Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨È è⟩ untuk E Taling Luas

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ms">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibuku</sitename>
    <dbname>mswikibooks</dbname>
    <base>https://ms.wikibooks.org/wiki/Laman_Utama</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Khas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Perbincangan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pengguna</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Perbincangan pengguna</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibuku</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Perbincangan Wikibuku</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fail</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Perbincangan fail</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Perbincangan MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Templat</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Perbincangan templat</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bantuan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Perbincangan bantuan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Perbincangan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Resipi</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Perbincangan resipi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Perbincangan modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Perbincangan acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨È è⟩ untuk E Taling Luas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6212</id>
    <revision>
      <id>16298</id>
      <parentid>16286</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <comment>/* ⟨È è⟩ untuk E Taling Luas */</comment>
      <origin>16298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5811" sha1="fbrr1vnmvcbyipixhkbig48u8ksbwum" xml:space="preserve">==⟨È è⟩ untuk E Taling Luas==

Berikut contoh E taling luas {{IPA|['''ɛ''']}} yang ditulis sebagai ⟨è⟩ dalam perkataan Bahasa Melayu Kelantan:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| janggal
| ''[[:wikt:èwèk#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|'''è'''w'''è'''k]]''
| {{IPA|['''ɛ'''.w'''ɛ'''ʔ]}}
|-
| kenduri
| ''[[:wikt:bèkwoh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|b'''è'''kwoh]]''
| {{IPA|[b'''ɛ'''ʔ.wɔh]}}
|-
| kerap
| ''[[:wikt:kerèk#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|ker'''è'''k]]''
| {{IPA|[kə.ɣ'''ɛ'''ʔ]}}
|-
| tilam
| ''[[:wikt:lèmbèk#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|l'''è'''mb'''è'''k]]''
| {{IPA|[l'''ɛ'''m.b'''ɛ'''ʔ]}}
|-
| pemberani
| ''[[:wikt:gedèbè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|ged'''è'''b'''è''']]''
| {{IPA|[ɡə.d'''ɛ'''.b'''ɛ''']}}
|}

===Bunyi apa sahaja yang tukar ke ⟨È è⟩?===
* Hampir semua&lt;ref&gt;Jika E taling terletak pada suku kata akhir tertutup, berkemungkinan ia [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨É é⟩ untuk E Taling Sempit#Bunyi_apa_sahaja_yang_tukar_ke_⟨É_é⟩?|disebut sebagai E taling sempit {{IPA|[e]}}]]&lt;/ref&gt; E taling ditukarkan kepada ⟨è⟩
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| '''e'''tak'''
| [[:wikt:ètok#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|'''''è'''tok'']]
| {{IPA|['''ɛ'''.tɔʔ]}}
|-
| b'''e'''r'''e'''s
| ''b'''è'''r'''è'''h''
| {{IPA|[b'''ɛ'''.ɣ'''ɛ'''h]}}
|-
| mol'''e'''k
| ''mol'''è'''k''
| {{IPA|[mɔ.l'''ɛ'''ʔ]}}
|-
| com'''e'''l
| [[:wikt:comè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''com'''è''''']]
| {{IPA|[t͡ʃɔ.m'''ɛ''']}}
|-
| m'''e'''ja
| [[:wikt:mèjo#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''m'''è'''jo'']]
| {{IPA|[m'''ɛ'''.d͡ʒɔ]}}
|}

* Vokal berganding ⟨ia⟩ yang bukan berada di akhir suku kata, yang berada di dalam perkataan yang mengandungi 3 suku kata atau lebih, ditukarkan kepada ⟨è⟩

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! colspan=2 | [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| b'''ia'''sa || bi‧a‧sa
| ''b'''è'''so''
| {{IPA|[b'''ɛ'''.sɔ]}}
|-
| bern'''ia'''ga || ber‧ni‧a‧ga
| [[:wikt:nnègo#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''nn'''è'''go'']]
| {{IPA|[nː'''ɛ'''.ɡɔ]}}
|-
| b'''ia'''wak || bi‧a‧wak
| ''b'''è'''wok''
| {{IPA|[b'''ɛ'''.wɔʔ]}}
|}

* Kadang-kadang vokal ⟨i⟩ pada suku kata praakhir diluaskan sebutan menjadi ⟨è⟩, 

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| per'''i'''ntah
| [[:wikt:prètoh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''pr'''è'''toh'']]
| {{IPA|[pɣ'''ɛ'''.tɔh]}}
|-
| c'''i'''kgu
| [[:wikt:cèkgu#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''c'''è'''kgu'']]
| {{IPA|[t͡ʃ'''ɛ'''ʔ.ɡu]}}
|-
| m'''i'''nggu
| [[:wikt:mènggu#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''m'''è'''nggu'']]
| {{IPA|[m'''ɛ'''ŋ.ɡu]}}
|-
| '''i'''nci
| [[:wikt:èci#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|'''''è'''ci'']]
| {{IPA|['''ɛ'''.t͡ʃi]}}
|}

* Kadang-kadang sebahagian perkataan yang berakhir dengan diftong ⟨-ai⟩ berubah kepada ⟨-è⟩, '''padahal lazimnya berubah kepada ⟨-a⟩'''

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| tib'''ai'''
| [[:wikt:tibè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ti'''bè''''']]
| {{IPA|[ti.b'''ɛ''']}}
|-
| tap'''ai'''
| [[:wikt:tapè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ta'''pè''''']]
| {{IPA|[ta.p'''ɛ''']}}
|-
|}

===Penjelasan===

Lambangan ⟨È è⟩ sebagai E taling luas menepati seperti mana yang dilakukan pada bahasa-bahasa berikut: 

====Contoh ⟨È è⟩ untuk E taling luas dalam bahasa lain====

* [[:w:Bahasa Perancis|Perancis]]
*: [[:wikt:en:brème|''br'''è'''me'']] {{IPA|/bʁ'''ɛ'''m/}}, [[:wikt:en:sévère|''sév'''è'''re'']] {{IPA|/se.v'''ɛ'''ːʁ/}}, [[:wikt:en:crème brûlée|''cr'''è'''me brûlée'']] {{IPA|/kʁ'''ɛ'''m bʁy.le/}}
* [[:w:Bahasa Aceh|Aceh]]
*: [[:wikt:en:angèn|''ang'''è'''n'']] {{IPA|/aˈŋ'''ɛ'''n/}}, [[:wikt:en:tubèë|''tub'''è'''ë'']] {{IPA|/tub'''ɛ'''ə̯/}}, [[:wikt:en:keunyèh|''keuny'''è'''h'']] {{IPA|/kɯɲ'''ɛ'''h/}}
* [[:w:Bahasa Betawi|Betawi]]
*: [[:wikt:en:èn|'''''è'''n'']] {{IPA|/'''ɛ'''n/}}, [[:wikt:en:pemerèntè|''pemer'''è'''nt'''è''''']] {{IPA|[pə.mə.r'''ɛ'''nˈt'''ɛ''']}}, [[:wikt:en:gahwè|''gahw'''è''''']] {{IPA|[ɡahw'''ɛ''']}}

Bahasa-bahasa ini melambangkan lawannya, E taling sempit, [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨É é⟩ untuk E Taling Sempit|sebagai ⟨é⟩]].

===Bentuk lain yang kurang disarankan===
Setelah menepati bahawa ⟨È è⟩ dikhaskan untuk E taling luas, berikut bentuk yang kurang disarankan dalam menulis Bahasa Melayu Kelantan:

* Meninggalkan E taling luas tanpa tanda calit
*: Ini menyebabkan E taling luas tidak mudah dibezakan berbanding dengan E lain iaitu E taling sempit dan E pepet.
* Mengeja selain daripada huruf ⟨È è⟩
*: Sekiranya ia disebut lain daripada piawai, maka ia perlu dieja tanpa pengaruh ejaan Bahasa Melayu piawai. Misalnya:
:: {|
|bentuk tak saran: || ''pritoh'', ''cikgu'', ''minggu'', ''inci''
|-
|padahal yang disarankan: || ''pr'''è'''toh'', ''c'''è'''kgu'', ''m'''è'''nggu'', '''''è'''ci''.
|}
* Mengeja sebagai ⟨ae⟩, ⟨ea⟩, ⟨ei⟩, ⟨ey⟩
*: Ini jika ia bukan berasal dari perkataan berakhir dengan ⟨-am⟩, ⟨-an⟩, atau ⟨-ang⟩, maka perlu dieja sebagai ⟨-è⟩. Misalnya:
:: {|
|bentuk tak saran: || ''tibae'', ''tibea'', ''tapei'', ''tapey''
|-
| padahal yang disarankan: || ''tib'''è''''', ''tap'''è'''''
|}

===Nota===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>fbrr1vnmvcbyipixhkbig48u8ksbwum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pengguna:Mirlim/kotak pasir</title>
    <ns>2</ns>
    <id>6213</id>
    <revision>
      <id>16295</id>
      <parentid>16266</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <origin>16295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15050" sha1="jcgjdtq0mt7pb3y63ulxbkr4qmxq9no" xml:space="preserve">&lt;!--
==Hurók saksi (''vokal'')==

====Buwae E tengoh (''pepet'') dalae ⟨se- -er- -el-⟩====
* E ''pepet'' hok ado dalae suku kato awa ⟨se-⟩, ⟨-er-⟩ atapóng ⟨-el-⟩ keno buwae (kalu pekatoae dalae Kècèk Nnayu tu lebéh dari tigo suku kato). Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''se'''malam''
| '''s'''malae
| [sma.lɛ]
|-
| ''b'''er'''asa''
| b'''r'''aso
| [bɣa.sɔ]
|-
| ''b'''el'''aka''
| b'''l'''ako
| [bla.kɔ]
|}

====Selik E tengoh (''pepet'') ataro duwo hurók bena====
* Kalu ttembóng duwo hurók bena tapi laéng-laéng suku kato, keno selik E tengoh. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ma'''zh'''ab''
| [ma'''z.h'''ab]
| ma'''zeh'''ak
| [ma'''.zə.h'''aʔ]
|-
| ''ta'''kd'''ir''
| [ta'''k̚.d'''ir]
| ta'''ked'''é
| [ta'''.kə.d'''e]
|-
| ''ha'''rg'''a''
| [ha'''r.ɡ'''a]
| ha'''reg'''o
| [ha'''.ɣə.ɡ'''ɔ]
|}

===O sepik ⟨ó⟩===
Srupo jugok nga E taling, O dalae Kècèk Klatae-Ttaning ado duwo jenih: [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh luas|O hok luwah [ɔ]]] dengae [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh sempit|O hok sepik [o]]].
* O hok sepik keno tulih nga hurók '''⟨ó⟩''', nok buwi bbèzo bunying nga hok luwah.
* O hok sepik skalo ado ddalae suku kato hok ttutók{{Makno asa|tertutup}}, cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''da'''pur'''''
| da'''pó'''
| [da.po]
|-
| ''pa'''uh'''''
| pa'''óh'''
| [pa.oh]
|-
| ''ta'''hun'''''
| ta'''hóng'''
| [ta.hoŋ]
|-
| ''to'''long'''''
| tu'''lóng'''
| [tu.loŋ]
|-
| ''su'''lung'''''
| su'''lóng'''
| [su.loŋ]
|-
| ''kero'''pok'''''
| kre'''pók'''
| [kɣə.poʔ]
|-
| ''ang'''kut'''''
| a'''kók'''
| [a.koʔ]
|-
| ''ma'''suk'''''
| ma'''sók'''
| [ma.soʔ]
|}

===O luwah ⟨o⟩===

* O hok luwah tulih nga ⟨o⟩ biaso jah, cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''o'''rang''
| '''o'''rae
| [ɔ.ɣɛ]
|-
| ''ek'''o'''r''
| ek'''o'''
| [ɛ.kɔ]
|-
| ''jemur''
| jem'''o'''
| [dʒə.mɔ]
|-
| ''umur''
| '''o'''m'''o'''
| [ɔ.mɔ]
|-
| ''melampau''
| dd'''o'''&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;'''o'''h
| [dːɔ.ʔɔh]
|-
| ''bertumbuk''
| gg'''o'''c'''o'''h
| [ɡːɔ.tʃɔh]
|}

====⟨-a⟩ nngujóng ttuka jjadi ⟨-o⟩====
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-a⟩, keno tuka jjadi '''⟨-o⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ken'''a'''''
| ken'''o'''
| [kə.nɔ]
|-
| ''gun'''a'''''
| gun'''o'''
| [ɡu.nɔ]
|-
| ''beras'''a'''''
| bras'''o'''
| [bɣa.sɔ]
|}

* Srupo jugok nga pekatoae hok brakhé nga ⟨-ak⟩ nga ⟨-ah⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ok⟩''' dae '''⟨-oh⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''an'''ak'''''
| an'''ok'''
| [a.nɔʔ]
|-
| ''bany'''ak'''''
| bany'''ok'''
| [ba.ɲɔʔ]
|-
| ''mar'''ah'''''
| mar'''oh'''
| [ma.ɣɔh]
|-
| ''sud'''ah'''''
| sud'''oh'''
| [su.dɔh]
|}

===Bunyi nngidóng ⟨ã ẽ õ ũ⟩===
Pekatoae hok nngidóng{{Makno asa|sengau}} keno tulih ggini:
* ⟨a⟩ hok nngidóng → '''⟨ã⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| ber'''ã'''h
| [bə.ɣãh]
| ''mengambil sesuatu dengan cepat'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=berah+mengambil&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| r'''ã'''
| [ɣã]
| ''menyirap darah dengan tiba-tiba kerana marah; berahi; perasaan takut dan seram'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ra&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| sep'''ã'''
| [sə.pã]
| ''terjulur spt kepala kura-kura'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=sepa&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨e⟩ hok nngidóng → '''⟨ẽ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bèl'''ẽ'''h
| [bɛ.lɛ̃h]
| ''berkenaan orang, haiwan dan tumbuhan yang kecil dan kurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=beleh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ccot'''ẽ'''k
| [tʃːɔ.tɛ̃ʔ]
| ''kedudukan yang paling tinggi dan jelas, puncak'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=cotek&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| kop'''ẽ'''
| [kɔ.pɛ̃]
| suara sengau; hidung cacat &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=kope&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨o⟩ hok nngidóng → '''⟨õ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| h'''õ'''
| [hɔ̃]
| ''ya, betul'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ho+benar&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ddek'''õ'''h
| [dːə.kɔ̃h]
| ''berkenaan putik buah dalam keadaan terlalu muda'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=dekoh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| glèl'''õ'''k
| [glɛ.lɔ̃ʔ]
| ''sangat bengkang-bengkok, tidak lurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=glelok&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}

* ⟨u⟩ hok nngidóng → '''⟨ũ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bba'''ũ'''
| [bːa.ũ]
| ''berbau''
|-
| ket'''ũ'''k
| [kə.tũʔ]
| ''kentut''
|-
| bus'''ũ'''k
| [bu.sũʔ]
| ''busuk''
|}

===Diftong jadi monoftong===
* Pekatoae hok brakhé nga ⟨-ai⟩ atapóng ⟨-au⟩ ttuka jadi '''⟨-a⟩''' jah. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ked'''ai'''''
| ked'''a'''
| [kə.da]
|-
| ''lant'''ai'''''
| lat'''a'''
| [la.ta]
|-
| ''bir'''ai'''''
| bir'''a'''
| [bi.ɣa]
|-
| ''pul'''au'''''
| pul'''a'''
| [pu.la]
|-
| ''hir'''au'''''
| ir'''a'''
| [i.ɣa]
|-
| ''w'''au'''''
| w'''a'''
| [wa]
|}

===Duwo hurók saksi begandéng jadi so hurók jah===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók slepah hurók bena hok awa skali: ⟨𝕂ia-⟩ nga ⟨𝕂ua-⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'')

* Samo jugok, kalu ado ⟨-ua⟩ slepah hurók bena awa-awa: ⟨𝕂ua-⟩, tuka jadi '''⟨𝕂o-⟩''':

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''pua'''sa''
| '''po'''so
| [pɔ.sɔ]
|-
| '''''sua'''ra''
| '''so'''ro
| [sɔ.ɣɔ]
|-
| '''''bua'''ya''
| '''bo'''yo
| [bɔ.jɔ]
|}

----
{| id=&quot;mp-upper&quot; style=&quot;width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #AFAFAF; background:#FBFCD4; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| id=&quot;mp-left&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#FBFCD4;&quot;
| style=&quot;color:#000; padding:2px 5px 5px;&quot; |
&lt;big&gt;Dalae ni pulok prubohae bunyi hurók saksi hok '''kadae-kadae''' jah jadi:&lt;/big&gt;

===⟨wa-⟩ awa-awa ttuka jadi ⟨wo-⟩===
* Suku kato ⟨wa-⟩ awa pekatoae ttuka jadi '''⟨wo-⟩'''. Cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''wa'''ris''
| '''wo'''réh
| [wɔ.ɣeh]
|-
| '''''wa'''kil''
| '''wo'''ké
| [wɔ.ke]
|-
| '''''wa'''ngi''
| '''wo'''ngi
| [wɔ.ŋi]
|-
| ''WhatsApp'' ('''''Wa'''sap'')
| '''Wo'''sak
| [wɔ.saʔ]
|}

===Bunyi hurók saksi hok tturóng===
Ni ado ttiko bunyi hurók saksi suku kato awa pekatoae tturóng jadi koho luwah:
* ⟨u⟩ ttuka jadi '''⟨o⟩'''
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''cu'''ti''
| '''co'''ti
| [tʃɔ.ti]
|-
| '''''bu'''mi''
| '''bo'''mi
| [bɔ.mi]
|-
| '''''ku'''li''
| '''ko'''li
| [kɔ.li]
|}

|}
|}

==Hurók bena (''konsonan'')==
===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-k⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-p⟩, ata ⟨-t⟩, keno tuka jjadi '''⟨-k⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seda'''p'''''
| seda'''k'''
| [sə.daʔ]
|-
| ''tiu'''p'''''
| tiyu'''k'''
| [ti.juʔ]
|-
| ''siki'''t'''''
| siki'''k'''
| [si.kiʔ]
|-
| ''sipu'''t'''''
| sipu'''k'''
| [si.puʔ]
|}

* Kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-b⟩, ⟨-d⟩ nga ⟨-g⟩ jugok kalu buléh tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seba'''b'''''
| seba'''k'''
| [sə.baʔ]
|-
| ''masji'''d'''''
| ssejé'''k'''
| [sːə.dʒeʔ]
|-
| ''ja'''g'''''
| ja'''k'''
| [dʒaʔ]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-z⟩ jugok tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''usta'''z'''''
| usta'''k'''
| [us.taʔ]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-h⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-s⟩, keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''lepa'''s'''''
| lepa'''h'''
| [lə.pah]
|-
| ''habi'''s'''''
| abi'''h'''
| [a.bih]
|-
| ''putu'''s'''''
| putu'''h'''
| [pu.tuh]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-j⟩ atapóng ⟨-z⟩ jugok keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''mese'''j'''''
| mèsè'''h'''
| [mɛ.sɛh]
|-
| ''Hafi'''z'''''
| Hapi'''h'''
| [ha.pih]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-ng⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-m⟩, ata ⟨-n⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ng⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''musi'''m'''''
| musé'''ng'''
| [mu.seŋ]
|-
| ''turu'''n'''''
| turó'''ng'''
| [tu.ɣoŋ]
|-
| ''masi'''n'''''
| masé'''ng'''
| [ma.seŋ]
|}

===Hurók bena hok keno buwae===
====Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ nngujóng====
* Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ hok dudók nngujóng pekatoae keno '''buwae'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''besa'''r'''''
| besa
| [bə.sa]
|-
| ''ai'''r'''''
| aé
| [a.e]
|-
| ''tidu'''r'''''
| tidó
| [ti.do]
|-
| ''kati'''l'''''
| katé
| [ka.te]
|-
| ''betu'''l'''''
| betó
| [bə.to]
|}

====Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena laéng====
* Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena hok laéng keno '''buwae'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''me'''rd'''eka''
| me'''d'''èko
| [mə.dɛ.kɔ]
|-
| ''pe'''rt'''ama''
| pe'''t'''amo
| [pə.ta.mɔ]
|-
| ''pe'''rm'''ata''
| pe'''m'''ato
| [pə.ma.tɔ]
|-
| ''pa'''rl'''imen''
| pa'''l'''imeng
| [pa.li.məŋ]
|-
| ''be'''rd'''iri''
| be'''d'''iri
| [bə.di.ɣi]
|}

===⟨-mp- -nt- -nc- -ngk-⟩ ttuka jjadi ⟨-p- -t- -c- -k-⟩ jah===
* Pekatoae hok ado [[:w:ms:Konsonan sengauan|hurók senga]] ⟨m n ng⟩ keno buwae sbelóng [[:w:ms:Konsonan hentian|hurók nnetuk]]{{Makno asa|letupan}} ⟨p t c k⟩. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''sa'''mp'''ai''
| sa'''p'''a
| [sa.pa]
|-
| ''sa'''mp'''ah''
| sa'''p'''oh
| [sa.pɔh]
|-
| ''la'''nc'''ar''
| la'''c'''a
| [la.tʃa]
|-
| ''ke'''nc'''ing''
| ke'''c'''ing
| [kə.tʃiŋ]
|-
| ''la'''nt'''ai''
| la'''t'''a
| [la.ta]
|-
| ''na'''nt'''i''
| na'''t'''i
| [na.ti]
|-
| ''ma'''ngk'''uk''
| ma'''k'''ók
| [ma.koʔ]
|-
| ''na'''ngk'''a''
| na'''k'''o
| [na.kɔ]
|}

===Hurók bena hok ado [[sakdu]] keno tulih duwo kali===
* Kalu ado hurók hok nngèjo panjae, keno tulih hurók duwo kali. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''bermain''
| '''mm'''aéng
| [mːa.eŋ]
|-
| ''di padang''
| '''pp'''adae
| [pːa.dɛ]
|-
| ''ketereh''
| '''tt'''èrè
| [tːɛ.ɣɛ]
|-
| ''lelaki''
| '''ll'''aki
| [lːa.ki]
|-
| ''berseorangan''
| '''ss'''orae
| [sːɔ.ɣɛ]
|}

* Kalu hurók bena hok jenih [[:w:ms:Dwilambang (ortografi)|duwo hurók]]: ⟨ng-⟩ nga ⟨ny-⟩, padae nga hurók petamo jah tulih duwo kali: '''⟨nng-⟩''' nga '''⟨nny-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''merajuk''
| '''nng'''aju
| [ŋːa.dʒu]
|-
| ''mengaji''
| '''nng'''aji
| [ŋːa.dʒi]
|-
| ''sesuai''
| '''nny'''akók
| [ɲa.koʔ]
|}

====Suku kato awa-awa hok bruboh bunyi jadi sakdu====
* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mel-⟩ keno tuka jadi '''⟨nn-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''Mel'''ayu''
| '''Nn'''ayu
| [nːa.ju]
|-
| '''''mel'''ompat''
| '''nn'''opak
| [nːɔ.paʔ]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mer-⟩ keno tuka jadi '''⟨nng-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''memer'''intah''
| '''nng'''ètoh
| [ŋːɛ.tɔh]
|-
| '''''mer'''ata-rata''
| '''nng'''ato-riti
| [ŋːa.tɔ.ɣi.ti]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

===Tamboh ⟨-w-⟩ ata ⟨-y-⟩ cceloh hurók saksi begandéng nngujóng===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók nngujóng pekatoae: ⟨-ia⟩ ata ⟨-ua⟩, ata sbelóng hurók bena hok nngelah: ⟨-ia𝕂⟩ ata ⟨-ua𝕂⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'').
* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨i⟩, keno tamboh hurók '''⟨-y-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ia'''r''
| b'''iya'''
| [bi.ja]
|-
| ''d'''ia'''m''
| d'''iyae'''
| [di.jɛ]
|-
| ''d'''ia'''
| d'''iyo'''
| [di.jɔ]
|-
| ''t'''iu'''p''
| t'''iyu'''k
| [ti.juʔ]
|}

* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨u⟩, keno tamboh hurók '''⟨-w-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ua'''t''
| b'''uwa'''k
| [bu.waʔ]
|-
| ''t'''ua'''n''
| t'''uwae'''
| [tu.wɛ]
|-
| ''d'''ua'''
| d'''uwo'''
| [du.wɔ]
|-
| ''beri''
| b'''uwi'''
| [bu.wi]
|}
--&gt;</text>
      <sha1>jcgjdtq0mt7pb3y63ulxbkr4qmxq9no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>16296</id>
      <parentid>16295</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <origin>16296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14653" sha1="3ubh9gitp3zmz4w3s8wd7emvg8alc0y" xml:space="preserve">&lt;!--
==Pengguguran vokal==
====Buwae E tengoh (''pepet'') dalae ⟨se- -er- -el-⟩====
* E ''pepet'' hok ado dalae suku kato awa ⟨se-⟩, ⟨-er-⟩ atapóng ⟨-el-⟩ keno buwae (kalu pekatoae dalae Kècèk Nnayu tu lebéh dari tigo suku kato). Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''se'''malam''
| '''s'''malae
| [sma.lɛ]
|-
| ''b'''er'''asa''
| b'''r'''aso
| [bɣa.sɔ]
|-
| ''b'''el'''aka''
| b'''l'''ako
| [bla.kɔ]
|}

===Diftong jadi monoftong===
* Pekatoae hok brakhé nga ⟨-ai⟩ atapóng ⟨-au⟩ ttuka jadi '''⟨-a⟩''' jah. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ked'''ai'''''
| ked'''a'''
| [kə.da]
|-
| ''lant'''ai'''''
| lat'''a'''
| [la.ta]
|-
| ''bir'''ai'''''
| bir'''a'''
| [bi.ɣa]
|-
| ''pul'''au'''''
| pul'''a'''
| [pu.la]
|-
| ''hir'''au'''''
| ir'''a'''
| [i.ɣa]
|-
| ''w'''au'''''
| w'''a'''
| [wa]
|}

==Penambahan vokal==

===Selik E tengoh (''pepet'') ataro duwo hurók bena===
* Kalu ttembóng duwo hurók bena tapi laéng-laéng suku kato, keno selik E tengoh. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ma'''zh'''ab''
| [ma'''z.h'''ab]
| ma'''zeh'''ak
| [ma'''.zə.h'''aʔ]
|-
| ''ta'''kd'''ir''
| [ta'''k̚.d'''ir]
| ta'''ked'''é
| [ta'''.kə.d'''e]
|-
| ''ha'''rg'''a''
| [ha'''r.ɡ'''a]
| ha'''reg'''o
| [ha'''.ɣə.ɡ'''ɔ]
|}

==⟨Ó ó⟩ untuk O Sempit==
Srupo jugok nga E taling, O dalae Kècèk Klatae-Ttaning ado duwo jenih: [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh luas|O hok luwah [ɔ]]] dengae [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh sempit|O hok sepik [o]]].
* O hok sepik keno tulih nga hurók '''⟨ó⟩''', nok buwi bbèzo bunying nga hok luwah.
* O hok sepik skalo ado ddalae suku kato hok ttutók{{Makno asa|tertutup}}, cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''da'''pur'''''
| da'''pó'''
| [da.po]
|-
| ''pa'''uh'''''
| pa'''óh'''
| [pa.oh]
|-
| ''ta'''hun'''''
| ta'''hóng'''
| [ta.hoŋ]
|-
| ''to'''long'''''
| tu'''lóng'''
| [tu.loŋ]
|-
| ''su'''lung'''''
| su'''lóng'''
| [su.loŋ]
|-
| ''kero'''pok'''''
| kre'''pók'''
| [kɣə.poʔ]
|-
| ''ang'''kut'''''
| a'''kók'''
| [a.koʔ]
|-
| ''ma'''suk'''''
| ma'''sók'''
| [ma.soʔ]
|}

==⟨O o⟩ untuk O Luas==

* O hok luwah tulih nga ⟨o⟩ biaso jah, cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''o'''rang''
| '''o'''rae
| [ɔ.ɣɛ]
|-
| ''ek'''o'''r''
| ek'''o'''
| [ɛ.kɔ]
|-
| ''jemur''
| jem'''o'''
| [dʒə.mɔ]
|-
| ''umur''
| '''o'''m'''o'''
| [ɔ.mɔ]
|-
| ''melampau''
| dd'''o'''&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;'''o'''h
| [dːɔ.ʔɔh]
|-
| ''bertumbuk''
| gg'''o'''c'''o'''h
| [ɡːɔ.tʃɔh]
|}

====⟨-a⟩ nngujóng ttuka jjadi ⟨-o⟩====
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-a⟩, keno tuka jjadi '''⟨-o⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ken'''a'''''
| ken'''o'''
| [kə.nɔ]
|-
| ''gun'''a'''''
| gun'''o'''
| [ɡu.nɔ]
|-
| ''beras'''a'''''
| bras'''o'''
| [bɣa.sɔ]
|}

* Srupo jugok nga pekatoae hok brakhé nga ⟨-ak⟩ nga ⟨-ah⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ok⟩''' dae '''⟨-oh⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''an'''ak'''''
| an'''ok'''
| [a.nɔʔ]
|-
| ''bany'''ak'''''
| bany'''ok'''
| [ba.ɲɔʔ]
|-
| ''mar'''ah'''''
| mar'''oh'''
| [ma.ɣɔh]
|-
| ''sud'''ah'''''
| sud'''oh'''
| [su.dɔh]
|}

===Duwo hurók saksi begandéng jadi so hurók jah===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók slepah hurók bena hok awa skali: ⟨𝕂ia-⟩ nga ⟨𝕂ua-⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'')

* Samo jugok, kalu ado ⟨-ua⟩ slepah hurók bena awa-awa: ⟨𝕂ua-⟩, tuka jadi '''⟨𝕂o-⟩''':

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''pua'''sa''
| '''po'''so
| [pɔ.sɔ]
|-
| '''''sua'''ra''
| '''so'''ro
| [sɔ.ɣɔ]
|-
| '''''bua'''ya''
| '''bo'''yo
| [bɔ.jɔ]
|}

===⟨wa-⟩ awa-awa ttuka jadi ⟨wo-⟩===
* Suku kato ⟨wa-⟩ awa pekatoae ttuka jadi '''⟨wo-⟩'''. Cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''wa'''ris''
| '''wo'''réh
| [wɔ.ɣeh]
|-
| '''''wa'''kil''
| '''wo'''ké
| [wɔ.ke]
|-
| '''''wa'''ngi''
| '''wo'''ngi
| [wɔ.ŋi]
|-
| ''WhatsApp'' ('''''Wa'''sap'')
| '''Wo'''sak
| [wɔ.saʔ]
|}

===Bunyi hurók saksi hok tturóng===
Ni ado ttiko bunyi hurók saksi suku kato awa pekatoae tturóng jadi koho luwah:
* ⟨u⟩ ttuka jadi '''⟨o⟩'''
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''cu'''ti''
| '''co'''ti
| [tʃɔ.ti]
|-
| '''''bu'''mi''
| '''bo'''mi
| [bɔ.mi]
|-
| '''''ku'''li''
| '''ko'''li
| [kɔ.li]
|}

==Tanda ⟨◌̃⟩ untuk Bunyi Sengau==
Pekatoae hok nngidóng{{Makno asa|sengau}} keno tulih ggini:
* ⟨a⟩ hok nngidóng → '''⟨ã⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| ber'''ã'''h
| [bə.ɣãh]
| ''mengambil sesuatu dengan cepat'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=berah+mengambil&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| r'''ã'''
| [ɣã]
| ''menyirap darah dengan tiba-tiba kerana marah; berahi; perasaan takut dan seram'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ra&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| sep'''ã'''
| [sə.pã]
| ''terjulur spt kepala kura-kura'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=sepa&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨e⟩ hok nngidóng → '''⟨ẽ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bèl'''ẽ'''h
| [bɛ.lɛ̃h]
| ''berkenaan orang, haiwan dan tumbuhan yang kecil dan kurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=beleh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ccot'''ẽ'''k
| [tʃːɔ.tɛ̃ʔ]
| ''kedudukan yang paling tinggi dan jelas, puncak'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=cotek&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| kop'''ẽ'''
| [kɔ.pɛ̃]
| suara sengau; hidung cacat &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=kope&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨o⟩ hok nngidóng → '''⟨õ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| h'''õ'''
| [hɔ̃]
| ''ya, betul'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ho+benar&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ddek'''õ'''h
| [dːə.kɔ̃h]
| ''berkenaan putik buah dalam keadaan terlalu muda'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=dekoh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| glèl'''õ'''k
| [glɛ.lɔ̃ʔ]
| ''sangat bengkang-bengkok, tidak lurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=glelok&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}

* ⟨u⟩ hok nngidóng → '''⟨ũ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bba'''ũ'''
| [bːa.ũ]
| ''berbau''
|-
| ket'''ũ'''k
| [kə.tũʔ]
| ''kentut''
|-
| bus'''ũ'''k
| [bu.sũʔ]
| ''busuk''
|}


==Hurók bena (''konsonan'')==
===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-k⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-p⟩, ata ⟨-t⟩, keno tuka jjadi '''⟨-k⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seda'''p'''''
| seda'''k'''
| [sə.daʔ]
|-
| ''tiu'''p'''''
| tiyu'''k'''
| [ti.juʔ]
|-
| ''siki'''t'''''
| siki'''k'''
| [si.kiʔ]
|-
| ''sipu'''t'''''
| sipu'''k'''
| [si.puʔ]
|}

* Kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-b⟩, ⟨-d⟩ nga ⟨-g⟩ jugok kalu buléh tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seba'''b'''''
| seba'''k'''
| [sə.baʔ]
|-
| ''masji'''d'''''
| ssejé'''k'''
| [sːə.dʒeʔ]
|-
| ''ja'''g'''''
| ja'''k'''
| [dʒaʔ]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-z⟩ jugok tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''usta'''z'''''
| usta'''k'''
| [us.taʔ]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-h⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-s⟩, keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''lepa'''s'''''
| lepa'''h'''
| [lə.pah]
|-
| ''habi'''s'''''
| abi'''h'''
| [a.bih]
|-
| ''putu'''s'''''
| putu'''h'''
| [pu.tuh]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-j⟩ atapóng ⟨-z⟩ jugok keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''mese'''j'''''
| mèsè'''h'''
| [mɛ.sɛh]
|-
| ''Hafi'''z'''''
| Hapi'''h'''
| [ha.pih]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-ng⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-m⟩, ata ⟨-n⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ng⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''musi'''m'''''
| musé'''ng'''
| [mu.seŋ]
|-
| ''turu'''n'''''
| turó'''ng'''
| [tu.ɣoŋ]
|-
| ''masi'''n'''''
| masé'''ng'''
| [ma.seŋ]
|}

===Hurók bena hok keno buwae===
====Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ nngujóng====
* Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ hok dudók nngujóng pekatoae keno '''buwae'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''besa'''r'''''
| besa
| [bə.sa]
|-
| ''ai'''r'''''
| aé
| [a.e]
|-
| ''tidu'''r'''''
| tidó
| [ti.do]
|-
| ''kati'''l'''''
| katé
| [ka.te]
|-
| ''betu'''l'''''
| betó
| [bə.to]
|}

====Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena laéng====
* Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena hok laéng keno '''buwae'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''me'''rd'''eka''
| me'''d'''èko
| [mə.dɛ.kɔ]
|-
| ''pe'''rt'''ama''
| pe'''t'''amo
| [pə.ta.mɔ]
|-
| ''pe'''rm'''ata''
| pe'''m'''ato
| [pə.ma.tɔ]
|-
| ''pa'''rl'''imen''
| pa'''l'''imeng
| [pa.li.məŋ]
|-
| ''be'''rd'''iri''
| be'''d'''iri
| [bə.di.ɣi]
|}

===⟨-mp- -nt- -nc- -ngk-⟩ ttuka jjadi ⟨-p- -t- -c- -k-⟩ jah===
* Pekatoae hok ado [[:w:ms:Konsonan sengauan|hurók senga]] ⟨m n ng⟩ keno buwae sbelóng [[:w:ms:Konsonan hentian|hurók nnetuk]]{{Makno asa|letupan}} ⟨p t c k⟩. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''sa'''mp'''ai''
| sa'''p'''a
| [sa.pa]
|-
| ''sa'''mp'''ah''
| sa'''p'''oh
| [sa.pɔh]
|-
| ''la'''nc'''ar''
| la'''c'''a
| [la.tʃa]
|-
| ''ke'''nc'''ing''
| ke'''c'''ing
| [kə.tʃiŋ]
|-
| ''la'''nt'''ai''
| la'''t'''a
| [la.ta]
|-
| ''na'''nt'''i''
| na'''t'''i
| [na.ti]
|-
| ''ma'''ngk'''uk''
| ma'''k'''ók
| [ma.koʔ]
|-
| ''na'''ngk'''a''
| na'''k'''o
| [na.kɔ]
|}

===Hurók bena hok ado [[sakdu]] keno tulih duwo kali===
* Kalu ado hurók hok nngèjo panjae, keno tulih hurók duwo kali. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''bermain''
| '''mm'''aéng
| [mːa.eŋ]
|-
| ''di padang''
| '''pp'''adae
| [pːa.dɛ]
|-
| ''ketereh''
| '''tt'''èrè
| [tːɛ.ɣɛ]
|-
| ''lelaki''
| '''ll'''aki
| [lːa.ki]
|-
| ''berseorangan''
| '''ss'''orae
| [sːɔ.ɣɛ]
|}

* Kalu hurók bena hok jenih [[:w:ms:Dwilambang (ortografi)|duwo hurók]]: ⟨ng-⟩ nga ⟨ny-⟩, padae nga hurók petamo jah tulih duwo kali: '''⟨nng-⟩''' nga '''⟨nny-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''merajuk''
| '''nng'''aju
| [ŋːa.dʒu]
|-
| ''mengaji''
| '''nng'''aji
| [ŋːa.dʒi]
|-
| ''sesuai''
| '''nny'''akók
| [ɲa.koʔ]
|}

====Suku kato awa-awa hok bruboh bunyi jadi sakdu====
* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mel-⟩ keno tuka jadi '''⟨nn-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''Mel'''ayu''
| '''Nn'''ayu
| [nːa.ju]
|-
| '''''mel'''ompat''
| '''nn'''opak
| [nːɔ.paʔ]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mer-⟩ keno tuka jadi '''⟨nng-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''memer'''intah''
| '''nng'''ètoh
| [ŋːɛ.tɔh]
|-
| '''''mer'''ata-rata''
| '''nng'''ato-riti
| [ŋːa.tɔ.ɣi.ti]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

===Tamboh ⟨-w-⟩ ata ⟨-y-⟩ cceloh hurók saksi begandéng nngujóng===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók nngujóng pekatoae: ⟨-ia⟩ ata ⟨-ua⟩, ata sbelóng hurók bena hok nngelah: ⟨-ia𝕂⟩ ata ⟨-ua𝕂⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'').
* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨i⟩, keno tamboh hurók '''⟨-y-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ia'''r''
| b'''iya'''
| [bi.ja]
|-
| ''d'''ia'''m''
| d'''iyae'''
| [di.jɛ]
|-
| ''d'''ia'''
| d'''iyo'''
| [di.jɔ]
|-
| ''t'''iu'''p''
| t'''iyu'''k
| [ti.juʔ]
|}

* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨u⟩, keno tamboh hurók '''⟨-w-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ua'''t''
| b'''uwa'''k
| [bu.waʔ]
|-
| ''t'''ua'''n''
| t'''uwae'''
| [tu.wɛ]
|-
| ''d'''ua'''
| d'''uwo'''
| [du.wɔ]
|-
| ''beri''
| b'''uwi'''
| [bu.wi]
|}
--&gt;</text>
      <sha1>3ubh9gitp3zmz4w3s8wd7emvg8alc0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>16297</id>
      <parentid>16296</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <origin>16297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15225" sha1="8xiqswj41217hhim93eg2h3lbrvc6ee" xml:space="preserve">&lt;!--
==⟨O o⟩ untuk O Luas==

Berikut contoh O luas {{IPA|['''ɔ''']}} yang ditulis sebagai ⟨o⟩ dalam perkataan Bahasa Melayu Kelantan:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| ''melampau''
| dd'''o'''&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;'''o'''h
| [dːɔ.ʔɔh]
|-
| ''bertumbuk''
| gg'''o'''c'''o'''h
| [ɡːɔ.tʃɔh]
|}

===Bunyi apa sahaja yang tukar ke ⟨O o⟩?===
* Hampir semua ⟨o⟩ dalam bahasa Melayu disebut sebagai  O luas {{IPA|['''ɔ''']}}

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| '''''o'''rang''
| '''o'''rae
| [ɔ.ɣɛ]
|-
| ''ek'''o'''r''
| ek'''o'''
| [ɛ.kɔ]
|}

====⟨-a⟩ nngujóng ttuka jjadi ⟨-o⟩====
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-a⟩, keno tuka jjadi '''⟨-o⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ken'''a'''''
| ken'''o'''
| [kə.nɔ]
|-
| ''gun'''a'''''
| gun'''o'''
| [ɡu.nɔ]
|-
| ''beras'''a'''''
| bras'''o'''
| [bɣa.sɔ]
|}

* Srupo jugok nga pekatoae hok brakhé nga ⟨-ak⟩ nga ⟨-ah⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ok⟩''' dae '''⟨-oh⟩'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''an'''ak'''''
| an'''ok'''
| [a.nɔʔ]
|-
| ''bany'''ak'''''
| bany'''ok'''
| [ba.ɲɔʔ]
|-
| ''mar'''ah'''''
| mar'''oh'''
| [ma.ɣɔh]
|-
| ''sud'''ah'''''
| sud'''oh'''
| [su.dɔh]
|}

===Duwo hurók saksi begandéng jadi so hurók jah===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók slepah hurók bena hok awa skali: ⟨𝕂ia-⟩ nga ⟨𝕂ua-⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'')

* Samo jugok, kalu ado ⟨-ua⟩ slepah hurók bena awa-awa: ⟨𝕂ua-⟩, tuka jadi '''⟨𝕂o-⟩''':

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''pua'''sa''
| '''po'''so
| [pɔ.sɔ]
|-
| '''''sua'''ra''
| '''so'''ro
| [sɔ.ɣɔ]
|-
| '''''bua'''ya''
| '''bo'''yo
| [bɔ.jɔ]
|}

===⟨wa-⟩ awa-awa ttuka jadi ⟨wo-⟩===
* Suku kato ⟨wa-⟩ awa pekatoae ttuka jadi '''⟨wo-⟩'''. Cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''wa'''ris''
| '''wo'''réh
| [wɔ.ɣeh]
|-
| '''''wa'''kil''
| '''wo'''ké
| [wɔ.ke]
|-
| '''''wa'''ngi''
| '''wo'''ngi
| [wɔ.ŋi]
|-
| ''WhatsApp'' ('''''Wa'''sap'')
| '''Wo'''sak
| [wɔ.saʔ]
|}

===Bunyi hurók saksi hok tturóng===
Ni ado ttiko bunyi hurók saksi suku kato awa pekatoae tturóng jadi koho luwah:
* ⟨u⟩ ttuka jadi '''⟨o⟩'''
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''cu'''ti''
| '''co'''ti
| [tʃɔ.ti]
|-
| '''''bu'''mi''
| '''bo'''mi
| [bɔ.mi]
|-
| '''''ku'''li''
| '''ko'''li
| [kɔ.li]
|}

* ⟨-ur⟩ ttuka jadi '''⟨-o⟩'''

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| ''jemur''
| jem'''o'''
| [dʒə.mɔ]
|-
| ''umur''
| '''o'''m'''o'''
| [ɔ.mɔ]
|}

&lt;!--
==Pengguguran vokal==
====Buwae E tengoh (''pepet'') dalae ⟨se- -er- -el-⟩====
* E ''pepet'' hok ado dalae suku kato awa ⟨se-⟩, ⟨-er-⟩ atapóng ⟨-el-⟩ keno buwae (kalu pekatoae dalae Kècèk Nnayu tu lebéh dari tigo suku kato). Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''se'''malam''
| '''s'''malae
| [sma.lɛ]
|-
| ''b'''er'''asa''
| b'''r'''aso
| [bɣa.sɔ]
|-
| ''b'''el'''aka''
| b'''l'''ako
| [bla.kɔ]
|}

===Diftong jadi monoftong===
* Pekatoae hok brakhé nga ⟨-ai⟩ atapóng ⟨-au⟩ ttuka jadi '''⟨-a⟩''' jah. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ked'''ai'''''
| ked'''a'''
| [kə.da]
|-
| ''lant'''ai'''''
| lat'''a'''
| [la.ta]
|-
| ''bir'''ai'''''
| bir'''a'''
| [bi.ɣa]
|-
| ''pul'''au'''''
| pul'''a'''
| [pu.la]
|-
| ''hir'''au'''''
| ir'''a'''
| [i.ɣa]
|-
| ''w'''au'''''
| w'''a'''
| [wa]
|}

==Penambahan vokal==

===Selik E tengoh (''pepet'') ataro duwo hurók bena===
* Kalu ttembóng duwo hurók bena tapi laéng-laéng suku kato, keno selik E tengoh. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''ma'''zh'''ab''
| [ma'''z.h'''ab]
| ma'''zeh'''ak
| [ma'''.zə.h'''aʔ]
|-
| ''ta'''kd'''ir''
| [ta'''k̚.d'''ir]
| ta'''ked'''é
| [ta'''.kə.d'''e]
|-
| ''ha'''rg'''a''
| [ha'''r.ɡ'''a]
| ha'''reg'''o
| [ha'''.ɣə.ɡ'''ɔ]
|}

==⟨Ó ó⟩ untuk O Sempit==
Srupo jugok nga E taling, O dalae Kècèk Klatae-Ttaning ado duwo jenih: [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh luas|O hok luwah [ɔ]]] dengae [[:w:ms:Vokal bundar belakang separuh sempit|O hok sepik [o]]].
* O hok sepik keno tulih nga hurók '''⟨ó⟩''', nok buwi bbèzo bunying nga hok luwah.
* O hok sepik skalo ado ddalae suku kato hok ttutók{{Makno asa|tertutup}}, cotóh yo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''da'''pur'''''
| da'''pó'''
| [da.po]
|-
| ''pa'''uh'''''
| pa'''óh'''
| [pa.oh]
|-
| ''ta'''hun'''''
| ta'''hóng'''
| [ta.hoŋ]
|-
| ''to'''long'''''
| tu'''lóng'''
| [tu.loŋ]
|-
| ''su'''lung'''''
| su'''lóng'''
| [su.loŋ]
|-
| ''kero'''pok'''''
| kre'''pók'''
| [kɣə.poʔ]
|-
| ''ang'''kut'''''
| a'''kók'''
| [a.koʔ]
|-
| ''ma'''suk'''''
| ma'''sók'''
| [ma.soʔ]
|}

==Tanda ⟨◌̃⟩ untuk Bunyi Sengau==
Pekatoae hok nngidóng{{Makno asa|sengau}} keno tulih ggini:
* ⟨a⟩ hok nngidóng → '''⟨ã⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| ber'''ã'''h
| [bə.ɣãh]
| ''mengambil sesuatu dengan cepat'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=berah+mengambil&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| r'''ã'''
| [ɣã]
| ''menyirap darah dengan tiba-tiba kerana marah; berahi; perasaan takut dan seram'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ra&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| sep'''ã'''
| [sə.pã]
| ''terjulur spt kepala kura-kura'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=sepa&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨e⟩ hok nngidóng → '''⟨ẽ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bèl'''ẽ'''h
| [bɛ.lɛ̃h]
| ''berkenaan orang, haiwan dan tumbuhan yang kecil dan kurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=beleh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ccot'''ẽ'''k
| [tʃːɔ.tɛ̃ʔ]
| ''kedudukan yang paling tinggi dan jelas, puncak'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=cotek&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| kop'''ẽ'''
| [kɔ.pɛ̃]
| suara sengau; hidung cacat &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=kope&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}
* ⟨o⟩ hok nngidóng → '''⟨õ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| h'''õ'''
| [hɔ̃]
| ''ya, betul'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=ho+benar&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| ddek'''õ'''h
| [dːə.kɔ̃h]
| ''berkenaan putik buah dalam keadaan terlalu muda'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=dekoh&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|-
| glèl'''õ'''k
| [glɛ.lɔ̃ʔ]
| ''sangat bengkang-bengkok, tidak lurus'' &lt;small&gt;([https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=glelok&amp;d=107200&amp;#LIHATSINI GDK])&lt;/small&gt;
|}

* ⟨u⟩ hok nngidóng → '''⟨ũ⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
! [[Kècèk Nnayu|Makno kók Nnayu]]
|-
| bba'''ũ'''
| [bːa.ũ]
| ''berbau''
|-
| ket'''ũ'''k
| [kə.tũʔ]
| ''kentut''
|-
| bus'''ũ'''k
| [bu.sũʔ]
| ''busuk''
|}


==Hurók bena (''konsonan'')==
===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-k⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-p⟩, ata ⟨-t⟩, keno tuka jjadi '''⟨-k⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seda'''p'''''
| seda'''k'''
| [sə.daʔ]
|-
| ''tiu'''p'''''
| tiyu'''k'''
| [ti.juʔ]
|-
| ''siki'''t'''''
| siki'''k'''
| [si.kiʔ]
|-
| ''sipu'''t'''''
| sipu'''k'''
| [si.puʔ]
|}

* Kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-b⟩, ⟨-d⟩ nga ⟨-g⟩ jugok kalu buléh tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''seba'''b'''''
| seba'''k'''
| [sə.baʔ]
|-
| ''masji'''d'''''
| ssejé'''k'''
| [sːə.dʒeʔ]
|-
| ''ja'''g'''''
| ja'''k'''
| [dʒaʔ]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-z⟩ jugok tuka jjadi '''⟨-k⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''usta'''z'''''
| usta'''k'''
| [us.taʔ]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-h⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-s⟩, keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''lepa'''s'''''
| lepa'''h'''
| [lə.pah]
|-
| ''habi'''s'''''
| abi'''h'''
| [a.bih]
|-
| ''putu'''s'''''
| putu'''h'''
| [pu.tuh]
|}

* Buléh jadi kato pinjaemae hok brakhé nga ⟨-j⟩ atapóng ⟨-z⟩ jugok keno tuka jjadi '''⟨-h⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''mese'''j'''''
| mèsè'''h'''
| [mɛ.sɛh]
|-
| ''Hafi'''z'''''
| Hapi'''h'''
| [ha.pih]
|}

===Hurók bena nngujóng hok ttuka jjadi ⟨-ng⟩===
* Ggapo-gapo pekatoae hok brakhé nga ⟨-m⟩, ata ⟨-n⟩, keno tuka jjadi '''⟨-ng⟩''' jah. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''musi'''m'''''
| musé'''ng'''
| [mu.seŋ]
|-
| ''turu'''n'''''
| turó'''ng'''
| [tu.ɣoŋ]
|-
| ''masi'''n'''''
| masé'''ng'''
| [ma.seŋ]
|}

===Hurók bena hok keno buwae===
====Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ nngujóng====
* Hurók ⟨-l⟩ nga ⟨-r⟩ hok dudók nngujóng pekatoae keno '''buwae'''. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''besa'''r'''''
| besa
| [bə.sa]
|-
| ''ai'''r'''''
| aé
| [a.e]
|-
| ''tidu'''r'''''
| tidó
| [ti.do]
|-
| ''kati'''l'''''
| katé
| [ka.te]
|-
| ''betu'''l'''''
| betó
| [bə.to]
|}

====Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena laéng====
* Hurók ⟨-r⟩ hok dudók sbelóng hurók bena hok laéng keno '''buwae'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''me'''rd'''eka''
| me'''d'''èko
| [mə.dɛ.kɔ]
|-
| ''pe'''rt'''ama''
| pe'''t'''amo
| [pə.ta.mɔ]
|-
| ''pe'''rm'''ata''
| pe'''m'''ato
| [pə.ma.tɔ]
|-
| ''pa'''rl'''imen''
| pa'''l'''imeng
| [pa.li.məŋ]
|-
| ''be'''rd'''iri''
| be'''d'''iri
| [bə.di.ɣi]
|}

===⟨-mp- -nt- -nc- -ngk-⟩ ttuka jjadi ⟨-p- -t- -c- -k-⟩ jah===
* Pekatoae hok ado [[:w:ms:Konsonan sengauan|hurók senga]] ⟨m n ng⟩ keno buwae sbelóng [[:w:ms:Konsonan hentian|hurók nnetuk]]{{Makno asa|letupan}} ⟨p t c k⟩. Cotóhnyo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''sa'''mp'''ai''
| sa'''p'''a
| [sa.pa]
|-
| ''sa'''mp'''ah''
| sa'''p'''oh
| [sa.pɔh]
|-
| ''la'''nc'''ar''
| la'''c'''a
| [la.tʃa]
|-
| ''ke'''nc'''ing''
| ke'''c'''ing
| [kə.tʃiŋ]
|-
| ''la'''nt'''ai''
| la'''t'''a
| [la.ta]
|-
| ''na'''nt'''i''
| na'''t'''i
| [na.ti]
|-
| ''ma'''ngk'''uk''
| ma'''k'''ók
| [ma.koʔ]
|-
| ''na'''ngk'''a''
| na'''k'''o
| [na.kɔ]
|}

===Hurók bena hok ado [[sakdu]] keno tulih duwo kali===
* Kalu ado hurók hok nngèjo panjae, keno tulih hurók duwo kali. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''bermain''
| '''mm'''aéng
| [mːa.eŋ]
|-
| ''di padang''
| '''pp'''adae
| [pːa.dɛ]
|-
| ''ketereh''
| '''tt'''èrè
| [tːɛ.ɣɛ]
|-
| ''lelaki''
| '''ll'''aki
| [lːa.ki]
|-
| ''berseorangan''
| '''ss'''orae
| [sːɔ.ɣɛ]
|}

* Kalu hurók bena hok jenih [[:w:ms:Dwilambang (ortografi)|duwo hurók]]: ⟨ng-⟩ nga ⟨ny-⟩, padae nga hurók petamo jah tulih duwo kali: '''⟨nng-⟩''' nga '''⟨nny-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''merajuk''
| '''nng'''aju
| [ŋːa.dʒu]
|-
| ''mengaji''
| '''nng'''aji
| [ŋːa.dʒi]
|-
| ''sesuai''
| '''nny'''akók
| [ɲa.koʔ]
|}

====Suku kato awa-awa hok bruboh bunyi jadi sakdu====
* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mel-⟩ keno tuka jadi '''⟨nn-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''Mel'''ayu''
| '''Nn'''ayu
| [nːa.ju]
|-
| '''''mel'''ompat''
| '''nn'''opak
| [nːɔ.paʔ]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

* Pekatoae hok nnyetak nga suku kato ⟨mer-⟩ keno tuka jadi '''⟨nng-⟩'''. Cotóh yo:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| '''''memer'''intah''
| '''nng'''ètoh
| [ŋːɛ.tɔh]
|-
| '''''mer'''ata-rata''
| '''nng'''ato-riti
| [ŋːa.tɔ.ɣi.ti]
|-
| '''''mel'''ayang''
| '''nn'''ayae
| [nːa.jɛ]
|-
|}

===Tamboh ⟨-w-⟩ ata ⟨-y-⟩ cceloh hurók saksi begandéng nngujóng===
Ni kalu hurók saksi begandéng dók nngujóng pekatoae: ⟨-ia⟩ ata ⟨-ua⟩, ata sbelóng hurók bena hok nngelah: ⟨-ia𝕂⟩ ata ⟨-ua𝕂⟩ (𝕂 = hurók bena = ''konsonan'').
* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨i⟩, keno tamboh hurók '''⟨-y-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ia'''r''
| b'''iya'''
| [bi.ja]
|-
| ''d'''ia'''m''
| d'''iyae'''
| [di.jɛ]
|-
| ''d'''ia'''
| d'''iyo'''
| [di.jɔ]
|-
| ''t'''iu'''p''
| t'''iyu'''k
| [ti.juʔ]
|}

* Kalu ado hurók saksi slepah hurók ⟨u⟩, keno tamboh hurók '''⟨-w-⟩'''. Cotóhnyo:
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[Kècèk Nnayu]]
! [[Kècèk Klatae-Ttaning]]
! Simbó AFA
|-
| ''b'''ua'''t''
| b'''uwa'''k
| [bu.waʔ]
|-
| ''t'''ua'''n''
| t'''uwae'''
| [tu.wɛ]
|-
| ''d'''ua'''
| d'''uwo'''
| [du.wɔ]
|-
| ''beri''
| b'''uwi'''
| [bu.wi]
|}
--&gt;</text>
      <sha1>8xiqswj41217hhim93eg2h3lbrvc6ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨É é⟩ untuk E Taling Sempit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6215</id>
    <revision>
      <id>16293</id>
      <parentid>16284</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Penjelasan */</comment>
      <origin>16293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8799" sha1="88pp0y8vfaa17yf2tzrvgqhf4ztngtz" xml:space="preserve">==⟨É é⟩ untuk E Taling Sempit==

Berikut contoh E taling sempit {{IPA|['''e''']}} yang ditulis sebagai ⟨é⟩ dalam perkataan Bahasa Melayu Kelantan:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| cubit
| [[:wikt:pèhé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''pèh'''é''''']]
| {{IPA|[pɛ.h'''e''']}}
|-
| tidak mahu
| [[:wikt:toksé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''toks'''é''''']]
| {{IPA|[tɔʔ.s'''e''']}}
|-
| kayuh
| [[:wikt:gatéh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''gat'''é'''h'']]
| {{IPA|[ɡa.t'''e'''h]}}
|-
| lihat
| [[:wikt:keléh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kel'''é'''h'']]
| {{IPA|[kə.l'''e'''h]}}
|-
| pijak
| [[:wikt:jirék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''jir'''é'''k'']]
| {{IPA|[d͡ʒi.ɣ'''e'''ʔ]}}
|-
| sopan-santun
| [[:wikt:lendék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''lend'''é'''k'']]
| {{IPA|[lən.d'''e'''ʔ]}}
|-
| sengaja
| [[:wikt:sngeléng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''sngel'''é'''ng'']]
| {{IPA|[sŋə.l'''e'''ŋ]}}
|-
| gentar
| [[:wikt:kenaléng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kenal'''é'''ng'']]
| {{IPA|[kə.na.l'''e'''ŋ]}}
|}

===Bunyi apa sahaja yang tukar ke ⟨É é⟩?===
Ia berlaku pada suku kata akhir tertutup yang asalnya bervokal ⟨i⟩ dan ⟨e⟩
* Untuk suku kata akhir tertutup yang asalnya bervokal ⟨i⟩
** Semua suku kata akhir bervokal ⟨i⟩ yang tertutup dengan [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/Gugur ⟨-l⟩ dan ⟨-r⟩ di Hujung Perkataan|konsonan ⟨-l⟩ atau ⟨-r⟩]], yakni ⟨-il⟩ atau ⟨-ir⟩, berubah kepada ⟨-é⟩&lt;br/&gt;
:: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| kat'''il'''
| [[:wikt:katé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kat'''é''''']]
| {{IPA|[ka.t'''e''']}}
|-
| bed'''il'''
| [[:wikt:bedé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''bed'''é''''']]
| {{IPA|[bə.d'''e''']}}
|-
| a'''ir'''
| [[:wikt:aé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''a'''é''''']]
| {{IPA|[a.'''e''']}}
|-
| dik'''ir'''
| [[:wikt:diké#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''dik'''é''''']]
| {{IPA|[di.k'''e''']}}
|-
| but'''ir'''
| [[:wikt:buté#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''but'''é''''']]
| {{IPA|[bu.t'''e''']}}
|}

:* Selain daripada konsonan tersebut, ⟨-i𝕂⟩&lt;ref&gt;𝕂 = huruf &lt;u&gt;k&lt;/u&gt;onsonan&lt;/ref&gt; kadangkala&lt;ref&gt;
Perubahan ini bersifat kadangkala kerana terdapat juga perkataan mengekalkan vokal ⟨i⟩ walaupun tertutup. Misalnya:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| hab'''i'''s
| [[:wikt:abih#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ab'''i'''h'']]
| {{IPA|[a.b'''i'''h]}}
|-
| man'''i'''s
| [[:wikt:manih#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''man'''i'''h'']]
| {{IPA|[ma.n'''i'''h]}}
|-
| lic'''i'''n
| [[:wikt:licing#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''lic'''i'''ng'']]
| {{IPA|[li.t͡ʃ'''i'''ŋ]}}
|-
| ang'''i'''n
| [[:wikt:anging#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ang'''i'''ng'']]
| {{IPA|[a.ŋ'''i'''ŋ]}}
|-
| gas'''i'''ng
| [[:wikt:gasing#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''gas'''i'''ng'']]
| {{IPA|[ɡa.s'''i'''ŋ]}}
|-
| runs'''i'''ng
| [[:wikt:rusing#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''rus'''i'''ng'']]
| {{IPA|[ɣu.s'''i'''ŋ]}}
|-
| put'''i'''j
| [[:wikt:putik#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''put'''i'''k'']]
| {{IPA|[pu.t'''i'''ʔ]}}
|-
| sik'''i'''t
| [[:wikt:sikik#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''sik'''i'''k'']]
| {{IPA|[si.k'''i'''ʔ]}}
|-
| kuny'''i'''t
| [[:wikt:kunyik#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kuny'''i'''k'']]
| {{IPA|[ku.ɲ'''i'''ʔ]}}
|}
Apapun, untuk yang perubahan kadangkala itu tidak terlalu ketat aturannya, ia bergantung pada lidah masing-masing bagaimana untuk mengejanya. Misalnya, untuk perkataan &quot;kudis&quot;, dalam Glosari Dialek Kelantan ada kedua-dua versi yakni [https://prpmv1.dbp.gov.my/Search.aspx?k=kudih&amp;d=24 kudih] dan [https://prpmv1.dbp.gov.my/Search.aspx?k=kudeh&amp;d=24 kudeh]
&lt;/ref&gt; ditukar kepada ⟨-é𝕂⟩, yakni:&lt;br/&gt;⟨-if⟩, ⟨-ikh⟩, ⟨-is⟩, ⟨-ih⟩ → ⟨-éh⟩&lt;br/&gt;⟨-im⟩, ⟨-in⟩, ⟨-ing⟩ → ⟨-éng⟩&lt;br/&gt;⟨-ib⟩, ⟨-id⟩, ⟨-ip⟩, ⟨-it⟩, ⟨-ik⟩ → ⟨-ék⟩
:: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| majl'''i'''s
| [[:wikt:mejeléh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''mejel'''é'''h'']]
| {{IPA|[mə.d͡ʒə.l'''e'''h]}}
|-
| let'''i'''h
| [[:wikt:letéh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''let'''é'''h'']]
| {{IPA|[lə.t'''e'''h]}}
|-
| ped'''i'''h
| [[:wikt:pedéh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''gat'''é'''h'']]
| {{IPA|[pə.d'''e'''h]}}
|-
| mus'''i'''m
| [[:wikt:muséng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''mus'''é'''ng'']]
| {{IPA|[mu.s'''e'''ŋ]}}
|-
| mas'''i'''n
| [[:wikt:maséng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''mas'''é'''ng'']]
| {{IPA|[ma.s'''e'''ŋ]}}
|-
| berma'''i'''n
| [[:wikt:mmaéng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''mma'''é'''ng'']]
| {{IPA|[mːa.'''e'''ŋ]}}
|-
| kamb'''i'''ng
| [[:wikt:kambéng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kamb'''é'''ng'']]
| {{IPA|[kam.b'''e'''ŋ]}}
|-
| bertand'''i'''ng
| [[:wikt:ttandéng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ttand'''é'''ng'']]
| {{IPA|[tːan.d'''e'''ŋ]}}
|-
| kap'''i'''t
| [[:wikt:kapék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''kap'''é'''k'']]
| {{IPA|[pa.p'''e'''ʔ]}}
|-
| sak'''i'''t
| [[:wikt:sakék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''sak'''é'''k'']]
| {{IPA|[sak.'''e'''ʔ]}}
|-
| ad'''i'''k
| [[:wikt:adék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''ad'''é'''k'']]
| {{IPA|[a.d'''e'''ʔ]}}
|-
| tar'''i'''k
| [[:wikt:tarék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''tar'''é'''k'']]
| {{IPA|[ta.ɣ'''e'''ʔ]}}
|}
* Untuk suku kata akhir tertutup yang asalnya bervokal ⟨e⟩, ia kadangkala&lt;ref&gt;Ia kadangkala juga kekal menjadi E taling terbuka ⟨è⟩, misalnya:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| com'''e'''l
| [[:wikt:comè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''com'''è''''']]
| {{IPA|[t͡ʃɔ.m'''ɛ''']}}
|-
| gedeb'''e'''r
| [[:wikt:gedèbè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''gedèb'''è''''']]
| {{IPA|[gə.dɛ.b'''ɛ''']}}
|}
&lt;/ref&gt; berlaku pada beberapa perkataan
: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| [https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=peher peher]
| [[:wikt:pèhé#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''pèh'''é''''']]
| {{IPA|[pɛ.h'''e''']}}
|-
| bol'''e'''h
| [[:wikt:buléh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''bul'''é'''h'']]
| {{IPA|[bu.l'''e'''h]}}
|-
| gor'''e'''ng
| [[:wikt:goréng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''gor'''é'''ng'']]
| {{IPA|[ɡɔ.ɣ.'''e'''ŋ]}}
|-
| pont'''e'''ng
| [[:wikt:poténg#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''pot'''é'''ng'']]
| {{IPA|[pɔ.t'''e'''ŋ]}}
|-
| penc'''e'''n
| [[:wikt:pècéng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''pèc'''é'''ng'']]
| {{IPA|[pɛ.t͡ʃ'''e'''ŋ]}}
|-
| bes'''e'''n
| [[:wikt:bèséng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''bès'''é'''ng'']]
| {{IPA|[bɛ.s'''e'''ŋ]}}
|}

===Penjelasan===

Lambangan ⟨É é⟩ sebagai E taling sempit menepati seperti mana yang dilakukan pada bahasa-bahasa berikut: 

====Contoh ⟨É é⟩ untuk E taling sempit dalam bahasa lain====

* [[:w:Bahasa Perancis|Perancis]]
*: [[:wikt:en:crème brûlée#French|''crème brûl'''é'''e'']] {{IPA|/kʁɛm bʁy.l'''e'''/}},  [[:wikt:en:écrivain|'''''é'''crivain'']] {{IPA|/'''e'''.kʁi.vɛ̃/}},  [[:wikt:en:résumé#French|''r'''é'''sum'''é''''']] {{IPA|/ʁ'''e'''.zy.m'''e'''/}}
* [[:w:Bahasa Aceh|Aceh]]
*: [[:wikt:en:lahé|''lah'''é''''']] {{IPA|/lah'''e'''/}},  [[:wikt:en:masén|''mas'''é'''n'']] {{IPA|/mas'''e'''n/}},  [[:wikt:en:teunuléh|''teunul'''é'''h'']] {{IPA|/tɯnul'''e'''h/}}
* [[:w:Bahasa Betawi|Betawi]]
*: [[:wikt:en:salamlékom|''salaml'''é'''kom'']] {{IPA|/salaml'''e'''kɔm/}},  [[:wikt:en:tésen|''t'''é'''sen'']] {{IPA|/t'''e'''sən/}},  [[:wikt:en:énté|'''''é'''nt'''é''''']] {{IPA|/'''e'''nˈt'''e'''/}}

Bahasa-bahasa di atas melambangkan lawannya, E taling luas [ɛ], [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨È è⟩ untuk E Taling Luas|sebagai ⟨è⟩]].

* [[:w:Bahasa Hungary|Hungary]]
*: [[:wikt:en:élet|'''''é'''let'']] {{IPA|[ˈ'''e'''ːlɛt]}},  [[:wikt:en:mindenfelé|''mindenfel'''é''''']] {{IPA| [ˈmindɛɱfɛl'''e'''ː]}},   [[:wikt:en:evégett|''ev'''é'''gett'']] {{IPA|[ˈɛv'''e'''ːɡɛtː]}}

Bahasa ini melambangkan lawannya, E taling luas [ɛ], sebagai ⟨e⟩ tanpa diakritik (tanda pada huruf). Padahal dalam panduan ini, [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨E e⟩ untuk E Pepet|huruf ⟨e⟩ tak berdiakritik dikhaskan untuk E pepet]].

===Nota===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>88pp0y8vfaa17yf2tzrvgqhf4ztngtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/⟨E e⟩ untuk E Pepet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6216</id>
    <revision>
      <id>16294</id>
      <parentid>16292</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirlim</username>
        <id>3156</id>
      </contributor>
      <origin>16294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="bhzew13e1bak3tq9oexlfqywy7p09o0" xml:space="preserve">==⟨E e⟩ untuk E Pepet==

Berikut contoh E pepet {{IPA|['''ə''']}} yang ditulis sebagai ⟨e⟩ dalam perkataan Bahasa Melayu Kelantan:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| kerap
| [[:wikt:kerèk#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''k'''e'''rèk'']]
| {{IPA|[k'''ə'''.ɣɛʔ]}}
|-
| pemberani
| [[:wikt:gedèbè#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''g'''e'''dèbè'']]
| {{IPA|[ɡ'''ə'''.dɛ.bɛ]}}
|-
| lihat
| [[:wikt:keléh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''k'''e'''léh'']]
| {{IPA|[k'''ə'''.leh]}}
|-
| sopan-santun
| [[:wikt:lendék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''l'''e'''ndék'']]
| {{IPA|[l'''ə'''n.deʔ]}}
|-
| sengaja
| [[:wikt:sngeléng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''sng'''e'''léng'']]
| {{IPA|[sŋ'''ə'''.leŋ]}}
|-
| gentar
| [[:wikt:kenaléng#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''k'''e'''naléng'']]
| {{IPA|[k'''ə'''.na.leŋ]}}
|}

===Bunyi apa sahaja yang tukar ke ⟨E e⟩?===
Perkataan yang mengandungi 3 suku kata atau lebih, vokal pada suku pertamanya ditukar kepada E pepet [ə]. Ia dipanggil &quot;''[[:wikt:en:antepenultimate#Adjective|antepenultimate]] [[:w:en:Mid central vowel|schwa]] [[:w:en:Phoneme#Neutralization_and_archiphonemes|neutralisation]]''&quot;&lt;ref name=&quot;wu&quot;&gt;{{Cite book|title=Malayic varieties of Kelantan and Terengganu|author=Jiang Wu|publisher=LOT Publications|year=2023|isbn=978-94-6093-436-0|location=Amsterdam|url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/handle/1887/3642470|doi=10.48273/LOT0651|doi-access=free}}
&lt;/ref&gt; atau bahasa Melayunya &quot;peneutralan pepet suku kata ketiga terakhir.

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! [[:w:Bahasa Melayu Kelantan-Patani|Kelantan]]
! Sebutan (AFA)
|-
| m'''a'''jlis
| [[:wikt:mejeléh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''m'''e'''jeléh'']]
| {{IPA|[m'''ə'''.d͡ʒə.leh]}}
|-
| m'''a'''sjid
| [[:wikt:mesejék#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''m'''e'''sejék'']]
| {{IPA|[m'''ə'''.sə.d͡ʒeʔ]}}
|-
| J'''u'''maat
| [[:wikt:Jemaãk#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''J'''e'''maãk'']]
| {{IPA|[j'''ə'''.ma.ʔãʔ]}}
|-
| kh'''u'''tbah
| [[:wikt:keteboh#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''k'''e'''teboh'']]
| {{IPA|[k'''ə'''.tə.bɔh]}}
|-
| k'''u'''drat
| [[:wikt:kederak#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''k'''e'''derak'']]
| {{IPA|[k'''ə'''.də.ɣaʔ]}}
|-
| d'''u'''rian
| ''d'''e'''riyae''&lt;ref&gt;''d'''e'''riyae'' kemudiannya menjadi [[:wikt:driyae#Bahasa Melayu Kelantan-Patani|''driyae'']] disebabkan [[Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/Pengguguguran Vokal|E pepet digugurkan sebelum konsonan ⟨r⟩]].&lt;/ref&gt;
| {{IPA|[d'''ə'''.ɣi.jɛ]}}
|}

===Penjelasan===
E pepet dibiarkan tanpa tanda disebabkan bunyi E pepet merupakan vokal yang lebih banyak daripada E taling dalam bahasa Melayu; maka ia berlaku untuk memudahkan pembacaan kerana penandaan diakritik kurang lewah. Malah, ia bertujuan untuk menyelaraskan bahasa lain yang telah menandakan [[Panduan_Ejaan_Bahasa_Kelantan/⟨È_è⟩_untuk_E_Taling_Luas#Penjelasan|⟨è⟩ untuk E taling luas]] dan [[Panduan_Ejaan_Bahasa_Kelantan/⟨É_é⟩_untuk_E_Taling_Sempit#Penjelasan|⟨É é⟩ untuk E taling sempit]], maka tiada keperluan untuk menambah diakritik pada E pepet.

Adapun perubahan bunyi kepada E pepet, ia sebenarnya lazim dalam bahasa Melayu terutamanya untuk kata pinjaman, misalnya:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
! Pinjaman [[:w:Bahasa Arab|Arab]]
|-
| [[:wikt:jenazah#Bahasa Melayu|j'''e'''nazah]] 
| [[:wikt:جنازة#Bahasa Arab|{{lang|ar|جنازة}}]] (''j'''a'''nāza'')
|-
| [[:wikt:jemaah#Bahasa Melayu|j'''e'''maah]]
| [[:wikt:جماعة#Bahasa Arab|{{lang|ar|جماعة}}]] (''j'''a'''māʕa'')
|-
| [[:wikt:sedekah#Bahasa Melayu|s'''e'''dekah]]
| [[:wikt:صدقة#Bahasa Arab|{{lang|ar|صدقة}}]] (''ṣ'''a'''daqa'')
|-
| [[:wikt:selawat#Bahasa Melayu|s'''e'''lawat]]
| [[:wikt:صلوات#Bahasa Arab|{{lang|ar|صلوات}}]] (''ṣ'''a'''lawāt'')
|}

Namun ada juga perkaatan asal yang berlaku sedemikian, terutamanya apabila diimbuhkan dengan akhiran ⟨-an⟩, misalnya:

: {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! colspan=2 | [[:w:Bahasa Melayu|Melayu]]
|-
! Tidak baku !! Baku
|-
| [[:wikt:pengkalan#Bahasa Melayu|p'''e'''ngkalan]] || [[:wikt:pangkalan#Bahasa Melayu|p'''a'''ngkalan]]
|}

===Nota dan rujukan===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>bhzew13e1bak3tq9oexlfqywy7p09o0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>