लानि आलेली आहे तेव्हां जरा तूं स्वस्थ पड पाहूं! सुमती, तो तुझा धीट स्वभाव कुठें ग गेला! बाळ, जरा हुशारी धर."<br>{{gap}}"ताई, तूं माझी खरी ताईच आहेस काग!"<br>{{gap}}"ह्मणजे काय!" अत्यंत आश्चर्ययुक्त मुद्रेनें पहात शांडिल्या ह्मणाली.<br>{{gap}}"मग सांग- ताई, या वेड्या सुमतीला सांग. सगळं अरण्य, येथील आश्रम, जवळपासची घरंदारं, फार तर काय येवढाले प्रचंड वृक्षसुद्धां जळून खाक होऊन गेले व हा तुझा आश्रम, येथला तुझा हा छोटा बाग, आणि झाडंझुडं तेवढी कशी ग राहिलीं? ताई, अशी काय तुझ्यापाशीं जादू आहे बाई! ही माझी शंका दूर कर. ताई, तुला वाटतं आहे ना कीं 'ही असं काय बडबडते नि करते,' तर ताई, तुझाच तेवढा आश्रम कसा ग राहिला? मला अद्यापही वाटतं कीं तुह्मी कोणी तरी देव आहां, आणि मुद्दाम येथे माझ्या ताईच्या आश्रमाचे जागीं आश्रम आपल्या दैवी शक्तीनें उत्पन्न केला." आपल्या बहिणीच्या खांद्यावर लडीवाळपणें हात ठेवून शांडिल्या ह्मणाली:-<br>{{gap}}"अहा ग खुळे! मला वाटलं कीं तुला उन्हानं तिरीमिरी येऊन तूं भानरहित झालीस. बाईंग तुझी शंका अगदीं बरोबर आहे.<noinclude></noinclude> f0zktleopdriyotrvjetvb6azbix7nt 104 110199 229433 2026-04-21T13:09:16Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५१ )}}</noinclude>पण त्याचा उलगडा सुमति, मी करितें. सुमति, मी कोणी देवी नाहीं. तुझी लहानपणची जी ताई मी होतें तीच आहें. आतां हा आश्रम न जाळण्याचं कारण, सुमति, 'हे माझ्या पूज्य पतीचे पाय. बाईग, त्या पायांची मी एकनिष्ठपणे सेवा केली आहे. सुमति, मला दुसरातिसरा देव माहित नाहीं. तूं आश्चर्य मानूं नको. अग, रानावनांत राहून जे ज्याचें उपास्य दैवत असेल त्याप्रमाणे, गणपतीची, मारुतीची, रामाची, शाळिग्राम व बाण यांची भक्ति करून देव म्हणून एकनिष्ठ मनानें त्यांची सेवा करून ऋषिमुनि स्वसामर्थ्यानं नाहीं का अघटित गोष्टी करीत? मग या चालत्या बोलत्या देवांना देव मानून जर सेवा केली तर तशी शक्ति कां नाहीं येणार? हा आश्रम जळूं नये म्हणून मी अग्निनारायणास म्हटलं कीं, 'बाबारे माझ्या देवांना ताप होईल तरी तूं या आश्रमाला स्पर्शही करूं नकोस. तें-तें बघ लांब पाणी शिंपडलं आहेना तितकी हद्द मी त्यास आखून दिली होती. त्याच्या अलिकडे तो आला नाहीं. पहा तूंच."<br>{{gap}}"काय! हें सामर्थ्य- अग्निसारख्या देवतेला हुकूम सोडण्याचें सामर्थ्य तुझ्या अंगी आहे? कशानें बरं तें?"<br>{{gap}}"पातिव्रत्यप्रभावानं बरं सुमति! बाईंग अग्निच काय पण पाहिजे त्या देवतेस आज्ञा करण्याचं सामर्थ्य माझ्या अंगी आहे. सुमति, इतकंच काय, पण इंद्रादिक देवांना थरथर कांपावयास लावण्याचें सामर्थ्य या पातिव्रत्यांत आहे. सुमति, आठवतं कां तुला आपण लहानपणीं पुष्करणीवर बसलों होतों त्यावेळीं तूं म्हटल्याप्रमाणें वागलीस. लग्न केलं नाहींस- हें ऐकून मला अत्यंत वाईट वाटलं. बाईग, बायकांच्या जन्माचें सार्थक हातांत तरवार धरून होणार नाहीं. सुमति, त्यांना जर हा भवसागर तरून जाणें असेल तर त्यांनी या पातिव्रत्यनौकेचाच आश्रय केला पाहिजे. सुमति, देवानंच प्रजा उत्पन्न करून त्यांचे संगोपन करण्याची कामगिरी आपणां बायकांकडे सोपविली आहे. बाईग, आपल्या अंगी असलेल्या प्रेमाच्या झऱ्याने<noinclude></noinclude> 2dm32fq18dfb7twcqponm5m8xb0yhy0 104 110200 229434 2026-04-21T13:17:53Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५२ )}}</noinclude>मृदु अंतःकरणानें, वात्सल्यानें तें काम करण्यास बायकांना मुळींच श्रम पडत नाहींत. सद्गुणी, निरोगी अशा प्रजेची निपजण ही मुख्यत्वेकरून बायकांचे वर अवलंबून आहे. खेरीज, पतीची सेवाचाकरी, मुलांचं संगोपन, इतरांवर भूतदया इत्यादि गोष्टींनीं आपलं सर्व काम होतें. आपले हातून प्रपंच करितां करितां सहज परमार्थ होतो."<br>{{gap}}"अहारे देवा! ताई मी आजपर्यंत भलत्याच हट्टानं आपला देह कष्टविला. ताई, मी शूरपणानं युद्धं केलीं. तथापि त्याचा परिणाम कांहींच नाहीं. उपासपारणीं, व्रतवैकल्य हींही निरुपयोगी झाली! ताई, तुझ्या अंगीं अलौकिक तेज व अंतःकरणांत विलक्षण शांति दिसत आहे. ताई, सांग ताई, मला हा देह कारणी लावण्याचा कांहीं मंत्र सांग. व्यर्थ रे देवा, मी इतका खटाटोप केला! ताई, वडील बहिण मातेच्या जागीं- ताई घे या हतभागिनीला ओट्यांत घे. ओढ, माझे देवते तुल्य ताई या खोल खाड्यांत पडलेल्या तुझ्या लेकरास वर ओढ. ताई, तुझ्या आज्ञेप्रमाणे मी पुढचे पाऊल टाकणार. ताई तूं माझा वाटाड्या- तूं मला सुरक्षित मार्गाला लाव."<br>{{gap}}"सुमती! आज केवढं कार्य झालं! तुझ्या भर्कटलेल्या विचारांना ताळ्यावर आणण्याचें काम करण्याची संधि त्या अग्नीनेंच मला आणून दिली. पहा वाईटांतून चांगलं कसं निघतं तें! सुमति, मी सांगेन तसं तूं ऐकणार ना? उठ- सन्मार्गाला लागणारे बाळे उठ. पातिव्रत्याचा धडा घेण्याकरितां पदर कसून तयार हो. पहिल्यानें तुला थोडा त्रास पडेल; पण त्यानेंच तुला शेवटीं इहपरलोकीं सौख्य लाधेल."<br>{{gap}}असे म्हणून शांडिल्या किंचित् सचिंत बसली. नंतर म्हणाली:-<br>{{gap}}"सुमति, आतां तूं येथून त्या वाटेनें पुढे जा. तेथें तुला पवित्र गंगाकांठ लागेल. प्रथम त्या गंगेत सचैल स्नान कर. पश्चात्तापानें व अग्नि-<noinclude></noinclude> hnkpfglvu2032dey1d9x1dgyepsac6y 104 110201 229435 2026-04-21T13:18:49Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ (५३ ) तापानें तापलेलें तुझें शरीर ती गंगाबाईच शांत करूं शकेल. नंतर तेथूनच जवळ एक शिवमंदिर आहे तेथें जा. सुमति, लक्षांत ठेव-शंकराच्या देवळां- तून बाहेर पडतांच तुला जो पुरुष प..." 229435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>________________ (५३ ) तापानें तापलेलें तुझें शरीर ती गंगाबाईच शांत करूं शकेल. नंतर तेथूनच जवळ एक शिवमंदिर आहे तेथें जा. सुमति, लक्षांत ठेव-शंकराच्या देवळां- तून बाहेर पडतांच तुला जो पुरुष प्रथम दिसेल त्याला तूं आपला देह अर्पण कर. मग तो कसाही असो. जा. त्याला संतुष्ट ठेवण्यांत, त्याची आज्ञा पाळण्यांत, त्याची शुश्रूषा करण्यांत हा तुझा देह झिजव - बाईंग, दाग- ढाला प्रथम टांकीचे घाव खावे लागतात, तेव्हांच ना त्याला देवत्व येतें ? मगच प्रत्येक मनुष्य त्या देवापुढें आपलें मस्तक नमवितो ना ? झालं तर मग ! त्वांही आज देहदंड सोसावा व पातिव्रत्यजिन्याची एकेक पायरी चढू लागावी. पायांत गोळे येतील, धापा लागतील, पण तूं तो आपला धर्म - आपले कर्तव्य म्हणून तें अवश्य करावें. सोन्याला सुद्धां प्रथम तावास लावतात ना ? तेव्हांचना ते कसाला चढ़तें ? ऊठ, जा. तूं जें जें करशील तें तें मला सर्व येथे माझे हे परमज्ञानी पति सांगतील. " "ताई, ती गंगा तर मला पावन करीलच. पण ही माझी देवता, ही माझी परम पवित्र, परम पावन भगिनी गंगा माझ्या पापी देहावरून गेली आहे. त्यानें हा माझा देह पावन नाहीं का झाला ? दे - माझे परम प्रिय . ताई, दे, मला मंगल आशिर्वाद दे. म्हणजे मला पातिव्रत्याचा मार्ग चढ- ण्यास सोपान सोपा होईल. ताई, तुझ्या आज्ञेप्रमाणेंच मी यापुढें वागेन . आणि मग तुला भेटेन.” " जा, माझा तुला मंगल आशिर्वाद आहे. " भगिनीच्या सूचनेप्रमाणे सुमती त्या गंगातटाकीं गेली. स्नान झाल्या- नंतर ती श्रीशंकराचे दर्शनार्थ गेली. रानांतल्या सुंदर पुष्पांची गुंफलेली माळ - हातांत घेऊन ती देवळाबाहेर पडली. इतक्यांत तिची दृष्टि एका कोपऱ्या- 'कडे गेली तेथें तिला एक पाठमोरा बसलेला गृहस्थ दिसला. भगिनीच्या<noinclude></noinclude> olwdsko9al1794jfj57r1gorwc9ky8q 229448 229435 2026-04-22T08:33:55Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५३ )}}</noinclude>तापानें तापलेलें तुझें शरीर ती गंगाबाईच शांत करूं शकेल. नंतर तेथूनच जवळ एक शिवमंदिर आहे तेथें जा. सुमति, लक्षांत ठेव- शंकराच्या देवळांतून बाहेर पडतांच तुला जो पुरुष प्रथम दिसेल त्याला तूं आपला देह अर्पण कर. मग तो कसाही असो. जा. त्याला संतुष्ट ठेवण्यांत, त्याची आज्ञा पाळण्यांत, त्याची शुश्रूषा करण्यांत हा तुझा देह झिजव- बाईग, दगडाला प्रथम टांकीचे घाव खावे लागतात, तेव्हांच ना त्याला देवत्व येतें? मगच प्रत्येक मनुष्य त्या देवापुढें आपलें मस्तक नमवितो ना? झालं तर मग! त्वांही आज देहदंड सोसावा व पातिव्रत्यजिन्याची एकेक पायरी चढू लागावी. पायांत गोळे येतील, धापा लागतील, पण तूं तो आपला धर्म- आपले कर्तव्य म्हणून तें अवश्य करावें. सोन्याला सुद्धां प्रथम तावास लावतात ना? तेव्हांचना ते कसाला चढतें? ऊठ, जा. तूं जें जें करशील तें तें मला सर्व येथे माझे हे परमज्ञानी पति सांगतील."<br>{{gap}}"ताई, ती गंगा तर मला पावन करीलच. पण ही माझी देवता, ही माझी परम पवित्र, परम पावन भगिनी गंगा माझ्या पापी देहावरून गेली आहे. त्यानें हा माझा देह पावन नाहीं का झाला? दे- माझे परम प्रिय, ताई, दे, मला मंगल आशिर्वाद दे. म्हणजे मला पातिव्रत्याचा मार्ग चढण्यास सोपान सोपा होईल. ताई, तुझ्या आज्ञेप्रमाणेंच मी यापुढें वागेन आणि मग तुला भेटेन."<br>{{gap}}"जा, माझा तुला मंगल आशिर्वाद आहे."<br>{{gap}}भगिनीच्या सूचनेप्रमाणे सुमती त्या गंगातटाकीं गेली. स्नान झाल्यानंतर ती श्रीशंकराचे दर्शनार्थ गेली. रानांतल्या सुंदर पुष्पांची गुंफलेली माळ हातांत घेऊन ती देवळाबाहेर पडली. इतक्यांत तिची दृष्टि एका कोपऱ्याकडे गेली तेथें तिला एक पाठमोरा बसलेला गृहस्थ दिसला. भगिनीच्या<noinclude></noinclude> ml3c2d8573bofj5a2kxupduh69e80wg 104 110202 229449 2026-04-22T10:04:14Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५४ )}}</noinclude>शब्दांची स्मृति होऊन सुमतीनें ती माळ त्याच्या गळ्यांत घातली. आपले दोन्ही हात जोडून त्याच्या पायाशीं नम्र होऊन ती म्हणाली:-<br>{{gap}}"घ्या- पतिदेवा, या अबलेला पदरांत घ्या. महाराज मी आपली धर्मपत्नी आहे. नाथा, मला कांहीं आज्ञा करावी."<br>{{gap}}यावर तो कण्हत कण्हत तिच्याकडे पाहून ह्मणाला:-<br>{{gap}}"कोण बाई तूं कोण? मी एक रोगग्रस्त ब्राह्मण आहे, या रोगानें माझी अगदीं दीनावस्था झालेली आहे. माझा एक श्वास कसा येतो आहे. एक जातो आहे पहा! हे सुंदर स्त्रिये, पहा या माझ्या कुष्ठपीडित देहाकडे पहा, या माझ्या अस्थिचर्माच्या सांपळ्याला हा सुंदर देह अर्पण करून त्याचा विनाकारण नाश कां करतेस? तूं तर एकाद्या अप्सरेलाही सौंदर्यात मागे टाकशील. बोल, तूं कोणत्या भाग्यवानाच्या उदरीं येऊन त्याला धन्य केलेंस? मला वाटतें तूं रंभा, देवकन्या किंवा राजकन्या यांपैकी कोणी आहेस. असें असतां तूं पृथ्वीवरील सुंदर सुंदर राजपुत्र सोडून या दरिद्री, रोगी अशा ब्राह्मणाकडे धांव कां घेतलीस? जा आपल्या योग्यतेचा पति पाहून त्याच्याशी विवाहबद्ध हो. हे सुंदर स्त्रिये, मला वाटतें तूं मला न पाहतांच, मी तुझा इच्छित पतिच आहें, अशा समजानं माझ्या गळ्यांत माळ घातलीस. हं! माझ्या गळ्यांत आतां मृत्यु लौकरच माळ घालो! आया-ई-ई, कोण ग या यातना! ईश्वरा सोडीवरे बाबा लौकर!"<br>{{gap}}"नको- माझ्या पतिदेवा नको- माझ्याकरितां- या आपल्या दासीकरितां तरी असें बोलूं नका. कांत, स्वदेह मी आपणास वाचेनें, मनानें वाहिला ना? नाथा, सांगा बरं मग मी तो दुसऱ्याला कसा अर्पण करू? अरेरे! स्त्रिया इतक्या धर्मभ्रष्ट होतील काय! नाहीं. महाराज, नाहीं. तो आम्हां स्त्रियांचा धर्म नाहीं! आपण रोगी असा किंवा महारोगी<noinclude></noinclude> hkbhnfrn1s6svpf3wbv890d8w8s7qyo 104 110203 229450 2026-04-22T10:08:50Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५५ )}}</noinclude>असा. ही सुमती आपल्या वाणीला बट्टा लावणार नाहीं. चला- माझ्या देवा चला, मी आपणास निवाऱ्याच्या जागी नेतें."<br>{{gap}}"काय? तूं मला अद्यापहि वरण्यास कबूल आहेस? आश्चर्य! ऐक, या अभाग्यासाठी तरी ऐक. आपला हेका सोड."<br>{{gap}}"नाहीं. महाराज, या सुमतीनें जें एकदां वाचेनें म्हटलें त्यांत कधीही बदल होणार नाहीं. पण आपण अशा उघड्यावर नका बसूं. बसा- माझ्या पाठीवर बसा. मी आपणाला सुरक्षित जागी नेते."<br>{{gap}}असे म्हणून तिनें त्याचीं चिरगुटे बांधून तें गांठोडें खाकेस मारिलें आणि त्या आपल्या गलितकुष्ठ अशा पतीला पाठीशी घेऊन ती एका घरापाशी आली. राजकन्या सुमतीला पहातांच त्या घरच्या यजमानानें लवून मुजरा करून 'काय आज्ञा?' असें लीनतेनें म्हटलें.<br>{{gap}}"मी एक सुंदर आश्रम बांधीपर्यंत या माझ्या पतींना सुरक्षितशी थोडी जागा पाहिजे."<br>{{gap}}तो गृहस्थ आश्चर्यपूर्वक म्हणाला:-<br>{{gap}}"काय हे आपले पती? अनेक देशचे राजपुत्र नापसंत करून हे पती आपण निवडलेत? छे! अगदीं अशक्य! ही माझी थट्टाच असावी."<br>{{gap}}"या सुमतीचे तोंडून असत्य असा एक शब्दही कधीं ऐकला आहे काय? जें खरें तेंच मी बोलत असतें. हं जागा आहे काय?"<br>{{gap}}यजमानांनी वाड्याच्या अगदीं एका बाजूला तिला जागा स्वच्छ करवून दिली. तिनें चिरगुटें नीटनेटकी घालून त्यावर पतीला निजविलें. नंतर भिक्षा मागून थोडें तेल, पाणी तापविण्याची सर्व सामुग्री घेऊन ती परत आली. नंतर तिनें पाणी तापवून पतीच्या अंगाला तेल वगैरे लावून त्याला स्नान घातलें. मधुरसें अन्न खाऊं घातलें. अशा रीतीनें ती अत्यंत एकनिष्ठपणें त्याची सेवा शुश्रूषा करी. आणि तिच्याच अत्यंत कष्टानें ब्राह्मणाचा रोग बराच कमी पडत चालला.{{nop}}<noinclude></noinclude> sdq15wla7fw1a0n6x1t62iwnc5i2cwj 104 110204 229451 2026-04-22T10:12:42Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५६ )}}</noinclude>{{gap}}एक दिवस त्यानें तिला म्हटलें:-<br>{{gap}}"तूं गेल्यावर मला एकट्याला येथें चैन पडत नाहीं."<br>{{gap}}"ठीक आहे महाराज. आजपासून आपणांस बरोबर नेत जाईन."<br>{{gap}}असें म्हणून तिनें एक लहानसा पेटारा पैदा केला. त्यांत पतीला बसवून तिनें तो डोक्यावर घेऊन बाहेर जावें. अशाच एका वेळीं ती जात असतां एका वाड्याच्या माडीवरून एक फुलांचा सुंदरसा गजरा खालीं पडला तो नेमका त्या पेटाऱ्यावर पडला. त्याच्या सुवासाला मोहून तो पत्नीला म्हणाला:- "थांब, तो पहा त्या पेटाऱ्याला अडकून राहिलेला गजरा मला वासाला दे. तिने पतीच्या इच्छेनुरूप तो गजरा त्याला दिला. नंतर ती चालू लागली. तोंच माडीवरून गाण्याचे मंजूळ आलाप ऐकू आले. तें ऐकतांच तो ब्राह्मण सुशीलेला म्हणाला:-<br>{{gap}}"जरा येथेंच उभी रहा. अहाहा! काय हा कंठ! धन्य विधात्या!!" असें म्हणून त्यानें पेटाऱ्यावर ताल धरून तो नागासारखा डुलू लागला. बराच वेळ झाला तरी तो पत्नीला चलण्याविषयी आज्ञा करीना. तो इतका भानरहित झाला कीं, आपण कोठे आहोत, कोणत्या स्थितीत आहोत याचीही त्याला विस्मृति पडली. त्याची दृष्टि माडीकडे रोखून राहिली. योगायोगाच्या गोष्टी! माडीच्या खिडकींत एक स्त्री उभी राहिली. तिनें तोंडांतून पिक टाकून ती चटकन आंत गेली. परंतु ब्राह्मणाला वाटलें कीं, हीच स्त्री गात असावी. आणि तिच्या सौंदर्यानें तर त्याचें मन अत्यंत चंचल झालें. तें वेश्येचें घर असल्यामुळे सुमतीला तेथें उमें राहणें बरें वाटेना. पतीची आज्ञा म्हणून ती इतका वेळ तेथें गप्प उभी होती. परंतु आतां तिला तेथे उभे राहवेचना. ती अत्यंत नम्रपणे म्हणाली :-<br>{{gap}}"महाराज, हे वेश्येचें घर आहे. येथे कुलस्त्रीनें कसें उभे राहावें बरें? नाथा, गाणें बंद झालें. कदाचित् आतां मंडळी खालीं येतील. माझ्या<noinclude></noinclude> 1jg8ksqwwee2vy0ofk8033m2gmmqxo2 104 110205 229452 2026-04-22T10:16:47Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५७ )}}</noinclude>देवा, ही दुनिया भल्याबुऱ्यांनीं भरलेली आहे. कदाचित कोणी माझ्याकडे वाईट नजरेने पहातील. बीभत्स बोलतील. तर नाथ, मला घरीं चलण्याची कृपा करून आज्ञा द्या."<br>{{gap}}त्या पत्नीच्या भाषणानें ब्राह्मण जरा ओशळला. व– "चल चल मी नादांतच होतों." असें पुटपुटला.<br>{{gap}}पतीची आज्ञा होतांच सुमतीला झपाझप चालू लागली. घरी आल्यानंतर ती आपल्या उद्योगांत निमग्न झाली. परंतु तिच्या पतीचें चित्त स्वस्थ नव्हते. तो एका तर एकाच दिशेकडे पहात बसे. वरचेवर सुस्कारे टाकी. त्याचा चेहरा अत्यंत चिंताक्रांत दिसूं लागला. सुमतीच्या ही गोष्ट लक्षांत येतांच ती लगबगीने पतीजवळ गेली. प्रेमपूर्ण नजरेनें त्याजकडे क्षणभर पाहून ती हात जोडून म्हणाली:-<br>{{gap}}"आज आपणाला काय बरें होत आहे? कांत, आपण कसल्या बरें गहन विचारांत आहां? महाराज, मी आपली अर्धांगी ना? मग या आपल्या आवडत्या दासीला नाहींका बरें आपलें दुःख सांगावयाचं? असं नाहीं गडे! आपण दुःखी- आणि मी-मी आपली अर्धांगी, तिला हे दुःख कळायला नको का? महाराज, अंतःकरण खुलं करण्यायोग्य मी आपणांस वाटत नाहीं कांहो? नाथ, या चरणाशिवाय मला कांहीं नको. त्यावर मनोभावानें प्रेम करण्याविना एक क्षण गेला असेल तर तर या अभागिनीचा देह त्याच क्षणीं पडो. पतिदेवा, सांगाहो आपलं दुःख! तें कितीही बिकट असलं तरी ही आपली दासी काय वाटेल तें करून तें कमी करण्याचा प्रयत्न करील."<br>{{gap}}"अहाहा! सुमति, धन्य धन्य तुझी भक्ति! असलें अमूल्य रत्न लाभले असून मला गारगोट्याच वेचाव्याशा वाटाव्यात! धिक्कार असो<noinclude></noinclude> rr4k20wvng1sahqm28zgfwe8an4vuaj 104 110206 229453 2026-04-22T10:20:59Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५८ )}}</noinclude>मला! सुमति, अशाच बायका प्रत्येक पुरुषाला लाभतील तर जगांतले कित्येक नरपशु व्यसनाच्या कचाट्यांतून सुटल्याविना राहणार नाहींत."<br>{{gap}}"पण प्रियपतिदेवा, असं काय बरं? मी आपणांस किंचित् तरी आवडतें ना? आपल्या प्रेमाच्या ओघापैकीं एकतरी बिंदु देण्यास तयार आहां ना? मग मला कां बरं आपल्या उद्दिग्नतेचें कारण सांगत नाहीं? सांगा, नाथा सांगा."<br>{{gap}}"छे, छे सुमति, मी आपलं दुःख तुझ्याकरितां मनांतच दाबणार. माझी चूकच ती. मी अविचारी खराच! गेलं माझ्या गुणी देवते, माझं सर्व दुःख गेलं बरं!"<br>{{gap}}"नाहीं. मला सांगावंच."<br>{{gap}}"सुमति, तुला सांगू नये असें वाटतें. पण काय करूं, तुझ्या हट्टाकरितां ह्मणून मी नाखुषीनें सांगतों. सुमती, माझं ओढाळ मन त्या गाण्यानं आकर्षण करून घेणाऱ्या व्यक्तीला मी पाहिलें. सुमति, माझें वेडे मन तेथें गुंतलें आहे."<br>{{gap}}"इतकंच ना? महाराज, मी नेहमींची येथली राहणारी. मला ठाऊक आहे कीं ती वेश्या आहे. नाथ ती कुलस्त्री असती तर आपलं मन माघारें ओढण्याचा मी प्रयत्न केला असता. पण ती बोलून चालून वेश्या. आणि वेश्या द्रव्याच्या साहाय्यानें पाहिजे त्याला वश होते. पण पतिव्रता कुलस्त्रिया देवांनाही वश होणार नाहींत! महाराज, मी थोडंफार काम करून द्रव्य जमवितें. नंतर मी आपणांस त्या वेश्येकडे नेऊन पोहोचवीन."<br>{{gap}}"तूं मानवी स्त्री आहेस? छे. मला वाटतं तूं देवलोकची असावीस! नाहीं तर पतीला वेश्येकडे पोहोंचविण्यास कोणती स्त्री कबूल होईल? परंतु सुमती. मी पायानें अधू तेव्हां ती मला पत्करील काय?"{{nop}}<noinclude></noinclude> icdv0yqebay0mi071ypiqp4q2ytvxr1 104 110207 229454 2026-04-22T10:26:51Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ५९ )}}</noinclude>{{gap}}"पैसा-पैशानें वेश्या वश होतात. तथापि आपल्याकरितां मी तिला अगोदर विचारीन आणि मग आपणास नेईन." ठरल्याप्रमाणें सुमतीनें त्या वेश्येचें अनुमोदन घेऊन ती पतीला पाठीवर घेऊन एके रात्रीं निघाली. आपल्या पतीची ही अवघड इच्छाही आपल्या हातून पार पडत आहे, या मानसिक आनंदाच्या भरांत ती झपाझप चालली होती. ब्राह्मणाचे चित्तही आनंदात गर्क झालें होतें. अशा रीतीनें तें दंपत्य आनंदसागरांत पोहत आहे तोंच आपल्या पाठीशीं कोणी तरी किंकाळी मारल्याचे सुमतीच्या कानी आलें. ती मागे वळून पहातें तोंच खालील शब्द तिच्या पतीचे तोंडून निघालेले तिच्या कानीं आले. 'सुमती, थांबून जरा पहा बर आतां माझ्या पायाला कांहीं तरी येथें लागल्याचा भास झाला."<br>{{gap}}त्यावर पुढील शब्द विवळत ह्मटलेले त्या दोघांच्या कानावर पडले :-<br>{{gap}}"कोणरे तूं? चांडाळा मला असह्य यातना देणारा तूं कोण? आई-ई-ई! नको-नको यातना ह्या! पण छे! असें कां? ज्यानें मला या यातना दिल्या त्याला तरी मी क्षमा कां करावी? अरे ए, महामूर्खा, मला डिवचतांना तुला मजा वाटली असेल नाहीं? हं तयार हो. अरेरे! कोण हे माझे हाल! हो पण अगोदर त्याला शाप! ज्या नरपशूनें मला धक्का लावला असेल, तो सूर्योदय होतांच गतप्राण होवो!"<br>{{gap}}सुळावर लोंबकळणाऱ्या मांडव्य ऋषींचे हे शब्द होते.<br>{{gap}}"हाय हाय! सुमती, लागला- तुझ्या सौभाग्याला अग्नि लावला! अरेरे! मी जर अशा अपरात्रीं वाईट हेतूनें घराबाहेर पडलो नसतों तर- तर- तर अधमा, सुशील सुमतीवर वैधव्याचा प्रसंग कां येता? सुमती, रोगरूपी काळाच्या दाढेतून तूं माझी मुक्तता केलीस. पण सुमती, आतां तुझ्या सौभाग्यरवीला तूं या काळाच्या दाढेतून कसा ओढणार? सुमती, माझे गुणसरिते सुमती, या अधमानें तुला कोणत्या गोष्टींत सुख दिलें?<noinclude></noinclude> 7fcwd326w1wfxvaqkcl53jnge7ygpqa 104 110208 229455 2026-04-22T10:31:13Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६० )}}</noinclude>धन्य, माझे लाडके सुमती धन्य! तूं ह्मणूनच त्या रोगांत केवळ आपल्या श्रमानें या करंट्याला जिवदान दिलेस. परंतु मी तुला त्याचा मोबदला, तुझ्या उत्कट पतिप्रेमाला पत्नीप्रेम देण्याऐवजीं, मला वेश्यारूपी उकिरडा फुकण्याची दुष्ट वासना झाली! वास्तवीक मी तुझ्यासारखें रत्न सोडून त्या मायावी मोहकपणाला भुलून हे जें निंद्य आचरण करण्यास प्रवृत्त झालों, त्या मला मरणाची ही शिक्षा योग्यच नाहीं काय? भोग, अथमा या आपल्या कृतकर्मींचीं कटुफळें भोग!"<br>{{gap}}'नाहीं, माझ्या पतिदेवा नाहीं! महाराज, मी एक तप आपली मनोभावानें सेवा केली. पातिव्रत्याचा प्रखर नेम मी उत्कष्ट पाळिला आहे. नाथ, पातिव्रत्याच्या योगानें येणाऱ्या सामर्थ्यांची योग्यता फार मोठी आहे. मी ती योग्यता- तें सामर्थ्य- पाहिलें आहे. माझ्या देवा, आज माझ्या पातिव्रत्यरूपी सुवर्णास कसाला लावण्याची वेळ आलेली आहे. तें त्या कसाला उतरेल अशी माझी पूर्ण खात्री आहे. आपण भिऊं नका, यावेळीही मी शापरूपी यमाशीं झगडून मी आपले प्राण वांचवीन."<br>{{gap}}असें ह्मणून सुमतीनें हात जोडले. आत्मविश्वासानें तिनें प्रथम करुणतेनें सूर्याची- स्तुति केली. नंतर त्यास उद्देशून ती ह्मणाली:-<br>{{gap}}"बा सूर्यदेवा, जर मी एकनिष्ठपणें पतिसेवा केली असेल, पतिप्रेमानेच जर हे अंतःकरण सदोदीत उचंबळत असेल तर मी तुला तुझी कन्या- धर्मकन्या- विनवितें तूं उदय गिरीवर येऊंच नको. दे- सूर्यदेवा,- मला चुडेदान दे. पण छे, मी अशी भिक्षा कां मागावी? नाहीं. मी तुला आपल्या पातिव्रत्याच्या तेजानें आज्ञाच करितें कीं, तूं उगवूंच नकोस. पहातें बरें मग या ऋषींचा शाप ते कसा खरा करितात ते? त्यांना वाटलें असेल आपलें सामर्थ्य अधिक. परंतु पतिव्रता स्त्रीचें सामर्थ्य पाहून आज त्यांना आपली मान खालींच घालावी लागेल."{{nop}}<noinclude></noinclude> 7gvz3ww4fuv2c7yoi44d86xn15axroo 104 110209 229456 2026-04-22T10:34:23Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६१ )}}</noinclude>{{gap}}"बाईग, माझ्या शरीरतापानें विव्हल होऊन कधीही न घडणारा प्रमाद आज माझ्या हातून घडला. सुमति, तूं माझी कन्याच बरें कां? ह्मणूनच माझ्या तोंडून "मला धक्का लावणारा या क्षणी जळून खाक होवो" असा शाप बाहेर पडला नाहीं. बाईग, आह्मां तपस्व्यांपेक्षां तुह्मां साध्वी स्त्रियांचा अधिकार फार मोठा आहे. हे मला ठाऊक आहे. खेरीज, सुमति, तुला ठाऊकच असेल कीं, आह्मी सहसा शाप देत नाहीं. कारण त्या योगानें आह्मी आचरलेलें तप फुकट जातें. सुमति, तुझ्या पातिव्रत्याच्या प्रभेपुढें माझें तपःसामर्थ्य फिकेंच पडेल. अरेरे! आतां तुझ्या आज्ञेप्रमाणें सूर्योदय होणार नाहीं आणि तो झाला नाहीं कीं, यज्ञयागादि कर्मे बंद पडणार, सर्व कर्मे बंद पडल्यानें मेघवृष्टीहि थांबणार. हाय हाय! या सर्वाला कारण माझी चूक अविचारीपणाने माझ्या हातून घडलेला प्रमाद!"<br>{{gap}}इकडे सूर्योदय न झाल्यानें यज्ञयाग बंद झाले. देवांचा हविर्भाग त्यांना मिळेनासा झाला. तेव्हां सर्वांनीं तें गाऱ्हाणें ब्रह्मदेवाकडे नेलें. त्यांनी सूर्योदय न होण्याचें कारण विचारतांच त्यांना ती सर्व हकीगत कळली. थोडा विचार करून ते ह्मणाले:-<br>{{gap}}"देवहो, कांट्यानेंच कांटा काढावा लागतो. आतां हे संकट टाळण्यास एखाद्या साध्वीकडेच आपणाला धांव घेतली पाहिजे. मृत्युलोकांत हल्ली मोठी साध्वी कोण बरें आहे? अरे चित्रगुप्त, पहा बरं."<br>{{gap}}महाराज, अनुसये इतकी साध्वी स्त्री हल्लीं दुसरी मृत्युलोकांत नाहीं."<br>{{gap}}"ठीक तर देवहो, तुह्मी तिकडेच जा. आपल्या दुःखाचें कारण तिला कळवा. ती तुमचें संकट निवारील."{{nop}}<noinclude></noinclude> 20uaox5qnm2avde8j84fwduuv3fn3qm 104 110210 229457 2026-04-22T10:39:05Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६२ )}}</noinclude>{{gap}}त्याप्रमाणें देव सती अनुसूयेकडे गेले. तिनें त्यांचें ह्यणणें शांतपणें ऐकून घेतलें. नंतर ती ह्मणाली:-<br>{{gap}}"देवहो, तुह्मी निष्काळजी असा. मी सर्व पूर्वीप्रमाणें चालू करतें."<br>{{gap}}आश्वासन मिळतांच देव स्वस्थानीं निघून गेले. ते गेल्यानंतर तिनें आपल्या परमपूज्य पतीच्या चरणावर मस्तक ठेवून अत्रिऋषींचा शुभाशिर्वाद ग्रहण केला; व ती आश्रमाबाहेर पडली. ती सुमती होती तेथे आली. तिला पाहतांच सुमतीनें तिला नम्रपणे नमस्कार केला, आणि सौभाग्यदायक असा आशिर्वादही पटकाविला.<br>{{gap}}अनुसूयेनें अगदी कळवळ्यानें तिला सर्व हकीगत विचारली. तिनेंही मोकळ्या मनानें सर्व हकीगत सांगितली, ती ऐकून अनुसूया म्हणाली:-<br>{{gap}}"अहाग खुळे! यासाठीं सूर्योदय कशालाग थांबविलास? सांग बरं त्यानं देवादिकांची किती गैरसोय झाली असेल?"<br>{{gap}}"पण देवि! सूर्योदय होतांच माझे पतिराज गतप्राण होतील, त्याची वाट काय?<br>{{gap}}चुकतेस बरं. तूंच सांग- अग त्वां सूर्याला जी आज्ञा केलीस ती कोणत्या सामर्थ्यानें? पातिव्रत्याच्याचना? झालं तर मग! त्याच सामर्थ्यानें तुला मृतपतीला सजीव नसतं का करतां आलं? बरं चला. झालं ते झालं! आतां तूं सूर्याला केलेली आज्ञा माघारी घे पाहूं."<br>{{gap}}"माझे धर्माचे आई, तुझ्यासारखीचा आशीर्वाद, हें माझ्या डोकीवर छत्र असतां मी आतां कां भिईन? आई, कन्येच्या सौभाग्यरवीचें रक्षण करण्यास तूं समर्थ असतांना मी कां बरं नाहीं आपली आज्ञा माघारी घेणार?"{{nop}}<noinclude></noinclude> agx2lzi1ddbvu9su30dcfy7r2gh8fsd 104 110211 229458 2026-04-22T10:42:34Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६३ )}}</noinclude>{{gap}}असें ह्मणून सुमतीनें सूर्यास उगवण्याची आज्ञा केली. परंतु सूर्याचे कोमल किरण दृष्टीला पडतात न पडतात तोच तिचा पति निपचित पडून त्याचे चलनवलन बंद झालें.<br>{{gap}}"घाबरूं नको," धीरपूर्ण स्वरानें अनुसूया सुमतीला ह्मणाली. अग, असं काय? मी-मी आहेना ? सुमती, तूं मला आई ना ह्मटलंस? मग असं काय बरं? सावध हो, सावध हो."<br>{{gap}}असं मूर्छित पडलेल्या सुमतीला आश्वासन देऊन तिनें हातांत पाणी घेऊन पतीच्या चरणांचें चिंतन करून तें पाणी सुमतीच्या पतीच्या आंगावर शिंपडलें. तो तात्काळ खडबडून उठला.<br>{{gap}}"जा, तुम्ही सुमतीला हाक मारा तरच ती लवकर शुद्धीवर येईल " अनुसूया त्याला ह्यणाली.<br>{{gap}}पतीनें हांक मारतांच सुमती सावध झाली. सावध होतांच तिच्या तोंडून आश्चर्योद्वार निघाले:-<br>{{gap}}"हे काय! आई, पतींचे पाय कसे बरे झाले? तशीच त्यांची कृश तनू पुष्ट व तेजःपुंज कशी झाली? आई, हा तुझ्या पातिव्रत्याचा प्रभाव नव्हेना? हो खचित हा तुझा पातिव्रत्यप्रभावच! आई, चला या कन्येच्या घरीं चला."<br>{{gap}}थोर व उदार अंतःकरणाच्या अनुसूयेनें तिच्या घरीं जाऊन तिला बराच बोध केला. नंतर ती आपल्या आश्रमांत गेली.<br>{{gap}}इतकी हकीगत झाल्यानंतर सुमती आपली ज्येष्ठ भगिनी शांडिल्या हिच्या आश्रमी पतीसह गेली.<br>{{gap}}भगिनीभगिनींची भेट झाल्यावर त्या मोदाचें कोठवर वर्णन करावें? शांडिल्येनें वात्सल्यानें आपल्या भगिनीला पोटाशी धरलें. दोघींचे पदर<noinclude></noinclude> j3j1b0nvc7d6775wkqwhh9rz7cb4nvm 104 110212 229459 2026-04-22T10:46:04Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६४ )}}</noinclude>प्रेमाक्षूंनीं भिजून ओलेचिंब झाले होते. दोघींचे पती तो देखावा अवलोकित असतां त्यांचे कंठसुद्धां प्रेमानें भरून आले.<br>{{gap}}अशा रीतीनें थोडा वेळ गेल्यानंतर शांडिल्या भगिनीला गद्गद रवानें ह्मणाली:-<br>{{gap}}"झालं, सुमन, स्त्रीजन्माचं आज सार्थक झालं- तूं आपल्या आचरणानं करून दाखविलंस. तुला मी पुन्हा आजच दृष्टीला पडतें आहे तरी प्रतिक्षणी मी तुझी कृति अवलोकन करीत होतें. खरोखर, तूं आपल्या या कृतीनें स्त्रीजातीला धढा घालून दिलास."<br>{{gap}}"ताई, या सर्वाचें श्रेय तुलाच आहे बरं."<br>{{gap}}नंतर कांहीं दिवस तेथें राहून सुमती आपल्या पतीसह स्वाश्रमीं गेली.<br>{{gap}}अशी ही साध्वी सुमतीची कथा माझ्या भगिनींना मार्गदर्शक व पुण्यकारक होवो.<Br><br> {{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 5pqs1h6he29lvl5sijtmpm2682zzq8n 104 110213 229461 2026-04-22T10:50:03Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|( ६५ )}}</noinclude><br> {{center|{{x-larger|'''च्यवन भार्गव व सुकन्या.'''}}}} {{rule|7em}}<br> {{gap}}रात्रींचा गाढ अंधःकार जाऊन नुकताच अरुणोदय झाला होता. व सूर्यनारायण आपले कोमल किरण उंच उंच वृक्षांच्या शेंड्यावर टाकूं लागला. अशा रम्य वेळीं मनूचा पुत्र शर्याती राजा आपल्या सेवकांना वनशोभा पहावयास जाण्याची तयारी करण्याकरितां अधिकारयुक्त वाणीनें आज्ञा करीत होता. थोड्याच वेळांत सर्व तयारी होऊन राजा शिकारी पोषाख चढवू लागला; इतक्यांत त्याची रूपवती कन्या (जिच्या अंगच्या सगुणामुळें जिला सुकन्या म्हणत,) तेथें आली व ह्मणाली:-<br>{{gap}}"बावा, मी आपल्या बरोबर येऊं काय? सृष्टिशोभा पहावी, असें मला वाटतें. शिवाय मला शिकारीला तुम्ही कित्येकदां नेलें आहे. बाबा, तुम्ही मला युद्धकलेचें शिक्षण दिलेच आहे; तेव्हां वनांत माझें संरक्षण मी करीनच. मग, येवूं ना मी?"<br>{{gap}}सर्व साधारण मुलांवर माता पितरांची प्रीति ही असतेच; पण त्यांतल्यात्यांत राजाचें रूपगुणसंपन्न अशा सुकन्येवर भारी प्रेम होतें. तेव्हां अशा त्या आपल्या कन्येचा शब्द राजाला कसा मोडवेल ? तो म्हणाला:-<br>{{gap}}"चल बाळ माझी कांहीं हरकत नाहीं. पण काय ग, आपल्या आईला विचारलेंस का?"<br>{{gap}}"होय बाबा." सुकन्येने उत्तर दिलें.<br>{{gap}}राजवैभवाच्या थाटांत सुकन्येसह राजा शर्याती शिकारीला निघाला. वाटेनें अनेक डोंगर, वृक्ष, गुहा, सरोवरें, निरनिराळ्या रंगाचे पक्षी इत्यादिकांविषयीं, राजा आपल्या मुलीला माहिती देत होता.{{nop}}<noinclude></noinclude> krxvmhahwd3epmbpag1p6gwn0mewv5d