विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 106 104087 235762 235696 2026-08-17T16:30:10Z कल्पनाशक्ती 3813 235762 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत]] |Language=mr |Volume= |Author=गोविंद चिमणाजी भाटे |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=गोविंद चिमणाजी भाटे |Address=कुलाबा |Year=1936 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 8="अनुक्रमणिका" 10="विषयप्रवेश" 14="सिंधु नदी व सिंध प्रांत" 19 ="कराची शहर व बंदर" 29="फोटो" 30="फोटो" 37="फोटो" 38="फोटो" 44="जुनीं तीन प्रख्यात शहरें" 55="फोटो" 56="फोटो" 59="फोटो" 60="फोटो" 67="आर्यपूर्वकालीन व बौद्धकालीन संस्कृतीचे अवशेष" 71="फोटो" 72="फोटो" 87 ="सक्करचें धरण" 93 ="फोटो" 94="फोटो" 105 ="फोटो" 106="फोटो" 108="सक्रंद येथील प्रयोगक्षेत्र" 113 ="फोटो" 114 ="फोटो" 117 ="फोटो" 118 ="फोटो" 121 ="फोटो" 122 ="फोटो"127 ="हैद्राबाद- मिरपुरखास- उमरकोट." 133 ="फोटो" 146 ="इतिहासपूर्व काळापासून इ. स. ७१० पर्यंतची आर्यबौद्ध कारकीर्द" 156 ="मुसलमानी- हिंदू कारकीर्द" 180 ="ब्रिटिश अंमलाखालचा सिंध"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} [[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]] evtbevd8xggdui3jch62m5ulqgolsj3 104 111242 235777 235633 2026-08-18T05:43:16Z JayashreeVI 4058 235777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''२'''}}}} {| |-</noinclude>{{nopt}} | || ''' पृष्ठांक ''' |- |'''लेखांक ३ चालू-'''{{gap}}{{gap}}{{gap}} |- |{{gap}} कथा || ३५ |- |{{gap}} कादंबरी || ३६-३७ |- |{{gap}}ऐतिहासिक कादंबरी || ३७--४० |- |'''लेखांक ४.'''{{gap}}{{gap}}{{gap}}||४१-६४ |- |{{gap}} रूपांतर || ४१–४४ |- |{{gap}} एक आक्षेप. || ४४-४५ |- |{{gap}} सामाजिक कादंबरीची वाढ. || ४५-४६ |- |{{gap}} उदाहरणें || ४६-४७ |- |{{gap}} दोन वर्ग || ४८–५० |- |{{gap}} व्यक्ति व समाज || ५१-५४ |- |{{gap}} उदाहरणें || ५४-५५ |- |{{gap}} पाश्चात्य कादंबरीकार || ५५--५७ |- |{{gap}} तीन लेखनपद्धती. || ५८--६१ |- {{gap}} तुलनात्मकपद्धती || ६१--६४ |- |'''लेखांक ५.''' {{gap}}{{gap}}{{gap}} || ६५-१०५ |- |{{gap}} विनोद. || ५६ – ६९ |- |{{gap}} विनोदाचे उद्दिष्ट || ६९–७२ |- |{{gap}} अपरिचित || ७२-७३ |- |{{gap}} अनपेक्षित || ७३–७६ |- |{{gap}} विसंगतपणा || ७६ – ८२ |- |{{gap}} विसंगतपणाची जाणीव || ८२ – ८५ |- |{{gap}} विनोदाची पूर्ण वाढ || ८५-८६<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> 05omhvzktkwlxuwnq60hmr130ci6fdg 104 111482 235748 235485 2026-08-17T12:39:22Z JayashreeVI 4058 235748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger'''(६५)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''लेखांक'''}}}} {{center|{{larger|'''५.'''}}}} {{gap}}लेखकाच्या रोखाकडे लक्ष दिल्यास वाङ्मयाचे जे वर्ग करितां येतात, त्यांपैकीं 'विनोदी वाङ्मय' हा एक आहे. विनोदी वाङ्मयांत लेखकाचा रोख कोणीकडे असतो, कशा प्रकारचा असतो, तें पुरतेपण समजण्यास आधी विनोद म्हणजे काय, याची शहानिशा करणें अवश्य आहे. {{center|{{larger|'''विनोद.'''}}}} {{gap}}विनोद ह्मणजे काय, हें सुरवातीला सांगणे सोपे नाहीं. विनोद ह्मणजे काय नव्हे, ते पहिल्यानें स्पष्ट करणे जरूरीचे आहे. कारण विनोदाविषयींच्या आमच्या परंपरेने आलेल्या कल्पना कोत्या व भ्रामक आहेत. संस्कृत भाषेत नांव घेण्यासारखें विनोदी वाङ्मय नाहीं. मग त्यावर पोसलेल्या मराठी भाषेत तें कोठून असणार? आमची नेहमींची वृत्तीच अशी बनलेली असते, की तिच्या प्रभावाने विनोदाला आह्मी पारखे होतों. ह्मणून विनोदाचें नकारात्मक वर्णन पहिल्यानें करणे भाग आहे. आणि असल्या वर्णनाला दासबोधातल्या एका ओवीची विशेष मदत होण्यासारखी आहे. सातव्या दशकांतल्या नवव्या समासांत ''''"श्रवण कैसें करावें, कोण्या ग्रंथास पहावें"'''' तें सांगितलें आहे. त्यांत कोणाला काय आवडते तें सांगतांना {{block center|<poem>'''टवाळा आवडे विनोद। उन्मत्तास नाना छंद।<br> तामसास अप्रमाद (?) गोड वाटे॥५१॥'''</poem>}} असे रामदासांनी म्हटलें आहे. विनोद गोड वाटणारांवर दासबोधाची इतकी करडी नजर कां, विनोदी माणसाला उन्मत्त व तामस यांच्या पंक्तीला कां बसविलें आहे, याचा थोडासा उलगडा होण्यास याच समासांतल्या दुसऱ्या तीन ओव्यांकडे लक्ष दिले पाहिजे. त्यांत रामदास ह्मणतात:- {{block center|<poem>'''आतां असो हें बोलणें। जयासि स्वहित करणें।<br> तेणें सदा विचरणें। अद्वैतग्रंथीं ॥२६॥'''</poem>}}<noinclude>{{left|५}}</noinclude> fddvlf5wt17zvh5ee093suopvhcp7jk 235749 235748 2026-08-17T12:41:55Z JayashreeVI 4058 235749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६५)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''लेखांक'''}}}} {{center|{{larger|'''५.'''}}}} {{gap}}लेखकाच्या रोखाकडे लक्ष दिल्यास वाङ्मयाचे जे वर्ग करितां येतात, त्यांपैकीं 'विनोदी वाङ्मय' हा एक आहे. विनोदी वाङ्मयांत लेखकाचा रोख कोणीकडे असतो, कशा प्रकारचा असतो, तें पुरतेपण समजण्यास आधी विनोद म्हणजे काय, याची शहानिशा करणें अवश्य आहे. {{center|{{larger|'''विनोद.'''}}}} {{gap}}विनोद ह्मणजे काय, हें सुरवातीला सांगणे सोपे नाहीं. विनोद ह्मणजे काय नव्हे, ते पहिल्यानें स्पष्ट करणे जरूरीचे आहे. कारण विनोदाविषयींच्या आमच्या परंपरेने आलेल्या कल्पना कोत्या व भ्रामक आहेत. संस्कृत भाषेत नांव घेण्यासारखें विनोदी वाङ्मय नाहीं. मग त्यावर पोसलेल्या मराठी भाषेत तें कोठून असणार? आमची नेहमींची वृत्तीच अशी बनलेली असते, की तिच्या प्रभावाने विनोदाला आह्मी पारखे होतों. ह्मणून विनोदाचें नकारात्मक वर्णन पहिल्यानें करणे भाग आहे. आणि असल्या वर्णनाला दासबोधातल्या एका ओवीची विशेष मदत होण्यासारखी आहे. सातव्या दशकांतल्या नवव्या समासांत ''''"श्रवण कैसें करावें, कोण्या ग्रंथास पहावें"'''' तें सांगितलें आहे. त्यांत कोणाला काय आवडते तें सांगतांना {{block center|<poem>'''टवाळा आवडे विनोद। उन्मत्तास नाना छंद।<br>तामसास अप्रमाद (?) गोड वाटे॥५१॥'''</poem>}} असे रामदासांनी म्हटलें आहे. विनोद गोड वाटणारांवर दासबोधाची इतकी करडी नजर कां, विनोदी माणसाला उन्मत्त व तामस यांच्या पंक्तीला कां बसविलें आहे, याचा थोडासा उलगडा होण्यास याच समासांतल्या दुसऱ्या तीन ओव्यांकडे लक्ष दिले पाहिजे. त्यांत रामदास ह्मणतात:- {{block center|<poem>'''आतां असो हें बोलणें। जयासि स्वहित करणें।<br> तेणें सदा विचरणें। अद्वैतग्रंथीं ॥२६॥'''</poem>}}<noinclude>{{left|५}}</noinclude> goawdwt2m1q64lfis99c8f433ydw7z5 235750 235749 2026-08-17T12:42:21Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६५)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''लेखांक'''}}}} {{center|{{larger|'''५.'''}}}} {{gap}}लेखकाच्या रोखाकडे लक्ष दिल्यास वाङ्मयाचे जे वर्ग करितां येतात, त्यांपैकीं 'विनोदी वाङ्मय' हा एक आहे. विनोदी वाङ्मयांत लेखकाचा रोख कोणीकडे असतो, कशा प्रकारचा असतो, तें पुरतेपण समजण्यास आधी विनोद म्हणजे काय, याची शहानिशा करणें अवश्य आहे. {{center|{{larger|'''विनोद.'''}}}} {{gap}}विनोद ह्मणजे काय, हें सुरवातीला सांगणे सोपे नाहीं. विनोद ह्मणजे काय नव्हे, ते पहिल्यानें स्पष्ट करणे जरूरीचे आहे. कारण विनोदाविषयींच्या आमच्या परंपरेने आलेल्या कल्पना कोत्या व भ्रामक आहेत. संस्कृत भाषेत नांव घेण्यासारखें विनोदी वाङ्मय नाहीं. मग त्यावर पोसलेल्या मराठी भाषेत तें कोठून असणार? आमची नेहमींची वृत्तीच अशी बनलेली असते, की तिच्या प्रभावाने विनोदाला आह्मी पारखे होतों. ह्मणून विनोदाचें नकारात्मक वर्णन पहिल्यानें करणे भाग आहे. आणि असल्या वर्णनाला दासबोधातल्या एका ओवीची विशेष मदत होण्यासारखी आहे. सातव्या दशकांतल्या नवव्या समासांत ''''"श्रवण कैसें करावें, कोण्या ग्रंथास पहावें"'''' तें सांगितलें आहे. त्यांत कोणाला काय आवडते तें सांगतांना {{block center|<poem>'''टवाळा आवडे विनोद। उन्मत्तास नाना छंद।<br>तामसास अप्रमाद (?) गोड वाटे॥५१॥'''</poem>}} असे रामदासांनी म्हटलें आहे. विनोद गोड वाटणारांवर दासबोधाची इतकी करडी नजर कां, विनोदी माणसाला उन्मत्त व तामस यांच्या पंक्तीला कां बसविलें आहे, याचा थोडासा उलगडा होण्यास याच समासांतल्या दुसऱ्या तीन ओव्यांकडे लक्ष दिले पाहिजे. त्यांत रामदास ह्मणतात:- {{block center|<poem>'''आतां असो हें बोलणें। जयासि स्वहित करणें।<br> तेणें सदा विचरणें। अद्वैतग्रंथीं ॥२६॥'''</poem>}}<noinclude>{{left|५}}</noinclude> r4gcbm97osiq2ommqnf0cvtq4tsg8dv 104 111566 235778 235634 2026-08-18T05:58:59Z JayashreeVI 4058 235778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''३'''}}}} {| |-</noinclude>{{nopt}} |- | || '''पृष्ठांक.''' |- |'''लेखांक ५ चालू-''' {{gap}}{{gap}}{{gap}} |- |{{gap}} एक आक्षेप.....|| ८६-८७ |- |{{gap}} खरें व खोटें यांची कसोटी || ८७ – ८८ |- |{{gap}} एक शंका || ८९ |- |{{gap}} विनोदाच्या विकृति || ९०–९२ |} विनोदी वाङ्मय. .... ९२-९३ ..... विसंगतपणा दाखविण्याचे प्रकार ९३-९८ .... विनोदी नाटक .... ९८-९९ कथा ९९ .... .... ९९--१०० १००-१०३ .... .... जनकथा ( Folk Lore ) पशुकथा इतर कथा .... लेखांक ६. .... ..... १०३-१०५ वायाचें नवें वर्गीकरण व त्याची आवश्यकता .... संतांची नाटके सृष्टिकाव्य .... .... १०६-१२७ .... १०६-१०७ www. १०७-१११ .... १११-११६ ११७ संस्कृत वाङ्मय मराठी वामय उपसंहार .... ११७-१२० .... .... १२०-१२७<noinclude></noinclude> gary0r6jdy5greyxqhfwimtir6txj0s 104 111606 235761 235699 2026-08-17T16:26:49Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|३}} {|- |</noinclude>{{nopt}} |- | {{gap}}- इतिहास ४७ || सिंद्री ११४ |- | शिकंदर ११९ || सिंध सुधार ८९, प्रवाससाधनें ३० |- | शेहवान १२५, १२७,१३० ||{{gap}}जिल्हे ८,--ह्यूएन संगचें मत ६५-६६ |- | श्रीचंद महाराज ७२ || {{gap}}मताधिकार, १६४..५ - राज्य- |- | श्रीरंगपट्टण ६९, ७८ || {{gap}}व्यवस्था १६०..२. |- | सक्रंद ८४,८७,८९.९३,९९ * - कापूस || सिंधुनदी ५-७ |- |{{gap}}९४ -सक्करचें धरण ६७-६८, ७६-७७,|| सीलोन- राज्यघटना १६१ |- |{{gap}}१५६ - कालवे ७५ ७७ – कांहीं || सुफी ५ |- | {{gap}}आंकडे ८२-८३.|| सैंधव ११६ |- | संजर १२९ || स्कॉट, सर वाल्टर ८१ |- | सप्तसिंधु ७७ || हरद्वार ५ |- | समर्स डॉ. ८१ || हार्डिंगपूल १६ |- | सहिरस १२० || हुएन सँग ६५, ११५, १२० |- | साकेत ६३ ||हुमायून ११३,१३०-१ |- | साधुबेला ७०,७१,७३-७४, || हूण ११९ |- | सामनी १२१ || हैद्राबाद ९७,९८,१०१ - १०५, १३५. |- | {{gap}}* कापूस ९४ || |} </center> <br><br><br>{{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 66p9hyzb8izotwooopuun55yoc9mn2t 104 111616 235745 235719 2026-08-17T12:20:26Z JayashreeVI 4058 235745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६४)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''||'''}}}} {{gap}}वर नांवें दिलेल्या लेखकांच्या बाकीच्या कादंबऱ्या या वर्गात पहिल्यानें सांगितल्या पाहिजेत. यांशिवाय इतर कादंबरीकारांचीं नांवें खाली दिली आहेत.<br> 1 Paul Bourget. 2 Zola. 3 Rene Bazin. 4 Marcel Tinayre. {{gap}}यांच्या कादंबऱ्या मुंबईत मोठ्या दुकानांत बहुतेक मिळतील. <br>{{gap}}इतका खटाटोप करावयाला उत्साह पाहिजे, इच्छा पाहिजे, व्यासंग पाहिजे, एकदां गोडी लागली, कीं, कितीतरी वाचावयाचें हें, अशी हाय लागणार नाहीं. George Meredith व Henry James यांच्या कादंबऱ्या वाचण्यास थोडीशी खटपट करावी लागते. पडल्यापडल्या त्या वाचतां येत नाहींत. इंग्रजीचें ज्ञानहि बरेंच असावें लागतें. हें सुचविल्यास गैर होणार नाहीं, अशी आमची समजून आहे. <br>{{gap}}सामाजिक कादंब-या हा उपप्रकार अलीकडे भरभराटीला आल्यामुळे व आमच्या इकडे याविषयीं भ्रामक समजुती असल्यामुळे लेखाचा विस्तार अजमासाबाहेर गेला त्याला उपाय नाहीं. आतापर्यंत वाङ्मयाच्या ठराविक प्रकारांनां, चरित्र व कथा यांनां, तुलनात्मक पद्धति लावून दाखविण्याचा प्रयत्न आह्मी केला. पण लेखकाच्या रोखावरून वाङ्मयाचे जे प्रकार दाखवितां येतात असें तिसऱ्या लेखांकांत सांगितलें आहे, त्यांपैकीं विनोदी वाङ्मय व सृष्टिकाव्य हे दोन घेऊन, त्यांनी ही पद्धत लावण्याचें राहिलें आहे. तेवढें करून वाचकांची रजा घेऊ. {{Rule|4em}}<noinclude></noinclude> prugfvy7syfny3tq2ltnje9n9r16s8j 235746 235745 2026-08-17T12:21:42Z JayashreeVI 4058 235746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६४)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''||'''}}}} {{gap}}वर नांवें दिलेल्या लेखकांच्या बाकीच्या कादंबऱ्या या वर्गात पहिल्यानें सांगितल्या पाहिजेत. यांशिवाय इतर कादंबरीकारांचीं नांवें खाली दिली आहेत.<br> 1 Paul Bourget.<br> 2 Zola.<br> 3 Rene Bazin.<br> 4 Marcel Tinayre. {{gap}}यांच्या कादंबऱ्या मुंबईत मोठ्या दुकानांत बहुतेक मिळतील. <br>{{gap}}इतका खटाटोप करावयाला उत्साह पाहिजे, इच्छा पाहिजे, व्यासंग पाहिजे, एकदां गोडी लागली, कीं, कितीतरी वाचावयाचें हें, अशी हाय लागणार नाहीं. George Meredith व Henry James यांच्या कादंबऱ्या वाचण्यास थोडीशी खटपट करावी लागते. पडल्यापडल्या त्या वाचतां येत नाहींत. इंग्रजीचें ज्ञानहि बरेंच असावें लागतें. हें सुचविल्यास गैर होणार नाहीं, अशी आमची समजून आहे. <br>{{gap}}सामाजिक कादंब-या हा उपप्रकार अलीकडे भरभराटीला आल्यामुळे व आमच्या इकडे याविषयीं भ्रामक समजुती असल्यामुळे लेखाचा विस्तार अजमासाबाहेर गेला त्याला उपाय नाहीं. आतापर्यंत वाङ्मयाच्या ठराविक प्रकारांनां, चरित्र व कथा यांनां, तुलनात्मक पद्धति लावून दाखविण्याचा प्रयत्न आह्मी केला. पण लेखकाच्या रोखावरून वाङ्मयाचे जे प्रकार दाखवितां येतात असें तिसऱ्या लेखांकांत सांगितलें आहे, त्यांपैकीं विनोदी वाङ्मय व सृष्टिकाव्य हे दोन घेऊन, त्यांनी ही पद्धत लावण्याचें राहिलें आहे. तेवढें करून वाचकांची रजा घेऊ. {{Rule|4em}}<noinclude></noinclude> 3mm4rkuv8ndxvb61ld6efx7mlusql5p 235747 235746 2026-08-17T12:23:42Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६४)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''||'''}}}} {{gap}}वर नांवें दिलेल्या लेखकांच्या बाकीच्या कादंबऱ्या या वर्गात पहिल्यानें सांगितल्या पाहिजेत. यांशिवाय इतर कादंबरीकारांचीं नांवें खाली दिली आहेत.<br> 1 Paul Bourget.<br> 2 Zola.<br> 3 Rene Bazin.<br> 4 Marcel Tinayre. {{gap}}यांच्या कादंबऱ्या मुंबईत मोठ्या दुकानांत बहुतेक मिळतील. <br>{{gap}}इतका खटाटोप करावयाला उत्साह पाहिजे, इच्छा पाहिजे, व्यासंग पाहिजे, एकदां गोडी लागली, कीं, कितीतरी वाचावयाचें हें, अशी हाय लागणार नाहीं. George Meredith व Henry James यांच्या कादंबऱ्या वाचण्यास थोडीशी खटपट करावी लागते. पडल्यापडल्या त्या वाचतां येत नाहींत. इंग्रजीचें ज्ञानहि बरेंच असावें लागतें. हें सुचविल्यास गैर होणार नाहीं, अशी आमची समजून आहे. <br>{{gap}}सामाजिक कादंब-या हा उपप्रकार अलीकडे भरभराटीला आल्यामुळे व आमच्या इकडे याविषयीं भ्रामक समजुती असल्यामुळे लेखाचा विस्तार अजमासाबाहेर गेला त्याला उपाय नाहीं. आतापर्यंत वाङ्मयाच्या ठराविक प्रकारांनां, चरित्र व कथा यांनां, तुलनात्मक पद्धति लावून दाखविण्याचा प्रयत्न आह्मी केला. पण लेखकाच्या रोखावरून वाङ्मयाचे जे प्रकार दाखवितां येतात असें तिसऱ्या लेखांकांत सांगितलें आहे, त्यांपैकीं विनोदी वाङ्मय व सृष्टिकाव्य हे दोन घेऊन, त्यांनी ही पद्धत लावण्याचें राहिलें आहे. तेवढें करून वाचकांची रजा घेऊ. {{Rule|4em}}<noinclude></noinclude> saj3dbsvhdg12thtp6ewpe9199mfus2 235764 235747 2026-08-18T04:52:40Z JayashreeVI 4058 235764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(६४)'''}}}}</noinclude>{{center|{{larger|'''||'''}}}} {{gap}}वर नांवें दिलेल्या लेखकांच्या बाकीच्या कादंबऱ्या या वर्गात पहिल्यानें सांगितल्या पाहिजेत. यांशिवाय इतर कादंबरीकारांचीं नांवें खाली दिली आहेत.<br> {{gap}}1 Paul Bourget.<br> {{gap}}2 Zola.<br> {{gap}}3 Rene Bazin.<br> {{gap}}4 Marcel Tinayre. {{gap}}यांच्या कादंबऱ्या मुंबईत मोठ्या दुकानांत बहुतेक मिळतील. <br>{{gap}}इतका खटाटोप करावयाला उत्साह पाहिजे, इच्छा पाहिजे, व्यासंग पाहिजे, एकदां गोडी लागली, कीं, कितीतरी वाचावयाचें हें, अशी हाय लागणार नाहीं. George Meredith व Henry James यांच्या कादंबऱ्या वाचण्यास थोडीशी खटपट करावी लागते. पडल्यापडल्या त्या वाचतां येत नाहींत. इंग्रजीचें ज्ञानहि बरेंच असावें लागतें. हें सुचविल्यास गैर होणार नाहीं, अशी आमची समजून आहे. <br>{{gap}}सामाजिक कादंब-या हा उपप्रकार अलीकडे भरभराटीला आल्यामुळे व आमच्या इकडे याविषयीं भ्रामक समजुती असल्यामुळे लेखाचा विस्तार अजमासाबाहेर गेला त्याला उपाय नाहीं. आतापर्यंत वाङ्मयाच्या ठराविक प्रकारांनां, चरित्र व कथा यांनां, तुलनात्मक पद्धति लावून दाखविण्याचा प्रयत्न आह्मी केला. पण लेखकाच्या रोखावरून वाङ्मयाचे जे प्रकार दाखवितां येतात असें तिसऱ्या लेखांकांत सांगितलें आहे, त्यांपैकीं विनोदी वाङ्मय व सृष्टिकाव्य हे दोन घेऊन, त्यांनी ही पद्धत लावण्याचें राहिलें आहे. तेवढें करून वाचकांची रजा घेऊ. {{Rule|4em}}<noinclude></noinclude> btxy910z4chf92c0w0x967gggg4blt8 104 111624 235741 235730 2026-08-17T12:02:24Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||स्वतंत्र सिंध प्रांताची राज्यघटना व भावी स्थिति|१६३ }}</noinclude>लोकसभेच्या निर्णयावर व निर्णय होईपर्यंत गव्हर्नराच्या इच्छेवर अवलंबून ठेवल्या आहेत; हैं एक परीनें बरें केलें आहे.<br>{{gap}}वरील तीन्ही छोटे प्रांत स्वतंत्र करण्यांत आले आहेत. कारण वायव्य सरहद्द प्रांत व सिंध प्रांत या दोन प्रांतांमध्यें मुसलमानांचे बहुसंख्यात्क आहे व या लोकांची स्वतंत्र राज्यव्यवस्थेबद्दल फार जोराची मागणी होती. तीस लक्षांपेक्षा कमी असलेल्या लोकांची मागणी स्वीकारल्यावर ८० लक्ष हिंदू लोकांची ओरिसा प्रांत स्वतंत्र करण्याबद्दलची मागणी नाकारणें अशक्य होतें. म्हणून हा तिसरा प्रांतही स्वतंत्र करण्यांत आला. पण या तिन्ही प्रांतांची स्वतंत्र राज्यव्यवस्था आतबट्याची असून मुसलमानी प्रांतांना एक एक कोटीची वार्षिक तूट आहे तर ओरिसा प्रांताची तूट सत्तर लक्षांच्या आंत बाहेर आहे. तेव्हां या प्रांतांच्या गव्हर्नरांनी व लोकप्रतिनिधी सभानीं आपली राज्यव्यवस्था जितकी काटकसरीची करणें शक्य आहे तितकी करण्याची प्रथमपासूनच खटपट केली पाहिजे. याच दृष्टीनें सिलोनच्या मंत्रिमंडळाच्या पगाराचे आकारमान या नव्या प्रांतांना मार्गदर्शक व अनुकरणीय आहे. यांत शंका नाहीं.<br>{{gap}}सन १९३५ चा हिंदुस्थानच्या संयुक्तराज्यघटनेचा कायदा वाचूं लागले म्हणजे गव्हर्नर व गव्हर्नर जनरल यांच्या विशिष्ट जबाबदाऱ्या व त्या पार पाडण्याकरितां मंत्रिमंडळाचा सल्ला न घेतां स्वतःची निर्णायक शक्ति (individual judgment) व स्वतःची विवेक शक्ति (own discretion) यांचा सारखा उपयोग करण्याची त्यांना दिलेली सत्ता कलमोकलमी दृष्टीस पडते व हा राज्यघटनेचा कायदा प्रजेबद्दलच्या संशयग्रस्त व अविश्वासपर मनोवृत्तीनें प्रेरित होऊन ब्रिटिश पार्लमेंटानें पसार केला असें पदोपदी वाढल्याखेरीज रहात नाहीं. म्हणून कायदा वाचतांना या गव्हर्नराच्या सत्तेचा व अधिकाराचा बाऊ वाटतो व हे अधिकार बलवत्तर दिसतात. पण प्रत्यक्ष राज्ययंत्र सुरू झाल्यावर<noinclude></noinclude> 5tu3zbt0598f6hmtjflyqf4pb8kvt8r 104 111625 235742 235731 2026-08-17T12:07:43Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|१६४ |सिंध प्रांताचें वर्णन व वृत्तांत|}}</noinclude>व मंत्रिमंडळाशीं रोजरोज गाठी पडूं लागल्यावर गव्हर्नरांना कायद्यानुरूप दिलेला सडेतोडपणा व तुसडेपणा राखतां येईल किंवा नाहीं ही शंकास्पद गोष्ट आहे. गव्हर्नरवर आपले वजन पाडून होतांहोईलतों लोकमतानुवर्ती राज्यकारभार चालविण्याचे काम मंत्रिमंडळाच्या कर्तच- गारीवर व कर्तव्यदक्षतेवर अवलंबून आहे हे उघड आहे.<br>{{gap}}कर्तबगार व कर्तव्यदक्ष असे प्रतिनिधी निवडून देणें हें मतदारांच्या हातीं आहे. ही गोष्ट कितपत घडून येते हे प्रत्यक्ष अनुभवानें कळून येणार आहे.<br>{{gap}}नव्या कायद्याप्रमाणे मताचा अधिकार पुष्कळ वाढविण्यांत आला आहे यांत शंका नाहीं. सिंध प्रांतापुरतें पहातां मताचा अधिकार खालील गोष्टीवर अवलंबून आहे.<br>{{gap}}१ सिंधच्या शहरांत किंवा खेडेगांवांत वर्षांतून निदान १८० दिवस तरी वस्ती असणें.<br>{{gap}}२ आठ रुपये साऱ्याची जमीन मालक म्हणून धारण करणें किंवा १६ रुपये धान्याची जमीन कूळ म्हणून करणें.<br>{{gap}}३ कराची शहरांत वार्षिक तीस रुपये भाडे, दुसऱ्या शहरांत वार्षिक १८ रुपये भाडे देणें किंवा ७५० रुपये किमतीचं स्वतःच्या मालकीचें घर असणें.<br>{{gap}}४ मॅट्रिकुलेशन किंवा तत्सम परीक्षा पास झाल्याचे सर्टिफिकीट असणें.<br>{{gap}}५ लष्करामध्ये शिपाई असणें किंवा लष्करी नोकरी झाल्यावर पेन्शन मिळत असणें.<br>{{gap}}नव्या राज्यघटनेमध्ये बायकांना मताधिकार देण्यांत आला आहे व त्यासंबंधाच्या अटी खालीलप्रमाणे आहेत.<br>{{gap}}१ प्रत्येक साक्षर बाईला मत आहे. पण तिनें आपण साक्षर अस-<noinclude></noinclude> 4y7ms3eeqhpaw7f7395mep90ff917uv 104 111626 235743 235732 2026-08-17T12:10:49Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||स्वतंत्र सिंध प्रांताची राज्यघटना व भावी स्थिति|१६५ }}</noinclude>ल्याबद्दलच्या सर्टिफिकीटसकट आपले नांव नोंदून घेण्याबद्दल अर्ज केला पाहिजे.<br>{{gap}}२ लष्करी नात्यानें मताचा अधिकार असलेल्या इसमाच्या बायकोला मताधिकार आहे.<br>{{gap}}३ पुरुषांना जितक्या मिळकतीच्या मालकीनें किंवा जितक्या रकमेचा सरकार सारा भरण्यानें अगर भाडे देण्यानें मताचा अधिकार मिळतो त्याच्या दुपटीनें या सर्व गोष्टी असणाऱ्या इसमाच्या बायकोला मताचा अधिकार आहे.<br>{{gap}}याप्रमाणें मताधिकारचें क्षेत्र पुष्कळच वाढविण्यांत आलें आहे. या योगानें सिंधमध्ये दहा लाख हिंदू लोकांपैकीं सवालाख हिंदू मतदार बनणार आहेत; तर २८ लाख मुसलमानांपैकी ४ लाख मुसलमान मतदार होणार आहेत.<br>{{gap}}सामान्य किंवा हिंदू मतदारांनी १८ एकंदर प्रतिनिधी निवडून द्यावयाचे आहेत. त्यांपैकी दोन कराची व एक हैदराबाद असे तीन शहरवासी सभासद शहरांतील मतदारांनी निवडून द्यावयाचे आहेत तर बाकीचे १५ आठ जिल्ह्याच्या पंधरा विभागामधून एक एक प्रतिनिधी असे निवडून यावयाचे आहे. मुसलमान समाजाचे ३३ प्रतिनिधी आहेत. त्यांपैकी दोन कराची शहराच्या मुसलमान मतदारांनी निवडून द्यावयाचे व बाकीचे ३१ आठ जिल्ह्याच्या ३१ विभागांनी प्रत्येक विभागानें एक एक प्रतिनिधी असे निवडून द्यावयाचे आहेत.<br>{{gap}}मागे सांगितल्याप्रमाणें छोट्या प्रांतांना एकच लोक-प्रतिनिधी सभा दिलेली आहे. या प्रांतांच्या गळ्यांत दुसऱ्या वरिष्ठ प्रतिनिधी सभेचें लोढणे बांधलेलें नाहीं ही त्यांतल्या त्यांत समाधानाची गोष्ट आहे.<br>{{gap}}हिंदुस्थानच्या फिडरल असेंब्लीमध्यें सिंध प्रांतातर्फे एकंदर पांच सभासद पाठवावयाचे आहेत; त्यांपैकीं एक सामान्य सभासद, तीन मुसलमान सभासद व एक युरोपीयन असे पांच सभासद सिंध लोक-<noinclude></noinclude> 4gy2gwkbwvc0cd0350drf5tvp7n9wuj 104 111627 235744 235733 2026-08-17T12:13:23Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|१६६ |सिंध प्रांताचें वर्णन व वृत्तांत|}}</noinclude>प्रतिनिधींनी निवडून यावयाचे आहेत. हिंदुस्थानच्या कौन्सिल ऑफ स्टेटमध्यें पांच सभासद निवडून यावयाचे आहे. त्यांपैकी दोन सामान्य मतदार संघांनी निवडावयाचे आहेत व तीन मुसलमान मतदारांनी निवडावयाचे आहेत.<br>{{gap}}याप्रमाणे सिंध प्रांताची नवी राज्यघटना आहे. या घटनेमध्यें मुसलमानांचे कायमचें बहुमत आहे. म्हणून अल्पसंख्याक हिंदू सिंधच्या राज्यघटनेविरुद्ध ओरड करीत आहेत व बहुसंख्याक हिंदू प्रांतामध्यें ज्याप्रमाणें मुसलमानांना त्यांच्या संख्येच्या प्रमाणापेक्षां जास्त जागा (weightage) दिल्या आहेत त्याप्रमाणे सिंध प्रांतांत हिंदूंना अधिक जागा मिळाव्या अशी मागणी करीत आहेत. अर्थात् ही मागणी सध्या अरण्यरुदितवत् आहे. पण दूरदर्शी हिंदूंना सिंधच्या राज्यघटनेपासून हिंदूंचें हटकून नुकसान होणारच असें वाटत नाहीं. कारण सिंधची स्वतंत्र राज्यव्यवस्था चालू झाली व नवीन लोकसभा स्थापन झाली म्हणजे त्या सभेतील ३३ मुसलमान प्रतिनिधी सदासर्वदा एकसारख्या विचाराचे असणें किंवा राहणें शक्य नाहीं. त्यांच्यामध्यें स्वाभाविकपणे दोन पक्ष होणारच होणार. मुसलमानामध्ये असे दोन पक्ष झाले म्हणजे राज्यकारभाराला लागणारें बहुमत मिळविण्याकरितां हिंदू सभासदाशी संगनमत करणें मुसलमान पक्षाला जरूर आहे. शिवाय सिंध प्रांतामध्ये हिंदू व मुसलमान या दोन समाजामध्यें म्हणण्यासारखी तेढ नाहीं. तेव्हां कालें करून हिंदू व मुसलमान असे जातिनिविष्ट गट न पडतां सार्वजनिक हितवर्धनाच्या पद्धतीवरून राजकीय गट किंवा पक्ष पडतील अशी आशा आहे. सिंध प्रांताची भावी भरभराट या भरवंशावर अवलंबून आहे.<br>{{gap}}सिंध प्रांतांच्या भावी भरभराटीची गुरुकिल्ली ज्याप्रमाणें हें नवें राज्ययंत्र सुव्यवस्थितपणे चालण्यावर अवलंबून आहे त्याप्रमाणेंच ती भरभराट सक्करच्या धरणामुळे घडून येणाऱ्या शेतीच्या क्रांतीवर अवलंबून आहे.{{nop}}<noinclude></noinclude> 6p7vcrg8br0g8ryxo5wwj1yqdeaqes6 104 111628 235756 235734 2026-08-17T15:40:46Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सिंध प्रांताचें वर्णन व वृत्तांत|१६७ }}</noinclude>{{gap}}सक्करच्या धरणानें सिंघमधील पावसाचा व सिंधूच्या पुराचा अनिश्चितपणा पार नाहींसा झाला आहे. लक्षावधी एकर जमिनीला मुबलक पण ठराविक वेळीं व ठराविक प्रमाणांत पाणी मिळण्याची सोय झाली आहे; कोणत्या जमिनीमध्ये कोणती पिके व केव्हां पेरावीं याबद्दलची शास्त्रीय माहिती शेतकी खात्यामार्फत मिळण्याची सोय झाली आहे; तेव्हां या सर्व सोईचा फायदा जमीनदार, शेतकरी व कुळें यांनी करून घेतला पाहिजे. अर्थात् या वर्गातील प्रत्येक इसमामध्यें नियमितपणा, कर्तव्यदक्षता, श्रमसहिष्णुता व आपली सांपत्तिक स्थिति सुधारण्याची उत्सुकता हे गुण बाणले पाहिजेत व हल्लीं समाजांत दिसून येणारा आळस, दैवाधीनपणा व हीनदीन स्थितीबद्दल समाधानीपणा हे दुर्गुण नाहींसे झाले पाहिजेत.<br>{{gap}}सिंधमधील पुढारी व दूरदर्शी मुत्सद्दी जनमनाची अशा प्रकारची सुधारणा घडवून आणतील तरच सिंधची भावी स्थिति स्पृहणीय होईल. अशी स्पृहणीय स्थिति सिंध प्रांताला लवकरच लाभो अशी प्रार्थना करून हें सिंध प्रांताच्या वर्णनाचें व वृत्तांताचें पुष्प माझ्या प्रवास-वृत्तमालेत गुंफून मी वाचकांची रजा घेतों.<br><br><br>{{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> bnhdrpsciqmja7bwkb8le3qxzpicjku 235757 235756 2026-08-17T15:41:05Z कल्पनाशक्ती 3813 235757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सिंध प्रांताचें वर्णन व वृत्तांत|१६७ }}</noinclude>{{gap}}सक्करच्या धरणानें सिंधमधील पावसाचा व सिंधूच्या पुराचा अनिश्चितपणा पार नाहींसा झाला आहे. लक्षावधी एकर जमिनीला मुबलक पण ठराविक वेळीं व ठराविक प्रमाणांत पाणी मिळण्याची सोय झाली आहे; कोणत्या जमिनीमध्ये कोणती पिके व केव्हां पेरावीं याबद्दलची शास्त्रीय माहिती शेतकी खात्यामार्फत मिळण्याची सोय झाली आहे; तेव्हां या सर्व सोईचा फायदा जमीनदार, शेतकरी व कुळें यांनी करून घेतला पाहिजे. अर्थात् या वर्गातील प्रत्येक इसमामध्यें नियमितपणा, कर्तव्यदक्षता, श्रमसहिष्णुता व आपली सांपत्तिक स्थिति सुधारण्याची उत्सुकता हे गुण बाणले पाहिजेत व हल्लीं समाजांत दिसून येणारा आळस, दैवाधीनपणा व हीनदीन स्थितीबद्दल समाधानीपणा हे दुर्गुण नाहींसे झाले पाहिजेत.<br>{{gap}}सिंधमधील पुढारी व दूरदर्शी मुत्सद्दी जनमनाची अशा प्रकारची सुधारणा घडवून आणतील तरच सिंधची भावी स्थिति स्पृहणीय होईल. अशी स्पृहणीय स्थिति सिंध प्रांताला लवकरच लाभो अशी प्रार्थना करून हें सिंध प्रांताच्या वर्णनाचें व वृत्तांताचें पुष्प माझ्या प्रवास-वृत्तमालेत गुंफून मी वाचकांची रजा घेतों.<br><br><br>{{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> b4las1ov9ppd95080nrcran6a96jsue 104 111629 235758 235735 2026-08-17T15:59:21Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''सूची'''}}}} {{rule|5em}} <center> {| |+ |- | अटक ७ || गंगानदी ५ |- | अर्धन १३० || गारटंगचु ६ |- | अष्ट सिंधु ७८ || गांधीबाग २३ |- | उमरकोट ९७, १०७, १०९ || गुलामशहा काल्होरा १०० |- | एडिंबरो १०१ || गोखले प्रि. - १५० |- | एल्फिन्स्टन जॉ. स्टु. १४० || चच १२१-१२३ |- | ओखा १२ || चहाचा मळा ६७ |- | औटरॅम १४२-३-४ || जयद्रथ ११६ ११८ |- | कच्छमांडवी १२ || जाकोबाबाद ९ |- | कझीन ४९ || जामराव ११० |- | कनिष्क १२० || झसकर ६ |- | कमाली कृषिपद्धत ८५ || ठठ्ठा ९,१३,३१,१००,१२७,१२९ |- | कराची ३,१२-१७ || {{gap}}- इतिहास ४५-६ |- | कँडी ९८ || डरायस ११९ |- | काबूल ७ || डोक्री ६४ |- | कालर ९२ || ड्यूक्सनोझ २ |- | कालिदास ११८ || तमाची १२९ |- | किशमोर ७० || ताम्हाने प्रो. ८७ |- | कैलास ६ || तेल असमार ६३ |- | कोट्री १०४, १०५, १०६ || दरवाज्यांचा पूल ७६ |- | कोठारी सहल धक्का २०-२२{{gap}} || दर्या ७ |- | कोडैकनाल १०९ || दाऊद पुत्र १३३ |- | कोलंबो ९८ || देखरेख रस्ता ३७ |- | क्वेट्टा १० || द्रुग २७ |- | खालिकदिना वाचनालय १८ || नगरपारकर ९७, ११२ |- | खेरपूर ८ – कालवा ७७ || नबाबशहा ८८<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> qnjy2dpsljw08jj5gk0ksgizs0s4gaf 104 111630 235759 235736 2026-08-17T16:15:27Z कल्पनाशक्ती 3813 235759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|२}} {|- |</noinclude>{{nopt}} |- | नारायण जगन्नाथ हायस्कूल १८ || मलिर २७ |- | नारीचु ६ || मल्हारराव होळकर १११ |- | निरून १०० || मस्टो ८२ |- | निंदो १२९ || महंमद गझनी १२७ |- | नेपियर, १४२- १४५, १४९-५१ || महंमद बिन कासिम १००, १२४ |- | पंचनद ७ || गंगापीर २४ |- | पद्मा ५ || मंघाराम ८० |- | पालनपुर ९७ || मॉल्कम, जॉन १४० |- | पॉटिंजर १३७ || मिनांडर ६३ |- | पूर्वनारा ७७ || मिरपूरखास ६४,९७,१०६-७ |- | प्रिंगल १५२ || मैनाबाई बाग १८ |- | फ्रँकफर्ट ६३ || मोतिराम अडवाणी ७१ - ७३ |- | फाइफ ८१ || मोहनजोदारो ४९ - रस्ता ५१, घरें |- | फुलेली १०४,१०६,१४४ || {{gap}}५२, -स्नानकुंड ५४, संग्रहालय |- | फोर्थ ७९ || {{gap}}{{gap}}५६-६२. |- | फ्रियर १५७ - सुधारणा १५४ || रस्त्याचा पूल ७६ |- | {{gap}}- हॉल १५५ || रायसाहसी १२० |- | बक्कर ६९, ७०, ७८, १०५, १३० || रूसोबेट ७४ |- | बनेश्वर १ || रे. लॉर्ड ७९ |- | बरसीम ९३ || रोहरी ६९, ७७ |- | बंदररोड 3 || लंगचू ६ |- | बर्न्स डॉ. १३७, १४० || लँडस डाउन ७९ |- | ब्रह्मपुत्रा ५ || लारखाना ३८,९१,१३४ |- | बाकी १३२ || लेडी लॉइड घाट २० |- | बोल्टन मार्केट १७ || लोहगड २ |- | भाताचा कालवा ९१ || विसापूर २ |- | मकली टेकडी 33 || व्हिक्टोरिया एम्बँकमेंट ७२ |- | मॅके ५० || शहाबंदर १०० |- | मनोरा बेट २४-२६ || शायार्क ६, |- | मॅन डॉ. ८६-८७ || शिकारपूर ४०,१३४ -गोशाळा ४१ ४२,<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> 4w9bcsxyoage8hnw0187wozr779sdf6 235760 235759 2026-08-17T16:26:38Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 235760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|२}} {|- |</noinclude>{{nopt}} |- | नारायण जगन्नाथ हायस्कूल १८ || मलिर २७ |- | नारीचु ६ || मल्हारराव होळकर १११ |- | निरून १०० || मस्टो ८२ |- | निंदो १२९ || महंमद गझनी १२७ |- | नेपियर, १४२- १४५, १४९-५१ || महंमद बिन कासिम १००, १२४ |- | पंचनद ७ || गंगापीर २४ |- | पद्मा ५ || मंघाराम ८० |- | पालनपुर ९७ || मॉल्कम, जॉन १४० |- | पॉटिंजर १३७ || मिनांडर ६३ |- | पूर्वनारा ७७ || मिरपूरखास ६४,९७,१०६-७ |- | प्रिंगल १५२ || मैनाबाई बाग १८ |- | फ्रँकफर्ट ६३ || मोतिराम अडवाणी ७१ - ७३ |- | फाइफ ८१ || मोहनजोदारो ४९ - रस्ता ५१, घरें |- | फुलेली १०४,१०६,१४४ || {{gap}}५२, -स्नानकुंड ५४, संग्रहालय |- | फोर्थ ७९ || {{gap}}{{gap}}५६-६२. |- | फ्रियर १५७ - सुधारणा १५४ || रस्त्याचा पूल ७६ |- | {{gap}}- हॉल १५५ || रायसाहसी १२० |- | बक्कर ६९, ७०, ७८, १०५, १३० || रूसोबेट ७४ |- | बनेश्वर १ || रे. लॉर्ड ७९ |- | बरसीम ९३ || रोहरी ६९, ७७ |- | बंदररोड 3 || लंगचू ६ |- | बर्न्स डॉ. १३७, १४० || लँडस डाउन ७९ |- | ब्रह्मपुत्रा ५ || लारखाना ३८,९१,१३४ |- | बाकी १३२ || लेडी लॉइड घाट २० |- | बोल्टन मार्केट १७ || लोहगड २ |- | भाताचा कालवा ९१ || विसापूर २ |- | मकली टेकडी 33 || व्हिक्टोरिया एम्बँकमेंट ७२ |- | मॅके ५० || शहाबंदर १०० |- | मनोरा बेट २४-२६ || शायार्क ६, |- | मॅन डॉ. ८६-८७ || शिकारपूर ४०,१३४ -गोशाळा ४१ ४२,<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> gnzsgn3ao3z9dyagsuob7wvf1dmuj7h 104 111633 235751 2026-08-17T12:43:08Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७० ) इतरांच्या मूर्खपणाचें प्रदर्शन हा विनोदाचा रोख असें केवळ ह्मणता येत नाहीं. कारण है विनोदाचें साधन आहे, साध्य नव्हे. आणि साधन व साध्य यांचा घोंटाळा करता कामा नये. शिवा..." 235751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७० ) इतरांच्या मूर्खपणाचें प्रदर्शन हा विनोदाचा रोख असें केवळ ह्मणता येत नाहीं. कारण है विनोदाचें साधन आहे, साध्य नव्हे. आणि साधन व साध्य यांचा घोंटाळा करता कामा नये. शिवाय मूर्खपणाचें प्रदर्शन हे शब्द वाटतात तितके अर्थबोधक नाहींत. मूर्खपणा झणजे काय, हें सांगणें सोपें नाहीं. मूर्खपणाचे सर्व प्रकार ठराविक किंवा सर्वसंमत नसल्यामुळे, ते एकदम ओळखतां येत नाहींत. ज्याप्रमाणें शहाणपणाचा मक्ता कोणाला मिळालेला नाहीं, त्याप्रमाणे, मूर्खपणाचा सगळा वारसाद्दि कोणाच्या कपाळी आलेला नाहीं. तो थोडाबहुत सर्वानां मिळालेला असतो. मूर्खपणाचे प्रकार अगणित आहेत. कांहीं उघड तर कांहीं गुप्त, कांहीं संदिग्ध तर कोहीं अर्धगुप्त, अशी वस्तुस्थिति आहे. बघ- णारा, शोध करणारा पाहिजे, इतकेंच . आतां विनोदाचा उद्देश हंसविणें ह्मणावें, तर हंसें अनेक कारणांनीं येतें ही अडचण पुढें उभी राहते. हंसण्याची क्रिया मूळची शरीराची आहे. शरीराला कोणत्याहि कारणानें सुख झालें कीं, चेहरा प्रसन्न होतो, हास्य दिसूं लागतें. गुदगुदल्या झाल्या, कीं, हसें येते. एक प्रकारचा वायु हुंगला, की हंसूं येते. या वायूचें नांवच ' इंसविणारा वायु' ( Laughing gas ) असें आहे वातावरणांत जसजसे वर जावें, तसतसें हवेचे दडपण कमी होऊं लागते; व अशा दडपण कमी भासणाऱ्या उंचीवर कांहीं माणसांनां हंस- ण्याची इच्छा अनावर होते. असें ह्मणतात. आल्प्स पर्वत चढतांना असला अनु- भव बऱ्याचजणांनां आल्याचे आमच्या ऐकिवांत आहे. या स्थितीला इंग्रजीत • Light headedness ' ह्मणतात. शरीरावर याप्रमाणे विवक्षित व प्रत्यक्ष परिणाम होऊन येणारें हँसे आणि विनोद, यांचा संबंध मानणारे कोणीहि भेटणार नाहींत. तसेंच, हसणें ह्मणजे खिदळणे, असा नेहमी अर्थ करणारेहि क्वचितच भेटतील. आतां अप्रत्यक्ष रीतीनें, ह्मणजे मनानें आकलन होऊन, मनाचा खास संबंध येऊन, उत्पन्न होणारें हंसें, याकडे नजर टाकल्यास त्याला मिळणारों अनेक अनिश्चित कारणें, ही जुनी अडचण पुनः भासतेच. शिवाय, या रीतीनें हंसूं येणे, हें व्यक्तींचं वय, अनुभव, संस्कार, स्वभाव, इत्यादींवर आणि ज्या त्या प्रसंगावर अवलंबून असतें.<noinclude></noinclude> kq8vh5hp4e872f7922sq2xibndxf800 235752 235751 2026-08-17T12:50:15Z JayashreeVI 4058 235752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७०)'''}}}}</noinclude>इतरांच्या मूर्खपणाचें प्रदर्शन हा विनोदाचा रोख असें केवळ ह्मणता येत नाहीं. कारण हे विनोदाचें साधन आहे, साध्य नव्हे. आणि साधन व साध्य यांचा घोटाळा करता कामा नये. शिवाय मूर्खपणाचें प्रदर्शन हे शब्द वाटतात तितके अर्थबोधक नाहींत. मूर्खपणा म्हणजे काय, हें सांगणें सोपें नाहीं. मूर्खपणाचे सर्व प्रकार ठराविक किंवा सर्वसंमत नसल्यामुळे, ते एकदम ओळखतां येत नाहींत. ज्याप्रमाणें शहाणपणाचा मक्ता कोणाला मिळालेला नाहीं, त्याप्रमाणे, मूर्खपणाचा सगळा वारसाहि कोणाच्या कपाळी आलेला नाहीं. तो थोडाबहुत सर्वानां मिळालेला असतो. मूर्खपणाचे प्रकार अगणित आहेत. कांहीं उघड तर कांहीं गुप्त, कांहीं संदिग्ध तर काहीं अर्धगुप्त, अशी वस्तुस्थिति आहे. बघणारा, शोध करणारा पाहिजे, इतकेंच . <br>{{gap}}आतां विनोदाचा उद्देश हंसविणें ह्मणावें, तर हंसें अनेक कारणांनीं येतें ही अडचण पुढें उभी राहते. हंसण्याची क्रिया मूळची शरीराची आहे. शरीराला कोणत्याहि कारणानें सुख झालें कीं, चेहरा प्रसन्न होतो, हास्य दिसूं लागतें. गुदगुदल्या झाल्या, कीं, हसें येते. एक प्रकारचा वायु हुंगला, की हंसूं येते. या वायूचें नांवच 'हंसविणारा वायु' (Laughing gas) असें आहे वातावरणांत जसजसे वर जावें, तसतसें हवेचे दडपण कमी होऊं लागते; व अशा दडपण कमी भासणाऱ्या उंचीवर कांहीं माणसांनां हंसण्याची इच्छा अनावर होते. असें ह्मणतात. आल्प्स पर्वत चढतांना असला अनुभव बऱ्याचजणांनां आल्याचे आमच्या ऐकिवांत आहे. या स्थितीला इंग्रजीत 'Light headedness' ह्मणतात. शरीरावर याप्रमाणे विवक्षित व प्रत्यक्ष परिणाम होऊन येणारें हंसे आणि विनोद, यांचा संबंध मानणारे कोणीहि भेटणार नाहींत. <br>{{gap}}तसेंच, हसणें ह्मणजे खिदळणे, असा नेहमी अर्थ करणारेहि क्वचितच भेटतील. आतां अप्रत्यक्ष रीतीनें, ह्मणजे मनानें आकलन होऊन, मनाचा खास संबंध येऊन, उत्पन्न होणारें हंसें, याकडे नजर टाकल्यास त्याला मिळणारी अनेक अनिश्चित कारणें, ही जुनी अडचण पुनः भासतेच. शिवाय, या रीतीनें हंसूं येणे, हें व्यक्तींचं वय, अनुभव, संस्कार, स्वभाव, इत्यादींवर आणि ज्या त्या प्रसंगावर अवलंबून असतें.<noinclude></noinclude> cgun8chft7ql9wli5oj4ny1uh3g82mf 235753 235752 2026-08-17T12:50:37Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७०)'''}}}}</noinclude>इतरांच्या मूर्खपणाचें प्रदर्शन हा विनोदाचा रोख असें केवळ ह्मणता येत नाहीं. कारण हे विनोदाचें साधन आहे, साध्य नव्हे. आणि साधन व साध्य यांचा घोटाळा करता कामा नये. शिवाय मूर्खपणाचें प्रदर्शन हे शब्द वाटतात तितके अर्थबोधक नाहींत. मूर्खपणा म्हणजे काय, हें सांगणें सोपें नाहीं. मूर्खपणाचे सर्व प्रकार ठराविक किंवा सर्वसंमत नसल्यामुळे, ते एकदम ओळखतां येत नाहींत. ज्याप्रमाणें शहाणपणाचा मक्ता कोणाला मिळालेला नाहीं, त्याप्रमाणे, मूर्खपणाचा सगळा वारसाहि कोणाच्या कपाळी आलेला नाहीं. तो थोडाबहुत सर्वानां मिळालेला असतो. मूर्खपणाचे प्रकार अगणित आहेत. कांहीं उघड तर कांहीं गुप्त, कांहीं संदिग्ध तर काहीं अर्धगुप्त, अशी वस्तुस्थिति आहे. बघणारा, शोध करणारा पाहिजे, इतकेंच . <br>{{gap}}आतां विनोदाचा उद्देश हंसविणें ह्मणावें, तर हंसें अनेक कारणांनीं येतें ही अडचण पुढें उभी राहते. हंसण्याची क्रिया मूळची शरीराची आहे. शरीराला कोणत्याहि कारणानें सुख झालें कीं, चेहरा प्रसन्न होतो, हास्य दिसूं लागतें. गुदगुदल्या झाल्या, कीं, हसें येते. एक प्रकारचा वायु हुंगला, की हंसूं येते. या वायूचें नांवच 'हंसविणारा वायु' (Laughing gas) असें आहे वातावरणांत जसजसे वर जावें, तसतसें हवेचे दडपण कमी होऊं लागते; व अशा दडपण कमी भासणाऱ्या उंचीवर कांहीं माणसांनां हंसण्याची इच्छा अनावर होते. असें ह्मणतात. आल्प्स पर्वत चढतांना असला अनुभव बऱ्याचजणांनां आल्याचे आमच्या ऐकिवांत आहे. या स्थितीला इंग्रजीत 'Light headedness' ह्मणतात. शरीरावर याप्रमाणे विवक्षित व प्रत्यक्ष परिणाम होऊन येणारें हंसे आणि विनोद, यांचा संबंध मानणारे कोणीहि भेटणार नाहींत. <br>{{gap}}तसेंच, हसणें ह्मणजे खिदळणे, असा नेहमी अर्थ करणारेहि क्वचितच भेटतील. आतां अप्रत्यक्ष रीतीनें, ह्मणजे मनानें आकलन होऊन, मनाचा खास संबंध येऊन, उत्पन्न होणारें हंसें, याकडे नजर टाकल्यास त्याला मिळणारी अनेक अनिश्चित कारणें, ही जुनी अडचण पुनः भासतेच. शिवाय, या रीतीनें हंसूं येणे, हें व्यक्तींचं वय, अनुभव, संस्कार, स्वभाव, इत्यादींवर आणि ज्या त्या प्रसंगावर अवलंबून असतें.<noinclude></noinclude> lumqptu2ru4s6hrb1wmfw4ei1jrdarh 104 111634 235754 2026-08-17T15:21:40Z Shurpalimedha 5041 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "{{left|महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी}}{{right|डॉ. राजू कसंबे|2015 }} ———————————————————————————————————<br/> '''{{x-larger|{{center|महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी}}}}'''<br/> <br/> <br/> <br/> <br/> '''{{center|छायाचित्रे<br/>''' }}{{c..." 235754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>{{left|महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी}}{{right|डॉ. राजू कसंबे|2015 }} ———————————————————————————————————<br/> '''{{x-larger|{{center|महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी}}}}'''<br/> <br/> <br/> <br/> <br/> '''{{center|छायाचित्रे<br/>''' }}{{center|डॉ. तारिक़सान, वेदांत कसंबे, हरिश्चंद्र म्हात्रे, नंदकिशोर दुधे, गोपाळराव ठोसर,}} {{center|डॉ. गजानन वाघ, लतीश डेकाटे, अनिल महाजन (जळगाव), अल्केश ठाकरे,}} {{center|जे. एम. गर्ग, अक्षय चारेगावकर}}<br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> '''{{center|डॉ.राजू कसंबे}}'''<noinclude></noinclude> sativ0651g3awmh64tvaydjc675k4ch 104 111635 235755 2026-08-17T15:28:01Z Shurpalimedha 5041 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान " Declaration: The e-book "Maharashtratil 100 Samanya Pakshi" is an open access publication. Anybody can use the text of the book for educational purposes. The author declares that all his photographs can be used under Creative Common License. However, copyright of photographs taken by other persons remain with them and prior permission should be taken from them before using those photographs. Use of the contents for commercial purpose is not permitted. P... 235755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" />{{left|महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी}}{{right|डॉ. राजू कसंबे|2015 }} ———————————————————————————————————<br/></noinclude> Declaration: The e-book "Maharashtratil 100 Samanya Pakshi" is an open access publication. Anybody can use the text of the book for educational purposes. The author declares that all his photographs can be used under Creative Common License. However, copyright of photographs taken by other persons remain with them and prior permission should be taken from them before using those photographs. Use of the contents for commercial purpose is not permitted. Published by: Dr. Raju Kasambe, Dombivli (East), distt. Thane, Maharashtra. Address (Office): Bombay Natural History society, Hornbill House, Dr. Salim Ali Chowk, Shaheed Bhagat Singh Road, Mumbai-400001 Ph.022-22821811 (Office). Mob.+91-9004924731. Mob. +91-8655727841. E-mail: raju.bnhs@gmail.com Copyright: Text: Dr. Raju Kasambe Photographs: As mentioned near the photographs. Cover Photograph: Forest Owlet by Anil Mahajan, Jalgaon. Price: FREE. ISBN No. 978-93-5235-553-2. (F. No.5235/2015-ISBN) (Dt.21 July 2015). Research Gate DOI: DOI: 10.13140/RG.2.1.4202.8966. 3<noinclude></noinclude> iylha7024k10ao8v7s9u9hcb7lbhdg6 0 111636 235763 2026-08-17T16:31:47Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = | वर्ष = 1936 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="सिंध प्रांत..." 235763 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = | वर्ष = 1936 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत.pdf" from="1" to="203 " /> [[वर्ग:सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत]] cuv9jwmlvxq0vegh1jx57t7xkz44yny 104 111637 235765 2026-08-18T04:53:32Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७१ ) , लहान मुलांचं उदाहरण घेऊन पाहूं. लहान मुलांना अनुभव येण्याचा असल्यामुळे, पुढे काय येणार, याची अटकळ नसते, अपेक्षा नसते. अपेक्षा नसल्यामुळे त्यांनां सर्वच नवीन आश्चर्य..." 235765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७१ ) , लहान मुलांचं उदाहरण घेऊन पाहूं. लहान मुलांना अनुभव येण्याचा असल्यामुळे, पुढे काय येणार, याची अटकळ नसते, अपेक्षा नसते. अपेक्षा नसल्यामुळे त्यांनां सर्वच नवीन आश्चर्यकारक वाटतें. ह्मणून इंद्रियांनां भांबावून टाकणाराशिवाय करून इतर अनेक प्रसंगीं तीं हँसतात. इंद्रियें भांबावून जाण्यासारख्या प्रसंगीं तीं दचकतात, त्यांनां भीति वाहूं लागून ती रडूं लागतात; पण एरवी नुसते एकदम डोळे मिचकावले कीं, तीं हंसूं लागतात. तोंडाचा फारसा भ्यंकर बागुलबोवा न केल्यास तीं हंसतात; एकदम पाय आपटले की, हंसतात; ओरडलें कीं, हंसतान त्यांनां सगळेच अपरि- चित, सगळेच अनपेक्षित असते, हें ध्यानांत न राहिल्यामुळे लहान मुलें कार- णावांचून हंसतात, असे आपणांस वाटतें. लहान मुलांसारखीच रानटी लोकांची स्थिति असते. ते शरीराने मोठे पण मनाची वाढ, अनुभव, या बाबतीत मुलांच्याच जवळजवळ तोडीचे असतात. त्यांना देखील सुधारलेल्या लोकांच्या दृष्टीने पहात, हंसण्यास फारसें कारण लागत नाहीं. उदाहरणार्थ, काफिरीस्तान ह्मणून चित्रळजवळ एक मुलुख आहे. त्या मुलखांत प्रवास करून परत येतांना, आपल्याबरोबर सहा काफिरी लोकांना डॉ. रॉबर्टसन यांनी ब्रिटिश हिंदुस्थानांतलें इंग्रजांचे वैभव दाखवि प्यासाठी आणिलें होतें. मरी ओलांडून अलीकडे आल्यावर, पंजाबचा सुपीक प्रति दिसूं लागला, तरी या लोकांनां कांहीं विशेष वाटलें नाहीं. वाटेंत त्यां- पैकीं एकाला भूक लागली, तेव्हां डॉ. रॉबर्टसन् यांनी एका रस्त्यावरच्या दुकानांतून त्याला चपात्या विकत घेऊन दिल्या. किंमतीचे पैसे देतांना का फिरीने पाहिलें, व “ हैं काय? या देशांत खाण्याकरतां पैसे द्यावे लागतात काय ?" असें विचारलें. “होय,” म्हणून त्याला उत्तर मिळाले, तेव्हां काफिरी ह्मणाला 'कसला हा देश !" नंतर कांहीं वेळ विचार करून शंका आल्यामुळे त्यानें विचारलें " 'समजा, या देशांत एकाद्याजवळ पैसे नसले, तर तो उपाशीं मरेल ?” रॉबर्टसन् यांनी " शक्य आहे, " असें उत्तर दिलें. तेव्हां हंसें अनावर होऊन पोट धरधरून तो खिदळू लागला. त्यानें असली विचित्र, गमतीदार गोष् कधी ऐकिलीच नव्हती. त्यानें आपल्या सोबत्यांना ही गोष्ट सांगतांच तेहि मोठमोठ्याने हंसूं लागले ! 44<noinclude></noinclude> nwwbtzi1fcae4h5v7aixhj2pbsfa99v 235766 235765 2026-08-18T05:05:50Z JayashreeVI 4058 235766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७१)'''}}}}</noinclude>{{gap}}लहान मुलांचं उदाहरण घेऊन पाहूं. लहान मुलांना अनुभव येण्याचा असल्यामुळे, पुढे काय येणार, याची अटकळ नसते, अपेक्षा नसते. अपेक्षा नसल्यामुळे त्यांनां सर्वच नवीन आश्चर्यकारक वाटतें. ह्मणून इंद्रियांनां भांबावून टाकणाराशिवायकरून इतर अनेक प्रसंगीं तीं हसतात. इंद्रियें भांबावून जाण्यासारख्या प्रसंगीं तीं दचकतात, त्यांनां भीति वाटू लागून ती रडूं लागतात; पण एरवी नुसते एकदम डोळे मिचकावले कीं, तीं हंसूं लागतात. तोंडाचा फारसा भयंकर बागुलबोवा न केल्यास तीं हंसतात; एकदम पाय आपटले की, हंसतात; ओरडलें कीं, हंसताना त्यांनां सगळेच अपरिचित, सगळेच अनपेक्षित असते, हें ध्यानांत न राहिल्यामुळे लहान मुलें कारणावांचून हंसतात, असे आपणांस वाटतें. <br>{{gap}}लहान मुलांसारखीच रानटी लोकांची स्थिति असते. ते शरीराने मोठे पण मनाची वाढ, अनुभव, या बाबतीत मुलांच्याच जवळजवळ तोडीचे असतात. त्यांना देखील सुधारलेल्या लोकांच्या दृष्टीने पहात, हंसण्यास फारसें कारण लागत नाहीं. उदाहरणार्थ, काफिरीस्तान ह्मणून चित्रळजवळ एक मुलुख आहे. त्या मुलखांत प्रवास करून परत येतांना, आपल्याबरोबर सहा काफिरी लोकांना डॉ. रॉबर्टसन यांनी ब्रिटिश हिंदुस्थानांतलें इंग्रजांचे वैभव दाखविणया साठी आणिलें होतें. मरी ओलांडून अलीकडे आल्यावर, पंजाबचा सुपीक प्रांत दिसूं लागला, तरी या लोकांनां कांहीं विशेष वाटलें नाहीं. वाटेंत त्यांपैकीं एकाला भूक लागली, तेव्हां डॉ. रॉबर्टसन् यांनी एका रस्त्यावरच्या दुकानांतून त्याला चपात्या विकत घेऊन दिल्या. किंमतीचे पैसे देतांना काफिरीने पाहिलें, व “हे काय? या देशांत खाण्याकरतां पैसे द्यावे लागतात काय?" असें विचारलें. “होय,” म्हणून त्याला उत्तर मिळाले, तेव्हां काफिरी ह्मणाला 'कसला हा देश!" नंतर कांहीं वेळ विचार करून शंका आल्यामुळे त्यानें विचारलें "समजा, या देशांत एकाद्याजवळ पैसे नसले, तर तो उपाशीं मरेल?” रॉबर्टसन् यांनी "शक्य आहे," असें उत्तर दिलें. तेव्हां हंसें अनावर होऊन पोट धरधरून तो खिदळू लागला. त्यानें असली विचित्र, गमतीदार गोष्ट कधी ऐकिलीच नव्हती. त्यानें आपल्या सोबत्यांना ही गोष्ट सांगतांच तेहि मोठमोठ्याने हंसूं लागले!<noinclude></noinclude> a8hegcnebofqy8wmelwt6zbkznebs3y 235767 235766 2026-08-18T05:06:17Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७१)'''}}}}</noinclude>{{gap}}लहान मुलांचं उदाहरण घेऊन पाहूं. लहान मुलांना अनुभव येण्याचा असल्यामुळे, पुढे काय येणार, याची अटकळ नसते, अपेक्षा नसते. अपेक्षा नसल्यामुळे त्यांनां सर्वच नवीन आश्चर्यकारक वाटतें. ह्मणून इंद्रियांनां भांबावून टाकणाराशिवायकरून इतर अनेक प्रसंगीं तीं हसतात. इंद्रियें भांबावून जाण्यासारख्या प्रसंगीं तीं दचकतात, त्यांनां भीति वाटू लागून ती रडूं लागतात; पण एरवी नुसते एकदम डोळे मिचकावले कीं, तीं हंसूं लागतात. तोंडाचा फारसा भयंकर बागुलबोवा न केल्यास तीं हंसतात; एकदम पाय आपटले की, हंसतात; ओरडलें कीं, हंसताना त्यांनां सगळेच अपरिचित, सगळेच अनपेक्षित असते, हें ध्यानांत न राहिल्यामुळे लहान मुलें कारणावांचून हंसतात, असे आपणांस वाटतें. <br>{{gap}}लहान मुलांसारखीच रानटी लोकांची स्थिति असते. ते शरीराने मोठे पण मनाची वाढ, अनुभव, या बाबतीत मुलांच्याच जवळजवळ तोडीचे असतात. त्यांना देखील सुधारलेल्या लोकांच्या दृष्टीने पहात, हंसण्यास फारसें कारण लागत नाहीं. उदाहरणार्थ, काफिरीस्तान ह्मणून चित्रळजवळ एक मुलुख आहे. त्या मुलखांत प्रवास करून परत येतांना, आपल्याबरोबर सहा काफिरी लोकांना डॉ. रॉबर्टसन यांनी ब्रिटिश हिंदुस्थानांतलें इंग्रजांचे वैभव दाखविणया साठी आणिलें होतें. मरी ओलांडून अलीकडे आल्यावर, पंजाबचा सुपीक प्रांत दिसूं लागला, तरी या लोकांनां कांहीं विशेष वाटलें नाहीं. वाटेंत त्यांपैकीं एकाला भूक लागली, तेव्हां डॉ. रॉबर्टसन् यांनी एका रस्त्यावरच्या दुकानांतून त्याला चपात्या विकत घेऊन दिल्या. किंमतीचे पैसे देतांना काफिरीने पाहिलें, व “हे काय? या देशांत खाण्याकरतां पैसे द्यावे लागतात काय?" असें विचारलें. “होय,” म्हणून त्याला उत्तर मिळाले, तेव्हां काफिरी ह्मणाला 'कसला हा देश!" नंतर कांहीं वेळ विचार करून शंका आल्यामुळे त्यानें विचारलें "समजा, या देशांत एकाद्याजवळ पैसे नसले, तर तो उपाशीं मरेल?” रॉबर्टसन् यांनी "शक्य आहे," असें उत्तर दिलें. तेव्हां हंसें अनावर होऊन पोट धरधरून तो खिदळू लागला. त्यानें असली विचित्र, गमतीदार गोष्ट कधी ऐकिलीच नव्हती. त्यानें आपल्या सोबत्यांना ही गोष्ट सांगतांच तेहि मोठमोठ्याने हंसूं लागले!<noinclude></noinclude> 9f736hnq30a7kna7fh55o3y3txzo20e 104 111638 235768 2026-08-18T05:06:46Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७२ ) लहान मुलें व अडाणी किंवा रानवट लोक यांची गोष्ट बाजूला ठेवून, फक्त सुधारलेल्या लोकांविषयींच विचार केला, तरी विनोदाचा उद्देश हंसविणें हा मानून कार्यभाग होत नाहीं. को त..." 235768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७२ ) लहान मुलें व अडाणी किंवा रानवट लोक यांची गोष्ट बाजूला ठेवून, फक्त सुधारलेल्या लोकांविषयींच विचार केला, तरी विनोदाचा उद्देश हंसविणें हा मानून कार्यभाग होत नाहीं. को तें पाहूं. अपरिचित. हंसण्याचा संबंध पाहणें व ऐकणे यांच्याशीं लागतो, हे उघड आहे. ( स्पर्शाने येणान्या हास्याचा विचार प्रथमच केला आहे, हे येथे ध्यानांत बाळगणे अगत्याचे आहे. ) आणि सुधारलेल्या लोकांत देखील निवळ अपरि- चित म्हणून, अनपेक्षित म्हणून, हंस येणारे प्रसंग अनेक येतात. उदाहरणार्थ, नाना देशचे चित्रविचित्र पोषाख, अलंकार, चालांरीति, यांनी पहिल्यानें संवय होईतोपर्यंत, हंसूं येतें. हिंदुस्थानांतलेंच मासले घेतले, तरी पुरे होतील. रेल्वेचा विस्तार, व्यापाराची वाढ, सरकारी नोकरी, शिक्षणप्रसार, इत्यादींच्या योगानें दळवळण वाढून चान्ही दिशांच्या लोकांच्या गांठी पडण्यास मोठ्या प्रमाणावर सुरवात झाली, तेव्हां नेहमीच्या पहाण्यांत नाहीं म्हणून एकमे- कांच्या पेहेरावाबद्दल व चालीरीतींबद्दल, एकमेकांना दुखविण्याचा इरादा नसू- नहि, हंसें येत असे. डोक्याच्या आच्छादनाच्या निरनिराळ्या प्रकारांकडे पहि- ल्याने विशेष लक्ष जाई. मद्रासकडच्या रुमालाची धाटणी पाहून बायकांच्या बुचड्याची आकृति मनांत येऊन महाराष्ट्रीयांना हंसूं येत असे. मद्रासी लोकांनां पुणेरी 'सुखकर शिरोभूषण, ' विशेषतः त्याचा चक्रासारखा आकार - हल्लीं तो बराच संकुचित झाला आहे व त्यांतून वर ऐटीनें डोकावणारी कधीं नकटी तर कधीं अणीदार चोंच बघून हसें येई. प्रभु लोकांच्या शिरखाणा- बद्दल तर, पुणेरी पागोट्याचा आकार न साधल्यामुळे कंटाळून जोराने लाथ मारून पगडबंदानें ही आकृति बनविली की काय, असें वाटून हंसें येई. कि- त्येकांनां पारशी लोकांचा मुगुट पाहून तांदूळ धुण्याच्या रोवळीची आठवण झाल्यामुळे हंसें येई. कपोळवाणी आणि भावनगरशाही तिरकस चक्र असलेलें पागोटें बघून, शनि व त्याच्या भोवतालचा कधीं कधीं तिरकस होणारा कंकण- समूह, यांची आठवण होऊन शनैश्वराची बाधा न होण्याकरितां हा एक तोडगा आहे की काय, असें वाटून हंसें येई. सिंधी लोकांची टोपी पाहून पांसरी डोकीवर ठेवून वर तबकडी लाविली आहे कीं काय, असे वाटे. सरळ रुमाल बांधून, बाजू फिरवून समोर आणला की, वाणियाशाही पागोटें तयार झालें, असे वाटे. बंगाल्यांचा पोशाख अंगाला पासोडी गुंडाळल्यासारखा वाटे. युरो-<noinclude></noinclude> 5xju4ynzu680v7xolinxgd786w51w3x 235769 235768 2026-08-18T05:17:43Z JayashreeVI 4058 235769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७२)'''}}}}</noinclude>{{gap}}लहान मुलें व अडाणी किंवा रानवट लोक यांची गोष्ट बाजूला ठेवून, फक्त सुधारलेल्या लोकांविषयींच विचार केला, तरी विनोदाचा उद्देश हंसविणें हा मानून कार्यभाग होत नाहीं. का तें पाहूं. {{center|{{larger|'''अपरिचित.'''}}}} {{gap}}हंसण्याचा संबंध पाहणें व ऐकणे यांच्याशीं लागतो, हे उघड आहे. (स्पर्शाने येणा-या हास्याचा विचार प्रथमच केला आहे, हे येथे ध्यानांत बाळगणे अगत्याचे आहे.) आणि सुधारलेल्या लोकांत देखील निवळ अपरिचित म्हणून, अनपेक्षित म्हणून, हसं येणारे प्रसंग अनेक येतात. उदाहरणार्थ, नाना देशचे चित्रविचित्र पोषाख, अलंकार, चालाीरीति, यांनी पहिल्यानें संवय होईतोपर्यंत, हंसूं येतें. हिंदुस्थानांतलेंच मासले घेतले, तरी पुरे होतील. रेल्वेचा विस्तार, व्यापाराची वाढ, सरकारी नोकरी, शिक्षणप्रसार, इत्यादींच्या योगानें दळवळण वाढून चा-ही दिशांच्या लोकांच्या गांठी पडण्यास मोठ्या प्रमाणावर सुरवात झाली, तेव्हां नेहमीच्या पहाण्यांत नाहीं म्हणून एकमेकांच्या पेहेरावाबद्दल व चालीरीतींबद्दल, एकमेकांना दुखविण्याचा इरादा नसूनहि, हंसें येत असे. डोक्याच्या आच्छादनाच्या निरनिराळ्या प्रकारांकडे पहिल्याने विशेष लक्ष जाई. मद्रासकडच्या रुमालाची धाटणी पाहून बायकांच्या बुचड्याची आकृति मनांत येऊन महाराष्ट्रीयांना हंसूं येत असे. मद्रासी लोकांनां पुणेरी 'सुखकर शिरोभूषण,' विशेषतः त्याचा चक्रासारखा आकार-हल्लीं तो बराच संकुचित झाला आहे व त्यांतून वर ऐटीनें डोकावणारी कधीं नकटी तर कधीं अणीदार चोंच बघून हसें येई. प्रभु लोकांच्या शिरस्त्रणाबद्दल तर, पुणेरी पागोट्याचा आकार न साधल्यामुळे कंटाळून जोराने लाथ मारून पगडबंदानें ही आकृति बनविली की काय, असें वाटून हंसें येई. कित्येकांनां पारशी लोकांचा मुगुट पाहून तांदूळ धुण्याच्या रोवळीची आठवण झाल्यामुळे हंसें येई. कपोळवाणी आणि भावनगरशाही तिरकस चक्र असलेलें पागोटें बघून, शनि व त्याच्या भोवतालचा कधीं कधीं तिरकस होणारा कंकणसमूह, यांची आठवण होऊन शनैश्वराची बाधा न होण्याकरितां हा एक तोडगा आहे की काय, असें वाटून हंसें येई. सिंधी लोकांची टोपी पाहून पांसरी डोकीवर ठेवून वर तबकडी लाविली आहे कीं काय, असे वाटे. सरळ रुमाल बांधून, बाजू फिरवून समोर आणला की, वाणियाशाही पागोटें तयार झालें, असे वाटे. बंगाल्यांचा पोशाख अंगाला पासोडी गुंडाळल्यासारखा वाटे. युरो-<noinclude></noinclude> lalgn0aen3x8rdqnw79fbklqza38ajc 235770 235769 2026-08-18T05:18:05Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७२)'''}}}}</noinclude>{{gap}}लहान मुलें व अडाणी किंवा रानवट लोक यांची गोष्ट बाजूला ठेवून, फक्त सुधारलेल्या लोकांविषयींच विचार केला, तरी विनोदाचा उद्देश हंसविणें हा मानून कार्यभाग होत नाहीं. का तें पाहूं. {{center|{{larger|'''अपरिचित.'''}}}} {{gap}}हंसण्याचा संबंध पाहणें व ऐकणे यांच्याशीं लागतो, हे उघड आहे. (स्पर्शाने येणा-या हास्याचा विचार प्रथमच केला आहे, हे येथे ध्यानांत बाळगणे अगत्याचे आहे.) आणि सुधारलेल्या लोकांत देखील निवळ अपरिचित म्हणून, अनपेक्षित म्हणून, हसं येणारे प्रसंग अनेक येतात. उदाहरणार्थ, नाना देशचे चित्रविचित्र पोषाख, अलंकार, चालाीरीति, यांनी पहिल्यानें संवय होईतोपर्यंत, हंसूं येतें. हिंदुस्थानांतलेंच मासले घेतले, तरी पुरे होतील. रेल्वेचा विस्तार, व्यापाराची वाढ, सरकारी नोकरी, शिक्षणप्रसार, इत्यादींच्या योगानें दळवळण वाढून चा-ही दिशांच्या लोकांच्या गांठी पडण्यास मोठ्या प्रमाणावर सुरवात झाली, तेव्हां नेहमीच्या पहाण्यांत नाहीं म्हणून एकमेकांच्या पेहेरावाबद्दल व चालीरीतींबद्दल, एकमेकांना दुखविण्याचा इरादा नसूनहि, हंसें येत असे. डोक्याच्या आच्छादनाच्या निरनिराळ्या प्रकारांकडे पहिल्याने विशेष लक्ष जाई. मद्रासकडच्या रुमालाची धाटणी पाहून बायकांच्या बुचड्याची आकृति मनांत येऊन महाराष्ट्रीयांना हंसूं येत असे. मद्रासी लोकांनां पुणेरी 'सुखकर शिरोभूषण,' विशेषतः त्याचा चक्रासारखा आकार-हल्लीं तो बराच संकुचित झाला आहे व त्यांतून वर ऐटीनें डोकावणारी कधीं नकटी तर कधीं अणीदार चोंच बघून हसें येई. प्रभु लोकांच्या शिरस्त्रणाबद्दल तर, पुणेरी पागोट्याचा आकार न साधल्यामुळे कंटाळून जोराने लाथ मारून पगडबंदानें ही आकृति बनविली की काय, असें वाटून हंसें येई. कित्येकांनां पारशी लोकांचा मुगुट पाहून तांदूळ धुण्याच्या रोवळीची आठवण झाल्यामुळे हंसें येई. कपोळवाणी आणि भावनगरशाही तिरकस चक्र असलेलें पागोटें बघून, शनि व त्याच्या भोवतालचा कधीं कधीं तिरकस होणारा कंकणसमूह, यांची आठवण होऊन शनैश्वराची बाधा न होण्याकरितां हा एक तोडगा आहे की काय, असें वाटून हंसें येई. सिंधी लोकांची टोपी पाहून पांसरी डोकीवर ठेवून वर तबकडी लाविली आहे कीं काय, असे वाटे. सरळ रुमाल बांधून, बाजू फिरवून समोर आणला की, वाणियाशाही पागोटें तयार झालें, असे वाटे. बंगाल्यांचा पोशाख अंगाला पासोडी गुंडाळल्यासारखा वाटे. युरो-<noinclude></noinclude> amg0sw9jkq8jhaldj792r810nq6hrc0 104 111639 235771 2026-08-18T05:18:39Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७३ ) पियनांच्या टोपीला तर पहिल्या पहिल्याने टोपलीची संज्ञा मिळत असे. सारांश काय कीं, एकमेकांच्या वेषाला हंसणें योग्य नव्हे हे माहीत असतांना, कोणा- चाहि दुखविण्याचा इरादा..." 235771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७३ ) पियनांच्या टोपीला तर पहिल्या पहिल्याने टोपलीची संज्ञा मिळत असे. सारांश काय कीं, एकमेकांच्या वेषाला हंसणें योग्य नव्हे हे माहीत असतांना, कोणा- चाहि दुखविण्याचा इरादा नसतांना, निवळ अपरिचित ह्मणून, पाहण्याची संवय नाहीं ह्मणून हंसू आल्याशिवाय रहात नसे, व नाहीं. वेषाप्रमाणेच चालीरी- तींची, खाण्यापिण्यांची गोष्ट आहे. दक्षिणी ब्राह्मणांनां रावबाजींनीं ठरवून दिलेल्या पंचपक्वान्नांची प्रौढी वाटते, तर व्याला सूरकडचे लोक " रसांचें क सलें रानटी मिश्रण हैं ! " ह्मणून हंसतात, व आपल्या निर्भेळ, तिखट व नितांत आंबट पदार्थांची थोरवी गातात. दक्षिणी पहिल्याने वरण भात घेतात, तर गुजराथी शेवटीं घेतात. दोन्ही बाजूंनीं चुना व मध्यें वीट, असें ह्मणून दोन्ही वेळा भात व मध्यें भाकरी किंवा पोटी घेण्याच्या रीतीला गुजराथी हंसतो, तर दक्षिणी, वरणभात, शेवटीं घेण्याच्या तन्हेला, 'आधी कळस मग पायारे । ' असें ह्मणून हंसतो. असो. अनपेक्षित. अपरिचिताप्रमाणेच अनपेक्षितामुळेहि हंस येते. सर्कशीतल्या मस्कऱ्याची आठवण केली कीं, त्याच्या चेष्टांनी हंसें येण्याचे मुख्य कारण, प्रेक्षकांना अट कळ न होण्यासारखे त्याचे व्यापार हें आहे, असें दिसेल. कसरतचाजाप्रमाणें सरळ उडी मारून बारला न पकडतां, माकडासारखें बाजूच्या खांबावरून चढून मग लोंबकळणे, सफाईदार गिरकी न घेतां अडखळत, घुटमळत फिरणे, अस्ता- व्यस्त उडी मारून उतरणे, घोड्यावर नीट न बसता घसरत असल्याप्रमाणें बसणें, भेदरल्यासारखा चेहरा करून आरडाओरड करणें, घोड्यावर उलटें बसून लगामवजा शेपटीचा आधार घेणें, इत्यादि गोष्टींनीं हंसूं येतें, त्यार्चे कारण त्या अनपेक्षित असतात, हें नव्हे काय ? नेहमींच्या व्यवहारांतले प्रसंग घेतले, तरी हेंच दिसेल. एकादा चालत असतांना कोणत्याहि कारणानें एकदम अस्ताव्यस्त पडला, किंवा त्याने उडी मारली, कीं, आपोआप हंसूं येतें. तसेंच धुळवडीच्या दिवसांत रंगीबेरंगी झालेली तोंडे व पोषाख पाहून हसें येतें. धुळ - वडीतले प्रकार अटकळीबाहेर नाहीत असें मानिलें, तरी कसातरी, कुठेतरी, रंग उडून, रंग पडून, नानात न्हांनीं विद्रूप झालेली तोंडें पाहून, हँसें आल्याशि- वाय रहात नाहीं. सरकशीतल्या मस्क-याच्या चाळ्यांप्रमाणे, मुरडत, लचकत, चालून स्त्रियांच्या चालण्याची बतावणी करूं पाहणाऱ्या पुरुष नटांच्या हाव- भावाकडे पाहिलें, तरी त्यांचा अनपेक्षितपणा हेंच हास्याचें कारण होतें. खरो.<noinclude></noinclude> 4sgf1sypwz3x72t6f4vd1jayfe756fb 235772 235771 2026-08-18T05:28:53Z JayashreeVI 4058 235772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७३)'''}}}}</noinclude>पियनांच्या टोपीला तर पहिल्या पहिल्याने टोपलीची संज्ञा मिळत असे. सारांश काय कीं, एकमेकांच्या वेषाला हंसणें योग्य नव्हे हे माहीत असतांना, कोणाचाहि दुखविण्याचा इरादा नसतांना, निवळ अपरिचित ह्मणून, पाहण्याची संवय नाहीं ह्मणून हंसू आल्याशिवाय रहात नसे, व नाहीं. वेषाप्रमाणेच चालीरीतींची, खाण्यापिण्यांची गोष्ट आहे. दक्षिणी ब्राह्मणांनां रावबाजींनीं ठरवून दिलेल्या पंचपक्वान्नांची प्रौढी वाटते, तर त्याला म्हेेसूरकडचे लोक "रसांचें कसलें रानटी मिश्रण हैं!" ह्मणून हंसतात, व आपल्या निर्भेळ, तिखट व नितांत आंबट पदार्थांची थोरवी गातात. दक्षिणी पहिल्याने वरण भात घेतात, तर गुजराथी शेवटीं घेतात. दोन्ही बाजूंनीं चुना व मध्यें वीट, असें ह्मणून दोन्ही वेळा भात व मध्यें भाकरी किंवा पोळी घेण्याच्या रीतीला गुजराथी हंसतो, तर दक्षिणी, वरणभात, शेवटीं घेण्याच्या त-हेला, ''''आधी कळस मग पायारे!'''' असें ह्मणून हंसतो. असो. {{center|{{larger|'''अनपेक्षित.'''}}}} {{gap}}अपरिचिताप्रमाणेच अनपेक्षितामुळेहि हंस येते. सर्कशीतल्या मस्कऱ्याची आठवण केली कीं, त्याच्या चेष्टांनी हंसें येण्याचे मुख्य कारण, प्रेक्षकांना अटकळ न होण्यासारखे त्याचे व्यापार हें आहे, असें दिसेल. कसरतबाजाप्रमाणें सरळ उडी मारून बारला न पकडतां, माकडासारखें बाजूच्या खांबावरून चढून मग लोंबकळणे, सफाईदार गिरकी न घेतां अडखळत, घुटमळत फिरणे, अस्ताव्यस्त उडी मारून उतरणे, घोड्यावर नीट न बसता घसरत असल्याप्रमाणें बसणें, भेदरल्यासारखा चेहरा करून आरडाओरड करणें, घोड्यावर उलटें बसून लगामवजा शेपटीचा आधार घेणें, इत्यादि गोष्टींनीं हंसूं येतें, त्याचे कारण त्या अनपेक्षित असतात, हें नव्हे काय? नेहमींच्या व्यवहारांतले प्रसंग घेतले, तरी हेंच दिसेल. एकादा चालत असतांना कोणत्याहि कारणानें एकदम अस्ताव्यस्त पडला, किंवा त्याने उडी मारली, कीं, आपोआप हंसूं येतें. तसेंच धुळवडीच्या दिवसांत रंगीबेरंगी झालेली तोंडे व पोषाख पाहून हसें येतें. धुळवडीतले प्रकार अटकळीबाहेर नाहीत असें मानिलें, तरी कसातरी, कुठेतरी, रंग उडून, रंग पडून, नानात-हांनीं विद्रूप झालेली तोंडें पाहून, हसें आल्याशिवाय रहात नाहीं. सरकशीतल्या मस्क-याच्या चाळ्यांप्रमाणे, मुरडत, लचकत, चालून स्त्रियांच्या चालण्याची बतावणी करूं पाहणाऱ्या पुरुष नटांच्या हावभावाकडे पाहिलें, तरी त्यांचा अनपेक्षितपणा हेंच हास्याचें कारण होतें. खरो-<noinclude></noinclude> mabnp76o7488s0z4fdqt6tevullrs1h 235773 235772 2026-08-18T05:29:20Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 235773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(७३)'''}}}}</noinclude>पियनांच्या टोपीला तर पहिल्या पहिल्याने टोपलीची संज्ञा मिळत असे. सारांश काय कीं, एकमेकांच्या वेषाला हंसणें योग्य नव्हे हे माहीत असतांना, कोणाचाहि दुखविण्याचा इरादा नसतांना, निवळ अपरिचित ह्मणून, पाहण्याची संवय नाहीं ह्मणून हंसू आल्याशिवाय रहात नसे, व नाहीं. वेषाप्रमाणेच चालीरीतींची, खाण्यापिण्यांची गोष्ट आहे. दक्षिणी ब्राह्मणांनां रावबाजींनीं ठरवून दिलेल्या पंचपक्वान्नांची प्रौढी वाटते, तर त्याला म्हेेसूरकडचे लोक "रसांचें कसलें रानटी मिश्रण हैं!" ह्मणून हंसतात, व आपल्या निर्भेळ, तिखट व नितांत आंबट पदार्थांची थोरवी गातात. दक्षिणी पहिल्याने वरण भात घेतात, तर गुजराथी शेवटीं घेतात. दोन्ही बाजूंनीं चुना व मध्यें वीट, असें ह्मणून दोन्ही वेळा भात व मध्यें भाकरी किंवा पोळी घेण्याच्या रीतीला गुजराथी हंसतो, तर दक्षिणी, वरणभात, शेवटीं घेण्याच्या त-हेला, ''''आधी कळस मग पायारे!'''' असें ह्मणून हंसतो. असो. {{center|{{larger|'''अनपेक्षित.'''}}}} {{gap}}अपरिचिताप्रमाणेच अनपेक्षितामुळेहि हंस येते. सर्कशीतल्या मस्कऱ्याची आठवण केली कीं, त्याच्या चेष्टांनी हंसें येण्याचे मुख्य कारण, प्रेक्षकांना अटकळ न होण्यासारखे त्याचे व्यापार हें आहे, असें दिसेल. कसरतबाजाप्रमाणें सरळ उडी मारून बारला न पकडतां, माकडासारखें बाजूच्या खांबावरून चढून मग लोंबकळणे, सफाईदार गिरकी न घेतां अडखळत, घुटमळत फिरणे, अस्ताव्यस्त उडी मारून उतरणे, घोड्यावर नीट न बसता घसरत असल्याप्रमाणें बसणें, भेदरल्यासारखा चेहरा करून आरडाओरड करणें, घोड्यावर उलटें बसून लगामवजा शेपटीचा आधार घेणें, इत्यादि गोष्टींनीं हंसूं येतें, त्याचे कारण त्या अनपेक्षित असतात, हें नव्हे काय? नेहमींच्या व्यवहारांतले प्रसंग घेतले, तरी हेंच दिसेल. एकादा चालत असतांना कोणत्याहि कारणानें एकदम अस्ताव्यस्त पडला, किंवा त्याने उडी मारली, कीं, आपोआप हंसूं येतें. तसेंच धुळवडीच्या दिवसांत रंगीबेरंगी झालेली तोंडे व पोषाख पाहून हसें येतें. धुळवडीतले प्रकार अटकळीबाहेर नाहीत असें मानिलें, तरी कसातरी, कुठेतरी, रंग उडून, रंग पडून, नानात-हांनीं विद्रूप झालेली तोंडें पाहून, हसें आल्याशिवाय रहात नाहीं. सरकशीतल्या मस्क-याच्या चाळ्यांप्रमाणे, मुरडत, लचकत, चालून स्त्रियांच्या चालण्याची बतावणी करूं पाहणाऱ्या पुरुष नटांच्या हावभावाकडे पाहिलें, तरी त्यांचा अनपेक्षितपणा हेंच हास्याचें कारण होतें. खरो-<noinclude></noinclude> q1i9mcfqms0r2l95vcbbzo4l8xm8v34 104 111640 235774 2026-08-18T05:29:53Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७४ ) खरीच्या स्त्रियांच्या चालण्यानें हंसें येत नाही, याचे कारण त्यांच्या शरीराची होणारी हालचाल स्वाभाविक असते. त्यांत सहजपणा व सत्य ही असतात. दुसऱ्याचें लक्ष आपल्याकड..." 235774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७४ ) खरीच्या स्त्रियांच्या चालण्यानें हंसें येत नाही, याचे कारण त्यांच्या शरीराची होणारी हालचाल स्वाभाविक असते. त्यांत सहजपणा व सत्य ही असतात. दुसऱ्याचें लक्ष आपल्याकडे जावें याच हेतूनें त्या नेहमीं चालत नाहींत, व वाग- तहि नाहींत. स्त्रियांची भूमिका पुरुष घेत असल्यामुळे त्यांना ओहून ताणून, कल्पनेचें साहाय्य घेऊन, साँग पुरें करावें लागतें. हावभावांत कृत्रिमपणा व अतिशयोक्ति ह्रीं येऊन प्रेक्षकांनां हसें येतें. संगीत सौभद्र नाटकांत, रुक्मिणी व कृष्ण यांचा एक प्रवेश आहे. त्यांत कृष्णाचें काम करणारा नट, रुक्मिणीनें तोंड बाजूला फिरविलें कीं, हंसता चेहरा, व पुन:समोर केलें कीं, तिच्या रागाला अनुरूप गंभीर चेहरा, असे दाखवून प्रेक्षकांना हंसविण्याचा प्रयत्न करतो. प्रेक्षकहि पुष्कळसे खिदळतात, आणि प्रेक्षक खिदळतात ह्मणून कांहीं- एक कारण नसतां, अनेकवार तोंड बाजूला फिरवून, कृष्णाला आपले भलत्या- वेळ कौशल्य दाखविण्याची, व प्रेक्षकांना आपला गाजरपारखीपणा स्पष्ट कर- ण्याची संधि रुक्मिणी उदार मनानें देते हैं किर्लोस्कर मंडळीचा प्रयोग पाहिले- ल्यांनां आठवत असेल. असल्या चेहरेपालटांनी हंसें येण्याचें कारण त्यांचा अन- पेक्षितपणा हे होय. असल्या चेहरेपालटांनी वाकुल्या किंवा माकडचेष्टा झणणें वावगे होणार नाहीं. ! हरदासबोवांच्या प्रयत्नाकडे पाहिल्यास हेंच दिसेल. एका बोवाची हटकून हंसविण्याची फार ख्याति होती. एकदां सातारच्या महाराजांपुढे-राज्य खालसा होण्यापूर्वी त्याचें कीर्तन झाले. हंसविल्यास बिदागी मिळावयाची नाहींपेक्षा वाटाण्याच्या अक्षता, अशी अट होती. कोणीं हंसावयाचें नाहीं, अशी महाराजांची सक्त ताकीद होती. बोवांनीं होते नव्हते तितके सर्व प्रयत्न करून पाहिले पण व्यर्थ ? शेवट, निराश होऊन स्वारी महाराजांपुढे जाऊन वांकली आणि ह्मणाली ' कांहीं केलें तरी कोणी हंसत नाहीं. आतां काय आपल्यापुढे दोन्ही हातांनीं शंख करूं?' असें ह्मणून त्यांनी आपले दोन्ही हात तोंडाजवळ नेले हें त्याचें अटकळीचाहेरचें करणें पाहून महाराजच स्वतः हंसले व बोवाजींनीं लागलीच कीर्तन समाप्त करून बिदागी मागितली. आतां पाण्याशी संबंध असलेली उदाहरणे असलेली घेऊ. श्राव्य गोष्टींत आवाजाचे सोडून, ऐकण्याशीं विशेष संबंध अनियमित ह्मणून अनपेक्षित व अपरिचित अशा आवाजाच्या फेरबदलांनी हंसें येतें. मृच्छकटिक नाटकांतलें<noinclude></noinclude> g67ldjad0p9d32jcy8k1n7xgrdmvbog 104 111641 235775 2026-08-18T05:30:18Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७५ ) स्वगत , शकाराचें गार्णे हॅ एक याचे उत्तम उदाहरण आहे. गाण्याबाहेरची उदाहरणें त्राटिका नाटकांत बरीच सांपडतात. राणोजीरावाची द्राविडी तऱ्हेचे हेल निघ- णारी मराठी भाषा ऐ..." 235775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७५ ) स्वगत , शकाराचें गार्णे हॅ एक याचे उत्तम उदाहरण आहे. गाण्याबाहेरची उदाहरणें त्राटिका नाटकांत बरीच सांपडतात. राणोजीरावाची द्राविडी तऱ्हेचे हेल निघ- णारी मराठी भाषा ऐकून कोणालाहि हंसूं येतें. तसेंच त्राटिका - आनंदी-भुकेनें काकुळतीला येऊन, नेहमींची रीत सोडून, पिल्याला 'पिलाजीबोवा ' ह्मणून संबोधिते, व पिल्याला या नवीन किताबाचे आश्चर्य वाटून, तो स्वगत त्याची " पिलाजीचोवाऽआऽआ " अशी वेडीवाकडी नक्कल करतो, तेव्हां त्याचा कसा तरी बदललेला आवाज हें इंसण्याचे करण असतें. ( नाटकांतलें ' मोठ्याने बोलावयाचें असतें हैं वाचकांनी विसरता कामा नये.) आर्यन ब्रदर- हुडच्या कॉन्फरन्समध्ये एका द्राविडी पंडिताचे इंग्रजीत, पण त्याच्या मायभा षेच्या सुरांत, भाषण झाले, व त्यामुळे सर्वानां हंसे आवरेनासें झालें. याचें मुख्य कारण, त्याच्या भाषणांतला अनियमित व अपरिचित फेरबदल होय. परकी भाषा शिकतांना असला अनुभव प्रत्येकाला येतो. यूरोपियनांचें देशी भाषांतले वक्तृत्व, व आह्मां हिंदी लोकांचें ईंग्रजी भाषेतले वक्तृत्व, यांत हास्य जनक प्रकार अनेक सांपडतील. विनोदाचा उद्देश वेळ घालविणें नव्हे, मूर्खपणाचें प्रदर्शन नव्हे, हंसविणें नव्हे तर मग आहे तरी कोणता ? असें वाचक कातावून विचारतील. यास्तव, नका- रात्मक विवेचन पुरे करून विनोदाचा उद्देश स्पष्ट सांगण्यास आतां लागणें जरूर आहे. ही कष्टमय जीवयात्रा सह्य होण्यास मदत करणें; स्खलनशील मनुष्य- स्वभावाची एकमेकांना ओळख पटवून एकमेकांविषयीं सहानुभूति, दया, प्रेम हीं उत्पन्न करणें; मत व कृति यामध्ये दरेकाच्या आयुःक्रमांत पदोपदीं भासणारा विसंगतपणा उघड करून समाजांतल्या अनिवार्य कटकटींनां सौम्य रूप आणणें; स्वतःच्या बुद्धिसामर्थ्याची व कर्तृत्वाची घमेंड असणाऱ्या मनुष्यमात्राला प्रयत्न व यश, उभेद व उडी यांमधल्या तफावतीने वाटणारी तीव्र खिन्नता, सृष्टीचे अचाट, अतर्क्स, अनंत व्यापार, त्यांची गुंतागुंत, सृष्टीचें अमर्याद सामर्थ्य, याकडे लक्ष्य वेधून कमी करणें, व पुनः आशेचें, उमेदाचे बी पेरणें; सारांश, हताश होऊं न देतां मनुष्यमात्राचा भ्रमनिरास करणें; त्यांनां पुरुषार्थाला सदैव उद्युक्त ठेवणें हा विनोदाचा उद्देश आहे. विनोदाचा हा उद्देश, हें उच्चतम कार्य सफल होण्यास विसंगतपणाची जाणीव मनांत उत्पन्न झाली पाहिजे, व सदैव मनांत बागली पाहिजे.<noinclude></noinclude> gl8rz689n2d9k44r0f3eq5x3p27tilv 104 111642 235776 2026-08-18T05:30:49Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ७६ ) विसंगतपणाची जाणीव ह्मणजे काय, विसंगतपणा कशाशीं, हे प्रश्न महत्वाचे आहेत. विसंगतपणा. विसंगतपणा ह्मणजे एकसारखेपणाचा अभाव होय. एकसारखेपणाचा अभाव ह्मणजे एकापेक्षां अध..." 235776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ७६ ) विसंगतपणाची जाणीव ह्मणजे काय, विसंगतपणा कशाशीं, हे प्रश्न महत्वाचे आहेत. विसंगतपणा. विसंगतपणा ह्मणजे एकसारखेपणाचा अभाव होय. एकसारखेपणाचा अभाव ह्मणजे एकापेक्षां अधिक वस्तूंचें एकेठिकाणीं अस्तित्व होय. भिन्नवस्तूंचे एके- ठिकाणी अस्तित्व ह्मणजे पूर्णत्वाचा अभाव होय. आतां, पूर्णत्वाचा अभाव याचे दोन अर्थ होतात. एक सर्व बाजूंनीं सारखे नसणें, व दुसरा अतिबाहेर सारखें नसणें, अंतर्यामीं फरक असणें अंतर्यामी फरक याचा अर्थ गुप्तदोप, व गुप्तदोष ह्मणजे एकाएकीं न दिसून येणारा दोष होय. पहिल्या अर्थाचीं ओळखीची उदाहरणे अर्धगोलाची आकृति, विषमभुज त्रिकोण द्दी होत. दुसन्याचे उत्तम उदाहरण एका बाजूंत शिसें भरून बनविलेला गोल, हें होय. तो गोल दिसण्यांत इतर गोलांप्रमाणे असतो, पण गुप्त वजनामुळे त्याची गति अगदीं निराळी होते. तो समोर टाकावयाचा असल्यास त्याला गति वांकडी द्यावी लागते. मनुष्यांमध्यें पूर्णत्वाचा अभाव दिसण्याचे कारण दृश्य व अदृश्य अशा कांहींशा भिन्न अस लेल्या सृष्टींचा त्यांच्या देहांत झालेला संगम हैं होय. शरीर व आत्मा, या विजोडांची संसारांत कायमची गांठ पडल्यामुळे विसंगतपणाचें मूळ मनुष्यस्वभा- वांत सर्वत्र पसरलेले आढळतें. या विसंगतपणाचा संबंध शरीराशी नसून, आत्म्याशी, मनाच्या हरएक व्यापारांशी व त्यांनी वळण मिळणाऱ्या आचर- णाशीं लागतो. मनाचे व्यापार व आचरणाचे वळण यांतले उघड दोष कोणा- लाहि ओळखतां येतात. गुप्तदोषांची तशी स्थिति नाहीं. खोड, दोष, व व्यंग अशा गुप्त दोषांच्या तीन अवस्था प्रत्ययाला येतात. दोष अल्प असला कीं, खोड; फार असला कीं, व्यंग; आणि साधारण असला कीं, दोषच राहतो. शिक्षणाचा, संस्कारांचा, संस्कृतीचा सारा प्रयत्न खोडी घालविण्याकडे, व्यंगे कमी करण्याकडे, साधारण दोषांवर पांघरूण घालण्याकडे, वरकांतीं तरी निदान व्यक्तींमध्यें सारखेपणा आणण्याकडे असतो. जशजशी सुधारणा अधिक, तस- तसा लपंडाव अधिक; आणि लपंडाव वाढल्यामुळे गुप्तदोष ओळखण्याचे काम बिकट होतें. "अनेक आवरणांतून गुप्तदोष बिनचूक ओळखून, व्यक्तींच्या तन्हे- वाईक वागणुकीची आणि विचारांची संगति लावतां येण्यास अनुभव, जिज्ञासा,<noinclude></noinclude> d4g5a3d1bkijibl7a1b8d19udlo3eap