Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 7326 330533 323656 2026-06-14T13:38:55Z JovalQC 21720 "Storja" create. 330533 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Emirat Iżlamiku tal-Afganistan |isem_nattiv = د افغانستان اسلامي امارت ([[Lingwa Pashto|Pashto]])<br /><small>''Də Afġānistān Islāmī Imārat''</small><br />امارت اسلامی افغانستان ([[Lingwa Persjana|Persjan]])<br /><small>''Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān''</small> |isem_komuni = Afganistan |stampa_bandiera = Flag of the Taliban.svg |stampa_emblema = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg |stampa_mappa = Afghanistan_(orthographic_projection).svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Afganistan |ħolqa_emblema = Emblema tal-Afganistan |ħolqa_demografija = Demografija tal-Afganistan |mottu_nazzjonali = لا إله إلا الله، محمد رسول الله<br />"Lā ʾilāha ʾillā llāh, Muhammadun rasūlu llāh<br /><small>"M'hemm l-ebda alla ħlief Alla; Muhammad huwa l-messaġġier ta' Alla."</small> |innu_nazzjonali = Dā Də Bātorāno Kor<br />دا د باتورانو کور<br /><small>''[[Din Hija Dar Il-Kuraġġużi]]''</small> |lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Persjana|Persjan]]<br />[[Lingwa Pashto|Pashto]] |gruppi_etniċi = Afgan<br/>Afgana<br/>Afgani |kapitali = [[Kabul]] |l-ikbar_belt = [[Kabul]] |reliġjon = L-Iżlam |tip_gvern = [[Emirat iżlamiku]] |titlu_kap1 = [[Kap Suprem tal-Afganistan|Kap Suprem]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru tal-Afganistan|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Hibatullah Akhundzada]] |isem_kap2 = [[Hasan Akhund]] |żona_kklassifika = 41 |poż_erja = 40 |erja_km2 = 652,867 |erja_mi_kw = 252,073 |perċentwal_ilma = negliġibbli |sena_stima_popolazzjoni = 2022 |stima_popolazzjoni = 38,346,720 |poż_stima_popolazzjoni = 37 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |densità_popolazzjoni_km2 = 48.08 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 124.5 |sena_PGD_PSX = 2020 |PGD_PSX = $81.007 biljun |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $2,459 |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = 2021 |IŻU = {{telf}}0.478 |poż_IŻU = 180 |kategorija_IŻU = <span style="color:#e0584e;">baxx</span> |tip_sovranità = [[L-Storja tal-Afganistan|Stabbiliment]] |avveniment_stabbilit1 = [[Imperu Durrani|L-ewwel stat Afgan]] |data_stabbilit1 = Ottubru 1747 |avveniment_stabbilit2 = Indipendenza (mir-[[Renju Unit]]) |data_stabbilit2 = 19 t'Awissu, 1919 |valuta = [[Afghani tal-Afganistan|Afghani]] |kodiċi_valuta = AFN |differenza_ħku = +4:30 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.af]] |kodiċi_telefoniku = [[+93]] |kodiċi_iso3166 = AF |sena_PGD_nominali = 2021 |PGD_nominali = $20.136 biljun |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $611 |poż_PGD_nominali_per_capita = |noti = |titlu_kap3=[[Prim Imħallef tal-Afganistan|Prim Imħallef]]|isem_kap3=[[Abdul Hakim Haqqani]]|total_popolazzjoni=38,346,720}} L-'''Afganistan''', uffiċjalment '''l-Emirat Iżlamiku tal-Afganistan''' ([[Lingwa Pashto|Pashto]]/[[Lingwa Persjana|Persjan]]: '''افغانستان''', ''Afġānistān'') huwa pajjiż fiċ-ċentru tal-Asja li jibbordura l-[[Pakistan]] fin-nofsinhar u fil-vant, l-[[Iran]] fil-punent, it-[[Turkmenistan]], l-[[Użbekistan]] u t-[[Taġikistan]] fit-tramuntana, u ċ-[[Ċina]] fl-ibgħad grigal. Il-pajjiż għandu popolazzjoni ta' madwar 40 miljun ruħ<ref>{{Ċita web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population|titlu=Afghanistan Population 2023 (Live)|sit=worldpopulationreview.com|data-aċċess=2023-05-15}}</ref>, li jagħmlu s-37 l-aktar pajjiż popolat fid-dinja. Il-pajjiż huwa primarjament muntanjuż, b'xi pjanuri fit-tramuntana u l-lbiċ, separati minn xulxin bil-muntanji tal-[[Hindu Kush]]. [[Kabul]] hija l-belt kapitali kif ukoll l-ikbar belt fil-pajjiż. Il-bnedmin ilhom jgħixu fl-Afganistan minn żmien il-[[Paleolitiku]], u matul l-istorja kien ikkunsidrat post b'importanza strateġika minħabba l-pożizzjoni ċentrali mat-[[Triq tal-Ħarir]]. Matul is-snin l-Afganistan ra bosta imperji fit-territorju tiegħu, fosthom il-[[Imperu Akemenid|Perżjani]], il-[[Maċedonja (Antika)|Maċedoniżi]], l-[[imperu Maurya]], l-[[Kalifat Umayyad|Għarab]], il-[[Imperu Mongoljan|Mongoli]], l-[[Imperu Brittaniku|Ingliżi]], u l-[[Unjoni Sovjetika]], tant illi l-Afganistan sar magħruf bħala "ċ-ċimiterju tal-imperji". Minħabba din l-istorja, l-Afganistan ukoll ffunzjona matul iż-żmien bħala ċentru għal-kultura u r-reliġjoni tal-isferi Indjani u Persjani; speċjalment iż-[[Żoroastrijaniżmu]], il-[[Buddiżmu]], il-[[Ħinduiżmu]], u, illum il-ġurnata, l-[[Iżlam]]. It-tieni l-akbar belt fil-pajjiż hija Kandahar. == Ġeografija == [[Stampa:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|nofs|daqsminuri|Mappa tal-Afganistan ]] L-Afganistan huwa pajjiż muntanjuż bi pjanuri fit-tramuntana u l-lbiċ. Fl-2026, il-popolazzjoni tiegħu kienet ta’ 44,742,548. L-ogħla punt fil-pajjiż, b’għoli ta’ 7,485 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar, huwa l-Muntanja Nowshak. Partijiet kbar tal-pajjiż huma aridi, u l-ilma tax-xorb huwa limitat. L-Afganistan għandu klima kontinentali, b’sjuf sħan u xtiewi kesħin. Il-pajjiż huwa spiss suġġett għal terremoti. L-aħħar wieħed seħħ fis-7 ta’ Ottubru 2023, fil-parti tal-punent tal-pajjiż (reġjun ta’ Herat). == Storja == L-Afgani huma ta’ oriġini Indo-Iranjana, irrispettivament mil-lingwa attwali tagħhom (Pashto, Dari). L-Afganistan, meqjus bħala salib it-toroq tal-Asja Ċentrali, għandu storja turbolenti. Matul iż-żminijiet, it-territorju issa magħruf bħala "Afganistan" iddomina r-reġjun u sussegwentement ġie okkupat mill-Imperu Persjan, Alessandru l-Kbir, Genghis Khan, u l-USSR. Il-pożizzjoni ġeografika tiegħu fuq rotot kummerċjali bbenefikat lill-ħafna renji li suċċessaw lil xulxin f’dan it-territorju u għadha tagħmlu premju strateġiku ewlieni fil-bidu tas-seklu 21<ref>{{Ċita web|url=https://www.illum.com.mt/ahbarijiet/politika/63355/lafganistan_storja_ta_gwerer_imwiet_estremiu_u_interessi_politii|titlu=L-Afganistan: Storja ta' gwerer, imwiet, estremiżu u interessi politiċi|sit=Illum.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref>. Wara l-kollass tar-renji Griegi u perjodu qasir ta’ kontroll taħt l-Imperatur Ashoka, il-poplu Yuezhi, immexxi mill-Kap Kujula Kadphises, ħataf l-art u fassal imperu vast: l-Imperu Kushan. It-territorju tiegħu kien jestendi mill-[[Iran]] tal-lum sal-[[Indja]], x’aktarx lil hinn minn [[New Delhi|Delhi]], u mill-Baħar Għarbi sal-Baħar Aral. Ħafna storiċi jemmnu li kien grazzi għal dan l-Imperu Kushan, u b’mod aktar speċifiku għall-imperatur tiegħu [[Kanishka I]], li l-[[Buddiżmu]] seta’ jinfirex lejn [[Ċina|iċ-Ċina]], [[il-Korea]] u l-[[Ġappun]] permezz ta’ rotot kummerċjali aktar milli konkwisti militari. Imfittex minn bosta potenzi reġjonali u globali, l-Afganistan kien jinsab fit-triq tal-Indja meta [[Persjani|l-Persjani]], [[Griegi|il-Griegi]], il-Mughals, jew it-Torok ippruvaw jaħtfu l-kontroll tiegħu. Bil-maqlub, l-Afganistan kien jinsab fit-triq ta’ imperaturi Indjani bħal Ashoka, fl-espansjoni tagħhom lejn il-punent. Fl-istess ħin, l-Afganistan kien ukoll iċ-ċentru ta’ bosta stati qawwija: Griegi taħt ir-Renju Greco-Bactrian, Buddisti taħt l-Imperu Kushan, u Torok taħt it-Turkestan Afgan (ir-reġjun tat-tramuntana tal-Afganistan) matul ir-renju tal-imperaturi Ghaznavid, bħal Mahmud ta’ Ghazni, li, mill-kapitali tiegħu Ghazni (fin-nofsinhar tal-Afganistan), ikkonkwista l-Persja u t-tramuntana tal-Indja. L-Afgan Muhammad Ghuri, tad-dinastija Ghurid (oriġinarjament mir-reġjun ta’ Ghur jew Ghor, fiċ-ċentru tal-Afganistan tal-lum), min-naħa tiegħu kkonkwista l-Afganistan kollu tal-lum u t-tramuntana tal-Indja, fejn huwa meqjus bħala l-fundatur tas-Sultanat ta’ Delhi (fil-fatt imwaqqaf wara ż-żmien tiegħu hemmhekk minn wieħed mil-luotenenti Torok tiegħu, Qutb-ud-Din Aibak)<ref>{{Ċita web|url=https://www.illum.com.mt/ahbarijiet/politika/63355/lafganistan_storja_ta_gwerer_imwiet_estremiu_u_interessi_politii|titlu=L-Afganistan: Storja ta' gwerer, imwiet, estremiżu u interessi politiċi|sit=Illum.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref>. '''Islamizzazzjoni''' Matul l-espansjoni u l-konkwista Għarbija tal-Iraq, wara kontro-attakk mis-Sassanidi tal-Persja fis-sena 634 (jew 631/632, il-Battalja tal-Pont), l-ewwel armati Għarab-Musulmani sfidaw lill-ġar qawwi tagħhom fil-Battalja ta' al-Qadisiyya. It-telfa Sassanida wittiet it-triq għall-armata Musulmana, li eventwalment assorbiet l-imperu vast li minnu l-Afganistan kien parti integrali. L-Iżlamizzazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-pajjiż ħadet aktar minn 200 sena. Ir-reżistenza leġġendarja tax-shahs Buddisti ta' Kabul dewmitha b'mod sinifikanti. Ir-reġjun tan-Nuristan kien l-aħħar fil-pajjiż li kkonverta għall-Iżlam: in-Nuristani ilhom predominantement Musulmani biss mis-seklu 19, aktar minn 1,200 sena wara l-ewwel konkwisti Għarab. Wara l-istabbiliment definittiv tal-Islam fl-Afganistan, it-tixrid tiegħu ma baqax immexxi mill-Għarab, iżda primarjament mit-Torok, bħall-Imperatur Mahmud ta’ Ghazni, u aktar tard mill-Afgan Muhammad Ghuri. Fir-rigward tal-Iżlamizzazzjoni tal-Indja, il-mexxej militari Afgan Sher Shah Suri kellu rwol ewlieni waqt li kien sid ta’ Sasaram. Huwa kien responsabbli b’mod partikolari għat-Triq Grand Trunk, magħrufa wkoll bħala l-Marċ il-Kbir. Din ir-rotta tgħaqqad lil Bengal ma’ Delhi, taqsam il-Pakistan (Punjab), u tkompli fl-Afganistan permezz tal-Khyber Pass. Il-qabar tas-sid, imsejjaħ ukoll it-tieni Taj Mahal fl-Indja, jinsab fuq il-lista proviżorja tal-[[UNESCO]] (kandidat għall-iskrizzjoni) tas-siti tal-Wirt Dinji. == Politika == <gallery mode="packed"> Stampa:Hasan Akhund.png|Hasan Akhund, Il-Prim Ministru Stampa:Abdul Hakim Ishaqzai (cropped).jpg|Abdul Hakim Ishaqzai, Il-Prim Imħallef </gallery>Minn meta t-Taliban ħatfu lil Kabul fil-15 ta' Awwissu 2021, l-Emirat Iżlamiku tal-Afganistan kien immexxi mill-"Mexxej Suprem" tat-Taliban, Mullah Haibatullah Akhundzada, magħruf ukoll bħala l-Kmandant tal-Fidili. Fis-7 ta' Settembru, it-Taliban ħabbru l-formazzjoni ta' gvern immexxi minn Mohammad Hassan Akhund. [[Stampa:200229-D-AP390-1529 (49603221753).jpg|nofs|daqsminuri|Palazz Presidenzjali ]] Matul is-sena ta’ wara, minkejja l-wegħdiet inizjali tagħhom, it-Taliban reġgħu lura għal interpretazzjoni ultra-stretta tal-Islam, billi progressivament eskludew lin-nisa mill-iskejjel, l-universitajiet, u l-ħajja pubblika. Il-waqfien tal-għajnuna umanitarja u l-iffriżar tal-fondi aggravaw il-faqar estrem, u skont in-NU, il-ġuħ issa qed jhedded il-pajjiż jekk ma jsir xejn qabel il-wasla tax-xitwa tal-2022. == Ekonomija == L-ekonomija tal-Afganistan hija bbażata primarjament fuq l-agrikoltura. Minħabba problemi ta’ sigurtà interna, korruzzjoni endemika, u l-istorja tiegħu ta’ kunflitt u okkupazzjoni, il-pajjiż kien wieħed mill-ifqar fid-dinja fl-2021 u jiddependi ħafna fuq l-għajnuna internazzjonali. == Edukazzjoni == Fir-rebbiegħa tal-2003, kien stmat li 30% tas-7,000 skola tal-Afganistan kienu ġarrbu ħsarat serji matul iż-żewġ deċennji ta’ okkupazzjoni Sovjetika u gwerra ċivili. Nofs biss tal-iskejjel irrappurtaw li kellhom ilma tax-xorb nadif, filwaqt li ftit inqas minn 40% qiesu s-sanità tagħhom bħala adegwata. L-edukazzjoni għas-subien ma kinitx prijorità taħt ir-reġim tat-Taliban, filwaqt li l-bniet kienu esklużi kompletament minnha.{{Asja}} == Referenzi == [[Kategorija:Afganistan| ]] [[Kategorija:Repubbliki]] [[Kategorija:Pajjiżi interkjużi]] 9ea5ige2jq6765tpq2fpbi3s5o0xgcf 2 25623 330549 330525 2026-06-15T09:31:58Z Trigcly 17859 /* Artikli ġodda (2011) */ 330549 wikitext text/x-wiki == '''Artikli ġodda (2012)''' == === <u>'''A'''</u> === * [[Aapravasi Ghat]] * [[Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħar]] * [[Abbazija ta' Corvey]] * [[Abbazija ta' Fontenay]] * [[Abbazija ta' Lorsch]] * [[Abbazija ta' Pannonhalma]] *[[Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe]] *[[Abbazija ta' Sankt Gallen]] *[[Abbazija ta’ Vézelay|Abbazija ta' Vezelay]] *[[Abu al-Fida]] *[[Abu Mena]] *[[Abu Simbel]] *[[Ċentru Storiku ta' Acre|Acre]] *[[Afag Bashirgyzy]] *[[Aflaj tal-Oman]] *[[Afrodisja]] *[[Agadez]] *[[Agostino Carracci]] *[[Agostino Matrenza]] *[[Ahwar tan-Nofsinhar tal-Iraq]] *[[Aigai]] *[[Aït Benhaddou]] *[[Akkwedott ta' Padre Tembleque]] *[[Akkwedott ta' Pontcysyllte]] *[[Akshata Murthy]] *[[Aksum]] *[[Al Qal'a ta' Beni Hammad]] *[[Al Zubarah]] *[[Al-Maghtas]] *[[Alatyr]] *[[Albéric Magnard]] *[[Alberobello]] *[[Albi]] *[[Alcalá de Henares]] *[[Alcide d'Orbigny]] *[[Aleksandr Yakovlevich Khinchin]] *[[Alenush Terian]] *[[Aleppo]] *[[Alessandro Scarlatti]] *[[Alessandro Volta]] *[[Alexander Pushkin]] *[[Alexander Wolszczan]] *[[Aleksandra Smiljanić]] *[[Alfred Hermann Fried]] *[[Alfred Nobel]] *[[Alfredo Casella]] *[[Alois Dryák]] *[[Alto Douro]] *[[Amazigh Marokkin Standard]] *[[Ambohimanga]] *[[Ambra Sabatini]] *[[Amerigo Vespucci]] *[[Amerigo Vespucci (vapur għoli)|''Amerigo Vespucci'' (vapur għoli)]] * [[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]] * [[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta’ Fuq]] *[[Amilcare Ponchielli]] *[[Anastasia Golovina]] *[[Anders Jonas Ångström]] *[[André Citroën]] *[[André Weil]] *[[Anfibju]] *[[Anfiteatru ta' El Jem]] *[[Angelina Mango]] * [[Angkor Wat]] * [[Angra do Heroísmo]] * [[Ani]] * [[Anjar]] * [[Anna Brigadere]] * [[Anna Kyriakou]] *[[Anna Seghers]] *[[Anna Sychravová]] *[[Anne-Sophie Mutter]] *[[Anse aux Meadows]] * [[Antartika]] * [[Anticosti]] * [[Antigua Guatemala]] *[[Antoine de Jussieu]] *[[Antoine de Saint-Exupéry]] *[[Antoinette Miggiani]] *[[Anton Diabelli]] *[[Anuradhapura]] *[[Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan]] *[[Aporofobija]] *[[Aquileia]] *[[Arċipelagu ta' Bijagós]] *[[Arċipelagu ta' Revillagigedo]] *[[Arċipelagu ta' Vega]] *[[Arena Tettonika Żvizzera ta' Sardona]] *[[Arequipa]] *[[Arġentier]] *[[Arġentier (tad-deheb)]] *[[Ark Ġeodetiku ta’ Struve|Ark Ġeodetiku ta' Struve]] *[[Arkata Trijonfali ta' Orange]] *[[Arkeoloġija]] *[[Arkitett]] *[[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] *[[Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright]] *[[Arles]] *[[Armata tat-Terrakotta]] *[[Arslantepe]] *[[Art tal-Inċens]] *[[Arthur Schnitzler]] *[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] *[[Artiġjan]] *[[Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka]] *[[As-Salt]] *[[Asmara]] * [[Assisi]] * [[Assi Ċentrali ta' Beijing]] * [[Assur]] * [[Astrofiżika]] *[[Asuman Baytop]] *[[Athos]] *[[Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib]] *[[Auschwitz]] *[[Austin Camilleri]] *[[Ávila]] *[[Avukat]] === '''<u>B</u>''' === * [[Baalbek]] * [[Babilonja]] * [[Baċir tal-Lag ta' Uvs]] * [[Baċir tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Nord-Pas de Calais]] * [[Baeza]] * [[Bagan]] * [[Baħar l-Abjad]] * [[Baħar l-Iswed]] *[[Baħar ta' Wadden]] *[[Baħar tar-Ramel tan-Namibja]] *[[Bajja ta' Dungonab]] *[[Bajja ta' Ha Long]] *[[Bajja ta' Tallinn]] *[[Bajja tal-Klieb il-Baħar]] *[[Bajjad]] *[[Baleron]] *[[Bamberg]] *[[Ban Chiang]] *[[Banská Štiavnica]] *[[Barbier]] *[[Bardejov]] *[[Barokk]] *[[Bartolomé de Escobedo]] *[[Bath, Somerset]] *[[Batlejka]] *[[Battaljun Mediku tal-Ospedalieri]] *[[Battir]] *[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau]] *[[Baxkortostan]] *[[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]] *[[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Bażilika Ewfrasjana ta' Poreč]] *[[Bażilika ta' San Eġidju]] *[[Beatriz Carrillo]] *[[Beemster]] *[[Béguinage]] *[[Belintersat-1]] *[[BelKA]] *[[Belt Bajda ta' Tel Aviv – il-Moviment Modern]] *[[Belt Kolonjali ta' Santo Domingo]] *[[Belt Projbita]] *[[Belt Storika ta' Ahmadabad]] *[[Belt Storika tal-Kajr]] *[[Belt Storika tal-Moskej ta' Bagerhat]] *[[Belt ta' Guanajuato]] *[[Belt ta' New York]] *[[Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto|Belt ta' Viċenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] *[[Belt Universitarja ta' Caracas]] *[[Bennej]] *[[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta]] *[[Berġa tal-Italja, il-Birgu]] *[[Bergpark Wilhelmshöhe]] *[[Bernard Grech]] *[[Betlem]] *[[Betti Alver]] *[[Burkhan Khaldun]] *[[Bidwi]] *[[Bieb il-Belt]] *[[Binjiet Gotiċi Vittorjani u tal-Art Deco ta' Mumbai]] *[[Binjiet Tradizzjonali tal-Asante]] *[[BirdLife International]] *[[Blat Imkenni ta' Bhimbetka]] *[[Bliet Antiki tal-Pyu]] *[[Bliet Kapitali u Oqbra tar-Renju Antik ta' Koguryo]] *[[Bliet Storiċi tal-Istrett ta' Malakka]] *[[Bobby Charlton]] *[[Bolgar]] *[[Bordeaux]] *[[Borobudur]] *[[Borża ta' Malta]] *[[Bosra]] *[[Bridgetown]] *[[Brook Taylor]] *[[Brú na Bóinne]] *[[Bruno Pizzul]] *[[Bryggen]] *[[Bucha]] *[[Buddha Ġgantesk ta' Leshan]] *[[Bugeddum Armen]] *[[Bukhara]] *[[Burt Bacharach]] *[[Buskett]] *[[Butrint]] *[[Byblos]] === '''<u>Ċ/C</u>''' === * [[Cáceres (Spanja)]] * [[Calakmul]] * [[Camagüey]] * [[Camino Real de Tierra Adentro]] * [[Campeche]] * [[Canal du Midi]] * [[Canaletto]] * [[Caral]] * [[Carcassonne]] *[[Carl Bosch]] *[[Carl David Anderson]] *[[Carl Linnaeus]] *[[Carla Fracci]] *[[Carlo Collodi]] *[[Caroline Mikkelsen]] *[[Casco Viejo, il-Panama]] *[[Castel del Monte, Puglia]] *[[Çatalhöyük]] *[[Causses u Cévennes]] *[[Ċellola]] *[[Ċensu Apap]] *[[Ċentru Kulturali ta' Heydar Aliyev]] *[[Ċentru Storiku ta' Lijiang]] *[[Ċentru Storiku ta' Macao]] *[[Ċentru Storiku ta' Rauma]] *[[Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia]] *[[Český Krumlov]] *[[Ċetta Chevalier]] *[[Chaîne des Puys]] *[[Chakapuli]] *[[Chan Chan]] *[[Changdeokgung]] *[[Chankillo]] *[[Charles Jean de la Vallée-Poussin]] *[[Charles-Amédée-Philippe van Loo]] *[[Charles Nicolle]] *[[Charles Richter]] *[[Charles Xuereb]] *[[Charlie Watts]] *[[Chavín]] *[[Choeung Ek]] *[[Chersonesus Tawrika]] *[[Chichén Itzá]] *[[Chilehaus]] *[[Choirokoitia]] *[[Christiansfeld]] *[[Christopher Polhem]] *[[Chun Wang]] *[[Cidade Velha]] *[[Cienfuegos]] *[[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] *[[Cinque Terre]] *[[Ċirkewwa]] *[[Ċittadella Imperjali ta' Thăng Long]] *[[Ċittadella ta' Erbil]] *[[Ċittadella tad-Dinastija Hồ]] *[[Claude Joseph Rouget de Lisle]] *[[Climats u Terroirs ta' Bourgogne]] *[[Colonia del Sacramento]] *[[Copan]] *[[Córdoba, Spanja]] *[[Coro]] *[[Crespi d'Adda]] *[[Ċrieki tal-Ġebel tas-Senegambja]] *[[Cristofano Allori]] *[[Cuenca, l-Ekwador]] *[[Cuenca (Spanja)]] *[[Cueva de las Manos]] *[[Cumalıkızık]] *[[Curzio Maltese]] *[[Cusco]] *[[Cynthia Turner]] *[[Cyrene]] === '''<u>D</u>''' === * [[Daiga Mieriņa]] * [[Damasku]] * [[Daniel Gabriel Fahrenheit]] * [[Danxia]] *[[Dar ta’ Rietveld Schröder|Dar ta' Rietveld Schröder]] *[[Dar tal-Kimeri]] *[[Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru]] *[[Dar u Studjo ta' Luis Barragán]] *[[Delos]] *[[Delphi]] *[[Delta ta' Saloum]] *[[Delta ta' Okavango]] *[[Delta tad-Danubju]] *[[Delta tax-xmara Kızılırmak]] *[[Demokrazija]] *[[Dengfeng]] *[[Dentist]] *[[Denys Shmyhal]] *[[Déodat Gratet de Dolomieu]] *[[Deżert ta' Badain Jaran]] *[[Deżert ta' Lut]] *[[Deżerta tal-isfarġel]] *[[Dholavira]] *[[Diamantina]] *[[Diana, Prinċipessa ta' Wales]] *[[Diaolou]] *[[Diga ta' Karakaya]] *[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna]] *[[Dimitrana Ivanova]] *[[Distrett ta' At-Turaif]] *[[Diy-Gid-Biy]] *[[Dizzjunarju]] *[[Djalett]] *[[Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell]] *[[Djémila]] *[[Djerba]] *[[DNA]] *[[Dolċier]] *[[Dolmen ta' Menga]] *[[Dolmen ta' Viera]] *[[Dolomiti]] *[[Domenico Allegri]] *[[Domenico Scarlatti]] *[[Domowina]] *[[Domus de Janas]] *[[Domus Rumana]] *[[Donatello]] *[[Dougga]] *[[Draginja Vuksanović-Stanković]] *[[Dubrovnik]] *[[Durmitor]] * [[Dwejra]] === '''<u>E</u>''' === * [[Edgar Preca]] * [[Edward Sexton]] * [[Edinburgu]] * [[Edward de Bono]] * [[Edwin Hubble]] * [[Efesu]] * [[Eise Eisinga]] *[[Ekonomista]] *[[Ekosistema u Relitt tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Lopé-Okanda]] *[[El Escorial]] *[[El Jadida]] *[[El Tajin]] *[[El Torcal]] *[[Eladio Dieste]] *[[Eleonora Jenko Groyer]] *[[Elisha Graves Otis]] *[[Elvas]] *[[Emil Nolde]] *[[Emma Andrijewska]] *[[Emma Muscat]] *[[Ernst Schröder]] *[[Esperantoloġija]] *[[Essaouira]] *[[Estrazzjoni terminoloġika]] *[[Ethel Anderson]] *[[Eugenija Šimkūnaitė]] *[[Eugenio Montale]] *[[Eva Ahnert-Rohlfs]] *[[Evelyn Bonaci]] *[[Évora]] *[[Ewropa tal-Lvant]] === '''<u>F</u>''' === * [[Fabbrika ta' Fagus]] * [[Fabbrika ta' Van Nelle]] * [[Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen]] * [[Fabbrika tal-Ħadid ta' Engelsberg]] * [[Fabbrika tal-Ħarir ta' Tomioka]] * [[Fabbrika tal-Injam u tal-Kartun ta' Verla]] * [[Fabbriki tal-Wied ta' Derwent]] * [[Fanal ta' Cordouan]] * [[Fanjingshan]] * [[Fasil Ghebbi]] * [[Fatehpur Sikri]] * [[Fdalijiet Arkeoloġiċi ta' Moenjodaro]] * [[Fdalijiet ta' Gedi]] * [[Fdalijiet ta' León Viejo]] * [[Fdalijiet ta' Loropéni]] * [[Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur]] * [[Fehme Agani]] *[[Femminiżmu tar-Rom]] *[[Fenno-Skandinavja]] *[[Fernando Botero]] *[[Ferrara]] *[[Ferruccio Lamborghini]] *[[Festival ta' Sanremo]] *[[Fiera Internazzjonali ta' Rachid Karami f'Tripoli]] *[[Figolla]] *[[Firenze]] *[[Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat]] *[[Fjords Norveġiżi tal-Punent]] *[[Flora Martirosian]] *[[Fondoq ta' Ironbridge]] *[[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]] *[[Foresti Irkanjani]] *[[Foresti Muntanjużi ta' Odzala-Kokoua]] *[[Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda]] *[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] *[[Foresti Tropikali ta' Gondwana]] *[[Foresti Tropikali tal-Atsinanana]] *[[Foresti Tropikali u Artijiet Mistagħdra Kolkiċi]] *[[Foresti Verġni ta' Komi]] *[[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] *[[Forti l-Aħmar]] * [[Forti ta' Agra]] *[[Forti ta' Bahla]] *[[Forti ta' Galle]] *[[Forti ta' Ġesù]] *[[Forti ta' Rohtas]] *[[Fortifikazzjonijiet fuq in-Naħa tal-Karibew tal-Panama: Portobelo-San Lorenzo]] *[[Fortifikazzjonijiet ta’ Kotor|Fortifikazzjonijiet ta' Kotor]] *[[Fortifikazzjonijiet ta' Vauban]] *[[Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan]] *[[Fortijiet u Kastelli tal-Ghana]] *[[Fortizza ta' Diyarbakır]] *[[Fortizza ta' Hwaseong]] *[[Fortizza ta' Pirot]] *[[Fortizza ta' San Nikola]] *[[Fortizza ta' Suomenlinna]] *[[Fortizzi ta' Dacia fil-Muntanji Orăștie]] *[[Fortizzi Tondi tal-Vikingi]] *[[Foss ta' Messel]] *[[Fotografu]] *[[Fram2]] *[[Francesco Guardi]] *[[François-Alphonse Forel]] *[[François Couperin]] *[[François Girardon]] *[[Francois Mauriac]] *[[Franco Migliacci]] *[[Franġisk Zahra]] *[[Frank Drake]] *[[Franz Beckenbauer]] *[[Franz Kafka]] *[[Franz Ritter von Hauer]] *[[Franz von Suppé]] *[[Frawla]] *[[Fray Bentos]] *[[Frédéric Bartholdi]] *[[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]] *[[Fritz Albert Lipmann]] *[[Frosta tal-Għid]] * [[Frott]] * [[Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel]] * [[Fruntieri Rumani ta' Dacia]] * [[Fruntieri Rumani tad-Danubju]] * [[Fruntieri tal-Imperu Ruman]] *[[Fuji]] *[[Furnar]] === '''<u>Ġ</u>''' === * [[Ġardinar]] *[[Ġebla ta' Rosetta]] * [[Ġebla tal-Ġeneral]] * [[Ġeoloġija]] * [[Ġeriko tal-Qedem]] * [[Ġerusalemm]] * [[Ġibjun ta' Bovilla]] * [[Ġibjun ta' Kiev]] * [[Ġnien Botaniku ta' Padova]] * [[Ġnien Persjan]] * [[Ġobon ta' Jāņi]] * [[Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew]] * [[Ġonna Botaniċi ta' Singapore]] * [[Ġonna Klassiċi ta' Suzhou]] * [[Ġonna ta' Hevsel]] * [[Ġonna ta' Shalimar]] *[[Ġurnalist]] === '''<u>G</u>''' === * [[Gammelstad]] * [[Gamzigrad]] * [[Gati tal-Punent]] * [[Gebel Barkal]] * [[Geirangerfjord]] * [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] *[[Georg Ohm]] *[[Georg von Békésy]] *[[George Gallup]] *[[Georges Bernanos]] *[[Georges J.F. Kohler]] *[[Gerbrand van den Eeckhout]] *[[Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel]] *[[Ghadamès]] *[[Giacomo Barozzi da Vignola]] *[[Giacomo Zanella]] *[[Giampiero Galeazzi]] *[[Gianni Vella]] *[[Gigi Riva]] *[[Giorgia Meloni]] *[[Giorgio Vasari]] *[[Giosuè Carducci]] *[[Giotto]] *[[Giovanni Arduino]] *[[Giovanni Battista Belzoni]] *[[Giovanni Boccaccio]] *[[Giovanni Paisiello]] *[[Giovanni Papini]] *[[Giulio Natta]] *[[Gjirokastër]] *[[Glossarju]] *[[Göbekli Tepe]] *[[Goffredo Mameli]] *[[Goiás]] *[[Golf ta' California]] *[[Golf ta' Porto]] *[[Gonbad-e Qābus]] *[[Gordion]] *[[Gösta Mittag-Leffler]] *[[Gotiku]] *[[Gozinaki]] *[[Gran Ordni tar-Re Tomislav]] *[[Grand Pré]] *[[Grand-Bassam]] *[[Grand Place, Brussell]] *[[Graz]] *[[Grazia Deledda]] *[[Greenland]] *[[Gregorio Allegri]] *[[Gremxula ta' Malta]] *[[Grotta ta' Chauvet]] *[[Grotti ta' Longmen]] *[[Grotti ta' Yungang]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Mahabalipuram]] *[[Guillaume Cornelis van Beverloo]] *[[Guimarães]] *[[Gustave Charpentier]] * [[Gżejjer Eolji]] * [[Gżejjer Falkland]] * [[Gżejjer Galapagos]] * [[Gżejjer Marquesas]] * [[Gżejjer Solovetsky]] * [[Gżejjer Sub-Antartiċi ta' New Zealand]] * [[Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa]] * [[Gżejjer ta' Ogasawara]] * [[Gżejjer tal-Blat]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Aldabra]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Rocas]] * [[Gżejjer tan-Nofsinhar u Ibħra Awstrali Franċiżi]] * [[Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald]] * [[Gżira Inaċċessibbli]] * [[Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata]] * [[Gżira ta' Cocos]] * [[Gżira ta' Fraser]] * [[Gżira ta' Gorée]] * [[Gżira ta' Henderson]] *[[Gżira ta' Jeju]] *[[Gżira ta' Kunta Kinteh]] *[[Gżira ta' Lord Howe]] *[[Gżira ta' Macquarie]] *[[Gżira ta' Mozambique]] *[[Gżira ta' Pico]] *[[Gżira ta' Robben]] *[[Gżira ta' Saint-Louis]] *[[Gżira ta' Tiwai]] *[[Gżira ta' Wrangel]] *[[Gżira tal-Mużewijiet]] === '''<u>GĦ</u>''' === * [[Għajn Tuffieħa]] * [[Għalliem]] *[[Għar Dalam]] *[[Għar ta' Altamira]] *[[Għar ta' Gorham]] *[[Għar ta' Karain]] *[[Għar ta' Optymistychna]] *[[Għar ta' Vjetrenica]] *[[Għar tal-Apokalissi]] *[[Għar tal-Irħam]] *[[Għar tas-Silġ ta' Dobšiná]] *[[Għarb]] *[[Għelieqi Mtarrġa tar-Ross tal-Cordilleras tal-Filippini]] *[[Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja]] *[[Għerien ta' Ajanta]] *[[Għerien ta' Elephanta]] *[[Għerien ta' Ellora]] *[[Għerien ta' Mogao]] *[[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] *[[Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja]] *[[Għid]] *[[Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne]] *[[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] *[[Għoljiet ta' Donets]] *[[Għoljiet ta' Matobo]] *[[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] === '''<u>H</u>''' === * [[Hagia Sophia]] * [[Hahoe]] * [[Haley Bugeja]] * [[Halloumi]] * [[Hallstatt]] * [[Hampi]] *[[Hans Geiger]] *[[Hans Memling]] *[[Hans Sloane]] *[[Hans Spemann]] *[[Harar]] *[[Harry Belafonte]] *[[Hatı Çırpan]] *[[Hatra]] *[[Hattusha]] *[[Hawa Mahal]] *[[Hebron]] *[[Hedeby]] *[[Hegmataneh]] *[[Hegra]] *[[Heinrich Hertz]] *[[Helena Kottler Vurnik]] *[[Henri Fantin-Latour]] *[[Henri Frederic Amiel]] *[[Hermannus Contractus]] *[[Hideki Shirakawa]] *[[Hideki Yukawa]] *[[Hildesheim]] *[[Höga Kusten]] *[[Hoh Xil]] *[[Hội An]] *[[Holašovice]] *[[Hollókő]] *[[Hongcun]] *[[Hospicio Cabañas]] *[[Hospital de Sant Pau]] *[[Hovgården]] *[[Howard Carter]] *[[Hryhorii Kvitka-Osnovianenko]] *[[Huangshan]] *[[Hubert de Givenchy]] === '''<u>Ħ</u>''' === * [[Ħaġar Megalitiku ta' Carnac]] * [[Ħaġar ta' Jelling]] * [[Ħajja]] *[[Ħajt il-Kbir taċ-Ċina]] *[[Ħitan Rumani ta' Lugo]] *[[Ħsad tal-Perli fil-Bahrain]] *[[Ħuta]] === '''<u>I</u>''' === * [[Ibn Battuta]] * [[ICOMOS]] * [[Idolu ta' Shigir]] * [[Idrija]] * [[Idrijski žlikrofi]] * [[Ilha Grande]] * [[Il'ja Prigožini]] * [[Impjant Nukleari ta' Zaporizhzhia]] *[[Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda]] *[[Impjanti tan-Nitrat tal-Potassju ta' Humberstone u ta' Santa Laura]] *[[Inara Luigas]] *[[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica|Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica]] *[[Independence Hall]] *[[Indiċi]] *[[Industrija tal-lavanja f'Wales]] *[[Ingredjent]] *[[Intaljatur]] *[[Internet]] *[[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] * [[Ipproċessar testwali]] * [[Irdumijiet ta' Bandiagara]] * [[Iremel]] * [[Irħula Antiki ta' Djenné]] * [[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]] * [[Irpin]] * [[Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland]] *[[Isabella d'Este]] *[[ISBN]] *[[Istitut tar-Riċerka dwar il-Foresti tal-Malażja]] *[[Istmu Kuronjan]] *[[Ivan Turgenev]] *[[Ivrea]] === '''<u>J</u>''' === * [[Jacinto Benavente]] * [[Jaipur]] * [[Jakob Bogdani]] * [[Jan Novák]] *[[Jantar Mantar, Jaipur]] *[[Jarrod Sammut]] *[[Jean Antoine Houdon]] *[[Jean Dieudonné]] *[[Jean Picard]] *[[Jebel Faya]] *[[Jeddah]] *[[Jodensavanne]] *[[Joggins]] *[[Johann Christian Bach]] *[[Johan Jensen]] *[[John Edward Critien]] *[[John Kendrew]] *[[John Strutt Rayleigh]] *[[Jongmyo]] *[[Jørgen Pedersen Gram]] *[[Josef Hoffman]] *[[Joseph Louis Gay-Lussac]] *[[Joya de Cerén]] *[[Jože Plečnik]] *[[Jules Pascin]] *[[Julia Malinova]] *[[Julia Sanina]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Julio Baghy]] *[[Julius Wagner-Jauregg]] *[[Jum il-Ġifa]] *[[Jum il-Lingwa Erżjana]] *[[Jum l-Ewropa]] *[[Jum Zamenhof]] === '''<u>K</u>''' === * [[Kaċċa bl-ajkli]] * [[Kairouan]] * [[Kaja Kallas]] *[[Kalwaria Zebrzydowska]] *[[Kampnari tal-Belġju u ta' Franza]] *[[Kanal il-Kbir (iċ-Ċina)]] *[[Kanal ta' Rideau]] *[[Kanali ta' Amsterdam]] *[[Kandy]] *[[Kappella]] *[[Karavanseraj Persjani]] *[[Karbalayi Safikhan Karabakhi]] *[[Karl Ferdinand Braun]] *[[Karl Weierstrass]] *[[Karlskrona]] *[[Karlu III]] *[[Kasbah tal-Alġier]] *[[Kaskati ta' Galdelsha]] *[[Kaskati ta' Vitorja]] *[[Kastell ta' Ankara]] *[[Kastell ta' Durham]] *[[Kastell ta' Himeji]] *[[Kastell ta’ Kroměříž|Kastell ta' Kroměříž]] *[[Kastell ta' Kronborg]] *[[Kastell ta' Kuressaare]] *[[Kastell ta’ Litomyšl|Kastell ta' Litomyšl]] *[[Kastell ta' Lubart]] *[[Kastell ta’ Malbork|Kastell ta' Malbork]] *[[Kastell ta' Nesvizh]] *[[Kastell ta' Neuschwanstein]] *[[Kastell ta' Paphos]] *[[Kastell ta' San Pedro de la Roca]] *[[Kastell ta' Spiš]] *[[Kastell ta' Wartburg]] *[[Kastell ta' Zerzevan]] *[[Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl]] *[[Kastelli ta' Bellinzona]] *[[Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd]] *[[Katarina Vitale]] * [[Katidral]] *[[Katidral ta' Aachen]] *[[Katidral ta' Amiens]] *[[Katidral ta' Bourges]] *[[Katidral ta' Burgos]] *[[Katidral ta' Canterbury]] *[[Katidral ta' Chartres]] *[[Katidral ta' Köln]] *[[Katidral ta' León, Nikaragwa]] *[[Katidral ta' Naumburg]] *[[Katidral ta' Reims]] *[[Katidral ta' Roskilde]] *[[Katidral ta' Santa Sofija (Kiev)]] *[[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' Šibenik]] *[[Katidral ta' Speyer]] *[[Katidral ta' Tournai]] *[[Katidral ta' Zvartnots]] *[[Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev]] *[[Katidral tat-Trasfigurazzjoni, Dnipro]] *[[Katina Muntanjuża ta' Ennedi]] *[[Katina Muntanjuża ta’ Meskheti]] *[[Katina Muntanjuża ta' Mulanje]] *[[Katsiaryna Barysevich]] *[[Kauksi Ülle]] *[[Kaunas]] *[[Kavallier ta' Madara]] * [[Kavallier ta’ San Ġakbu|Kavallier ta' San Ġakbu]] * [[Kawkasu tal-Punent]] * [[KazCosmos]] *[[Kelma]] *[[Kerkuane]] *[[Kernavė]] *[[Kewkbet is-Safar]] *[[Khafre]] *[[Khami]] *[[Khinalug]] *[[Khiva]] *[[Khor Rori]] *[[Khorramabad]] *[[Khuttal]] *[[Kibbeh]] *[[Kiki Kogelnik]] *[[Kinderdijk]] *[[Kirurgu]] *[[Kizhi Pogost]] *[[Kladruby nad Labem]] * [[Klima ta' Malta]] * [[Klondike]] * [[Kluane / Wrangell–St. Elias / Bajja tal-Glaċieri / Tatshenshini-Alsek]] * [[Knarik Vardanyan]] * [[Knejjes Barokki tal-Filippini]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela]] *[[Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos|Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos]] *[[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí]] *[[Knejjes ta' Chiloé]] *[[Knejjes tal-Injam ta' Maramureș]] *[[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] *[[Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie]] *[[Knejjes tal-Iskola tal-Arkitettura ta' Pskov]] *[[Knejjes tal-Moldavja]] *[[Knejjes tal-Paċi]] *[[Knejjes u Kunventi ta' Goa]] *[[Knisja Antika ta' Petäjävesi]] *[[Knisja ta' Atlántida]] *[[Knisja ta' Boyana]] *[[Knisja ta' San Ġwann f'Kaneo]] *[[Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf]] *[[Knisja ta' Santa Margerita]] *[[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan]] *[[Knisja tal-Injam ta' Urnes]] *[[Knisja tal-Paċi fi Świdnica]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġwann ta' Nepomuk|Knisja tal-Pellegrinaġġ ta’ San Ġwann ta' Nepomuk]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies]] *[[Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos]] *[[Knisja tal-Vitorja]] *[[Koh Ker]] *[[Kok]] *[[Kolomenskoye]] *[[Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt]] *[[Kolonji tal-Benevolenza]] *[[Kolonna ta' Ġuljanu]] *[[Kolonna tat-Trinità Mqaddsa, Olomouc]] * [[Kolossew]] * [[Konso]] *[[Konversazzjoni]] *[[Korfù]] *[[Kosta Ġurassika]] *[[Kosta ta' Amalfi]] *[[Kosta ta' Ningaloo]] *[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] *[[Kotlovina]] *[[Koutammakou]] *[[Krak des Chevaliers]] *[[Krakovja]] *[[Krater ta' Logoisk]] *[[Krater ta' Vredefort]] *[[Kremlin ta' Kazan]] *[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin ta' Moska]] *[[Kreta]] *[[Krisztina Tóth]] *[[Krzemionki]] *[[Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata]] *[[Kubdari]] *[[Kujataa]] *[[Kulangsu]] *[[Kuldīga]] *[[Kulleġġ Navali Rjali Antik]] *[[Kultura ta' Chaco]] *[[Kultura ta' Chinchorro]] *[[Kultura ta' Liangzhu]] *[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] *[[Kumpless Modern ta' Pampulha]] *[[Kumpless Monumentali ta' Brâncuși f'Târgu Jiu]] *[[Kumpless ta' Konservazzjoni tal-Amażonja Ċentrali]] *[[Kumpless ta' W-Arly-Pendjari]] *[[Kumpless tal-Bażar Storiku ta' Tabriz]] *[[Kumpless tal-Foresti ta' Dong Phayayen-Khao Yai]] *[[Kumpless tal-Foresta ta' Kaeng Krachan]] *[[Kumpless tal-Kastell ta' Mir]] *[[Kumpless tal-Khānegāh u tas-Santwarju tax-Xejikk Safi al-din f'Ardabil]] *[[Kumpless tal-Monumenti ta' Huế]] *[[Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde]] *[[Kumpless tal-Oqbra ta' Koguryo]] *[[Kumpless tal-Pajsaġġ ta' Tràng An]] *[[Kumpless u l-Estancias tal-Ġiżwiti ta' Córdoba]] *[[Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran]] *[[Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja]] *[[Kumplessi Sagri tal-Hoysala]] *[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] *[[Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair]] *[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] *[[Kunvent ta' Spiš]] *[[Kunvent ta’ Novodevichy|Kunvent ta' Novodevichy]] *[[Kunya-Urgench]] *[[Kuruna ta' Zvonimir]] *[[Kutná Hora]] === '''<u>L</u>''' === * [[L-Arti]] * [[L-Ewwel Mara jew Raġel ta' Malta]] * [[Lag ta' Baikal]] * [[Lag ta' Brebeneskul]] * [[Lag ta' Kezenoyam]] * [[Lag ta' Laach]] * [[Lag tal-Punent, Hangzhou]] * [[Lagi ta' Ounianga]] * [[Lag ta' Skadar]] * [[Lagi ta' Willandra]] * [[Lake District]] * [[Lamu]] *[[Landier]] *[[Lapponja Żvediża]] *[[Las Médulas]] *[[Lascaux]] *[[Lavaux]] *[[Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo]] *[[Lazzaro Pisani]] *[[Le Corbusier]] *[[Le Havre]] *[[Le Locle]] *[[Léon Werth]] *[[Leptis Magna]] *[[Lessikoloġija]] * [[Lessiku]] * [[Letoon]] * [[Lev Davidovich Landau]] * [[Lev Semenovič Pontrjagin]] * [[Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati]] * [[Levuka]] * [[Leyla Mammadbeyova]] * [[Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre]] *[[Lika Kavzharadze]] *[[Lima]] *[[Lingwa Erżjana]] *[[Lingwa Ġermaniża]] *[[Linja ferrovjarja ta’ Semmering|Linja ferrovjarja ta' Semmering]] *[[Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana]] *[[Linji Ferrovjarji tal-Muntanji tal-Indja]] *[[Linji ta' Nazca]] *[[Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi]] *[[Lista ta’ binjiet ta’ Gaudí]] *[[Lista ta' kumpaniji elenkati fil-Borża ta' Malta]] *[[Lista ta' Membri tal-Parlament ta' Malta, 2017–2022]] *[[Lista ta' peniżoli]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Andorra]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Iżrael]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Kuba]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Madagascar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'San Marino]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja|Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċilì]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belarussja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Brażil]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Filippini]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Finlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Georgia]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kambodja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kolombja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Laos]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lussemburgu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Malażja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mauritania]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Moldova]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mongolja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Myanmar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Palestina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nepal]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Norveġja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sirja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tajlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fix-Xlokk tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afganistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arabja Sawdija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Armenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstralja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indoneżja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Oċeanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan]] *[[Liz Truss]] *[[Loġġa tal-Ħarir]] *[[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] *[[Lorenzo de' Medici]] *[[Lorenzo Gafà]] *[[Lorenzo Valla]] *[[Luang Prabang]] *[[Lübeck]] *[[Luca Parmitano]] *[[Lucavsala]] *[[Lucia Piussi]] *[[Lučka Kajfež Bogataj]] *[[Ludmila tal-Boemja]] *[[Ludovico Ariosto]] *[[Ludovico Carracci]] *[[Ludwik Lejzer Zamenhof]] *[[Luigi Boccherini]] *[[Luigi Galvani]] *[[Luigi Pirandello]] *[[Lumbini]] *[[Luna 26]] *[[Lunenburg]] *[[Lvant ta' Rennell]] *[[Lviv]] *[[Lyon]] *[[Lyubov Panchenko]] === '''<u>M</u>''' === * [[Maċedonit]] * [[Machu Picchu]] * [[Madinat Al-Zahra]] *[[Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima]] *[[Magda Šaturová-Seppová]] *[[Maison Carrée]] * [[Malta taħt il-Franċiżi]] *[[Maltin]] *[[Måneskin]] *[[Manhush]] *[[Manto Mavrogenous]] *[[Mantova]] *[[Margaret Abela]] *[[Maria De Filippi]] *[[Maria Dobroniega ta' Kiev]] *[[Maria Grollmuß]] *[[Marian Smoluchowski]] *[[Mario Draghi]] *[[Mário Zagallo]] *[[Marrakesh]] *[[Marta Kos]] *[[Martinu I ta' Sqallija]] *[[Mary Chronopoulou]] *[[Mary Fenech Adami]] *[[Mary Moser]] *[[Masada]] *[[Masġar tal-Palm ta' Elche]] *[[Maurizio Costanzo]] *[[Mawżolew ta’ Khoja Ahmed Yasawi]] *[[Maymand]] *[[Mbanza Kongo]] *[[Medalja ta' Marian Smoluchowski]] *[[Medina ta' Sousse]] *[[Mehmet Ali Ağca]] *[[Melka Kunture]] *[[Mérida (Spanja)]] *[[Merill]] *[[Meroe]] *[[Merv]] *[[Meteora]] *[[Michael Refalo]] *[[Michail Glinka]] *[[Mikhail Ostrogradsky]] *[[Milan]] *[[Mileva Filipović]] *[[Mimoza Kusari-Lila]] *[[Mina tal-Imħabba ta' Klevan]] *[[Minaret ta' Jam]] *[[Minjiera Storika tal-Fidda f'Tarnowskie Góry]] *[[Minjiera tal-Faħam ta' Ombilin]] *[[Minjiera tal-Fidda ta' Iwami Ginzan]] *[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka]] *[[Minjiera tar-Ram ta' Falun]] *[[Minjieri tad-Deheb tal-Gżira ta' Sado]] *[[Minjieri taż-Żnied Neolitiċi ta' Spiennes]] *[[Mira Alečković]] *[[Mirella Freni]] *[[Miroslav Řepa]] *[[Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro]] *[[Missjonijiet ta' San Antonio]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti fost il-Guarani]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' La Santísima Trinidad de Paraná u Jesús de Tavarangue]] *[[Mnajdra]] *[[Modena]] *[[Mogħdija tal-Ġgant]] *[[Moidam]] *[[Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl]] *[[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] *[[Monasteru ta' Alcobaça]] *[[Monasteru ta' Batalha]] *[[Monasteru ta' Ferapontov]] *[[Monasteru ta' Gelati]] *[[Monasteru ta' Geghard]] *[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]] *[[Monasteru ta' Haghpat]] *[[Monasteru ta' Hoge]] *[[Monasteru ta' Horezu]] *[[Monasteru ta' Hosios Loukas]] *[[Monasteru ta' Maulbronn]] *[[Monasteru ta' Neghuts]] *[[Monasteru ta' Poblet]] *[[Monasteru ta' Rila]] *[[Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu]] *[[Monasteru ta' San Ilarjun]] *[[Monasteru ta' Sanahin]] *[[Monasteru ta' Santa Katarina]] *[[Monasteru ta' Sopoćani]] *[[Monasteru ta' Studenica]] *[[Monasteru ta' Voroneț]] *[[Monasteru tal-Ġlormini]] *[[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] *[[Monika Kryemadhi]] *[[Møns Klint]] *[[Mont-Saint-Michel]] *[[Monte Albán]] *[[Monte San Giorgio]] *[[Monte Titano]] *[[Monticello]] * [[Monument]] * [[Monument Nazzjonali ta' Żimbabwe l-Kbir]] * [[Monumenti Bojod ta' Vladimir u ta' Suzdal]] * [[Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji]] * [[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] * [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]] * [[Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi]] * [[Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)]] * [[Monumenti Storiċi ta' Makli]] *[[Monumenti Storiċi ta' Nara]] *[[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] *[[Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev]] *[[Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong]] *[[Monumenti u Siti Storiċi ta' Hiraizumi]] *[[Morelia]] *[[Moritz Cantor]] *[[Moskea Antika ta' Edirne]] *[[Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği]] *[[Moskea ta' Arif Agha]] *[[Moskea ta’ Selimiye, Edirne]] *[[Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan]] *[[Moskea tat-Tatari]] *[[Moskej bi stil Sudaniż fit-Tramuntana tal-Kosta tal-Avorju]] *[[Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali]] *[[Motoori Norinaga]] *[[Mramorje]] *[[Mtskheta]] *[[Mtsvane]] *[[Muhammad al-Idrisi]] *[[Muħammed]] *[[Muniċipju ta' Bremen]] *[[Muntanja Pelée]] *[[Muntanja Qingcheng]] *[[Muntanja ta' Kumgang]] *[[Muntanja Wutai]] *[[Muntanji Blu u John Crow]] *[[Muntanji Makhonjwa ta' Barberton]] *[[Muntanji ta' Homolje]] *[[Muntanji tad-Deheb ta' Altai]] *[[Muntanji tal-Krimea]] *[[Muntanji Wudang]] *[[Muntanji Wuyi]] *[[Mużew Brittaniku]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Montenegro]] *[[Mużew ta' Plantin-Moretus]] *[[Mużew ta' Trojja]] *[[Myśliwska]] *[[Mystras]] === '''<u>N</u>''' === * [[Nærøyfjord]] * [[Nadur]] * [[Naftalan]] * [[Nagorno-Karabakh]] * [[Naħla tal-għasel ta' Malta]] * [[Nalanda Mahavihara]] * [[Namhansanseong]] * [[Nancy]] * [[Nan Madol]] *[[Napli]] *[[Naryn-Kala]] *[[Nataliya Kobrynska]] *[[Nea Moni ta' Chios]] *[[Nekropoli]] *[[Nekropoli ta' Beit She'arim]] *[[Nekropoli ta' Monterozzi]] *[[Nemrut Dağı]] *[[Nessebar]] *[[New Lanark]] *[[New Secret (jott)]] *[[Nexhmije Pagarusha]] *[[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] *[[Nicolas-Joseph Cugnot]] *[[Nicolas Flamel]] *[[Nicolau Coelho]] *[[Nida]] *[[Nika Križnar]] *[[Nikkō]] *[[Nil]] *[[Nino Ramishvili]] *[[Nisa (Turkmenistan)]] *[[Nisa f’Malta]] *[[Nisa fl-elezzjonijiet ġenerali ta’ Malta]] *[[Nizza]] *[[Norman Morrison]] *[[Nutar]] === '''<u>O</u>''' === * [[Oażi ta' Al-Ahsa]] * [[Olga Tass]] *[[Olimpja]] *[[Olinda]] *[[Ophrys caucasica|''Ophrys caucasica'']] *[[Oplontis]] *[[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastija Xixia]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing]] *[[Oqbra Rjali tad-Dinastija Joseon]] *[[Oqbra ta' Mozu]] *[[Oqbra tar-Rejiet ta' Buganda f'Kasubi]] *[[Orthohantavirus]] *[[Ortografija Litwana]] *[[Osservatorji Astronomiċi tal-Università Federali ta' Kazan]] *[[Osservatorju ta' Črni Vrh]] *[[Osservatorju ta' Jodrell Bank]] *[[Osservatorju ta' Rozhen]] *[[Osun-Osogbo]] *[[Otto Toeplitz]] *[[Ouro Preto]] === '''<u>P</u>''' === * [[Pablo Neruda]] * [[Pagoda ta' Vinh Nghiem]] * [[Pajsaġġ Agrikolu tan-Nofsinhar ta' Öland]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kuba]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tas-Sassanidi fil-Provinċja ta' Fars]] * [[Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon]] * [[Pajsaġġ Karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani]] * [[Pajsaġġi Kulturali ta' Bassari, Fula u Bedik]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Budj Bim]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Gedeo]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Hawraman/Uramanat]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Le Morne]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta’ Lednice-Valtice]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Għelieqi Mtarrġa tar-Ross ta' Honghe Hani]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Lag ta' Kenozero]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Wied ta' Orkhon]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang]] * [[Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveld]] * [[Pajsaġġ Kulturali u l-Fdalijiet Arkeoloġiċi tal-Wied ta' Bamiyan]] * [[Pajsaġġi Militari tal-Imperu Maratha fl-Indja]] * [[Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealand]] * [[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] * [[Pajsaġġ tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Cornwall u l-Punent ta' Devon]] * [[Pajsaġġi ta' Dauria]] * [[Pál Maléter]] * [[Palazz Irjali ta' Aranjuez]] *[[Palazz Irjali ta' Caserta]] *[[Palazz Mariinskyi]] *[[Palazz ta' Blenheim]] *[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] *[[Palazz ta' Drottningholm]] *[[Palazz ta' Eggenberg]] *[[Palazz ta' Fontainebleau]] *[[Palazz ta' Golestan]] *[[Palazz ta' Ishak Paşa]] *[[Palazz ta' Mafra]] *[[Palazz ta' Orbeliani]] *[[Palazz ta' Potala]] *[[Palazz ta’ Schönbrunn|Palazz ta' Schönbrunn]] *[[Palazz ta’ Stoclet|Palazz ta' Stoclet]] *[[Palazz ta' Versailles]] *[[Palazz tal-Khan]] *[[Palazz tas-Sajf]] *[[Palazz tax-Shirvanshah]] *[[Palazzi Minojċi]] *[[Palazzi Rjali ta' Abomey]] *[[Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin]] *[[Palenque]] *[[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] *[[Palestina]] *[[Palianytsia]] *[[Palmaria]] *[[Palmyra]] *[[Pamukkale]] *[[Panamá Viejo]] *[[Papa Ljun XIV]] *[[Papahānaumokuākea]] *[[Paquimé]] *[[Paramaribo]] *[[Park Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Tierradentro]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Champaner-Pavagadh]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Hili]] *[[Park Arkeoloġiku ta' San Agustín]] *[[Park Irjali ta' Studley]] *[[Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji]] *[[Park Naturali ta' Dinara]] *[[Park Nazzjonali ta' Karula]] *[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]] *[[Park Naturali tal-Iskolli tal-Qroll ta' Tubbataha]] *[[Park Naturali tal-Pilastri ta' Lena]] *[[Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi]] *[[Park Nazzjonali Olimpiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai]] *[[Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldt]] *[[Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin]] *[[Park Nazzjonali ta' Beit Guvrin-Maresha]] *[[Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha]] *[[Park Nazzjonali ta' Canaima]] *[[Park Nazzjonali ta' Chapada dos Veadeiros]] *[[Park Nazzjonali ta' Chiribiquete]] *[[Park Nazzjonali ta' Chitwan]] *[[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni]] *[[Park Nazzjonali ta' Coiba]] *[[Park Nazzjonali ta' Comoé]] *[[Park Nazzjonali ta' Darien]] *[[Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului]] *[[Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granma]] *[[Park Nazzjonali ta' Doñana]] *[[Park Nazzjonali ta' Everglades]] *[[Park Nazzjonali ta’ Fertő-Hanság]] *[[Park Nazzjonali ta' Garajonay]] *[[Park Nazzjonali ta' Garamba]] *[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains]] *[[Park Nazzjonali ta' Gros Morne]] *[[Park Nazzjonali ta' Gunung Mulu]] *[[Park Nazzjonali ta' Hortobágy]] *[[Park Nazzjonali ta' Huascarán]] *[[Park Nazzjonali ta' Ichkeul]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguaçu]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguazú]] *[[Park Nazzjonali ta' Ivindo]] *[[Park Nazzjonali ta' Kahuzi-Biega]] *[[Park Nazzjonali ta' Kakadu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kaziranga]] *[[Park Nazzjonali ta' Khangchendzonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro]] *[[Park Nazzjonali ta' Kinabalu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kiskunság]] *[[Park Nazzjonali ta' Komodo]] *[[Park Nazzjonali ta' Lahemaa]] *[[Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses]] *[[Park Nazzjonali ta' Lorentz]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Alerces]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Glaciares]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Katíos]] *[[Park Nazzjonali ta' Lushan]] *[[Park Nazzjonali ta' Mammoth Cave]] *[[Park Nazzjonali ta' Manas]] *[[Park Nazzjonali ta' Manú]] *[[Park Nazzjonali ta' Manovo-Gounda St Floris]] *[[Park Nazzjonali ta' Mesa Verde]] *[[Park Nazzjonali ta' Miguasha]] *[[Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitons]] *[[Park Nazzjonali ta' Murujuga]] *[[Park Nazzjonali ta' Nahanni]] *[[Park Nazzjonali ta' Niah]] *[[Park Nazzjonali ta' Niokolo-Koba]] *[[Park Nazzjonali ta' Noel Kempff Mercado]] *[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]] *[[Park Nazzjonali ta' Phong Nha – Kẻ Bàng]] *[[Park Nazzjonali ta' Þingvellir]] *[[Park Nazzjonali ta' Pirin]] *[[Park Nazzjonali ta' Purnululu]] *[[Park Nazzjonali ta' Rapa Nui]] *[[Park Nazzjonali ta' Rio Abiseo]] *[[Park Nazzjonali ta' Sagarmatha]] *[[Park Nazzjonali ta' Salonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Sangay]] *[[Park Nazzjonali ta' Sanqingshan]] *[[Park Nazzjonali ta' Serengeti]] *[[Park Nazzjonali ta' Serra da Capivara]] *[[Park Nazzjonali ta' Simien]] *[[Park Nazzjonali ta' Taï]] *[[Park Nazzjonali ta' Talampaya]] *[[Park Nazzjonali ta' Teide]] *[[Park Nazzjonali ta' Tongariro]] *[[Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon]] *[[Park Nazzjonali ta' Una]] *[[Park Nazzjonali ta' Vatnajökull]] *[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] *[[Park Nazzjonali ta' Yellowstone]] *[[Park Nazzjonali ta' Yosemite]] *[[Park Nazzjonali tal-Biżonti tal-Boskijiet]] *[[Park Nazzjonali tal-Foresta Pluvjali ta' Gola]] *[[Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstone]] *[[Park Nazzjonali tal-Għadajjar ta' Mana]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Carlsbad]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Peruaçu]] *[[Park Nazzjonali tal-Grand Canyon]] *[[Park Nazzjonali tal-Himalayas il-Kbar]] *[[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lag tal-Malawi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja tal-Kenja]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori]] *[[Park Nazzjonali tal-Vulkani ta' Hawaii]] *[[Park Nazzjonali tas-Sundarbans]] *[[Park Nazzjonali tat-Taġikistan]] *[[Park Nazzjonali tax-Xmara ta' Taħt l-Art ta' Puerto Princesa]] *[[Park Provinċjali ta' Ischigualasto]] *[[Park Provinċjali ta' Writing-on-Stone]] *[[Park Provinċjali tad-Dinosawri]] *[[Park Storiku ta' Ayutthaya]] *[[Park Storiku ta' Phu Phrabat]] *[[Park Storiku ta' Si Thep]] *[[Park Storiku ta' Sukhothai]] *[[Park ta' Maloti-Drakensberg]] *[[Park ta’ Muskau|Park ta' Muskau]] *[[Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso]] *[[Park tal-Mafkar tar-Rewwixta u tar-Rivoluzzjoni]] *[[Park Trinazzjonali ta' Sangha]] *[[Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri]] *[[Parks Nazzjonali ta' Nanda Devi u tal-Wied tal-Fjuri]] *[[Parks Nazzjonali tal-Lag ta' Turkana]] *[[Parks Nazzjonali u Statali tas-Siġar tal-Injam tal-Aħmar]] *[[Parks tal-Muntanji tar-Rockies Kanadiżi]] *[[Parmigianino]] *[[Parrukkier]] *[[Pasargadae]] *[[Paseo del Prado]] *[[Patoloġija]] *[[Pattadakal]] *[[Paulo Coelho]] *[[Pavlo Lee]] *[[Pécs]] *[[Pellegrinaġġ ta’ San Ġakbu]] *[[Peña de los Enamorados]] *[[Peniżola]] *[[Peniżola Valdés]] *[[Pergamon]] *[[Peri-Khan Sofiyeva]] *[[Persepolis]] *[[Peter Carl Fabergé]] *[[Péter Magyar]] *[[Pëtr Kapica]] *[[Petra]] *[[Petra Brocková]] *[[Petroglifiċi ta' Bangudae]] *[[Petroglifiċi tal-Lag ta' Onega u l-Baħar Abjad]] *[[Philipp Otto Runge]] *[[Philippi]] *[[Pienza]] *[[Piero Angela]] *[[Pierre Fatou]] *[[Pietro Longhi]] *[[Pietru l-Kbir]] *[[Pimachiowin Aki]] *[[Ping Yao]] *[[Pippo Baudo]] *[[Pirinej-Monte Perdido]] *[[Pitons]] *[[Pitons, Cirques u Rdumijiet tal-Gżira ta' Réunion]] *[[Pjanta]] *[[Pjanura ta' Bărăgan]] *[[Pjanura ta’ Stari Grad]] *[[Pjanura tal-Ġarer]] *[[Pjazza]] *[[Pjazza ta' Naqsh-e Jahan]] * [[Pjazza tal-Mirakli]] * [[Pkhali]] *[[Plamer]] *[[Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga]] *[[Pobiti Kamani]] *[[Politika]] *[[Polonnaruwa]] *[[Pont Antik ta’ Mostar]] *[[Pont ta' Forth]] *[[Pont ta' Malabadi]] *[[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] *[[Pont ta' Vizcaya]] *[[Pont tal-Fjuri]] *[[Pont tal-Paċi, Tbilisi]] *[[Porfirio Barba-Jacob]] *[[Port Ħieles ta' Malta]] *[[Port Royal]] *[[Port ta' Mariupol]] *[[Port ta’ Marsamxett]] *[[Porta Nigra]] *[[Portiċi ta' Bologna]] *[[Porto]] *[[Postijiet Sagri tal-Bahá'i]] *[[Potosí]] *[[Pożati]] *[[Prambanan]] *[[Professjoni]] *[[Proklos]] *[[Promontorju ta' Putorana]] *[[Provins]] *[[Pu'er]] *[[Puebla (belt)]] *[[Pythagoreion]] === '''<u>Q</u>''' === * [[Qabar ta' Askia]] * [[Qabar ta' Humayun]] * [[Qabar Traċjan ta' Kazanlak]] * [[Qabar Traċjan ta' Sveshtari]] * [[Qabża tal-Biżonti Sfrakassati]] * [[Qal'at al-Bahrain]] * [[Qala (Għawdex)]] * [[Qalba Neolitika tal-Gżejjer Orkney]] * [[Qalhat]] * [[Qanat]] * [[Qaryat al-Faw]] * [[Qaytarma]] * [[Qorti Rjali ta' Tiébélé]] * [[Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann|Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann Battista (Caravaggio)]] * [[Quanzhou]] * [[Quebrada de Humahuaca]] * [[Quedlinburg]] * [[Quirigua]] * [[Quito]] * [[Quseir Amra]] * [[Qutb Minar]] === '''<u>R</u>''' === * [[Rachid Chouhal]] * [[Raħal Storiku ta' St. George u l-Fortifikazzjonijiet Relatati, Bermuda]] * [[Rammelsberg]] * [[Ramses II]] * [[Rani-ki-Vav]] * [[Ras'ken' Ozks]] * [[Ravenna]] * [[Ravesa Lleshi]] * [[Red Bay]] * [[Regensburg]] * [[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor]] * [[Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří]] * [[Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj]] *[[Reichenau]] *[[Relattività (Maurits Cornelis Escher)]] *[[Rembrandt]] *[[Renata Scotto]] *[[Renju ta' Mapungubwe]] *[[Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz]] *[[Repubblika Sovjetika ta’ Don|Repubblika Sovjetika ta' Don]] *[[Residenza ta' Würzburg]] *[[Residenza tal-Metropolitani ta' Bukovina u tad-Dalmazja]] *[[Residenzi tal-Familja Savoia]] *[[Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin]] *[[Rettilu]] *[[Rewwixta tal-Qassisin]] *[[Riga]] *[[Risco Caído]] *[[Riversleigh]] *[[Riżerva Ekoloġika ta' Mistaken Point]] *[[Riżerva Forestali ta' Sinharaja]] *[[Riżerva Naturali Stretta tal-Muntanja ta' Nimba]] *[[Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha]] *[[Riżerva Naturali ta' Bashkiriya]] *[[Riżerva Naturali ta' Darwin]] *[[Riżerva Naturali ta’ Kaniv]] *[[Riżerva Naturali ta' Nahal Me'arot]] *[[Riżerva Naturali ta' Okapi]] *[[Riżerva Naturali ta' Selous]] *[[Riżerva Naturali ta' Srebarna]] *[[Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balka]] *[[Riżerva Naturali ta’ Yulen]] *[[Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs]] *[[Riżerva Naturali tas-Suriname Ċentrali]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' El Pinacate u Gran Desierto de Altar]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' Río Plátano]] *[[Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Baħar l-Iswed]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki]] *[[Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa]] *[[Riżerva tal-Fawna ta' Dja]] *[[Riżervi Naturali ta' Air u ta' Ténéré]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tal-Kosta tal-Iskoperti]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tax-Xlokk]] *[[Riżervi tal-Katina Muntanjuża ta' Talamanca-La Amistad]] *[[Robert Fico]] *[[Robert Wilhelm Bunsen]] *[[Roberto Burle Marx]] *[[Rodi (belt)]] * [[Roi Mata]] * [[Roșia Montană]] * [[Ronald Searle]] * [[Røros]] * [[Rotta tal-Inċens – Bliet tad-Deżert f'Negev]] * [[Rotta Wixárika tas-Siti Sagri lejn Wirikuta]] * [[Rotot ta’ Santiago de Compostela fi Franza]] * [[Royal Exhibition Building]] * [[Róža Domašcyna]] *[[Rudolf Diesel]] *[[Ruggiero Leoncavallo]] === '''<u>S</u>''' === * [[Sabratha]] * [[Saeva Dupka]] * [[Safranbolu]] * [[Saint-Émilion]] * [[Sajjied]] *[[Sala taċ-Ċentenarju]] *[[Salamanca]] *[[Salib ta' Santa Ewfrosina]] *[[Salini Rjali ta' Arc-et-Senans]] *[[Salme Kann]] *[[Saltaire]] *[[Salvatore Accardo]] *[[Salzburg]] *[[Samantha Cristoforetti]] *[[Samarkanda]] *[[Samarra]] *[[Sambor Prei Kuk]] *[[Sammallahdenmäki]] *[[Samuel Deguara]] *[[San Cristóbal de La Laguna]] *[[San Gimignano]] *[[San Lawrenz (Għawdex)]] *[[San Miguel de Allende]] *[[San Pietruburgu]] *[[Sana'a]] *[[Sanchi]] *[[Sandra Milo]] *[[Sandra Mondaini]] *[[Sandro Botticelli]] *[[Sangiran]] *[[Sansa, il-Monasteri Buddisti tal-Muntanji tal-Korea t'Isfel]] *[[Santa Cruz de Mompox]] *[[Santiago de Compostela]] *[[Santiago de Querétaro]] *[[Santiniketan]] *[[Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai]] *[[Santwarji tal-Pandas Ġganteski ta' Sichuan]] *[[Santwarji tan-Natura Selvaġġa ta' Thungyai-Huai Kha Khaeng]] *[[Santwarju Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus de Matosinhos]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] *[[Santwarju ta' Itsukushima]] *[[Santwarju tal-Balieni ta' El Vizcaino]] *[[Santwarju ta' Mỹ Sơn]] *[[Santwarju tal-Fawna u tal-Flora ta' Malpelo]] *[[Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan]] *[[São Cristóvão]] *[[São Luís]] *[[Sarazm]] *[[Sardis]] * [[Saryarka]] * [[Sassi ta' Matera]] * [[Satsivi]] *[[Schokland]] *[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] *[[Sebastian Brant]] *[[Segovia]] *[[Seka Sablić]] *[[Sengħa]] *[[Seokguram]] *[[Seowon]] *[[Severo Ochoa]] *[[Sevil Shhaideh]] *[[Sewell]] *[[Sferi tal-Ġebel tal-Costa Rica]] *[[SGang Gwaay]] *[[Shahr-e Sukhteh]] *[[Shahrisabz]] *[[Shaken Aimanov]] *[[Shales ta' Maotianshan]] *[[Sheki]] *[[Shennongjia]] *[[Shibam]] *[[Shirakami-Sanchi]] *[[Shiretoko]] *[[Sian Ka'an]] *[[Šibenik]] *[[Sibila Petlevski]] *[[Sidney Webb]] *[[Siega Verde]] *[[Siena]] *[[Sighișoara]] *[[Sigiriya]] *[[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]] *[[Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri]] *[[Sikhote-Alin]] *[[Simon Kldiashvili]] *[[Sinagoga Antika (Erfurt)]] *[[Sinéad O'Connor]] *[[Sintra]] *[[Siracusa]] *[[Sistema Idrawlika Storika ta' Shushtar]] *[[Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg]] *[[Sistema tat-Toroq tal-Inka]] *[[Sit Agrikolu Bikri ta' Kuk]] *[[Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid|Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid]] *[[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] *[[Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos]] *[[Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo]] *[[Sit Storiku Nazzjonali ta' San Juan]] *[[Sit Storiku Statali tat-Tumbati tal-Ħamrija ta' Cahokia]] * [[Sit ta' Wirt Dinji]] * [[Sit ta' Wirt Industrijali ta' Rjukan-Notodden]] *[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] *[[Sit tar-Raġel ta' Peking f'Zhoukoudian]] *[[Siti tad-Dolmens ta' Gochang, Hwasun u Ganghwa]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco]] *[[Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi]] *[[Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja]] *[[Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)]] *[[Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki]] *[[Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso]] *[[Siti Penitenzjarji Awstraljani]] *[[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali Madwar l-Alpi]] *[[Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun]] *[[Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii]] *[[Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel]] *[[Siti tar-Rivoluzzjoni Industrijali Meiji tal-Ġappun]] *[[Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa]] *[[Siti tat-Tusi]] *[[Skarpan]] *[[Skellig Michael]] *[[Skogskyrkogården]] *[[Skojjattlu tal-art ta' Tian Shan]] *[[Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata]] *[[Skoll il-Kbir tal-Qroll]] *[[Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia]] *[[Skoll tal-Qroll tal-Belize]] *[[Skorba]] *[[Skrivan]] *[[Slavko Brezoski]] *[[Socotra]] *[[Soltaniyeh]] *[[Songo Mnara]] *[[Sophia Loren]] *[[Sophie Germain]] *[[Sophie Liebknecht]] *[[Söyembikä]] *[[Speicherstadt]] *[[Spinalonga]] *[[Sputnik 5]] *[[Stari Ras]] *[[Statwa]] *[[Statwa ta' Roland ta' Bremen]] *[[Statwa tal-Libertà]] *[[Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji]] *[[Stazzjon tar-Radju ta' Grimeton]] *[[Stećak]] *[[Stepan Erzya]] *[[Stevns Klint]] *[[Stonehenge]] *[[Stone Town]] *[[Strett ta' Hormuz]] *[[Su Nuraxi]] *[[Subak]] *[[Sulaiman-Too]] *[[Sundarbans]] *[[Supra (festa)]] *[[Suq Ċentrali ta' Ljubljana]] *[[Surtsey]] *[[Susa]] *[[Svaneti]] *[[Svetlana Antonovska]] *[[Sviyazhsk]] === '''<u>T</u>''' === * [[Ta' Bakkja]] * [[Ta' Ħaġrat]] * [[Ta' Kandja]] *[[Tabib]] *[[Tadrart Acacus]] *[[Taħdit]] *[[Taishan]] *[[Taj Mahal]] *[[Takalik Abaj]] *[[Takht-e Soleyman]] *[[Takht-i-Bahi]] *[[Takkanot Shum]] *[[Taksim]] *[[Tallinn]] *[[Tamgaly]] *[[Tanġier]] *[[Taos Pueblo]] *[[Taputapuātea]] *[[Tarraco]] *[[Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatati]] *[[Tassili n'Ajjer]] *[[Taxila]] *[[Tchogha Zanbil]] *[[Te Wahipounamu]] *[[Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk]] *[[Teatru Antik ta’ Epidaurus|Teatru Antik ta' Epidaurus]] *[[Teatru Rjal]] *[[Teatru Ruman ta' Orange]] *[[Teatru tal-Opri Margravjali]] *[[Teatru tal-Opri ta' Sydney]] *[[Tebe (Eġittu)]] *[[Tekniku]] *[[Telč]] *[[Tempji Ħajjin Kbar taċ-Ċola]] * [[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] * [[Tempji ta' Ħal Tarxien]] *[[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] *[[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus]] *[[Tempju ta' Haeinsa]] *[[Tempju ta' Kakatiya Rudreshwara]] *[[Tempju ta' Mahabodhi]] *[[Tempju ta' Preah Vihear]] *[[Tempju tal-Ġenna]] *[[Tempju tal-Għar ta' Dambulla]] *[[Tempju tax-Xemx ta' Konarak]] *[[Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu]] *[[Teotihuacan]] *[[Tequila (Belt)]] * [[Terminoloġija]] * [[Tetiana Ostashchenko]] * [[Tétouan]] *[[Teżawru]] *[[Theobald Boehm]] *[[Theodore Géricault]] *[[Thimlich Ohinga]] *[[Tholos ta' El Romeral]] *[[Thomas à Kempis]] *[[Thoros ta' Edessa]] *[[Tian Shan]] * [[Tieqa tad-Dwejra]] * [[Tieqa ta' Wied il-Mielaħ]] * [[Tikal]] * [[Timbuktu]] * [[Timgad]] * [[Tina Turner]] * [[Tinetto]] * [[Tino]] * [[Tinqix fuq il-Blat f'Alta]] *[[Tinqix fuq il-Blat f'Tanum]] *[[Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il]] *[[Tinqix fuq il-Blat ta' Dazu]] *[[Tinqix ta' Bisotun]] *[[Tipasa]] *[[Tiryns]] *[[Tiwanaku]] *[[Tiya]] *[[Tlacotalpan]] *[[TNMK]] *[[Tobias Michael Carel Asser]] *[[Toledo]] *[[Tomaso Antonio Vitali]] *[[Tomiri]] *[[Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum]] *[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan]] * [[Torri Mmejjel ta' Pisa]] * [[Torri ta' Belém]] *[[Torri ta' Erkole]] *[[Torri ta' Londra]] *[[Torri tax-Xebba (Baku)]] *[[Torrijiet residenzjali tas-Svan|Torrijiet Residenzjali tas-Svan]] *[[Toruń]] *[[Tpittir fuq il-Blat ta' Sierra de San Francisco]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Għar ta' Shulgan-Tash]] *[[Trattat ta' Kaunas]] *[[Třebíč]] *[[Trinidad, Kuba]] *[[Trogir]] *[[Trojja]] *[[Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland]] *[[Tserkva ta' Santa Marija, Owczary]] *[[Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec]] *[[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] *[[Tsodilo]] *[[Tubeteika]] *[[Tulou ta' Fujian|''Tulou'' ta' Fujian]] *[[Tumbati Ċerimonjali tal-Ħamrija ta' Hopewell]] *[[Tumbati Funebri ta' Dilmun]] *[[Tumbati Funebri ta' Gaya]] *[[Tumbati Monumentali tal-Ħamrija ta' Poverty Point]] *[[Turan]] *[[Tutankhamun]] *[[Twyfelfontein]] *[[Tyre]] === '''<u>U</u>''' === * [[Úbeda]] * [[Ugo Foscolo]] *[[Uluru]] *[[Um er-Rasas]] *[[Umm Al-Jimāl]] *[[UNESCO]] *[[Università Iżlamika Russa]] *[[Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku]] *[[Università ta' Al-Qarawiġin|Università ta' Al-Qarawijin]] *[[Università ta' Coimbra]] *[[Unjoni Sovjetika]] *[[Urbino]] *[['Uruq Bani Mu'arid]] *[[Uxmal]] === '''<u>V</u>''' === * [[Val d'Orcia]] *[[Val di Noto]] *[[Valentyna Radzymovska]] *[[Valeria Bruni Tedeschi]] *[[Vallée de Mai]] *[[Vasco da Gama]] *[[Vat Phou]] *[[Velimir Khlebnikov]] *[[Venera 7]] *[[Verona]] *[[Via Appia]] *[[Victoria Amelina]] *[[Vigan]] *[[Vincent van Gogh]] *[[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] *[[Villa d'Este]] *[[Villa Romana del Casale]] *[[Villa ta' Adrijanu]] *[[Villa Tugendhat]] *[[Villaġġi Antiki tat-Tramuntana tas-Sirja]] *[[Villaġġi bil-Knejjes Iffortifikati f'Transilvanja]] *[[Villaġġi Storiċi ta' Shirakawa-gō u Gokayama]] *[[Vilnius]] *[[Visby]] *[[Vitaliy Kim]] *[[Vito Volterra]] *[[Vittorio De Sica]] *[[Vjenna]] *[[Vladimir Ashkenazy]] *[[Vlkolínec]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Volubilis]] *[[Võros]] *[[Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan]] *[[Vulkani ta' Kamchatka]] === '''<u>W</u>''' === * [[Wachau]] * [[Wadi Al-Hitan]] *[[Wadi Rum]] *[[Wales]] *[[Weimar Klassika]] *[[Werrej]] *[[Wied Superjuri tar-Renu Nofsani]] *[[Wied t'Isfel tal-Awash]] *[[Wied ta' Kathmandu]] *[[Wied ta' Loire]] *[[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] *[[Wied ta' M'zab]] *[[Wied ta' Qadisha]] *[[Wied ta' Viñales]] *[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] *[[Wied tat-Tempji]] *[[Wilhelm Grimm]] *[[Wilhelm Röntgen]] *[[Willem de Sitter]] *[[Willemstad]] *[[William Boeing]] *[[Wirt Arkeoloġiku tal-Wied ta' Lenggong]] *[[Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra]] *[[Wismar]] *[[Władysław Horodecki]] *[[Wolfgang Paul]] === '''<u>X</u>''' === * [[Xanadu]] * [[Xanthos]] * [[Xatt it-Tiben]] *[[Xeff]] *[[Xidi]] *[[Xmara Omo]] *[[Xochicalco]] *[[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] *[[Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier]] *[[Xjenza spazjali]] *[[Xtatol]] === '''<u>Y</u>''' === * [[Yagul]] * [[Yakushima]] * [[Yana Zinkevych]] * [[Yangdong]] * [[Yarmak]] * [[Yaroslavl]] * [[Yazd]] * [[Yeni-Kale]] * [[Yin Xu]] * [[Yllka Mujo]] * [[Yogyakarta]] *[[Yuliya Gushchina]] *[[Yuri Lysianskyi]] === '''<u>Ż</u>''' === * [[Żapoteki]] * [[Żiemel Abjad ta' Osmington]] * [[Żona Kulturali ta' Ḥimā]] *[[Żona l-Kbira tal-Muntanji Blu]] *[[Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja]] *[[Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch]] *[[Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke]] *[[Żona Protetta tal-Gżejjer Phoenix]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Huanglong]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku tal-Wied ta' Jiuzhaigou]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Pantanal]] *[[Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni]] *[[Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kap]] *[[Żoni Protetti tat-Tliet Xmajjar Paralleli ta' Yunnan]] *[[Żoni Storiċi ta' Baekje]] *[[Żoni Storiċi ta' Gyeongju]] *[[Żooloġija]] === '''<u>Z</u>''' === * [[Zabid]] * [[Zacatecas (belt)]] * [[Zagori]] * [[Zamość]] * [[Žatec]] * [[Žehra]] * [[Ziba Ganiyeva]] * [[Zivana]] * [[Zlata Kolarić-Kišur]] *[[Zofia Zamenhof]] *[[Zollverein]] *[[Zond 5]] *[[Zsuzsanna Lorántffy]] 1tow4rrzmqnkczmjxx4nnsm2bqarfug 0 33337 330557 329954 2026-06-15T11:41:29Z CommonsDelinker 257 [[c:COM:CDC|Bot]]: sostituzzjoni tal-istampa minn Suleiman_the_Magnificent_receives_an_Ambassador-by_Matrakci_Nasuh.jpg għal Suleiman_the_Magnificent_receives_an_Ambassador.jpg 330557 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarka|isem=Sulejman I|titlu={{unbulleted list|[[Ħaddiem il-Ħramejn ix-Xarifejn]] (Qaddej it-Tnejn Moskej Sagri)|Xah ta' Bagdad fl-Iraq<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan tal-Eġittu]]<ref name=caesar />|[[Ċisari ta' Ruma]]<ref name=caesar />|[[Ħagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}}|stampa=[[File:EmperorSuleiman.jpg|265px]]|renju=30 ta' Settembru 1520 – 6 ta' Settembru 1566|isem_sħiħ=Sulejman bin Selim|lingwa_nattiva1=[[Tork Ottoman]]|data_twelid=6 ta' Novembru 1494|post_twelid=Trabzon, Trabzon Eyalet, [[Imperu Ottoman]]|data_mewt=6 ta' Settembru 1566 (ta' 71 sena)|post_mewt=Szigetvár, [[Renju tal-Ungerija]]|post_dfin={{unbulleted list|Organi midfunin f'Turbék, [[Szigetvár]], [[Ungerija]]|Ġisem midfun fil-[[Moskea Süleymaniye]], [[Istanbul]], it-[[Turkija]]}}|predeċessur=[[Selim I]]|suċċessur=[[Selim II]]|miżżewweġ_lil={{unbulleted list|[[Ħurrem Sultan]]​ ​(miżżewweġ f'1533; mietet f'1558)​|[[Mahidevran Ħatun]]}}|missier=[[Selim I]]|dinastija=[[Dinastija Ottomana|Ottoman]]|omm=[[Ħafsa Sultan]]|tfal={{unbulleted list|Xahżada Maħmud|Xahżada Murad|[[Xahżada Mustafa]]|[[Radiya Sultan]] (Raziye Sultan)|[[Xahżada Meħmed]]|[[Mihrimah Sultan]]|[[Selim II]]|[[Xahżada Għabdulla]]|[[Xahżada Bajeżid]]|[[Xahżada Ċihangir]]}}|deskrizzjoni_stampa=Ritratt ta' Sulejman minn [[Titian]] (madwar 1530)|reliġjon=[[Iżlam]] [[Iżlam Sunni|Sunni]]}} '''Sulejman I''' (bit-[[Tork Ottoman]]: سليمان اول, <small>b'ittri Latini:</small> ''Süleyman-ı Evvel''; Tork Modern: ''I. Süleyman''; 6 ta’ Novembru 1494 – 6 ta’ Settembru 1566), komunement magħruf bħala '''Sulejman il-Manjifiku''' fid-[[Dinja tal-punent|dinja tal-Punent]] u bħala '''Sulejman il-Leġislatur''' (قانونى سلطان سليمان, ''Ḳānūnī Sulṭān Süleymān'' jew bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: '''''Sulajman il-Qānūnī''''') fl-isfera tiegħu stess, kien is-sultan Ottoman bejn l-1520 u mewtu fl-1566.<ref name=":0">{{Ċita rivista|kunjom1=Ágoston|isem1=Gábor|kunjom2=Masters|isem2=Bruce Alan|data=|sena=2009|titlu=Süleyman I|url=https://doi.org/10.1002/9781444338232.wbeow464|rivista=Encyclopedia of the Ottoman Empire|lingwa=Inġliż|pubblikatur=Infobase Publishing|isbn=1438110251}}</ref>{{Rp|541–545}} Taħt l-amministrazzjoni tiegħu, l-[[Imperu Ottoman]] ħakem fuq mill-inqas 25 miljun ruħ. Wara hu laħaq missieru Selim I fit-30 ta’ Settembru 1520 bħala sultan, Sulejman beda r-renju tiegħu ma' tnedija ta' kampanji militari kontra l-qawwiet Insara tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u l-Mediterran; [[Belgrad]] waqa' f'idejh fl-1521 u [[Rodi (belt)|Rodi]] fl-1522–1523, u f'[[Mohács]] fl-1526, Sulejman kisser is-saħħa tar-[[Renju tal-Ungerija]]. Waqt li jippresiedi fuq il-quċċata tas-saħħa ekonomika, militari u politika tal-Imperu Ottoman, Sulejman tela' li jsir monarka prominenti tal-Ewropa tas-seklu 16, bħalma mexxa nnifsu armati Ottomani fil-konkwisti tagħhom għal għadd ta' fortizzi Kristjani Ewropej qabel ma l-avvanzi tiegħu ġew fl-aħħar spiċċat fl-assedju ta' Vjenna fl-1529. Fuq il-faċċata kontra s-Safavidi, l-isforzi tiegħu ppermettew lill-Ottomani jqabbdu ħafna mil-Lvant Nofsani, minbarra żoni kbar tal-[[Magreb|Afrika ta' Fuq]] sal-Punent tal-[[Alġerija]] ta' llum. Fl-istess ħin, il-flotta Ottomana ddominat l-ibħra mill-Mediterran sal-[[Baħar l-Aħmar]] u permezz tal-Golf Persjan.<ref name="Mansel">{{Ċita ktieb|kunjom=Mansel|isem=Philip|sena=1998|titlu=[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]}}</ref>{{Rp|61}} Fit-tmun tal-Imperu Ottoman li qed iwessa' malajr, Sulejman waqqaf personalment bidliet ġudizzjarji kbar relatati mas-soċjetà, l-edukazzjoni, it-tassazzjoni u l-liġi kriminali. Ir-riformi tiegħu, imwettqa flimkien mal-uffiċjal ġudizzjarju ewlieni Ottoman Ebussuud Efendi, armonizzaw ir-relazzjoni bejn iż-żewġ forom tal-liġi Ottomana: sultani ([[Qanun (liġi)|Qanun]]) u Islami (''Xergħa''/[[Xarigħa|Xarija]]).<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Finkel|isem=Caroline|sena=2005|titlu=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923|pubblikatur=Basic Books|paġna=145}}</ref> Kien poeta u ħaddiem tad-deheb distint; sar ukoll patrun kbir tal-kultura fina, li jissorvelja l-"Età Dehbija" tal-Imperu Ottoman fl-iżvilupp artistiku, letterarju u arkitettoniku tiegħu.<ref name="atil24">{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=24–33}}</ref> Fl-1533, Sulejman kiser it-tradizzjoni Ottomana biż-żwieġ tiegħu ma' Rokselana ([[Lingwa Ukrajna|Ukrajn]]: Роксолана, <small>b'ittri Latini:</small> ''Roksolana''), mara mill-Ħarem Imperjal tiegħu. Rokselana, hekk imsemmija fl-Ewropa tal-Punent għax-xagħarha tal-aħmar, kienet [[Rutenjani|Rutenjana]] li kkonvertit għall-[[Iżlam Sunni|Islam Sunni]] mill-Kristjaneżmu Ortodoss tal-Lvant u minn hemm 'il quddiem saret waħda mill-aktar figuri influwenti tal-perjodu tas-"[[Saltnet in-Nisa|Saltet in-Nisa]]" fl-Imperu Ottoman. Mal-mewt ta' Sulejman fl-1566, li temm ir-renju tiegħu ta' 46 sena, u laħaq warajh ibnu ma' Rokselana, Selim II. Il-werrieta potenzjali l-oħra ta' Sulejman, [[Xahżada Meħmed|Meħmed]] u [[Xahżada Mustafa|Mustafa]], kienu mietu; Meħmed kien ċeda għall-ġidri fl-1543, filwaqt li Mustafa kien ġie mgħallaq minn ordnijiet ta' Sulejman fl-1553. Ibnu l-ieħor Bajeżid ġie wkoll maqtul minn ordnijiet tiegħu, flimkien ma' erba' ulied Bajeżid, wara rewwixta fl-1561. Għalkemm l-istudjużi tipikament qiesu l-perjodu ta' wara mewtu bħala wieħed ta' kriżi u adattament aktar milli ta' tnaqqis sempliċi,<ref name="decline">{{Ċita ktieb|kunjom=Hathaway|isem=Jane|sena=2008|titlu=The Arab Lands under Ottoman Rule, 1516–1800|pubblikatur=Pearson Education Ltd.|paġna=8|kwotazzjoni=historians of the Ottoman Empire have rejected the narrative of decline in favor of one of crisis and adaptation}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Tezcan|isem=Baki|sena=2010|titlu=The Second Ottoman Empire: Political and Social Transformation in the Early Modern Period|pubblikatur=Cambridge University Press|paġna=9|kwotazzjoni=the conventional narrative of Ottoman history – that in the late sixteenth century the Ottoman Empire entered a prolonged period of decline marked by steadily increasing military decay and institutional corruption – has been discarded.}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Woodhead|isem=Christine|sena=2011|kapitlu=Introduction|titlu=The Ottoman World|paġna=5|kwotazzjoni=Ottomanist historians have largely jettisoned the notion of a post-1600 'decline'}}</ref> it-tmiem tar-renju ta' Sulejman kien qabża fl-istorja Ottomana. Fl-għexieren ta’ snin wara Sulejman, l-Imperu Ottoman beda jixhed bidliet politiċi, istituzzjonali u ekonomiċi sinifikanti—hija fenomenu li spiss jissejjaħ l-Era tat-Trasformazzjoni.<ref name="Empire-Power">{{Ċita ktieb|kunjom=Şahin|isem=Kaya|sena=2013|titlu=Empire and Power in the Reign of Süleyman: Narrating the Sixteenth-Century Ottoman World|post=Cambridge|pubblikatur=Cambridge University Press}}</ref>{{Rp|11}}<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Tezcan|isem=Baki|sena=2010|titlu=The Second Ottoman Empire: Political and Social Transformation in the Early Modern Period|pubblikatur=Cambridge University Press|paġna=10}}</ref> == Ismijiet u titli alternattivi == Sulejman il-Manjifiku (Tork Ottoman: {{Lang|ota-Arab|محتشم سليمان}}, {{Lang|ota-Latn|Muḥteşem Süleymān}}), kif kien magħruf fil-[[Dinja tal-punent|Punent]], kien jissejjaħ ukoll Sulejman l-Ewwel ({{Lang|ota-Arab|سلطان سليمان أول}}, {{Lang|ota-Latn|Sulṭān Süleymān-ı Evvel}} ), u Sulejman il-Leġislatur ({{Lang|ota-Arab|قانونی سلطان سليمان}} {{Lang|ota-Latn|Ḳānūnī Sulṭān Süleymān}}) għar-riforma tiegħu tas-sistema legali Ottomana. F'pajjiżi Iżlamiċi oħra, huwa magħruf ukoll bħala Sulejman Kanuni jew Sulejman Qanuni, mill-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]] Sulejman il-Qanuni (سليمان القانوني, ''Sulajmān al-Qanūnī''). Mhuwiex ċar meta eżattament it-terminu {{Lang|ota-Latn|Kanunî}} (il-Leġislatur) l-ewwel beda jintuża bħala laqam għal Sulejman. Huwa kompletament nieqes mis-sorsi Ottomani tas-seklu sittax u sbatax u tista’ tmur mill-bidu tas-seklu 18.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Kafadar|isem=Cemal|data=1993|kapitlu=The Myth of the Golden Age: Ottoman Historical Consciousness in the Post-Süleymânic Era|titlu=Süleyman the Second [i.e. the First] and His Time|post=Istanbul|pubblikatur=The Isis Press|paġna=41|isbn=975-428-052-5}}</ref> Hemm tradizzjoni ta' oriġini tal-Punent, li skontha Sulejman il-Manjifiku kien “Sulejman II”, iżda dik it-tradizzjoni kienet ibbażata fuq suppożizzjoni żbaljata li Sulejman Ċelebi (''Süleyman Çelebi'') kellu jiġi rikonoxxut bħala sultan leġittimu. == Ħajja bikrija == [[Stampa:Semailname_47b.jpg|daqsminuri| Sulejman minn Nakkaş Osman (impinġija fl-1579).]] Sulejman twieled fi Trabżon fuq il-kosta tan-Nofsinhar tal-[[Baħar l-Iswed]] lil Xahżada Selim (aktar tard Selim I), probabbilment fis-6 ta' Novembru 1494, għalkemm din id-data mhix magħrufa b'ċertezza jew evidenza assoluta.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Lowry|isem=Heath|data=1993|kapitlu=Süleymân's Formative Years in the City of Trabzon: Their Impact on the Future Sultan and the City|titlu=Süleyman the Second [i.e. the First] and His Time|post=Istanbul|pubblikatur=The Isis Press|paġna=21|isbn=975-428-052-5}}</ref> Ommu kienet Għajxa Ħafsa Sultan, konkubina konvertita għall-Islam ta' oriġini mhux magħrufa, li mietet fl-1534.<ref name="life-and-family">{{Ċita ktieb|kunjom=Fisher|isem=Alan|sena=1993|kapitlu=The Life and Family of Süleymân I|editur-kunjom1=İnalcık|editur-isem1=Halil|editur-kunjom2=Kafadar|editur-isem2=Cemal|titlu=Süleymân The Second [i.e. the First] and His Time|post=Istanbul|pubblikatur=Isis Press|isbn=9754280525}}</ref>{{Rp|9}}Fl-għomor ta' seba' snin, Sulejman beda studji ta' xjenza, storja, letteratura, teoloġija u tattiċi militari fl-iskejjel tal-Palazz Topkapı imperjali f'[[Kostantinopli]]. Bħala żagħżugħ, għamel ħabib ma' Pargalı Ibrahim, skjav Grieg li aktar tard sar wieħed mill-aktar konsulenti ta' fiduċja tiegħu (iżda li aktar tard ġie maqtul minn ordnijiet ta' Sulejman).<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Barber|isem=Noel|sena=1973|titlu=The Sultans|post=New York|pubblikatur=[[Simon & Schuster]]|paġna=36|isbn=0-7861-0682-4}}</ref> Ta' sbatax-il sena, inħatar bħala l-gvernatur tal-ewwel Kaffa (Theodosia), imbagħad Manisa, b'mandat qasir f'[[Edirne]]. === Adeżjoni === Mal-mewt ta' missieru, Selim I (r. 1512–1520), Sulejman daħal Kostantinopli u tela' fuq it-tron bħala l-għaxar Sultan Ottoman. Deskrizzjoni bikrija ta’ Sulejman, ftit ġimgħat wara l-adeżjoni tiegħu, ġiet ipprovduta mill-mibgħut [[Repubblika ta' Venezja|Venezjan]] Bartolomeo Contarini:  {{Kwota|Is-sultan għandu ħamsa u għoxrin sena biss [fil-fatt 26], għoli u rqaq imma iebes, b’wiċċ irqiq u għadam. Xagħar tal-wiċċ huwa evidenti, iżda bilkemm. Is-sultan jidher amikevoli u b’umoriżmu tajjeb. L-għajdut jgħid li Sulejman huwa msemmi b’mod xieraq, jieħu gost jaqra, jaf u juri ġudizzju tajjeb.<ref name= life-and-family />{{rp|2}}}} == Kampanji militari == === Konkwisti fl-Ewropa === [[Stampa:1522-Sultan_Suleiman_during_the_Siege_of_Rhodes-Suleymanname-DetailBottomRight.jpg|daqsminuri| Sulejman waqt l-[[assedju ta' Rodi]] fl-1522.]] Malli laħaq missieru, Sulejman beda sensiela ta' konkwisti militari, li eventwalment wasslu għal rewwixta mmexxija mill-gvernatur ta’ [[Damasku]] maħtur mill-Ottoman fl-1521. Sulejman malajr għamel tħejjijiet għall-konkwista ta' Belgrad mir-Renju tal- Ungerija —xi ħaġa li l-bużnannuh Meħmed II kien naqas milli jikseb minħabba d- difiża qawwija ta' Ġwann Hunjadi fir-reġjun. Il-qbid tiegħu kien vitali biex jitneħħew l-Ungeriżi u l-Kroati li, wara t-telfa tal-Albaniżi, il-Bosnijaċi, il-Bulgari, il-[[Biżantini]] u s-Serbi, baqgħu l-unika forza formidabbli li setgħet timblokka aktar kisbiet Ottomani fl-Ewropa. Sulejman iddawwar [[Belgrad]] u beda serje ta' bumbardamenti qawwija minn gżira fid-Danubju. Belgrad, b'gwarniġġjon ta' 700 raġel biss, u ma rċeviet l-ebda għajnuna mill-Ungerija, waqgħet f'Awwissu 1521.<ref name="Imber"/>{{Rp|49}} It-triq lejn l-Ungerija u l-Awstrija kienet miftuħa, iżda Sulejman dawwar l-attenzjoni tiegħu minflok lejn il-gżira tal-Lvant [[Mediterran|tal-Mediterran]] ta’ Rodi, il-bażi tad-dar tal-Kavallieri Ospitaljeri. Sulejman bena fortifikazzjoni kbira, il-Kastell ta' Marmaris, li serva bħala bażi għan-Navali Ottomana. Wara assedju ta' ħames xhur, Rodi kapitula u Sulejman ħalla lill-Kavallieri ta' Rodi jitilqu.<ref name="ebSiegeOfRhodes">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/event/Siege-of-Rhodes|titlu=Siege of Rhodes|isem=Tony|awtur=Bunting|sit=Encyclopedia Britannica|data-aċċess=10 April 2018}}</ref> Il-konkwista tal-gżira swiet lill-Ottomani minn 50,000<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Publishing|isem=D. K.|sena=2009|titlu=War: The Definitive Visual History|url=https://books.google.com/books?id=fKG5VcYPtp0C&pg=PA397|pubblikatur=Penguin|isbn=978-0756668174|via=Google Books}}</ref><ref name="Clodfelter">{{Ċita ktieb|kunjom=Clodfelter|isem=Micheal|sena=2017|titlu=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015|url=https://books.google.com/books?id=8urEDgAAQBAJ&pg=PA23|edizzjoni=14th|pubblikatur=McFarland|isbn=978-0786474707|via=Google Books}}</ref> sa 60,000<ref name="Clodfelter" /> mejta minn battalja u mard (il-pretensjonijiet Insara telgħu sa 64,000 imwiet fil-battalja Ottomani u 50,000 mewta minn mard).<ref name="Clodfelter" /> Hekk kif ir-relazzjonijiet bejn l-Ungerija u l-Imperu Ottoman marru għall-agħar, Sulejman kompla l-kampanja tiegħu fl-Ewropa Ċentrali, u fid-29 ta' Awwissu 1526 għeleb Louis II tal-Ungerija (1506–1526) fil-Battalja ta' Mohács. Malli ltaqa' mal-ġisem bla ħajja tar-Re Louis, Sulejman jingħad li lmenta: "Tabilħaqq ġejt fl-armi kontrih; imma ma kinitx ix-xewqa tiegħi li jinqata' hekk qabel ma bilkemm daq il-ħelu tal-ħajja u l-ħajja sultanija."<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=580}}</ref> Waqt li Sulejman kien qed jikkampanja fl-Ungerija, it-tribujiet Turkmeni fl-Anatolja ċentrali (fiċ- Ċiliċja) irvellaw taħt it-tmexxija ta' Kalender Ċelebi. Xi nobbli Ungeriżi pproponew li [[Ferdinandu I, Imperatur ta' Imperu Ruman Sagru|Ferdinandu I]], li kien il-ħakkiem ta' ġar tagħhom l-[[Awstrija]] u li marbut mal-familja ta' Louis II biż-żwieġ, ikun Re tal-Ungerija, u semma ftehimiet preċedenti li l-Habsburgi jieħdu t-tron Ungeriż jekk Louis jmut bla werrieta.<ref name="Imber"/>{{Rp|52}} Madankollu, nobbli oħra daru għan-nobbli Ġwanni Żápolja, li Sulejman appoġġjah. Taħt [[Karlu V, Imperatur ta' Imperu Ruman Sagru|Karlu V]] u ħuh Ferdinandu I, il-Habsburgi reġgħu okkupaw Buda u ħadu l-pussess tal-Ungerija. B’reazzjoni fl-1529, Sulejman mexa mill-wied tad-Danubju u reġa' ħa l-kontroll ta' Buda; fil-ħarifa ta' wara, il-forzi tiegħu assedjaw Vjenna. Din kellha tkun l-aktar expedition ambizzjuża tal-Imperu Ottoman u l-apoġeju tal-mixja tiegħu lejn il-Punent. B'garniġjon imsaħħaħ ta' 16,000 irġiel, <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Turnbull|isem=Stephen|sena=2003|titlu=The Ottoman Empire 1326–1699|post=New York|pubblikatur=[[Osprey Publishing]]|paġna=50}}</ref> l-Awstrijaċi kkaġunaw l-ewwel telfa lil Sulejman, żergħu ż-żerriegħa ta’ rivalità qarsa Ottomana-Habsburga li damet sas-seklu 20. It-tieni tentattiv tiegħu biex jirbaħ Vjenna falla fl-1532, peress li twaħħru l-forzi Ottomani mill-assedju ta' Güns u naqsu milli jaslu Vjenna. Fiż-żewġ każijiet, l-armata Ottomana kienet ikkawżat minn temp ħażin, li ġiegħelhom iħallu warajhom tagħmir essenzjali għall-assedju, u kienet imxekkla minn linji ta' provvista mġebbda żżejjed. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=435–451}}</ref>{{Rp|444}}Fl-1533 ġie ffirmat it-Trattat ta' Kostantinopli minn Ferdinandu I, li fih irrikonoxxa s-sovranità Ottomana u rrikonoxxa lil Sulejman bħala "missieru u suzeran tiegħu", huwa aċċetta wkoll li jħallas ġieħ annwali u aċċetta l-Gran Viżir Ottoman bħala ħuh u ugwali fil-grad. [[Stampa:John_Sigismund_of_Hungary_with_Suleiman_the_Magnificient_in_1556.jpg|daqsminuri| Ir-Re Ġwanni Sigismund Żápolja tal-Ungerija ma' Sulejman fl-1556.]] Sal-1540s, tiġdid tal-kunflitt fl-Ungerija ppreżenta lil Sulejman l-opportunità li jpattija t-telfa li ġarrbet fi Vjenna. Fl-1541, il-Habsburgi ppruvaw jassedjaw Buda iżda ġew imwarrba, u aktar fortizzi tal-Habsburgi inqabdu mill-Ottomani f'żewġ kampanji konsekuttivi fl-1541 u fl-1544 bħala riżultat,<ref name="Imber">{{Ċita ktieb|kunjom=Imber|isem=Colin|sena=2002|titlu=The Ottoman Empire, 1300–1650 : The Structure of Power|post=New York|pubblikatur=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-333-61386-3}}</ref>{{Rp|53}} Ferdinandu u Karlu kienu sfurzati jikkonkludu trattat umiljanti ta' ħames snin ma' Sulejman. Ferdinandu rrinunzja t-talba tiegħu lir-Renju tal-Ungerija u ġie mġiegħel iħallas somma fiss annwali lis-Sultan għall-artijiet Ungeriżi li kompla jikkontrolla. Ta' aktar importanza simbolika, it-trattat irrefera għal Karlu V mhux bħala "Imperatur" iżda bħala "Re ta' Spanja", li wassal lil Sulejman biex jidentifika nnifsu bħala l-veru "Ċesari". <ref name="Imber" /> {{Rp|54}} Fl-1552, il-forzi ta' Sulejman assedjaw Eger, li jinsab fin-naħa tat-tramuntana tar-Renju tal-Ungerija, iżda d-difensuri mmexxija minn István Dobó rributtaw l-attakki u ddefendew il-Kastell ta' Eger.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=István Dobó|url=https://www.britannica.com/biography/Istvan-Dobo|pubblikazzjoni=Encyclopaedia Britannica}}</ref> === Gwerra Ottomana–Safavida ===   [[Stampa:Sueleymanname_nahcevan.jpg|daqsminuri| Minjatura li turi lil Sulejman jimmarċja ma' armata f'Nakhchivan, is-sajf tal-1554.]] Missier Sulejman kien għamel il-gwerra mal-Persja prijorità għolja. Għall-ewwel, Sulejman biddel l-attenzjoni lejn l-Ewropa u kien ikkuntenta li jkun fih il-[[Iran|Persja]], li kienet imħassba bil-għedewwa fil-lvant tagħha. Wara li Sulejman stabbilizza l-fruntieri Ewropej tiegħu, issa dawwar l-attenzjoni tiegħu lejn il-Persja, il-bażi għall-fazzjoni rivali [[Xigħa|Misilma Xigħa]]. Id-dinastija Safavida saret l-għadu ewlieni wara żewġ episodji. L-ewwel, Xah Tahmasp qatel il-gvernatur ta' Bagdad leali lejn Sulejman, u qiegħed raġel tiegħu stess. It-tieni, il-gvernatur ta ' Bitlis kien iddefetta u ħalef lealtà lejn is-Safavidi.<ref name="Imber"/>{{Rp|51}}Bħala riżultat, fl-1533, Sulejman ordna lil Pargalı Ibrahim Paxa tiegħu biex imexxi armata fil-Lvant tal-Asja Minuri fejn reġa' ħa Bitlis u okkupa Tabriż bla reżistenza. Sulejman ingħaqad ma' Ibrahim fl-1534. Huma mbottaw lejn il-Persja, biss sabu lix-Xah qed jissagrifikaw it-territorju minflok ma jiffaċċjaw battalja mqanqla, u rrikorrew għall-fastidju tal-armata Ottomana hekk kif ipproċediet tul l-intern ħarxa.<ref name="sicker206">{{Ċita ktieb|kunjom=Sicker|isem=Martin|sena=2000|titlu=The Islamic World In Ascendancy : From the Arab Conquests to the Siege of Vienna|paġna=206}}</ref> Fl-1535 Sulejman għamel daħla kbira f'Bagdad. Huwa saħħaħ l-appoġġ lokali tiegħu billi rrestawra l-qabar ta' Bu Ħanifa, il-fundatur tal-''midheb'' Ħanafi (skola tal-ħsieb tal-liġi Iżlamika) li l-Ottomani aderixxu magħha.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Burak|isem=Guy|sena=2015|titlu=The Second Formation of Islamic Law: The Ḥanafī School in the Early Modern Ottoman Empire|post=Cambridge|pubblikatur=Cambridge University Press|paġna=1|isbn=978-1-107-09027-9}}</ref> Waqt li jipprova jegħleb lix-Xah darba għal dejjem, Sulejman beda t-tieni kampanja fl-1548–1549. Bħal fl-attentat preċedenti, Tahmasp evita l-konfrontazzjoni mal-armata Ottomana u minflok għażel li jirtira, uża tattiċi ta' art maħruqa fil-proċess u jesponi lill-armata Ottomana għax-xitwa ħarxa tal-Kawkasu.<ref name="sicker206"/> Sulejman abbanduna l-kampanja b'kisbiet Ottomani temporanji f'Tabriż u r-reġjun ta' Urmia, preżenza dejjiema fil-provinċja ta' Van, kontroll tan-nofs tal-punent tal-[[Ażerbajġan]] u xi fortizzi fil-[[Ġeorġja]].<ref name="bartleby794">{{Ċita enċiklopedija|url=http://www.bartleby.com/67/794.html}}</ref> [[Stampa:ImperioOtomanoSimplificado-en.svg|daqsminuri| It-twessigħ territorjali tal-Imperu Ottoman taħt Sulejman, (bl-aħmar u l-oranġjo) inklużi l-vassalli Ottomani.]] Fl-1553, Sulejman beda t-tielet u l-aħħar kampanja tiegħu kontra x-Xah. Wara li inizjalment tilef territorji f'Erżurum minn iben ix-Xah, Sulejman irritalja billi reġa' ħataf Erżurum, qasam l-Ewfrat ta' Fuq u xeħet partijiet mill-Persja. L-armata tax-Xah kompliet l-istrateġija tagħha li tevita lill-Ottomani, u wassal għal staġnar li minnu l-ebda armata ma għamlet xi kisbiet sinifikanti. Fl-1555, ġiet iffirmata soluzzjoni magħrufa bħala l-Paċi ta' Amasja, li ddefinixxiet il-fruntieri taż-żewġ imperi. Permezz ta’ dan it-trattat, l-Armenja u l-Ġeorġja kienu maqsuma b’mod ugwali bejn it-tnejn, bl-Armenja tal-Punent, il-Kurdistan tal-Punent u l-Ġeorġja tal-Punent (inkl. Samtskhe tal-Punent) jaqgħu f’idejn l-Ottomani filwaqt li l-Armenja tal-Lvant, il-Kurdistan tal-Lvant u l-Ġeorġja tal-Lvant (inkl. Samtskhe tal-Lvant) baqgħu f’idejn Safavid.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Mikaberidze|isem=Alexander|data=2015|titlu=Historical Dictionary of Georgia|edizzjoni=2nd|pubblikatur=Rowman & Littlefield|paġna=xxxi|isbn=978-1442241466}}</ref> L-Imperu Ottoman kiseb ħafna mill-[[Iraq]], inkluż Bagdad, li tahom aċċess għall-Golf Persjan, filwaqt li l-Persjani żammew il-kapitali preċedenti tagħhom Tabriż u t-territorji l-oħra kollha tal-majjistral tagħhom fil-Kawkasu u kif kienu qabel il-gwerer, bħal Dagestan u dak kollu li llum huwa l-[[Ażerbajġan]]. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Mikaberidze|isem=Alexander|data=2011|titlu=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&q=peace+of+amasya+caucasus&pg=PA698|pubblikatur=ABC-CLIO|paġna=698|isbn=978-1598843361}}</ref> === Kampanji fl-Oċean Indjan === [[Stampa:Ottoman_fleet_Indian_Ocean_16th_century.jpg|daqsminuri| Flotta Ottomana fl- [[Oċean Indjan]] fis-seklu 16.]] Il-bastimenti Ottomani kienu ilhom ibaħħru fl-[[Oċean Indjan]] mis-sena 1518. [[ammirall|Ammiralli]] Ottomani bħal Ħadem Sulejman Paxa, Sidi Għali Rajjes (''[[Seydi Ali Reis]]'')<ref name="Özcan1997">{{Ċita ktieb|kunjom=Özcan|isem=Azmi|sena=1997|titlu=Pan-Islamism: Indian Muslims, the Ottomans and Britain, 1877–1924|url=https://books.google.com/books?id=s04pus5jBNwC&pg=PA11|pubblikatur=Brill|paġni=11–|isbn=978-90-04-10632-1|data-aċċess=30 September 2012}}</ref> u Kurdogħlu Ħidir Rajjes (''Kurtoğlu Hızır Reis'') huma magħrufa li vvjaġġaw lejn il-portijiet imperjali Mugħali ta' Thatta, Surat u Ġanġira. L-Imperatur Mugħal Akbar il-Kbir innifsu huwa magħruf li tbiedel sitt dokumenti ma' Sulejman il-Manjifiku.<ref name="Özcan1997" /><ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=32–48}}</ref><ref name="Farooqi1989">{{Ċita ktieb|kunjom=Farooqi|isem=Naimur Rahman|sena=1989|titlu=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556–1748|url=https://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|pubblikatur=Idarah-i Adabiyat-i Delli|data-aċċess=30 September 2012}}</ref> Sulejman mexxa bosta kampanji navali kontra l-Portugiż f'tentattiv biex ineħħuhom u jerġa' jwaqqaf il-kummerċ ma' l-Imperu Mugħal. Aden fil-[[Jemen]] inqabad mill-Ottomani fl-1538, sabiex jipprovdi bażi Ottomana għal rejds kontra possedimenti Portugiżi fuq il-kosta tal-punent tal-Imperu Mugħal.<ref name="Kour">{{Ċita ktieb|kunjom=Kour|isem=Z. H.|data=2005|titlu=The History of Aden|url=https://books.google.com/books?id=hNCPAgAAQBAJ|pubblikatur=Routledge|paġna=2|isbn=978-1-135-78114-9}}</ref> Ibaħħru, l-Ottomani fallew kontra l-Portugiżi fl-assedju ta' Dju f'Settembru 1538, iżda mbagħad irritornaw lejn Aden, fejn issaħħaħ il-belt b'100 biċċa artillerija.<ref name="Kour" /><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=İnalcik|isem=Halil|sena=1997|titlu=An economic and social history of the Ottoman Empire|url=https://books.google.com/books?id=Ovg_RQlklU4C&pg=PA326|pubblikatur=Cambridge University Press|paġna=326|isbn=978-0-521-57456-3}}</ref> Minn din il-bażi, Sulajman Paxa rnexxielu jieħu l-kontroll tal-pajjiż kollu tal-Jemen, u ħa wkoll [[Sana'a|Sanagħa]].<ref name="Kour" /> Bil-kontroll qawwi tiegħu tal-[[Baħar l-Aħmar]], Sulejman irnexxielu jikkontesta b'suċċess il-kontroll tar-rotot kummerċjali lill-Portugiż u żamm livell sinifikanti ta' kummerċ mal-Imperu Mugħal matul is-seklu 16. Mill-1526 sal-1543, Sulejman stazzjona 'l fuq minn 900 suldat Tork biex jiġġieldu flimkien mas-Saltna Adal Somalija immexxi minn Aħmed bin Ibrahim il-Għazi matul il-Konkwista tal-Abissinja.<ref>{{Ċita web|url=https://gymwp.app/hnytdoi/similarities-between-louis-xiv-and-suleiman-the-magnificent|titlu=similarities between louis xiv and suleiman the magnificent|sit=gymwp.app|data-aċċess=16 May 2023|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230516071400/https://gymwp.app/hnytdoi/similarities-between-louis-xiv-and-suleiman-the-magnificent|arkivju-data=16 May 2023}}</ref> Wara l-ewwel gwerra Aġuran-Portugiża, l-Imperu Ottoman fl-1559 kien jassorbi s-Saltna Adal imdgħajjef fid-dominju tiegħu. Din l-espansjoni kompliet il-ħakma Ottomana fis-[[Somalja]] u l-Qarn tal-Afrika. Dan żied ukoll l-influwenza tiegħu fl-Oċean Indjan biex jikkompeti mal-Imperu Portugiż mal-alleat mill-qrib tiegħu, l-Imperu Aġuran.<ref name="Clifford">{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=289–302}}</ref> Fl-1564, Sulejman irċieva ambaxxata minn Aċeh (saltna fis-Sumatra ta' Fuq, fl-[[Indoneżja]] moderna), talab appoġġ Ottoman kontra l-Portugiż. Bħala riżultat, ġiet imnedija spedizzjoni Ottomana lejn Aċeh, li kienet kapaċi tipprovdi appoġġ militari estensiv lill-Aċehin/Aċehniżi.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Black|isem=Jeremy|sena=1996|titlu=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492–1792, Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=neUKEvaYPZYC&pg=PA17|pubblikatur=Cambridge University Press|paġna=17|isbn=0-521-47033-1}}</ref> L-iskoperta ta' rotot kummerċjali marittimi ġodda mill-istati tal-Ewropa tal-Punent ippermettilhom jevitaw il-monopolju kummerċjali Ottoman. L-iskoperta Portugiża tal-Kap tat-Tama Tajba fl-1488 tat bidu għal serje ta' gwerer navali Ottomani-Portugiżi fl-Oċean matul is-seklu 16. Is-Saltna Aġuran alleat mal-Ottomani sfida l-monopolju ekonomiku Portugiż fl-Oċean Indjan billi uża munita ġdida li segwiet il-mudell Ottoman, u b'hekk ipproklama attitudni ta' indipendenza ekonomika fir-rigward tal-Portugiż. === Mediterran u l-Afrika ta' Fuq === [[Stampa:Battle_of_Preveza_(1538).jpg|daqsminuri| [[Barbarossa (Ammirall Ottoman)|Barbarossa Ħajr id-Din Paxa]] jegħleb il-Lega Sagra taħt il-kmand ta' Andrea Doria fil-Battalja ta' Preveza fl-1538.]] [[Stampa:Francois_I_Suleiman.jpg|daqsminuri| Ir-Re ta' Franza Franġisku I qatt ma ltaqa' ma' Sulejman, iżda ħolqu alleanza Franko-Ottomana mis-snin 1530.]] Wara li kkonsolida l-konkwisti tiegħu fuq l-art, Sulejman ġie milqugħ bl-aħbar li l-fortizza ta' Koroni f'Morea (il-Peloponnese moderna, il-Greċja peninsulari) kienet intilfet għall-ammiral ta' Karlu V, Andrea Doria. Il-preżenza tal-Ispanjoli fil-Lvant tal-Mediterran kienet tikkonċerna lil Sulejman, li raha bħala indikazzjoni bikrija tal-intenzjoni ta' Karlu V li jirrivali mad-dominanza Ottomana fir-reġjun. Filwaqt li rrikonoxxa l-ħtieġa li terġa’ tiġi affermata l-preeminenza navali fil-Mediterran, Sulejman ħatar kmandant navali eċċezzjonali fil-forma ta' [[Ħajr id-Din Barbarossa|Ħajr id-Din]], magħruf mill-Ewropej bħala [[Ħajr id-Din Barbarossa|Barbarossa]]. Ladarba nħatar Ammirall Kap, Barbarossa kien inkarigat li jibni mill-ġdid il-flotta Ottomana. Fl-1535, Karlu V mexxa Lega Sagra ta' 26,700 suldat (10,000 Spanjol, 8,000 Taljan, 8,000 Ġermaniż, u 700 Kavallieri ta' San Ġwann)<ref name="Clodfelter"/> għar-rebħa kontra l-Ottomani f'[[Tuneż]], li flimkien mal-gwerra kontra Venezja s-sena ta' wara, wassal lil Sulejman jaċċetta proposti minn Franġisku I ta' Franza biex jifforma alleanza kontra Karlu V.<ref name="Imber"/> {{Rp|51}}Territorji Misilmin enormi fl-Afrika ta’ Fuq ġew annessi. Il-piraterija mwettqa minn hemm 'il quddiem mill-pirati tal-Barbarija tal-Afrika ta' Fuq tista' tidher fil-kuntest tal-gwerer kontra Spanja. [[Stampa:Siege_of_malta_1.jpg|xellug|daqsminuri| L-assedju ta' Malta fl-1565: il-wasla tal-flotta Torka, minn Matteo Perez d'Aleccio.]] Fl-1541, l-Ispanjoli mexxew spedizzjoni bla suċċess lejn Alġiers. Fl-1542, waqt li kien qed jiffaċċja għadu komuni tal-Habsburg matul il- Gwerer Taljani, Franġisku I fittex li jġedded l-alleanza Franko-Ottomana. Fil-bidu tal-1542, Polin innegozja b'suċċess id-dettalji tal-alleanza, bl-Imperu Ottoman iwiegħed li jibgħat 60,000 suldat kontra t-territorji tar-re Ġermaniż Ferdinandu, kif ukoll 150 xwieni kontra Karlu, filwaqt li Franza wiegħdet li tattakka Flanders, fastidju l-kosti ta' Spanja b'forza navali, u tibgħat 40 xwieni lill-Lvant.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Setton|isem=Kenneth Meyer|sena=1976|titlu=The Papacy and the Levant, 1204–1571|url=https://books.google.com/books?id=EgQNAAAAIAAJ&pg=PA461|pubblikatur=American Philosophical Society|isbn=978-0871691613|via=Google Books}}</ref> F'Awwissu 1551, il-kmandant navali Ottoman Turgut Rajjes attakka u qabad Tripli, li kienet ilha pussess tal-Kavallieri ta' Malta mill-1530. Fl-1553, Turgut Rajjes kien innominat kmandant ta' [[Tripli (Libja)|Tripli]] minn Sulejman, li għamel il-belt ċentru importanti għal rejds pirati fil-Mediterran u l-kapitali tal-provinċja Ottomana ta' Tripolitanja. Fl-1560, intbagħtet forza navali qawwija biex terġa' taqbad Tripli, iżda dik il-forza ġiet megħluba fil-Battalja ta' Ġerba. X'imkien ieħor fil-Mediterran, meta l-Kavallieri Ospitalieri ġew stabbiliti mill-ġdid bħala l-Kavallieri ta' Malta fl-1530, l-azzjonijiet tagħhom kontra l-flotta Misilma ġibdu l-għadab tal-Ottomani malajr, li ġabru armata enormi oħra sabiex ikeċċu lill-Kavallieri minn Malta. L-Ottomani invadew Malta fl-1565, u wettqu l-[[Assedju ta' Malta (1565)|Assedju l-Kbir ta' Malta]], li beda fit-18 ta' Mejju u dam sat-8 ta' Settembru, u jidher b'mod ċar fl-affreski ta' Matteo Perez d’Aleccio fis-Sala ta’ San Mikiel u San Ġorġ. Għall-ewwel, deher li din kienet se tkun ripetizzjoni tal-battalja ta' Rodi, b'ħafna mill-ibliet ta’ Malta meqruda u nofs il-Kavallieri maqtula fil-battalja; iżda forza ta’ għajnuna minn Spanja daħlet fil-battalja, li rriżultat fit-telf ta' 10,000 suldat Ottoman u r-rebħa taċ-ċittadinanza lokali Maltija.<ref>{{Ċita web|url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html|titlu=History of Malta and Gozo – From Prehistory to Independence|isem=Georgi|awtur=Mitev|data-aċċess=2025-02-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html|arkivju-data=2007-05-01|url-status=dead}}</ref> == Riformi legali u politiċi == [[Stampa:Madina_trip_176.jpg|daqsminuri| Platt ta' Sulejman I fil-[[Misġed in-Nabawi]], [[Medina|Imdina l-Imdawwla]], [[Arabja Sawdija|Għarbija Sawdija]].]] [[Stampa:Suleiman the Magnificent receives an Ambassador.jpg|daqsminuri| Sulejman il-Manjifiku jirċievi ambaxxatur (pittura ta' Matrakçı Nasuh).]] Filwaqt li s-Sultan Sulejman kien magħruf bħala "il-Manjifiku" fil-Punent, dejjem kien ''Kanuni'' Sulejman jew "Il-Leġislatur" ({{Lang|ota|قانونی}}, ''Qanuni'') lis-sudditi Ottomani tiegħu. Il-liġi prevalenti tal-imperu kienet ix-Xarigħa, jew il-Liġi Sagra, li bħala l-liġi divina tal-[[Iżlam|Islam]] kienet barra mis-setgħat tas-Sultan li jinbidlu. Madankollu qasam ta’ liġi distinta magħrufa bħala l-''Qwienen'' (singular: ''Qanun'', {{Lang|ota|قانون}}; leġislazzjoni kanonika) kienet dipendenti fuq ir-rieda ta' Sulejman biss, li tkopri oqsma bħal-liġi kriminali, il-pussess tal-art u t-tassazzjoni.<ref name="Imber"/>{{Rp|244}} Ġabar is-sentenzi kollha li kienu nħarġu mid-disa' Slaten Ottomani li kienu qablu. Wara li elimina d-duplikazzjonijiet u għażel bejn dikjarazzjonijiet kontradittorji, ħareġ kodiċi legali wieħed, filwaqt li joqgħod attent li ma jiksirx il-liġijiet bażiċi tal-Islam.<ref name="Greenblatt">{{Ċita ktieb|kunjom=Greenblatt|isem=Miriam|sena=2003|titlu=Süleyman the Magnificent and the Ottoman Empire|post=New York|pubblikatur=Benchmark Books|isbn=978-0-7614-1489-6}}</ref>{{Rp|20}} Kien f'dan il-qafas li Sulejman, appoġġat mill-[[Mufti l-Akbar]] tiegħu Bu Sugħud Efendi (''Ebussuud Efendi''), fittex li jirriforma l-leġiżlazzjoni biex jadatta ruħu għal imperu li qed jinbidel malajr. Meta l-liġijiet Kanun laħqu l-forma finali tagħhom, il-kodiċi tal-liġijiet sar magħruf bħala l-''kanun‐i Osmani'' ({{Lang|ota|قانون عثمانی}}, ''Qanun-i Għotmani''), jew il-"liġijiet Ottomani". Il-kodiċi legali ta' Sulejman kellu jdum aktar minn tliet mitt sena.<ref name="Greenblatt" />{{Rp|21}} Is-Sultan kellu wkoll rwol fil-protezzjoni tas-sudditi Lhud tal-imperu tiegħu għas-sekli li ġejjin. Fl-aħħar tal-1553 jew fl-1554, fuq suġġeriment tat-tabib u d-dentist favorit tiegħu, il-Lhudi Spanjol Moses Hamon, is-Sultan ħareġ ''firman'' ({{Lang|ota|فرمان}}) li formalment tiddenunzja libelli tad-demm kontra l-Lhud.<ref name="Mansel"/>{{Rp|124}} Barra minn hekk, Sulejman ippromulga leġiżlazzjoni kriminali u tal-pulizija ġdida, li ppreskriva sett ta' multi għal reati speċifiċi, kif ukoll naqqset l-istanzi li jeħtieġu mewt jew mutilazzjoni. Fil-qasam tat-tassazzjoni, kienu imposti taxxi fuq diversi oġġetti u prodotti, inklużi annimali, minjieri, profitti tal-kummerċ, u dazji fuq l-importazzjoni-esportazzjoni. ''Imdieres (''ħafna ''Madrasa'', skola Iżlamika'')'' ogħla pprovdew edukazzjoni ta' status universitarju, li l-gradwati tagħhom saru imamijiet ({{Lang|ota|امام}}) jew għalliema. Iċ-ċentri edukattivi ħafna drabi kienu wieħed minn ħafna bini madwar il-btieħi tal-moskej, oħrajn kienu jinkludu libreriji, banjijiet, kċejjen tas-soppa, residenzi u sptarijiet għall-benefiċċju tal-pubbliku.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=McCarthy|isem=Justin|sena=1997|titlu=The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923|post=London|pubblikatur=Routledge|isbn=978-0-582-25655-2}}</ref> == L-arti taħt Sulejman == [[Stampa:Execution_of_Prisonsers_Belgrade-Suleymanname.jpg|daqsminuri| Minjatura [[Imperu Ottoman|Ottomana]] minn Süleymanname li turi l-eżekuzzjoni minn iljunfant ta' għadu megħlub f'[[Belgrad]].]] [[Stampa:Tughra_Suleiman.jpg|daqsminuri| Tugħra ta' Sulejman il-Manjifiku]] Taħt il-patroċinju ta' Sulejman, l-Imperu Ottoman daħal f'età dehbija tal-iżvilupp kulturali tiegħu. Mijiet ta' soċjetajiet artistiċi imperjali (imsejħa l-''Ehl-i Ħiref,'' {{Lang|ota|اهل حرف}}, "il-Komunità tal-Artiġjani") ġew amministrati fis-sede Imperjali, il-Palazz Topkapı. Wara apprendistat, l-artisti u l-artiġjani setgħu javvanzaw fil-grad fil-qasam tagħhom u kienu jitħallsu pagi proporzjonati f’pagamenti annwali ta’ kull tliet xhur. Reġistri tal-pagi li jibqgħu ħajjin jixhdu l-wisa 'tal-patroċinju tal-arti ta' Sulejman, l-aktar kmieni mid-dokumenti li jmorru mill-1526 lista 40 soċjetajiet b’aktar minn 600 membri. L- ''Ehl-i Ħiref'' ġibed l-artiġjani bl-aktar talent tal-imperu lejn il-qorti tas-Sultan, kemm mid-dinja Iżlamika kif ukoll mit-territorji maħkuma reċentement fl-Ewropa, u rriżulta f'taħlita ta' kulturi Għarbi, Torok u Ewropej.<ref name="atil24"/> L-artiġjani fis-servizz tal-qorti kienu jinkludu pitturi, jgħaqqdu l-kotba, furriers, ġojjellieri u ħaddiema tad-deheb. Filwaqt li ħakkiema preċedenti kienu ġew influwenzati mill-kultura Persjana (missier Sulejman, Selim I, kiteb poeżija bil-Persjan), il-patroċinju tal-arti ta' Sulejman ra l-Imperu Ottoman jasserixxi l-wirt artistiku tiegħu stess.<ref name="Mansel"/>{{Rp|70}} Sulejman innifsu kien poeta mitmum, li jikteb bil-Persjan u bit-Tork taħt it-''takhallus'' (litteralment: tħellis, li jfisser "isem tal-pinna") ''Muħibbi'' ({{Lang|ota|محبی}}, "Ħabbej"). Xi versi ta' Sulejman saru proverbji Torok, bħall-magħruf ''Kulħadd jimmira lejn l-istess tifsira, iżda ħafna huma l-verżjonijiet tal-istorja''. Meta ibnu ż-żgħir Meħmed miet fl-1543, huwa kkompona kronogramma kommoventi biex ifakkar is-sena: ''Distinti fost prinċpijiet, Sultan Meħmed tiegħi''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.turkcebilgi.org/kim-kimdir/m/muhibbi-kanuni-sultan-suleyman-31612.html|titlu=Muhibbî (Kanunî Sultan Süleyman)|sit=turkcebilgi.org|pubblikatur=Türkçe Bilgi, Ansiklopedi, Sözlük|data-aċċess=2025-02-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160428042028/https://www.turkcebilgi.org/kim-kimdir/m/muhibbi-kanuni-sultan-suleyman-31612.html|arkivju-data=2016-04-28|url-status=dead}}</ref> Bit-Tork, il-kronogramma jaqra {{Lang|ota|شهزاده‌لر گزیده‌سی سلطان محمدم}} (''Şehzadeler güzidesi Sultan Muhammed'üm,'' bl-ortografija Maltija: ''Xehżadeler gużidesi Sultan Muħammed'um''), li fiha n-numri Abġad Għarbi jammontaw għal 955, l-ekwivalenti fil-kalendarju Iżlamiku tal-1543 WK. Minbarra x-xogħol ta' Sulejman stess, ħafna talenti kbar taw ħajja lid-dinja letterarja matul il-ħakma ta' Sulejman, inklużi Fuzûlî u Bâkî. L-istoriku letterarju Elias John Wilkinson Gibb osserva li “fl-ebda ħin, lanqas fit-Turkija, ma ngħatat inkoraġġiment akbar lill-poeżija milli fi żmien ir-renju ta' dan is-Sultan”.<ref name="byegm">{{Ċita web|url=http://www.byegm.gov.tr/yayinlarimiz/NEWSPOT/1999/JulyAug/N6.htm|titlu=Halman, Suleyman the Magnificent Poet|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060309091926/http://www.byegm.gov.tr/yayinlarimiz/NEWSPOT/1999/JulyAug/N6.htm|arkivju-data=9 March 2006}}</ref> L-aktar vers famuż ta' Sulejman huwa:<poem style="margin-left:2em"> L-ebda oġġett imweġġaħ fost in-nies bħal l-istat, L-ebda stat fid-dinja, bħal nifs tal-ħajja, Saltna dak li msejjħa minnhom hi ġlied tad-dinja, Ix-xorti tal-ferħa f'din id-dinja bħal waħdenija.<ref name= Mansel />{{rp|84}} </poem> [[Stampa:Cour_mosquee_Suleymaniye_Istanbul.jpg|daqsminuri| Misġed Sulejmanija (Moskea Süleymaniye) f'Istanbul, mibnija minn Mimar Sinan, il-perit ewlieni ta' Sulejman.]] Sulejman sar magħruf ukoll għall-isponsorjar ta' serje ta' żviluppi arkitettoniċi monumentali fi ħdan l-imperu tiegħu. Is-Sultan fittex li jibdel Kostantinopli fiċ-ċentru taċ-ċiviltà Iżlamika permezz ta' serje ta' proġetti, fosthom pontijiet, moskej, palazzi u diversi stabbilimenti ta' karità u soċjali. L-akbar minn dawn inbnew mill-perit ewlieni tas-Sultan, Mimar Sinan, li taħtu l-arkitettura Ottomana laħqet il-quċċata tagħha. Sinan sar responsabbli għal aktar minn tliet mitt monument fl-imperu kollu, inklużi ż-żewġ kapolavuri tiegħu, il-moskej Süleymaniye u [[Moskea ta' Selimiye (Edirne)|Selimiye]]—din tal-aħħar mibnija f'Adrianopli (issa [[Edirne]]) fir-renju ta' Selim II iben Sulejman. Sulejman irrestawra wkoll il-Koppla tal-Blata f'Ġerusalemm u l-Ħitan ta' Ġerusalemm (li huma l-ħitan attwali tal-Belt il-Qadima ta' Ġerusalemm), irrenova l- [[Kagħba]] f'[[Mekka]], u bena kumpless f'[[Damasku]]. === Tulipani === Sulejman kien iħobb il-ġonna u xiħ tiegħu kabbar tulipani abjad f'wieħed mill-ġonna. Xi wħud min-nobbli fil-qorti kienu raw it-tulipani u bdew ukoll jikbru tagħhom.<ref name="tulips">{{Ċita aħbar|data=27 April 2017|titlu=Istanbul's signature flowers, plants in cologne bottles|url=https://www.dailysabah.com/life/2017/04/27/istanbuls-signature-flowers-plants-in-cologne-bottles|pubblikatur=Daily Sabah|data-aċċess=21 November 2022}}</ref> Dalwaqt immaġini tat-tulipani ġew minsuġa f’twapet u sparati fiċ-ċeramika.<ref name="WSJ">{{Ċita aħbar|kunjom=Kling|isem=Cynthia|data=12 October 2017|titlu=Wild Tulips: Get In On This Gardening Trend Now|url=https://www.wsj.com/articles/the-less-flashy-tulip-gardeners-are-planting-right-now-1507833349|pubblikatur=The Wall Street Journal|data-aċċess=21 November 2022}}</ref> Sulejman huwa akkreditat bil-kultivazzjoni fuq skala kbira tat-tulipani u huwa maħsub li t-tulipani nfirxu madwar l-Ewropa talli Sulejman. Huwa maħsub li d-diplomatiċi li żaruh ingħataw il-fjuri waqt li kienu jżuru l-qorti tiegħu.<ref name="Osman">{{Ċita aħbar|kunjom=Osman|isem=Nadda|data=24 January 2022|titlu=Five national flowers from the Middle East and the symbolism they hold|url=https://www.middleeasteye.net/discover/middle-east-flowers-national-symbolism|pubblikatur=Middle East Eye|data-aċċess=21 November 2022}}</ref> [[Stampa:Tulip_in_Turkey.jpg|daqsminuri| Tulipani vibranti fit-Turkija, li jissimbolizza r-rabta storika u kulturali profonda tal-pajjiż ma' din il-fjura għażiża.]] Il-passjoni ta' Sulejman għat-tulipani stabbiliet preċedent għall-kultivazzjoni u s-sinifikat kulturali tagħhom fl-Imperu Ottoman. Din il-faxxinu kompliet tiffjorixxi, laħqet il-qofol tagħha taħt is-Sultan Aħmed III, li tela' fuq it-tron fl-1703. Il-ġonna ta' Aħmed III f’Istanbul kienu mżejna b’tulipani mill-muntanji tat-Turkija u l-basal l-aktar fin importati minn produtturi kummerċjali Olandiżi. Matul ir-renju tiegħu, huwa importa miljuni ta' basal tat-tulipani Olandiżi, li jirriflettu l-wirt dejjiemi tal-influwenza ta' Sulejman u l-għoli stravaganti tal-kultura tat-tulipani matul dan il-perjodu. == Ħajja personali == === Konsorti === Sulejman kellu żewġ konsorti magħrufa: * Mahidevran Ħatun, konkubina Ċirkassja jew Albaniża jew Montenegrina,<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Freely|isem=John|data=1 July 2001|titlu=Inside the Seraglio: Private Lives of the Sultans in Istanbul|lingwa=en|pubblikatur=Penguin|isbn=9780140270563}}</ref><ref name="yermolenko" /> daħlet fil-ħarem ta' Sulejman meta kien prinċep f'Manisa;{{Sfn|Peirce|1993}} * Ħürrem Sultan, magħruf fil-Punent bħala Rokselana (m. 1533), l-unika konkubina favorita ta' Sulejman matul ir-renju tiegħu, u aktar tard mara legali u l-ewwel Ħaseki sultan, possibbilment bint qassis Ortodoss Rutenjan.<ref name="yermolenko">{{Ċita ktieb|kunjom=Yermolenko|isem=Galina I|sena=2013|titlu=Roxolana in European Literature, History and Culturea|pubblikatur=Ashgate Publishing, Ltd.|paġna=275|isbn=978-1-4094-7611-5}}</ref> === Ulied subien === Sulejman kelli mill-inqas tmien ulied subien: * Xahżada Maħmud (madwar 1513, Palazz Manisa, Manisa – 29 ta’ Ottubru 1520, Palazz il-Qadim, Istanbul, u midfun fil-Moskea Yavuz Selim); <ref name="hakki">{{Ċita ktieb|kunjom=Uzunçarşılı|isem=İsmail Hakkı|kunjom2=Karal|isem2=Enver Ziya|sena=1975|titlu=Osmanlı tarihi, Volume 2|pubblikatur=Türk Tarih Kurumu Basımevi|paġna=401}}</ref> * Xahżada Murad ( c. 1515, Palazz Manisa, Manisa – 19 ta’ Ottubru 1520, Palazz il-Qadim, u Istanbul, midfuna fil-Moskea Yavuz Selim); <ref name="hakki" /> * Xahżada Mustafa (madwar 1516/1517, Palazz Manisa, Manisa – eżegwit, bl-ordni ta' missieru, 6 ta' Ottubru 1553, Konja, midfun f'Kumpless Muradija, Bursa), ma' Mahidevran;<ref name="sahin">{{Ċita ktieb|kunjom=Şahin|isem=K.|sena=2023|titlu=Peerless Among Princes: The Life and Times of Sultan Süleyman|pubblikatur=Oxford University Press|paġni=99, 120|isbn=978-0-19-753163-1}}</ref> * Xahżada Meħmed (1521, Palazz il-Qadim, Istanbul – 6 ta' Novembru 1543, Palazz Manisa, Manisa, midfun fil-Moskea Xahżada, Istanbul), ma' Ħürrem; * Sultan Selim II (30 ta’ Mejju 1524, Palazz il-Qadim, Istanbul – 15 ta’ Diċembru 1574, Palazz Topkapı, Istanbul, midfun fil-Mausoleum Selim II, Moskea ta’ [[Hagia Sophia]] ), ma' Hürrem; * Xahżada Għabdulla (madwar 1525, Palazz il-Qadim, Istanbul – c. 1528, Palazz il-Qadim, Istanbul, u midfun fil-Moskea Yavuz Selim), <ref name="hakki" /> ma' Hürrem;{{Sfn|Peirce|1993}}{{Sfn|Peirce|2017}} * Xahżada Bajeżid (1527, Palazz il-Qadim, Istanbul – esegwit minn aġenti ta' missieru fil-25 ta' Settembru 1561, Qazvin, Imperu Safavid, midfun f'Melik-i Acem Türbe, Sivas), ma' Ħürrem; {{Sfn|Peirce|2017}} * Xahżada Ċihangir (1531, Palazz il-Qadim, Istanbul – 27 ta' Novembru 1553, Konja, midfun fil-Moskea Xahżada, Istanbul), ma' Hürrem; === Ulied bniet === Sulejman kellu żewġt ibniet: * Radija Sultan (madwar 1519 – madwar 1520, u midfun fil-musulew Jaħja Efendi);<ref name="Okan">{{Ċita ktieb|kunjom=Okan|isem=A.|sena=2008|titlu=İstanbul evliyaları|sensiela=Kapı yayınları|pubblikatur=Kapı yayınları|paġna=17|isbn=978-9944-486-70-5}}</ref> * Mihrimah Sultan (1522, Palazz il-Qadim, Istanbul – 25 ta' Jannar 1578, midfun fil-Musulew Sulejman I, Moskea Süleymaniye), ma' Ħürrem, iżżewweġ lil Rüstem Paxa fl-1539; {{Sfn|Peirce|1993}}{{Sfn|Yermolenko|2005}}{{Sfn|Uluçay|1992}} === Relazzjoni ma' Ħurrem Sultan === [[Stampa:Khourrem.jpg|daqsminuri| Pittura taż-żejt tas-seklu 16 ta' Ħurrem Sultan.]] Sulejman waqa' fi mħabba ma' Ħurrem Sultan, tfajla ħarem minn Rutenja, dak iż-żmien parti mill-Polonja. Id-diplomatiċi tal-Punent, li ħadu l-attenzjoni tal-gossip tal-palazz dwarha, sejħulha "Russelazie" jew "Rokselana", b'referenza għall-oriġini Rutenjani tagħha. Bint qassis Ortodoss, inqabdet mit-Tatari mill-[[Il-Khanate tal-Krimea|Krimea]], mibjugħa bħala skjava f'Kostantinopli, u eventwalment telgħet fil-gradi tal-Ħarem biex saret il-favorita ta' Sulejman. Ħurrem, li kienet konkubina, saret il-mara legali tas-Sultan, għall-istagħġib tal-osservaturi fil-palazz u l-belt.<ref name="Mansel"/>{{Rp|86}}Hu ppermetta wkoll lil Ħurrem Sultan jibqaʼ miegħu fil-qorti għall-bqija ta' ħajjitha, u kiser tradizzjoni oħra—li meta l-werrieta imperjali jsiru l-għomor, kienu jintbagħtu flimkien mal-konkubina imperjali li tnisselhom biex jiggvernaw provinċji remoti tal-Imperu, biex qatt ma jirritornaw sakemm il-wild tagħhom ma jirnexxilux fuq it-tron.<ref name="Imber"/>{{Rp|90}} Taħt l-ismu tal-pinna, ''Muħibbi'' (Ħabbej), is-Sultan Sulejman ikkompona din il-poeżija għal Ħurrem Sultan:<poem style="margin-left:2em"> Tron tan-niċċa solitarju tiegħi, ġidi, imħabbti, dawl il-qamri. Ħabibti l-aktar sinċier, seħibti tal-fiduċja, kewni, sultani, imħabbti. L-isbaħ is-sbieħ... Ir-rebbiegħti, imħabbti b'wiċċ ferħan, nhari, qalbi ħelwiti, werqa daħkana... Il-pjanti tiegħi, il-ħelu tiegħi, il-warda tiegħi, l-unika waħda li ma tnikketx f'din il-kamra... Istanbul tiegħi, Karaman tiegħi, l-art tal-Anatolja tiegħi Badaħxan tiegħi, Bagdad tiegħi u Ħorasan Marti x-xagħar sabiħ, imħabbti bil-ħuġbejn mejjilin, imħabbti l-għajnejn mimlija miżerja... Jien dejjem inkanta t-tifħirek, Jien, ħabbej tal-qalb itturmentata, Muħibbi tal-għajnejn mimlija dmugħ, Jien ferħan.<ref>{{cite web |url= http://www.womeninworldhistory.com/sample-10.html |titlu=A 400 Year Old Love Poem|sit=Women in World History}}</ref> </poem> == Suċċessjoni == Iż-żewġ konsorti magħrufa tas-Sultan Sulejman (Ħurrem u Mahidevran) kienu welldulu sitt ulied, li erbgħa minnhom baqgħu ħajjin wara l-1550. Kienu Mustafa, Selim, Bajeżid, u Ċihangir. Il-kbir kien iben Mahidevran, filwaqt li Selim, Bajeżid, u Ċihangir twieldu lil Ħurrem. Ħurrem normalment jinżamm mill-inqas parzjalment responsabbli għall-intriċċi fin-nomina ta' suċċessur, għalkemm m'hemm l-ebda evidenza li tappoġġja dan.{{Sfn|Peirce|1993}} Għalkemm kienet mart Sulejman, hija ma eżerċitat l-ebda rwol pubbliku uffiċjali. Dan, madankollu, ma żammx lil Ħurrem milli juża influwenza politika qawwija. Sal-renju ta' Aħmed I (1603–1617), l-Imperu ma kellu l-ebda mezz formali biex jinnomina suċċessur, għalhekk is-suċċessjonijiet normalment kienu jinvolvu l-mewt ta' prinċpijiet li kienu qed jikkompetu sabiex jiġu evitati l-inkwiet ċivili u r-rewwixti. Sal-1552, meta l-kampanja kontra l-Persja kienet bdiet b'Rüstem maħtur bħala kap kmandant tal-ispedizzjoni, bdew l-intriċċi kontra Mustafa. Rüstem bagħat lil wieħed mill-aktar irġiel fdati ta' Sulejman biex jirrapporta li peress li Sulejman ma kienx fil-kap tal-armata, is-suldati ħasbu li kien wasal iż-żmien biex jitpoġġa fuq it-tron prinċep iżgħar; fl-istess ħin, huwa xerred xnigħat li Mustafa kien riċettivi għall-idea. Magħdub minn dak li emmen il-pjanijiet ta' Mustafa biex jaħtaf it-tron, wara s-sajf ta' wara li rritorna mill-kampanja tiegħu fil-Persja, Sulejman sejjaħlu fit-tinda tiegħu fil-wied ta' Ereğli.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ünal|isem=Tahsin|sena=1961|titlu=The Execution of Prince Mustafa in Eregli|pubblikatur=Anıt|paġni=9–22}}</ref> Meta Mustafa daħal fit-tinda ta' missieru biex jiltaqa' miegħu, il-ħadmin (l-ewnuki) ta' Sulejman attakkaw Mustafa, u wara taqbida twila, il-ħadmin qatluh permezz ta' spaga tal-qaws. [[Stampa:Sultani_of_Suleiman_I,_1520.jpg|xellug|daqsminuri| Is-''sultani'' Ottoman felles matul ir-renju ta' Sulejman il-Manjifiku.]] Jingħad li Ċihangir miet bin-niket ftit xhur wara l-aħbar tal-qtil ta' ħuh nofsu.<ref name="Mansel"/>{{Rp|89}} Iż-żewġ aħwa li baqgħu ħajjin, Selim u Bajeżid, ingħataw kmand f'partijiet differenti tal-imperu. Fi ftit snin, madankollu, faqqgħet gwerra ċivili bejn l-aħwa, kull wieħed appoġġjat mill-forzi leali tiegħu. Bl-għajnuna tal-armata ta' missieru, Selim għeleb lil Bajeżid f'Konja fl-1559, u dan tal-aħħar wassal biex ifittex kenn mas-Safavidi flimkien mal-erba' wliedu. Wara skambji diplomatiċi, is-Sultan talab mingħand ix-Xah Tasmasp I Safavid li Bajeżid jiġi estradit jew eżegwit. Bi tpattija għal ammonti kbar minn deheb, ix-Xah ħalla esekutur Tork li jdendel Bajeżid u l-erba’ wliedu fl-1561,<ref name="Mansel" />{{Rp|89}} qed jiftaħ it-triq għas-suċċessjoni ta' Selim għat-tron ħames snin wara. == Mewt == {{multiple image|align=right|direction=horizontal|image1=The body of Suleiman I arrives to Belgrade, Selim II is waiting for it B.jpg|width1=100|image2=The Funeral of Sultan Suleyman the Magnificent.jpg|width2=210|footer=Il-ġisem ta' Sulejman I jasal Belgrad (xellug). Il-funeral ta' Sulejman I (lemin).}}  Fis-6 ta' Settembru 1566, Sulejman, li kien telaq minn Kostantinopli biex jikkmanda spedizzjoni lejn l-Ungerija, miet qabel rebħa Ottomana fl-assedju ta' Szigetvár fl-Ungerija fl-għomor ta’ 71 sena<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Ágoston|isem1=Gábor|kunjom2=Masters|isem2=Bruce Alan|data=|sena=2009|titlu=Süleyman I|url=https://doi.org/10.1002/9781444338232.wbeow464|rivista=Encyclopedia of the Ottoman Empire|lingwa=Inġliż|pubblikatur=Infobase Publishing|isbn=1438110251}}</ref>{{Rp|545}}u l-Gran Viżir tiegħu Sokollu Meħmed Paxa żamm il-mewt tiegħu sigrieta waqt l-irtir għall-intronizzazzjoni ta' Selim II. Il-ġisem tas-sultan ittieħed lura Istanbul biex jiġi midfun, filwaqt li qalbu, fwiedu, u xi organi oħra tiegħu ġew midfuna f'Turbék, barra Szigetvár. Musulew mibni fuq il-midfin tiegħu beda jitqies bħala post qaddis u sit tal-pellegrinaġġ. Fi żmien għaxar snin ħdejn inbnew moskea u ospizju Sufi, u s-sit kien protett minn gwarniġjon b’salarju ta' diversi għexieren ta' rġiel.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=197–98}}</ref> == Wirt == [[Stampa:OttomanEmpire1566.png|lemin|daqsminuri| L-Imperu Ottoman fiż-żmien il-mewt ta' Sulejman I.]] [[Stampa:Sultan_Süleyman_Türbesi_01.jpg|xellug|daqsminuri| Post tad-dfin ta' Sulejman I fil-Misġed Sulejmanija (Moskea Süleymaniye).]] [[Stampa:Flickr_-_USCapitol_-_Suleiman_(1494-1566).jpg|lemin|daqsminuri| Ir-ritratt tal-irħam ta' Sulejman fil-Kapitol tal-Istati Uniti.]] Il-formazzjoni tal-wirt ta' Sulejman bdiet saħansitra qabel mewtu. Matul ir-renju tiegħu ġew ikkummissjonati xogħlijiet letterarji li jfaħħru lil Sulejman u jibnu xbieha tiegħu bħala ħakkiem ideali, l-aktar minn Ċelalżada Mustafa, kanċillier tal-imperu mill-1534 sal-1557.<ref name="Empire-Power"/>{{Rp|4–5, 250}} Kittieba Ottomani aktar tard applikaw din l-immaġni idealizzata ta' Sulejman għall-ġeneru letterarju ta' letteratura pariri tal-Lvant Qarib jismu ''naṣīḥatnāme'', u ħeġġew lis-sultani biex jikkonformaw mal-mudell tiegħu ta' ħakma u biex iżommu l-istituzzjonijiet tal-imperu fil-forma tagħhom tas-seklu sittax. Kittieba bħal dawn kienu qed jimbuttaw lura kontra t-trasformazzjoni politika u istituzzjonali tal-imperu wara nofs is-seklu sittax, u wrew devjazzjoni min-norma kif kienet teżisti taħt Sulejman bħala evidenza tat-tnaqqis tal-imperu. {{Rp|54–55, 64}} L-istoriċi tal-Punent, li naqsu milli jirrikonoxxu li dawn il-"kittieba ta' tnaqqis" kienu qed jaħdmu fi ħdan ġeneru letterarju stabbilit u ħafna drabi kellhom raġunijiet profondament personali biex jikkritikaw l-imperu, għal żmien twil ħadu t-talbiet tagħhom bħala valur nominali u konsegwentement adottaw l-idea li l-imperu daħal f'perjodu ta' tnaqqis wara l-mewt ta' Sulejman.<ref name="HDouglas" />{{Rp|73–77}} Mis-snin tmenin din il-fehma ġiet eżaminata mill-ġdid bir-reqqa, u l-istudjużi moderni waslu biex jirrifjutaw b'mod assolut l-idea tat-tnaqqis, u ttikkettjawha bħala "leġġenda mhux vera".<ref name="decline"/> Il-konkwisti ta' Sulejman kienu ġabu taħt il-kontroll tal-Imperu bliet Misilmin ewlenin (bħal Bagdad), ħafna provinċji tal-Balkani (li waslu fil-[[Kroazja]] u l-Ungerija tal-lum), u l-biċċa l-kbira tal-Afrika ta' Fuq. L-espansjoni tiegħu fl-Ewropa kienet tat lit-Torok Ottomani preżenza qawwija fil-bilanċ tal-poter Ewropew. Tabilħaqq, tali kienet it-theddida perċepita ta' l-Imperu Ottoman taħt ir-renju ta' Sulejman li l-ambaxxatur ta' l-Awstrija Busbecq wissa dwar il-konkwista imminenti ta' l-Ewropa: "Min-naħa [it-Torok] hemm ir-riżorsi ta' imperu qawwi, saħħa mhux imfixkla, drawwa għar-rebħa, reżistenza għat-tbatija, unità u dixxiplina, frugalità u għassa... Nistgħu niddubitaw x'se jkun ir-riżultat? ... Meta t-Torok issetiljaw mal-Persja, se jtiru fuq griżmejna sostnuti mill-qawwa tal-Lvant kollu; kemm aħna mhux ippreparati ma nazzardax ngħid.” Il-wirt ta' Sulejman ma kienx, madankollu, biss fil-qasam militari. Il-vjaġġatur Franċiż Jean de Thévenot jagħti xhieda seklu wara tal-"bażi agrikola qawwija tal-pajjiż, il-benessri tal-bdiewa, l-abbundanza ta' ikel bażiku u l-preeminenza tal-organizzazzjoni fil-gvern ta' Sulejman". Anke tletin sena wara mewtu, “Sultan Solyman” ġie kkwotat mid-drammaturgu Ingliż [[William Shakespeare]] bħala prodiġju militari fil-Merkant ta' Venezja (''[[Il-Merkant ta’ Venezja|The Merchant of Venice]]''), fejn il-Prinċep tal-[[Marokk]] jiftaħar bil-ħila tiegħu billi qal li għeleb lil Sulejman fi tliet battalji (Att 2, Xena 1).<ref>{{Ċita web|url=http://nfs.sparknotes.com/merchant/page_44.html|titlu=The Merchant of Venice: Act 2, Scene 1, Page 2|sit=No Fear Shakespeare|pubblikatur=SparkNotes|data-aċċess=21 December 2016|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180817080338/http://nfs.sparknotes.com/merchant/page_44.html|arkivju-data=17 August 2018}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://es.scribd.com/document/192873081/Shakespeare-s-Merchant-St-Antony-and-Sultan-Suleiman|titlu=Shakespeare's Merchant: St Antony and Sultan Suleiman – The Merchant Of Venice – Shylock|sit=Scribd}}</ref> Permezz tat-tqassim tal-patroċinju tal-qorti, Sulejman ippresieda wkoll żmien tad-deheb fl-arti Ottomana, xhieda ta 'kisba immensa fl-isferi tal-arkitettura, il-letteratura, l-arti, it-teoloġija u l-filosofija.<ref name="atil24"/><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Russell|isem=John|data=26 January 2007|titlu=The Age of Sultan Suleyman|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260|pubblikazzjoni=The New York Times|data-aċċess=9 August 2007}}</ref> Illum l-orizzont tal-Bosfru u ta' ħafna bliet fit-Turkija moderna u l-provinċji Ottomani preċedenti, għadhom imżejna bix-xogħlijiet arkitettoniċi ta' Mimar Sinan. Waħda minn dawn, il-Misġed Sulejmanija (Moskea Süleymaniye), hija l-aħħar post ta' mistrieħ ta' Sulejman: huwa midfun f'musulew b’koppla mwaħħla mal-moskea. Madankollu, valutazzjonijiet tar-renju ta' Sulejman ta' spiss waqgħu fin-nassa tat-teorija tal-istorja tar-Raġel Kbir (''Great Man theory of history''). Il-kisbiet amministrattivi, kulturali u militari ta’ dak iż-żmien kienu prodott mhux ta’ Sulejman biss, iżda wkoll tal-bosta figuri ta’ talent li qdewu, bħall-gran viżiri Ibrahim Paxa u Rüstem Paxa, il- Mufti l-Akbar Ebussuud Efendi, li kellu rwol ewlieni fir-riforma legali, u l-kanċillier u l-kronikatur Ċelalżada li kellu rwol ewlieni fit-twessigħ tal-burokrazija ta' Mustafa u fil-bini tal-wirt ta' Sulejman.<ref name=":0" />{{Rp|542}} F’iskrizzjoni li tmur mill-1537 fuq iċ-ċittadella ta' Bender, il-Moldova, Sulejman il-Manjifiku esprima l-qawwa tiegħu:<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Halil İnalcık|sena=1973|titlu=The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600|lingwa=en|paġna=41}}</ref>{{Kwota|Jien għabid t'Alla u sultan ta' din id-dinja. Għall-grazzja t'Alla jien rejjes tal-komunità ta' [[Muħammed]]. Il-qawwa t'Alla u l-mirakli ta' Muħammed huma sħabi. Jien Süleymân, li f’ismu jinqara l-ħotba (prietka matul is-Salet il-Ġimgħa tal-Misilmin) f'Mekka u Mdina. F’Bagdad jien ix-xah, fl-ismijiet Biżantini ċ-ċesar, u fl-Eġittu s-sultan; li jibgħat il-flotot tiegħu fl-ibħra tal-Ewropa, il-Magħreb u l-Indja. Jien is-sultan li ħadt il-kuruna u t-tron tal-Ungerija u tajthom lil ilsir umli. Il-vojvoda Petru għolla rasu fir-rewwixta, imma d-difer taż-żiemel tiegħi ħalltuh fit-trab, u jien irbaħt l-art tal-Moldova.}} Sulejman, kif skolpit minn Joseph Kiselewski, huwa preżenti fuq wieħed mit-23 ritratt tar-rilievi fuq il-bibien tal-gallerija tal-Kamra tal-Kamra tal-Kapitol tal-Istati Uniti li juri figuri storiċi nnotati għax-xogħol tagħhom fl-istabbiliment tal-prinċipji li huma l-bażi tal-liġi Amerikana.<ref>{{Ċita web|url=https://www.aoc.gov/explore-capitol-campus/art/suleiman-relief-portrait|titlu=Suleiman, Relief Portrait &#124; Architect of the Capitol|sit=www.aoc.gov}}</ref> == Referenzi == <references responsive="1"></references> {{Referenzi}}  == Links esterni == * [https://web.archive.org/web/20060614160210/http://paradoxplace.com/Perspectives/Genl%20Images/Single%20Frames/Suleiman.htm Ritratti u Tugħra ta' Sulejman] [[Kategorija:Twieldu fl-1494]] [[Kategorija:Ħaddiem il-Ħramejn]] [[Kategorija:Ulied ta' slaten]] [[Kategorija:Kalifi Ottomani]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 5qdhwdtg53tpleyyqxa13tekvxnx5u3 0 34089 330532 330477 2026-06-14T12:18:30Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +Josephine Xuereb 330532 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] bqudu9ngcgtic1jgitj42wg0biucd51 330542 330532 2026-06-14T21:43:47Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330542 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] qlovavy8xhwmv9ifgbxn2c5p9egilb4 330543 330542 2026-06-14T21:45:46Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330543 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 1lwfrcn1bts6ldp8yp8rddwcaty7f6s 4 34234 330552 330228 2026-06-15T09:38:29Z Trigcly 17859 /* Parteċipanti */ 330552 wikitext text/x-wiki [[File:Rebbiegħa CEE logo.jpg|300px|lemin|Il-logo ta' Rebbiegħa CEE]] '''Rebbiegħa CEE 2026''' ta' Wikimedia hija inizjattiva ta' Wikipedisti mill-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] bl-għan li jinħloqu paġni dwar nies, suġġetti jew oġġetti minn din il-parti tad-dinja. Malta qed tieħu sehem għar-raba' darba din is-sena permezz tal-għaqda volontarja [[metawiki:Wikimedia Community User Group Malta|Wikimedia Community Malta]], li hija affiljata mal-[[foundationsite: |Wikimedia Foundation]]. Dan jorbot mal-ħidma sistematika mibdija fl-2020 minn din l-għaqda biex jinħolqu paġni bil-Malti fuq il-Wikipedija dwar nies, suġġetti u oġġetti li m'għandhomx x'jaqsmu direttament ma' Malta. Matul is-snin dan sar, u qed ikompli jsir, f'kollaborazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea, u Dipartiment tat-Traduzzjoni fl-Università ta' Malta. '''''Matul ix-xhur ta' Marzu, April u Mejju qed norganizzaw ukoll numru ta' workshops u edit-a-toni. [http://www.wikimalta.org Id-dettalji hawn].''''' == Sfond == F'dawn l-aħħar 100 sena, l-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] għaddew minn għadd ta' rebbigħat mhux daqstant sbieħ li ħolqu ħafna diżgwid, kunflitti u diżappunti. Fost dawn nistgħu nsemmu ir-[[Rebbiegħa ta' Praga]] fl-1968, il-kunflitt fin-[[Nagorno-Karabakh]] tal-1988, l-eskalazzjoni tal-kunflitt [[Transnistrija]]n fl-1992, jew il-gwerra li faqqgħet fl-[[Ukrajna]] fl-2014. Għaldaqstant, ir-Rebbiegħa CEE ta' Wikimedia għandha l-għan li tappoġġja u tippromovi gruppi lokali fil-ħolqien ta' paġni fil-Wikipedija u proġetti oħra ta' Wikimedia biex jiżdied l-għarfien reċiproku ta' xulxin u jitkattar l-għerf ħieles f'dawn ir-reġjuni. == Lista ta' artikli mill-pajjiżi u reġjuni == Il-lista ta' paġni mill-pajjiżi u r-reġjuni isservi ta' punt tat-tluq u orjentazzjoni għal ħolqien u titjib tal-paġni - anke jekk il-paġni kollha dwar pajjiżi fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant (inkluż il-Kawkasja) jgħoddu fil-konkors. Il-biċċa l-kbira tal-paġni jinstabu fil-Wikipedia bl-Ingliż u spiss huwa faċli ferm li jiġu tradotti minn hemm. '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' <gallery mode=packed-hover heights=70px style="background-color: #ddd;"> File:Flag_of_Albania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania|Albanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania]]|alt=Albanija File:Flag_of_Armenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Armenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia]]|alt=Armenja File:Flag_of_Austria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria|Awstrija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria]]|alt=Awstija File:Flag_of_Azerbaijan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Ażerbajġan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan]]|alt=Ażerbajġan File:Flag of Bashkortostan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Baxkortostan]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2020/Structure/Bashkortostan]]|alt=Baxkortostan File:Flag_of_Belarus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Bjelorussja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus]]|alt=Bjelorussja File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bożnija u Ħerżegovina]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina]]|alt=Bożnija u Ħerżegovina File:Flag_of_Bulgaria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Bulgarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria]]|alt=Bulgarija File:Flag_of_Cyprus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus|Ċipru]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus]]|alt=Ċipru File:Flag of Don Cossacks.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region|Don-Region]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region]]|alt=Don-Region File:Flag_of_Esperanto.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto|Esperanto]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto]]|alt=Esperanto File:Flag_of_Estonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Estonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia]]|alt=Estonja File:Erzya Flag.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya|Erzya]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya]]|alt=Erzya File:Flag_of_Georgia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Ġeorġja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia]]|alt=Ġeorġja File:Flag_of_Greece.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Greċja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece]]|alt=Greċja File:Flag_of_Kazakhstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Każakistan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan]]|alt=Każakistan File:Flag_of_Kosovo.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Kosovo]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo]]|alt=Kosovo File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar|Tatari tal-Krimea]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar]]|alt=Tatari tal-Krimea File:Flag_of_Croatia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia|Kroazja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia]]|alt=Kroazja File:Flag_of_Latvia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Latvja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia]]|alt=Latvja File:Flag_of_Lithuania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Litwanja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania]]|alt=Litwanja File:Flag_of_Malta.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta|Malta]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta]]|alt=Malta File:Flag of Montenegro.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Montenegro]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro]]|alt=Montenegro File:Flag_of_North_Macedonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Maċedonja ta' Fuq]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia]]|alt=Maċedonja ta' Fuq File:Flag_of_Poland.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Polonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland]]|alt=Polonja File:Flag_of_the_Romani_people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma|Roma]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma]]|alt=Roma File:Flag_of_Romania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian|Rumanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian]]|alt=Rumanija File:Flag_of_Russia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation|Russja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation]]|alt=Russja File:Flag_of_Serbia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Serbja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia]]|alt=Serbja File:Sorbs flag medium.png|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian|Sorbi]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian]]|alt=Sorbi File:Flag of Slovenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenia|Slovenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenien]]|alt=Slovenja File:Flag of Slovakia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovakia|Slovakkja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slowakei]]|alt=Slovakkja File:Flag of Tatarstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar|Tatari]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar]]|alt=Tatari File:Flag of Czech Republic.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia|Ċekja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia]]|alt=Ċekja File:Flag_of_Turkey.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey|Turkija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey]]|alt=Turkija File:Flag_of_Ukraine.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Ukrajna]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine]]|alt=Ukrajna File:Flag_of_Hungary.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary|Ungarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary]]|alt=Ungarija File:Flag of Võro (2).svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro|Võro]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro]]|alt=Võro </gallery> == Għajnuna == * Gwida essenzjali: [[Għajnuna:Gwida_essenzjali|Tgħallem kif tikteb paġni u ttejjeb il-Wikipedija]] * Paġna Meta: [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]] == Konkors == ===L-Għan=== L-għan ta' dan il-konkors huwa li jinħolqu u jittejbu paġni dwar pajjiżi mill-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Għalkemm kull kontribut relevanti jiġi ġġudikat bħala parti mill-konkors, peress li hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam fuq il-Wikipedija bil-Malti, xogħol fuq paġni fil-lista tal-100 proposti jingħata punteġġ akbar, kif spjegat aktar l-isfel. ===Żmien=== Il-konkors jibda f'nofsillejl tal-21 ta' Marzu u jkompli sa nofsillejl tal-20 ta' Ġunju. ''Iż-żmien ikopri l-istaġun kollu tar-rebbiegħa.'' ===Regolamenti=== 1. Kulħadd jista' jieħu sehem fil-konkors, ħlief għall-organizzaturi lokali u internazzjonali. L-organizzaturi jistgħu jipparteċipaw bla ma jikkompetu. 2. Biex tikkompeti trid tirreġistra formalment. Biex tirreġistra għall-konkors ikteb ismek hawn taħt kif indikat fit-taqsima tal-Parteċipanti. 3. [[Mudell:CEE_Spring_2026|Uża l-Mudell]] -- huwa essenzjali li tuża l-Mudell '''<nowiki>{{CEE Spring 2026 | utent = ismek | pajjiż = Malta}}</nowiki>''' fuq il-paġna tad-diskussjoni ta' kull pagna li taħdem fuqha biex il-kontribuzzjoni tiegħek tkun tgħodd fil-konkors. Dan huwa l-unika mod biex l-organizzaturi jkunu jafu li qed tieħu sehem fil-konkors. Ara/uża ukoll [[:metawikimedia:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Tools|il-mudelli ta' lingwi oħra]] jekk tagħżel li tikteb bihom apparti l-Malti. ===Punteġġi=== * Għal kull artikolu li toħloq tieħu żewġ punti * Għal kull artikolu li toħloq mil-lista uffiċjali tieħu tliet punti oħra (ħames punti b'kollox) * Għal kull artikolu li ttejjeb tieħu punt * Għal kull artikolu li ttejjeb mil-lista uffiċjali tieħu erba' punti oħra (ħames punti b'kollox) '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' Kull mistoqsija għandha titpoġġa fuq il-paġna tad-diskussjoni. ===Premjijiet=== ''Il-premijiet huma pprovduti minn Wikimedia Community Malta permezz ta' għotja mill-Wikimedia Foundation:'' * L-ewwel post: €100 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €200 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tieni post: €60 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €120 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tielet post: €40 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €80 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* === Parteċipanti === Daħħal ismek fit-tabella t'hawn taħt. Daħħal l-isem tal-paġna jew paġni li tkun ħdimt fit-tieni kolonna. Fit-tielet kolonna tista ddaħħal paġni li għadek qed taħdem fuqhom. Tista' ddaħħal ukoll il-punti għax-xogħol li tkun għamilt fl-aħħar kolonna; dawn jiġu vverifikati mill-organizzaturi fi tmiem il-konkors u rranġati jekk ikun hemm bżonn. Jekk issib xi diffikulta bit-tabella kkuntattja lil [[User_talk:ToniSant|Toni Sant]] jew [[User_talk:Nevborg|Nevborg]] li huma l-organizzaturi u jidhru f'din it-tabella mingħajr punti għax mhux eliġibbli biex jikkompetu. <!-- Results table --> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Utent ! Paġna/pagni mibdija u/jew imtejba ! Xogħol għaddej ! Punti |- |[[Utent:Nevborg|Nevborg]] |[[Zlata Filipović]], [[Goran Bregović]], [[Sofija Jovanović]], [[Selma Rıza]], [[Staka Skenderova]] |[[Nikola Tesla]] |xejn |- |[[Utent:ToniSant|ToniSant]] |[[Rebbiegħa ta' Praga]] |[[Beer Barrell Polka]] |xejn |- |[[Utent:Trigcly|Trigcly]] |[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]], [[Lag ta' Skadar]], [[Monasteru ta' Neghuts]], [[Monasteru ta' Hoge]], [[Kiki Kogelnik]], [[Kibbeh]], [[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]], [[Pont tal-Fjuri]], [[Jan Novák]], [[Simon Kldiashvili]], [[Medalja ta' Marian Smoluchowski]], [[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]], [[Osservatorju ta' Črni Vrh]], [[Kaċċa bl-ajkli]], [[Anna Kyriakou]], [[Ġobon ta' Jāņi]], [[Park Nazzjonali ta' Karula]], [[Belintersat-1]], [[Péter Magyar]], [[Università Iżlamika Russa]], [[Stepan Erzya]], [[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]], [[Lag ta' Brebeneskul]], [[Kastell ta' Ankara]], [[Park Nazzjonali ta' Una]], [[Slavko Brezoski]], [[KazCosmos]], [[Aporofobija]], [[Idrijski žlikrofi]], [[Lag ta' Kezenoyam]], [[Bugeddum Armen]], [[Naftalan]], [[Frosta tal-Għid]], [[Lokša]], [[Zivana]], [[Mehmet Ali Ağca]], [[Thoros ta' Edessa]], [[Arthur Schnitzler]], [[Riżerva Naturali ta' Darwin]], [[Satsivi]], [[Chakapuli]], [[Kubdari]], [[Pkhali]], [[Gozinaki]], [[Mtsvane]], [[Supra (festa)]], [[Demokrazija]], [[Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev]] |xejn |228 |- | | | | |} === Rebbieħa === * L-ewwel post - tba * It-tieni post - tba * It-tielet post - tba * Premju ta' solidarjetà - tba ''Il-pubblikaturi tal-kotba Maltin li naħdmu magħhom huma Kite Group, Midsea Books, u Merlin Publishers, skont l-għażla tar-rebbieħ/a.'' [[Kategorija:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring]] [[Kategorija:Wikimedia CEE Spring 2026]] 99c7lqff91uhjsx64mbtu97ekgg8dgp 0 34481 330530 330528 2026-06-14T12:16:14Z ToniSant 4257 added [[Category:Nies Brittaniċi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330530 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Sir Hans Sloane,''' '''l-Ewwel Baruni''' (twieled fis-16 ta' April 1660 – miet fil-11 ta' Jannar 1753) kien [[tabib]], naturalista u kollezzjonista [[Renju Unit|Brittaniku]]-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlandiż]]. Huwa kellu kollezzjoni ta' 71,000 oġġett u ħalliha bħala wirt lin-nazzjon Brittaniku, u b'hekk stabbilixxa l-pedamenti għall-[[Mużew Brittaniku]], għal-Librerija Brittanika u għall-[[Mużew]] tal-[[Storja|Istorja]] Naturali f'[[Londra]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/the-irishman-who-invented-milk-chocolate-and-served-the-royal-family-1.3560087|titlu=The Irishman who 'invented' milk chocolate, and served the royal family|kunjom=Mannion|isem=Nathan|sit=The Irish Times|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-13}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Media|isem=P. A.|data=2020-08-25|titlu=British Museum removes statue of slave-owning founder|url=https://www.theguardian.com/culture/2020/aug/25/british-museum-removes-founder-hans-sloane-statue-over-slavery-links|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-13}}</ref> Elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali ta' 24 sena, Sloane vvjaġġa lejn il-Karibew fl-1687 u ddokumenta l-vjaġġi u s-sejbiet tiegħu b'pubblikazzjonijiet estensivi snin wara. Sloane kien tabib rinomat fost l-aristokrazija, u ġie elett bħala membru tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba ta' 27 sena. Għalkemm huwa akkreditat bl-invenzjoni tal-ħalib biċ-ċikkulata, x'aktarx iżjed li huwa tgħallem il-prattika li żżid il-ħalib maċ-ċikkulata tax-xorb waqt li kien qed jgħix u jaħdem fil-[[Ġamajka]]. Iktar 'il quddiem xi toroq u postijiet issemmew għalih, inkluż Hans Place, Hans Crescent u l-[[Pjazza]] Sloane fl-inħawi ta' Chelsea, Londra — l-inħawi tar-residenza finali tiegħu — u anke l-Pjazza Sir Hans Sloane f'Killyleagh, raħal twelidu f'Ulster. Il-proprjetà ta' Sloane f'Londra tħalliet lil bintu, Elizabeth, li żżewġet lit-Tieni Baruni Cadogan, u l-proprjetà baqgħet f'idejn il-familja Cadogan sal-lum. == Ħajja bikrija u familja == Sloane twieled f'familja ta' nisel parzjalment minn Ulster-[[Skozja|Skoċċiż]] fis-16 ta' April 1660 f'Killyleagh, villaġġ max-xtut tal-Lbiċ ta' Strangford Lough fil-Kontea ta' Down f'Ulster, il-provinċja tat-Tramuntana fl-Irlanda. Huwa kien is-seba' u l-aħħar wild ta' [[Alexander Sloane]], li miet meta Hans kellu 6 snin. Alexander Sloane kien kollezzjonist ġenerali tat-taxxi għall-Kontea ta' Down u aġent tal-Konti ta' Clanbrassil. Ħuh, [[James Sloane]], kien Membru tal-Parlament Irlandiż. Jingħad li [[Sarah Hicks]] (omm Hans) kienet Ingliża li marret tgħix f'Killyleagh bħala sieħbet [[Anne Carey]] meta Anne żżewġet lil Lord Clanbrassil. Il-familja tan-naħa ta' missier Sloane kienu minn Ulster-Skoċċiżi, wara li għamlu migrazzjoni minn Ayrshire fil-Lbiċ tal-Iskozja; huma marru jgħixu fil-Lvant ta' Ulster matul it-tħawwil tal-pjantaġġuni ta' Antrim u Down, li sar kemxejn separatament mit-tħawwil usa' tal-pjantaġġuni ta' Ulster, taħt ir-Re [[Ġakbu VI]] u I. It-tfal tal-familja Sloane, inkluż Hans, ittieħdu mill-familja Hamilton (jew Clanbrassil) u ngħataw il-biċċa l-kbira tal-[[edukazzjoni]] bikrija tagħhom fi ħdan il-librerija tal-Kastell ta' Killyleagh. Mill-ulied subien ta' Alexander, tlieta biss laħqu saru adulti: Hans, William u James. Il-postijiet tad-dfin ta' Henry u ta' John Sloane jistgħu jinstabu fiċ-ċimiterju tal-Knisja ta' Killyleagh; iż-żewġ aħwa miet fi tfulithom. L-ikbar wieħed fost l-aħwa, James, ġie elett bħala Membru Parlamentari għal Roscommon u Killyleagh fl-1692. John Sloane iktar 'il quddiem sar Membru Parlamentari ta' Thetford u avukat tal-Inner Temple, u qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu f'Londra. Bħal bosta ċittadini Skoċċiżi oħra tal-"Pjantaġġuni" f'Ulster matul is-[[seklu 17]], il-kunjum Sloane kważi ċertament kien ta' oriġini Gaeliku, u Sloane x'aktarx huwa l-isem Angliċizzat ta' ''Ó Sluagháin''. Bħala żagħżugħ, Sloane kkollezzjona oġġetti tal-istorja naturali u kurżitajiet oħra. Dan wasslu għall-istudju tal-[[mediċina]] f'Londra, fejn studja l-[[botanika]], il-''materia medica'', il-kiruġija u l-[[kimika]] farmaċewtika. Id-drawwiet tal-kollezzjoniżmu tiegħu wassluh biex ikun utli għal [[John Ray]] u [[Robert Boyle]]. Wara 4 snin f'Londra huwa vvjaġġa lejn Franza, fejn qatta' xi żmien f'[[Pariġi]] u f'[[Montpellier]], u qagħad fit-tul biżżejjed fl-Università ta' Orange-Nassau biex jikseb il-lawrija tad-dottorat tiegħu hemmhekk fl-1683; huwa tqabbad bħala assistent tat-tabib prominenti [[Thomas Sydenham]] li tah introduzzjonijiet siewja rigward il-prattika fil-mediċina. Huwa rritorna lejn Londra b'kollezzjoni konsiderevoli ta' [[Pjanta|pjanti]] u kurżitajiet oħra, u l-pjanti ntbagħtu lil Ray u ntużaw minnu għall-i''Storja tal-Pjanti''. == Vjaġġ fil-Karibew == [[Stampa:Hans Sloane00.jpg|daqsminuri|Il-paġna ewlenija tal-''Vjaġġ lejn il-Ġamajka'' ta' Sloane tal-1725.]] Sloane ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali fl-1685. Fl-1687 huwa sar membru tal-Kulleġġ tat-Tobba, u fl-istess sena mar il-Ġamajka abbord l-HMS ''Assistance'' bħala t-tabib personali tal-Gvernatur il-ġdid tal-Ġamajka, it-Tieni Duka ta' Albemarle. Albemarle miet fil-Ġamajka s-sena ta' wara, fl-1688, b'hekk iż-żjara ta' Sloane damet 15-il xahar biss. Matul iż-żmien li qatta' fil-Karibew, Sloane żar diversi gżejjer u ġabar iktar minn 1,000 eżemplar ta' pjanti kif ukoll provvisti kbar ta' kawkaw u ta' qxur tas-siġar [[Perù|Peruvjani]] li minnhom iktar 'il quddiem wettaq l-estrazzjoni tal-kwinina biex jittratta l-mard tal-għajnejn. Sloane kiteb noti madwar 800 [[speċi]] ġdida ta' pjanti, u kkatalogahom bil-[[Lingwa Latina|Latin]] fil-''Catalogus Plantarum Quae in Insula Jamaica Sponte Proveniunt'' (Katalgu tal-Pjanti Ġamajkani) tiegħu, li ġie ppubblikat fl-1696. L-ewwel kitbiet tiegħu dwar il-vjaġġ tfaċċaw fit-''Tranżazzjonijiet [[Filosofija|Filosofiċi]] tas-Soċjetà Rjali'', li fih Sloane ddeskriva l-pjanti Ġamajkani bħas-Siġra tal-Bżar u l-arbuxxell tal-kafè, flimkien ma' rendikonti dwar it-terremoti li heżżu lil [[Lima]] fl-1687 u lil Ġamajka fl-1687/1688 u fl-1692. Fix-xogħol ta' Sloane, ''Storja Naturali tal-Ġamajka'', huwa jiddeskrivi l-[[mużika]] etnika tan-nies ta' karnaġjon [[Iswed|sewda]] tal-Ġamajka għar-Reġina tal-Ingilterra. Bl-għajnuna ta' mużiċist lokali, huwa inkluda l-partitura mużikali u l-kliem tal-kanzunetti tal-festivals. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 1. Sloane. 1707. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 2. Sloane. 1725. [[Stampa:Acta Eruditorum - III botanica fisica, 1710 – BEIC 13375088.jpg|daqsminuri|Illustrazzjoni mill-kritika tal-ewwel volum ta' ''Vjaġġ lejn il-gżejjer ta' Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka'', ippubblikat f'''Acta Eruditorum'', 1710.]] Sloane żżewweġ lil [[Elizabeth Langley Rose]], l-armla ta' Fulke Rose tal-Ġamajka, u bint [[Alderman John Langley]], werrieta għanja tal-pjantaġġuni tal-kannamiela fil-Ġamajka maħduma mill-[[Skjavitù|iskjavi]]. Il-koppja kellha tliet ulied bniet, Mary, Sarah u Elizabeth, u tifel wieħed, Hans; Sarah u Elizabeth biss baqgħu ħajjin sat-tfulija. Sarah iżżewġet lil George Stanley tal-familja Paultons u Elizabeth iżżewġet lil Charles Cadogan, li sar it-Tieni Baruni tal-familja Cadogan. Ladarba reġa' lura fil-Brittanja, l-introjtu mill-karriera ta' tabib ta' Sloane u mill-investimenti tiegħu fil-proprjetà ta' Londra, flimkien mal-wirt ta' Elizabeth, Sloane rnexxielu jibni l-kollezzjoni sostanzjali tiegħu ta' artefatti tal-istorja naturali fid-deċennji ta' wara. Barra minn hekk, Sloane kellu investimenti fil-Kumpaniji Rjali tal-[[Afrika]] u tal-Baħar tan-Nofsinhar, u t-tnejn li huma wettqu kummerċ tal-iskjavi. [[Stampa:Hans Sloane by Stephen Slaughter, 1736, National Portrait Gallery, London.JPG|daqsminuri|Sloane fl-1736.]] Il-Mużew tal-Istorja Naturali jelenka lil Sloane bħala l-inventur taċ-ċikkulata tax-xorb bil-ħalib. Madankollu, skont l-istoriku [[James Delbourgo]], il-Ġamajkani kienu qed iħejju "xarba sħuna magħmula mil-laqx tal-kawkaw maħsud frisk, mgħollija bil-ħalib u bil-kannella" saħansitra mill-1494. Sloane ltaqa' maż-żerriegħa tal-kawkaw meta kien fil-Ġamajka, fejn in-nies tal-post kienu jixorbuha mħallta mal-ilma, għalkemm huwa jingħad li kien tal-fehma li kienet tqallgħu. Bosta riċetti tat-taħlit taċ-ċikkulata mal-ħwawar, mal-bajd, maz-zokkor u mal-ħalib kienu preżenti sas-seklu 17. Sloane jaf ħejja r-riċetta tiegħu stess għat-taħlit taċ-ċikkulata tax-xorb mal-ħalib, iżda jekk għamel dan x'aktarx li ma kienx l-ewwel wieħed. Xi sorsi jakkreditaw lil [[Daniel Peter]] bħala l-inventur fl-1875, li uża l-ħalib ikkondensat; sorsi oħra jindikaw li l-ħalib żdied maċ-ċikkulata tax-xorb sekli qabel f'xi pajjiżi. Sas-snin 50 tas-seklu 18, bejjiegħ tal-ħxejjex ta' Soho jismu Nicholas Sanders sostna li kien qed ibigħ ir-riċetta ta' Sloane bħala eliżir mediċinali, u x'aktarx li għamel iċ-"Ċikkulata tax-Xorb bil-Ħalib ta' Sir Hans Sloane" bħala d-ditta tal-ewwel xarba taċ-ċikkulata bil-ħalib. Sas-seklu 19, l-Aħwa Cadbury bigħu l-laned taċ-ċikkulata tax-xorb b'karti kummerċjali li wkoll invokaw ir-riċetta ta' Sloane. Fl-1707 Sloane elenka l-varjetà ta' kastigi mogħtija lill-iskjavi fil-Ġamajka. Għar-ribelljoni, l-iskjavi normalment kienu jiġu kkastigati "billi jissammru mal-art ... u mbagħad kienu jingħataw in-nar ftit ftit minn saqajhom u minn idejhom, u kienu jinħarqu gradwalment sa rashom, filwaqt li l-uġigħat tagħhom kienu stravaganti". Għar-reati inferjuri, il-kastrazzjoni jew il-mutilazzjoni ("il-qtugħ ta' nofs ir-riġlejn") kienu n-norma. Għan-negliġenza, l-iskjavi "normalment kienu jiġu msawta bil-frosta ... wara li jissawtu bil-frosta sakemm il-laħam tagħhom joħroġ fil-beraħ, uħud kienu jitfgħulhom il-bżar u l-melħ fuq il-ġilda tagħhom; xi drabi oħra s-sidien tagħhom kienu jferrgħu xama' mdewba fuq il-ġilda tagħhom, u kienu jużaw torturi tal-waħx". == Tabib tas-soċjetà == [[Stampa:Arms of Sloane of Chelsea.png|daqsminuri|L-arma tal-familja Sloane ta' Chelsea.]] Sloane beda l-prattika tiegħu stess fl-1689 f'3 Bloomsbury Place, Londra. Sloane ħadem fost in-nies tal-klassijiet superjuri fejn sar rinomat ħafna; huwa bena prattika kbir li qallgħetu ħafna flus. It-tabib ħa ħsieb tliet sovrani wara xulxin: ir-Reġina Anna, [[Ġorġ I]] u [[Ġorġ II]]. Kien hemm xi kritika fir-rigward ta' Sloane matul ħajtu li kien sempliċi "virtuoso", jiġifieri kollezzjonist ta' kollox mingħajr il-fehim tal-prinċipji [[Xjenza|xjentifiċi]]. Kritiku partikolari stqarr li Sloane kien interessat biss fil-kollezzjoni ta' kurżitajiet superfiċjali, u kritiku ieħor sostna li Sloane kien "l-ewwel espert tal-ġugarelli ta' żmienu". Sir [[Isaac Newton]] iddeskriva lil Sloane bħala "kriminal u xifajklu" u "[[raġel]] qarrieqi ħafna". Uħud kienu jemmnu li l-kisba reali tiegħu kienet li għamel ħbieb fil-klassijiet superjuri tas-soċjetà u ma' figuri [[Politiku|politiċi]] importanti, iktar milli fix-xjenza. Anke bħala tabib, ma tantx kiseb wisq rispett fost ħafna, u kien jitqies primarjament bħala bejjiegħ tal-mediċini u kollezzjonista tal-kurżitajiet. L-unika pubblikazzjoni medika ta' Sloane, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745), ma ġietx ippubblikata qabel ma l-awtur għalaq 85 sena u kien irtira mill-prattika. Fl-1716 Sloane sar baruni, u b'hekk kien l-ewwel prattikant mediku li ngħata titlu ereditarju. Fl-1719 huwa sar il-President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba, u żamm il-kariga għal 16-il sena. Fl-1722 huwa nħatar bħala tabib ġenerali tal-armata, u fl-1727 bħala l-ewwel tabib ta' Ġorġ II. Huwa ġie elett bħala President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba fl-1719 u baqa' f'dik il-kariga sal-1735. Huwa sar segretarju tas-Soċjetà Rjali fl-1693, u editja t-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'' tagħha għal 20 sena. Fl-1727 ħa post Sir Isaac Newton bħala l-President. Huwa rtira mis-Soċjetà meta kellu 80 sena. Ir-rwol ta' Sloane bħala l-Ewwel Segretarju u iktar 'il quddiem bħala l-President tas-Soċjetà Rjali, perjodu li kien jinkludi l-editorija rivitalizzanti tiegħu tat-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'', ma tantx ħallew wisq ħin għal Sloane biex jikseb progress fir-riċerka xjentifika tiegħu stess, u dan wassal għal kritika fil-konfront ta' Sloane bħala sempliċi "virtuoso". Apparti s-servizz tiegħu bħala Tabib Irjali, il-kisba reali ta' Sloane matul iż-żmien tiegħu fis-Soċjetà Rjali kien li għamilha ta' intermedjarju bejn id-dinjiet tax-xjenza, tal-[[politika]] u tas-soċjetà għolja. Żmien Sloane fi [[Franza]] fil-bidu tal-karriera tiegħu iktar 'il quddiem għenu biex jaqdi r-rwol ta' intermedjarju bejn ix-xjenzati Brittaniċi u dawk Franċiżi, filwaqt li jrawwem il-kondiviżjoni tal-għarfien bejn iż-żewġ pajjiżi fil-qofol tal-Era tal-Illuminiżmu. Nies notevoli minn dak iż-żmien li żar lil Sloane biex jaraw il-kollezzjoni tiegħu jinkludu l-anatomiku [[Żvizzera|Żvizzeru]] [[Albrecht von Haller]], [[Voltaire]], [[Benjamin Franklin]] u [[Carl Linnaeus]]. Fl-1745, meta kellu 85 sena, u wara li kien irtira mill-prattika tal-mediċina, Sloane ppubblika l-ewwel xogħol mediku tiegħu, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard Ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745). Matul ħajtu, Sloane kien korrispondent tal-Akkademja Rjali Franċiża tax-Xjenzi u ssejjaħ bħala mibgħut barrani fl-1709, apparti li kien membru barrani tal-akkademji tax-xjenza fil-[[Prussja]], f'[[San Pietruburgu]]. f'[[Madrid]] u f'[[Göttingen]]. === Karità === Sloane għen fl-Isptar ta' [[Ġesù|Kristu]] mill-1694 sal-1730 u ta s-salarju tiegħu bħala donazzjoni lura lil dik l-istituzzjoni. Huwa appoġġa wkoll lid-dispenserija ta' mediċini mhux għaljin tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba u wettaq kirurġija b'xejn kull filgħodu. Huwa kien il-gvernatur li stabbilixxa l-Isptar ta' Foundling f'Londra, l-ewwel istituzzjoni tan-nazzjon għall-indukrar tat-tfal abbandunati. It-tilqim kien meħtieġ għat-tfal kollha indukrati hemmhekk; Sloane kien wieħed mit-tobba ta' dik l-era li ppromwova t-tilqim bħala metodu ta' prevenzjoni tal-ġidri, u użah fuq il-familja tiegħu stess u ppromwovieh lill-familja rjali. Huwa kien sar midħla tal-kunċett tat-tilqim bis-saħħa ta' Lady Mary Wortley Montagu fil-qorti tar-Reġina Caroline. == Mużew Brittaniku u l-Ġnien Botaniku ta' Chelsea == [[Stampa:Bust of Sir Hans Sloane (1730s) by Michael Rysbrack, currently housed in the British Museum in London (cropped).jpg|daqsminuri|Bust ta' Sloane ta' Michael Rysbrack (is-snin 30 tas-seklu 18) li jinsab fil-Mużew Brittaniku.]] Ix-xiri tal-villa ta' Chelsea, Londra, fl-1712 minn Sloane pprovda l-artijiet għall-Ġnien Botaniku ta' Chelsea magħruf bħala Chelsea Physic Garden. Matul ħajtu, Sloane kkollezzjona iktar minn 71,000 oġġett: kotba, manuskritti, tpinġijiet, muniti u medalji, eżemplari ta' pjanti u oħrajn. L-aqwa kisba tiegħu bħala kollezzjonista kienet li fl-1702 kiseb (bħala legat, bil-kundizzjoni li jħallas ċertu dejn) il-kollezzjoni tal-kurżitajiet li kienet ta' [[William Courten]], li kien biddel il-kollezzjoniżmu fix-xogħol ta' ħajtu. Meta Sloane rtira fl-1741, il-librerija u l-kollezzjoni tal-kurżitajiet tiegħu, li ħa miegħu minn Bloomsbury lejn daru f'Chelsea, kibru u saru ta' valur uniku. Huwa kien akkwista l-kollezzjonijiet estensivi tal-istorja naturali ta' William Courten, tal-[[Kardinal]] Filippo Antonio Gualterio, ta' James Petiver, ta' Nehemiah Grew, ta' Leonard Plukenet, tad-Dukessa ta' Beaufort, ta' Adam Buddle, ta' Paul Hermann, ta' Franz Kiggelaer u ta' Herman Boerhaave. == [[Mewt]] u legat == [[Stampa:Sir Hans Sloane Monument.jpg|daqsminuri|Il-monument ta' Sloane fil-Knisja l-Antika ta' Chelsea.]] Fl-aħħar sena ta' ħajtu, Sir Hans Sloane bata minn marda b'paraliżi parzjali. Huwa miet waranofsinhar fil-11 ta' Jannar 1753 f'Manor House, Chelsea, u ndifen fit-18 ta' January fil-Lbiċ taċ-ċimiterju tal-Knisja l-Antika ta' Chelsea b'mafkar bil-kitba kif ġej:<blockquote>Għall-memorja ta' SIR HANS SLOANE BAR^T President tas-Soċjetà Rjali, u tal-Kulleġġ tat-Tobba; li fis-sena tal-Mulej 1753, meta kellu 92 sena, mingħajr l-inqas uġigħ f'ġismu u b'serenità konxja fil-ħsieb, temm il-ħajja virtwuża u karitatevoli tiegħu. Dan il-[[monument]] ittella' miż-żewġ ulied bniet tiegħu ELIZA CADOGAN u SARAH STANLEY.</blockquote>Il-qabar tiegħu huwa kondiviż mal-mara tiegħu Elisabeth, li mietet fis-17 ta' Settembru 1724. Mal-mewt tiegħu huwa ħalla bħala legat il-kotba, il-manuskritti, l-immaġnijiet stampati, it-tpinġijiet, il-flora, il-[[Annimal|fawna]], il-medalji, il-muniti, is-siġilli, il-kameos u kurżitajiet oħra lin-nazzjon, bil-kundizzjoni li l-Parlament iħallas lill-werrieta tiegħu somma ta' £20,000 (ekwivalenti għal £3,834,052 fl-2025) — apposta ferm inqas mill-valur stmat tal-artefatti, li kontemporanjament ġew stmati li jiswew £50,000 (ekwivalenti għal £9,585,130 fl-2025) jew iktar skont xi sorsi, u sa £80,000 (ekwivalenti għal £15,336,208 fl-2025) jew iktar minn oħrajn. Il-legat ġie aċċettat skont dawk it-termini permezz ta' att li għadda fl-istess sena, u l-kollezzjoni, flimkien mal-librerija rjali ta' Ġorġ II, u oġġetti oħra. Proporzjon sinifikanti ta' din il-kollezzjoni iktar 'il quddiem saret il-pedament tal-Mużew tal-Istorja Naturali. Meta Sloane kiteb it-testment tiegħu mhux talli qal li ried ibigħ ix-xogħol tiegħu lill-Parlament għal 20,000 lira, iżda stqarr ukoll li ried li x-xogħol tiegħu jkun jista' jarah kull min ried. Il-[[Kuratur|Kuraturi]] ħasbu li l-istudjużi u l-klassi superjuri biss kienu se jitħallew jaraw il-kollezzjoni, peress li kienu jemmnu li l-apprendiment kien privileġġ tal-klassi superjuri biss. Din il-fehma komuni nbidlet maż-żmien. Huwa ta l-art tal-Ġnien Botaniku ta' Chelsea lis-Soċjetà tal-Apotekarji wara li kienu krewha mingħand il-proprjetà tiegħu ta' Chelsea mill-1673. Statwa ta' daqs reali ta' Sloane tpoġġiet fil-pjazza tar-raħal ta' Killyleagh, fejn twieled. === Kontroversja === F'Awwissu 2020, bust ta' Sloane fil-Gallerija tal-Illuminiżmu tal-Mużew Brittaniku tressaq mill-mużew. Id-deċiżjoni ttieħdet bħala parti mill-mewġa ta' tneħħijiet ta' monumenti li seħħet f'dik is-sena ta' dawk li kienu gawdew mill-iskjavitù. Il-kontributur ta' ''History Ireland'', Tony Canavan, kiteb dwar id-deċiżjoni u osserva l-fatt li l-familja ta' Sloane kienet ittrasferiet ruħha fl-Irlanda mill-Iskozja waqt it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Ulster (jew iktar korrettament matul it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Antrim u ta' Down), u nnota li "l-fatt li Sloane oriġina minn familja Skoċċiża-Irlandiża li gawdiet minn tip differenti ta' pjantaġġun, wara t-tkeċċija tan-nattivi u l-konfiska ta' arthom, [li milli jidher] għalihom qatt ma kienet xi kwistjoni". [[Stampa:Hans Crescent on Harrods copy.jpg|daqsminuri|Tabella tat-triq f'Hans Crescent mal-binja ta' Harrods, Knightsbridge.]] === Postijiet imsemmijin għal Sloane === Il-Pjazza ta' Sloane, Triq Sloane, Triq il-Kbira ta' Sloane, l-Iskola tal-Grammatika ta' Sloane u l-Ġonna ta' Sloane fil-Kwartier Irjali ta' Kensington u Chelsea ssemmew għal Sloane. L-ewwel isem tiegħu ngħata lil Triq Hans, Hans Crescent, Hans Place u Hans Road, li kollha kemm huma jinsabu fil-Kwartier Irjali. === Pjanti u annimali msemmijin għal Sloane === * ''Sloanea'', [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' pjanta, ingħatat kunjomu minn Linnaeus. * ''Urania sloanus'', speċi ta' kamla. * ''Spondylurus sloanii'', speċi ta' gremxula, issemmiet għalih minn Daudin. * ''Chauliodus sloani'', speċi ta' [[ħuta]] tal-baħar fond li tinsab madwar id-dinja. == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Sloane, Hans}} [[Kategorija:Tobba]] [[Kategorija:Twieldu fl-1660]] [[Kategorija:Mietu fl-1753]] [[Kategorija:Nies Brittaniċi]] skf694gf4kawn5ykw1fdp3wzs7s8bq5 330531 330530 2026-06-14T12:16:27Z ToniSant 4257 added [[Category:Nies Irlandiżi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330531 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Sir Hans Sloane,''' '''l-Ewwel Baruni''' (twieled fis-16 ta' April 1660 – miet fil-11 ta' Jannar 1753) kien [[tabib]], naturalista u kollezzjonista [[Renju Unit|Brittaniku]]-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlandiż]]. Huwa kellu kollezzjoni ta' 71,000 oġġett u ħalliha bħala wirt lin-nazzjon Brittaniku, u b'hekk stabbilixxa l-pedamenti għall-[[Mużew Brittaniku]], għal-Librerija Brittanika u għall-[[Mużew]] tal-[[Storja|Istorja]] Naturali f'[[Londra]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/the-irishman-who-invented-milk-chocolate-and-served-the-royal-family-1.3560087|titlu=The Irishman who 'invented' milk chocolate, and served the royal family|kunjom=Mannion|isem=Nathan|sit=The Irish Times|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-13}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Media|isem=P. A.|data=2020-08-25|titlu=British Museum removes statue of slave-owning founder|url=https://www.theguardian.com/culture/2020/aug/25/british-museum-removes-founder-hans-sloane-statue-over-slavery-links|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-13}}</ref> Elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali ta' 24 sena, Sloane vvjaġġa lejn il-Karibew fl-1687 u ddokumenta l-vjaġġi u s-sejbiet tiegħu b'pubblikazzjonijiet estensivi snin wara. Sloane kien tabib rinomat fost l-aristokrazija, u ġie elett bħala membru tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba ta' 27 sena. Għalkemm huwa akkreditat bl-invenzjoni tal-ħalib biċ-ċikkulata, x'aktarx iżjed li huwa tgħallem il-prattika li żżid il-ħalib maċ-ċikkulata tax-xorb waqt li kien qed jgħix u jaħdem fil-[[Ġamajka]]. Iktar 'il quddiem xi toroq u postijiet issemmew għalih, inkluż Hans Place, Hans Crescent u l-[[Pjazza]] Sloane fl-inħawi ta' Chelsea, Londra — l-inħawi tar-residenza finali tiegħu — u anke l-Pjazza Sir Hans Sloane f'Killyleagh, raħal twelidu f'Ulster. Il-proprjetà ta' Sloane f'Londra tħalliet lil bintu, Elizabeth, li żżewġet lit-Tieni Baruni Cadogan, u l-proprjetà baqgħet f'idejn il-familja Cadogan sal-lum. == Ħajja bikrija u familja == Sloane twieled f'familja ta' nisel parzjalment minn Ulster-[[Skozja|Skoċċiż]] fis-16 ta' April 1660 f'Killyleagh, villaġġ max-xtut tal-Lbiċ ta' Strangford Lough fil-Kontea ta' Down f'Ulster, il-provinċja tat-Tramuntana fl-Irlanda. Huwa kien is-seba' u l-aħħar wild ta' [[Alexander Sloane]], li miet meta Hans kellu 6 snin. Alexander Sloane kien kollezzjonist ġenerali tat-taxxi għall-Kontea ta' Down u aġent tal-Konti ta' Clanbrassil. Ħuh, [[James Sloane]], kien Membru tal-Parlament Irlandiż. Jingħad li [[Sarah Hicks]] (omm Hans) kienet Ingliża li marret tgħix f'Killyleagh bħala sieħbet [[Anne Carey]] meta Anne żżewġet lil Lord Clanbrassil. Il-familja tan-naħa ta' missier Sloane kienu minn Ulster-Skoċċiżi, wara li għamlu migrazzjoni minn Ayrshire fil-Lbiċ tal-Iskozja; huma marru jgħixu fil-Lvant ta' Ulster matul it-tħawwil tal-pjantaġġuni ta' Antrim u Down, li sar kemxejn separatament mit-tħawwil usa' tal-pjantaġġuni ta' Ulster, taħt ir-Re [[Ġakbu VI]] u I. It-tfal tal-familja Sloane, inkluż Hans, ittieħdu mill-familja Hamilton (jew Clanbrassil) u ngħataw il-biċċa l-kbira tal-[[edukazzjoni]] bikrija tagħhom fi ħdan il-librerija tal-Kastell ta' Killyleagh. Mill-ulied subien ta' Alexander, tlieta biss laħqu saru adulti: Hans, William u James. Il-postijiet tad-dfin ta' Henry u ta' John Sloane jistgħu jinstabu fiċ-ċimiterju tal-Knisja ta' Killyleagh; iż-żewġ aħwa miet fi tfulithom. L-ikbar wieħed fost l-aħwa, James, ġie elett bħala Membru Parlamentari għal Roscommon u Killyleagh fl-1692. John Sloane iktar 'il quddiem sar Membru Parlamentari ta' Thetford u avukat tal-Inner Temple, u qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu f'Londra. Bħal bosta ċittadini Skoċċiżi oħra tal-"Pjantaġġuni" f'Ulster matul is-[[seklu 17]], il-kunjum Sloane kważi ċertament kien ta' oriġini Gaeliku, u Sloane x'aktarx huwa l-isem Angliċizzat ta' ''Ó Sluagháin''. Bħala żagħżugħ, Sloane kkollezzjona oġġetti tal-istorja naturali u kurżitajiet oħra. Dan wasslu għall-istudju tal-[[mediċina]] f'Londra, fejn studja l-[[botanika]], il-''materia medica'', il-kiruġija u l-[[kimika]] farmaċewtika. Id-drawwiet tal-kollezzjoniżmu tiegħu wassluh biex ikun utli għal [[John Ray]] u [[Robert Boyle]]. Wara 4 snin f'Londra huwa vvjaġġa lejn Franza, fejn qatta' xi żmien f'[[Pariġi]] u f'[[Montpellier]], u qagħad fit-tul biżżejjed fl-Università ta' Orange-Nassau biex jikseb il-lawrija tad-dottorat tiegħu hemmhekk fl-1683; huwa tqabbad bħala assistent tat-tabib prominenti [[Thomas Sydenham]] li tah introduzzjonijiet siewja rigward il-prattika fil-mediċina. Huwa rritorna lejn Londra b'kollezzjoni konsiderevoli ta' [[Pjanta|pjanti]] u kurżitajiet oħra, u l-pjanti ntbagħtu lil Ray u ntużaw minnu għall-i''Storja tal-Pjanti''. == Vjaġġ fil-Karibew == [[Stampa:Hans Sloane00.jpg|daqsminuri|Il-paġna ewlenija tal-''Vjaġġ lejn il-Ġamajka'' ta' Sloane tal-1725.]] Sloane ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali fl-1685. Fl-1687 huwa sar membru tal-Kulleġġ tat-Tobba, u fl-istess sena mar il-Ġamajka abbord l-HMS ''Assistance'' bħala t-tabib personali tal-Gvernatur il-ġdid tal-Ġamajka, it-Tieni Duka ta' Albemarle. Albemarle miet fil-Ġamajka s-sena ta' wara, fl-1688, b'hekk iż-żjara ta' Sloane damet 15-il xahar biss. Matul iż-żmien li qatta' fil-Karibew, Sloane żar diversi gżejjer u ġabar iktar minn 1,000 eżemplar ta' pjanti kif ukoll provvisti kbar ta' kawkaw u ta' qxur tas-siġar [[Perù|Peruvjani]] li minnhom iktar 'il quddiem wettaq l-estrazzjoni tal-kwinina biex jittratta l-mard tal-għajnejn. Sloane kiteb noti madwar 800 [[speċi]] ġdida ta' pjanti, u kkatalogahom bil-[[Lingwa Latina|Latin]] fil-''Catalogus Plantarum Quae in Insula Jamaica Sponte Proveniunt'' (Katalgu tal-Pjanti Ġamajkani) tiegħu, li ġie ppubblikat fl-1696. L-ewwel kitbiet tiegħu dwar il-vjaġġ tfaċċaw fit-''Tranżazzjonijiet [[Filosofija|Filosofiċi]] tas-Soċjetà Rjali'', li fih Sloane ddeskriva l-pjanti Ġamajkani bħas-Siġra tal-Bżar u l-arbuxxell tal-kafè, flimkien ma' rendikonti dwar it-terremoti li heżżu lil [[Lima]] fl-1687 u lil Ġamajka fl-1687/1688 u fl-1692. Fix-xogħol ta' Sloane, ''Storja Naturali tal-Ġamajka'', huwa jiddeskrivi l-[[mużika]] etnika tan-nies ta' karnaġjon [[Iswed|sewda]] tal-Ġamajka għar-Reġina tal-Ingilterra. Bl-għajnuna ta' mużiċist lokali, huwa inkluda l-partitura mużikali u l-kliem tal-kanzunetti tal-festivals. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 1. Sloane. 1707. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 2. Sloane. 1725. [[Stampa:Acta Eruditorum - III botanica fisica, 1710 – BEIC 13375088.jpg|daqsminuri|Illustrazzjoni mill-kritika tal-ewwel volum ta' ''Vjaġġ lejn il-gżejjer ta' Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka'', ippubblikat f'''Acta Eruditorum'', 1710.]] Sloane żżewweġ lil [[Elizabeth Langley Rose]], l-armla ta' Fulke Rose tal-Ġamajka, u bint [[Alderman John Langley]], werrieta għanja tal-pjantaġġuni tal-kannamiela fil-Ġamajka maħduma mill-[[Skjavitù|iskjavi]]. Il-koppja kellha tliet ulied bniet, Mary, Sarah u Elizabeth, u tifel wieħed, Hans; Sarah u Elizabeth biss baqgħu ħajjin sat-tfulija. Sarah iżżewġet lil George Stanley tal-familja Paultons u Elizabeth iżżewġet lil Charles Cadogan, li sar it-Tieni Baruni tal-familja Cadogan. Ladarba reġa' lura fil-Brittanja, l-introjtu mill-karriera ta' tabib ta' Sloane u mill-investimenti tiegħu fil-proprjetà ta' Londra, flimkien mal-wirt ta' Elizabeth, Sloane rnexxielu jibni l-kollezzjoni sostanzjali tiegħu ta' artefatti tal-istorja naturali fid-deċennji ta' wara. Barra minn hekk, Sloane kellu investimenti fil-Kumpaniji Rjali tal-[[Afrika]] u tal-Baħar tan-Nofsinhar, u t-tnejn li huma wettqu kummerċ tal-iskjavi. [[Stampa:Hans Sloane by Stephen Slaughter, 1736, National Portrait Gallery, London.JPG|daqsminuri|Sloane fl-1736.]] Il-Mużew tal-Istorja Naturali jelenka lil Sloane bħala l-inventur taċ-ċikkulata tax-xorb bil-ħalib. Madankollu, skont l-istoriku [[James Delbourgo]], il-Ġamajkani kienu qed iħejju "xarba sħuna magħmula mil-laqx tal-kawkaw maħsud frisk, mgħollija bil-ħalib u bil-kannella" saħansitra mill-1494. Sloane ltaqa' maż-żerriegħa tal-kawkaw meta kien fil-Ġamajka, fejn in-nies tal-post kienu jixorbuha mħallta mal-ilma, għalkemm huwa jingħad li kien tal-fehma li kienet tqallgħu. Bosta riċetti tat-taħlit taċ-ċikkulata mal-ħwawar, mal-bajd, maz-zokkor u mal-ħalib kienu preżenti sas-seklu 17. Sloane jaf ħejja r-riċetta tiegħu stess għat-taħlit taċ-ċikkulata tax-xorb mal-ħalib, iżda jekk għamel dan x'aktarx li ma kienx l-ewwel wieħed. Xi sorsi jakkreditaw lil [[Daniel Peter]] bħala l-inventur fl-1875, li uża l-ħalib ikkondensat; sorsi oħra jindikaw li l-ħalib żdied maċ-ċikkulata tax-xorb sekli qabel f'xi pajjiżi. Sas-snin 50 tas-seklu 18, bejjiegħ tal-ħxejjex ta' Soho jismu Nicholas Sanders sostna li kien qed ibigħ ir-riċetta ta' Sloane bħala eliżir mediċinali, u x'aktarx li għamel iċ-"Ċikkulata tax-Xorb bil-Ħalib ta' Sir Hans Sloane" bħala d-ditta tal-ewwel xarba taċ-ċikkulata bil-ħalib. Sas-seklu 19, l-Aħwa Cadbury bigħu l-laned taċ-ċikkulata tax-xorb b'karti kummerċjali li wkoll invokaw ir-riċetta ta' Sloane. Fl-1707 Sloane elenka l-varjetà ta' kastigi mogħtija lill-iskjavi fil-Ġamajka. Għar-ribelljoni, l-iskjavi normalment kienu jiġu kkastigati "billi jissammru mal-art ... u mbagħad kienu jingħataw in-nar ftit ftit minn saqajhom u minn idejhom, u kienu jinħarqu gradwalment sa rashom, filwaqt li l-uġigħat tagħhom kienu stravaganti". Għar-reati inferjuri, il-kastrazzjoni jew il-mutilazzjoni ("il-qtugħ ta' nofs ir-riġlejn") kienu n-norma. Għan-negliġenza, l-iskjavi "normalment kienu jiġu msawta bil-frosta ... wara li jissawtu bil-frosta sakemm il-laħam tagħhom joħroġ fil-beraħ, uħud kienu jitfgħulhom il-bżar u l-melħ fuq il-ġilda tagħhom; xi drabi oħra s-sidien tagħhom kienu jferrgħu xama' mdewba fuq il-ġilda tagħhom, u kienu jużaw torturi tal-waħx". == Tabib tas-soċjetà == [[Stampa:Arms of Sloane of Chelsea.png|daqsminuri|L-arma tal-familja Sloane ta' Chelsea.]] Sloane beda l-prattika tiegħu stess fl-1689 f'3 Bloomsbury Place, Londra. Sloane ħadem fost in-nies tal-klassijiet superjuri fejn sar rinomat ħafna; huwa bena prattika kbir li qallgħetu ħafna flus. It-tabib ħa ħsieb tliet sovrani wara xulxin: ir-Reġina Anna, [[Ġorġ I]] u [[Ġorġ II]]. Kien hemm xi kritika fir-rigward ta' Sloane matul ħajtu li kien sempliċi "virtuoso", jiġifieri kollezzjonist ta' kollox mingħajr il-fehim tal-prinċipji [[Xjenza|xjentifiċi]]. Kritiku partikolari stqarr li Sloane kien interessat biss fil-kollezzjoni ta' kurżitajiet superfiċjali, u kritiku ieħor sostna li Sloane kien "l-ewwel espert tal-ġugarelli ta' żmienu". Sir [[Isaac Newton]] iddeskriva lil Sloane bħala "kriminal u xifajklu" u "[[raġel]] qarrieqi ħafna". Uħud kienu jemmnu li l-kisba reali tiegħu kienet li għamel ħbieb fil-klassijiet superjuri tas-soċjetà u ma' figuri [[Politiku|politiċi]] importanti, iktar milli fix-xjenza. Anke bħala tabib, ma tantx kiseb wisq rispett fost ħafna, u kien jitqies primarjament bħala bejjiegħ tal-mediċini u kollezzjonista tal-kurżitajiet. L-unika pubblikazzjoni medika ta' Sloane, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745), ma ġietx ippubblikata qabel ma l-awtur għalaq 85 sena u kien irtira mill-prattika. Fl-1716 Sloane sar baruni, u b'hekk kien l-ewwel prattikant mediku li ngħata titlu ereditarju. Fl-1719 huwa sar il-President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba, u żamm il-kariga għal 16-il sena. Fl-1722 huwa nħatar bħala tabib ġenerali tal-armata, u fl-1727 bħala l-ewwel tabib ta' Ġorġ II. Huwa ġie elett bħala President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba fl-1719 u baqa' f'dik il-kariga sal-1735. Huwa sar segretarju tas-Soċjetà Rjali fl-1693, u editja t-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'' tagħha għal 20 sena. Fl-1727 ħa post Sir Isaac Newton bħala l-President. Huwa rtira mis-Soċjetà meta kellu 80 sena. Ir-rwol ta' Sloane bħala l-Ewwel Segretarju u iktar 'il quddiem bħala l-President tas-Soċjetà Rjali, perjodu li kien jinkludi l-editorija rivitalizzanti tiegħu tat-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'', ma tantx ħallew wisq ħin għal Sloane biex jikseb progress fir-riċerka xjentifika tiegħu stess, u dan wassal għal kritika fil-konfront ta' Sloane bħala sempliċi "virtuoso". Apparti s-servizz tiegħu bħala Tabib Irjali, il-kisba reali ta' Sloane matul iż-żmien tiegħu fis-Soċjetà Rjali kien li għamilha ta' intermedjarju bejn id-dinjiet tax-xjenza, tal-[[politika]] u tas-soċjetà għolja. Żmien Sloane fi [[Franza]] fil-bidu tal-karriera tiegħu iktar 'il quddiem għenu biex jaqdi r-rwol ta' intermedjarju bejn ix-xjenzati Brittaniċi u dawk Franċiżi, filwaqt li jrawwem il-kondiviżjoni tal-għarfien bejn iż-żewġ pajjiżi fil-qofol tal-Era tal-Illuminiżmu. Nies notevoli minn dak iż-żmien li żar lil Sloane biex jaraw il-kollezzjoni tiegħu jinkludu l-anatomiku [[Żvizzera|Żvizzeru]] [[Albrecht von Haller]], [[Voltaire]], [[Benjamin Franklin]] u [[Carl Linnaeus]]. Fl-1745, meta kellu 85 sena, u wara li kien irtira mill-prattika tal-mediċina, Sloane ppubblika l-ewwel xogħol mediku tiegħu, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard Ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745). Matul ħajtu, Sloane kien korrispondent tal-Akkademja Rjali Franċiża tax-Xjenzi u ssejjaħ bħala mibgħut barrani fl-1709, apparti li kien membru barrani tal-akkademji tax-xjenza fil-[[Prussja]], f'[[San Pietruburgu]]. f'[[Madrid]] u f'[[Göttingen]]. === Karità === Sloane għen fl-Isptar ta' [[Ġesù|Kristu]] mill-1694 sal-1730 u ta s-salarju tiegħu bħala donazzjoni lura lil dik l-istituzzjoni. Huwa appoġġa wkoll lid-dispenserija ta' mediċini mhux għaljin tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba u wettaq kirurġija b'xejn kull filgħodu. Huwa kien il-gvernatur li stabbilixxa l-Isptar ta' Foundling f'Londra, l-ewwel istituzzjoni tan-nazzjon għall-indukrar tat-tfal abbandunati. It-tilqim kien meħtieġ għat-tfal kollha indukrati hemmhekk; Sloane kien wieħed mit-tobba ta' dik l-era li ppromwova t-tilqim bħala metodu ta' prevenzjoni tal-ġidri, u użah fuq il-familja tiegħu stess u ppromwovieh lill-familja rjali. Huwa kien sar midħla tal-kunċett tat-tilqim bis-saħħa ta' Lady Mary Wortley Montagu fil-qorti tar-Reġina Caroline. == Mużew Brittaniku u l-Ġnien Botaniku ta' Chelsea == [[Stampa:Bust of Sir Hans Sloane (1730s) by Michael Rysbrack, currently housed in the British Museum in London (cropped).jpg|daqsminuri|Bust ta' Sloane ta' Michael Rysbrack (is-snin 30 tas-seklu 18) li jinsab fil-Mużew Brittaniku.]] Ix-xiri tal-villa ta' Chelsea, Londra, fl-1712 minn Sloane pprovda l-artijiet għall-Ġnien Botaniku ta' Chelsea magħruf bħala Chelsea Physic Garden. Matul ħajtu, Sloane kkollezzjona iktar minn 71,000 oġġett: kotba, manuskritti, tpinġijiet, muniti u medalji, eżemplari ta' pjanti u oħrajn. L-aqwa kisba tiegħu bħala kollezzjonista kienet li fl-1702 kiseb (bħala legat, bil-kundizzjoni li jħallas ċertu dejn) il-kollezzjoni tal-kurżitajiet li kienet ta' [[William Courten]], li kien biddel il-kollezzjoniżmu fix-xogħol ta' ħajtu. Meta Sloane rtira fl-1741, il-librerija u l-kollezzjoni tal-kurżitajiet tiegħu, li ħa miegħu minn Bloomsbury lejn daru f'Chelsea, kibru u saru ta' valur uniku. Huwa kien akkwista l-kollezzjonijiet estensivi tal-istorja naturali ta' William Courten, tal-[[Kardinal]] Filippo Antonio Gualterio, ta' James Petiver, ta' Nehemiah Grew, ta' Leonard Plukenet, tad-Dukessa ta' Beaufort, ta' Adam Buddle, ta' Paul Hermann, ta' Franz Kiggelaer u ta' Herman Boerhaave. == [[Mewt]] u legat == [[Stampa:Sir Hans Sloane Monument.jpg|daqsminuri|Il-monument ta' Sloane fil-Knisja l-Antika ta' Chelsea.]] Fl-aħħar sena ta' ħajtu, Sir Hans Sloane bata minn marda b'paraliżi parzjali. Huwa miet waranofsinhar fil-11 ta' Jannar 1753 f'Manor House, Chelsea, u ndifen fit-18 ta' January fil-Lbiċ taċ-ċimiterju tal-Knisja l-Antika ta' Chelsea b'mafkar bil-kitba kif ġej:<blockquote>Għall-memorja ta' SIR HANS SLOANE BAR^T President tas-Soċjetà Rjali, u tal-Kulleġġ tat-Tobba; li fis-sena tal-Mulej 1753, meta kellu 92 sena, mingħajr l-inqas uġigħ f'ġismu u b'serenità konxja fil-ħsieb, temm il-ħajja virtwuża u karitatevoli tiegħu. Dan il-[[monument]] ittella' miż-żewġ ulied bniet tiegħu ELIZA CADOGAN u SARAH STANLEY.</blockquote>Il-qabar tiegħu huwa kondiviż mal-mara tiegħu Elisabeth, li mietet fis-17 ta' Settembru 1724. Mal-mewt tiegħu huwa ħalla bħala legat il-kotba, il-manuskritti, l-immaġnijiet stampati, it-tpinġijiet, il-flora, il-[[Annimal|fawna]], il-medalji, il-muniti, is-siġilli, il-kameos u kurżitajiet oħra lin-nazzjon, bil-kundizzjoni li l-Parlament iħallas lill-werrieta tiegħu somma ta' £20,000 (ekwivalenti għal £3,834,052 fl-2025) — apposta ferm inqas mill-valur stmat tal-artefatti, li kontemporanjament ġew stmati li jiswew £50,000 (ekwivalenti għal £9,585,130 fl-2025) jew iktar skont xi sorsi, u sa £80,000 (ekwivalenti għal £15,336,208 fl-2025) jew iktar minn oħrajn. Il-legat ġie aċċettat skont dawk it-termini permezz ta' att li għadda fl-istess sena, u l-kollezzjoni, flimkien mal-librerija rjali ta' Ġorġ II, u oġġetti oħra. Proporzjon sinifikanti ta' din il-kollezzjoni iktar 'il quddiem saret il-pedament tal-Mużew tal-Istorja Naturali. Meta Sloane kiteb it-testment tiegħu mhux talli qal li ried ibigħ ix-xogħol tiegħu lill-Parlament għal 20,000 lira, iżda stqarr ukoll li ried li x-xogħol tiegħu jkun jista' jarah kull min ried. Il-[[Kuratur|Kuraturi]] ħasbu li l-istudjużi u l-klassi superjuri biss kienu se jitħallew jaraw il-kollezzjoni, peress li kienu jemmnu li l-apprendiment kien privileġġ tal-klassi superjuri biss. Din il-fehma komuni nbidlet maż-żmien. Huwa ta l-art tal-Ġnien Botaniku ta' Chelsea lis-Soċjetà tal-Apotekarji wara li kienu krewha mingħand il-proprjetà tiegħu ta' Chelsea mill-1673. Statwa ta' daqs reali ta' Sloane tpoġġiet fil-pjazza tar-raħal ta' Killyleagh, fejn twieled. === Kontroversja === F'Awwissu 2020, bust ta' Sloane fil-Gallerija tal-Illuminiżmu tal-Mużew Brittaniku tressaq mill-mużew. Id-deċiżjoni ttieħdet bħala parti mill-mewġa ta' tneħħijiet ta' monumenti li seħħet f'dik is-sena ta' dawk li kienu gawdew mill-iskjavitù. Il-kontributur ta' ''History Ireland'', Tony Canavan, kiteb dwar id-deċiżjoni u osserva l-fatt li l-familja ta' Sloane kienet ittrasferiet ruħha fl-Irlanda mill-Iskozja waqt it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Ulster (jew iktar korrettament matul it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Antrim u ta' Down), u nnota li "l-fatt li Sloane oriġina minn familja Skoċċiża-Irlandiża li gawdiet minn tip differenti ta' pjantaġġun, wara t-tkeċċija tan-nattivi u l-konfiska ta' arthom, [li milli jidher] għalihom qatt ma kienet xi kwistjoni". [[Stampa:Hans Crescent on Harrods copy.jpg|daqsminuri|Tabella tat-triq f'Hans Crescent mal-binja ta' Harrods, Knightsbridge.]] === Postijiet imsemmijin għal Sloane === Il-Pjazza ta' Sloane, Triq Sloane, Triq il-Kbira ta' Sloane, l-Iskola tal-Grammatika ta' Sloane u l-Ġonna ta' Sloane fil-Kwartier Irjali ta' Kensington u Chelsea ssemmew għal Sloane. L-ewwel isem tiegħu ngħata lil Triq Hans, Hans Crescent, Hans Place u Hans Road, li kollha kemm huma jinsabu fil-Kwartier Irjali. === Pjanti u annimali msemmijin għal Sloane === * ''Sloanea'', [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' pjanta, ingħatat kunjomu minn Linnaeus. * ''Urania sloanus'', speċi ta' kamla. * ''Spondylurus sloanii'', speċi ta' gremxula, issemmiet għalih minn Daudin. * ''Chauliodus sloani'', speċi ta' [[ħuta]] tal-baħar fond li tinsab madwar id-dinja. == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Sloane, Hans}} [[Kategorija:Tobba]] [[Kategorija:Twieldu fl-1660]] [[Kategorija:Mietu fl-1753]] [[Kategorija:Nies Brittaniċi]] [[Kategorija:Nies Irlandiżi]] 3jteumwgkuoekjetjh34inukfqjtozm 330544 330531 2026-06-15T09:04:11Z Trigcly 17859 /* Kontroversja */ 330544 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Sir Hans Sloane,''' '''l-Ewwel Baruni''' (twieled fis-16 ta' April 1660 – miet fil-11 ta' Jannar 1753) kien [[tabib]], naturalista u kollezzjonista [[Renju Unit|Brittaniku]]-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlandiż]]. Huwa kellu kollezzjoni ta' 71,000 oġġett u ħalliha bħala wirt lin-nazzjon Brittaniku, u b'hekk stabbilixxa l-pedamenti għall-[[Mużew Brittaniku]], għal-Librerija Brittanika u għall-[[Mużew]] tal-[[Storja|Istorja]] Naturali f'[[Londra]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/the-irishman-who-invented-milk-chocolate-and-served-the-royal-family-1.3560087|titlu=The Irishman who 'invented' milk chocolate, and served the royal family|kunjom=Mannion|isem=Nathan|sit=The Irish Times|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-13}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Media|isem=P. A.|data=2020-08-25|titlu=British Museum removes statue of slave-owning founder|url=https://www.theguardian.com/culture/2020/aug/25/british-museum-removes-founder-hans-sloane-statue-over-slavery-links|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-13}}</ref> Elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali ta' 24 sena, Sloane vvjaġġa lejn il-Karibew fl-1687 u ddokumenta l-vjaġġi u s-sejbiet tiegħu b'pubblikazzjonijiet estensivi snin wara. Sloane kien tabib rinomat fost l-aristokrazija, u ġie elett bħala membru tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba ta' 27 sena. Għalkemm huwa akkreditat bl-invenzjoni tal-ħalib biċ-ċikkulata, x'aktarx iżjed li huwa tgħallem il-prattika li żżid il-ħalib maċ-ċikkulata tax-xorb waqt li kien qed jgħix u jaħdem fil-[[Ġamajka]]. Iktar 'il quddiem xi toroq u postijiet issemmew għalih, inkluż Hans Place, Hans Crescent u l-[[Pjazza]] Sloane fl-inħawi ta' Chelsea, Londra — l-inħawi tar-residenza finali tiegħu — u anke l-Pjazza Sir Hans Sloane f'Killyleagh, raħal twelidu f'Ulster. Il-proprjetà ta' Sloane f'Londra tħalliet lil bintu, Elizabeth, li żżewġet lit-Tieni Baruni Cadogan, u l-proprjetà baqgħet f'idejn il-familja Cadogan sal-lum. == Ħajja bikrija u familja == Sloane twieled f'familja ta' nisel parzjalment minn Ulster-[[Skozja|Skoċċiż]] fis-16 ta' April 1660 f'Killyleagh, villaġġ max-xtut tal-Lbiċ ta' Strangford Lough fil-Kontea ta' Down f'Ulster, il-provinċja tat-Tramuntana fl-Irlanda. Huwa kien is-seba' u l-aħħar wild ta' [[Alexander Sloane]], li miet meta Hans kellu 6 snin. Alexander Sloane kien kollezzjonist ġenerali tat-taxxi għall-Kontea ta' Down u aġent tal-Konti ta' Clanbrassil. Ħuh, [[James Sloane]], kien Membru tal-Parlament Irlandiż. Jingħad li [[Sarah Hicks]] (omm Hans) kienet Ingliża li marret tgħix f'Killyleagh bħala sieħbet [[Anne Carey]] meta Anne żżewġet lil Lord Clanbrassil. Il-familja tan-naħa ta' missier Sloane kienu minn Ulster-Skoċċiżi, wara li għamlu migrazzjoni minn Ayrshire fil-Lbiċ tal-Iskozja; huma marru jgħixu fil-Lvant ta' Ulster matul it-tħawwil tal-pjantaġġuni ta' Antrim u Down, li sar kemxejn separatament mit-tħawwil usa' tal-pjantaġġuni ta' Ulster, taħt ir-Re [[Ġakbu VI]] u I. It-tfal tal-familja Sloane, inkluż Hans, ittieħdu mill-familja Hamilton (jew Clanbrassil) u ngħataw il-biċċa l-kbira tal-[[edukazzjoni]] bikrija tagħhom fi ħdan il-librerija tal-Kastell ta' Killyleagh. Mill-ulied subien ta' Alexander, tlieta biss laħqu saru adulti: Hans, William u James. Il-postijiet tad-dfin ta' Henry u ta' John Sloane jistgħu jinstabu fiċ-ċimiterju tal-Knisja ta' Killyleagh; iż-żewġ aħwa miet fi tfulithom. L-ikbar wieħed fost l-aħwa, James, ġie elett bħala Membru Parlamentari għal Roscommon u Killyleagh fl-1692. John Sloane iktar 'il quddiem sar Membru Parlamentari ta' Thetford u avukat tal-Inner Temple, u qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu f'Londra. Bħal bosta ċittadini Skoċċiżi oħra tal-"Pjantaġġuni" f'Ulster matul is-[[seklu 17]], il-kunjum Sloane kważi ċertament kien ta' oriġini Gaeliku, u Sloane x'aktarx huwa l-isem Angliċizzat ta' ''Ó Sluagháin''. Bħala żagħżugħ, Sloane kkollezzjona oġġetti tal-istorja naturali u kurżitajiet oħra. Dan wasslu għall-istudju tal-[[mediċina]] f'Londra, fejn studja l-[[botanika]], il-''materia medica'', il-kiruġija u l-[[kimika]] farmaċewtika. Id-drawwiet tal-kollezzjoniżmu tiegħu wassluh biex ikun utli għal [[John Ray]] u [[Robert Boyle]]. Wara 4 snin f'Londra huwa vvjaġġa lejn Franza, fejn qatta' xi żmien f'[[Pariġi]] u f'[[Montpellier]], u qagħad fit-tul biżżejjed fl-Università ta' Orange-Nassau biex jikseb il-lawrija tad-dottorat tiegħu hemmhekk fl-1683; huwa tqabbad bħala assistent tat-tabib prominenti [[Thomas Sydenham]] li tah introduzzjonijiet siewja rigward il-prattika fil-mediċina. Huwa rritorna lejn Londra b'kollezzjoni konsiderevoli ta' [[Pjanta|pjanti]] u kurżitajiet oħra, u l-pjanti ntbagħtu lil Ray u ntużaw minnu għall-i''Storja tal-Pjanti''. == Vjaġġ fil-Karibew == [[Stampa:Hans Sloane00.jpg|daqsminuri|Il-paġna ewlenija tal-''Vjaġġ lejn il-Ġamajka'' ta' Sloane tal-1725.]] Sloane ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Rjali fl-1685. Fl-1687 huwa sar membru tal-Kulleġġ tat-Tobba, u fl-istess sena mar il-Ġamajka abbord l-HMS ''Assistance'' bħala t-tabib personali tal-Gvernatur il-ġdid tal-Ġamajka, it-Tieni Duka ta' Albemarle. Albemarle miet fil-Ġamajka s-sena ta' wara, fl-1688, b'hekk iż-żjara ta' Sloane damet 15-il xahar biss. Matul iż-żmien li qatta' fil-Karibew, Sloane żar diversi gżejjer u ġabar iktar minn 1,000 eżemplar ta' pjanti kif ukoll provvisti kbar ta' kawkaw u ta' qxur tas-siġar [[Perù|Peruvjani]] li minnhom iktar 'il quddiem wettaq l-estrazzjoni tal-kwinina biex jittratta l-mard tal-għajnejn. Sloane kiteb noti madwar 800 [[speċi]] ġdida ta' pjanti, u kkatalogahom bil-[[Lingwa Latina|Latin]] fil-''Catalogus Plantarum Quae in Insula Jamaica Sponte Proveniunt'' (Katalgu tal-Pjanti Ġamajkani) tiegħu, li ġie ppubblikat fl-1696. L-ewwel kitbiet tiegħu dwar il-vjaġġ tfaċċaw fit-''Tranżazzjonijiet [[Filosofija|Filosofiċi]] tas-Soċjetà Rjali'', li fih Sloane ddeskriva l-pjanti Ġamajkani bħas-Siġra tal-Bżar u l-arbuxxell tal-kafè, flimkien ma' rendikonti dwar it-terremoti li heżżu lil [[Lima]] fl-1687 u lil Ġamajka fl-1687/1688 u fl-1692. Fix-xogħol ta' Sloane, ''Storja Naturali tal-Ġamajka'', huwa jiddeskrivi l-[[mużika]] etnika tan-nies ta' karnaġjon [[Iswed|sewda]] tal-Ġamajka għar-Reġina tal-Ingilterra. Bl-għajnuna ta' mużiċist lokali, huwa inkluda l-partitura mużikali u l-kliem tal-kanzunetti tal-festivals. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 1. Sloane. 1707. * ''Vjaġġ lejn il-Gżejjer ta' Madera, [[Barbados]], Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka''. Vol. 2. Sloane. 1725. [[Stampa:Acta Eruditorum - III botanica fisica, 1710 – BEIC 13375088.jpg|daqsminuri|Illustrazzjoni mill-kritika tal-ewwel volum ta' ''Vjaġġ lejn il-gżejjer ta' Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers u l-Ġamajka'', ippubblikat f'''Acta Eruditorum'', 1710.]] Sloane żżewweġ lil [[Elizabeth Langley Rose]], l-armla ta' Fulke Rose tal-Ġamajka, u bint [[Alderman John Langley]], werrieta għanja tal-pjantaġġuni tal-kannamiela fil-Ġamajka maħduma mill-[[Skjavitù|iskjavi]]. Il-koppja kellha tliet ulied bniet, Mary, Sarah u Elizabeth, u tifel wieħed, Hans; Sarah u Elizabeth biss baqgħu ħajjin sat-tfulija. Sarah iżżewġet lil George Stanley tal-familja Paultons u Elizabeth iżżewġet lil Charles Cadogan, li sar it-Tieni Baruni tal-familja Cadogan. Ladarba reġa' lura fil-Brittanja, l-introjtu mill-karriera ta' tabib ta' Sloane u mill-investimenti tiegħu fil-proprjetà ta' Londra, flimkien mal-wirt ta' Elizabeth, Sloane rnexxielu jibni l-kollezzjoni sostanzjali tiegħu ta' artefatti tal-istorja naturali fid-deċennji ta' wara. Barra minn hekk, Sloane kellu investimenti fil-Kumpaniji Rjali tal-[[Afrika]] u tal-Baħar tan-Nofsinhar, u t-tnejn li huma wettqu kummerċ tal-iskjavi. [[Stampa:Hans Sloane by Stephen Slaughter, 1736, National Portrait Gallery, London.JPG|daqsminuri|Sloane fl-1736.]] Il-Mużew tal-Istorja Naturali jelenka lil Sloane bħala l-inventur taċ-ċikkulata tax-xorb bil-ħalib. Madankollu, skont l-istoriku [[James Delbourgo]], il-Ġamajkani kienu qed iħejju "xarba sħuna magħmula mil-laqx tal-kawkaw maħsud frisk, mgħollija bil-ħalib u bil-kannella" saħansitra mill-1494. Sloane ltaqa' maż-żerriegħa tal-kawkaw meta kien fil-Ġamajka, fejn in-nies tal-post kienu jixorbuha mħallta mal-ilma, għalkemm huwa jingħad li kien tal-fehma li kienet tqallgħu. Bosta riċetti tat-taħlit taċ-ċikkulata mal-ħwawar, mal-bajd, maz-zokkor u mal-ħalib kienu preżenti sas-seklu 17. Sloane jaf ħejja r-riċetta tiegħu stess għat-taħlit taċ-ċikkulata tax-xorb mal-ħalib, iżda jekk għamel dan x'aktarx li ma kienx l-ewwel wieħed. Xi sorsi jakkreditaw lil [[Daniel Peter]] bħala l-inventur fl-1875, li uża l-ħalib ikkondensat; sorsi oħra jindikaw li l-ħalib żdied maċ-ċikkulata tax-xorb sekli qabel f'xi pajjiżi. Sas-snin 50 tas-seklu 18, bejjiegħ tal-ħxejjex ta' Soho jismu Nicholas Sanders sostna li kien qed ibigħ ir-riċetta ta' Sloane bħala eliżir mediċinali, u x'aktarx li għamel iċ-"Ċikkulata tax-Xorb bil-Ħalib ta' Sir Hans Sloane" bħala d-ditta tal-ewwel xarba taċ-ċikkulata bil-ħalib. Sas-seklu 19, l-Aħwa Cadbury bigħu l-laned taċ-ċikkulata tax-xorb b'karti kummerċjali li wkoll invokaw ir-riċetta ta' Sloane. Fl-1707 Sloane elenka l-varjetà ta' kastigi mogħtija lill-iskjavi fil-Ġamajka. Għar-ribelljoni, l-iskjavi normalment kienu jiġu kkastigati "billi jissammru mal-art ... u mbagħad kienu jingħataw in-nar ftit ftit minn saqajhom u minn idejhom, u kienu jinħarqu gradwalment sa rashom, filwaqt li l-uġigħat tagħhom kienu stravaganti". Għar-reati inferjuri, il-kastrazzjoni jew il-mutilazzjoni ("il-qtugħ ta' nofs ir-riġlejn") kienu n-norma. Għan-negliġenza, l-iskjavi "normalment kienu jiġu msawta bil-frosta ... wara li jissawtu bil-frosta sakemm il-laħam tagħhom joħroġ fil-beraħ, uħud kienu jitfgħulhom il-bżar u l-melħ fuq il-ġilda tagħhom; xi drabi oħra s-sidien tagħhom kienu jferrgħu xama' mdewba fuq il-ġilda tagħhom, u kienu jużaw torturi tal-waħx". == Tabib tas-soċjetà == [[Stampa:Arms of Sloane of Chelsea.png|daqsminuri|L-arma tal-familja Sloane ta' Chelsea.]] Sloane beda l-prattika tiegħu stess fl-1689 f'3 Bloomsbury Place, Londra. Sloane ħadem fost in-nies tal-klassijiet superjuri fejn sar rinomat ħafna; huwa bena prattika kbir li qallgħetu ħafna flus. It-tabib ħa ħsieb tliet sovrani wara xulxin: ir-Reġina Anna, [[Ġorġ I]] u [[Ġorġ II]]. Kien hemm xi kritika fir-rigward ta' Sloane matul ħajtu li kien sempliċi "virtuoso", jiġifieri kollezzjonist ta' kollox mingħajr il-fehim tal-prinċipji [[Xjenza|xjentifiċi]]. Kritiku partikolari stqarr li Sloane kien interessat biss fil-kollezzjoni ta' kurżitajiet superfiċjali, u kritiku ieħor sostna li Sloane kien "l-ewwel espert tal-ġugarelli ta' żmienu". Sir [[Isaac Newton]] iddeskriva lil Sloane bħala "kriminal u xifajklu" u "[[raġel]] qarrieqi ħafna". Uħud kienu jemmnu li l-kisba reali tiegħu kienet li għamel ħbieb fil-klassijiet superjuri tas-soċjetà u ma' figuri [[Politiku|politiċi]] importanti, iktar milli fix-xjenza. Anke bħala tabib, ma tantx kiseb wisq rispett fost ħafna, u kien jitqies primarjament bħala bejjiegħ tal-mediċini u kollezzjonista tal-kurżitajiet. L-unika pubblikazzjoni medika ta' Sloane, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745), ma ġietx ippubblikata qabel ma l-awtur għalaq 85 sena u kien irtira mill-prattika. Fl-1716 Sloane sar baruni, u b'hekk kien l-ewwel prattikant mediku li ngħata titlu ereditarju. Fl-1719 huwa sar il-President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba, u żamm il-kariga għal 16-il sena. Fl-1722 huwa nħatar bħala tabib ġenerali tal-armata, u fl-1727 bħala l-ewwel tabib ta' Ġorġ II. Huwa ġie elett bħala President tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba fl-1719 u baqa' f'dik il-kariga sal-1735. Huwa sar segretarju tas-Soċjetà Rjali fl-1693, u editja t-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'' tagħha għal 20 sena. Fl-1727 ħa post Sir Isaac Newton bħala l-President. Huwa rtira mis-Soċjetà meta kellu 80 sena. Ir-rwol ta' Sloane bħala l-Ewwel Segretarju u iktar 'il quddiem bħala l-President tas-Soċjetà Rjali, perjodu li kien jinkludi l-editorija rivitalizzanti tiegħu tat-''Tranżazzjonijiet Filosofiċi'', ma tantx ħallew wisq ħin għal Sloane biex jikseb progress fir-riċerka xjentifika tiegħu stess, u dan wassal għal kritika fil-konfront ta' Sloane bħala sempliċi "virtuoso". Apparti s-servizz tiegħu bħala Tabib Irjali, il-kisba reali ta' Sloane matul iż-żmien tiegħu fis-Soċjetà Rjali kien li għamilha ta' intermedjarju bejn id-dinjiet tax-xjenza, tal-[[politika]] u tas-soċjetà għolja. Żmien Sloane fi [[Franza]] fil-bidu tal-karriera tiegħu iktar 'il quddiem għenu biex jaqdi r-rwol ta' intermedjarju bejn ix-xjenzati Brittaniċi u dawk Franċiżi, filwaqt li jrawwem il-kondiviżjoni tal-għarfien bejn iż-żewġ pajjiżi fil-qofol tal-Era tal-Illuminiżmu. Nies notevoli minn dak iż-żmien li żar lil Sloane biex jaraw il-kollezzjoni tiegħu jinkludu l-anatomiku [[Żvizzera|Żvizzeru]] [[Albrecht von Haller]], [[Voltaire]], [[Benjamin Franklin]] u [[Carl Linnaeus]]. Fl-1745, meta kellu 85 sena, u wara li kien irtira mill-prattika tal-mediċina, Sloane ppubblika l-ewwel xogħol mediku tiegħu, ''Rendikont ta' Mediċina għall-Ħmurija, għad-Dgħufija u għal Mard Ieħor tal-Għajnejn'' (Londra, 1745). Matul ħajtu, Sloane kien korrispondent tal-Akkademja Rjali Franċiża tax-Xjenzi u ssejjaħ bħala mibgħut barrani fl-1709, apparti li kien membru barrani tal-akkademji tax-xjenza fil-[[Prussja]], f'[[San Pietruburgu]]. f'[[Madrid]] u f'[[Göttingen]]. === Karità === Sloane għen fl-Isptar ta' [[Ġesù|Kristu]] mill-1694 sal-1730 u ta s-salarju tiegħu bħala donazzjoni lura lil dik l-istituzzjoni. Huwa appoġġa wkoll lid-dispenserija ta' mediċini mhux għaljin tal-Kulleġġ Irjali tat-Tobba u wettaq kirurġija b'xejn kull filgħodu. Huwa kien il-gvernatur li stabbilixxa l-Isptar ta' Foundling f'Londra, l-ewwel istituzzjoni tan-nazzjon għall-indukrar tat-tfal abbandunati. It-tilqim kien meħtieġ għat-tfal kollha indukrati hemmhekk; Sloane kien wieħed mit-tobba ta' dik l-era li ppromwova t-tilqim bħala metodu ta' prevenzjoni tal-ġidri, u użah fuq il-familja tiegħu stess u ppromwovieh lill-familja rjali. Huwa kien sar midħla tal-kunċett tat-tilqim bis-saħħa ta' Lady Mary Wortley Montagu fil-qorti tar-Reġina Caroline. == Mużew Brittaniku u l-Ġnien Botaniku ta' Chelsea == [[Stampa:Bust of Sir Hans Sloane (1730s) by Michael Rysbrack, currently housed in the British Museum in London (cropped).jpg|daqsminuri|Bust ta' Sloane ta' Michael Rysbrack (is-snin 30 tas-seklu 18) li jinsab fil-Mużew Brittaniku.]] Ix-xiri tal-villa ta' Chelsea, Londra, fl-1712 minn Sloane pprovda l-artijiet għall-Ġnien Botaniku ta' Chelsea magħruf bħala Chelsea Physic Garden. Matul ħajtu, Sloane kkollezzjona iktar minn 71,000 oġġett: kotba, manuskritti, tpinġijiet, muniti u medalji, eżemplari ta' pjanti u oħrajn. L-aqwa kisba tiegħu bħala kollezzjonista kienet li fl-1702 kiseb (bħala legat, bil-kundizzjoni li jħallas ċertu dejn) il-kollezzjoni tal-kurżitajiet li kienet ta' [[William Courten]], li kien biddel il-kollezzjoniżmu fix-xogħol ta' ħajtu. Meta Sloane rtira fl-1741, il-librerija u l-kollezzjoni tal-kurżitajiet tiegħu, li ħa miegħu minn Bloomsbury lejn daru f'Chelsea, kibru u saru ta' valur uniku. Huwa kien akkwista l-kollezzjonijiet estensivi tal-istorja naturali ta' William Courten, tal-[[Kardinal]] Filippo Antonio Gualterio, ta' James Petiver, ta' Nehemiah Grew, ta' Leonard Plukenet, tad-Dukessa ta' Beaufort, ta' Adam Buddle, ta' Paul Hermann, ta' Franz Kiggelaer u ta' Herman Boerhaave. == [[Mewt]] u legat == [[Stampa:Sir Hans Sloane Monument.jpg|daqsminuri|Il-monument ta' Sloane fil-Knisja l-Antika ta' Chelsea.]] Fl-aħħar sena ta' ħajtu, Sir Hans Sloane bata minn marda b'paraliżi parzjali. Huwa miet waranofsinhar fil-11 ta' Jannar 1753 f'Manor House, Chelsea, u ndifen fit-18 ta' January fil-Lbiċ taċ-ċimiterju tal-Knisja l-Antika ta' Chelsea b'mafkar bil-kitba kif ġej:<blockquote>Għall-memorja ta' SIR HANS SLOANE BAR^T President tas-Soċjetà Rjali, u tal-Kulleġġ tat-Tobba; li fis-sena tal-Mulej 1753, meta kellu 92 sena, mingħajr l-inqas uġigħ f'ġismu u b'serenità konxja fil-ħsieb, temm il-ħajja virtwuża u karitatevoli tiegħu. Dan il-[[monument]] ittella' miż-żewġ ulied bniet tiegħu ELIZA CADOGAN u SARAH STANLEY.</blockquote>Il-qabar tiegħu huwa kondiviż mal-mara tiegħu Elisabeth, li mietet fis-17 ta' Settembru 1724. Mal-mewt tiegħu huwa ħalla bħala legat il-kotba, il-manuskritti, l-immaġnijiet stampati, it-tpinġijiet, il-flora, il-[[Annimal|fawna]], il-medalji, il-muniti, is-siġilli, il-kameos u kurżitajiet oħra lin-nazzjon, bil-kundizzjoni li l-Parlament iħallas lill-werrieta tiegħu somma ta' £20,000 (ekwivalenti għal £3,834,052 fl-2025) — apposta ferm inqas mill-valur stmat tal-artefatti, li kontemporanjament ġew stmati li jiswew £50,000 (ekwivalenti għal £9,585,130 fl-2025) jew iktar skont xi sorsi, u sa £80,000 (ekwivalenti għal £15,336,208 fl-2025) jew iktar minn oħrajn. Il-legat ġie aċċettat skont dawk it-termini permezz ta' att li għadda fl-istess sena, u l-kollezzjoni, flimkien mal-librerija rjali ta' Ġorġ II, u oġġetti oħra. Proporzjon sinifikanti ta' din il-kollezzjoni iktar 'il quddiem saret il-pedament tal-Mużew tal-Istorja Naturali. Meta Sloane kiteb it-testment tiegħu mhux talli qal li ried ibigħ ix-xogħol tiegħu lill-Parlament għal 20,000 lira sterlina, iżda stqarr ukoll li ried li x-xogħol tiegħu jkun jista' jarah kull min ried. Il-[[Kuratur|Kuraturi]] ħasbu li l-istudjużi u l-klassi superjuri biss kienu se jitħallew jaraw il-kollezzjoni, peress li kienu jemmnu li l-apprendiment kien privileġġ tal-klassi superjuri biss. Din il-fehma komuni nbidlet maż-żmien. Huwa ta l-art tal-Ġnien Botaniku ta' Chelsea lis-Soċjetà tal-Apotekarji wara li kienu krewha mingħand il-proprjetà tiegħu ta' Chelsea mill-1673. Statwa ta' daqs reali ta' Sloane tpoġġiet fil-pjazza tar-raħal ta' Killyleagh, fejn twieled. === Kontroversja === F'Awwissu 2020, bust ta' Sloane fil-Gallerija tal-Illuminiżmu tal-Mużew Brittaniku tressaq mill-mużew. Id-deċiżjoni ttieħdet bħala parti mill-mewġa ta' tneħħijiet ta' monumenti li seħħet f'dik is-sena ta' dawk li kienu gawdew mill-iskjavitù. Il-kontributur ta' ''History Ireland'', Tony Canavan, kiteb dwar id-deċiżjoni u osserva l-fatt li l-familja ta' Sloane kienet ittrasferiet ruħha fl-Irlanda mill-Iskozja waqt it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Ulster (jew iktar korrettament matul it-tħawwil tal-Pjantaġġuni ta' Antrim u ta' Down), u nnota li "l-fatt li Sloane oriġina minn familja Skoċċiża-Irlandiża li gawdiet minn tip differenti ta' pjantaġġun, wara t-tkeċċija tan-nattivi u l-konfiska ta' arthom, [li milli jidher] għalihom qatt ma kienet xi kwistjoni". [[Stampa:Hans Crescent on Harrods copy.jpg|daqsminuri|Tabella tat-triq f'Hans Crescent mal-binja ta' Harrods, Knightsbridge.]] === Postijiet imsemmijin għal Sloane === Il-Pjazza ta' Sloane, Triq Sloane, Triq il-Kbira ta' Sloane, l-Iskola tal-Grammatika ta' Sloane u l-Ġonna ta' Sloane fil-Kwartier Irjali ta' Kensington u Chelsea ssemmew għal Sloane. L-ewwel isem tiegħu ngħata lil Triq Hans, Hans Crescent, Hans Place u Hans Road, li kollha kemm huma jinsabu fil-Kwartier Irjali. === Pjanti u annimali msemmijin għal Sloane === * ''Sloanea'', [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' pjanta, ingħatat kunjomu minn Linnaeus. * ''Urania sloanus'', speċi ta' kamla. * ''Spondylurus sloanii'', speċi ta' gremxula, issemmiet għalih minn Daudin. * ''Chauliodus sloani'', speċi ta' [[ħuta]] tal-baħar fond li tinsab madwar id-dinja. == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Sloane, Hans}} [[Kategorija:Tobba]] [[Kategorija:Twieldu fl-1660]] [[Kategorija:Mietu fl-1753]] [[Kategorija:Nies Brittaniċi]] [[Kategorija:Nies Irlandiżi]] jxzbrkw1kool5zktrk26o6qwdjuibz6 0 34482 330534 2026-06-14T13:43:35Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/236736793|Shiva]]" 330534 wikitext text/x-wiki '''Shiva''' ( Sanskrit IAST) {{Lang|sa-Latn}} Devanagari : {{Lang|sa}} ; xi kultant traskritt bħala ''Çiva'', " it-tajjeb, ix-xorti tajba ") huwa alla [[Ħinduiżmu|Hindu]], wieħed mit-tliet allat primordiali, membru tat- Trimurti flimkien ma' Brahma u Vishnu . Shiva xi kultant huwa meqjus bħala l-alla tal -yoga <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Sullivan|isem=Bruce M.|data=2003|titlu=The A to Z of Hinduism|edizzjoni=Vision Books|paġna=205 et suiv.|isbn=978-81-7094-521-5|data-aċċess=2023-11-12}}</ref>, u huwa deskritt bħala yogi li jippossjedi għarfien universali, suprem u assolut, anke fi stat ta' " lil hinn mill-għarfien " Mogħni b'qawwa kbira, huwa jgħix ħajja għaqlija fuq il-Muntanja Kailash <ref>{{Ċita web|url=https://www.vishwaamara.com/higher-realities/creation-part-8-shiva-loka-kailasa/|titlu=VishwaAmara » Creation part 8 – Shiva Loka (Kailasa)|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-04-11}}</ref> {{,}} <ref> {{Ċita web|url=https://108yogaretreats.com/shiva-loka-the-cosmos-we-live-in-2/#:~:text=09.13.2021-,Shiva%20Loka%20%E2%80%93%20The%20cosmos%20we%20live%20in,dismantles%20all%20of%20the%20creation.|titlu=Shiva Loka – The cosmos we live in • 108 Yoga Retreats|kunjom=|data=2021-09-13|sit=108 Yoga Retreats|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-04-11}}</ref> {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/rudra|titlu=Rudra, Rudrā: 53 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2012-06-24|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-10}}</ref> {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/kailasa|titlu=Kailasa, Kailāsa, Kailāśa, Kailasha: 32 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2016-08-28|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . It-tradizzjoni Shaivite tal-Induiżmu hija ċċentrata fuq Shiva, ikkunsidrat f'ħames funzjonijiet ewlenin : huwa l-ħallieq, il-preservatur, it-trasformatur, il-ħabi u r-rivelatur (permezz tal-barka). Fit-tradizzjoni Smārta, hija kkunsidrata bħala waħda mill-ħames forom primordiali ta’ Alla {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/smarta|titlu=Smarta, Smārta: 16 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2012-06-29|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . L-Hindu li primarjament iqimu lil Shiva jissejħu Shaivites jew Shaivas (Sanskrit). : ''Śaiva'' ) {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/shaiva|titlu=Shaiva, Śaiva, Śaivā: 22 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2017-04-25|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . Ix-Shaiviżmu huwa wieħed mill-varjanti l-aktar influwenti tal [[Ħinduiżmu|-Induiżmu]], flimkien mat-tradizzjoni Vaishnavite ( ''vaiṣṇava'' ), li hija ċċentrata fuq Vishnu, u t-tradizzjoni Shakta ( ''śākta'' ), ċċentrata fuq l- alla Shakti . Shiva spiss jiġi meqjum fil-forma astratta ta' Shiva linga . Huwa wkoll muri f'meditazzjoni profonda, jew jiżfen it- tandava fil-forma ta' Nataraja, jew magħqud ma' Parvati b'ġisem nofsu maskili u nofsu femminili '', Ardhanãrīśhvara,'' u b'hekk jissimbolizza l-ambivalenza tan-natura divina, kemm attiva kif ukoll passiva <ref>Louis Frédéric & Dave Dewnarain : ''Le Nouveau Dictionnaire de la civilisation indienne'', 2018, Édi: Robert Laffont, coll. Bouquins, 2 vol. {{ISBN|9782221214961}}</ref> . Shiva huwa wkoll missier id-deities Ganesha, Murugan (Karttikeya) u Ayyappan (Dharma Sastha). Shiva, l-alla tax-Shaivism, assuma l-funzjonijiet ta’ Rudra t-Terribbli, alla Vediku antik. Din it-trasformazzjoni hija kkunsidrata bħala waħda mill-karatteristiċi tat-tmiem tal-Età Vedika. Tabilħaqq, it-teonimu Shiva ġej minn epitetu ta’ Rudra, l-aġġettiv ''shiva'' ("ġentili, qalbu tajba"), użat bħala ewfemiżmu għal dan l-alla li, fir-Rigveda, iġorr ukoll l-epitetu ''ghora'' ("terribbli"). L-użu tal-epitetu eventwalment ħa post it-teonimu oriġinali, u fil-perjodu post-Vediku (fl-epiċi Sanskriti), l-isem Rudra beda jitqies bħala sinonimu għall-alla Shiva, u ż-żewġ ismijiet intużaw minflok xulxin. 81d2flqjmhhsry4498sdjq2cq92c3fd 330535 330534 2026-06-14T13:49:37Z JovalQC 21720 Infobox create 330535 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Shiva''' ( Sanskrit IAST) {{Lang|sa-Latn}} Devanagari : {{Lang|sa}} ; xi kultant traskritt bħala ''Çiva'', " it-tajjeb, ix-xorti tajba ") huwa alla [[Ħinduiżmu|Hindu]], wieħed mit-tliet allat primordiali, membru tat- Trimurti flimkien ma' Brahma u Vishnu . Shiva xi kultant huwa meqjus bħala l-alla tal -yoga <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Sullivan|isem=Bruce M.|data=2003|titlu=The A to Z of Hinduism|edizzjoni=Vision Books|paġna=205 et suiv.|isbn=978-81-7094-521-5|data-aċċess=2023-11-12}}</ref>, u huwa deskritt bħala yogi li jippossjedi għarfien universali, suprem u assolut, anke fi stat ta' " lil hinn mill-għarfien " Mogħni b'qawwa kbira, huwa jgħix ħajja għaqlija fuq il-Muntanja Kailash <ref>{{Ċita web|url=https://www.vishwaamara.com/higher-realities/creation-part-8-shiva-loka-kailasa/|titlu=VishwaAmara » Creation part 8 – Shiva Loka (Kailasa)|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-04-11}}</ref> {{,}} <ref> {{Ċita web|url=https://108yogaretreats.com/shiva-loka-the-cosmos-we-live-in-2/#:~:text=09.13.2021-,Shiva%20Loka%20%E2%80%93%20The%20cosmos%20we%20live%20in,dismantles%20all%20of%20the%20creation.|titlu=Shiva Loka – The cosmos we live in • 108 Yoga Retreats|kunjom=|data=2021-09-13|sit=108 Yoga Retreats|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-04-11}}</ref> {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/rudra|titlu=Rudra, Rudrā: 53 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2012-06-24|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-10}}</ref> {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/kailasa|titlu=Kailasa, Kailāsa, Kailāśa, Kailasha: 32 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2016-08-28|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . It-tradizzjoni Shaivite tal-Induiżmu hija ċċentrata fuq Shiva, ikkunsidrat f'ħames funzjonijiet ewlenin : huwa l-ħallieq, il-preservatur, it-trasformatur, il-ħabi u r-rivelatur (permezz tal-barka). Fit-tradizzjoni Smārta, hija kkunsidrata bħala waħda mill-ħames forom primordiali ta’ Alla {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/smarta|titlu=Smarta, Smārta: 16 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2012-06-29|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . L-Hindu li primarjament iqimu lil Shiva jissejħu Shaivites jew Shaivas (Sanskrit). : ''Śaiva'' ) {{,}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/definition/shaiva|titlu=Shaiva, Śaiva, Śaivā: 22 definitions|kunjom=www.wisdomlib.org|data=2017-04-25|sit=www.wisdomlib.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-09}}</ref> . Ix-Shaiviżmu huwa wieħed mill-varjanti l-aktar influwenti tal [[Ħinduiżmu|-Induiżmu]], flimkien mat-tradizzjoni Vaishnavite ( ''vaiṣṇava'' ), li hija ċċentrata fuq Vishnu, u t-tradizzjoni Shakta ( ''śākta'' ), ċċentrata fuq l- alla Shakti . Shiva spiss jiġi meqjum fil-forma astratta ta' Shiva linga . Huwa wkoll muri f'meditazzjoni profonda, jew jiżfen it- tandava fil-forma ta' Nataraja, jew magħqud ma' Parvati b'ġisem nofsu maskili u nofsu femminili '', Ardhanãrīśhvara,'' u b'hekk jissimbolizza l-ambivalenza tan-natura divina, kemm attiva kif ukoll passiva <ref>Louis Frédéric & Dave Dewnarain : ''Le Nouveau Dictionnaire de la civilisation indienne'', 2018, Édi: Robert Laffont, coll. Bouquins, 2 vol. {{ISBN|9782221214961}}</ref> . Shiva huwa wkoll missier id-deities Ganesha, Murugan (Karttikeya) u Ayyappan (Dharma Sastha). == Kuntest storiku u oriġini == Shiva, l-alla tax-Shaivism, assuma l-funzjonijiet ta’ Rudra t-Terribbli, alla Vediku antik. Din it-trasformazzjoni hija kkunsidrata bħala waħda mill-karatteristiċi tat-tmiem tal-Età Vedika. Tabilħaqq, it-teonimu Shiva ġej minn epitetu ta’ Rudra, l-aġġettiv ''shiva'' ("ġentili, qalbu tajba"), użat bħala ewfemiżmu għal dan l-alla li, fir-Rigveda, iġorr ukoll l-epitetu ''ghora'' ("terribbli"). L-użu tal-epitetu eventwalment ħa post it-teonimu oriġinali, u fil-perjodu post-Vediku (fl-epiċi Sanskriti), l-isem Rudra beda jitqies bħala sinonimu għall-alla Shiva, u ż-żewġ ismijiet intużaw minflok xulxin. Mill-perspettiva tas-sorsi, Shiva, skont Philippe Swennen, għadu "mhux magħruf fl-istrat arkaiku tal-poeżija reliġjuża Sanskrita, jiġifieri l-innijiet tar-Rigveda. Il-figura tiegħu hija kostitwita testwalment fis-Śvetāśvatara Upaniṣad, għalhekk fl-aħħar strat tal-letteratura kanonika Vedika. Imbagħad hija marbuta mill-bidu mal-prattika axxetika u l-[[yoga]]." == Shiva u Dionysus == L-Indologu Alain Daniélou, wara riċerkaturi oħra, enfasizza l-ħafna xebh bejn Shiva u Dionysus. Skont hu, dawn il-paralleli joriġinaw minn kult kondiviż li t-twemmin tiegħu naqas fl-Ewropa iżda baqa' jippersisti fl-[[Indja]]. Daniélou jikkuntrasta żewġ tipi ta' reliġjon (waħda agrikola u l-oħra urbana), billi jibbaża ruħu fuq ix-xogħol ta' Mircea Eliade. Billi jsegwi din il-linja ta' raġunament, huwa jargumenta li l-qima ta' alla naturista u falliku, assoċjat mal-barri, kienet mudell universali, iżda li din it-twemmin ġiet marġinalizzata mit-tixrid tal-kultura urbana monoteistika. Daniélou jargumenta wkoll li mhux biss iż-żewġ divinitajiet, Grieg u Indjan, jaqsmu ħafna miti, iżda l-epiteti tagħhom għandhom ukoll tifsiriet komparabbli. == Funzjonijiet u attributi == Is-simboliżmu ta’ Shiva huwa kumpless ħafna minħabba l-ħafna tradizzjonijiet li venerawh matul is-sekli. Shiva huwa l-alla tal-qerda tal-illużjoni u l-injoranza. Huwa jirrappreżenta l-qerda, iżda din il-qerda hija għall-iskop li toħloq dinja ġdida: Shiva jittrasforma u jiggwida l-manifestazzjoni permezz tal-"kurrent tal-forom." L-emblema ta’ Shiva hija l-lingam (rappreżentazzjoni fallika), simbolu tal-ħolqien. Għajnejh huma nofshom magħluqa, hekk kif jiftaħhom fil-ħolqien tad-dinja u jagħlaqhom biex itemm l-univers u jibda ċiklu ġdid. Huwa mpinġi bit-tielet għajn (''jñāna-cakṣus'') f’nofs forehead tiegħu, simbolu tal-eternità u l-għerf, u b’kobra madwar għonqu, simbolu tal-poter. Huwa jġorr trident (''trishula'') u jżomm tanbur b’blalen li jċaqalqu (''damaru''). Huwa bilqiegħda fuq ġilda ta’ tigra, simbolu ta’ enerġija potenzjali. Shiva, fil-fatt, jirrappreżenta s-sors kreattiv rieqed. Fuq xagħarha, li fih hemm nofs qamar, simbolu taċ-ċiklu taż-żmien, jiċċirkola l-Ganges, ix-xmara sagra tal-Induiżmu, biex tipproteġi d-Dinja mix-xokk tal-waqgħa tagħha. L-irdum tagħha huwa l-barri Nandi, li hu stess huwa l-oġġett ta’ qima. Shiva huwa magħqud ma' Shakti, l-enerġija primordijali. Hija stess għandha diversi ismijiet skont ir-rwol tagħha (Parvati, Durga, Kali). Għandu żewġ subien ma' Parvati: Ganesha u Skanda. Ganesha huwa uniku għax kien konċepit minn Parvati biss; Shiva reġa' ġabu għall-ħajja biss, billi tah ras ta' iljunfant fuq talba ta' Parvati, wara li kien qatagħha rasha f'attakk ta' rabja meta Parvati osat tiċħdu milli jidħol f'daru stess. Skanda, min-naħa l-oħra, huwa r-riżultat tar-rieda tal-allat li Shiva jkollu iben deċiżiv. Il-familja tgħix fuq il-quċċata tal-Muntanja Kailash fil-[[Ħimalaja]]. == Referenzi == cyi9cwla6q8no63tzly8ua9xczs02da 0 34483 330536 2026-06-14T15:27:42Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/236055923|The Chosen (série télévisée)]]" 330536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Série télévisée|titre=The Chosen|langue du titre=en|image=The Chosen - logo.jpg|upright=280|légende=Logo de la série|type=[[Série télévisée]]|titre original={{Langue|en|The Chosen}}|autres titres francophones=''Les Élus''|genre=[[Biographie]]<br />[[Drame (cinéma)|Drame]] [[Film historique|historique]]|créateur=[[Dallas Jenkins]]|producteur=Out of Order Studios|acteur=[[Jonathan Roumie]]<br />[[Shahar Isaac]]|musique={{Lien|langue=en|fr=Dan Haseltine}}<br />Matthew S. Nelson|pays={{États-Unis}}|chaîne=|nb saisons=5|nb épisodes=40|format=|durée=30-100 minutes|début={{date|24|décembre|2017|à la télévision}}|fin=en production|site web=https://www.thechosen.fr|précédente=|suivante=}}'''''{{Lang|en|The Chosen}}''''' (bil-Franċiż, ''L'Élu'' jew ''Les Élus'' ) hija serje televiżiva [[Stati Uniti|Amerikana]] li xxandret mill-{{Data|24|décembre|2017|à la télévision}} u t-traċċar mill-ġdid tal-ħajja ta’ [[Ġesù|Ġesù Kristu]] skont l- Evanġelji filwaqt li jadatta n-narrattiva, u joffri approċċ uman u aċċessibbli għall-ħajja ta’ Kristu . Waħda mill-karatteristiċi notevoli ta’ din is-sensiela hija li l-finanzjament tagħha nkiseb permezz ta’ kampanja ta’ crowdfunding li ppermettiet li tiġbor aktar minn $ 10 miljun <ref name="Ecran-large">{{Ċita web|url=https://www.ecranlarge.com/series/news/the-chosen-univers-etendu-moise-jesus-serie|titlu=Un univers étendu autour de Jésus : après la série The Chosen, c’est le projet|awtur=Jacques Laurent Techer|data=24 septembre 2024|data-aċċess=25 mars 2026}}</ref> . Is-serje tixxandar fi [[Franza]] minn{{Data|décembre 2021}} fuq C8 u fuq il-pjattaforma MyCanal . Tibda minn{{Data|février 2023}} L-ewwel staġun kien disponibbli wkoll fuq [[Netflix]] . Fl-Istati Uniti, is-serje ilha tixxandar minn...{{Data|16|juillet|2023|à la télévision}} fuq in-netwerk The CW <ref>{{Ċita web|url=https://deadline.com/2023/06/the-chosen-cw-picks-up-three-seasons-jesus-drama-1235413044/|titlu=''The Chosen'': CW Picks Up First Three Seasons Of Drama About Jesus|awtur=Lynette Rice|data=9 juin 2023|sit=[[Deadline.com]]|lingwa=en}}</ref> . Aktar minn 280 miljun ruħ f'175 pajjiż raw ''The Chosen'', li bbenefika minn premieres prestiġjużi, rilaxxi teatrali limitati u komunità kbira ta' fannijiet affaxxinati mill-istorja ta' Ġesù. [[Stampa:Dallas_Jenkins.jpeg|lemin|daqsminuri|Dallas Jenkins waqt il-produzzjoni tal- episodju 3 tal-ewwel staġun ta' ''The Chosen'' .]] Il-proġett tal-kreatur Dallas Jenkins huwa li jieħu vantaġġ mill-format tas-serje, li jippermetti żvilupp ferm aktar estensiv minn film, biex iġib fuq l-iskrin siltiet mill- Evanġelji li ftit li xejn ġew esplorati jew li ma ġewx esplorati xejn. Madankollu, minħabba n-nuqqas tal-finanzjament meħtieġ għal proġett bħal dan, Jenkins dar għall -crowdfunding . Sa kmieni fl-2019, dan l-appell għal donazzjonijiet kien diġà ġabar $ 10,3 millions mill-mira ppjanata tiegħu ta’ $13-il miljun, u b’hekk, dak iż-żmien, kien l-aktar kampanja ta’ crowdfunding ta’ suċċess għal serje televiżiva, kif ukoll l-akbar proġett ta’ film fl-istorja ffinanzjat minn donazzjonijiet <ref>{{Ċita web|url=https://www.lejdd.fr/Culture/Series/the-chosen-hero-corp-veronica-mars-quand-les-fans-financent-leurs-series-4083243|titlu=''The Chosen, Hero Corp, Veronica Mars'' : quand les fans financent leurs séries|sit=lejdd.fr|data-aċċess=2022-01-11}}</ref> , <ref name="A Modern Day Five Loaves and Two Fish Story">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Carpenter |first=Chris |year=2019 |title=New TV Series ''The Chosen'' a Modern Day “Five Loaves and Two Fish” Story |url=https://www1.cbn.com/television/new-tv-series-chosen-modern-day-five-loaves-and-two-fish-story |journal=Christian Broadcasting Network |language=en |page= |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> , <ref name="Largest crowdfunded entertainment project in history"> {{Ċita pubblikazzjoni |last=Parke |first=Caleb |year=2019 |title=Story about life of Jesus emerges as largest crowdfunded entertainment project in history |url=https://www.foxnews.com/entertainment/story-about-the-life-of-jesus-largest-ever-crowdfunding-campaign-for-a-tv-show |journal=Fox News |language=en |page= |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> , <ref name="Frere-Paul-Adrien"> {{Ċita web|url=https://www.famillechretienne.fr/37482/article/pourquoi-il-faut-regarder-la-serie-chosen-sur-jesus-ce-soir-sur-c8?error=bad_credential&redirect_uri=https://www.famillechretienne.fr/dpi-oauth-callback.php&scope=email&error_uri=https://www.famillechretienne.fr/37482/article/pourquoi-il-faut-regarder-la-serie-chosen-sur-jesus-ce-soir-sur-c8|titlu=Pourquoi il faut regarder la série The Chosen sur Jésus ce soir sur C8|awtur=[[Paul-Adrien d'Hardemare|Frère Paul-Adrien d'Hardemare]]|data=20 décembre 2021|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . Dan jippermetti lill-kreaturi tas-serje jibqgħu indipendenti minn Hollywood u jkollhom aktar libertà fir-rakkont tal-istejjer tagħhom. Mill-2017, ġabru aktar minn $30 miljun minn 150,000 donatur, inklużi $10 miljun fl-2019 biss.{{Data|novembre 2020}} biex tniedi t-tieni staġun <ref name="Frere-Paul-Adrien" /> . Fi{{Data|octobre 2024}} Il- Fondazzjoni ''Come and See'' tħabbar li l-ħames staġun huwa ffinanzjat kompletament grazzi għal 104,000 donatur minn 151 pajjiż, li għenu biex jinġabru $48 miljun, appoġġ li juri l-imħabba tal-pubbliku għas-serje <ref name="BMSRadio"> {{Ċita web|url=https://www.bluemelodyschoolradio.com/news/the-chosen-une-saison-5-est-dans-les-clous-176|titlu=The Chosen : une saison 5 est dans les clous|awtur=BMS Radio|data=3 octobre 2024|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . == Produzzjoni == Is-serje hija mqassma minn VidAngel (ġo) <ref name="Largest-Ever Crowdfunding Campaign for a TV Show">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Parke |first=Caleb |year=2019 |title=Largest-Ever Crowdfunding Campaign for a TV Show Issues Equity to Investors |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/largest-ever-tv-crowdfunding-campaign-issues-equity-investors-1173422/ |journal=The Hollywood Reporter |language=en |page= |issn=0018-3660 |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> u fi Franza minn Saje Distribution u Première partie. == Sinopsi == [[Stampa:The_Chosen_-_Simon_and_Andrew_on_Galilee.jpg|daqsminuri|Xmun Pietru u Indrì ħdejn il-Baħar tal-Galilija (episodju 4).]] [[Stampa:The_Chosen_-_Nicodemus_and_Jesus.jpg|lemin|daqsminuri|Ġesù u Nikodemu .]] [[Stampa:The_Chosen_-_Jesus_touches_the_leper.jpg|daqsminuri|''L-Magħżulin'' – Ġesù jfejjaq lebbruż fl-episodju 6 tal-ewwel staġun.]] L-ewwel staġun iseħħ fil- Galilija tal er ewwel seklu, fejn [[Ġesù]] jibda jibni grupp għall-ministeru tiegħu, billi jistieden diversi nies minn sfondi differenti <ref name="TDU52621">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Wixom |first=Cassidy |date=May 26, 2021 |title='The Chosen' resonates with believers who see authenticity in its characters |url=https://universe.byu.edu/2021/05/26/the-chosen-tv-show-resonates-with-believers/ |journal=The Daily Universe |access-date=10 juin 2022}}</ref> . Hekk kif iwettaq l-ewwel mirakli tiegħu, Ġesù jsejjaħ lill-mara mifdija Marija Maddalena. Taddew il-bennej Jacques il-minatur, membru tal-kor is-sajjieda Simon, André, [[Ġakbu l-Kbir|Jacques il-Kbir]] u [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|Jean]] Thomas il-caterer u Ramah il-produttur tal-inbid ; u l-kollettur tat-taxxa [[San Mattew|Mattew]] biex isegwih. Hekk kif il-grupp jivvjaġġa mis-Samarija u wara l-laqgħa tiegħu ma’ Nikodemu, Ġesù jibda l-ministeru pubbliku tiegħu wara li jirrivela lilu nnifsu lil Fotina, mara Samaritana . It-tieni staġun jibda fis -Samarija, u jimxi lejn reġjuni ġirien bħas -Sirja u l-Lhudija, fejn Ġesù jkompli jibni l-grupp ta’ studenti tiegħu. <ref name="TDU52621">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Wixom |first=Cassidy |date=May 26, 2021 |title='The Chosen' resonates with believers who see authenticity in its characters |url=https://universe.byu.edu/2021/05/26/the-chosen-tv-show-resonates-with-believers/ |journal=The Daily Universe |access-date=10 juin 2022}}</ref> Hekk kif ikompli jwettaq il-mirakli waqt li jipprepara għal priedka importanti, Ġesù jsejjaħ ukoll lil Filippu, id-dixxiplu ta’ [[Ġwanni l-Battista]], lill [[Arkitett|-perit]] Natanael, u liż-Żelota Xmun il-Kangħani . Hekk kif l-aħbar ta’ Ġesù tkompli tinfirex madwar ir-reġjun, hu jiltaqa’ kemm ma’ opportunitajiet kif ukoll ma’ diffikultajiet. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Carr |first=Kimberly |date=July 24, 2020 |title='The Chosen' Officially Greenlights Production of Season Two |url=https://www1.cbn.com/hollywoodinsight/chosen-greenlights-season-two |journal=[[Christian Broadcasting Network|CBN News]] |access-date=10 juin 2022}}</ref> L-istaġun jilħaq il-qofol tiegħu bit-tħejjijiet għall- Priedka fuq il-Muntanja, bl-għajnuna tal-apprendist tas-sengħa Ġuda l-Iskarjota . Il-grupp jirritorna lejn Kafarnahum fit-tielet staġun, bil-popolarità dejjem tikber ta’ Ġesù tinkwieta diversi gruppi soċjali u politiċi, inklużi r-Rumani u [[Fariżej|l-Fariżej]] . <ref name="EN83121">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Beach |first=Kylie |date=August 31, 2021 |title=Dallas Jenkins gives us a sneak peek at The Chosen Season Three |url=https://www.eternitynews.com.au/culture/dallas-jenkins-gives-us-a-sneak-peek-at-the-chosen-season-three/ |journal=Eternity News |access-date=27 juin 2022}}</ref> , <ref name="DN101822">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Toone |first=Trent |date=October 18, 2022 |title='The Chosen': Watch the gripping new trailer for Season 3 with a message from show's creator |url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/17/23410332/new-the-chosen-season-3-trailer-theaters |journal=Deseret News |access-date=26 octobre 2022}}</ref> Wara l- Priedka fuq il-Muntanja, Ġesù jibgħat lit-tnax-il appostlu tiegħu, tnejn tnejn, biex jippridkaw u jwettqu mirakli mingħajru, u dan wassal lid-dixxipli biex jiffaċċjaw l-akbar sfida tagħhom s’issa. Ġesù mbagħad jirritorna lejn il-belt twelidu ta’ Nazaret, u dan irriżulta f’bidla fil-ministeru tiegħu matul is-sena tal-popolarità tiegħu. Fi tmiem l-istaġun, fid- Dekapoli u fuq il- Baħar tal-Galilija, Ġesù jitma’ eluf ta’ nies bil-ħobż u l-ħut, u mbagħad jimxi fuq l-ilma. Ir-raba’ staġun jiffoka fuq il-konsegwenzi tal-popolarità dejjem tikber ta’ Ġesù u t-tensjonijiet interni u esterni li toħloq. Hekk kif il-messaġġ tiegħu jiġbed folol dejjem akbar, Ġesù u d-dixxipli tiegħu jiffaċċjaw oppożizzjoni dejjem tikber mill-awtoritajiet reliġjużi u Rumani. L-istaġun jidħol aktar fil-fond fid-dubji, il-kunflitti u l-aspettattivi messjaniċi fi ħdan il-grupp, filwaqt li juri wkoll diversi tagħlim u mirakli ewlenin. Jikkonkludi b’avvenimenti kruċjali li jaggravaw il-firda bejn Ġesù u l-mexxejja reliġjużi, u jwittu t-triq għall-iżviluppi drammatiċi li ġejjin. Il-ħames staġun, deskritt bħala wieħed li jiffoka fuq kunflitti li qed jeskalaw, primarjament ikopri l-ġrajjiet li wasslu għad-dħul trijonfanti ta’ Ġesù f’Ġerusalemm . Filwaqt li d-dixxipli tiegħu qed jistennew dejjem aktar liberazzjoni politika ta’ Iżrael, Ġesù jkompli jgħallem b’modi li jisfidaw dawn l-aspettattivi. L-istaġun jenfasizza t-tensjonijiet dejjem jikbru bejn Ġesù u l-awtoritajiet, kif ukoll in-nuqqas ta’ ftehim u t-taqbid intern tad-dixxipli tiegħu, partikolarment rigward il-kunċetti ta’ poter, sagrifiċċju, u fidi.<gallery mode="packed"> Stampa:The_Chosen_-_Simon_fishes_at_night.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Simon_fishes_at_night.jpg|alt=Simon Pierre dans le 4e épisode.| Simon Pierre fl- e 4. Stampa:The_Chosen_-_Nicodemus_talks_with_Mary.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Nicodemus_talks_with_Mary.jpg|alt=Nicodème discutant avec Marie.| Nikodemu jitkellem ma’ Marija. Stampa:The_Chosen_-_Jesus_at_wedding_with_kids.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Jesus_at_wedding_with_kids.jpg|alt=Jésus aux noces de Cana avec les enfants.| Ġesù fit -tieġ ta’ Kana mat- [[Tifel|tfal]] . Stampa:The_Chosen_-_A_toast_at_the_wedding_banquet.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_A_toast_at_the_wedding_banquet.jpg|alt=Scène des noces de Cana » de l'épisode 5.| Xena mit-tieġ ta’ Kana » mill-episodju 5. Stampa:The_Chosen_-_Disciples_at_the_wedding_banquet.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Disciples_at_the_wedding_banquet.jpg|alt=Les disciples aux noces de Cana dans l'épisode 5.| Id-dixxipli fit-tieġ ta' Kana fl-episodju 5. </gallery> == Speċifikazzjonijiet tekniċi == * Titlu oriġinali ''{{Lang|en|The Chosen}}'' <small>(litteratura trad.) (L-Magħżul)</small> * Titoli oħra ''{{Lang|en|The Sheperd}}'' <small>(trad. litterali) (Ir-Ragħaj)</small> * Kreaturi Dallas Jenkins * Kumpanija tal-produzzjoni Studios barra mill-ordni * Kumpaniji tad-distribuzzjoni (għat-televiżjoni u d-DVD ) : (L-ISTATI UNITI) BYutv, {{Interlanguage link|VidAngel|en}} * Fotografija Akis Konstantakopoulos * Assemblea Ġanni Quinn * Mużika {{Interlanguage link|Dan Haseltine|en}}<br /><br /><br /><br /> Matthew S. Nelson * Direzzjoni artistika William Matthews * Adattament tad-djalogi : * Format : kulur - 2.00<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwAQc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>: 1 - tiegħu<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwAQk">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>stereo * [[Pajjiż|Pajjiż tal-oriġini]] L- [[Stati Uniti|ISTATI UNITI]] * Lingwa Ingliż * Sess Bijografija, drama storika * Tul ta' żmien 54 minuta * Dati tax-xandir : ** L-ISTATI UNITI :{{Data|25 décembre 2017|à la télévision}} ** Franza :{{Data|20 décembre 2021}} ( [[Internet]] ) == Distribuzzjoni == === Karattri ewlenin === * Jonathan Roumie Ġesù ta’ Nazaret * Shahar Isaac Simon Pierre * Elizabeth Tabish Marija Maddalena * Paras Patel [[San Mattew|Mattew]] * Noah James  [[Indrì l-Appostlu|André]] * George Harrison Xanthis [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|Ġwanni]], bin Żebedew * Jordan Walker Ross Jacques l-Inqas * Abe Bueno-Jallad [[Ġakbu l-Kbir]] {{Small|(saisons 2–4)}} * Joey Vahedi Thomas, eks caterer {{Small|(saisons 2–4, invité saison 1)}} * Janis Dardaris Zohara, mart Nikodemu {{Small|(saison 1)}} * Giavani Cairo Taddew, eks bennej minn Betsajda * Alaa Safi Xmun il-Kangħani {{Small|(saisons 2–4)}} * Austin Reed Alleman Nathanaël {{Small|(saisons 2–4)}} * Luke Dimyan Ġuda l-Iskarjota {{Small|(saisons 3–4, invité saison 2)}} * Yoshi Barrigas Philippe {{Small|(saisons 2–3)}} * Reża Diako Philippe {{Small|(saison 4)}} * Shayan Sobhian [[Ġakbu l-Kbir|James il-Kbir]] {{Small|(saison 1, épisodes 1–4)}} * Kian Kavousi  [[Ġakbu l-Kbir|James il-Kbir]] {{Small|(saison 1, épisodes 5–8)}} * Vanessa Benavente  [[Santa Marija|Marija]], omm [[Ġesù]] {{Small|(saisons 2–4, invitée saison 1)}} === Karattri rikorrenti === * Erick Avari Nikodemu {{Small|(saison 1)}} * Nick Shakoour Żebede * Lara Silva : Simon Pierre {{Small|(saisons 1, 3 et 4, invitée saison 2)}} * Shaan Sharma Samwel, [[Fariżej|Fariżew]] minn Kafarnahum u wieħed mill-istudenti ta’ Nikodemu * Aalok Mehta Barnaba * Anne Beyer Shula * {{Interlanguage link|Kirk B. R. Woller}} Gajus, ċenturjun Ruman u assoċjat ta' [[San Mattew|Mattew]] {{Small|(saisons 1, 3 et 4, récurrent saison 2)}} * Yasmine Al-Bustami Ramah, produttur tal-inbid {{Small|(saisons 2–4, invitée saison 1)}} * {{Interlanguage link|Brandon Potter}} Quintus, maġistrat Ruman minn Kafarnahum u Pretur tal -Galilija {{Small|(saisons 1, 3 et 4, récurrent saison 2)}} * Ivan Jasso Yussif {{Small|(saisons 3–4, récurrent saisons 1–2)}} * Amber Shana Williams Tamar {{Small|(saisons 3–4, récurrente saison 2, invitée saison 1)}} * Elijah Alexander : Atticus Aemilius Pulcher {{Small|(saisons 3–4, récurrent saison 2)}} * David Amito [[Ġwanni l-Battista]] {{Small|(saison 4, récurrent saisons 1–3)}} * Vanessa DeSilvio Fotina, il-mara Samaritana * {{Interlanguage link|Amy Bailey (actrice)}} Ġwanna === Postijiet tal-iffilmjar === [[Stampa:The_Chosen_-_Dallas_Jenkins_on_set.jpg|daqsminuri|Id-direttur Dallas Jenkins fuq is- sett ta' ''The Chosen'' .]] [[Stampa:The_Chosen_-_BTS_Roman_Authority.jpg|lemin|daqsminuri|Wara l-kwinti tal-ambjent tal-awtorità Rumana f'The ''Chosen'' .]] [[Stampa:The_Chosen_-_Dallas_and_Akis_on_set.jpg|daqsminuri|Dallas Jenkins u ċ-ċinematografu Akis Konstantakopoulos qed jippreparaw għal ġbid fuq is-sett ta' ''The Chosen'' .]] Is-serje ''Chosen'' hija ffilmjata f'Texas u Utah, żewġ [[Stati tal-Istati Uniti|stati]] selvaġġi u ġeografikament diversi li jixbħu l- Lvant Nofsani . It-timijiet tal-produzzjoni rrikreaw b'mod realistiku rħula tal -Lhudija u l-Galilija fl -Art Imqaddsa matul żmien Ġesù, b'settijiet metikolużi u attenzjoni għad-dettall arkeoloġiku, u b'hekk taw kwalità immersiva lid-diversi xeni. Dallas Jenkins ried jagħmel is-serje awtentika kemm jista' jkun sabiex l-istorja ta' Ġesù tkun aċċessibbli u vera għar-realtà <ref name="Regards-protestants"> {{Ċita web|url=https://regardsprotestants.com/culture/the-chosen-le-tournage-de-la-saison-4-est-lance/|titlu=The Chosen : le tournage de la saison 4 est lancé|awtur=Évangeliques.info|data=8 avril 2023|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Nelson University"> {{Ċita web|url=https://www.nelson.edu/news/campus-news/the-chosen-ellis-county-set/|titlu=Globally Acclaimed TV Series ” The Chosen” Builds Permanent Set Structures in Ellis County|awtur=Nelson University|data=-|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Deseret-News"> {{Ċita web|url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/7/23321656/the-chosen-texas-biblical-village-set-soundstage-television/|titlu=‘The Chosen’: See 30 photos from a tour and learn about the show’s new Texas set|awtur=Deseret News|data=7 octobre 2022|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Indie-Wire"> {{Ċita web|url=https://www.indiewire.com/features/craft/the-chosen-series-where-does-it-film-1234999540/|titlu=‘The Chosen’ Needed to Recreate Jerusalem — So It Called The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|awtur=Mark Blankenship|data=31 mai 2024|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="KLTV"> {{Ċita web|url=https://www.kltv.com/2025/08/14/chosen-begins-filming-season-6-north-texas/|titlu=‘The Chosen’ filming season 6 in North Texas|awtur=Andrew Culver|data=14 août 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"> {{Ċita web|url=https://latterdaysaintmag.com/on-the-set-of-the-chosen-as-they-film-in-utah/|titlu=On the Set of Season 6 of “The Chosen” as They Film in Utah|awtur=Scot et Maurine Proctor|data=30 mai 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Salvationist"> {{Ċita web|url=https://www.salvationist.org.uk/articles/record-breaking-tv-series-filmed-salvation-army-camp|titlu=The record-breaking TV series filmed at a Salvation Army camp|awtur=Emily Bright|data=28 décembre 2022|lingwa=en|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . L-Ewwel Staġun ġie ffilmjat fi studio żgħir ''imsejjaħ Kafarnahum'' (replika ċkejkna ta’ parti minn Kafarnahum ) f’Poolville, belt mhux inkorporata f’Weatherford ħdejn Fort Worth, Texas, fil-lvant ta’ [[Dallas]] . L-ambjent tal-istudjo huwa partikolarment adattat għal produzzjonijiet ambjentati fl- ewwel seklu . Billi jispeċjalizza f’settijiet storiċi u reliġjużi, l-istudjo joffri spazju u privatezza abbundanti, kif ukoll postijiet kemm interni kif ukoll esterni. Il-klima sħuna u niexfa ta’ Texas tirrifletti b’mod preċiż il-kundizzjonijiet klimatiċi ta’ żmien Ġesù, u b’hekk ittejjeb ir-realiżmu. <ref name="Regards-protestants"> {{Ċita web|url=https://regardsprotestants.com/culture/the-chosen-le-tournage-de-la-saison-4-est-lance/|titlu=The Chosen : le tournage de la saison 4 est lancé|awtur=Évangeliques.info|data=8 avril 2023|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Nelson University"> {{Ċita web|url=https://www.nelson.edu/news/campus-news/the-chosen-ellis-county-set/|titlu=Globally Acclaimed TV Series ” The Chosen” Builds Permanent Set Structures in Ellis County|awtur=Nelson University|data=-|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Deseret-News"> {{Ċita web|url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/7/23321656/the-chosen-texas-biblical-village-set-soundstage-television/|titlu=‘The Chosen’: See 30 photos from a tour and learn about the show’s new Texas set|awtur=Deseret News|data=7 octobre 2022|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Indie-Wire"> {{Ċita web|url=https://www.indiewire.com/features/craft/the-chosen-series-where-does-it-film-1234999540/|titlu=‘The Chosen’ Needed to Recreate Jerusalem — So It Called The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|awtur=Mark Blankenship|data=31 mai 2024|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="KLTV"> {{Ċita web|url=https://www.kltv.com/2025/08/14/chosen-begins-filming-season-6-north-texas/|titlu=‘The Chosen’ filming season 6 in North Texas|awtur=Andrew Culver|data=14 août 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"> {{Ċita web|url=https://latterdaysaintmag.com/on-the-set-of-the-chosen-as-they-film-in-utah/|titlu=On the Set of Season 6 of “The Chosen” as They Film in Utah|awtur=Scot et Maurine Proctor|data=30 mai 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Salvationist"> {{Ċita web|url=https://www.salvationist.org.uk/articles/record-breaking-tv-series-filmed-salvation-army-camp|titlu=The record-breaking TV series filmed at a Salvation Army camp|awtur=Emily Bright|data=28 décembre 2022|lingwa=en|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> Anke meta jintużaw sal-massimu tal-potenzjal tagħhom, is-settijiet ''ta' Kafarnahum'' ma jistgħux iżommu dehra konsistentement differenti għal dejjem, u dan wassal lill-ekwipaġġ biex jivvjaġġa lejn Elberta, ħdejn Goshen, Utah, biex juża sett misluf ġenerożament mill- [[Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem|Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem]] . Dan is-sett huwa replika rurali fidila ta' [[Ġerusalemm]] tal-qedem, b'soundstage ta' 1.2 ettaru li fih pajsaġġ deżert li jixbah il-Pjanuri tal-Lhudija, duni tar-ramel, post simili għall- Pixxina ta' Betesda, xmara li tevoka l- Ġordan, u żona ddisinjata biex tevoka l- Ġnien tal-Ġetsemani . Dawn il-postijiet varji huma sinifikanti fil-ħajja ta' Ġesù . F'Utah, is-sett kollu huwa oerhört realistiku, dettaljat ħafna, u kumpless, tant li l-atturi u l-ekwipaġġ jinsew li fil-fatt mhumiex fil-Lvant Nofsani tal-ewwel seklu. Mill-ewwel staġun 'il quddiem, ''The Chosen'' huwa għalhekk iffilmjat f'Goshen f'bosta okkażjonijiet. Għas-sitt staġun, 600 ekstras volontarji pparteċipaw fil-iffilmjar għal tliet ġimgħat <ref name="Regards-protestants"> {{Ċita web|url=https://regardsprotestants.com/culture/the-chosen-le-tournage-de-la-saison-4-est-lance/|titlu=The Chosen : le tournage de la saison 4 est lancé|awtur=Évangeliques.info|data=8 avril 2023|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Nelson University"> {{Ċita web|url=https://www.nelson.edu/news/campus-news/the-chosen-ellis-county-set/|titlu=Globally Acclaimed TV Series ” The Chosen” Builds Permanent Set Structures in Ellis County|awtur=Nelson University|data=-|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Deseret-News"> {{Ċita web|url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/7/23321656/the-chosen-texas-biblical-village-set-soundstage-television/|titlu=‘The Chosen’: See 30 photos from a tour and learn about the show’s new Texas set|awtur=Deseret News|data=7 octobre 2022|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Indie-Wire"> {{Ċita web|url=https://www.indiewire.com/features/craft/the-chosen-series-where-does-it-film-1234999540/|titlu=‘The Chosen’ Needed to Recreate Jerusalem — So It Called The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|awtur=Mark Blankenship|data=31 mai 2024|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="KLTV"> {{Ċita web|url=https://www.kltv.com/2025/08/14/chosen-begins-filming-season-6-north-texas/|titlu=‘The Chosen’ filming season 6 in North Texas|awtur=Andrew Culver|data=14 août 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"> {{Ċita web|url=https://latterdaysaintmag.com/on-the-set-of-the-chosen-as-they-film-in-utah/|titlu=On the Set of Season 6 of “The Chosen” as They Film in Utah|awtur=Scot et Maurine Proctor|data=30 mai 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Salvationist"> {{Ċita web|url=https://www.salvationist.org.uk/articles/record-breaking-tv-series-filmed-salvation-army-camp|titlu=The record-breaking TV series filmed at a Salvation Army camp|awtur=Emily Bright|data=28 décembre 2022|lingwa=en|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . Madankollu, is-suċċess tal-ispettaklu kien jeħtieġ aktar spazju u postijiet ġodda għall-iffilmjar. Fl-aqwa tal-pandemija tal-COVID-19, il-kreaturi tal-ispettaklu ngħaqdu ma’ Camp Hoblitzelle tal-Armata tas-Salvazzjoni f’Midlothian, Texas. Is-sit, li jinsab fin-nofsinhar ta’ Dallas u Fort Worth, ikopri 485 ettaru. Il-kreaturi tal-ispettaklu ffirmaw kiri pluriennali għal 364 ettaru, u wara dan it-tim tal-produzzjoni qatta’ disa’ xhur jibni sett ta’ raħal bibliku massiv, dettaljat u ta’ diversi miljuni ta’ dollari, inkluż studio ta’ 2,800 metru kwadru u belt tal-ewwel seklu li tkopri aktar minn 8,000 metru kwadru. Is-sit jinkludi kafetterija-ħanut tal-laħam tal-ewwel seklu, ir-residenza tal-gvernatur, repliki ta’ djar Lhud minn dak il-perjodu, siġar tal-palm artifiċjali, sezzjoni Rumana bil-kwartieri tas-suldati, simbolu miżbugħ u riproduzzjonijiet ta’ graffiti ta’ Pompej, kif ukoll mużajk kbir li juri lil Nettunu, l-alla Ruman tal-ilma u l-baħar. Aktar tard se jitħawlu siġar taż-żebbuġ biex jinħoloq il-Ġnien tal-Ġetsemani. Minbarra r-raħal bibliku nnifsu, is-sit huwa mgħammar b'24 bungalow u spazju ta' 18.5 metru kwadru fejn l-ekwipaġġ għandu kamra bl-arja kkundizzjonata b'sufan, kamra tal-banju, skrivanija, u mera. "Camp Hoblitzelle" imbagħad isir il-post permanenti tal-iffilmjar għas-sensiela. Sadanittant, is-sett ta' Goshen ikompli jintuża għal xi episodji, u dan jirrikjedi li l-ekwipaġġ jivvjaġġa 'l quddiem u lura mit-tielet staġun 'il quddiem. Fl-aħħar nett, ix-xena tal-Passjoni biss ġiet iffilmjata barra l- [[Stati Uniti|Istati Uniti]] fuq tliet ġimgħat, f'Matera fil- Basilicata fin-nofsinhar [[Italja|tal-Italja]], l-istess post użat għal ''The Passion of the Christ'' ta' Mel Gibson <ref name="tournage-eprouvant"> {{Ċita web|url=https://fr.aleteia.org/2025/06/24/the-chosen-le-tournage-tres-eprouvant-de-la-crucifixion/|titlu=The Chosen : le tournage très éprouvant de la crucifixion|awtur=Camille Dalmas|data=24 juin 25|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . Il- iffilmjar tal- kruċifissjoni hemmhekk kien ukoll diffiċli ħafna għall-atturi <ref name="tournage-eprouvant" /> , <ref name="tournage-difficile"> {{Ċita web|url=https://toutelatele.ouest-france.fr/the-chosen-saison-6-les-conditions-de-tournage-difficiles-en-italie-182262|titlu=The Chosen (saison 6) : les conditions de tournage difficiles en Italie|awtur=Emmanuel Lassabe|data=29 décembre 25|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> .   == Xandir == === Streaming === Inizjalment disponibbli permezz ta' abbonament ta' VidAngel jew permezz tax-xiri ta' DVD, is-serje kellha udjenza relattivament żgħira. Matul il- [[Pandemija tal-COVID-19|pandemija tal-Covid-19]], is-serje saret disponibbli b'xejn permezz tal-app VidAngel, li żiedet b'mod sinifikanti l-udjenza u d-dħul <ref>{{Ċita web|url=https://www.wsj.com/articles/fans-pour-fundingand-faithinto-a-hit-drama-about-jesus-11637989204|titlu=Fans Pour Funding—and Faith—Into a Hit Drama About Jesus|awtur=John Jurgensen|data=27 novembre 2021|sit=[[The Wall Street Journal]]|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . Konsegwentement, il-finanzjament kollettiv sar is-sors primarju ta' finanzjament għas-serje. Filwaqt li hija disponibbli b'xejn permezz tas-servizzi ta' VidAngel, id-distribuzzjoni tas-serje tiddependi wkoll fuq pjattaformi bħal [[Facebook]] u [[YouTube]] għax-xandiriet inizjali <ref>{{Ċita web|url=https://religionnews.com/2022/12/09/the-chosen-has-a-new-home-and-funding-model/|titlu=''The Chosen'' has a new home and funding model|data=2022-12-09|sit=Religion News Service|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . === Internazzjonalment === Bil-għan li tinkiseb distribuzzjoni internazzjonali wiesgħa, organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ, ''{{Lang|en|The Come and See Foundation}}'', hija involuta fit-traduzzjoni u s-sottotitoli tas-serje <ref>{{Ċita web|url=https://gazette.com/life/come-and-see-foundation-hopes-to-reach-a-billion-people-with-the-chosen/article_ddf4e114-74e2-11ed-8945-ff3212661d9f.html|titlu=Come and See Foundation hopes to reach a billion people with ''The Chosen''|awtur=Steve Rabey|data=11 décembre 2022|sit=Colorado Springs Gazette|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . Bħalissa, l-ewwel staġun huwa disponibbli fi tnax-il lingwa differenti u sottotitolat fi tnejn u sittin lingwa <ref>{{Ċita web|url=https://www.christianheadlines.com/contributors/michael-foust/the-chosen-to-be-translated-into-600-languages-under-new-partnership.html|titlu=''The Chosen'' to Be Translated into 600 Languages under New Partnership|data=5 décembre 2022|sit=ChristianHeadlines.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . == Premjijiet == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" style="width:5%;" |Sena ! scope="col" style="width:31%;" | Organizzazzjoni ! scope="col" style="width:34%;" | Premju ! scope="col" style="width:8%;" | Riżultat ! class="unsortable" scope="col" style="width:4%;" | {{Deskrizzjoni kmand|Réf(s)|Références}} |- | rowspan="2" | 2020 | rowspan="2" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija (Staġun 1 Episodju 8) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2020">{{Ċita web|url=https://www.ccmmagazine.com/news/the-chosen-earns-2-movieguide-award-nominations/|titlu='The Chosen' reçoit 2 nominations aux Movieguide Awards|data=13 janvier 2020|sit=[[CCM Magazine]]|data-aċċess=18 avril 2020}}</ref> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/tag/2020/|titlu=2020 Movieguide Award Winners|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=12 septembre 2024}}</ref> |- | 2021 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Films u t-Televiżjoni | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/Music/Blog/music-news/2021-k-love-fan-awards-film-and-television-impact-nominees-1772|titlu=2021 K-Love Fan Awards: Film & Television Impact Nominees|sit=[[K-Love]]|data-aċċess=3 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="5" | 2022 | Premjijiet tal-GMA Dove | Film ispiranti tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://doveawards.com/2022-winners/|titlu=2022 Winners {{!}} The 53rd Annual GMA Dove Awards|data-aċċess=13 décembre 2022|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221213062758/https://doveawards.com/2022-winners/|arkivju-data=13 décembre 2022}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.newson6.com/story/6398ac4ac2a21f0720c58d6c/watch:-the-chosen-producer-discusses-funding-for-the-series-|titlu=Regardez : le producteur de 'The Chosen' parle du financement de la série|kunjom=Griffin|isem=David|sit=[[KOTV-DT]]|data-aċċess=3 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija Film (Milied mal-Magħżula: Il-Messaġġiera) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom">{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/2022-movieguide-awards-nominations/|titlu=2022 Movieguide Award Nominations|data=15 février 2022|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premju tal-Epifanija Televiżjoni (staġun 2, episodju 8) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom" /> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom" /> |- | [[Museum of the Bible|Mużew tal-Bibbja]] | Premju tal-Pilastru | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://chvnradio.com/articles/museum-of-the-bible-gives-the-chosen-prestigious-pillar-award|titlu=Le Museum of the Bible décerne le prestigieux Pillar Award à 'The Chosen'|kunjom=St. Cyr|isem=Sylvia|data=5 novembre 2022|sit=[[CHVN-FM]]|data-aċċess=5 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="5" | 2023 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Films u t-Televiżjoni | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/music/blog/music-news/all-things-10th-annual-k-love-fan-awards-recap-winners-performances-and-more-5628|titlu=Récapitulatif des 10e K-Love Fan Awards : gagnants et performances|kunjom=Williams|isem=Lindsay|data=3 juin 2023|sit=[[K-Love]]|lingwa=en|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premjijiet tal-GMA Dove | Is-serje televiżiva tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://doveawards.com/awards/2023-winners|titlu=2023 GMA Dove Award Winners|sit=[[GMA Dove Awards]]|lingwa=en|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija (staġun 3, episodji 1 u 2) | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/tag/2023/|titlu=2023 Movieguide Award Winners|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2023_nom">{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/2023-movieguide-awards-nominations/|titlu=2023 Movieguide Award Nominations|data=13 janvier 2023|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | L-aqwa serje televiżiva għall-familji | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2023_nom" /> |- | rowspan="5" | 2025 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Film | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/music/blog/music-news/the-chosen-wins-film-impact-for-season-5-theatrical-release-at-2025-k-love-fan-awards-10494|titlu='The Chosen' remporte le Film Impact pour la sortie théâtrale de la saison 5 aux K-Love Fan Awards 2025|pubblikatur=klove.com|data-aċċess=4 octobre 2025}}</ref> |- | Premjijiet tal-GMA Dove | Is-serje televiżiva tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.ccmmagazine.com/news/2025-dove-award-nominees-released/|titlu=Annonce : les nominations aux Dove Awards 2025|pubblikatur=ccm magazine|data-aċċess=4 octobre 2025}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.thechristianbeat.org/56th-annual-gma-dove-awards-winners-list/|titlu=Liste des gagnants des 56e GMA Dove Awards|data-aċċess=12 octobre 2025}}</ref> |} == Noti u referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 1rcavdg7ocp5eno8i2vj6i90aivjlhr 0 34484 330537 2026-06-14T16:20:45Z Mbriffa 21783 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:en:Special:Redirect/revision/1306452128|Ornithogalum arabicum]]" 330537 wikitext text/x-wiki '''''Ornithogalum arabicum''''' L. magħrufa bħala '''Ħalib it-Tajr Kbir''' bil-Malti u '''Star of Bethlehem, Arabian Starflower ''' jew '''Greater Star of Bethlehem''' bl-Inġliż, hija speċi ta' pjanta mill-familja Asparagaceae <ref name=":0">{{Ċita web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|sit=Plants of the World Online|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltawildplants.com/ASPG/Ornithogalum_arabicum.php|titlu=Ornithogalum arabicum (Large Star of Bethlehem) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|kunjom=Mifsud|isem=Stephen|data=2002-08-23|sit=www.maltawildplants.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/a9a8bab3-4a67-42aa-ab13-d7ca05fac95c|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} Euro+Med-Plantbase|sit=europlusmed.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref>. Din l-ispeċi hija indiġena għar-reġjun tal-Mediterran sat-Turkija u l-Afrika ta' Fuq sal-Jordan, kif ukoll fis-Sudan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Din l-ispeċi kienet introdotta u tikber fis-Selvaġġ fi Franza, fl-Awstralja,kif ukoll f'Madeira u fil- Ġżejjer Baleariċi, Azores u Kanarji.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Ornithogalum%20arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|kunjom=Hewson|isem=H. J.|data=2026|sit=profiles.ala.org.au|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14|arkivju-url=|arkivju-data=}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=https://wfoplantlist.org/taxon/wfo-0000689140-2025-12?matched_id=wfo-0000708838|titlu=Melomphis arabica (L.) Raf.|data=2026|sit=wfoplantlist.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Flora ta' Malta]] fijrwvpgeavhomw0mekebm3p3788wm7 330538 330537 2026-06-14T16:21:52Z Mbriffa 21783 Tiżjid ta' Automatic Taxobox 330538 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''''Ornithogalum arabicum''''' L. magħrufa bħala '''Ħalib it-Tajr Kbir''' bil-Malti u '''Star of Bethlehem, Arabian Starflower ''' jew '''Greater Star of Bethlehem''' bl-Inġliż, hija speċi ta' pjanta mill-familja Asparagaceae <ref name=":0">{{Ċita web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|sit=Plants of the World Online|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltawildplants.com/ASPG/Ornithogalum_arabicum.php|titlu=Ornithogalum arabicum (Large Star of Bethlehem) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|kunjom=Mifsud|isem=Stephen|data=2002-08-23|sit=www.maltawildplants.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/a9a8bab3-4a67-42aa-ab13-d7ca05fac95c|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} Euro+Med-Plantbase|sit=europlusmed.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref>. Din l-ispeċi hija indiġena għar-reġjun tal-Mediterran sat-Turkija u l-Afrika ta' Fuq sal-Jordan, kif ukoll fis-Sudan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Din l-ispeċi kienet introdotta u tikber fis-Selvaġġ fi Franza, fl-Awstralja,kif ukoll f'Madeira u fil- Ġżejjer Baleariċi, Azores u Kanarji.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Ornithogalum%20arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|kunjom=Hewson|isem=H. J.|data=2026|sit=profiles.ala.org.au|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14|arkivju-url=|arkivju-data=}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=https://wfoplantlist.org/taxon/wfo-0000689140-2025-12?matched_id=wfo-0000708838|titlu=Melomphis arabica (L.) Raf.|data=2026|sit=wfoplantlist.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Flora ta' Malta]] l4sqssbzz24fwr1tiiva593b3ihm7zw 330539 330538 2026-06-14T17:57:24Z Mbriffa 21783 Tizjid ta' Sezzjonijiet Deskrizzjoni, Tassonomija u Protezzjoni, reviżjoni tal-artiklu, punteġġjatura u referenżi 330539 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''''Ornithogalum arabicum''''' L. magħrufa bħala '''Ħalib it-Tajr Kbir''' bil-Malti u '''Star of Bethlehem, Arabian Starflower ''' jew '''Greater Star of Bethlehem''' bl-Inġliż, hija speċi ta' pjanta perenni mill-familja Asparagaceae <ref name=":0">{{Ċita web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|sit=Plants of the World Online|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-03}}</ref><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.maltawildplants.com/ASPG/Ornithogalum_arabicum.php|titlu=Ornithogalum arabicum (Large Star of Bethlehem) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|kunjom=Mifsud|isem=Stephen|data=2002-08-23|sit=www.maltawildplants.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/a9a8bab3-4a67-42aa-ab13-d7ca05fac95c|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} Euro+Med-Plantbase|sit=europlusmed.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":3">{{Ċita ktieb|kunjom=Casha|isem=Alex|sena=2018|titlu=Flora of the Maltese Islands|lingwa=en|post=Self-Published|pubblikatur=Alex Casha|isbn=9780244605889}}</ref>. Din l-ispeċi hija indiġena għar-reġjun tal-Mediterran, sat-Turkija u l-Jordan, kif ukoll fis-Sudan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Din l-ispeċi kienet introdotta u tikber fis-Selvaġġ fi Franza, fl-Awstralja, kif ukoll f'Madeira u fil-Ġżejjer Baleariċi, Azores u Kanarji.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Ornithogalum%20arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|kunjom=Hewson|isem=H. J.|data=2026|sit=profiles.ala.org.au|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14|arkivju-url=|arkivju-data=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://wfoplantlist.org/taxon/wfo-0000689140-2025-12?matched_id=wfo-0000708838|titlu=Melomphis arabica (L.) Raf.|data=2026|sit=wfoplantlist.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Deskrizzjoni == L-''Ornithogalum arabicum'' twarrad bejn Marzu u Mejju.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Tipproduċi fjuri b’sitt tepali bojod ta’ 4ċm il-wisa’.<ref name=":2" /> Kif ukoll ovarju ta’ lewn iswed fl-aħdar jinstab fiċ-ċentru tal-fjura.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Ċita web|url=https://flora.sa.gov.au/taxon/10732-ornithogalum-arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|sit=Flora of South Australia|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Iż-żerriegħa tikber f’kapsula sewda tonda u tawwalija li tinxef u tferrex iż-żerriegħa fil-bidu tas-Sajf.<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/close-ups-of-maltese-nature-64.339994|titlu=Close-ups of Maltese nature (64)|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2010-12-09|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Il-pjanta tikber sa massimu ta’ 80 ċentimetru bil-weraq tawwali 10-30 millimetru fil-wisa’.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tikber minn basla fejn tipproduċi kemm biż-żerriegħa kif ukoll b’mod veġetattiv permezz ta’ basal ġodda li jkunu mnissla mill-basla omm.<ref>{{Ċita web|url=https://botany.cz/en/ornithogalum-arabicum/|titlu=BOTANY.cz » ORNITHOGALUM ARABICUM L. – Arabian Starflower|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Tikber fix-xagħri, fl-isteppa, fl-għelieqi abbandunati, fit-truf tal-għelieqi u fil-widien, dejjem fejn jkun hemm ħamrija ġeblija.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Ċita web|url=https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/ec304262-bd07-47cd-96a6-17c218ed54de|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Flora of Greece – An annotated checklist|sit=portal.cybertaxonomy.org|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Fil-bidu tal-istaġun tan-nixfa il-parti ta' fuq tal-pjanta tinxef għal kollox u terġa' tibda tnibbet hekk kif tagħmel l-ewwel xita wara n-nixfa tas-Sajf.<ref name=":2" /><ref name=":6" /> Kull parti ta’ din il-pjanta hija tossika, velenuża u ma tittiekilx.<ref name=":2" /> == Tassonomija == L-isem ''Ornithogalum arabicum'' kien imsemmi għall-ewwel darba  minn [[Carl Linnaeus|Karl Linneaus]] fl-ewwel volum tal-ktieb S''pecies'' ''Plantarum'' li kien ippubblikat fl- 1753.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ipni.org/n/539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} International Plant Names Index|sit=www.ipni.org|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>Linné, Carl von, Willdenow, Karl Ludwig, Link, Heinrich Friedrich, & Dietrich, Albert. (1831). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus secundum systema sexuale digestas.'' G.C. Nauck. Retrieved from <nowiki>https://doi.org/10.5962/bhl.title.7081</nowiki></ref> == Protezzjoni == Hija protetta bil-liġi fl-ambjent naturali tagħha fil-ġżejjer Maltin permezz tal-iskeda VIII [S.L. 549.44]<ref name=":7">{{Ċita web|url=https://legislation.mt/eli/sl/549.44/eng/pdf|titlu=LEĠIŻLAZZJONI MALTA|sit=legislation.mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref>, fejn l-ebda parti tal-pjanta ma tista’ tinqatgħa jew titneħħa mill-ambjent naturali tagħha.<ref name=":7" /> L-''Ornithogalum arabicum'' kienet ġiet protetta bil-liġi minħabba li l-fjuri tagħha kienu qed jinqatgħu f’ammonti kbar.<ref name=":5" /><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Lanfranco|isem=Edwin|kunjom2=Bonett|isem2=Guido|sena=2018|titlu=Nature Guide Series Wild Flowers of the Maltese Islands|lingwa=en|post=Print It, Paola|pubblikatur=Book Distributors Ltd|paġni=31|isbn=978-99957-46-59-9}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Flora ta' Malta]] 8vuutzc3n46bs16ymq5eq5tloe854ak 330555 330539 2026-06-15T11:22:30Z Trigcly 17859 żieda ħoloq 330555 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''''Ornithogalum arabicum''''' L. magħrufa bħala '''Ħalib it-Tajr Kbir''' bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] u '''Star of Bethlehem, Arabian Starflower '''jew '''Greater Star of Bethlehem''' bl-[[Lingwa Ingliża|Inġliż]], hija speċi ta' pjanta perenni mill-[[Familja (bijoloġija)|familja]] ''Asparagaceae.''<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|sit=Plants of the World Online|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-03}}</ref><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.maltawildplants.com/ASPG/Ornithogalum_arabicum.php|titlu=Ornithogalum arabicum (Large Star of Bethlehem) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|kunjom=Mifsud|isem=Stephen|data=2002-08-23|sit=www.maltawildplants.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/a9a8bab3-4a67-42aa-ab13-d7ca05fac95c|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} Euro+Med-Plantbase|sit=europlusmed.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref name=":3">{{Ċita ktieb|kunjom=Casha|isem=Alex|sena=2018|titlu=Flora of the Maltese Islands|lingwa=en|post=Self-Published|pubblikatur=Alex Casha|isbn=9780244605889}}</ref> Din l-[[Speċi|ispeċi]] hija indiġena għar-reġjun tal-[[Mediterran]], sat-[[Turkija]] u l-[[Ġordan]], kif ukoll fis-[[Sudan]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Din l-ispeċi kienet introdotta u tikber fis-selvaġġ fi [[Franza]], fl-[[Awstralja]], kif ukoll f'Madeira u fil-Ġżejjer Baleariċi, Azores u l-Kanarji.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Ornithogalum%20arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|kunjom=Hewson|isem=H. J.|data=2026|sit=profiles.ala.org.au|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14|arkivju-url=|arkivju-data=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://wfoplantlist.org/taxon/wfo-0000689140-2025-12?matched_id=wfo-0000708838|titlu=Melomphis arabica (L.) Raf.|data=2026|sit=wfoplantlist.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> == Deskrizzjoni == L-''Ornithogalum arabicum'' twarrad bejn Marzu u Mejju.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Tipproduċi fjuri b'sitt petali bojod wesgħin 4 cm.<ref name=":2" /> Barra minn hekk ovarju ta' [[lewn]] [[iswed]] fl-[[aħdar]] jinstab fiċ-ċentru tal-fjura.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Ċita web|url=https://flora.sa.gov.au/taxon/10732-ornithogalum-arabicum|titlu=Ornithogalum arabicum|sit=Flora of South Australia|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Iż-żerriegħa tikber f'kapsula sewda tonda u tawwalija li tinxef u tferrex iż-żerriegħa fil-bidu tas-sajf.<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/close-ups-of-maltese-nature-64.339994|titlu=Close-ups of Maltese nature (64)|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2010-12-09|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Il-pjanta tikber sa massimu ta' 80 ċentimetru bil-weraq tawwali wiesa' 10-30 millimetru.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tikber minn basla fejn tipproduċi kemm biż-żerriegħa kif ukoll b'mod veġetattiv permezz ta' basal ġodda li jkunu mnissla mill-basla omm.<ref>{{Ċita web|url=https://botany.cz/en/ornithogalum-arabicum/|titlu=BOTANY.cz » ORNITHOGALUM ARABICUM L. – Arabian Starflower|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Tikber fix-xagħri, fl-isteppa, fl-għelieqi abbandunati, fit-truf tal-għelieqi u fil-widien, dejjem fejn jkun hemm ħamrija ġeblija.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Ċita web|url=https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/ec304262-bd07-47cd-96a6-17c218ed54de|titlu=Ornithogalum arabicum L. {{!}} Flora of Greece – An annotated checklist|sit=portal.cybertaxonomy.org|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> Fil-bidu tal-istaġun tan-nixfa l-parti ta' fuq tal-pjanta tinxef għalkollox u terġa' tibda tnibbet hekk kif tagħmel l-ewwel xita wara n-nixfa tas-sajf.<ref name=":2" /><ref name=":6" /> Kull parti ta' din il-pjanta hija tossika, velenuża u ma tittikilx.<ref name=":2" /> == Tassonomija == L-isem ''Ornithogalum arabicum'' kien imsemmi għall-ewwel darba minn [[Carl Linnaeus|Carl Linneaus]] fl-ewwel volum tal-ktieb S''pecies'' ''Plantarum'' li kien ippubblikat fl-1753.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ipni.org/n/539020-1|titlu=Ornithogalum arabicum {{!}} International Plant Names Index|sit=www.ipni.org|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>Linné, Carl von, Willdenow, Karl Ludwig, Link, Heinrich Friedrich, & Dietrich, Albert. (1831). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus secundum systema sexuale digestas.'' G.C. Nauck. Retrieved from <nowiki>https://doi.org/10.5962/bhl.title.7081</nowiki></ref> == Protezzjoni == Hija protetta bil-[[Dritt|liġi]] fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjent]] naturali tagħha fil-[[Malta|ġżejjer Maltin]] permezz tal-iskeda VIII [S.L. 549.44],<ref name=":7">{{Ċita web|url=https://legislation.mt/eli/sl/549.44/eng/pdf|titlu=LEĠIŻLAZZJONI MALTA|sit=legislation.mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref> fejn l-ebda parti tal-pjanta ma tista' tinqata' jew titneħħa mill-ambjent naturali tagħha.<ref name=":7" /> L-''Ornithogalum arabicum'' kienet ġiet protetta bil-liġi minħabba li l-fjuri tagħha kienu qed jinqatgħu f'ammonti kbar.<ref name=":5" /><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Lanfranco|isem=Edwin|kunjom2=Bonett|isem2=Guido|sena=2018|titlu=Nature Guide Series Wild Flowers of the Maltese Islands|lingwa=en|post=Print It, Paola|pubblikatur=Book Distributors Ltd|paġni=31|isbn=978-99957-46-59-9}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Flora ta' Malta]] 15arj6wftluywbuhd0uwfyqso4lphqz 0 34485 330540 2026-06-14T20:30:33Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/235544438|Métro de Milan]]" 330540 wikitext text/x-wiki Il '''-metro ta' Milan''' ( en Il-Ferrovija Metropolitana ta' Milan ) hija sistema tal-metro li sservi l-belt ta' [[Milan]] ( [[Italja|l-Italja]] ) u parti miż-żona metropolitana tagħha. Kronoloġikament hija t-tieni sistema tal-metro fl-Italja, wara [[Metro ta' Ruma|dik ta' Ruma]] . In-netwerk bħalissa jinkludi 5 linji li jammontaw għal 111.8 km.&nbsp;km, flimkien ma' linja urbana tas-servizz ferrovjarju suburban, li jagħmilha l-aktar netwerk estensiv fl-Italja u t-tmien itwal netwerk fl-Ewropa sa tmiem l-2024 <ref>{{Ċita web|url=https://www.milanocittastato.it/trasporti/effetto-m4-la-metro-di-milano-entra-nella-top-europea/#goog_rewarded|titlu=Effetto M4: la metro di Milano entra nella top europea|kunjom=Marcomin|isem=Fabio|data=2024-10-11|sit=Milano Città Stato|lingwa=it-IT|data-aċċess=2025-03-12}}</ref> (il-ħames fl-Unjoni Ewropea). Huwa interkonness man- netwerk tat-trammijiet tal-belt kif ukoll man- netwerk ferrovjarju suburban . Mill-istazzjon tal-metro Cascina Gobba, shuttle awtomatizzat jieħu l-passiġġieri lejn l-Isptar San Raffaele . == Storiku == L-ewwel pjan tan-netwerk tal-metro jmur lura għall-1952 u kien jipprevedi erba’ linji. Il-kostruzzjoni bdiet ħames snin wara. It-tieni pjan, ippubblikat fl-1979, ikkonferma netwerk ta’ erba’ linji iżda b’estensjonijiet biex il-passiġġieri mill-ibliet tal-madwar ikunu jistgħu jużawh bis-saħħa ta’ konnessjonijiet man- netwerk ferrovjarju suburban, li r-rinovazzjoni tiegħu kienet għaddejja dak iż-żmien. Dawn l-interkonnessjonijiet man-netwerk ferrovjarju wasslu għall-għażla, għal raġunijiet ta’ kompatibilità, ta’ kurrent ta’ trazzjoni tal-linja ta’ kuntatt overhead ta’ 1 500  b’ritorn tal-kurrent permezz tal-linji ferrovjarji tal-ġiri għal-linji 2 u 3, li jippermetti lill-vetturi ferrovjarji joperaw fuq dawn il-linji. L-ewwel linja nfetħet fl-1964 wara seba’ snin ta’ kostruzzjoni. It-tieni linja ġiet inawgurata fl-1969. Iż-żewġ linji ġew estiżi sussegwentement diversi drabi, b’mod notevoli għal-linja 2 fl-1972 (8 stazzjonijiet) u fl-1978 (3 stazzjonijiet, iżda t-tieni stazzjon ta’ skambju bejn l-ewwel żewġ linji), u fl-1980 għal-linja 1 (4 stazzjonijiet). Fl-1986, dawn iż-żewġ linji kellhom total ta’ 56.3 km b’66 stazzjon. It-tielet linja, M3, kompletament taħt l-art, li ilha tinbena mill-1982, b'disinn aktar modern minn dawk ta' qabilha, bdiet tintuża fl-1990, u ġiet estiża fl-1991. Ir-raba' linja, M5, ġiet inawgurata fl-2013 u l-ħames linja, M4, fl-2022. Mill-1990 'l hawn, l-ewwel tliet linji ġew estiżi wkoll. === Évolution === [[Stampa:Evoluzione_metropolitana_di_Milano_(2022).gif|daqsminuri|300x300px|Évolution du réseau.]] == Netwerk attwali == {| class="wikitable sortable" border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:right;" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! scope="col" |Linja ! class="unsortable" scope="col" | Kors ! scope="col" | Tqegħid<br /><br /><br /><br /> servizz ! scope="col" | L-aħħar<br /><br /><br /><br /> estensjoni ! scope="col" | Tul<br /><br /><br /><br /> (f'km) ! scope="col" | Numru ta'<br /><br /><br /><br /> stazzjonijiet |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|ħolqa=Ligne_1_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Rho Fiera / Bisceglie ↔ Sesto 1º Maggio | align="center" | 1964 | align="center" | 2005 | align="center" | 26,9 | align="center" | 38 |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M2.svg|ħolqa=Ligne_2_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Milanofiori Forum / Abbiategrasso ↔ Cologno Nord | align="center" | 1969 | align="center" | 2011 | align="center" | 39,4 | align="center" | 35 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M3.svg|ħolqa=Ligne_3_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Comasina ↔ San Donato | align="center" | 1990 | align="center" | 2011 | align="center" | 16,7 | align="center" | 21 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M4.svg|ħolqa=Ligne_4_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | San Cristoforo ↔ Linate Aeroporto | align="center" | 2022 | align="center" | 2024 | align="center" | 15 | align="center" | 21 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M5.svg|ħolqa=Ligne_5_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Stadju ta' San Siro ↔ Bignami | align="center" | 2013 | align="center" | 2015 | align="center" | 12,9 | align="center" | 19-il sena |} == Tagħmir tekniku == === Vetturi ferrovjarji === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Type de véhicule !Livraison !Suppression !Constructeur !Nombre de rames produites !Nombre de voiture !Conduite !Alimentation !Ligne(s) desservie(s) !Illustration |- | rowspan="3" |'''Trains de la ligne 1''' |'''1ère série''' |1964-1968 |2016 |Ansaldo, Breda, Officine Meccaniche | align="right" |29 | rowspan="3" |3 | rowspan="3" |Conducteur | rowspan="3" |3ème rail | rowspan="3" |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="3" |[[Stampa:RHO_FIERA_-_panoramio.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |'''2ème série''' |1973-1981 |en service |Fiat Ferroviaria, Officine di Cittadella | align="right" |24 |- |'''3ème série''' |1986-1989 |en service |Officine Meccaniche della Stanga, Socimi | align="right" |14 |- | rowspan="6" |'''Trains de la ligne 2''' |'''1ère série''' |1970 |2018 | rowspan="2" |Breda, Officine Meccaniche | align="right" |11 | rowspan="6" |3 | rowspan="6" |Conducteur | rowspan="6" |Caténaire | rowspan="6" |[[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="6" |[[Stampa:Milano_treno_M2.JPG|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |'''2ème série''' |1971 |2019 | align="right" |7 |- |'''3ème série''' |1975 |2019 | rowspan="2" |Breda | align="right" |17 |- |'''4ème série''' |1981 |2019 | align="right" |4 |- |'''5ème série''' |1985 |2020 |Fiat Ferroviaria, Socimi | align="right" |19 |- |'''6ème série''' |1991 |2018 |Officine Meccaniche della Stanga, Socimi | align="right" |20 |- | rowspan="2" |'''Trains de la ligne 3''' |'''1ère série''' |1989-1990 |en service |Breda, Fiat Ferroviara, Socimi | align="right" |40 | rowspan="2" |3 | rowspan="2" |Conducteur | rowspan="2" |Caténaire | rowspan="2" |[[Stampa:Milano_linea_M3.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="2" |[[Stampa:San_donato_-_panoramio.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |'''2ème série''' |2003-2004 |en service |AnsaldoBreda | align="right" |5 |- | colspan="2" |'''Meneghino''' |2009 |en service |AnsaldoBreda, Firema |46 |6 |Conducteur |3ème rail & caténaire |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M3.svg|nofs|30x30px]] |[[Stampa:Metro_Milano_Meneghino_linea2.JPG|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | colspan="2" |'''Leonardo''' |2014-2020 |en service |AnsaldoBreda |72 |6 |Conducteur |3ème rail & caténaire |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]] |[[Stampa:Milan_Metro_2_Leonardo_38_Villa_Pompea_20230814.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | rowspan="2" |'''AnsaldoBreda Driverless''' |'''Série 5500''' |2013 |en service | rowspan="2" |AnsaldoBreda |21 | rowspan="2" |4 | rowspan="2" |Automatique | rowspan="2" |3ème rail |[[Stampa:Milano_linea_M5.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="2" |[[Stampa:Treno_Hitachi_M4,_intero.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |'''Série 4400''' |2022 |en service |47 |[[Stampa:Milano_linea_M4.svg|nofs|30x30px]] |} == Proġetti == === Estensjoni tal-linja M1 (ħamra) taħt kostruzzjoni === [[Stampa:Garibaldi_FS_M5_(Milano).jpg|daqsminuri|300x300px|L-istazzjon ta' Garibaldi fuq il-linja M5.]] Is-sezzjoni minn Sesto 1º Maggio sa [[Monza Bettola (métro de Milan)|Monza Bettola]] – 1,8  bi stazzjon intermedju f’Sesto [[Sesto Restellone (métro de Milan)|Restellone]] – tinsab taħt kostruzzjoni, bil-ftuħ ippjanat għall-2021. Is-sezzjoni minn Bisceglie sa Baggio, bi 3 stazzjonijiet, 3&nbsp;km, huwa approvat. === Estensjoni tal-linja M2 (aħdar) fil-fażi tad-disinn === Is-sezzjoni minn Cologno Nord sa Vimercate, 5 stazzjonijiet, 9.7&nbsp;km, ġie approvat fl-2012. === Estensjoni tal-linja M3 (safra) fil-fażi tad-disinn === Is-sezzjoni minn San Donato sa Paullo, 6 stazzjonijiet, 14.8&nbsp;km jinsab fl-istadji tal-ippjanar. === Estensjoni tal-linja M5 === Il-proġett biex il-linja tiġi estiża lejn it-tramuntana minn Bignami lejn Monza, inizjalment ippjanat għall-2015, huwa ta' 12&nbsp;km u 11-il stazzjon, 11-il ferrovija addizzjonali, ġie ttardjat. Dan il-proġett ta’ €900 miljun <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/funding-approved-for-milan-metro-extension/|titlu=Funding approved for Milan metro extension|data=2019-01-04|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> ġie approvat fi{{Data|janvier 2019}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/projects-and-planning/milano-metro-extension-to-monza-approved/47816.article|titlu=Milano metro extension to Monza approved|kunjom=|awtur=|data=4 janvier 2019|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> . Ix-xogħol huwa mistenni li jibda fl-2021 għal ftuħ fl-2027 <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/funding-approved-for-milan-metro-extension/|titlu=Funding approved for Milan metro extension|data=2019-01-04|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . === Il-kostruzzjoni tal-linja M4 === Il-linja blu M4 suppost kellha tiftaħ qabel il-linja M5, iżda l-proġett ġie ttardjat aktar. Din il-linja ġdida tal-metro, kompletament taħt l-art, se tgħaqqad l-Ajruport ta’ Milan-Linate, ftit kilometri fil-Lvant tal-belt, mal-istazzjon tal-ferrovija ta’ Milan San Cristoforo fil-periferija tal-Punent, għal tul totali ta’ 14.2 km.&nbsp;km b'21 stazzjon. L-ammont ta' passiġġier projettat għal din il-linja kompletament awtomatizzata huwa ta' 87 miljun passiġġier fis-sena. Il-proġett reġa’ tnieda fl-2007 abbażi ta’ konċessjoni fil-forma ta’ sħubija pubblika-privata <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Remy Cohen |last2=Thomas Boast |date=Janvier 2016 |title=Governance of PPP : the case of the Milan metro line 4 |url=http://www.cohenandco.com/images/pdf/governanceppp.pdf |journal=Transportation Research Board Papers |language=anglais |page= |issn=}}</ref> . Il-belt ta’ Milan nediet is-sejħa għal espressjonijiet ta’ interess fi tmiem l-2006, is-sejħa għall-offerti sħiħa tnediet fl-2010, il-belt ikkwalifikat tliet konsorzji fl-2010, u żewġ konsorzji ssottomettew l-offerti tagħhom. Kien fi{{Data|mai 2011}} li l-kumpaniji ntgħażlu biex iwettqu l-linja <ref>{{Ċita web|url=http://sts.hitachirail.com/en/press-releases/ansaldo-sts-wins-contract-fot-new-line-4-milan-metro|titlu=Ansaldo STS wins contract fot the new Line 4 of the Milan Metro|awtur=|data=2011-05-27|sit=Ansaldo STS Corporate website|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> u l-kuntratt ingħata fi{{Data|août 2011}} Il-konsorzju rebbieħ huwa mmexxi minn Salini Impregilo <ref>{{Ċita web|url=https://www.webuildgroup.com/en/projects/railways-underground/milan-metro-system-line-4|titlu=webuild|sit=www.webuildgroup.com|data-aċċess=2020-09-21}}</ref>, li, flimkien ma' Astaldi, se tieħu ħsieb ix-xogħol tal-inġinerija ċivili, Ansaldo STS u Ansaldo Breda (sinjalar u ferroviji), Sirti (telekomunikazzjonijiet), u ATM (operatur tat-trasport pubbliku lokali). Dan huwa kważi eżattament l-istess konsorzju, bl-eċċezzjoni ta' Alstom, li rebaħ il-kuntratt tal-M5. Għalhekk, id-disinn ta' din it-tieni linja mingħajr sewwieq tal-metro ta' Milan huwa simili. Il-linja kienet skedata li tiftaħ fl-2015 għall-Espożizzjoni Universali <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/milano-line-4-turnkey-awarded/36089.article|titlu=Milano Line 4 turnkey awarded|kunjom=|awtur=|data=2011-07-06|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Madankollu, il-finanzjament ta' €1.869 biljun għal dan il-proġett (€870 miljun għall-inġinerija ċivili <ref>{{Ċita web|url=https://www.railway-technology.com/projects/milan-metro-line-4/|titlu=Milan Metro Line 4|sit=Railway Technology|lingwa=en-GB|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> ) ma ġiex assigurat kompletament fl-2012 <ref>{{Ċita web|url=https://www.eib.org/fr/projects/pipelines/all/20080238#|titlu=Metropolitana di Milano M4|awtur=|data=16 octobre 2012|sit=www.eib.org|lingwa=|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Il-ftehim ta' sħubija ma kienx se jiġi ffinalizzat qabel [2012].{{Data|décembre 2014}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.infrapppworld.com/news/megaproject-382-financial-close-reached-for-milan-metro-line-4|titlu=Financial close reached for Milan metro line 4 {{!}} Infrastructure Finance & Investment|data=2014-12-26|sit=www.infrapppworld.com|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> , <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last= |date=31 décembre 2014 |title=Milan Metro line 4 contractual and financing agreements |url=http://sts.hitachirail.com/en/press-releases/milan-metro-line-4-contractual-and-financing-agreements |journal=Finmeccanica Press Release |language=anglais |page= |issn=}}</ref> . Il-perjodu ta’ kostruzzjoni, inizjalment stabbilit għal 78 xahar, ġie estiż għal 88 xahar. Il-kostruzzjoni tal-ewwel sezzjoni bejn l-Ajruport ta’ Linate City u l-Istazzjon Forlanini (3&nbsp;km) beda biss fl-2012 <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/in_depth/milan-completes-first-of-two-automatic-metro-lines/|titlu=Milan completes first of two automatic metro lines|awtur=|data=2015-06-08|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Il-ftuħ tal-linja issa huwa skedat għas-sajf tal-2022 għas-sezzjoni tal-lvant, bil-linja kollha titlesta sal-2023 l-aktar tard. Ix-xogħol tal-inġinerija ċivili fuq is-sezzjoni tal-lvant tlesta fl-2018 <ref>{{Ċita web|url=https://www.tunneltalk.com/Italy-15Nov2018-Milan-metro-Line4.php|titlu=Milan metro sees TBM progress on Line 4|awtur=|data=15 novembre 2018|sit=www.tunneltalk.com|lingwa=|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> u s-sezzjoni tal-punent f'nofs l-2019. It-tħaffir ta' mina tas-sezzjoni ċentrali tlesta fl-{{Data|septembre 2020}}, l-inawgurazzjoni ma tidhirx li se tittardja <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/metro-report/tunnelling-complete-on-milano-line-4/57386.article|titlu=Tunnelling complete on Milano Line 4|kunjom=|awtur=|data=22 septembre 2020|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref>, minkejja li l-magna tat-tħaffir tal-mina ħadet in-nar ftit jiem wara t-tmiem tal-iskavar <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/infrastructure/breakthrough-for-milan-metro-blue-line/|titlu=Breakthrough for Milan Metro Blue Line|data=2020-09-14|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Hitachi Rail Italy (li qabel kienet AnsaldoBreda ) ingħatat ordni għal 47 ferrovija b'erba' vaguni u ilha twassal il-vetturi minn dakinhar{{Data|juillet 2019}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/europe/driverless-train-delivered-for-milanos-linate-airport-metro-line/54234.article|titlu=Driverless train delivered for Milano’s Linate Airport metro line|kunjom=|awtur=|data=22 juillet 2019|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> . == Noti u referenzi == <references /> [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] gq4clsvujpcek2ttxxbkrf0hw7pihzc 330541 330540 2026-06-14T20:44:17Z JovalQC 21720 Infobox create 330541 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Metro ta' Milan <Br> ''Metropolitano di Milano (it)''|titlestyle=background: #D3D3D3|headerstyle=background: #D3D3D3|image1=[[File:Logo Metropolitane Italia.svg|100px]]|caption1=Logo tal-metro|image2=[[File:Treno Leonardo Linea M2 Metropolitana di Milano Leonardo train Milan metro.jpg|300px]]|caption2=Vagun tal-Metro fuq il-linja M2 tal-metro|data1=[[Milan]] ({{Flagicon|ITA}} [[Italja]])|label1=Post|label2=Dħul fis-servizz|data2=1964|label3=Tul tan-netwerk|data3=111,8 km|label4=Linji u stazzjon|data4=5 linji , 134 stazzjon|label5=Operatur|data5=[[Azienda Trasporti Milanesi]]|label6=Linji tan-netwerk|data6=[[File:Milano linea M1.svg|25px]] [[File:Milano linea M2.svg|25px]] [[File:Milano linea M3.svg|25px]] [[File:Milano linea M4.svg|25px]] [[File:Milano linea M5.svg|25px]]|label7=Netwerk Relatati|data7=[[Servizz ferrovjarju suburban ta' Milan]] <Br> [[Tramm ta' Milan]]|header8=Mappa|header9=[[File:Milano - mappa rete metropolitana (schematica).svg|300px]]|label10=Websajt|data10=https://www.atm.it/it/Pagine/default.aspx}} Il'''-metro ta' Milan,''' hija sistema tal-metro li sservi l-belt ta' [[Milan]] ( [[Italja|l-Italja]] ) u parti miż-żona metropolitana tagħha. Kronoloġikament hija t-tieni sistema tal-metro fl-Italja, wara [[Metro ta' Ruma|dik ta' Ruma]] . In-netwerk bħalissa jinkludi 5 linji li jammontaw għal 111.8 km.&nbsp;km, flimkien ma' linja urbana tas-servizz ferrovjarju suburban, li jagħmilha l-aktar netwerk estensiv fl-Italja u t-tmien itwal netwerk fl-Ewropa sa tmiem l-2024 <ref>{{Ċita web|url=https://www.milanocittastato.it/trasporti/effetto-m4-la-metro-di-milano-entra-nella-top-europea/#goog_rewarded|titlu=Effetto M4: la metro di Milano entra nella top europea|kunjom=Marcomin|isem=Fabio|data=2024-10-11|sit=Milano Città Stato|lingwa=it-IT|data-aċċess=2025-03-12}}</ref> (il-ħames fl-Unjoni Ewropea). Huwa interkonness man- netwerk tat-trammijiet tal-belt kif ukoll man- netwerk ferrovjarju suburban . Mill-istazzjon tal-metro Cascina Gobba, shuttle awtomatizzat jieħu l-passiġġieri lejn l-Isptar San Raffaele . == Storiku == L-ewwel pjan tan-netwerk tal-metro jmur lura għall-1952 u kien jipprevedi erba’ linji. Il-kostruzzjoni bdiet ħames snin wara. It-tieni pjan, ippubblikat fl-1979, ikkonferma netwerk ta’ erba’ linji iżda b’estensjonijiet biex il-passiġġieri mill-ibliet tal-madwar ikunu jistgħu jużawh bis-saħħa ta’ konnessjonijiet man- netwerk ferrovjarju suburban, li r-rinovazzjoni tiegħu kienet għaddejja dak iż-żmien. Dawn l-interkonnessjonijiet man-netwerk ferrovjarju wasslu għall-għażla, għal raġunijiet ta’ kompatibilità, ta’ kurrent ta’ trazzjoni tal-linja ta’ kuntatt overhead ta’ 1 500  b’ritorn tal-kurrent permezz tal-linji ferrovjarji tal-ġiri għal-linji 2 u 3, li jippermetti lill-vetturi ferrovjarji joperaw fuq dawn il-linji. L-ewwel linja nfetħet fl-1964 wara seba’ snin ta’ kostruzzjoni. It-tieni linja ġiet inawgurata fl-1969. Iż-żewġ linji ġew estiżi sussegwentement diversi drabi, b’mod notevoli għal-linja 2 fl-1972 (8 stazzjonijiet) u fl-1978 (3 stazzjonijiet, iżda t-tieni stazzjon ta’ skambju bejn l-ewwel żewġ linji), u fl-1980 għal-linja 1 (4 stazzjonijiet). Fl-1986, dawn iż-żewġ linji kellhom total ta’ 56.3 km b’66 stazzjon. It-tielet linja, M3, kompletament taħt l-art, li ilha tinbena mill-1982, b'disinn aktar modern minn dawk ta' qabilha, bdiet tintuża fl-1990, u ġiet estiża fl-1991. Ir-raba' linja, M5, ġiet inawgurata fl-2013 u l-ħames linja, M4, fl-2022. Mill-1990 'l hawn, l-ewwel tliet linji ġew estiżi wkoll. === Évolution === [[Stampa:Evoluzione_metropolitana_di_Milano_(2022).gif|daqsminuri|300x300px|Évolution du réseau.]] == Netwerk attwali == {| class="wikitable sortable" border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:right;" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! scope="col" |Linja ! class="unsortable" scope="col" | Kors ! scope="col" | Tqegħid<br /><br /><br /><br /> servizz ! scope="col" | L-aħħar<br /><br /><br /><br /> estensjoni ! scope="col" | Tul<br /><br /><br /><br /> (f'km) ! scope="col" | Numru ta'<br /><br /><br /><br /> stazzjonijiet |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|ħolqa=Ligne_1_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Rho Fiera / Bisceglie ↔ Sesto 1º Maggio | align="center" | 1964 | align="center" | 2005 | align="center" | 26,9 | align="center" | 38 |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M2.svg|ħolqa=Ligne_2_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Milanofiori Forum / Abbiategrasso ↔ Cologno Nord | align="center" | 1969 | align="center" | 2011 | align="center" | 39,4 | align="center" | 35 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M3.svg|ħolqa=Ligne_3_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Comasina ↔ San Donato | align="center" | 1990 | align="center" | 2011 | align="center" | 16,7 | align="center" | 21 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M4.svg|ħolqa=Ligne_4_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | San Cristoforo ↔ Linate Aeroporto | align="center" | 2022 | align="center" | 2024 | align="center" | 15 | align="center" | 21 sena |- | align="center" |[[Stampa:Milano_linea_M5.svg|ħolqa=Ligne_5_du_métro_de_Milan|30x30px]] | align="center" | Stadju ta' San Siro ↔ Bignami | align="center" | 2013 | align="center" | 2015 | align="center" | 12,9 | align="center" | 19-il sena |} == Tagħmir tekniku == === Vetturi ferrovjarji === {| class="wikitable" !Linja(i) servuta(i) !Illustrazzjoni |- | rowspan="3" |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="3" |[[Stampa:RHO_FIERA_-_panoramio.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |- |- | rowspan="6" |[[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="6" |[[Stampa:Milano_treno_M2.JPG|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |- |- |- |- |- | rowspan="2" |[[Stampa:Milano_linea_M3.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="2" |[[Stampa:San_donato_-_panoramio.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |- |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M3.svg|nofs|30x30px]] |[[Stampa:Metro_Milano_Meneghino_linea2.JPG|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |[[Stampa:Milano_linea_M1.svg|nofs|30x30px]][[Stampa:Milano_linea_M2.svg|nofs|30x30px]] |[[Stampa:Milan_Metro_2_Leonardo_38_Villa_Pompea_20230814.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |[[Stampa:Milano_linea_M5.svg|nofs|30x30px]] | rowspan="2" |[[Stampa:Treno_Hitachi_M4,_intero.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- |[[Stampa:Milano_linea_M4.svg|nofs|30x30px]] |} == Proġetti == === Estensjoni tal-linja M1 (ħamra) taħt kostruzzjoni === [[Stampa:Garibaldi_FS_M5_(Milano).jpg|daqsminuri|300x300px|L-istazzjon ta' Garibaldi fuq il-linja M5.]] Is-sezzjoni minn Sesto 1º Maggio sa [[Monza Bettola (métro de Milan)|Monza Bettola]] – 1,8  bi stazzjon intermedju f’Sesto [[Sesto Restellone (métro de Milan)|Restellone]] – tinsab taħt kostruzzjoni, bil-ftuħ ippjanat għall-2021. Is-sezzjoni minn Bisceglie sa Baggio, bi 3 stazzjonijiet, 3&nbsp;km, huwa approvat. === Estensjoni tal-linja M2 (aħdar) fil-fażi tad-disinn === Is-sezzjoni minn Cologno Nord sa Vimercate, 5 stazzjonijiet, 9.7&nbsp;km, ġie approvat fl-2012. === Estensjoni tal-linja M3 (safra) fil-fażi tad-disinn === Is-sezzjoni minn San Donato sa Paullo, 6 stazzjonijiet, 14.8&nbsp;km jinsab fl-istadji tal-ippjanar. === Estensjoni tal-linja M5 === Il-proġett biex il-linja tiġi estiża lejn it-tramuntana minn Bignami lejn Monza, inizjalment ippjanat għall-2015, huwa ta' 12&nbsp;km u 11-il stazzjon, 11-il ferrovija addizzjonali, ġie ttardjat. Dan il-proġett ta’ €900 miljun <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/funding-approved-for-milan-metro-extension/|titlu=Funding approved for Milan metro extension|data=2019-01-04|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> ġie approvat fi{{Data|janvier 2019}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/projects-and-planning/milano-metro-extension-to-monza-approved/47816.article|titlu=Milano metro extension to Monza approved|kunjom=|awtur=|data=4 janvier 2019|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> . Ix-xogħol huwa mistenni li jibda fl-2021 għal ftuħ fl-2027 <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/funding-approved-for-milan-metro-extension/|titlu=Funding approved for Milan metro extension|data=2019-01-04|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . === Il-kostruzzjoni tal-linja M4 === Il-linja blu M4 suppost kellha tiftaħ qabel il-linja M5, iżda l-proġett ġie ttardjat aktar. Din il-linja ġdida tal-metro, kompletament taħt l-art, se tgħaqqad l-Ajruport ta’ Milan-Linate, ftit kilometri fil-Lvant tal-belt, mal-istazzjon tal-ferrovija ta’ Milan San Cristoforo fil-periferija tal-Punent, għal tul totali ta’ 14.2 km.&nbsp;km b'21 stazzjon. L-ammont ta' passiġġier projettat għal din il-linja kompletament awtomatizzata huwa ta' 87 miljun passiġġier fis-sena. Il-proġett reġa’ tnieda fl-2007 abbażi ta’ konċessjoni fil-forma ta’ sħubija pubblika-privata <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Remy Cohen |last2=Thomas Boast |date=Janvier 2016 |title=Governance of PPP : the case of the Milan metro line 4 |url=http://www.cohenandco.com/images/pdf/governanceppp.pdf |journal=Transportation Research Board Papers |language=anglais |page= |issn=}}</ref> . Il-belt ta’ Milan nediet is-sejħa għal espressjonijiet ta’ interess fi tmiem l-2006, is-sejħa għall-offerti sħiħa tnediet fl-2010, il-belt ikkwalifikat tliet konsorzji fl-2010, u żewġ konsorzji ssottomettew l-offerti tagħhom. Kien fi{{Data|mai 2011}} li l-kumpaniji ntgħażlu biex iwettqu l-linja <ref>{{Ċita web|url=http://sts.hitachirail.com/en/press-releases/ansaldo-sts-wins-contract-fot-new-line-4-milan-metro|titlu=Ansaldo STS wins contract fot the new Line 4 of the Milan Metro|awtur=|data=2011-05-27|sit=Ansaldo STS Corporate website|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> u l-kuntratt ingħata fi{{Data|août 2011}} Il-konsorzju rebbieħ huwa mmexxi minn Salini Impregilo <ref>{{Ċita web|url=https://www.webuildgroup.com/en/projects/railways-underground/milan-metro-system-line-4|titlu=webuild|sit=www.webuildgroup.com|data-aċċess=2020-09-21}}</ref>, li, flimkien ma' Astaldi, se tieħu ħsieb ix-xogħol tal-inġinerija ċivili, Ansaldo STS u Ansaldo Breda (sinjalar u ferroviji), Sirti (telekomunikazzjonijiet), u ATM (operatur tat-trasport pubbliku lokali). Dan huwa kważi eżattament l-istess konsorzju, bl-eċċezzjoni ta' Alstom, li rebaħ il-kuntratt tal-M5. Għalhekk, id-disinn ta' din it-tieni linja mingħajr sewwieq tal-metro ta' Milan huwa simili. Il-linja kienet skedata li tiftaħ fl-2015 għall-Espożizzjoni Universali <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/milano-line-4-turnkey-awarded/36089.article|titlu=Milano Line 4 turnkey awarded|kunjom=|awtur=|data=2011-07-06|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Madankollu, il-finanzjament ta' €1.869 biljun għal dan il-proġett (€870 miljun għall-inġinerija ċivili <ref>{{Ċita web|url=https://www.railway-technology.com/projects/milan-metro-line-4/|titlu=Milan Metro Line 4|sit=Railway Technology|lingwa=en-GB|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> ) ma ġiex assigurat kompletament fl-2012 <ref>{{Ċita web|url=https://www.eib.org/fr/projects/pipelines/all/20080238#|titlu=Metropolitana di Milano M4|awtur=|data=16 octobre 2012|sit=www.eib.org|lingwa=|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Il-ftehim ta' sħubija ma kienx se jiġi ffinalizzat qabel [2012].{{Data|décembre 2014}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.infrapppworld.com/news/megaproject-382-financial-close-reached-for-milan-metro-line-4|titlu=Financial close reached for Milan metro line 4 {{!}} Infrastructure Finance & Investment|data=2014-12-26|sit=www.infrapppworld.com|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> , <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last= |date=31 décembre 2014 |title=Milan Metro line 4 contractual and financing agreements |url=http://sts.hitachirail.com/en/press-releases/milan-metro-line-4-contractual-and-financing-agreements |journal=Finmeccanica Press Release |language=anglais |page= |issn=}}</ref> . Il-perjodu ta’ kostruzzjoni, inizjalment stabbilit għal 78 xahar, ġie estiż għal 88 xahar. Il-kostruzzjoni tal-ewwel sezzjoni bejn l-Ajruport ta’ Linate City u l-Istazzjon Forlanini (3&nbsp;km) beda biss fl-2012 <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/in_depth/milan-completes-first-of-two-automatic-metro-lines/|titlu=Milan completes first of two automatic metro lines|awtur=|data=2015-06-08|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Il-ftuħ tal-linja issa huwa skedat għas-sajf tal-2022 għas-sezzjoni tal-lvant, bil-linja kollha titlesta sal-2023 l-aktar tard. Ix-xogħol tal-inġinerija ċivili fuq is-sezzjoni tal-lvant tlesta fl-2018 <ref>{{Ċita web|url=https://www.tunneltalk.com/Italy-15Nov2018-Milan-metro-Line4.php|titlu=Milan metro sees TBM progress on Line 4|awtur=|data=15 novembre 2018|sit=www.tunneltalk.com|lingwa=|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> u s-sezzjoni tal-punent f'nofs l-2019. It-tħaffir ta' mina tas-sezzjoni ċentrali tlesta fl-{{Data|septembre 2020}}, l-inawgurazzjoni ma tidhirx li se tittardja <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/metro-report/tunnelling-complete-on-milano-line-4/57386.article|titlu=Tunnelling complete on Milano Line 4|kunjom=|awtur=|data=22 septembre 2020|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref>, minkejja li l-magna tat-tħaffir tal-mina ħadet in-nar ftit jiem wara t-tmiem tal-iskavar <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/infrastructure/breakthrough-for-milan-metro-blue-line/|titlu=Breakthrough for Milan Metro Blue Line|data=2020-09-14|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-21}}</ref> . Hitachi Rail Italy (li qabel kienet AnsaldoBreda ) ingħatat ordni għal 47 ferrovija b'erba' vaguni u ilha twassal il-vetturi minn dakinhar{{Data|juillet 2019}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/europe/driverless-train-delivered-for-milanos-linate-airport-metro-line/54234.article|titlu=Driverless train delivered for Milano’s Linate Airport metro line|kunjom=|awtur=|data=22 juillet 2019|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-24}}</ref> . == Noti u referenzi == <references /> [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] b1tsec7k98rm7phl9dib18knmbk5u3l 0 34486 330545 2026-06-15T09:26:17Z Trigcly 17859 Kontenut inizjali 330545 wikitext text/x-wiki Il-'''Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Собор Успіння Пресвятої Богородиці, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi'') tal-Lavra ta' Pechersk fi [[Kiev]], magħruf ukoll bħala l-'''Knisja l-Kbira''', huwa l-[[katidral]] prinċipali tal-kumpless tal-monasteru (''lavra''). Fi żmien ir-Rus ta' Kiev (Rutenja), il-katidral intuża wkoll bħala [[nekropoli]] għall-prinċpijiet ta' Kiev. Il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Kiev huwa għeliem importanti tar-Riżerva Nazzjonali tal-Lavra ta' Pechersk fi Kiev, il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026, il-katidral intlaqat attakk [[Russja|Russu]] bil-missili u ħa n-nar. == [[Storja]] == Il-knisja oriġinali nbiet fuq inizjattiva ta' [[Teodożju ta' Kiev]] fl-1073-1078. Il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata primarjament minn [[Sviatoslav II ta' Kiev]]. Skont il-Paterikon tal-Għerien ta' Kiev, diversi mastri [[Biżantini]] waslu minn [[Kostantinopli]]. Barra minn hekk, jeżistu diversi leġġendi marbuta mal-kostruzzjoni tal-knisja, b'mod partikolari waħda marbuta mal-ġellied Varangjan Šimon (Shimon). Il-katidral ġarrab ħsarat diversi drabi u kellu jiġi rrestawrat. Fis-seklu 13 ġarrab ħsarat minħabba t-terremot ta' Kiev tal-1230 u l-assedju ta' Kiev tal-1240 siege minn Khan Batu. Il-katidral ġie rrestawrat fl-1470, iżda fl-1482 reġa' ġarrab ħsarat matul l-attakki tal-[[Krimea]] ta' Meñli I Giray. Eventwalment reġa' ġie rrestawrat. Fl-1718 reġa' ġarrab ħsarat matul in-nirien li ħakmu l-belt ta' Kiev. Fl-1729 il-katidral ġie rrestawrat bi stil [[Barokk]] Ukren u tkabbar. Il-knisja prinċipali tal-monasteru nbniet fis-seklu 11 u nqerdet matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], ftit xhur wara li t-truppi Ġermaniżi Nażisti okkupaw il-belt ta' Kiev, meta l-[[Unjoni Sovjetika]] wettqet l-isplużjonijiet kontroversjali ta' Khreshchatyk tal-1941. It-truppi Sovjetiċi li rtiraw ipprattikaw it-tattika tal-għoti tan-nar u splodew il-pontijiet kollha ta' Kiev fuq ix-xmara [[Dnieper]] kif ukoll it-triq prinċipali ta' Khreshchatyk u l-Lavra ta' Pechersk ta' Kiev. Il-qerda tal-katidral seħħet skont xejra ta' indifferenza Sovjetika fir-rigward tal-wirt [[Kultura|kulturali]], wara li qabel kienu splodew il-Monasteru ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] bil-koppli tad-deheb fil-qrib fis-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1928, il-monasteru ġie kkonvertit f'park ta' [[mużew]] antireliġjuż mill-awtoritajiet Sovjetiċi u wara r-ritorn tagħhom ma sar l-ebda sforz biex il-knisja tiġi rrestawrata. Finalment it-tempju ġie rrestawrat fl-1995 wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha u l-kostruzzjoni damet sentejn. Il-Katidral il-ġdid tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev ġie kkonsagrat fis-sena 2000. Fi ħdan il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev hemm ukoll il-Knisja ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026 fis-sagħtejn ta' filgħodu, ir-Russja laqtet il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev b'missili ballistiċi, u l-knisja ħadet in-nar li kkawża ħsarat estensivi lill-knisja storika. Fl-attakk mietu erba' persuni u l-Prim Ministru Ukren [[Yulia Svyrydenko]] kkundannat dan l-aġir bħala "attakk brutali fuq il-poplu u l-wirt tagħna". == Gallerija == == Referenzi == kk06pynnjeo2e0u69wgjlemfm1ne8jt 330546 330545 2026-06-15T09:26:27Z Trigcly 17859 added [[Category:Katidrali]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330546 wikitext text/x-wiki Il-'''Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Собор Успіння Пресвятої Богородиці, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi'') tal-Lavra ta' Pechersk fi [[Kiev]], magħruf ukoll bħala l-'''Knisja l-Kbira''', huwa l-[[katidral]] prinċipali tal-kumpless tal-monasteru (''lavra''). Fi żmien ir-Rus ta' Kiev (Rutenja), il-katidral intuża wkoll bħala [[nekropoli]] għall-prinċpijiet ta' Kiev. Il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Kiev huwa għeliem importanti tar-Riżerva Nazzjonali tal-Lavra ta' Pechersk fi Kiev, il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026, il-katidral intlaqat attakk [[Russja|Russu]] bil-missili u ħa n-nar. == [[Storja]] == Il-knisja oriġinali nbiet fuq inizjattiva ta' [[Teodożju ta' Kiev]] fl-1073-1078. Il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata primarjament minn [[Sviatoslav II ta' Kiev]]. Skont il-Paterikon tal-Għerien ta' Kiev, diversi mastri [[Biżantini]] waslu minn [[Kostantinopli]]. Barra minn hekk, jeżistu diversi leġġendi marbuta mal-kostruzzjoni tal-knisja, b'mod partikolari waħda marbuta mal-ġellied Varangjan Šimon (Shimon). Il-katidral ġarrab ħsarat diversi drabi u kellu jiġi rrestawrat. Fis-seklu 13 ġarrab ħsarat minħabba t-terremot ta' Kiev tal-1230 u l-assedju ta' Kiev tal-1240 siege minn Khan Batu. Il-katidral ġie rrestawrat fl-1470, iżda fl-1482 reġa' ġarrab ħsarat matul l-attakki tal-[[Krimea]] ta' Meñli I Giray. Eventwalment reġa' ġie rrestawrat. Fl-1718 reġa' ġarrab ħsarat matul in-nirien li ħakmu l-belt ta' Kiev. Fl-1729 il-katidral ġie rrestawrat bi stil [[Barokk]] Ukren u tkabbar. Il-knisja prinċipali tal-monasteru nbniet fis-seklu 11 u nqerdet matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], ftit xhur wara li t-truppi Ġermaniżi Nażisti okkupaw il-belt ta' Kiev, meta l-[[Unjoni Sovjetika]] wettqet l-isplużjonijiet kontroversjali ta' Khreshchatyk tal-1941. It-truppi Sovjetiċi li rtiraw ipprattikaw it-tattika tal-għoti tan-nar u splodew il-pontijiet kollha ta' Kiev fuq ix-xmara [[Dnieper]] kif ukoll it-triq prinċipali ta' Khreshchatyk u l-Lavra ta' Pechersk ta' Kiev. Il-qerda tal-katidral seħħet skont xejra ta' indifferenza Sovjetika fir-rigward tal-wirt [[Kultura|kulturali]], wara li qabel kienu splodew il-Monasteru ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] bil-koppli tad-deheb fil-qrib fis-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1928, il-monasteru ġie kkonvertit f'park ta' [[mużew]] antireliġjuż mill-awtoritajiet Sovjetiċi u wara r-ritorn tagħhom ma sar l-ebda sforz biex il-knisja tiġi rrestawrata. Finalment it-tempju ġie rrestawrat fl-1995 wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha u l-kostruzzjoni damet sentejn. Il-Katidral il-ġdid tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev ġie kkonsagrat fis-sena 2000. Fi ħdan il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev hemm ukoll il-Knisja ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026 fis-sagħtejn ta' filgħodu, ir-Russja laqtet il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev b'missili ballistiċi, u l-knisja ħadet in-nar li kkawża ħsarat estensivi lill-knisja storika. Fl-attakk mietu erba' persuni u l-Prim Ministru Ukren [[Yulia Svyrydenko]] kkundannat dan l-aġir bħala "attakk brutali fuq il-poplu u l-wirt tagħna". == Gallerija == == Referenzi == [[Kategorija:Katidrali]] kisz5bck4podw0ftrzmrj1ar01cuwl5 330547 330546 2026-06-15T09:26:33Z Trigcly 17859 added [[Category:Ukrajna]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330547 wikitext text/x-wiki Il-'''Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Собор Успіння Пресвятої Богородиці, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi'') tal-Lavra ta' Pechersk fi [[Kiev]], magħruf ukoll bħala l-'''Knisja l-Kbira''', huwa l-[[katidral]] prinċipali tal-kumpless tal-monasteru (''lavra''). Fi żmien ir-Rus ta' Kiev (Rutenja), il-katidral intuża wkoll bħala [[nekropoli]] għall-prinċpijiet ta' Kiev. Il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Kiev huwa għeliem importanti tar-Riżerva Nazzjonali tal-Lavra ta' Pechersk fi Kiev, il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026, il-katidral intlaqat attakk [[Russja|Russu]] bil-missili u ħa n-nar. == [[Storja]] == Il-knisja oriġinali nbiet fuq inizjattiva ta' [[Teodożju ta' Kiev]] fl-1073-1078. Il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata primarjament minn [[Sviatoslav II ta' Kiev]]. Skont il-Paterikon tal-Għerien ta' Kiev, diversi mastri [[Biżantini]] waslu minn [[Kostantinopli]]. Barra minn hekk, jeżistu diversi leġġendi marbuta mal-kostruzzjoni tal-knisja, b'mod partikolari waħda marbuta mal-ġellied Varangjan Šimon (Shimon). Il-katidral ġarrab ħsarat diversi drabi u kellu jiġi rrestawrat. Fis-seklu 13 ġarrab ħsarat minħabba t-terremot ta' Kiev tal-1230 u l-assedju ta' Kiev tal-1240 siege minn Khan Batu. Il-katidral ġie rrestawrat fl-1470, iżda fl-1482 reġa' ġarrab ħsarat matul l-attakki tal-[[Krimea]] ta' Meñli I Giray. Eventwalment reġa' ġie rrestawrat. Fl-1718 reġa' ġarrab ħsarat matul in-nirien li ħakmu l-belt ta' Kiev. Fl-1729 il-katidral ġie rrestawrat bi stil [[Barokk]] Ukren u tkabbar. Il-knisja prinċipali tal-monasteru nbniet fis-seklu 11 u nqerdet matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], ftit xhur wara li t-truppi Ġermaniżi Nażisti okkupaw il-belt ta' Kiev, meta l-[[Unjoni Sovjetika]] wettqet l-isplużjonijiet kontroversjali ta' Khreshchatyk tal-1941. It-truppi Sovjetiċi li rtiraw ipprattikaw it-tattika tal-għoti tan-nar u splodew il-pontijiet kollha ta' Kiev fuq ix-xmara [[Dnieper]] kif ukoll it-triq prinċipali ta' Khreshchatyk u l-Lavra ta' Pechersk ta' Kiev. Il-qerda tal-katidral seħħet skont xejra ta' indifferenza Sovjetika fir-rigward tal-wirt [[Kultura|kulturali]], wara li qabel kienu splodew il-Monasteru ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] bil-koppli tad-deheb fil-qrib fis-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1928, il-monasteru ġie kkonvertit f'park ta' [[mużew]] antireliġjuż mill-awtoritajiet Sovjetiċi u wara r-ritorn tagħhom ma sar l-ebda sforz biex il-knisja tiġi rrestawrata. Finalment it-tempju ġie rrestawrat fl-1995 wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha u l-kostruzzjoni damet sentejn. Il-Katidral il-ġdid tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev ġie kkonsagrat fis-sena 2000. Fi ħdan il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev hemm ukoll il-Knisja ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026 fis-sagħtejn ta' filgħodu, ir-Russja laqtet il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev b'missili ballistiċi, u l-knisja ħadet in-nar li kkawża ħsarat estensivi lill-knisja storika. Fl-attakk mietu erba' persuni u l-Prim Ministru Ukren [[Yulia Svyrydenko]] kkundannat dan l-aġir bħala "attakk brutali fuq il-poplu u l-wirt tagħna". == Gallerija == == Referenzi == [[Kategorija:Katidrali]] [[Kategorija:Ukrajna]] a237ipdwe31cfxthdtvi80iay3a595i 330548 330547 2026-06-15T09:29:26Z Trigcly 17859 /* Gallerija */ 330548 wikitext text/x-wiki Il-'''Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Собор Успіння Пресвятої Богородиці, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi'') tal-Lavra ta' Pechersk fi [[Kiev]], magħruf ukoll bħala l-'''Knisja l-Kbira''', huwa l-[[katidral]] prinċipali tal-kumpless tal-monasteru (''lavra''). Fi żmien ir-Rus ta' Kiev (Rutenja), il-katidral intuża wkoll bħala [[nekropoli]] għall-prinċpijiet ta' Kiev. Il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Kiev huwa għeliem importanti tar-Riżerva Nazzjonali tal-Lavra ta' Pechersk fi Kiev, il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026, il-katidral intlaqat attakk [[Russja|Russu]] bil-missili u ħa n-nar. == [[Storja]] == Il-knisja oriġinali nbiet fuq inizjattiva ta' [[Teodożju ta' Kiev]] fl-1073-1078. Il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata primarjament minn [[Sviatoslav II ta' Kiev]]. Skont il-Paterikon tal-Għerien ta' Kiev, diversi mastri [[Biżantini]] waslu minn [[Kostantinopli]]. Barra minn hekk, jeżistu diversi leġġendi marbuta mal-kostruzzjoni tal-knisja, b'mod partikolari waħda marbuta mal-ġellied Varangjan Šimon (Shimon). Il-katidral ġarrab ħsarat diversi drabi u kellu jiġi rrestawrat. Fis-seklu 13 ġarrab ħsarat minħabba t-terremot ta' Kiev tal-1230 u l-assedju ta' Kiev tal-1240 siege minn Khan Batu. Il-katidral ġie rrestawrat fl-1470, iżda fl-1482 reġa' ġarrab ħsarat matul l-attakki tal-[[Krimea]] ta' Meñli I Giray. Eventwalment reġa' ġie rrestawrat. Fl-1718 reġa' ġarrab ħsarat matul in-nirien li ħakmu l-belt ta' Kiev. Fl-1729 il-katidral ġie rrestawrat bi stil [[Barokk]] Ukren u tkabbar. Il-knisja prinċipali tal-monasteru nbniet fis-seklu 11 u nqerdet matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], ftit xhur wara li t-truppi Ġermaniżi Nażisti okkupaw il-belt ta' Kiev, meta l-[[Unjoni Sovjetika]] wettqet l-isplużjonijiet kontroversjali ta' Khreshchatyk tal-1941. It-truppi Sovjetiċi li rtiraw ipprattikaw it-tattika tal-għoti tan-nar u splodew il-pontijiet kollha ta' Kiev fuq ix-xmara [[Dnieper]] kif ukoll it-triq prinċipali ta' Khreshchatyk u l-Lavra ta' Pechersk ta' Kiev. Il-qerda tal-katidral seħħet skont xejra ta' indifferenza Sovjetika fir-rigward tal-wirt [[Kultura|kulturali]], wara li qabel kienu splodew il-Monasteru ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] bil-koppli tad-deheb fil-qrib fis-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1928, il-monasteru ġie kkonvertit f'park ta' [[mużew]] antireliġjuż mill-awtoritajiet Sovjetiċi u wara r-ritorn tagħhom ma sar l-ebda sforz biex il-knisja tiġi rrestawrata. Finalment it-tempju ġie rrestawrat fl-1995 wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha u l-kostruzzjoni damet sentejn. Il-Katidral il-ġdid tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev ġie kkonsagrat fis-sena 2000. Fi ħdan il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev hemm ukoll il-Knisja ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026 fis-sagħtejn ta' filgħodu, ir-Russja laqtet il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev b'missili ballistiċi, u l-knisja ħadet in-nar li kkawża ħsarat estensivi lill-knisja storika. Fl-attakk mietu erba' persuni u l-Prim Ministru Ukren [[Yulia Svyrydenko]] kkundannat dan l-aġir bħala "attakk brutali fuq il-poplu u l-wirt tagħna". == Gallerija == <gallery> File:Cathedral of the Dormition of the Theotokos in Kyiv.png|Illustrazzjoni mill-ktieb Konverżazzjonijiet ta' San Ġwann Chrysostom (1623). File:Kijów zabytkowy (301).JPG|Veduta mill-għoli mill-Punent għal-Lvant. File:Kiev Pechersk Lavra (233732449).jpeg|In-naħa ta' wara tal-katidral. File:Dormition and Refectory Churches Lavra.jpg|Il-katidral u l-Knisja tar-Refettorju ħdejn xulxin. File:Cathedral of the Dormition - Kiev Pechersk Lavra (8601812710).jpg|In-naħa tal-Lvant jew tax-xmara Dnieper tal-Katidral u l-Kampnar. File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці. 1911.png|Ritratt tal-katidral fl-1911. File:Kyiv Pechersk Lavra ceiling detail in 2019.jpg|Is-saqaf tal-katidral quddiem l-ikonostażi. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Katidrali]] [[Kategorija:Ukrajna]] iq51jhkkpacalerd8hjk18n2v2c50cq 330550 330548 2026-06-15T09:36:33Z Trigcly 17859 żieda referenzi 330550 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Собор Успенський2.jpg|daqsminuri|Il-faċċata tal-katidral.]] Il-'''Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Собор Успіння Пресвятої Богородиці, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi'') tal-Lavra ta' Pechersk fi [[Kiev]], magħruf ukoll bħala l-'''Knisja l-Kbira''', huwa l-[[katidral]] prinċipali tal-kumpless tal-monasteru (''lavra''). Fi żmien ir-Rus ta' Kiev (Rutenja), il-katidral intuża wkoll bħala [[nekropoli]] għall-prinċpijiet ta' Kiev. Il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Kiev huwa għeliem importanti tar-Riżerva Nazzjonali tal-Lavra ta' Pechersk fi Kiev, il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026, il-katidral intlaqat attakk [[Russja|Russu]] bil-missili u ħa n-nar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.kplavra.kyiv.ua/ua/node/68|titlu=Успенський собор|kunjom=Федорин|isem=Михаил|data=2015-09-10|sit=www.kplavra.kyiv.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> == [[Storja]] == [[Stampa:Kievo pe4erskaja Lavra.jpg|daqsminuri|Il-Knisja l-Kbira tal-Monasteru tal-Għerien ta' Kiev ta' Vasily Vereshchagin (1905).]] Il-knisja oriġinali nbiet fuq inizjattiva ta' [[Teodożju ta' Kiev]] fl-1073-1078.<ref>{{Ċita web|url=https://ukrainaincognita.com/kyivska-oblast/kyiv/pechersk/kyevo-pecherska-lavra-velyka-tserkva-uspinnya-presvyatoi-bogorodytsi-us|titlu=Києво-Печерська Лавра. Велика церква Успіння Пресвятої Богородиці (Успенський собор) {{!}} Україна Інкогніта|sit=ukrainaincognita.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata primarjament minn [[Sviatoslav II ta' Kiev]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.kplavra.kyiv.ua/ua/node/68|titlu=Успенський собор|kunjom=Федорин|isem=Михаил|data=2015-09-10|sit=www.kplavra.kyiv.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Skont il-Paterikon tal-Għerien ta' Kiev, diversi mastri [[Biżantini]] waslu minn [[Kostantinopli]]. Barra minn hekk, jeżistu diversi leġġendi marbuta mal-kostruzzjoni tal-knisja, b'mod partikolari waħda marbuta mal-ġellied Varangjan Šimon (Shimon).<ref>{{Ċita web|url=https://www.symeon-anthony.info/pilgrimage/KPL/Dormition/Dormition.html|titlu=KPL-DormitionCathedral|sit=www.symeon-anthony.info|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Il-katidral ġarrab ħsarat diversi drabi u kellu jiġi rrestawrat. Fis-seklu 13 ġarrab ħsarat minħabba t-terremot ta' Kiev tal-1230 u l-assedju ta' Kiev tal-1240 siege minn Khan Batu. Il-katidral ġie rrestawrat fl-1470, iżda fl-1482 reġa' ġarrab ħsarat matul l-attakki tal-[[Krimea]] ta' Meñli I Giray. Eventwalment reġa' ġie rrestawrat. Fl-1718 reġa' ġarrab ħsarat matul in-nirien li ħakmu l-belt ta' Kiev. Fl-1729 il-katidral ġie rrestawrat bi stil [[Barokk]] Ukren u tkabbar. Il-knisja prinċipali tal-monasteru nbniet fis-seklu 11 u nqerdet matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], ftit xhur wara li t-truppi Ġermaniżi Nażisti okkupaw il-belt ta' Kiev, meta l-[[Unjoni Sovjetika]] wettqet l-isplużjonijiet kontroversjali ta' Khreshchatyk tal-1941. It-truppi Sovjetiċi li rtiraw ipprattikaw it-tattika tal-għoti tan-nar u splodew il-pontijiet kollha ta' Kiev fuq ix-xmara [[Dnieper]] kif ukoll it-triq prinċipali ta' Khreshchatyk u l-Lavra ta' Pechersk ta' Kiev.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/ukraine_in_russian/2016/11/161103_ru_s_tsalyk_uspensky_cathedral|titlu=1941: уничтожение Успенского собора в Лавре|data=2016-11-03|sit=BBC News Україна|lingwa=ru|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Il-qerda tal-katidral seħħet skont xejra ta' indifferenza Sovjetika fir-rigward tal-wirt [[Kultura|kulturali]], wara li qabel kienu splodew il-Monasteru ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] bil-koppli tad-deheb fil-qrib fis-snin 30 tas-seklu 20.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Гогун|isem=Александр|data=2021-09-20|titlu=Вандалы-орденоносцы. Как Красная армия взрывала Киев|url=https://www.svoboda.org/a/kak-krasnaya-armiya-vzryvala-kiev/31467844.html|lingwa=ru|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Fl-1928, il-monasteru ġie kkonvertit f'park ta' [[mużew]] antireliġjuż mill-awtoritajiet Sovjetiċi u wara r-ritorn tagħhom ma sar l-ebda sforz biex il-knisja tiġi rrestawrata. Finalment it-tempju ġie rrestawrat fl-1995 wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha u l-kostruzzjoni damet sentejn. Il-Katidral il-ġdid tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev ġie kkonsagrat fis-sena 2000. Fi ħdan il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev hemm ukoll il-Knisja ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]]. Fil-15 ta' Ġunju 2026 fis-sagħtejn ta' filgħodu, ir-Russja laqtet il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev b'missili ballistiċi, u l-knisja ħadet in-nar li kkawża ħsarat estensivi lill-knisja storika.<ref>{{Ċita web|url=https://www.cnn.com/2026/06/14/europe/kyiv-pechersk-lavra-monastery-fire-russian-attack-intl-hnk|titlu=Ukraine’s historic Kyiv Pechersk Lavra monastery set on fire following major Russian attack|kunjom=Reck|isem=Victoria Butenko, Rhea Mogul, Charlotte|data=2026-06-15|sit=CNN|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/kievi-pryame-vluchannya-lavru-palae-uspenskiy-1781478750.html|titlu=У Києві пряме влучання в лавру, палає Успенський собор: фото НП|sit=РБК-Украина|lingwa=uk|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> Fl-attakk mietu disa' persuni<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gy037gjz3o|titlu=Ukraine war: Russian strikes kill nine and historic Kyiv cathedral damaged|data=2026-06-15|sit=www.bbc.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> u l-Prim Ministru Ukren [[Yulia Svyrydenko]] kkundannat dan l-aġir bħala "attakk brutali fuq il-poplu u l-wirt tagħna".<ref>{{Ċita web|url=https://mvs.gov.ua/news/trivaje-likvidaciia-naslidkiv-masovanogo-udaru-rf-po-ukrayini-igor-klimenko|titlu=Триває ліквідація наслідків масованого удару рф по Україні, - Ігор Клименко|sit=mvs.gov.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-06-15}}</ref> == Gallerija == <gallery> File:Cathedral of the Dormition of the Theotokos in Kyiv.png|Illustrazzjoni mill-ktieb Konverżazzjonijiet ta' San Ġwann Chrysostom (1623). File:Kijów zabytkowy (301).JPG|Veduta mill-għoli mill-Punent għal-Lvant. File:Kiev Pechersk Lavra (233732449).jpeg|In-naħa ta' wara tal-katidral. File:Dormition and Refectory Churches Lavra.jpg|Il-katidral u l-Knisja tar-Refettorju ħdejn xulxin. File:Cathedral of the Dormition - Kiev Pechersk Lavra (8601812710).jpg|In-naħa tal-Lvant jew tax-xmara Dnieper tal-Katidral u l-Kampnar. File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці. 1911.png|Ritratt tal-katidral fl-1911. File:Kyiv Pechersk Lavra ceiling detail in 2019.jpg|Is-saqaf tal-katidral quddiem l-ikonostażi. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Katidrali]] [[Kategorija:Ukrajna]] p8edoi5314f71fv6mqqe1nl9fnavauw 1 34487 330551 2026-06-15T09:37:27Z Trigcly 17859 mudellCEE 330551 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026 | utent = Trigcly | pajjiż = Ukrajna}} q0vq698qeucmr1fh91utgrc2kpxa8ft 2 34488 330553 2026-06-15T10:55:33Z MargaritaPLV 28281 Paġna ġdida: {| style="clear:right; float:right; width:300px; margin:0 0 12px 12px; border-spacing:0 4px;" |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #a2a9b1; border-right:0; background:#f8f9fa; padding:4px;" | [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] | style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:4px;" | Jiena mill-[[Latvja]]. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #a2a9b1; border-right:0; background:#f8f9fa; padding:4px;" | File:Wikipedia-... 330553 wikitext text/x-wiki {| style="clear:right; float:right; width:300px; margin:0 0 12px 12px; border-spacing:0 4px;" |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #a2a9b1; border-right:0; background:#f8f9fa; padding:4px;" | [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] | style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:4px;" | Jiena mill-[[Latvja]]. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #a2a9b1; border-right:0; background:#f8f9fa; padding:4px;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|40px]] | style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:4px;" | Jiena nikkontribwixxi għall-[[:lv:Vikipēdija latviešu valodā|Wikipedija bil-Latvjan]]. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #a2a9b1; border-right:0; background:#f8f9fa; padding:4px;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|40px]] | style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:4px;" | Jiena nikkontribwixxi għall-[[:en:English Wikipedia|Wikipedija bl-Ingliż]]. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #7c94c8; border-right:0; background:#ffffff; padding:4px;" | [[File:Pink Venus symbol.svg|40px]] | style="border:1px solid #7c94c8; background:#fff0f5; padding:4px;" | Jiena mara. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #8D40B3; border-right:0; background:#D9BFE5; padding:4px;" | [[File:Wikimedia-logo.svg|40px]] | style="border:1px solid #8D40B3; background:#F0E6F5; padding:4px;" | Ilni nikkontribwixxi għall-proġetti Wikimedia mit-23 ta’ April 2025. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #A8B7F1; border-right:0; background:#efefff; padding:4px;" | [[File:Google Chrome icon (February 2022).svg|40px]] | style="border:1px solid #A8B7F1; background:#fff6c7; padding:4px;" | Jiena nuża [[:en:Google Chrome|Google Chrome]]. |- | style="width:54px; text-align:center; border:1px solid #f0c36d; border-right:0; background:#eaecf0; padding:4px;" | '''tu''' | style="border:1px solid #f0c36d; background:#fff6c7; padding:4px;" | Tista’ tindirizzani b’mod informali. |} == Dwari == Merħba fil-paġna tal-utent tiegħi. Il-qasam professjonali u edukattiv tiegħi huwa marbut mal-finanzi u l-ekonomija. Fil-proġetti Wikimedia, jinteressawni b’mod speċjali l-[[Storja|istorja]] u suġġetti marbuta mal-[[Latvja]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]]. == Interessi fl-editjar == L-aktar li neditja huma artikli relatati mal-Ewropa tal-Lvant, speċjalment mal-Latvja u r-reġjun usa’. Jinteressawni l-istorja, l-ekonomija, l-istituzzjonijiet pubbliċi, is-sistema finanzjarja, l-infrastruttura u suġġetti oħra fejn huma importanti sorsi ċari, informazzjoni verifikabbli u stil newtrali. Nipprova nagħmel kontribuzzjonijiet bir-reqqa, ibbażati fuq sorsi u miktuba b’mod newtrali. Għadni nitgħallem mill-prattiki ta’ edituri aktar esperjenzati. == Kummenti u pariri == Nilqa’ kritika kostruttiva, korrezzjonijiet u pariri mingħand Wikipedjani u Wikimedjani aktar esperjenzati. Jekk tinnota problema bis-sorsi, bil-formulazzjoni, bin-newtralità jew bil-format f’waħda mill-kontribuzzjonijiet tiegħi, jekk jogħġbok ħalli messaġġ fil-[[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|paġna tad-diskussjoni tiegħi]]. lsq999a9gd96pbgid28kmlypj8u11ie 2 34489 330554 2026-06-15T11:16:38Z MargaritaPLV 28281 Created userspace sandbox draft; content translated/adapted from Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]]; see its history for attribution. 330554 wikitext text/x-wiki '''Rozie''' hija applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn żviluppata minn professjonisti [[Latvja|Latvjani]] tal-IT għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif. Skont l-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja, il-kumpanija ROZIE APP twaqqfet fl-2023, l-applikazzjoni mobbli ġiet imnedija f'Ottubru 2024, u [[Malta]] kienet is-suq ewlieni magħżul mill-kumpanija.<ref name="lrpv">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/candidates-trademark-year-2025-main-award-first-quarter-rozie-and-uzars Candidates for Trademark of Year 2025 main award in the first quarter: Rozie and Uzars]". 28 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> F'Mejju 2025, ''BusinessToday Malta'' irrapporta li l-bażi tal-utenti tal-applikazzjoni kienet qabżet l-10,000 kont irreġistrat.<ref name="bt">''BusinessToday Malta''. "[https://www.businesstoday.com.mt/business/business/2962/rozie_hits_10000_users_maltas_top_cleaning_app_thrives Rozie hits 10,000 users: Malta’s top cleaning app thrives]". 9 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Referenzi == <references /> <!-- Draft note for reviewers: This userspace draft was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] for local review. Please check Maltese language, neutrality and source sufficiency before any possible mainspace move. --> 7n6txi144fl15ccdr7occf09qk4ocly 330556 330554 2026-06-15T11:34:28Z MargaritaPLV 28281 Expanded userspace sandbox draft with infobox and checked sources; translated/adapted from Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]]. 330556 wikitext text/x-wiki <!-- Draft note: This is a userspace draft. It was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] and should be reviewed by Maltese-speaking editors before any possible move to mainspace. --> {{Infobox Kumpanija Dotcom | isem_kumpanija = Rozie | tip_kumpanija = kumpanija b'responsabbiltà limitata | ġeneru = applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn | fundazzjoni = 10 ta' Frar 2023<ref name="firmas">Firmas.lv. "[https://www.firmas.lv/en/companies/rozie-app/40203461450 ROZIE APP, Limited Liability Company, 40203461450]". Retrieved 15 June 2026.</ref> | lokalità = [[Aizkraukle]], [[Latvja]] | żona_servizz = [[Malta]] | industrija = teknoloġija tal-informazzjoni; servizzi ta' tindif | prodotti = applikazzjoni mobbli | servizzi = pjattaforma għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif | proprjetarju = SIA "ROZIE APP"<ref name="terms">Rozie. "[https://rozie.app/terms-and-conditions/ Terms and Conditions]". Last updated 12 May 2026. Retrieved 15 June 2026.</ref> | url = [https://rozie.app/ rozie.app] | tip_sit = suq onlajn | reġistrazzjoni = 40203461450<ref name="firmas" /> | pubblikata = Ottubru 2024<ref name="lrpv-detail">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/candidates-trademark-year-2025-main-award-first-quarter-rozie-and-uzars Candidates for Trademark of Year 2025 main award in the first quarter: Rozie and Uzars]". 28 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> | stat_attwali = attiva }} '''Rozie''' hija applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif. Il-pjattaforma ġiet żviluppata minn professjonisti tal-IT [[Latvja|Latvjani]] u taħdem primarjament fis-suq [[Malta|Malti]]. Skont l-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja, il-kumpanija ROZIE APP twaqqfet fl-2023, l-applikazzjoni mobbli tnediet f'Ottubru 2024, u Malta kienet is-suq ewlieni magħżul mill-kumpanija.<ref name="lrpv-detail" /> == Sfond == SIA "ROZIE APP" hija kumpanija b'responsabbiltà limitata reġistrata fil-Latvja fl-10 ta' Frar 2023, bin-numru ta' reġistrazzjoni 40203461450 u indirizz legali f'Aizkraukle.<ref name="firmas" /> It-termini tal-użu ta' Rozie jiddeskrivu s-servizz bħala suq diġitali li jlaqqa' utenti li jitolbu servizzi ma' fornituri ta' servizzi. Skont l-istess termini, Rozie tipprovdi l-pjattaforma, faċilitazzjoni tal-ħlas u appoġġ, iżda ma tipprovdix direttament is-servizzi ta' tindif.<ref name="terms" /> == Operat == Il-mudell tal-pjattaforma huwa bbażat fuq talbiet għal xogħol ta' tindif u offerti minn fornituri ta' servizzi. ''BusinessToday Malta'' iddeskriva lil Rozie bħala pjattaforma li fiha l-klijenti jippubblikaw talbiet għal xogħol, il-fornituri jibagħtu offerti, u ż-żewġ naħat jistgħu jħallu evalwazzjonijiet wara s-servizz.<ref name="bt">''BusinessToday Malta''. "[https://www.businesstoday.com.mt/business/business/2962/rozie_hits_10000_users_maltas_top_cleaning_app_thrives Rozie hits 10,000 users: Malta’s top cleaning app thrives]". 9 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> F'Mejju 2025, ''BusinessToday Malta'' irrapporta li l-bażi tal-utenti ta' Rozie kienet qabżet l-10,000 kont reġistrat.<ref name="bt" /> Fl-istess xahar, ''MaltaToday'' u ''Times of Malta'' ippubblikaw artikli dwar Rozie bħala applikazzjoni għal servizzi ta' tindif f'Malta.<ref name="maltatoday">''MaltaToday''. "[https://www.maltatoday.com.mt/business/tech/134866/cleaning_house_just_got_easier_meet_rozie_maltas_cleaning_app Cleaning house just got easier: Meet Rozie, Malta’s cleaning app]". 14 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="times">''Times of Malta''. "[https://timesofmalta.com/article/cleaning-got-easier-rozie-malta-cleaning-app-puts-control-a2.1110396 Cleaning just got easier: Rozie is Malta’s cleaning app that puts you in control]". 27 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Żvilupp u kummerċjalizzazzjoni == F'Ġunju 2025, ''MarketingSherpa'' ippubblika studju ta' każ dwar il-kummerċjalizzazzjoni ta' Rozie f'Malta. L-istudju qal li, wara kampanja b'influencers u reklamar fuq kartun tal-ħalib, l-installazzjonijiet irrappurtati żdiedu minn madwar 3,600 fix-xahar għal madwar 6,500 fix-xahar, waqt li n-numru ta' fornituri tas-servizzi fuq il-pjattaforma żdied minn 45 għal 200.<ref name="marketingsherpa">Daniel Burstein. "[https://marketingsherpa.com/article/case-study/influencer Influencer Trust Marketing: How home cleaning marketplace app increased purchases 4.9x with social media collabs]". ''MarketingSherpa''. 5 June 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Marka kummerċjali == Fl-2025, l-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja għażel lil ROZIE bħala wieħed mill-kandidati tal-ewwel kwart għall-premju "Trademark of the Year 2025" fil-kategorija "Trademark of the Year for the European Union". Il-lista tal-kandidati tinkludi ROZIE bin-numru 019116762 bħala marka ta' ROZIE APP.<ref name="lrpv-nominees">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/well-known-latvian-brands-among-first-nominees-trademark-year-2025-award Well-known Latvian brands among first nominees for Trademark of Year 2025 award]". 25 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Disponibbiltà == L-applikazzjoni Rozie hija elenkata fuq Google Play u fuq l-App Store ta' Apple.<ref name="googleplay">Google Play. "[https://play.google.com/store/apps/details?hl=en&id=com.rozie.app Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="appstore">Apple App Store. "[https://apps.apple.com/mt/app/rozie-cleaning-services/id6479990769 Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref> == Referenzi == <references /> == Ħoloq esterni == * [https://rozie.app/ Sit uffiċjali] <!-- Suggested only if local editors later move this to mainspace and verify suitable categories: [[Kategorija:Applikazzjonijiet mobbli]] [[Kategorija:Kumpaniji tal-Latvja]] --> bkxvv3picqzhifwspzjc0i6w1oov6ax