Tim nazzjonali tal-futbol tas-Serbja

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>mtwiki</dbname>
    <base>https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medja</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speċjali</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussjoni</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utent</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskussjoni utent</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskussjoni Wikipedija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Stampa</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskussjoni stampa</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskussjoni MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mudell</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskussjoni mudell</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Għajnuna</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskussjoni għajnuna</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskussjoni kategorija</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Diskussjoni portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Tim nazzjonali tal-futbol tas-Serbja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6525</id>
    <revision>
      <id>330588</id>
      <parentid>329604</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35586-96</username>
        <id>28302</id>
      </contributor>
      <origin>330588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7073" sha1="sn5gylrkumt43ikkb79dt44e5n6zyaf" xml:space="preserve">{{Infobox tim nazzjonali tal-futbol
| isem = Serbja
| pajjiż = Serbja
| psewdonimu = Орлови (L-Ajkli)
| assoċjazzjoni = [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Serbja]]
| konfederazzjoni = [[UEFA]] (Ewropa)
| kowċ = [[Dragan Stojković]]
| kaptan = [[Dušan Tadić]]
| rekord_preżenzi = [[Dušan Tadić]] (106)
| rekord_gowls = [[Aleksandar Mitrović]] (57)
| stadju  = 
| kodiċi_FIFA = SRB
| pożizzjoni_FIFA = 21
| data_pożizzjoni_FIFA = Ottubru 2022
| pożizzjoni_massima_FIFA = 6
| data_pożizzjoni_massima_FIFA = Diċembru 1998
| pożizzjoni_minima_FIFA = 101
| data_pożizzjoni_minima_FIFA = Diċembru 1994
| l-ewwel_logħba = {{fb|Repubblika Ċeka}} 1–3 Serbja {{flagicon|Serbja}}&lt;br /&gt;([[Uherské Hradiště]], [[Repubblika Ċeka]]; 16 ta' Awwissu 2006)
| l-ikbar_rebħa = {{fb|Ażerbajġan}} 1–6 Serbja {{flagicon|Serbja}}&lt;br /&gt;([[Baku]], [[Ażerbajġan]]; 17 ta' Ottubru 2007)&lt;br /&gt;{{flagicon|Serbja}} Serbja 6–1 {{fb-lemin|Bulgarija}}&lt;br /&gt;([[Belgrad]], [[Serbja]]; 19 ta' Novembru 2008)&lt;br /&gt;{{flagicon|Serbja}} Serbja 6–1 {{fb-lemin|Wales}}&lt;br /&gt;([[Novi Sad]], [[Serbja]]; 11 ta' Settembru 2012)
| l-ikbar_telfa = {{fb|Ukrajna}} 5–0 Serbja {{flagicon|Serbja}}&lt;br /&gt;([[Lviv]], [[Ukrajna]]; 7 ta' Ġunju 2019)
| preżenzi_tazza_tad-dinja = 5
| l-ewwel_preżenza_tazza_tad-dinja = 1998
| l-aqwa_riżultat_tazza_tad-dinja = 
| isem_tazza_reġjonali = [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol|Kampjonati Ewropej]]
| preżenzi_tazza_reġjonali = 2
| l-ewwel_preżenza_tazza_reġjonali = [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2000|2000]]
| l-aqwa_riżultat_tazza_reġjonali = 
| pattern_la1 = _srb25h
| pattern_b1 = _srb25h
| pattern_ra1 = _srb25h
| pattern_sh1 = _srb25h
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 0000FF
| body1 = 0000FF
| rightarm1 = 0000FF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = 0000FF
| pattern_la2 = _blueborder
| pattern_b2 = _srb25a
| pattern_ra2 = _blueborder
| pattern_sh2 = _srb25a
| pattern_so2 = _bluetopl
| leftarm2    = FFFFFF
| body2       = FFFFFF
| rightarm2   = FFFFFF
| shorts2     = FFFFFF
| socks2      = FFFFFF
}}
It-'''tim nazzjonali tal-futbol tas-Serbja''' (bis-[[Lingwa Serba|Serb]]: Фудбалска репрезентација Србије; ''Fudbalska reprezentacija Srbije'') jirrappreżenta lis-[[Serbja]] fil-[[futbol]] internazzjonali u hu mmexxi mill-[[Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Serbja]].

It-tim nazzjonali tas-Serbja, taħt it-tmexxija ta’ Veljko Paunović, se jilgħab żewġ logħbiet ta’ ħbiberija qabel it-Tazza tad-Dinja 2026 — fil-31 ta’ Mejju kontra Kap Verde f’Lisbona u fl-4 ta’ Ġunju kontra l-Messiku, wieħed mill-ospitanti tat-turnew. Dawn il-logħbiet huma parti mill-preparazzjonijiet għal kompetizzjonijiet internazzjonali li ġejjin.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://meridiansport.rs/fudbal/paunovic-vodi-orlove-u-portugal-na-megdan-ucesniku-mundijala/|titlu=Paunović vodi Orlove u Portugal na megdan učesniku Mundijala|data=2026-04-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-04-30}}&lt;/ref&gt;

== Storja ==

=== Is-snin tal-Jugożlavja ===

Bejn l-1920 u l-1992 it-[[tim nazzjonali tal-futbol tal-Jugożlavja|tim nazzjonali tal-Jugożlavja]] kien attiv f'isem ir-[[Renju tas-Serbi, il-Kroati u s-Sloveni]] (sal-1929), ir-[[Renju tal-Jugożlavja]] (sal-1941) u r-[[Repubblika Soċjalista Federali tal-Jugożlavja]] (sal-1992). Tul dan iż-żmien tim wieħed biss irrappreżenta l-entitajiet politiċi li llum jiffurmaw is-[[Slovenja]], il-[[Kroazja]], il-[[Bożnija u Ħerżegovina]], is-[[Serbja]], il-[[Montenegro]], il-[[Kosovo]] u l-[[Maċedonja ta' Fuq]].

Minkejja dan, l-[[Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Serbja|Assoċjazzjoni tal-Futbol Serba]] ilha membru tal-[[FIFA]] mill-1921 u waħda mill-membri oriġinali tal-[[UEFA]] fl-1954. Iż-żewġ organizzazzjonijiet jirrikonoxxu lis-Serbja bħala d-dixxendenti tat-tim nazzjonali Jugożlav sabiex ir-riżultati u l-prestazzjonijiet tal-Jugożlavja għaddew lilhom. L-istess każ ġara fil-21 ta' Mejju 2006 wara d-deċiżjoni meħuda mill-Montenegro li tinfired u s-Serbja wirtu l-istorja qasira tat-tim tas-Serbja u Montenegro.

Wara l-1992, twieled tim nazzjonali ġdid li jirrappreżenta lir-[[Repubblika Federali tal-Jugożlavja]]. It-tim kellu jistenna sat-23 ta' Diċembru 1994 sabiex jilgħab logħba uffiċjali, telfa ta' 2–0 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Brażil|Brażil]]. Minħabba s-sanzjonijiet eżistenti mill-FIFA u l-UEFA, it-tim nazzjonali ma setax jikkompeti fit-Tazza tad-Dinja tal-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1994|1994]] u fil-Kampjonati Ewropej tal-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 1996|1996]]. Taħt dan l-isem huma kkwalifikaw għall-edizzjoni tal-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1998|1998]] tat-Tazza tad-Dinja u l-Kampjonati Ewropej tas-sena [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2000|2000]].

=== Serbja u Montengro ===

Fis-sena 2002, il-Parlament federali ta' Belgrad laħaq qbil biex l-istat jinqaleb minn federazzjoni għal konfederazzjoni. Il-parlament iddeċieda wkoll li jibdel isem l-istat biex sar l-Unjoni Statali tas-Serbja u Montengro. It-tim nazzjonali ħa l-isem tas-Serbja u Montenegro sal-2006 u b'din id-denominazzjoni kkwalifika għat-Tazza tad-Dinja tal-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2006|2006]].

Fil-21 ta' Mejju 2006, il-Montenegro approvaw l-indipendenza mis-Serbja permezz ta' referendum, bid-diviżjoni tieħu l-effett fit-3 ta' Ġunju tal-istess sena. Minkejja dan, is-Serbja u Montenegro, iddeċidew li jikkompetu taħt dan l-isem. It-tim nazzjonali ġie eliminat fl-ewwel rawnd bi tliet telfiet: 1–0 kontra n-[[Tim nazzjonali tal-futbol tan-Netherlands|Netherlands]], 6–0 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina]] u 3–2 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Kosta tal-Avorju|Kosta tal-Avorju]].

=== L-indipendenza ===

[[Stampa:FIFA World Cup 2010 Serbia Ghana.jpg|thumb|225px|It-tim nazzjonali Serb skjerat għal-logħba mit-Tazza tad-Dinja tal-2010 kontra l-Gana]]
Wara li l-Montenegro ddikjaraw l-indipendenza, is-Serbja lagħbu l-ewwel logħba bħala pajjiż indipendenti kontra r-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Repubblika Ċeka|Repubblika Ċeka]] f'rebħa ta' 3–1. L-ewwel kompetizzjoni kienet il-[[Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|fażi ta kwalifikazzjoni]] għall-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|Kampjonati Ewropej tal-2008]] fl-2007, liema fażi rathom jispiċċaw fit-tielet post, tliet punti wara l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|Portugall]] u r-rebbieħa tal-grupp, il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Polonja|Polonja]].

Huma kkwalifikaw għat-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010|Tazza tad-Dinja tal-2010]] meta rnexxielhom jirbħu l-grupp fuq [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]], però ġew eliminati fl-ewwel rawnd b'żewġ telfiet u rebħa waħda kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja|Ġermanja]].

== Ħoloq esterni ==

* {{sr}} {{Sit uffiċjali}}
* [https://www.rsssf.org/tabless/serb-intres.html Lista tal-logħbiet internazzjonali tas-Serbja] fuq RSSSF

{{Timijiet nazzjonali tal-UEFA}}

[[Kategorija:Timijiet nazzjonali tal-futbol tal-Ewropa|Serbja]]
[[Kategorija:Futbol fis-Serbja]]</text>
      <sha1>sn5gylrkumt43ikkb79dt44e5n6zyaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stati Uniti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13653</id>
    <revision>
      <id>330584</id>
      <parentid>326636</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jmabel</username>
        <id>28296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fort Lauderdale Florida photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]]</comment>
      <origin>330584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134347" sha1="69bbatdoxpu7hrx5qpkffwtiirzsds2" xml:space="preserve">{{Infobox Pajjiż
|isem_twil_konvenzjonali     = Stati Uniti tal-Amerika
|isem_nattiv                 = 
|isem_komuni                 = l-Istati Uniti
|stampa_bandiera             = Flag of the United States.svg
|stampa_emblema              = Greater coat of arms of the United States.svg
|stampa_mappa                = USA orthographic.svg
|deskrizzjoni_mappa          =
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tal-Istati Uniti
|ħolqa_emblema               = Emblema tal-Istati Uniti
|ħolqa_demografija           = Demografija tal-Istati Uniti
|mottu_nazzjonali            = &quot;In God we trust&quot;&lt;small&gt;(uffiċjali)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''F'Alla Aħna Nafdaw''&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{ċita web|url=http://www.treasury.gov/about/education/Pages/in-god-we-trust.aspx|titlu=U.S. on the History of &quot;In God We Trust&quot;|pubblikatur=United States Department of the Treasury|data-aċċess=2013-02-03|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;[[E pluribus unum]]&quot;&lt;small&gt;([[Lingwa Latina|Latin]]) (tradizzjonali)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Barra minn ħafna, wieħed''&lt;/small&gt;
|innu_nazzjonali             = &quot;[[The Star-Spangled Banner]]&quot;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[Stampa:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]&lt;/center&gt;
|lingwi_uffiċjali            = L-ebda fil-[[Gvern federali tal-Istati Uniti|livell federali]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Washington (Distrett ta' Columbia)]]
|l-ikbar_belt                = [[Belt ta' New York|New York City]]&lt;br /&gt;{{small|{{coord|40|40|N|73|56|W|display=inline}}}}
|latd=38 |latm=53 |latNS=N |lonġd=77 |lonġm=01 |lonġEW=W
|tip_gvern                   = [[Repubblika kostituzzjonali]] [[Sistema presidenzjali|presidenzjali]] [[Federaliżmu|federali]]  
|titlu_kap1                  = [[President tal-Istati Uniti|President]]
|titlu_kap2                  = [[Viċi President tal-Istati Uniti|Viċi President]]
|titlu_kap3                  = [[Speaker tal-Kamra tad-Deputati tal-Istati Uniti|Speaker tal-Kamra]]
|titlu_kap4                  = 
|isem_kap1                   = [[Donald Trump]]
|isem_kap2                   = [[J. D. Vance]]
|isem_kap3                   = [[Mike Johnson]]
|isem_kap4                   = 
|żona_kklassifika            = 4
|poż_erja                    = 3 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|erja_km2                    = 9,826,675
|erja_mi_kw                  = 3,794,101
|perċentwal_ilma             = 7.0
|sena_stima_popolazzjoni     = 2024
|stima_popolazzjoni          = 340,110,988
|poż_stima_popolazzjoni      = 3 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|ċensiment_popolazzjoni      =331,449,281 
|sena_ċensiment_popolazzjoni =2020 
|densità_popolazzjoni_km2    = 87
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 33.6
|poż_densità_popolazzjoni    = 185 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $15.685 triljun
|poż_PGD_PSX                 = 1
|PGD_PSX_per_capita          = $49,922
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 6
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.937&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf |titlu=Rapport tal-Iżvilupp Uman 2013 |pubblikatur=Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti |data=2013-03-14 |data-aċċess=2013-03-14 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt;
|poż_IŻU                     = 91
|kategorija_IŻU              = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;għoli&lt;/span&gt;
|tip_sovranità               = [[Rivoluzzjoni Amerikana|Indipendenza]]
|nota_sovranità              = mir-[[Renju tal-Gran Brittanja]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Istati Uniti|Iddikjarata]]
|data_stabbilit1             = 4 ta' Lulju, 1776
|avveniment_stabbilit2       = [[Trattat ta' Pariġi (1783)|Rikonoxxuta]]
|data_stabbilit2             = 3 ta' Settembru, 1783
|avveniment_stabbilit3       = [[Kostituzzjoni tal-Istati Uniti|Kostituzzjoni attwali]]
|data_stabbilit3             = 21 ta' Ġunju, 1788
|valuta                      = [[Dollaru tal-Istati Uniti]] ($) 
|kodiċi_valuta               = USD
|żona_ħin                    = 
|differenza_ħku              = −5 għal −10
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  = −4 għal −10
|cctld                       = [[.us]]   [[.gov]]   [[.mil]]  [[.edu]]
|kodiċi_telefoniku           = +1
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $15.685 triljun
|poż_PGD_nominali            = 1
|PGD_nominali_per_capita     = $49,922
|poż_PGD_nominali_per_capita = 12
|nota1                       = L-Ingliż hija l-[[Lingwa uffiċjali tal-Istati Uniti|lingwa uffiċjali]] ta' mill-inqas minn 28-stat; xi sorsi jagħtu ċifri ogħla, bbażati fuq definizzjonijiet differenti ta' &quot;uffiċjali&quot;. L-Ingliż u l-[[Lingwa Ħawajjana|Ħawajjan]] huma żewġ lingwi uffiċjali fl-istat tal-[[Ħawaj]].
|leġislatura=[[Kungress tal-Istati Uniti|Kungress]]}}

L-'''Istati Uniti tal-Amerika''' ('''USA'''), komunement imsejħa l-'''Istati Uniti ''' ('''US''') jew l-'''Amerika''', hija [[repubblika federali]]&lt;ref&gt;{{ċita ktieb|titlu=The New York Times Guide to Essential Knowledge, Second Edition: A Desk Reference for the Curious Mind|sena=2007|pubblikatur=St. Martin's Press|paġna=632|isbn=978-0-312-37659-8|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita ktieb|kunjom=Onuf|isem=Peter S.|titlu=The Origins of the Federal Republic: Jurisdictional Controversies in the United States, 1775–1787|sena=1983|pubblikatur=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1167-2|lingwa=en}}&lt;/ref&gt; li tikkonsisti ħamsin [[Stati tal-US|stat]] u [[Distrett federali (Stati Uniti)|distrett federali]]. It-[[Kontigwi tal-Istati Uniti|48 stati kontigwi]] u d-distrett federali ta' [[Washington, DC]] huma fiċ-ċentrali tal-[[Amerika ta' Fuq]] bejn il-[[Kanada]] u l-[[Messiku]]. L-istat tal-[[Alaska]] huwa fil-punent tal-Kanada u l-lvant tar-[[Russja]] fl-[[Istrett Bering]], u l-istat tal-[[Ħawaj]] li tinsab fin-nofs tat-tramuntana tal-[[Oċean Paċifiku|Paċifiku]]. Il-pajjiż ukoll għandu ħames [[Territorji tal-Istati Uniti|territorji]] popolati u disa mhux popolati fil-Paċifiku u l-[[Karibew]]. 

Bi 3.79&amp;nbsp;miljun mil kwadru (9.83&amp;nbsp;miljun km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) u madwar ta' 315 miljun ruħ, l-Istati Uniti hija r-[[Lista ta' pajjiżi u dipendenzi skont l-erja|raba' l-akbar pajjiż mill-erja totali]] u t-tielet l-akbar kemm mill-art u mill-[[Lista ta' pajjiżi mill-popolazzjoni|popolazzjoni]]. Hija waħda mill-aktar [[soċjetà multietnika|etnikament diversa]] fid-dinja u nazzjonijiet [[multikulturali]], il-prodott ta' skala kbira minn [[Immigration to the United States|immigrazzjoni minn bosta pajjiżi]].&lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;Adams, J.Q.; Strother-Adams, Pearlie (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.&lt;/ref&gt; Il-[[ġeografija tal-Istati Uniti|ġeografija]] u [[klima tal-Istati Uniti|klima tal-US]] hija wkoll diversa ħafna, bid-deżerti, pjanuri, foresti, u muntanji li huma wkoll dar għal varjetà wiesgħa ta' annimali selvaġġi.

Il-[[Paleo-indjani]] [[Soluzzjoni tal-Amerika|emigraw]] mill-Asja għal dak li issa hija l-Istati Uniti kontinentali madwar 15,000 sena ilu. Il-[[Kolonizzazzjoni Ewropea tal-Ameriki|kolonizzazzjoni Ewropea]] bdiet madwar l-1600 u daħlet l-aktar mill-Ingilterra. L-Istati Uniti ħarġet minn [[tlettax-il kolonji Brittaniċi]] li jinsabu tul il-kosta tal-Atlantiku. Kwistjonijiet bejn il-Gran Brittanja u l-kolonji Amerikani waslet għar-[[Rivoluzzjoni Amerikana]]. Fl-4 ta' Lulju, 1776, delegati mit-tlettax-il kolonji ħarġu b'mod unanimu d-[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza (Stati Uniti)|Dikjarazzjoni tal-Indipendenza]], li b'hekk ġiet stabbilixxa l-Istati Uniti tal-Amerika. Il-[[Gwerra Rivoluzzjonarja tal-Amerika]], li ntemmet bir-[[Trattat ta' Pariġi (1783)|rikonoxximent tal-indipendenza tal-Istati Uniti]] mir-[[Renju Unit|Renju tal-Gran Brittanja]], kienet l-ewwel gwerra ta' suċċess għall-indipendenza kontra l-[[imperu kolonjali]] Ewropew.&lt;ref&gt;Jack P. Greene u J.R. Pole, eds. ''A Companion to the American Revolution'' (2008) pp. 352–361.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita ktieb|isem=Thomas |kunjom=Bender|titlu=A Nation Among Nations: America's Place in World History|url=http://books.google.com/books?id=wQHlrIz4gpYC&amp;pg=PA61|sena=2006|pubblikatur=Macmillan|paġna=61|isbn=978-0-8090-7235-4|lingwa=en}}&lt;/ref&gt; Il-[[Kostituzzjoni (Stati Uniti)|Kostituzzjoni]] attwali ġiet adottata fis-17 ta' Settembru, 1787; sadanittant, 27 [[Lista ta' emendi għall-Kostituzzjoni tal-US|Emendi]] ġew miżjuda mal-Kostituzzjoni. L-ewwel għaxar emendi, kollettivament imsemmija l-[[Abbozz ta' Drittijiet tal-Istati Uniti|Abbozz tad-Drittijiet]], kienu ratifikati fl-1791 u jiggarantixxu ħafna [[Drittijiet fiżiċi u ġuridiċi|drittijiet u l-libertajiet ċivili fundamentali]].

Immexxija mid-duttrina tad-[[destin manifest]], l-Istati Uniti imbarkat fuq l-espansjoni vigoruża madwar l-Amerika ta' Fuq matul is-seklu dsatax. Dan jinvolvi [[American Indian Wars|tribujiet indiġeni spostari]], [[Akkwisti territorjali tal-Istati Uniti|akkwist ta' territorji ġodda]], u gradwalment ammissjoni ta' stati ġodda.&lt;ref name=&quot;MD2007&quot;&gt;{{ċita ktieb|kunjom1=Carlisle|isem1=Rodney P.|isem2=J. Geoffrey|kunjom2=Golson|titlu=Manifest Destiny and the Expansion of America|serje=Turning Points in History Series|url=http://books.google.com/?id=ka6LxulZaEwC&amp;vq=annexation&amp;dq=territorial+expansion+United+States+%22manifest+destiny%22|data-aċċess=2013-03-26|sena=2007|pubblikatur=ABC-CLIO|paġna=238|isbn=978-1-85109-833-0|lingwa=en}}&lt;/ref&gt; Il-[[Gwerra Ċivili Amerikana]] ntemmet legalizzata skjavitù fl-Istati Uniti.&lt;ref&gt;{{ċita web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2967.html|titlu=The Civil War and emancipation|xogħol=Africans in America|pubblikatur=WGBH|data-aċċess=2013-03-26|lingwa=en}}&lt;br /&gt;{{ċita ktieb|isem=Jeffrey H.|kunjom=Wallenfeldt|serje=America at War|titlu=The American Civil War and Reconstruction: People, Politics, and Power|url=http://books.google.com/?id=T_0TrXXiDbUC&amp;dq=slavery+%22American+Civil+War%22|sena=2009|pubblikatur=The Rosen Publishing Group|paġna=264|isbn=978-1-61530-045-7|lingwa=en}}&lt;/ref&gt; Fl-aħħar tas-seklu dsatax, l-Istati Uniti ġiet estiża fl-Oċean Paċifiku,&lt;ref name=&quot;AmCentNYT&quot;&gt;{{ċita aħbar|url=http://www.nytimes.com/books/first/w/white-century.html|titlu=The Frontiers|isem=Donald D. |kunjom=White|sena=1996|pubblikatur=New York Times|data-aċċess=2013-03-26|isbn=0-300-05721-0|lingwa=en}}&lt;/ref&gt; u l-ekonomija tagħha kienet l-akbar fid-dinja.&lt;ref&gt;{{ċita web |kunjom=Maddison |isem=Angus |url=http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls |titlu=Historical Statistics for the World Economy |pubblikatur=The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen |post=Netherlands |sena=2006 |data-aċċess=2008-11-06 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201205205145/http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls |arkivju-data=2020-12-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Il-[[Gwerra Spanjola–Amerikana]] u l-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] ikkonfermat l-istatus tal-pajjiż bħala militari qawwija globali. L-Istati Uniti ħarġet mit-[[Tieni Gwerra Dinjija]] bħala [[superpotenza]] globali, l-[[Armi nukleari u l-Istati Uniti|ewwel pajjiż bl-armi nukleari]], u [[Membri permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti|membru permanenti]] tal-[[Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti]]. It-tmiem tal-[[Gwerra Bierda]] u x-[[xoljiment tal-Unjoni Sovjetika]] ħallew l-Istati Uniti bħala l-unika superpotenza.

L-Istati Uniti hija [[pajjiż żviluppat]] u għandha l-akbar ekonomija nazzjonali fid-dinja, bi stmat ta' $15.6&amp;nbsp;triljun [[PGD]] u {{ndash}} 19% tal-PGD globali fil-[[Lista ta' pajjiżi skont il-PGD (PSX)|parità ta' xiri tal-enerġija]], mill-2011.&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{ċita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=35&amp;pr.y=14|pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali|titlu=World Economic Outlook Database|data=2011-09-01|data-aċċess=2011-09-11 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;L-[[Unjoni Ewropea]] għandha l-akbar ekonomija kollettiva, iżda mhix nazzjon wieħed.&lt;/ref&gt; Il-PGD  per capita tal-US kienet is-[[Lista ta' pajjiżi skont il-PGD (PSX) per capita|sitt l-akbar]] sa mill-2010, għalkemm l-[[Inugwaljanza fid-dħul fl-Istati Uniti|inugwaljanza fid-dħul tal-Amerika]] kienet ukoll kklassifikata l-ogħla fost il-pajjiżi tal-[[OECD]] mill-[[Bank Dinji]].&lt;ref&gt;[http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ World Bank GINI index], 24 ta' Novembru, 2011.&lt;/ref&gt; L-ekonomija hija alimentata mill-abbundanza ta' riżorsi naturali, infrastruttura żviluppata sew, u produttività għolja;&lt;ref&gt;{{ċita web|awtur=|url=http://www.cbsnews.com/2100-500395_162-3228735.html |titlu=US Workers World's Most Productive |pubblikatur=CBS News |data=2009-03-11 |data-aċċess=2013-04-23 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt; u filwaqt li l-ekonomija tagħha hija meqjusa [[post-industrijali]] li tkompli tkun waħda mill-akbar manifatturi tad-dinja. Il-kontijiet tal-pajjiż jonfqu 39% għall-[[Lista ta' pajjiżi mill-infiq militari|militari globali]],&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url= http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=458 |titlu=Trends in world military expenditure, 2012 |pubblikatur=SIPRI |data=2013-04-15 |data-aċċess=2013-04-15 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt; li hija forza ekonomika, politika, u kulturali prominenti fid-dinja, kif ukoll bħala mexxej fir-riċerka xjentifika u l-innovazzjoni teknoloġika.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |kunjom=Cohen |isem=Eliot A. |post=Washington DC |url= http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower |titlu= History and the Hyperpower |pubblikatur=Foreign Affairs |data=2004-07-01 |data-aċċess=2006-07-14 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm |titlu=Country Profile: United States of America |pubblikatur=BBC |post=Londra |data=2008-04-22 |data-aċċess=2008-05-18 |lingwa=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimoloġija ==
L-ewwel użu dokumentat tal-frażi &quot;L-Istati Uniti tal-Amerika&quot; ​​hija ittra datata t-2 ta' Jannar 1776. Stephen Moylan, aide fl-Armata Kontinentali tal-Ġeneral George Washington, kiteb lil Joseph Reed, l-aide-de-camp ta' Washington, biex ifittex li mur &quot;b'poteri sħaħ u abbundanti mill-Istati Uniti tal-Amerika għal Spanja&quot; biex tfittex għajnuna fl-isforz tal-Gwerra Rivoluzzjonarja. L-ewwel użu pubbliku magħruf huwa esej anonimu ppubblikat fil-gazzetta Williamsburg, The Virginia Gazette, fis-6 ta' April, 1776. F'Ġunju 1776, l-“Istati Uniti tal-Amerika” dehru fl-Artikoli tal-Konfederazzjoni u d-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza. It-Tieni Kungress Kontinentali adotta d-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza fl-4 ta' Lulju, 1776.

== Storja ==
=== Popli indiġeni ===
[[File:Extreme Makeover, Mesa Verde Edition - panoramio.jpg|thumb|left|Cliff Palace, settlement ta' antenati tal-poplu Pueblo Indjan Amerikan fil-lum il-Kontea ta' Montezuma, Colorado, mibnija bejn l-1200 u l-1275]]
L-ewwel abitanti tal-Amerika ta' Fuq emigraw mis-Siberja madwar il-Pont tal-Art ta' Bering madwar 12,000 sena ilu; Il-kultura Clovis, li dehret madwar 11,000 QK, hija maħsuba li kienet teżisti, hija l-ewwel kultura mifruxa fl-Amerika. Maż-żmien, il-kulturi indiġeni ta 'l-Amerika ta' Fuq saru dejjem aktar sofistikati u xi wħud, bħall-kultura Mississippian, żviluppaw l-agrikoltura, l-arkitettura, u soċjetajiet kumplessi. Fil-perjodu Post-Arkajku, il-kulturi Mississippian kienu jinsabu fir-reġjuni tal-Punent Nofsani, tal-Lvant u tan-Nofsinhar, u Algonquian fir-reġjun tal-Lagi l-Kbar u tul il-Kosta tal-Lvant, filwaqt li l-kultura Hohokam u l-popli Antenati abitaw il-Lbiċ. L-istimi tal-popolazzjoni indiġena ta' dik li llum hija l-Istati Uniti qabel il-wasla tal-immigranti Ewropej ivarjaw minn madwar 500,000 għal kważi 10 miljuni.

=== Il-kolonizzazzjoni Ewropea (mill-1492) u t-Tlettax-il Kolonja (1607-1776) ===
[[File:1639 Jamestown Church (2883847775).jpg|thumb|left|It-torri ruined tal-Knisja ta' Jamestown tas-seklu 17 (1639);Jamestown Kien l-ewwel insedjament Ingliż permanenti fl-Amerika ta' Fuq fl-1584.]]
[[File:Nouvelle-France map-en.svg|thumb|Il-possedimenti kolonjali tal-Gran Brittanja (bil-roża u vjola), Franza (bil-blu), u Spanja (bil-oranġjo) mill-1750 fil-Kanada u l-Istati Uniti tal-lum]]
Christopher Columbus beda jesplora l-Karibew għal Spanja fl-1492, li wassal għal insedjamenti u missjonijiet li jitkellmu bl-Ispanjol minn Puerto Rico u Florida sa New Mexico u Kalifornja. Franza stabbilixxiet l-insedjamenti tagħha tul ix-Xmara Mississippi u l-Golf tal-Messiku. Il-kolonizzazzjoni Brittanika tal-Kosta tal-Lvant bdiet bil-Kolonja ta' Virginia (1607) u l-Kolonja ta' Plymouth (1620). Il-Mayflower Compact u l-Ordnijiet Fundamentali tal-Connecticut stabbilixxew preċedenti għall-awto-gvern rappreżentattiv u l-kostituzzjonaliżmu li jiżviluppaw madwar il-kolonji Amerikani. Filwaqt li s-settlers Ewropej f'dik li llum hija l-Istati Uniti esperjenzaw kunflitt ma' l-Amerikani Nattivi, huma wkoll impenjati fil-kummerċ, skambjaw għodod Ewropej għall-ikel u ġlud ta' l-annimali.] Ir-relazzjonijiet kienu jvarjaw minn kooperazzjoni mill-qrib għal gwerra u massakri. L-awtoritajiet kolonjali ta' spiss wettqu politiki li sfurzaw lill-Amerikani Indiġeni jadottaw stili ta' ħajja Ewropej, inkluż il-konverżjoni għall-Kristjaneżmu. Tul il-Kosta tal-Lvant, il-kolonisti ttraffikaw skjavi Afrikani permezz tal-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku.

It-Tlettax-il Kolonja oriġinali li aktar tard kienu jsibu l-Istati Uniti kienu amministrati mill-Gran Brittanja, u kellhom gvernijiet lokali b'elezzjonijiet miftuħa għall-biċċa l-kbira tas-sidien tal-proprjetà maskili bojod. Il-popolazzjoni kolonjali kibret b'rata mgħaġġla, u qabdet lill-popolazzjonijiet Native American; Sas-snin 70, iż-żieda naturali fil-popolazzjoni kienet tali li minoranza żgħira biss ta' Amerikani kienu twieldu barra. Id-distanza tal-kolonji mill-Gran Brittanja ppermettiet l-iżvilupp ta' awto-gvern, u l-Ewwel Qawmien il-Kbir, sensiela ta' qawmien mill-ġdid Kristjan, qanqal interess kolonjali fil-libertà reliġjuża.

==== Mappas ====
&lt;gallery&gt;
File:Roanoke map 1584.JPG|Mappa tal-1584 tal-kosta tal-lvant
File:Location of jamestown virginia.jpg|Jamestown, Virginia
File:Wpdms king james grants.png|L-għotjiet tal-1606 minn James I lill-kumpaniji ta' Londra u Plymouth.
File:British Colonies in North America c1750 v2.png|Xi wħud mill-kolonji Brittaniċi fl-Amerika ta' Fuq, c. 1750, 1 Newfoundland, 2 Nova Scotia, 3 Tlettax-il Kolonja, 4 Bermuda, 5 Baħamas, 6 Ħonduras Brittaniċi, 7 Ġamajka, 8 Gżejjer Brittaniċi Leeward u Barbados
File:NorthAmerica1762-83.png|Bidliet territorjali wara l-Gwerra Franċiża u Indjana; art miżmuma mill-Ingliżi qabel l-1763 tidher bl-aħmar u art miksuba mill-Gran Brittanja fl-1763 tidher bir-roża
File:Thirteencolonies politics cropped.jpg|It-Tlettax-il Kolonja tal-Amerika Brittanika: (Aħmar Skur): New England Colonies, (Aħmar-Kannella): Kolonji Nofsani, (Kannella): Kolonji tan-Nofsinhar
File:British colonies 1763-76 shepherd1923.PNG|Mappa tat-Tlettax-il Kolonja (bl-aħmar) u ż-żoni kolonjali fil-qrib (1763–1775) eżatt qabel il-Gwerra Rivoluzzjonarja
File:Colonial Colleges map.svg|Mappa tal-edukazzjoni ogħla fit-13-il Kolonja immedjatament qabel ir-Rivoluzzjoni Amerikana.
File:Map of territorial growth 1775.svg|it Tlettax-il Kolonja (muri bl-aħmar) fl-1775 bi fruntieri moderni miksija
&lt;/gallery&gt;

=== Ir-Rivoluzzjoni Amerikana u l-bidu tar-repubblika (1776-1800) ===
[[File:Benjamin Franklin - Join or Die.jpg|thumb|left|Join, or Die minn Benjamin Franklin ġie riċiklat biex iħeġġeġ lill-eks kolonji jingħaqdu kontra l-ħakma Brittanika.]]
[[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Dikjarazzjoni ta' Indipendenza, ritratt ta' John Trumbull li juri l-Kumitat tal-Ħames li jippreżenta l-abbozz tad-Dikjarazzjoni lill-Kungress Kontinentali fit-28 ta' Ġunju, 1776 f'Philadelphia.]]
Wara li rebħet il-Gwerra Franċiża u Indjana, il-Gran Brittanja bdiet tasserixxi kontroll akbar fuq l-affarijiet kolonjali lokali, li rriżultat f'reżistenza politika kolonjali; Waħda mill-ilmenti kolonjali ewlenin kienet iċ-ċaħda tad-drittijiet tagħhom bħala Ingliżi, partikolarment id-dritt għal rappreżentanza fil-gvern Ingliż li ntaxxahom. Fl-1774, l-Ewwel Kungress Kontinentali ltaqa' f'Philadelphia u għadda l-Assoċjazzjoni Kontinentali, bojkott kolonjali ta' oġġetti Brittaniċi li wera li kien effettiv. It-tentattiv Brittaniku biex iddiżarma l-kolonisti rriżulta fil-Battalja ta' Lexington u Concord fl-1775, li bdew il-Gwerra Rivoluzzjonarja Amerikana. Fit-Tieni Kungress Kontinentali, il-kolonji semmew lil George Washington kap kmandant tal-Armata Kontinentali u ħolqu kumitat immexxi minn Thomas Jefferson biex jabbozza d-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza, li ġiet adottata fl-4 ta' Lulju, 1776, jumejn wara li għaddiet ir-Riżoluzzjoni. . Aqra biex toħloq nazzjon indipendenti. Il-valuri politiċi tar-Rivoluzzjoni Amerikana kienu jinkludu l-libertà, id-drittijiet individwali inaljenabbli, u s-sovranità tan-nies; l-appoġġ tar-repubblikaniżmu u ċ-ċaħda tal-monarkija, l-aristokrazija u l-poter politiku ereditarju kollu; virtù ċivika; u malafama tal-korruzzjoni politika. Il-Missirijiet Fundaturi tal-Istati Uniti, inklużi George Washington, Benjamin Franklin, Alexander Hamilton, Thomas Jefferson, John Jay, James Madison, Thomas Paine, John Adams, u ħafna oħrajn, kienu ispirati mill-filosofiji Greko-Rumani, Rinaxximentali u Enlightenment u ideat.

Wara l-konsenja Ingliża fl-Assedju ta' Yorktown fl-1781, is-sovranità Amerikana ġiet rikonoxxuta internazzjonalment bit-Trattat ta' Pariġi (1783), li permezz tiegħu l-Istati Uniti kisbet territorju li jestendi lejn il-punent sax-Xmara Mississippi, fit-tramuntana sal-Kanada ta' llum u fin-nofsinhar sa Florida Spanjola. L-Artikoli tal-Konfederazzjoni ġew ratifikati fl-1781 u stabbilixxew gvern deċentralizzat li opera sal-1789. L-Ordinanza tal-Majjistral (1787) stabbilixxiet il-preċedent li bih it-territorju tal-pajjiż jespandi bl-ammissjoni ta' stati ġodda, aktar milli espansjoni ta' stati eżistenti. Il-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti nkitbet fil-Konvenzjoni Kostituzzjonali tal-1787 biex tegħleb il-limitazzjonijiet tal-Artikoli. Daħlet fis-seħħ fl-1789, u ħolqot repubblika federali rregolata minn tliet fergħat separati li flimkien żguraw sistema ta' kontrolli u bilanċi. George Washington ġie elett l-ewwel president tal-pajjiż taħt il-Kostituzzjoni, u l-Abbozz tad-Drittijiet ġie adottat fl-1791 biex jittaffa t-tħassib tax-xettiċi dwar il-poter ta 'gvern aktar ċentralizzat. Ir-riżenja tiegħu bħala kmandant in-kap wara r-Rivoluzzjoni u r-rifjut sussegwenti tiegħu li jikkontesta għat-tielet mandat stabbilixxew il-preċedent ta' trasferiment paċifiku tal-poter u supremazija tal-awtorità ċivili.

=== Espansjoni lejn il-Punent u Gwerra Ċivili (1800-1865) ===
[[File:United States land claims and cessions 1782-1802.png|thumb|left|Mappa tal-Istati Uniti li turi talbiet u ċessjonijiet tal-art mill-1782 sal-1802]]
[[File:1833 Eagle Map of the U.S..JPG|thumb|Mappa tal-Ajkla tal-1833 tal-Istati Uniti]]
[[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|thumb|left|Espansjoni territorjali storika tal-Istati Uniti]]
[[File:First Party System.svg|thumb|Ir-riżultati tal-elezzjonijiet presidenzjali tal-Istati Uniti bejn l-1796 u l-1824. Fl-istati sfumati aħdar il-Partit Demokratiku-Repubblikan ġeneralment rebaħ, filwaqt li stati sfumaturi kannella ġeneralment rebħu l-Partit Federalista.]]
[[File:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|thumb|B'aktar minn 50,000 diżgrazzja stmata, il-Battalja ta' Gettysburg ta' tlett ijiem kienet l-aktar battalja mdemmija tal-Gwerra Ċivili.]]
Ix-Xiri tal-Louisiana tal-1803 minn Franza kważi rdoppja t-territorju tal-Istati Uniti Il-problemi persistenti mal-Gran Brittanja komplew, li wasslu għall-Gwerra tal-1812, li spiċċat fi draw. Spanja ċediet Florida u t-territorju tagħha tal-Kosta tal-Golf fl-1819. Fl-aħħar tas-seklu 18, settlers Amerikani bdew jespandu lejn il-punent, ħafna b'sens ta' destin manifest. Il-Kompromess ta' Missouri ipprova jibbilanċja x-xewqat tal-istati tat-Tramuntana biex jipprevjeni l-espansjoni tal-iskjavitù fil-pajjiż ma' dawk tal-istati tan-Nofsinhar biex jespanduh, ammettiet lil Missouri bħala stat skjav u lil Maine bħala stat ħieles u ddikjara politika ta' projbizzjoni ta' skjavitù fuq l-artijiet li fadal tax-Xiri ta' Louisiana fit-tramuntana tal-parallel 36°30′. Hekk kif l-Amerikani espandew aktar f'artijiet abitati minn Amerikani Indiġeni, il-gvern federali spiss wettaq politiki ta' tneħħija jew assimilazzjoni Indjana. L-ispostament organizzat qanqal serje twila ta 'Gwerer Indjani Amerikani fil-punent tal-Mississippi. Ir-Repubblika ta 'Texas ġiet annessa fl-1845, u t-Trattat ta' Oregon tal-1846 wassal għall-kontroll Amerikan tal-Majjistral Amerikan tal-lum. Ir-rebħa fil-Gwerra Messikana-Amerikana rriżultat fiċ-ċessjoni Messikana ta' California, Nevada, Utah, u ħafna mill-Colorado u l-Lbiċ Amerikan tal-lum fl-1848. It-tensjoni politika dwar l-introduzzjoni possibbli tal-iskjavitù f'dawn it-territorji akkwistati ġodda tnaqqset temporanjament. bil-Kompromess tal-1850.

Matul il-perjodu kolonjali, l-iskjavitù kienet legali fil-kolonji Amerikani, għalkemm il-prattika bdiet tiġi kkontestata b'mod sinifikanti matul ir-Rivoluzzjoni Amerikana. L-istati tat-Tramuntana ppromulgaw liġijiet dwar l-abolizzjoni, għalkemm l-appoġġ għall-iskjavitù ssaħħaħ fl-istati tan-Nofsinhar, peress li invenzjonijiet bħall-ġin tal-qoton għamlu l-istituzzjoni dejjem aktar profittabbli għall-elite tan-Nofsinhar. Dan il-kunflitt sezzjonali dwar l-iskjavitù laħaq il-qofol tiegħu fil-Gwerra Ċivili Amerikana (1861-1865). Ħdax-il stat skjavi sseċedew unilateralment u ffurmaw l-Istati Konfederati tal-Amerika, filwaqt li l-istati l-oħra baqgħu fl-Unjoni. Faqqgħet il-gwerra f'April 1861 wara li l-Konfederati bbumbardjaw Fort Sumter. Wara l-Proklama ta' Emanċipazzjoni ta' Jannar 1863, ħafna skjavi meħlusin ingħaqdu mal-Armata tal-Unjoni. Il-gwerra bdiet iddur favur l-Unjoni wara l-Assedju ta' Vicksburg u l-Battalja ta' Gettysburg fl-1863, u l-Konfederazzjoni ċediet fl-1865 wara r-rebħa tal-Unjoni fil-Battalja ta' Appomattox Court House. L-era tar-Rikostruzzjoni segwiet il-gwerra. Wara l-qtil tal-President Abraham Lincoln, għaddew Emendi għar-Rikostruzzjoni biex jipproteġu d-drittijiet tal-Amerikani Afrikani. L-infrastruttura nazzjonali, inkluż it-telegrafu transkontinentali u l-ferroviji, xprunat it-tkabbir tal-fruntiera Amerikana.

=== Perjodu wara l-Gwerra Ċivili (1865-1917) ===
Mill-1865 sal-1917, waslet fl-Istati Uniti fluss bla preċedentta' immigranti, inklużi 24.4 miljun mill-Ewropa. Il-biċċa l-kbira waslu mill-port ta' New York City, u New York City u bliet kbar oħra tal-Kosta tal-Lvant saru dar għal popolazzjonijiet kbar Lhud, Irlandiżi u Taljani, filwaqt li ħafna Ġermaniżi u Ewropej Ċentrali marru jgħixu fil-Punent Nofsani. Fl-istess ħin, madwar miljun Kanadiż Franċiż emigraw minn Quebec lejn New England. Matul il-Migrazzjoni l-Kbira, miljuni ta' Amerikani Afrikani ħallew in-Nofsinhar rurali għal żoni urbani fit-Tramuntana. L-Alaska nxtrat mir-Russja Tsarista fl-1867.

Il-Kompromess tal-1877 ntemm b'mod effettiv ir-Rikostruzzjoni u s-supremaċisti bojod ħadu l-kontroll lokali tal-politika tan-Nofsinhar. L-Amerikani Afrikani ġarrbu perjodu ta' razziżmu ċar u aggravat wara r-Rikostruzzjoni, żmien li spiss jissejjaħ in-nadir tar-relazzjonijiet tar-razza Amerikana. Sensiela ta' deċiżjonijiet tal-Qorti Suprema, inkluż Plessy v. Ferguson, żvujtaw l-Erbatax u l-Ħmistax-il Emenda tal-forza tagħhom, li ppermettew li l-liġijiet ta' Jim Crow fin-Nofsinhar jibqgħu mhux ikkontrollati, bliet ta' nżul ix-xemx fil-Punent Nofsani, u segregazzjoni f'komunitajiet madwar il-pajjiż, li tkun imsaħħa mill-politika ta' segregazzjoni residenzjali adottata aktar tard mill- Korporazzjoni Federali tas-Self tas-Sidien tad-Dar.

Splużjoni ta' avvanzi teknoloġiċi akkumpanjati mill-isfruttament ta' xogħol immigranti irħis wasslet għal żvilupp ekonomiku mgħaġġel matul l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tal-20, li ppermettiet lill-Istati Uniti jaqbżu l-ekonomiji tal-Ingilterra, Franza u l-Ġermanja flimkien. Dan ħeġġeġ l-akkumulazzjoni tal-poter minn ftit industrijalisti prominenti, l-aktar permezz tal-formazzjoni ta 'trusts u monopolji biex tiġi evitata l-kompetizzjoni. Il-magnati mexxew l-espansjoni tan-nazzjon fl-industriji tal-ferroviji, taż-żejt u tal-azzar. L-Istati Uniti ħarġu bħala pijunier tal-industrija tal-karozzi. Dawn il-bidliet kienu akkumpanjati minn żidiet sinifikanti fl-inugwaljanza ekonomika, kundizzjonijiet ta' slums, u taqlib soċjali, li ħolqu l-ambjent biex l-unjins jibdew jiffjorixxu. Dan il-perjodu finalment intemm bil-miġja tal-Era Progressiva, li kienet ikkaratterizzata minn riformi sinifikanti.

Elementi pro-Amerikani fil-Hawaii waqqgħu l-monarkija ħawajjan; il-gżejjer ġew annessi fl-1898. Dik l-istess sena, Puerto Rico, il-Filippini, u Guam ġew ċeduti lill-Istati Uniti minn Spanja wara t-telfa ta 'din tal-aħħar fil-Gwerra Spanjola-Amerikana. (Il-Filippini kisbu l-indipendenza sħiħa mill-Istati Uniti fl-4 ta' Lulju, 1946, wara t-Tieni Gwerra Dinjija. Puerto Rico u Guam baqgħu territorji tal-Istati Uniti.) Is-Samoa Amerikana ġiet akkwistata mill-Istati Uniti fl-1900 wara t-Tieni Gwerra Ċivili Samoana. Il-Gżejjer Verġni tal-Istati Uniti nxtraw mid-Danimarka fl-1917.

=== Żieda fl-istatus ta' superpotenza (1917-1945) ===
[[File:TrinityDetonation1945GIF.gif|thumb|It-test nukleari Trinity fl-1945, parti mill-Proġett Manhattan u l-ewwel detonazzjoni ta' arma nukleari. Il-gwerer dinjija temmew definittivament il-politika iżolazzjonista tal-pajjiż u ħallewha bħala superpotenza.]]
L-Istati Uniti daħlu fl-Ewwel Gwerra Dinjija flimkien mal-Alleati tal-Ewwel Gwerra Dinjija, u għenu biex jaqilbu s-sitwazzjoni kontra l-Poteri Ċentrali. Fl-1920, emenda kostituzzjonali tat il-vot tan-nisa fil-pajjiż kollu. Matul is-snin għoxrin u tletinijiet, ir-radju għall-komunikazzjoni tal-massa u l-invenzjoni tat-televiżjoni bikrija ttrasformaw il-komunikazzjonijiet mal-pajjiż kollu. Il-Wall Street Crash tal-1929 wassal għad-Depressjoni l-Kbira, li għaliha l-President Franklin D. Roosevelt wieġeb bil-New Deal, serje ta' programmi radikali, proġetti ta' xogħlijiet pubbliċi, riformi finanzjarji, u regolamenti.

Inizjalment newtrali matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Istati Uniti bdew jipprovdu materjal tal-gwerra lill-Alleati tat-Tieni Gwerra Dinjija f'Marzu 1941 u daħlu fil-gwerra f'Diċembru wara l-attakk tal-Imperu tal-Ġappun fuq Pearl Harbor. L-Istati Uniti żviluppaw l-ewwel armi nukleari u użawhom kontra l-ibliet Ġappuniżi ta 'Hiroshima u Nagasaki f'Awwissu 1945, u temmew il-gwerra. L-Istati Uniti kienet waħda mill-“Erbgħa tal-Pulizija” li ltaqgħu biex jippjanaw id-dinja ta’ wara l-gwerra, flimkien mar-Renju Unit, l-Unjoni Sovjetika u r-Repubblika taċ-Ċina (ROC). L-Istati Uniti ħarġu mill-gwerra relattivament bla ħsara, b'qawwa ekonomika akbar u influwenza politika internazzjonali.

=== Gwerra Bierda (1945-1991) ===
[[File:Reagan and Gorbachev signing.jpg|thumb|Mikhail Gorbachev u Ronald Reagan jiffirmaw it-Trattat tal-Forzi Nukleari ta' Medda Intermedja fil-White House fl-1987.]]
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-Istati Uniti daħlu fil-Gwerra Bierda, fejn it-tensjonijiet ġeopolitiċi bejn l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika wasslu liż-żewġ pajjiżi biex jiddominaw l-affarijiet tad-dinja. L-Istati Uniti impenjaw ruħhom f'bidliet fir-reġim kontra gvernijiet pperċepiti bħala allinjati mal-Unjoni Sovjetika u kkompetew fit-tellieqa spazjali, li laħqet il-qofol tagħha fl-ewwel inżul fuq il-qamar bl-ekwipaġġ fl-1969. Domestikament, l-Istati Uniti esperjenzaw tkabbir ekonomiku, urbanizzazzjoni, u tkabbir tal-popolazzjoni wara t-Tieni. Gwerra Dinjija. Il-moviment tad-drittijiet ċivili tfaċċa, u Martin Luther King Jr. sar mexxej prominenti fil-bidu tas-snin sittin Il-pjan tas-Soċjetà l-Kbira tal-amministrazzjoni tal-President Lyndon Johnson irriżulta f’liġijiet, politiki, u emenda kostituzzjonali soluzzjonijiet innovattivi u ta' firxa wiesgħa biex jiġġieldu xi wħud minn. l-agħar effetti tar-razziżmu istituzzjonali persistenti.

Il-bidla soċjali fir-rwoli tan-nisa rriżultat parzjalment f'żidiet kbar fil-parteċipazzjoni tan-nisa fil-forza tax-xogħol fis-sebgħinijiet, u sal-1985 il-maġġoranza tan-nisa ta' 16-il sena jew aktar kienu impjegati. L-aħħar tas-snin tmenin u l-bidu tad-disgħinijiet raw il-kollass tal-Patt ta' Varsavja u x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika, li mmarka t-tmiem tal-Gwerra Bierda u ssolidifika lill-Istati Uniti bħala l-unika superpotenza tad-dinja.

=== Kontemporanja (1991-preżent) ===
Is-snin disgħin raw l-itwal espansjoni ekonomika fl-istorja Amerikana rreġistrata, tnaqqis drastiku fil-kriminalità, u avvanzi teknoloġiċi, bl-emerġenza u t-titjib tal-World Wide Web, l-evoluzzjoni tal-mikroproċessur Pentium skont il-liġi ta' Moore, lithium-ion rechargeable batteriji, l-ewwel prova ta' terapija tal-ġeni u klonazzjoni. Il-Proġett tal-Ġenoma Uman tnieda formalment fl-1990, filwaqt li n-Nasdaq sar l-ewwel istokk tas-suq tal-Istati Uniti li elenkat onlajn fl-1998.

Fil-Gwerra tal-Golf tal-1991, koalizzjoni internazzjonali ta' stati mmexxija mill-Istati Uniti keċċiet forza ta' invażjoni Iraqina li kienet okkupat il-Kuwajt ġar. L-attakki tal-11 ta' Settembru, 2001 fuq l-Istati Uniti mill-organizzazzjoni militanti pan-Iżlamista Al Qaeda wasslu għall-Gwerra kontra t-Terroriżmu u interventi militari sussegwenti fl-Afganistan u l-Iraq. L-impatt kulturali tal-attakki kien profond u dejjiemi.

Il-bużżieqa tad-djar Amerikana laħqet il-qofol tagħha fl-2007 bir-Riċessjoni l-Kbira, l-akbar kontrazzjoni ekonomika mid-Depressjoni l-Kbira.

== Ġeografija ==
[[File:Prophetstown State Park.jpg|thumb|left|Prophetstown State Park f'Stati Uniti, Stati Uniti]]
[[File:Uspaintedrelief.png|thumb|Mappa topografika tal-Istati Uniti]]
[[File:Grand Canyon (52931490880).jpg|thumb|left|Il-Grand Canyon f'Arizona, Stati Uniti]]
[[File:Bellemont Arizona View.jpg|thumb|Għalqa f'Bellemont, Arizona]]
L-Istati Uniti hija t-tielet l-akbar pajjiż fid-dinja skond l-erja totali, wara r-Russja u l-Kanada. It-48 stat kontigwi u d-Distrett ta' Columbia jokkupaw żona magħquda ta' 3,119,885 mil kwadru (8,080,470 km2). Il-pjanura tal-kosta tal-kosta Atlantika tagħti lok għal foresti interni u għoljiet irrumblati fir-reġjun tal-Pietmont tal-Piedmont.

Il-Muntanji Appalachian u l-Medda Adirondack jifirdu l-kosta tal-lvant tal-Lagi l-Kbar u l-prairies tal-Punent Nofsani. Is-sistema tax-xmara Mississippi, ir-raba l-itwal fid-dinja, tgħaddi l-aktar lejn it-tramuntana għan-nofsinhar mill-qalba tal-pajjiż. Il-mergħat ċatti u fertili tal-Pjanuri l-Kbar testendi lejn il-punent, interrott minn reġjun muntanjuż fix-Xlokk.

Il-Hawaii hija t-tieni gżira bl-ogħla muntanja fid-dinja peress li għandha l-Vulkan Dormant Mauna Kea li jilħaq l-4,205 metru.

L-iktar punt sħun irreġistrat fl-Amerika u fid-Dinja kien irreġistrat f'Furnance Creek fin-Nevada peress li fl-1913 ġew irreġistrati 56.7 gradi Celsius.

L-Stati Uniti għandha l-akbar ajruport fid-dinja (Fortword International Airport f'Dallas, Texas) u t-tieni (Denver International Airport) b'differenza ta' 160 ettaru.

Il-muntanja Denali fl-Alaska, f'6,168 m, hija l-ogħla punt fl-Stati Uniti.

==== Fruntiera ====
Total tal-fruntieri tal-Istati Uniti: 12,002 km, pajjiżi tal-fruntiera (2): Kanada 8,891 km (inklużi 2,475 km mal-Alaska); Messiku 3,111 km, nota: Bażi Navali tal-Istati Uniti f'Guantanamo Bay il-konfini bażi hija 28.5 km.

=== Klima ===
[[File:Köppen Climate Types US 50.png|thumb|Tipi klimatiċi Köppen fl-Istati Uniti]]
Bid-daqs kbir u l-varjetà ġeografika tagħha, l-Istati Uniti tinkludi ħafna tipi ta' klima. Lvant tal-meridjan 100, il-klima tvarja minn kontinentali umda fit-tramuntana għal subtropikali umda fin-nofsinhar. Il-Pjanuri l-Kbira tal-Punent huma semiaridi. Ħafna żoni muntanjużi tal-Punent Amerikan għandhom klima alpina. Il-klima hija niexfa fil-Lbiċ, Mediterranja fuq il-kosta ta' Kalifornja, u oċeanika fuq il-kosta ta' Oregon, Washington, u l-Alaska tan-Nofsinhar. Ħafna mill-Alaska hija subartika jew polari. Il-Hawaii, il-ponta tan-Nofsinhar ta' Florida, u t-territorji tal-Istati Uniti fil-Karibew u l-Paċifiku huma tropikali.

L-Istati li jmissu mal-Golf tal-Messiku huma suxxettibbli għall-uragani, u l-biċċa l-kbira tat-tornadoes tad-dinja jseħħu fil-pajjiż, primarjament f'Tornado Alley. B'mod ġenerali, l-Istati Uniti tirċievi aktar inċidenti tat-temp estrem b'impatt għoli minn kwalunkwe pajjiż ieħor. It-temp estrem sar aktar frekwenti fl-Istati Uniti fis-seklu 21, bi tliet darbiet in-numru ta' mewġ tas-sħana rrappurtati milli fis-sittinijiet Fil-Lbiċ tal-Amerika, in-nixfiet saru aktar persistenti u aktar gravi.

=== Bijodiversità u konservazzjoni ===
[[File:Raccoon in bayou.jpg|thumb|left|Rakun tad-Delta tal-Mississippi (P. l. megaloudus) ifittex l-ikel fuq ix-xatt tal-lag]]
[[File:Bald eagle about to fly in Alaska (2016).jpg|thumb|L-ajkla qargħi, għasfur nazzjonali tal-Istati Uniti mill-1782]]
L-Istati Uniti hija waħda minn 17-il pajjiż megadivers li fihom għadd kbir ta 'speċi endemiċi: madwar 17,000 speċi ta' pjanti vaskulari jinstabu fl-Istati Uniti kontigwi u l-Alaska, u aktar minn 1,800 speċi ta 'pjanti tal-fjuri jinstabu fil-Hawaii, li ftit minnhom jinstabu fuq il-kontinent. L-Istati Uniti hija dar għal 428 speċi ta 'mammiferi, 784 speċi ta' għasafar, 311 rettili, 295 anfibji, u madwar 91,000 speċi ta 'insetti.

Hemm 63 park nazzjonali u mijiet ta' parks, foresti u żoni selvaġġi oħra ġestiti federalment, ġestiti mis-Servizz tal-Park Nazzjonali u aġenziji oħra. Madwar 28% tal-art tal-pajjiż hija proprjetà pubblika u amministrata mill-gvern federali, primarjament fl-istati tal-punent. Ħafna minn din l-art hija protetta, għalkemm xi wħud huma mikrija għal użu kummerċjali u inqas minn wieħed fil-mija tintuża għal skopijiet militari.

Kwistjonijiet ambjentali fl-Istati Uniti jinkludu dibattiti dwar riżorsi mhux rinnovabbli u enerġija nukleari, tniġġis tal-arja u tal-ilma, bijodiversità, qtugħ tas-siġar u deforestazzjoni, u tibdil fil-klima. L-Aġenzija għall-Protezzjoni Ambjentali tal-Istati Uniti (EPA) hija l-aġenzija federali inkarigata li tindirizza l-biċċa l-kbira tal-kwistjonijiet relatati mal-ambjent. L-idea tal-ħajja selvaġġa sawret il-ġestjoni tal-artijiet pubbliċi mill-1964, bl-Att dwar il-Ħajja Selvaġġa. L-Att dwar l-Ispeċijiet fil-Periklu tal-1973 jipprovdi mod kif jiġu protetti speċijiet mhedda u fil-periklu u l-ħabitats tagħhom. Is-Servizz tal-Ħut u l-Fauna Selvaġġa tal-Istati Uniti jimplimenta u jinforza l-Att Fl-2024, l-Istati Uniti kklassifikaw fl-34 post minn 180 pajjiż fl-Indiċi tal-Prestazzjoni Ambjentali. Il-pajjiż ingħaqad mal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima fl-2016 u għandu ħafna impenji ambjentali oħra

== Gvern u politika ==
[[File:US Capitol west side.JPG|thumb|Il-Bini tal-Capitol tal-Istati Uniti, is-sede tal-gvern leġiżlattiv, fih iż-żewġ kmamar tal-Kungress tal-Istati Uniti: is-Senat (fuq il-ġwienaħ tax-xellug tal-bini) u l-Kamra tad-Deputati (il-ġwienaħ tal-lemin).]]
[[File:White House lawn (long tightly cropped).jpg|thumb|Il-White House, residenza u post tax-xogħol tal-President tal-Istati Uniti u l-uffiċċji tal-persunal presidenzjali.]]
[[File:Panorama of United States Supreme Court Building at Dusk.jpg|thumb|Il-bini tal-Qorti Suprema, li fiha l-ogħla qorti fil-pajjiż.]]
L-Istati Uniti hija repubblika federali ta' 50 stat u distrett federali wieħed, Washington, DC. Jasserixxi wkoll is-sovranità fuq ħames territorji mhux inkorporati u diversi possedimenti ta' gżejjer diżabitati. L-eqdem federazzjoni li baqgħu ħajjin fid-dinja, l-Istati Uniti għandha l-eqdem kostituzzjoni nazzjonali tad-dinja li għadha fis-seħħ (mill-4 ta' Marzu, 1789). Is-sistema presidenzjali tal-gvern tagħha ġiet adottata, kollha kemm hi jew parzjalment, minn ħafna nazzjonijiet indipendenti ġodda wara d-dekolonizzazzjoni. Hija demokrazija rappreżentattiva liberali &quot;li fiha l-istat tal-maġġoranza huwa mtaffi minn drittijiet tal-minoranzi protetti bil-liġi.&quot; Il-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti sservi bħala d-dokument legali suprem tal-pajjiż, u tistabbilixxi wkoll l-istruttura u r-responsabbiltajiet tal-gvern federali nazzjonali u r-relazzjoni tiegħu mal-istati individwali.

Skont l-Indiċi tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-2023 tal-V-Dem Institute, l-Istati Uniti tikklassifika fost l-aqwa fid-dinja għad-drittijiet tal-bniedem.

=== Gvern nazzjonali ===
Il-gvern federali, magħmul minn tliet fergħat, kollha kwartjieri ġenerali f'Washington, DC, huwa l-gvern nazzjonali ta 'l-Istati Uniti u huwa regolat minn sistema robusta ta' kontrolli u bilanċi.

* Il-Kungress tal-Istati Uniti, leġiżlatura bikamerali, komposta mis-Senat u l-Kamra tad-Deputati, toħloq liġijiet federali, tiddikjara gwerra, tapprova trattati, għandha s-setgħa tal-purse u għandha s-setgħa ta 'impeachment. Is-Senat għandu 100 membru (2 minn kull stat), eletti għal perjodu ta’ sitt snin. Il-Kamra tad-Deputati għandha 435 membru, kull wieħed elett għal terminu ta' sentejn; ir-rappreżentanti kollha jservu f'distrett tal-kungress ta' popolazzjoni ekwivalenti. Il-Kungress jorganizza wkoll ġabra ta' kumitati, li kull wieħed minnhom jieħu ħsieb kompitu jew dmir speċifiku. Waħda mill-aktar funzjonijiet mhux leġiżlattivi importanti tal-Kungress hija s-setgħa li tinvestiga u tissorvelja l-fergħa eżekuttiva. Is-sorveljanza tal-Kungress hija ġeneralment iddelegata lill-kumitati u ffaċilitata mis-setgħa taċ-ċitazzjoni tal-Kungress. Il-ħatra ta' membru f’kumitat tippermettilu jiżviluppa għarfien speċjalizzat dwar il-materji li jaqgħu taħt il-kompetenza tiegħu jew tagħha. Id-diversi kumitati jissorveljaw l-operazzjonijiet kontinwi tal-gvern, jidentifikaw kwistjonijiet li jistgħu jkunu soġġetti għal reviżjoni leġiżlattiva, jiġbru u jevalwaw l-informazzjoni, u jirrakkomandaw korsijiet ta' azzjoni lill-Kungress tal-Istati Uniti, inkluż, iżda mhux limitat għal, leġiżlazzjoni ġdida. Iż-żewġ partiti politiċi ewlenin għandhom is-setgħa ta' nomina li jiddeċiedu l-kompożizzjoni ta’ kull kumitat. Il-presidenza tal-kumitat hija assenjata lil membru tal-partit tal-maġġoranza.

* Il-President tal-Istati Uniti huwa l-kap kmandant tal-forzi armati u l-kap eżekuttiv tal-gvern federali, bil-kapaċità li jivvota kontijiet leġiżlattivi mill-Kungress tal-Istati Uniti qabel ma jsiru liġi. Madankollu, il-vetos presidenzjali jistgħu jiġu megħluba b’vot ta’ maġġoranza ta’ żewġ terzi fiż-żewġ kmamar tal-Kungress. Il-president jaħtar membri tal-Kabinett, soġġett għall-approvazzjoni tas-Senat, u jaħtar uffiċjali oħra li jamministraw u jinfurzaw il-liġijiet federali permezz tal-aġenziji rispettivi tagħhom. Il-president għandu wkoll setgħa ta' klemenza għal reati federali u jista' joħroġ maħfra. Fl-aħħarnett, il-president għandu d-dritt li joħroġ &quot;ordnijiet eżekuttivi&quot; espansivi, soġġetti għal reviżjoni ġudizzjarja, f'diversi oqsma ta' politika. Kandidati Presidenzjali jikkampanjaw ma 'sieħeb fil-kariga għall-viċi president. Iż-żewġ kandidati jiġu eletti flimkien, jew megħluba flimkien, f'elezzjoni presidenzjali. B’differenza għal voti oħra fil-politika Amerikana, din hija teknikament elezzjoni indiretta li fiha r-rebbieħ se jiġi determinat mill-Kulleġġ Elettorali tal-Istati Uniti. Hemmhekk, il-voti jintefgħu uffiċjalment minn eletturi individwali magħżula mil-leġiżlatura tal-istat tagħhom. Fil-prattika, madankollu, kull wieħed mill-50 stat jeleġġi grupp ta 'eletturi presidenzjali li jridu jikkonfermaw ir-rebbieħ tal-vot popolari tal-istat tagħhom. Dan il-grupp ta' eletturi huwa ugwali għan-numru ta' rappreżentanti tal-istat tiegħek fl-Istati Uniti, flimkien ma' żewġ eletturi oħra għaż-żewġ senaturi tal-Istati Uniti li l-istat jibgħat lill-Kungress. (Id-Distrett ta' Columbia, mingħajr rappreżentanti jew senaturi, huwa assenjat tliet voti elettorali.) Kemm il-president kif ukoll il-viċi president iservu terminu ta' erba' snin, u l-president jista’ jerġa’ jiġi elett fl-uffiċċju darba biss, għal terminu addizzjonali ta' erba' snin.

*Il-ġudikatura federali tal-Istati Uniti, li l-imħallfin tagħha jinħatru għal għomru mill-president bl-approvazzjoni tas-Senat, tikkonsisti primarjament mill-Qorti Suprema tal-Istati Uniti, il-qrati tal-appell tal-Istati Uniti, u l-qrati tad-distrett tal-Istati Uniti. Il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti tinterpreta l-liġijiet u taqleb dawk li tqis bħala antikostituzzjonali. Il-Qorti Suprema għandha disa' membri mmexxija mill-Prim Imħallef tal-Istati Uniti. Il-membri jinħatru mill-aġent president meta ssir vakanza. F'diversi modi, is-sistema tal-qorti federali topera b'mod differenti mill-qrati statali. Għal kawżi ċivili, dan huwa evidenti fit-tipi ta 'każijiet li jistgħu jinstemgħu fis-sistema federali. Il-ġurisdizzjoni limitata tagħhom tirrestrinġihom għal każijiet awtorizzati mill-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti jew statuti federali. F'każijiet kriminali, l-istati jistgħu biss iġibu proċedimenti kriminali fil-qrati tal-istat, u l-gvern federali jista 'jressaq biss proċedimenti kriminali fil-qorti federali. L-ewwel livell fil-qrati federali huwa l-qorti distrettwali federali għal kwalunkwe każ taħt &quot;ġurisdizzjoni oriġinali&quot;, bħal statuti federali, il-Kostituzzjoni, jew trattati. Hemm tnax-il ċirkwit federali li jaqsmu l-pajjiż f'reġjuni differenti għall-qrati tal-appell federali. Ladarba każ ikun ġie deċiż minn qorti distrettwali federali, jista' jiġi appellat quddiem qorti tal-appelli tal-Istati Uniti. Il-qorti li jmiss u l-ogħla fis-sistema hija l-Qorti Suprema tal-Istati Uniti. Għandu s-setgħa li jiddeċiedi appelli fuq il-każijiet kollha ppreżentati fil-qorti federali jew dawk ippreżentati fil-qorti tal-istat iżda li jittrattaw il-liġi federali. Madankollu, b'differenza mill-appelli lill-qrati ta' ċirkwit, il-Qorti Suprema mhix normalment meħtieġa li tisma' l-appell. Tista' tiġi ppreżentata &quot;petizzjoni għal writ of certiorari&quot; mal-qorti, li titlobha tisma' l-każ. Jekk tingħata, il-Qorti Suprema tieħu l-briefs u żżomm argumenti orali. Jekk ma tingħatax, l-opinjoni tal-qorti inferjuri tibqa'. Certiorari mhux spiss jingħata, u inqas minn 1% tal-appelli lill-Qorti Suprema jinstemgħu minnha. Tipikament, il-Qorti tisma' każijiet biss meta' jkun hemm deċiżjonijiet konfliġġenti madwar il-pajjiż fuq kwistjoni partikolari, jew meta' jkun hemm żball ovvju f'każ.

Is-sistema ta' tliet fergħat hija magħrufa bħala s-sistema presidenzjali, b'kuntrast mas-sistema parlamentari, fejn l-eżekuttiv huwa parti mill-korp leġiżlattiv. Ħafna pajjiżi madwar id-dinja imitaw dan l-aspett tal-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti tal-1789, speċjalment fl-Ameriki.

=== Partiti politiċi ===
Il-Kostituzzjoni ma' ssemmix il-partiti politiċi, iżda żviluppaw b'mod indipendenti fis-seklu 18 mal-partiti federalisti u antifederalisti. Minn dak iż-żmien 'l hawn, l-Istati Uniti ħadmet bħala sistema de facto b'żewġ partijiet, għalkemm il-partijiet f'dik is-sistema kienu differenti fi żminijiet differenti. Iż-żewġ partiti nazzjonali ewlenin bħalissa huma d-Demokratiċi u r-Repubblikani. L-ewwel huwa pperċepit bħala relattivament liberali fil-pjattaforma politika tiegħu, filwaqt li l-aħħar huwa pperċepit bħala relattivament konservattiv.

=== Subdiviżjonijiet ===
Fis-sistema federali Amerikana, is-setgħat sovrani jinqasmu bejn żewġ livelli ta 'gvern elett: nazzjonali u statali. In-nies fl-istati huma rappreżentati wkoll minn gvernijiet eletti lokali, li huma diviżjonijiet amministrattivi tal-istati. L-Istati huma suddiviżi f'kontej jew ekwivalenti ta' kontea, u huma aktar maqsuma f'muniċipalitajiet. Id-Distrett ta' Columbia huwa distrett federali li fih il-kapitali tal-Istati Uniti, il-belt ta' Washington. It-territorji u d-Distrett ta' Columbia huma diviżjonijiet amministrattivi tal-gvern federali. Tribijiet rikonoxxuti federalment jirregolaw 326 riżerva Indjana.

L-stati tal-Stati Uniti tal-Amerika huma kull wieħed mill-50 stat federat (entitajiet subnazzjonali) tal-Stati Uniti li jaqsmu s-sovranità mal-gvern federali.L-istati huma maqsuma f'kontej jew parroċċi (fl-Alaska, parrish) jew distretti (fi Louisiana, borough); B'kollox fil-livell nazzjonali hemm 3,243 b'kollox. Hemm ukoll 42 belt fl-Stati Uniti li legalment mhumiex parti mill-ebda kontea, huma magħrufa bħala &quot;bliet indipendenti.&quot; Mit-42 belt indipendenti, 39 jinsabu fl-stat ta' Virginia u t-3 l-oħra huma: Baltimore, stat ta' Maryland, Carson City, stat ta' Nevada, u St. Louis, stat ta' Missouri. Każ speċjali huwa Washington DC, li mhuwiex parti minn ebda stat, għalhekk huwa wkoll meqjus bħala ekwivalenti ta' kontea. Minbarra territorji inkorporati u mhux inkorporati.

=== Relazzjonijiet barranin ===
[[File:67º Período de Sesiones de la Asamblea General de Naciones Unidas (8020913157).jpg|thumb|Il-kwartieri ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti ilu tul ix-Xmara tal-Lvant, f'Midtown Manhattan, mill-1952; Fl-1945, l-Istati Uniti kienet membru fundatur tan-NU.]]

L-Istati Uniti għandha struttura ta' relazzjonijiet barranin stabbilita u għandha t-tieni l-akbar korp diplomatiku fid-dinja mill-2024. Hija membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti, u dar għall-kwartieri ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti. L-Istati Uniti hija membru tal-G7, u organizzazzjonijiet intergovernattivi tal-OECD. Kważi l-pajjiżi kollha għandhom ambaxxati u ħafna għandhom konsulati (rappreżentanti uffiċjali) fil-pajjiż. Bl-istess mod, kważi l-pajjiżi kollha jospitaw missjonijiet diplomatiċi formali mal-Istati Uniti, ħlief l-Iran, il-Korea ta' Fuq u l-Bhutan. Għalkemm it-Tajwan m'għandux relazzjonijiet diplomatiċi formali mal-Istati Uniti, huwa jżomm relazzjonijiet mhux uffiċjali mill-qrib. L-Istati Uniti regolarment tforni lit-Tajwan b'tagħmir militari biex tiskoraġġixxi aggressjoni Ċiniża possibbli. L-attenzjoni ġeopolitika tagħha daret ukoll lejn l-Indo-Paċifiku meta' l-Istati Uniti ssieħbu fid-Djalogu ta' Sigurtà Kwadrilaterali mal-Awstralja, u l-Ġappun.

L-Istati Uniti għandha &quot;relazzjoni speċjali&quot; mar-Renju Unit u rabtiet b'saħħithom mal-Kanada, l-Awstralja, New Zealand, il-Filippini, il-Ġappun, il-Korea t'Isfel, l-Iżrael, u bosta pajjiżi tal-Unjoni Ewropea (Franza, l-Italja, il-Ġermanja, Spanja u l-Polonja). ).  L-Istati Uniti taħdem mill-qrib mal-alleati tagħha tan-NATO dwar kwistjonijiet militari u ta' sigurtà nazzjonali, u ma' pajjiżi fl-Ameriki permezz tal-Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani u l-Ftehim ta' Kummerċ Ħieles Istati Uniti–Messiku–Kanada. Fl-Amerika t'Isfel, il-Kolombja hija tradizzjonalment meqjusa bħala l-eqreb alleat tal-Istati Uniti. L-Istati Uniti teżerċita awtorità ta' difiża internazzjonali sħiħa u responsabbiltà għall-Mikronesja, il-Gżejjer Marshall, u Palau permezz tal-Patt ta' Assoċjazzjoni Ħielsa. Mill-2014, l-Istati Uniti saret alleat ewlieni tal-Ukrajna; Hija pprovdiet ukoll lill-pajjiż b'tagħmir militari sinifikanti u appoġġ ieħor b'reazzjoni għall-invażjoni Russa tal-2022.

=== Militari ===
[[File:US Navy 100506-N-8241M-191 An aerial view of Bulkeley Hall at Naval Station Guantanamo Bay, Cuba. Bulkeley Hall is the naval station headquarters and administration building.jpg|thumb|left|Guantanamo Bay Naval Base]]
[[File:Aerial view of the Pentagon, Arlington, VA (38285035892).jpg|thumb|Il-Pentagon, il-kwartieri ġenerali tad-Dipartiment tad-Difiża tal-Istati Uniti f'Arlington County, Virginia, huwa wieħed mill-akbar bini ta' uffiċini fid-dinja, b'aktar minn 6.5 miljun pied kwadru (600,000 m²) ta' spazju fuq l-art.]]
[[File:USS Lexington (AVT-16) leaving Guantanamo Bay c1989.jpg|thumb|left|Guantanamo Bay Naval Base]]
[[File:Unitas Gold 090421-N-UC848-013.jpg|thumb|Naval Station Mayport (IATA: NRB, ICAO: KNRB, FAA LID: NRB) hija bażi ewlenija tal-Navy tal-Istati Uniti fuq San Pablo Island f'Jacksonville, Florida]]
[[File:F-16 Aviano AB Italy.jpg|thumb|left|F-16 Fighting Falcon tal-US Air Force tal-31 Fighter Wing ibbażat fil-Bażi tal-Ajru ta' Aviano, l-[[Italja]]]]
[[File:F-22 Raptor on the apron at Elmendorf (5232740184).jpg|thumb|F-22 Raptor tat-3rd Wing f'Elmendorf AFB matul l-2010]]
[[File:3rd Wing Change of Command - July 2022.jpg|thumb|left|It-3rd Wing Bidla tal-Kmand, Joint Base Elmendorf–Richardson - Lulju 2022]]

Il-president huwa l-kap kmandant tal-Forzi Armati tal-Istati Uniti u jaħtar il-mexxejja tagħha, is-Segretarju tad-Difiża, u l-Kapijiet tal-Persunal Konġunt. Id-Dipartiment tad-Difiża, li għandu kwartjieri ġenerali fil-Pentagon qrib Washington, D.C., jamministra ħamsa mis-sitt fergħat tas-servizz, li huma magħmula mill-Armata tal-Istati Uniti, il-Korp tal-Baħar, il-Navy, il-Forza tal-Ajru u l-Forza Spazjali. Il-Gwardja tal-Kosta hija amministrata mid-Dipartiment tas-Sigurtà Interna fi żminijiet ta' paċi u tista' tiġi trasferita lid-Dipartiment tan-Navy fi żminijiet ta' gwerra.

L-Istati Uniti nefqu $ 916 biljun fuq il-militar tagħha fl-2023, li huwa bil-bosta l-aktar minn kwalunkwe pajjiż, li jammonta għal 37% tal-infiq militari globali u jammonta għal 3.4% tal-PGD tal-pajjiż. L-Istati Uniti għandha 42% tal-armi nukleari tad-dinja.

L-Armata topera madwar 800 bażi u faċilitajiet barra l-pajjiż, u żżomm skjeramenti ta' aktar minn 100 persunal attiv f'25 pajjiż barrani.

=== Infurzar tal-Liġi u Ġustizzja Kriminali ===
[[File:Washington DC, FBI - panoramio.jpg|thumb|J. Edgar Hoover Building, kwartieri ġenerali tal-Federal Bureau of Investigation (FBI), f'Washington, DC]]
Hemm madwar 18,000 aġenzija tal-infurzar tal-liġi minn livelli lokali għal nazzjonali fl-Istati Uniti. Il-liġi fl-Istati Uniti hija primarjament infurzata mid-dipartimenti tal-pulizija lokali u d-dipartimenti tax-xeriffi fil-ġurisdizzjonijiet muniċipali jew tal-kontea tagħhom. Id-dipartimenti tal-pulizija tal-istat għandhom awtorità fl-istat rispettiv tagħhom, u aġenziji federali bħall-Bureau Federali tal-Investigazzjoni (FBI) u s-Servizz tal-Marshals tal-Istati Uniti għandhom ġurisdizzjoni nazzjonali u dmirijiet speċjalizzati, bħall-protezzjoni tad-drittijiet ċivili, is-sigurtà nazzjonali u l-infurzar tad-deċiżjonijiet tal-Istati Uniti. qrati federali u liġijiet federali. Il-qrati tal-istat iwettqu l-biċċa l-kbira tal-proċessi ċivili u kriminali, u l-qrati federali jittrattaw reati magħżula u appelli minn deċiżjonijiet tal-qorti tal-istat.

M'hemm l-ebda &quot;sistema tal-ġustizzja kriminali&quot; unifikata fl-Istati Uniti. Is-sistema tal-ħabs Amerikana hija fil-biċċa l-kbira eteroġenja, b'eluf ta 'sistemi relattivament indipendenti li joperaw fil-livelli federali, statali, lokali u tribali. Fl-2023, &quot;dawn is-sistemi ospitaw kważi 2 miljun ruħ f'1,566 ħabs statali, 98 ħabs federali, 3,116 ħabs lokali, 1,323 faċilità korrettiva tal-minorenni, 181 ċentru ta' detenzjoni tal-immigrazzjoni, u 80 ħabs tal-Pajjiż Indjan, kif ukoll ħabsijiet militari. , ċentri ta' impenn ċivili, sptarijiet psikjatriċi statali u ħabsijiet fit-territorji tal-Istati Uniti. Minkejja s-sistemi ta' għeluq differenti, erba' istituzzjonijiet ewlenin jiddominaw: ħabsijiet federali, ħabsijiet statali, ħabsijiet lokali, u faċilitajiet korrettivi tal-minorenni. Il-ħabsijiet federali huma mmexxija mill-Uffiċċju tal-Ħabsijiet tal-Istati Uniti u jospitaw nies li nstabu ħatja ta' reati federali, inklużi dawk miżmuma jistennew il-proċess. Il-ħabsijiet tal-istat, amministrati mid-dipartiment uffiċjali tal-korrezzjonijiet ta' kull stat, jilqgħu nies ikkundannati li jiskontaw sentenzi ta' ħabs (ġeneralment aktar minn sena) għal reati serji. Il-ħabsijiet lokali huma faċilitajiet tal-kontea jew muniċipali li jħaddmu l-akkużati qabel il-proċess; Huma jospitaw ukoll lil dawk li jiskontaw sentenzi qosra (ġeneralment inqas minn sena). Il-faċilitajiet korrettivi taż-żgħażagħ huma mħaddma minn gvernijiet lokali jew statali u jservu bħala pjazzamenti fit-tul għal kwalunkwe minorenni iġġudikati delinkwenti u ordnati minn imħallef biex jinżammu.


== Ekonomija ==
[[File:US one dollar bill, obverse, series 2009.jpg|thumb|Id-dollaru Amerikan, il-munita l-aktar użata fit-tranżazzjonijiet internazzjonali u l-munita ta' riżerva ewlenija tad-dinja]]

L-Istati Uniti kienet nominalment l-akbar ekonomija fid-dinja minn madwar 1890. Il-prodott domestiku gross nominali (PGD) tal-Istati Uniti fl-2023 ta' aktar minn $ 27 triljun kien l-ogħla fid-dinja, li jagħmel aktar minn 25% tal-ekonomija globali jew 15% fil-parità tas-saħħa tal-akkwist (PPP). Mill-1983 sal-2008, it-tkabbir tal-PGD annwali kompost reali fl-Istati Uniti kien ta' 3.3%, meta mqabbel ma' medja peżata ta' 2.3% għall-bqija tal-Grupp tas-Seba'. Il-pajjiż jikklassifika l-ewwel fid-dinja għall-PGD nominali, it-tieni meta jiġi aġġustat għall-paritajiet tal-qawwa tal-akkwist (PPP), u d-disa' għall-PGD per capita aġġustat skont il-PPP. Għandha l-ogħla dħul disponibbli għal kull persuna domestika fost il-pajjiżi tal-OECD.

[[File:Aerial Microsoft West Campus August 2009.jpg|thumb|Microsoft Campus, kwartieri ġenerali ta' Microsoft, l-akbar kumpanija fid-dinja bil-kapitalizzazzjoni tas-suq]]

Mill-500 l-akbar kumpanija fid-dinja skond id-dħul, 136 għandhom kwartjieri ġenerali fl-Istati Uniti fl-2023, l-ogħla numru ta' kwalunkwe pajjiż. Id-dollaru Amerikan huwa l-munita l-aktar użata fit-tranżazzjonijiet internazzjonali u hija l-munita ta' riżerva primarja tad-dinja, appoġġjata mill-ekonomija dominanti tal-pajjiż, il-militar tiegħu, is-sistema tal-petrodollar u l-Eurodollar marbut tiegħu, u s-suq kbir tal-bonds tat-Teżor tal-Istati Uniti tal-Istati Uniti Diversi pajjiżi jużawha bħala l-munita uffiċjali tagħhom, u f'oħrajn hija l-munita de facto. Għandha ftehimiet ta' kummerċ ħieles ma' diversi pajjiżi, inkluż it-T-MEC. L-Istati Uniti kklassifikati fit-tieni post fir-Rapport dwar il-Kompetittività Globali fl-2019, wara Singapor. Għalkemm l-Istati Uniti laħqet livell ta 'żvilupp post-industrijali u ħafna drabi hija deskritta bħala pajjiż b'ekonomija tas-servizz, tibqa' qawwa industrijali ewlenija.

[[File:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|thumb|Il-Borża ta' New York fuq Wall Street, l-akbar borża fid-dinja bil-kapitalizzazzjoni tas-suq]]

New York City hija ċ-ċentru finanzjarju ewlieni fid-dinja u l-epiċentru tal-akbar ekonomija metropolitana tad-dinja. Il-Borża ta’ New York u n-Nasdaq, it-tnejn li huma jinsabu fil-Belt ta' New York, huma l-akbar żewġ boroż fid-dinja skont il-kapitalizzazzjoni tas-suq u l-volum tal-kummerċ. L-Istati Uniti hija fuq jew qrib ta' quddiem ta' avvanzi teknoloġiċi u innovazzjoni f'ħafna oqsma ekonomiċi, speċjalment intelliġenza artifiċjali; Elettronika u kompjuters; farmaċewtiċi; u tagħmir mediku, aerospazjali u militari. L-ekonomija tal-pajjiż hija mmexxija minn riżorsi naturali abbundanti, infrastruttura żviluppata tajjeb, u produttività għolja. L-aktar sħab kummerċjali importanti tal-Istati Uniti huma l-Unjoni Ewropea, il-Kanada, il-Ġappun, il-Korea t'Isfel, ir-Renju Unit u t-Tajwan. L-Istati Uniti hija l-akbar importatur u l-akbar esportatur fid-dinja. Hija, bil-bosta, l-akbar esportatur ta' servizzi fid-dinja.

L-Amerikani għandhom l-ogħla dħul medjan tad-dar u tal-impjegati fost l-istati membri tal-OECD, u r-raba' l-ogħla dħul medjan tal-familja, sa mis-sitt l-ogħla fl-2013. ekonomija mmexxija u hija bil-bosta l-akbar suq tal-konsumatur fid-dinja.

=== Xjenza, teknoloġija, titjiriet spazjali u enerġija ===
L-Istati Uniti ilha mexxej fl-innovazzjoni teknoloġika mill-aħħar tas-seklu 19 u fir-riċerka xjentifika minn nofs is-seklu 20. Metodi ta' produzzjoni ta' partijiet interkambjabbli u l-istabbiliment ta' industrija tal-għodod tal-magni ppermettew manifattura fuq skala kbira ta' prodotti tal-konsumatur Amerikani fl-aħħar tas-seklu 19. Fil-bidu tas-seklu 20, l-elettrifikazzjoni tal-fabbriki, l-introduzzjoni tal-linja tal-assemblaġġ, u tekniki oħra li jiffrankaw ix-xogħol ħolqu s-sistema tal-produzzjoni tal-massa. L-Istati Uniti hija meqjusa ħafna bħala l-pajjiż ewlieni fl-iżvilupp tat-teknoloġija tal-intelliġenza artifiċjali. Fl-2022, l-Istati Uniti kienet il-pajjiż bit-tieni l-ogħla numru ta' artikli xjentifiċi ppubblikati. Mill-2021, l-Istati Uniti kklassifikaw it-tieni għan-numru ta' applikazzjonijiet għall-privattivi u t-tielet għall-applikazzjonijiet ta' trademarks u disinni industrijali. Fl-2023, l-Istati Uniti kklassifikati fit-tielet post fl-Indiċi tal-Innovazzjoni Globali. L-Istati Uniti għandha l-ogħla nefqa totali fuq ir-riċerka u l-iżvilupp ta' kull pajjiż u tikklassifika fid-disa' bħala persentaġġ tal-PGD. Fl-2023, l-Istati Uniti kienet ikklassifikata t-tieni l-aktar pajjiż teknoloġikament avvanzat fid-dinja minn Global Finance.

[[File:Buzz salutes the U.S. Flag-crop.jpg|thumb|L-astronawta Amerikan Buzz Aldrin isellem lill-bandiera Amerikana fuq il-Qamar waqt il-missjoni Apollo 11 tal-1969; L-Istati Uniti hija l-uniku pajjiż li ħa l-ekwipaġġi fuq il-wiċċ tal-qamar.]]

NASA hija waħda mill-ħames aġenziji li jikkollaboraw fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali (ISS); Il-kontribuzzjonijiet tal-Istati Uniti għall-ISS jinkludu diversi moduli, inklużi Destiny (2001), Harmony (2007), u Tranquility (2010), kif ukoll appoġġ loġistiku u operattiv kontinwu. Is-settur privat tal-Istati Uniti jiddomina l-industrija tat-titjiriet spazjali kummerċjali globali. Kuntratturi ta' titjiriet spazjali Amerikani notevoli jinkludu Blue Origin, Boeing, Sierra Space, u SpaceX. Programmi tan-NASA bħall-Programm tal-Ekwipaġġ Kummerċjali, Servizzi ta' Riforniment Kummerċjali, Servizzi ta' Merkanzija Kummerċjali Lunar, u NextSTEP iffaċilitaw il-parteċipazzjoni dejjem tikber tas-settur privat fit-titjiriet spazjali Amerikani. L-Istati Uniti żammet programm spazjali mill-aħħar tas-snin 50, li beda bit-twaqqif tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Aeronawtika u l-Ispazju (NASA) fl-1958. Il-programm Apollo tan-NASA (1961-1972) kiseb l-ewwel inżul b'ekwipaġġ fuq il-Qamar bl-Apollo 11. missjoni tal-1969; jibqa' wieħed mill-aktar tragwardi importanti tal-aġenzija. Sforzi ewlenin oħra tan-NASA jinkludu l-programm tax-shuttle spazjali (1981-2011), il-programm Voyager (1972-preżent), it-teleskopji spazjali Hubble u James Webb (mnedija fl-1990 u l-2021, rispettivament), u l-Programm ta' Esplorazzjoni Spazjali Mars (Spirtu u Opportunità, Kurżità u Perseveranza).

Mill-2023, l-Istati Uniti tirċievi madwar 84% tal-enerġija tagħha mill-fjuwils fossili u l-akbar sors ta' enerġija tal-pajjiż ġie miż-żejt (38%), segwit minn gass naturali (36%), sorsi rinnovabbli (9%), faħam (9). %) u l-enerġija nukleari (9 %). L-Istati Uniti tagħmel inqas minn 4% tal-popolazzjoni tad-dinja, iżda tikkonsma madwar 16% tal-enerġija tad-dinja. L-Istati Uniti tikklassifika bħala t-tieni l-akbar emettitur ta' gassijiet serra.

=== Trasport ===
[[File:Atlanta Hartsfield-Jackson (cropped).jpg|thumb|L-Ajruport Internazzjonali ta' Hartsfield-Jackson Atlanta, li jservi ż-żona metropolitana ta' Atlanta, huwa l-iktar ajruport traffikuż tal-passiġġieri fid-dinja, li jservi aktar minn 75 miljun passiġġier fl-2021.]]
Il-maġġoranza l-kbira tat-toroq fl-Istati Uniti huma proprjetà u miżmuma mill-gvernijiet statali u lokali. L-awtostradi miżmuma biss mill-gvern federali tal-Istati Uniti ġeneralment jinsabu fuq artijiet federali (bħal parks nazzjonali) jew fuq installazzjonijiet federali (bħal bażijiet militari). Is-Sistema ta 'Highways Interstatali, bl-awtostradi miftuħa kbar tagħha li jgħaqqdu l-istati, hija ffinanzjata parzjalment mill-gvern federali, iżda hija proprjetà u miżmuma mill-gvern statali li jospita s-sezzjoni tal-awtostrada tagħha. Xi stati jiffinanzjaw u jibnu awtostradi kbar tagħhom stess, spiss imsejħa &quot;parkways&quot; jew &quot;turnpikes&quot;, li tipikament jużaw pedaġġi biex iħallsu għall-kostruzzjoni u l-manutenzjoni. Barra minn hekk, xi toroq privati ​​jistgħu jużaw pedaġġi għal dan il-għan.

Sistemi ferrovjarji tal-passiġġieri u tal-merkanzija, sistemi tal-karozzi tal-linja, laneċ tal-ilma, u digi jistgħu jkunu proprjetà pubblika jew privata u operati. Il-linji tal-ajru ċivili Amerikani huma kollha proprjetà privata. Ħafna mill-ajruporti Amerikani huma proprjetà u operati minn awtoritajiet tal-gvern lokali, u hemm ukoll xi ajruporti privati. L-Amministrazzjoni tas-Sigurtà tat-Trasport ipprovdiet sigurtà fil-biċċa l-kbira tal-ajruporti ewlenin mill-2001.

Id-Dipartiment tat-Trasport tal-Istati Uniti u d-diviżjonijiet tiegħu huma responsabbli għar-regolamentazzjoni, is-superviżjoni u l-finanzjament tal-aspetti kollha tat-trasport, ħlief id-dwana, l-immigrazzjoni u s-sigurtà (din tal-aħħar tibqa' r-responsabbiltà tad-Dipartiment tas-Sigurtà Interna tal-Istati Uniti). . Kull stat fl-Istati Uniti għandu d-dipartiment tat-trasport tiegħu stess, li jibni u jżomm l-awtostradi tal-istat. Skont l-istat, dan id-dipartiment jista 'jopera wkoll jew jissorvelja direttament modi oħra ta' trasport.

Il-liġi tal-avjazzjoni hija kważi kollha kemm hi l-ġurisdizzjoni tal-gvern federali; L-Amministrazzjoni Federali tal-Avjazzjoni tirregola l-aspetti kollha tal-avjazzjoni ċivili, il-ġestjoni tat-traffiku tal-ajru, iċ-ċertifikazzjoni u l-konformità, u s-sigurtà tal-avjazzjoni. Madankollu, il-liġijiet tat-traffiku tal-vetturi huma promulgati u infurzati mill-awtoritajiet statali u lokali, bl-eċċezzjoni ta' awtostradi li jinsabu fuq proprjetà federali (parks nazzjonali, bażijiet militari) jew fit-territorji mhux organizzati tal-Istati Uniti. Il-Gwardja tal-Kosta tal-Istati Uniti hija l-infurzatur primarju tal-liġi u s-sikurezza fuq il-passaġġi tal-ilma Amerikani, kemm interni kif ukoll kostali, iżda l-ġurisdizzjoni ekonomika fuq il-mareat kostali hija kondiviża bejn il-gvernijiet statali u federali. Il-passaġġi fuq l-ilma interni tal-pajjiż huma l-ħames l-itwal fid-dinja, b'total ta' 41,009 km (25,482 mi).

Mill-50 port tal-kontejners l-aktar traffikużi fid-dinja, erbgħa jinsabu fl-Istati Uniti. L-aktar traffikużi fl-Istati Uniti huwa l-port ta' Los Angeles.

It-trasport personali fl-Istati Uniti huwa ddominat mill-karozzi, li joperaw fuq netwerk ta' 4 miljun mil (6.4 miljun kilometru) ta' toroq pubbliċi, li jagħmilha l-itwal fid-dinja. In-netwerk tat-trasport bil-ferrovija tal-pajjiż, ukoll l-itwal fid-dinja b'182,412.3 mil (293,564.2 km), primarjament jimmaniġġja l-merkanzija.

[[File:45intoI-10 2.jpg|thumb|Skambju bejn Interstate 10 u Interstate 45 fi Houston, Texas]]

Il-ferroviji u l-ferroviji ta' proprjetà privata kienu l-mod ta' trasport dominanti fl-Istati Uniti sa nofs is-seklu 20. L-introduzzjoni ta' ajruplani bil-ġett u ajruporti li jservu l-istess rotot ewlenin tal-belt aċċellerat tnaqqis fid-domanda għal servizz tal-passiġġieri tal-ferroviji intercity fis-sittinijiet It-tlestija tas-Sistema ta' Highway Interstatali aċċellerat ukoll it-tnaqqis notevoli tal-passiġġieri mill-ferroviji. Dawn l-avvanzi sinifikanti wasslu għall-ħolqien tal-Korporazzjoni Nazzjonali tal-Passiġġieri tal-Ferroviji, issa msejħa Amtrak, mill-gvern federali tal-Istati Uniti fl-1971. Amtrak tgħin biex iżżomm servizz limitat tal-passiġġieri tal-ferroviji f'ħafna partijiet tal-pajjiż. Jservi l-biċċa l-kbira tal-ibliet ewlenin tal-Istati Uniti, iżda barra mill-Grigal, California, u Illinois, tipikament topera biss ftit ferroviji kuljum. Is-servizz l-aktar frekwenti ta' Amtrak huwa disponibbli fuq kurituri reġjonali bejn ċerti bliet ewlenin, notevolment il-Kuritur tal-Grigal bejn Washington, D.C., Philadelphia, New York City, u Boston; bejn New York City u Albany; fiż-żona metropolitana ta' Chicago; u f'partijiet tal-Kalifornja u l-Majjistral tal-Paċifiku. Amtrak ma sservix diversi destinazzjonijiet ewlenin tal-Istati Uniti, inklużi Las Vegas u Phoenix, Arizona.

L-Oldsmobile Curved Dash u l-Ford Model T, it-tnejn karozzi Amerikani, huma meqjusa bħala l-ewwel karozzi prodotti bil-massa u affordabbli għall-mases, rispettivament. Mill-2023, l-Istati Uniti hija t-tieni l-akbar manifattur ta' vetturi bil-mutur u hija d-dar ta' Tesla, l-aktar kumpanija tal-karozzi siewja fid-dinja. Il-kumpanija tal-karozzi Amerikana General Motors kellha t-titlu tal-manifattur tal-karozzi bl-aħjar bejgħ fid-dinja mill-1931 sal-2008. L-industrija tal-karozzi Amerikana hija l-ewwel l-akbar suq tal-karozzi fid-dinja bil-bejgħ, u l-Istati Uniti għandha l-ogħla sjieda ta 'vettura per capita fil- dinja, b'910 vettura għal kull 1000 ruħ. F'termini ta 'valur, l-Istati Uniti kienet l-akbar importatur u t-tielet l-akbar esportatur ta' karozzi fid-dinja fl-2022.

L-industrija tal-linji tal-ajru ċivili Amerikani hija għal kollox proprjetà privata u kienet fil-biċċa l-kbira deregolata mill-1978, filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-ajruporti ewlenin huma proprjetà pubblika. L-akbar tliet linji tal-ajru fid-dinja minn passiġġieri li jinġarru huma bbażati fl-Istati Uniti; American Airlines hija n-numru wieħed wara l-akkwist tagħha fl-2013 mill-US Airways. Mill-50 ajruport tal-passiġġieri l-aktar traffikużi fid-dinja, 16 jinsabu fl-Istati Uniti, inklużi l-aqwa ħamsa u l-aktar traffikużi, l-Ajruport Internazzjonali ta’ Hartsfield-Jackson Atlanta. Mill-2022, hemm 19,969 ajruport fl-Istati Uniti, li minnhom 5,193 huma indikati bħala &quot;użu pubbliku&quot;, inkluż għall-avjazzjoni ġenerali u attivitajiet oħra.

== Demografija ==
=== Popolazzjoni ===
L-Uffiċċju taċ-Ċensiment tal-Istati Uniti rrapporta 331,449,281 residenti mill-1 ta' April, 2020, li għamel l-Istati Uniti t-tielet l-iktar pajjiż popolat fid-dinja, wara ċ-Ċina u l-Indja. Skont l-Arloġġ tal-Popolazzjoni tal-Istati Uniti tal-Bureau, fl-1 ta' Lulju 2024, il-popolazzjoni tal-Istati Uniti kellha qligħ nett ta' persuna waħda kull 16-il sekonda, jew madwar 5,400 ruħ kuljum. Fl-2023, 51% tal-Amerikani li għandhom 15-il sena jew aktar kienu miżżewġin, 6% kienu romol, 10% kienu divorzjati, u 34% qatt ma kienu miżżewġin. Fl-2023, ir-rata tal-fertilità totali tal-Istati Uniti kienet ta '1.6 tfal għal kull mara, u bi 23%, kellha l-ogħla rata ta' tfal fid-dinja li jgħixu f'familji b'ġenitur wieħed fl-2019.

L-Istati Uniti għandha popolazzjoni diversa; 37 grupp ta' antenati għandhom aktar minn miljun membru. Amerikani bojod b'antenati Ewropej, tal-Lvant Nofsani jew tal-Afrika ta' Fuq jiffurmaw l-akbar grupp razzjali u etniku b'57.8% tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti. L-Ispaniċi u l-Amerikani Latini jiffurmaw it-tieni l-akbar grupp u huma 18.7% tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti. L-Amerikani Afrikani jiffurmaw it-tielet l-akbar grupp ta' antenati fil-pajjiż, li jiffurmaw 12.1% tal-popolazzjoni totali tal-Amerikani Asjatiċi huma r-raba' l-akbar grupp fil-pajjiż, li jiffurmaw 5.9% tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti. It-3.7 miljun Nattiv Amerikan tal-pajjiż jammontaw għal madwar 1%, u madwar 574 tribu Indiġena huma rikonoxxuti federalment. Fl-2022, l-età medjana tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti kienet 38.9 sena.

==== L-aktar stati popolati tal-Istati Uniti fl-2023 (popolazzjoni f'miljuni) ====

* Kalifornja 39.0
* Texas 30.5
* Florida 22.6
* New York 19.6
* Pennsylvania 13.0
* Illinois 12.5
* Ohio 11.7
* Ġeorġja 11.0
* North Carolina 10.8
* Michigan 10.0

=== Lingwa ===
[[File:Languages cp-02.svg|thumb|L-aktar lingwi mitkellma fl-Istati Uniti]]
Għalkemm ħafna lingwi huma mitkellma fl-Istati Uniti, l-Ingliż huwa bil-bosta l-aktar mitkellma u miktuba. Għalkemm m'hemm l-ebda lingwa uffiċjali fil-livell federali, xi liġijiet, bħar-rekwiżiti tan-naturalizzazzjoni tal-Istati Uniti, jistandardizzaw l-Ingliż, u ħafna mill-istati ddikjarawha lingwa uffiċjali. Tliet stati u erba' territorji tal-Istati Uniti rrikonoxxew lingwi lokali jew indiġeni minbarra l-Ingliż, inklużi l-Hawaii (Ħawajja), l-Alaska (għoxrin lingwa nattiva), South Dakota (Sioux), Samoa Amerikana (Samoan), Puerto Rico (Spanjol), Guam (Chamorro) u l-Gżejjer Marjani tat-Tramuntana (Carolinian u Chamorro). B'kollox, 169 lingwa Nattiva Amerikana huma mitkellma fl-Istati Uniti. Fi Puerto Rico, l-Ispanjol huwa mitkellem aktar mill-Ingliż.

Skont l-Istħarriġ tal-Komunità Amerikana tal-2010, mit-308 miljun ruħ fl-Istati Uniti, madwar 229 miljun jitkellmu bl-Ingliż biss id-dar. Madwar 37 miljun jitkellmu bl-Ispanjol fid-dar, u dan jagħmilha t-tieni l-aktar lingwa użata. Lingwi oħra mitkellma fid-dar minn miljun ruħ jew aktar jinkludu Ċiniż (2.8 miljun), Tagalog (1.6 miljun), Vjetnamiż (1.4 miljun), Franċiż (1.3 miljun), Korean (1.1 miljun) u Ġermaniż (1 miljun).

=== Immigrazzjoni ===
[[File:Border USA Mexico.jpg|thumb|Il-ħajt tal-fruntiera bejn il-Messiku u l-Istati Uniti bejn San Diego (xellug) u Tijuana (lemin)]]
Il-popolazzjoni tal-immigranti tal-Istati Uniti, bi kważi 51 miljun, hija bil-bosta l-akbar fid-dinja f'termini assoluti. Fl-2022, kien hemm 87.7 miljun immigrant u tfal imwielda fl-Amerika ta 'immigranti fl-Istati Uniti, li jirrappreżentaw kważi 27% tal-popolazzjoni ġenerali tal-Istati Uniti. Fl-2017, tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti li twieldet barra l-pajjiż, madwar 45% (20.7 miljun) kienu ċittadini naturalizzati, 27% (12.3 miljun) kienu residenti permanenti legali, 6% (2.2 miljun) kienu residenti legali temporanji u 23% (10.5 miljun) kienu immigranti mhux awtorizzati. Fl-2019, il-pajjiżi ewlenin tal-oriġini tal-immigranti kienu l-Messiku (24% tal-immigranti), l-Indja (6%), iċ-Ċina (5%), il-Filippini (4.5%) u El Salvador (3%). Fis-sena fiskali 2022, aktar minn miljun immigrant (il-biċċa l-kbira minnhom daħlu permezz tar-riunifikazzjoni tal-familja) kisbu residenza legali. L-Istati Uniti mexxew id-dinja fir-risistemazzjoni tar-refuġjati għal għexieren ta' snin, billi ammettew aktar refuġjati mill-bqija tad-dinja flimkien.

=== Reliġjon ===
[[File:Saint Patrick's Cathedral by David Shankbone.jpg|thumb|Veduta tal-Katidral ta' San Patrizju fi New York]]
[[File:StPatCathExt1.jpg|thumb|left|Veduta tal-Katidral ta' San Patrizju fi New York]]
[[File:At New York, USA 2017 119.jpg|thumb|Veduta tal-Katidral ta' San Patrizju fi New York]]
[[File:Mt Pleasant St Andrews Episcopal 1.jpg|thumb|left|Knisja ta' Sant’Andrija f'Mount Pleasant, South Carolina]]
[[File:Holy Cross Catholic Church (Iglesia de Santa Cruz de la Cañada), Santa Cruz, New Mexico, USA-1.jpg|thumb|left|Il-Knisja Kattolika ta' Santa Cruz, aktarx mibnija fl-1733 jew ftit wara, hija l-akbar u kienet meqjusa bħala l-aqwa knisja tal-missjoni fi New Mexico.]]
L-Ewwel Emenda tiggarantixxi l-eżerċizzju ħieles tar-reliġjon fil-pajjiż u tipprojbixxi lill-Kungress milli jgħaddi liġijiet dwar it-twaqqif tiegħu. Il-prattika reliġjuża hija mifruxa, fost l-aktar diversi fid-dinja, u vibranti ħafna. Il-pajjiż għandu l-akbar popolazzjoni Kristjana fid-dinja. Reliġjonijiet notevoli oħra jinkludu l-Ġudaiżmu, il-Buddiżmu, l-Induiżmu, l-Izlam, ħafna movimenti ta' New Age, u reliġjonijiet Native American. Il-prattika reliġjuża tvarja b'mod sinifikanti skont ir-reġjun. &quot;Deism ċerimonjali&quot; huwa komuni fil-kultura Amerikana.

Il-maġġoranza assoluta ta' l-Amerikani jemmnu f'qawwa ogħla jew forza spiritwali, jidħlu fi prattiċi spiritwali bħat-talb, u jqisu lilhom infushom reliġjużi jew spiritwali. Fiċ-“Ċinturin tal-Bibbja”, li jinsab fin-Nofsinhar tal-Istati Uniti, il-Protestantiżmu evanġeliku għandu rwol kulturali importanti, filwaqt li New England u l-Punent tal-Istati Uniti għandhom tendenza li jkunu aktar sekulari. Il-Mormoniżmu—moviment Restorationist, li l-membri tiegħu emigraw lejn il-punent minn Missouri u Illinois taħt it-tmexxija ta' Brigham Young fl-1847 wara l-qtil ta' Joseph Smith—baqgħet ir-reliġjon predominanti f’Utah sal-lum.

==== Affiljazzjoni reliġjuża fl-Istati Uniti, skont stħarriġ Gallup tal-2023: ====

* Protestantiżmu (33%)
* Kattoliċiżmu (22%)
*Kristjan mhux speċifiku (11%)
* Ġudaiżmu (2%)
*Mormoniżmu (1%)
* Reliġjon oħra (6%)
* Mhux affiljat (22%)
* Ebda tweġiba (3%)

=== Urbanizzazzjoni ===
Madwar 82% tal-Amerikani jgħixu f'żoni urbani, inklużi s-subborgi; madwar nofshom jgħixu fi bliet b'popolazzjonijiet ta 'aktar minn 50,000 Mill-2022, 333 muniċipalità inkorporata kellhom popolazzjonijiet ta' aktar minn 100,000, disa 'bliet kellhom aktar minn miljun residenti, u erba' bliet (New York, Los Angeles, Chicago u Houston. ) kellhom popolazzjonijiet li jaqbżu ż-żewġ miljuni. Ħafna popolazzjonijiet metropolitani tal-Istati Uniti qed jikbru malajr, partikolarment fin-Nofsinhar u l-Punent.

=== Saħħa ===
[[File:Texas medical center.jpg|thumb|Iċ-Ċentru Mediku ta' Texas fi Houston huwa l-akbar kumpless mediku fid-dinja. Mill-2018, impjega 120,000 ruħ u kkura 10 miljun pazjent kull sena.]]
Skont iċ-Ċentri għall-Kontroll u l-Prevenzjoni tal-Mard (CDC), l-istennija tal-ħajja medja tal-Amerikani mat-twelid kienet 77.5 snin fl-2022 (74.8 snin għall-irġiel u 80.2 snin għan-nisa). Dan irrappreżenta żieda ta '1.1 snin minn 76.4 snin fl-2021, iżda s-CDC innota li l-medja l-ġdida &quot;ma kkumpensatx għal kollox it-telf ta' 2.4 snin bejn l-2019 u l-2021.&quot; L-impatt fuq is-saħħa tal-pandemija tal-COVID-19 u ż-żieda fil-mortalità ġenerali minħabba dożi eċċessivi u suwiċidji tal-opjojdi kienu primarjament responsabbli għat-tnaqqis bikri fl-istennija tal-għomor. L-istess rapport iddikjara li ż-żidiet fl-2022 fl-istennija tal-ħajja medja fl-Istati Uniti kienu partikolarment sinifikanti għall-irġiel, l-Ispaniċi, u l-Indjani Amerikani u l-Alaska Natives (AIANs).

Is-sistema tal-kura tas-saħħa tal-Istati Uniti tisboq bil-bosta dik ta' kwalunkwe pajjiż ieħor, imkejla kemm fl-infiq per capita kif ukoll bħala perċentwal tal-PGD.

=== Edukazzjoni ===
[[File:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb|77% tal-istudenti tal-kulleġġ Amerikani jattendu istituzzjonijiet pubbliċi bħall-Università ta' Virginia, imwaqqfa minn Thomas Jefferson fl-1819.]]
L-edukazzjoni primarja u sekondarja Amerikana (magħrufa fl-Istati Uniti bħala K-12, &quot;kindergarten sat-12-il grad&quot;) hija deċentralizzata. Hija mħaddma minn gvernijiet statali, territorjali, u xi kultant muniċipali, u regolata mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni tal-Istati Uniti. It-tfal huma ġeneralment meħtieġa li jattendu l-iskola jew skola tad-dar approvata mill-età ta' ħames jew sitt snin (kindergarten jew l-ewwel grad) sakemm ikollhom 18-il sena. Dan ħafna drabi jieħu l-istudenti sat-12-il grad, l-aħħar sena ta' skola sekondarja Amerikana, iżda xi stati u territorji jippermettu lill-istudenti jitilqu mill-iskola qabel, fl-età ta' 16 jew 17. L-Istati Uniti tonfoq aktar fl-edukazzjoni għal kull student minn kwalunkwe pajjiż ieħor fid-dinja, medja ta' $18,614 fis-sena għal kull student tal-iskola primarja u sekondarja pubblika fl-2020-2021. Fost l-Amerikani ta' età ta' 25 u aktar, 92.2% ggradwaw mill-iskola għolja, 62.7% attendew xi tip ta 'kulleġġ, 37.7% kisbu grad ta' baċellerat, u 14.2% kisbu lawrja. Ir-rata tal-litteriżmu tal-Istati Uniti hija kważi universali. Il-pajjiż għandu l-aktar rebbieħa tal-Premju Nobel minn kwalunkwe pajjiż, b'411 (wara rebaħ 413-il premju).

L-edukazzjoni ogħla jew terzjarja Amerikana kisbet reputazzjoni globali. Ħafna mill-aqwa universitajiet tad-dinja, kif elenkati minn diversi organizzazzjonijiet ta' klassifikazzjoni, jinsabu fl-Istati Uniti, inklużi 19 mill-aqwa 25. L-edukazzjoni ogħla Amerikana hija ddominata minn sistemi universitarji statali, għalkemm il-bosta universitajiet u kulleġġi privati ​​tal-pajjiż jirreġistraw madwar 20% tal-istudenti Amerikani kollha. Kulleġġi tal-komunità lokali tipikament joffru korsijiet u programmi ta 'lawrja li jkopru l-ewwel sentejn ta' studju tal-kulleġġ. Ħafna drabi jkollhom politiki ta' ammissjoni aktar miftuħa, programmi akkademiċi iqsar, u miżati tat-tagħlim aktar baxxi.

Meta niġu għall-infiq pubbliku fuq edukazzjoni ogħla, l-Istati Uniti tonfoq aktar għal kull student mill-medja tal-OECD, u l-Amerikani jonfqu aktar min-nazzjonijiet kollha fuq infiq pubbliku u privat flimkien. Kulleġġi u universitajiet iffinanzjati direttament mill-gvern federali ma jitolbux tagħlim u huma limitati għal persunal militari u impjegati tal-gvern, inklużi: l-Akkademji tas-Servizz tal-Istati Uniti, l-Iskola Navali ta 'Postgraduate, u kulleġġi tal-persunal militari. Minkejja xi programmi ta' maħfra tas-self lill-istudenti, id-dejn tas-self lill-istudenti żdied b’102 % bejn l-2010 u l-2020, u qabeż $1.7 triljun fl-2022.

==== Universitajiet ====
Fl-Istati Uniti hemm 4,599 università, istituti, akkademji u kulleġġi komunitarji rikonoxxuti mit-Titolu IV tal-Att tal-Edukazzjoni Għolja tal-1965.

== Kultura u soċjetà ==
[[File:West Branch, Michigan (August 2021)2.jpg|thumb|left|Djar bi bnadar Amerikani fil-West Branch, Michigan]]
[[File:Liberty02.jpg|thumb|L-Istatwa tal-Libertà (Liberty Enlightening the World) fuq Liberty Island fil-Port ta' New York kien rigal minn [[Franza]] fl-1866 li sar simbolu emblematiku tal-ħolma Amerikana.]]
[[File:West Branch, Iowa (2022).jpg|thumb|left|Arkitettura tipika Midwestern fil-West Branch, Iowa, Stati Uniti]]
L-Amerikani kienu tradizzjonalment ikkaratterizzati minn twemmin politiku li jgħaqqad fi &quot;Kredu Amerikan&quot; li jenfasizza l-kunsens tal-irregolati, il-libertà, l-ugwaljanza quddiem il-liġi, id-demokrazija, l-ugwaljanza soċjali, id-drittijiet tal-proprjetà, u preferenza għal gvern limitat. Kulturalment, il-pajjiż ġie deskritt bħala li għandu l-valuri tal-individwaliżmu u l-awtonomija personali, minbarra li għandu etika tax-xogħol qawwija, kompetittività, u altruiżmu volontarju lejn ħaddieħor. Skont studju tal-2016 mill-Charities Aid Foundation, l-Amerikani taw 1.44% tal-PGD totali lill-karità, l-ogħla rata fid-dinja b'marġni wiesa'. L-Istati Uniti hija dar għal varjetà wiesgħa ta' gruppi etniċi, tradizzjonijiet, u valuri. Kisbet qawwa artab kulturali u ekonomika sinifikanti.

Kważi l-Amerikani attwali kollha jew l-antenati tagħhom ġew mill-Ewropa, l-Afrika, jew l-Asja (id-&quot;Dinja l-Qadima&quot;) fl-aħħar ħames sekli. Il-kultura mainstream Amerikana hija kultura tal-Punent derivata l-aktar mit-tradizzjonijiet tal-immigranti Ewropej b'influwenzi minn ħafna sorsi oħra, bħal tradizzjonijiet miġjuba minn skjavi mill-Afrika. Immigrazzjoni aktar reċenti mill-Asja u speċjalment mill-Amerika Latina żiedet ma' taħlita kulturali li ġiet deskritta bħala melting pot omoġenizzanti u insalata eteroġenja, bl-immigranti jikkontribwixxu għal u ħafna drabi jassimilaw fil-kultura Amerikana prinċipali. Il-ħolma Amerikana, jew il-perċezzjoni li l-Amerikani jgawdu mobilità soċjali għolja, għandha rwol ewlieni biex tattira l-immigranti. Jekk din il-perċezzjoni hijiex korretta kien suġġett ta' dibattitu. Filwaqt li l-kultura dominanti ssostni li l-Istati Uniti hija soċjetà mingħajr klassi, l-istudjużi jidentifikaw differenzi sinifikanti bejn il-klassijiet soċjali tal-pajjiż, li jaffettwaw is-soċjalizzazzjoni, il-lingwa u l-valuri. L-Amerikani għandhom tendenza li japprezzaw ħafna l-kisba soċjoekonomika, iżda li jkunu ordinarji jew medji huwa wkoll promoss minn xi wħud bħala status nobbli.

L-Istati Uniti hija meqjusa li għandha l-aktar protezzjoni b'saħħitha tal-kelma ħielsa ta' kwalunkwe pajjiż taħt l-Ewwel Emenda, li tipproteġi l-profanazzjoni tal-bandiera, id-diskors ta' mibegħda, id-dagħa, u l-lese majeste bħala forom ta' espressjoni protetti. Stħarriġ tal-2016 taċ-Ċentru ta' Riċerka Pew sab li l-Amerikani kienu l-aktar appoġġ għall-espressjoni ħielsa minn kwalunkwe sistema politika mkejla. Huma l-aktar li jappoġġjaw il-libertà tal-istampa u d-dritt li tuża l-Internet mingħajr ċensura tal-gvern.

=== Letteratura ===
[[File:Mark Twain by AF Bradley.jpg|thumb|Mark Twain, li William Faulkner sejjaħ &quot;il-missier tal-letteratura Amerikana&quot;]]
L-awturi kolonjali Amerikani kienu influwenzati minn John Locke u diversi filosofi oħra tal-Illuminiżmu. Il-perjodu Rivoluzzjonarju Amerikan (1765-1783) huwa notevoli għall-kitbiet politiċi ta' Benjamin Franklin, Alexander Hamilton, Thomas Paine, u Thomas Jefferson. Ftit qabel u wara l-Gwerra tal-Indipendenza, il-gazzetta żdiedet għall-prominenza, u laqgħet domanda għal letteratura nazzjonali kontra l-Ingliżi. Rumanz bikri huwa The Power of Sympathy ta' William Hill Brown, ippubblikat fl-1791. Il-kittieb u kritiku John Neal fil-bidu u f'nofs is-seklu 19 għen biex l-Istati Uniti jimxu lejn letteratura u kultura uniċi billi kkritika lill-predeċessuri bħal Washington Irving biex jimitaw. il-kontropartijiet Brittaniċi tagħhom u jinfluwenzaw kittieba bħal Edgar Allan Poe, li ħa l-poeżija Amerikana u l-finzjoni qasira f’direzzjonijiet ġodda. Ralph Waldo Emerson u Margaret Fuller kienu pijunieri tal-moviment transcendentalist influwenti; Henry David Thoreau, awtur ta' Walden, kien influwenzat minn dan il-moviment. Il-kunflitt dwar l-abolizzjoniżmu ispira kittieba, bħal Harriet Beecher Stowe, u awturi ta' narrattivi tal-iskjavi, bħal Frederick Douglass. The Scarlet Letter (1850) ta’ Nathaniel Hawthorne esplora n-naħa skura tal-istorja Amerikana, kif għamel Moby-Dick (1851) ta' Herman Melville. Poeti Amerikani ewlenin tar-Rinaxximent Amerikan tas-seklu 19 jinkludu Walt Whitman, Melville, u Emily Dickinson. Mark Twain kien l-ewwel kittieb Amerikan ewlieni li twieled fil-Punent. Henry James kiseb rikonoxximent internazzjonali b'rumanzi bħal The Portrait of a Lady (1881). Hekk kif ir-rati tal-litteriżmu żdiedu, perjodiċi ppubblikaw aktar stejjer li jiffokaw fuq il-ħaddiema industrijali, in-nisa, u l-foqra rurali. Naturaliżmu, reġjonaliżmu u realiżmu kienu l-movimenti letterarji ewlenin ta' dak iż-żmien.

Filwaqt li l-moderniżmu ġeneralment ħa karattru internazzjonali, l-awturi modernisti li jaħdmu fl-Istati Uniti aktar spiss għeruq ix-xogħol tagħhom f'reġjuni, popli u kulturi speċifiċi. Wara l-Migrazzjoni l-Kbira lejn l-ibliet tat-Tramuntana, l-awturi Afrikani Amerikani u Indjani tal-Punent Iswed tar-Rinaxximent ta' Harlem żviluppaw tradizzjoni letterarja indipendenti li ċanfar storja ta' inugwaljanza u ċċelebrat il-kultura sewda. Esportazzjoni kulturali ewlenija matul l-Età tal-Jazz, dawn il-kitbiet kienu influwenza ewlenija fuq Négritude, filosofija li ħarġet fis-snin tletin fost il-kittieba Frankofoni tad-dijaspora Afrikana. Fis-snin ħamsin, ideali ta' omoġeneità wassal ħafna awturi biex jippruvaw jiktbu l-Great American Novel, filwaqt li l-Ġenerazzjoni Beat ċaħdet din il-konformità, billi użaw stili li jgħollu l-impatt tal-kelma mitkellma fuq il-mekkanika biex jiddeskrivu l-użu tad-droga, is-sesswalità u l-fallimenti tas-soċjetà. Il-letteratura kontemporanja hija aktar pluralistika milli fi żminijiet preċedenti, u l-eqreb ħaġa għal karatteristika li tgħaqqad hija tendenza lejn esperimenti awtokonxji bil-lingwa. Mill-2024, kien hemm 12-il rebbieħa Amerikana tal-Premju Nobel fil-Letteratura.

=== Midja ===
[[File:Comcastcenter vertical.jpg|thumb|Comcast Center f'Philadelphia, kwartieri ġenerali ta' Comcast, l-akbar konglomerat fid-dinja tat-telekomunikazzjoni u l-midja]]
Il-midja hija fil-biċċa l-kbira ħielsa miċ-ċensura, u l-Ewwel Emenda tipprovdi protezzjoni sinifikanti, kif imtenni fi New York Times Co. v. Istati Uniti. L-erba 'xandara ewlenin fl-Istati Uniti huma National Broadcasting Company (NBC), Columbia Broadcasting System (CBS), American Broadcasting Company (ABC), u Fox Broadcasting Company (FOX). L-erba' netwerks ewlenin tat-televiżjoni tax-xandir huma kollha entitajiet kummerċjali. Televiżjoni bil-kejbil joffri mijiet ta' kanali li jservu varjetà ta' niċeċ. Mill-2021, madwar 83% tal-Amerikani li għandhom 12-il sena jew aktar jisimgħu jitkellmu fuq ir-radju, filwaqt li madwar 40% jisimgħu podcasts. Mill-2020, kien hemm 15,460 stazzjon tar-radju full-power liċenzjati fl-Istati Uniti skont il-Kummissjoni Federali tal-Komunikazzjonijiet (FCC). Ħafna mix-xandir tar-radju pubbliku huwa fornut minn NPR, inkorporat fi Frar 1970 taħt l-Att dwar ix-Xandir Pubbliku tal-1967.

Gazzetti Amerikani b'firxa u reputazzjoni globali jinkludu The Wall Street Journal, The New York Times, The Washington Post, u USA Today. Madwar 800 pubblikazzjoni huma prodotti bl-Ispanjol. Bi ftit eċċezzjonijiet, il-gazzetti huma proprjetà privata, jew minn ktajjen kbar bħal Gannett jew McClatchy, li għandhom għexieren jew saħansitra mijiet ta' gazzetti; minn ktajjen żgħar li għandhom numru żgħir ta' gazzetti; jew, f'sitwazzjoni dejjem aktar rari, minn individwi jew familji. Il-bliet il-kbar spiss ikollhom gazzetti alternattivi biex jikkumplimentaw il-gazzetti ewlenin, bħal The Village Voice fi New York City u LA Weekly f’Los Angeles. Il-ħames websajts l-aktar popolari użati fl-Istati Uniti huma Google, YouTube, Amazon, Yahoo! u Facebook, li kollha huma proprjetà Amerikana.

Mill-2022, is-suq tal-logħob tal-vidjo tal-Istati Uniti huwa l-akbar fid-dinja bid-dħul. Hemm 444 pubblikatur, żviluppatur u kumpaniji tal-ħardwer f'Kalifornja biss.

=== Teatru ===
[[File:Broadway Theaters 45th Street Night.jpg|thumb|Teatri ta' Broadway fid-Distrett tat-Teatru ta' Manhattan]]
L-Istati Uniti hija magħrufa sew għat-teatru tagħha. It-teatru mainstream fl-Istati Uniti ġej mit-tradizzjoni antika tat-teatru Ewropew u ġie influwenzat ħafna mit-teatru Brittaniku. Sa nofs is-seklu 19, l-Amerika kienet ħolqot forom drammatiċi ġodda distintivi fit-Tom Shows, it-teatru tal-boat tal-ispettaklu, u l-ispettaklu tal-minstrel. Iċ-ċentru ċentrali tax-xena tat-teatru Amerikana huwa Manhattan, bid-diviżjonijiet tagħha ta' Broadway, off-Broadway u off-off-Broadway.

Ħafna stilel tal-films u tat-televiżjoni kisbu l-waqfa kbira tagħhom jaħdmu fi produzzjonijiet ta' New York. Barra minn New York City, ħafna bliet għandhom kumpaniji tat-teatru professjonali reġjonali jew residenti li jipproduċu l-istaġuni tagħhom stess. L-akbar produzzjonijiet tat-teatru tal-baġit huma musicals. It-teatru Amerikan għandu kultura tat-teatru tal-komunità attiva.

Il-Tony Awards jirrikonoxxu l-eċċellenza fit-teatru live ta' Broadway u huma ppreżentati f'ċerimonja annwali f'Manhattan. Jingħataw premjijiet lil produzzjonijiet u prestazzjonijiet ta' Broadway. Wieħed jingħata wkoll lit-teatru reġjonali. Jingħataw ukoll bosta premjijiet diskrezzjonali mhux kompetittivi, inkluż Tony Award speċjali, il-Tony Honors għall-Eċċellenza fit-Teatru u l-Premju Isabelle Stevenson.

=== Arti viżwali ===
[[File:Grant Wood - American Gothic - Google Art Project.jpg|thumb|American Gothic (1930) ta' Grant Wood hija waħda mill-aktar pitturi Amerikani famużi.]]
L-arti popolari fl-Amerika kolonjali Brittanika ħarġet minn snajja f’komunitajiet li ppermettew lin-nies b'taħriġ komuni jesprimu lilhom infushom individwalment. Kienet differenti mit-tradizzjoni Ewropea ta 'l-arti għolja, li kienet inqas aċċessibbli u ġeneralment inqas rilevanti għal settlers Amerikani tal-bidu. Il-movimenti kulturali fl-arti u s-snajja' fl-Amerika kolonjali ġeneralment baqgħu lura wara dawk fl-Ewropa tal-Punent. Pereżempju, l-istil medjevali predominanti ta' mastrudaxxa u skultura primittiva sar parti integrali mill-arti folkloristika Amerikana bikrija, minkejja l-emerġenza ta' stili Rinaxximentali fl-Ingilterra fl-aħħar tas-seklu 16 u l-bidu tas-17. L-istili l-ġodda Ingliżi kienu jkunu kmieni biżżejjed biex ikollhom impatt konsiderevoli fuq l-arti folkloristika Amerikana, iżda l-istili u l-forom Amerikani kienu diġà ġew adottati b'mod sod. Mhux biss l-istili nbidlu bil-mod fil-bidu tal-Istati Uniti, iżda kien hemm tendenza għall-artiġjani rurali hemmhekk biex ikomplu bil-modi tradizzjonali tagħhom itwal mill-kontropartijiet urbani tagħhom, u ħafna itwal minn dawk fl-Ewropa tal-Punent.

L-Iskola tax-Xmara Hudson kienet moviment ta' nofs is-seklu 19 fit-tradizzjoni tal-arti viżiva tan-naturaliżmu Ewropew. L-Armory Show tal-1913 fi New York City, wirja tal-arti modernista Ewropea, ixxukkjat lill-udjenzi u bidlet ix-xena tal-arti Amerikana.

Georgia O'Keeffe, Marsden Hartley, u oħrajn esperimentaw bi stili ġodda individwalistiċi, li jsiru magħrufa bħala moderniżmu Amerikan. Movimenti artistiċi ewlenin, bħall-espressjoniżmu astratt ta' Jackson Pollock u Willem de Kooning u l-arti pop ta' Andy Warhol u Roy Lichtenstein, żviluppaw fil-biċċa l-kbira fl-Istati Uniti. Fotografi notevoli jinkludu Alfred Stieglitz, Edward Steichen, Dorothea Lange, Edward Weston, James Van Der Zee, Ansel Adams, u Gordon Parks.

Il-marea tal-moderniżmu u mbagħad il-postmoderniżmu ġabet fama dinjija lill-periti Amerikani, inklużi Frank Lloyd Wright, Philip Johnson u Frank Gehry. Il-Mużew Metropolitan tal-Arti f'Manhattan huwa l-akbar mużew tal-arti fl-Istati Uniti.

=== Mużika ===
Il-mużika folkloristika Amerikana tinkludi bosta ġeneri mużikali, magħrufa bħala mużika tradizzjonali, mużika folk tradizzjonali, mużika folk kontemporanja, jew mużika roots. Ħafna kanzunetti tradizzjonali ġew kantati fi ħdan l-istess familja jew grupp folkloristiku għal ġenerazzjonijiet, xi drabi jmorru lura għall-oriġini bħall-Gżejjer Brittaniċi, l-Ewropa kontinentali jew l-Afrika. L-istili ritmiċi u liriċi tal-mużika Afrikana Amerikana b'mod partikolari influwenzaw il-mużika Amerikana. Banjos inġiebu l-Amerika permezz tal-kummerċ tal-iskjavi. Minstrel juri li inkorporat l-istrument fl-atti tagħhom wassal għal popolarità dejjem akbar u produzzjoni mifruxa fis-seklu 19. Il-kitarra elettrika, ivvintata għall-ewwel darba fis-snin tletin u prodotta bil-massa fl-1940, kellha influwenza enormi fuq il-mużika popolari, partikolarment minħabba l-iżvilupp tar-rock and roll.

[[File:Country music hall of fame2.jpg|thumb|Il-Country Music Hall of Fame u l-Mużew f'Nashville, Tennessee]]

Elementi ta' idjomi folkloristiċi bħall-blu u l-mużika bikrija ġew adottati u ttrasformati f’ġeneri popolari fost l-udjenzi globali. Il-jazz ħareġ mill-blu u r-ragtime fil-bidu tas-seklu 20, u żviluppa mill-innovazzjonijiet u r-reġistrazzjonijiet ta' kompożituri bħal W. C. Handy u Jelly Roll Morton. Louis Armstrong u Duke Ellington żdiedu fil-popolarità fil-bidu tas-seklu 20. Il-mużika country żviluppat fis-snin 20, il-rock and roll fis-snin tletin, u l-bluegrass u r-rhythm and blues fl-1940s, Bob Dylan ħareġ mill-qawmien mill-ġdid tal-folk biex sar wieħed mill-aktar kompożituri famużi fil-pajjiż. Il-forom mużikali tal-punk u l-hip hop oriġinaw fl-Istati Uniti fis-snin sebgħin.

L-Istati Uniti għandha l-akbar suq tal-mużika fid-dinja b'valur totali tal-bejgħ bl-imnut ta' $ 15.9 biljun fl-2022. Ħafna mill-kumpaniji tad-diski ewlenin tad-dinja huma bbażati fl-Istati Uniti; Huma rappreżentati mill-Assoċjazzjoni tal-Industrija tar-Reġistrazzjoni tal-Amerika (RIAA). Stilel tal-pop Amerikani ta’ nofs is-seklu 20, bħal Frank Sinatra u Elvis Presley, saru ċelebritajiet globali u artisti tal-mużika bl-aqwa bejgħ, bħalma għamlu artisti tal-aħħar tas-seklu 20, bħal Michael Jackson, Madonna, Whitney Houston, u Prince, u l-bidu tas-seklu 21, bħal Taylor Swift u Beyoncé.

=== Moda ===
L-Istati Uniti hija l-akbar suq tal-ilbies fid-dinja skond id-dħul.  Minbarra l-ilbies tan-negozju professjonali, il-moda Amerikana hija eclettika u predominantement informali. L-għeruq kulturali differenti tal-Amerikani huma riflessi fl-ilbies tagħhom; Madankollu, sneakers, jeans, T-shirts, u brieret tal-baseball huma emblematiċi ta' stili Amerikani. New York, bil-ġimgħa tal-moda tagħha, hija meqjusa bħala waħda mill-“erba’ kbar” kapitali dinjija tal-moda, flimkien ma' Pariġi, Milan u Londra. Studju wera li l-prossimità ġenerali tad-Distrett tal-Ħwejjeġ ta' Manhattan kienet sinonima mal-moda Amerikana mill-bidu tagħha fil-bidu tas-seklu 20.

Il-kwartieri ġenerali ta' ħafna ditti tad-disinn jinsabu f'Manhattan. Il-marki jservu swieq niċċa, bħal preteens. Kien hemm tendenza fil-moda tal-Istati Uniti lejn ħwejjeġ sostenibbli. New York Fashion Week hija waħda mill-aktar ġimgħat tal-moda influwenti fid-dinja u ssir darbtejn fis-sena; filwaqt li l-Met Gala annwali f'Manhattan hija komunement magħrufa bħala l-&quot;akbar lejl&quot; fid-dinja tal-moda.

=== Ċinema ===
[[File:Hollywood Sign (Zuschnitt).jpg|thumb|Is-Sinjal emblematiku ta' Hollywood, fl-Hills ta' Hollywood, spiss jitqies bħala s-simbolu tal-industrija tal-films Amerikana.]]
L-industrija tal-films Amerikana għandha influwenza globali u warajha. Hollywood, distrett fit-Tramuntana ta' Los Angeles, it-tieni l-aktar belt popolata fil-pajjiż, hija wkoll metonimu għall-industrija tal-films Amerikana. L-istudjos ewlenin tal-films tal-Amerika huma s-sors primarju tal-films l-aktar ta' suċċess kummerċjali u tal-bejgħ tal-biljetti fid-dinja.  Sa mill-bidu tas-seklu 20, l-industrija tal-films Amerikana kienet ibbażata fil-biċċa l-kbira f'Hollywood u madwarha, għalkemm fis-seklu 21 numru dejjem jikber ta 'films ma jsirux hemmhekk, u l-kumpaniji tal-films kienu suġġetti għall-forzi tal-globalizzazzjoni. Il-Premjijiet tal-Akkademja, magħrufa popolarment bħala l-Oscars, ilhom jinżammu kull sena mill-Akkademja tal-Arti u x-Xjenzi tal-Motion Picture mill-1929, u l-Premjijiet tal-Golden Globe ilhom isiru kull sena minn Jannar tal-1944.

L-industrija laħqet il-quċċata tagħha f'dik li hija komunement magħrufa bħala l-&quot;Golden Age of Hollywood&quot;, mill-perjodu tal-ħoss bikri sal-bidu tas-snin sittin, b'atturi tal-iskrin bħal John Wayne u Marilyn Monroe isiru figuri emblematiċi. Fis-snin sebgħin, il-&quot;Hollywood Ġdid&quot;, jew ir-&quot;Rinaxximent ta' Hollywood&quot;, kien definit minn films aktar mrammla influwenzati mill-istampi realisti Franċiżi u Taljani tal-perjodu ta' wara l-gwerra. Is-seklu 21 kien ikkaratterizzat miż-żieda tal-pjattaformi tal-istreaming Amerikani, li waslu għar-rivali taċ-ċinema tradizzjonali.

=== Kċina ===
[[File:2019-11-28 14 46 15 A single serving of Thanksgiving Dinner in the Parkway Village section of Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|thumb|Ikla ta' Thanksgiving bid-dundjani mixwi, patata maxx, pickles, qamħirrum, yams konfettura, ġamm tal-cranberry, gambli, mili, piżelli, bajd imdawwar, insalata ħadra, u zalza tat-tuffieħ.]]
Is-settlers bikrija ġew introdotti għal ikel bħad-dundjan, patata ħelwa, qamħirrum, squash, u ġulepp tal-aġġru, introdotti mill-Amerikani Nattivi. Wieħed mill-eżempji l-aktar dejjiema u mifruxa huma varjazzjonijiet tad-dixx nattiv imsejjaħ succotash. Is-settlers tal-bidu u l-immigranti aktar tard għaqqdu dan l-ikel li kienu familjari miegħu, bħad-dqiq tal-qamħ, iċ-ċanga, u l-ħalib, biex joħolqu kċina Amerikana distintiva. L-uċuħ tar-raba' tad-Dinja l-Ġdida, speċjalment il-qara ħamra, il-qamħirrum, il-patata u d-dundjan bħala platt ewlieni, huma parti minn menu nazzjonali kondiviż f’Jum il-Ħajr, meta ħafna Amerikani jippreparaw jew jixtru platti tradizzjonali biex jiċċelebraw l-okkażjoni.

Dixxijiet Amerikani bħat-tuffieħ, it-tiġieġ moqli, id-donuts, il-Fries, l-imqarrun u l-ġobon, il-ġelat, il-pizza, il-hamburgers, u l-hot dogs joħorġu mir-riċetti ta' diversi gruppi ta' immigranti. Dixxijiet Messikani bħal burritos u tacos kienu jeżistu minn qabel fl-Istati Uniti f'żoni aktar tard annessi mal-Messiku, u adattamenti tal-kċina Ċiniża, kif ukoll platti tal-għaġin adattati b'mod laxk minn sorsi Taljani, huma kkunsmati ħafna. Il-koki Amerikani kellhom impatt sinifikanti fuq is-soċjetà kemm domestikament kif ukoll internazzjonalment. Fl-1946, Katharine Angell u Frances Roth waqqfu l-Istitut Kulinarju tal-Amerika. Din kienet issir l-aktar skola kulinarja prestiġjuża fl-Istati Uniti, fejn ħafna mill-koki Amerikani bl-aktar talent kienu jistudjaw qabel ikollhom karrieri ta' suċċess.

L-industrija tar-ristoranti tal-Istati Uniti kienet ipproġettata għal $899 biljun f'bejgħ għall-2020, u impjegat aktar minn 15-il miljun ruħ, li jirrappreżentaw 10% tal-forza tax-xogħol tal-pajjiż direttament. Hija t-tieni l-akbar impjegatur privat fil-pajjiż u t-tielet l-akbar impjegatur b'mod ġenerali. L-Istati Uniti hija dar għal aktar minn 220 restorant klassifikat bi stilla Michelin, li 70 minnhom jinsabu fi New York City biss. L-inbid ilu jiġi prodott f’dik li llum hija l-Istati Uniti mis-seklu 16, bl-ewwel produzzjoni mifruxa tibda f’dak li llum huwa New Mexico fl-1628. Fl-Istati Uniti moderna, il-produzzjoni tal-inbid issir fil-ħamsin stat kollha, u l-Kalifornja tipproduċi 84 fil-mija. tal-inbid kollu Amerikan. B'aktar minn 1,100,000 acres (4,500 km2) ta 'vinji, l-Istati Uniti hija r-raba' l-akbar pajjiż li jipproduċi l-inbid fid-dinja, wara l-Italja, Spanja, u Franci.

L-industrija tal-fast food Amerikana żviluppat flimkien mal-kultura tal-karozzi tal-pajjiż. Ir-ristoranti Amerikani żviluppaw il-format drive-in fl-1920, li bdew jissostitwixxu bil-format drive-through fl-1940s, il-ktajjen ta 'ristoranti tal-fast food Amerikani, bħal McDonald's, Burger King, Dominos Pizza, Pizza Hut, Kentucky Fried Chicken (KFC). ) u ħafna oħrajn għandhom bosta ħwienet madwar id-dinja.

=== Sports ===
[[File:Kelly Shorts Stadium.jpg|thumb|left|Kelly/Shorts Stadium, Mount Pleasant, Michigan]]
[[File:Commanders vs. Jaguars (52379056543).jpg|thumb|Il-futbol Amerikan huwa l-aktar sport popolari fl-Istati Uniti; F'din il-logħba tal-Lega Nazzjonali tal-Futbol ta' Settembru 2022, il-Jaguars ta' Jacksonville jilagħbu kontra l-Kmandanti ta' Washington f'FedExField.]]
[[File:Kennedy Stadium, behind Central High School, Bridgeport, CT.jpg|thumb|left|John F. Kennedy Stadium fi Bridgeport, Connecticut.]]
L-aktar sports popolari għall-ispettaturi fl-Istati Uniti huma l-futbol Amerikan, il-baskitbol, ​​il-baseball, il-futbol u l-hockey fuq is-silġ. Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-isports Amerikani ewlenin, bħall-baseball u l-futbol Amerikan, evolvew minn prattiċi Ewropej, il-basketball, il-volleyball, l-iskateboarding u s-snowboarding huma invenzjonijiet Amerikani, li ħafna minnhom saru popolari mad-dinja kollha. Il-crosse u s-surfing ħarġu minn attivitajiet Native Amerikani u Native Ħawajjan qabel il-kuntatt Ewropew. Is-suq tal-isports professjonali fl-Istati Uniti kien madwar $69 biljun minn Lulju 2013, madwar 50% akbar mill-Ewropa kollha, il-Lvant Nofsani, u l-Afrika flimkien.

Il-futbol Amerikan huwa, b'ħafna miżuri, l-aktar sport segwit fl-Istati Uniti; Il-Lega Nazzjonali tal-Futbol għandha l-ogħla attendenza medja ta' kwalunkwe kampjonat sportiv fid-dinja, u s-Super Bowl qed jarah minn għexieren ta' miljuni ta' nies madwar id-dinja. Madankollu, il-baseball kien meqjus bħala l-&quot;isport nazzjonali&quot; tal-Istati Uniti mill-aħħar tas-seklu 19. Wara l-futbol, ​​l-erba' sports tat-tim professjonali l-aktar popolari li jmiss huma l-basketball, il-baseball, il-futbol u l-hockey fuq is-silġ. Il-kampjonati ewlenin tagħhom huma, rispettivament, in-National Basketball Association, Major League Baseball, Major League Soccer, u National Hockey League. L-aktar sports individwali segwiti fl-Istati Uniti huma l-golf u t-tlielaq tal-karozzi, partikolarment NASCAR u IndyCar.

Fil-livell kolleġġjali, id-dħul tal-istituzzjonijiet membri jaqbeż $1 biljun fis-sena, u l-futbol u l-basketball tal-kulleġġ jattiraw udjenzi kbar, bit-tournament tal-Marċ Madness tal-NCAA u l-Playoff tal-Futbol tal-Kulleġġ huma wħud mill-akbar avvenimenti sportivi nazzjonali. Fl-Istati Uniti, il-livell tal-atletika interkolleġġjali jservi bħala sistema alimentatriċi għall-isports professjonali. Dan huwa differenti ħafna mill-prattiċi fi kważi l-pajjiżi l-oħra kollha, fejn organizzazzjonijiet sportivi ffinanzjati pubblikament u privatament iwettqu din il-funzjoni.

Fl-Istati Uniti saru tmien Logħob Olimpiku. L-Olimpjadi tas-Sajf tal-1904 f'St. Louis, Missouri, kienu l-ewwel Logħob Olimpiku li sar barra mill-Ewropa. Il-Logħob Olimpiku se jsir fl-Istati Uniti għad-disa' darba meta Los Angeles jospita l-Olimpjadi tas-Sajf tal-2028 atleti Amerikani rebħu total ta' 2,968 midalja (1,179 deheb) fil-Logħob Olimpiku, l-akbar ammont ta' kull pajjiż.

F'kompetizzjoni professjonali internazzjonali, it-tim nazzjonali tal-futbol tal-irġiel tal-Istati Uniti kkwalifika għal ħdax-il Tazza tad-Dinja, filwaqt li t-tim nazzjonali tan-nisa rebaħ it-Tazza tad-Dinja tan-Nisa tal-FIFA u t-tournament tal-futbol Olimpiku erba 'darbiet kull wieħed. L-Istati Uniti ospitaw it-Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-1994 u se jospitaw flimkien, flimkien mal-Kanada u l-Messiku, it-Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-2026 It-Tazza tad-Dinja tan-Nisa tal-FIFA tal-1999 kienet ospitata wkoll mill-Istati Uniti. L-aħħar partita tagħhom kienet issegwita minn 90,185 persuna, li stabbiliet ir-rekord dinji għall-aktar avveniment sportiv tan-nisa li kien attenda dak iż-żmien.

== bliet l-aktar popolati ==
&lt;gallery&gt;
File:NYC Montage 2014 4 - Jleon.jpg|New York, New York
File:Panorama clip3.jpg|New York, New York
File:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|Los Angeles, California
File:Hollywood sign (8485145044).jpg|Los Angeles, California
File:Griffith Observatory by Gustavo Gerdel.jpg|Los Angeles, California
File:Echo Park Lake.jpg|Los Angeles, California
File:Los Angeles City Hall 2013.jpg|Los Angeles, California
File:TheThemeBuildingLosAngeles (cropped2).jpg|Los Angeles, California
File:Venice Beach, Los Angeles, CA 01 (cropped).jpg|Los Angeles, California
File:Echo Park Lake with Downtown Los Angeles Skyline.jpg|Los Angeles, California
File:Olvera st los angeles.jpg|Los Angeles  California
File:Bluff Creek and Playa Vista.jpg|Los Angeles  California
File:Chicago montage.jpg|Chicago, Illinoils
File:Houston montage.jpg|Houston, Texas
File:Montage Houston.jpg|Houston, Texas
File:Uptown Houston.jpg|Houston, Texas
File:Large Houston Landsat.jpg|Houston, Texas
File:PhoenixMontage02.jpg|Phoenix, Arizona
File:Philadelphia Montage by Jleon 0310.jpg|Philadelphia, Pensilvania
File:San Antonio Montage.png|San Antonio, Texas
File:SA Montage Nima.png|San Antonio, Texas
File:SD Montage.jpg|San Diego, California
File:Dallas Collage Montage.png|Dallas, Texas
File:Dallas Montage 2014.png|Dallas, Texas
File:SanJose Infobox Pic Montage.jpg|San José, California
File:SJ skyline at night horizontal.jpg|San José, California
File:USA-San Jose-De Anza Hotel-3.jpg|San José, California
File:USA-San Jose-Bank of Italy-5 (cropped).jpg|San José, California
File:USA-San Jose-City Hall-Rotunda-3 (cropped).jpg|San José, California
File:Downtown San Jose (30001966530).jpg|San José, California
File:Valencia Hotel, Santana Row (cropped).jpg|San José, California
File:Mount Hamilton (Winter, Early 2019) (cropped).jpeg|San José, California
File:Austin montage Nima.png|Austin, Texas
File:Austin Montage.png|Austin, Texas
File:Charlotte NC collage.png|Charlotte, North Carolina
File:Charlotte collage.jpg|Charlotte, North Carolina
File:Fort Worth Montage.jpg|Fort Worth, Texas
File:San Francisco from the Marin Headlands in August 2022.jpg|San Francisco, California
File:San Francisco Columbarium Interior.jpg|San Francisco, California
File:Alamo Sq Painted Ladies 3, SF, CA, jjron 26.03.2012 cropped.jpg|San Francisco, California
File:Palace of Fine Arts (16794p).jpg|San Francisco, California
File:San Francisco City Hall 2006.jpg|San Francisco, California
File:Alcatraz (24331148015).jpg|San Francisco, California
File:San Francisco China Town MC.jpg|San Francisco, California
File:ATT Sunset Panorama.jpg|San Francisco, California
File:Cable Car No. 1 and Alcatraz Island.jpg|San Francisco, California
File:Montage of Columbus 02.jpg|Columbus, Ohio
File:Montage Columbus 1.jpg|Columbus, Ohio
File:JXFL2011N.png|Jacksonville, Florida
File:Jacksonville2011.png|Jacksonville, Florida
File:IndianapolisC12.png|Indianapolis, Indiana
File:Indianapolis Montage 2.jpg|Indianapolis, Indiana
File:Montage Denver.jpg|Denver, Colorado
File:Denver Montage.jpg|Denver, Colorado
File:SeattleMontage.png|Seattle, Whashington
File:Seattle Collage Black.jpg|Seattle, Whashington
File:Pioneer square.jpg|Seattle, Whashington
File:Washington Montage 2016.png|Washington D. C.
File:El Paso montage.png|El Paso, Texas
File:El Paso, Texas in 2021.jpg|El Paso, Texas
File:Nashville collage.png|Nashville, Tennessee
File:Nashville collage 2009.jpg|Nashville, Tennessee
File:Oklahoma City montage.png|Oklahoma City, Oklahoma
File:Portland, Oregon Collage.jpg|Portland, Oregon
File:Portland&amp;MtHood.jpg|Portland, Oregon
File:PDX, Oregon collage.png|Portland, Oregon
File:HawthorneBridge-Pano.jpg|Portland, Oregon
File:Memphis TN Photo Collage.png|Memphis, Tennessee
File:Memphis Tennessee.JPG|Memphis, Tennessee
File:LV Valley montage.jpg|Las Vegas, Nevada
File:Las Vegas composite.png|Las Vegas, Nevada
File:Louisville montage.jpg|Louisville, Kentucky
File:LouisvilleViewFromBelvedere.jpg|Louisville, Kentucky
File:Detroit montage 2020.jpg|Detroit, Michigan
File:Detroit Montage.jpg|Detroit, Michigan
File:BaltimoreC12.png|Baltimore, Maryland
File:A panoramic view of the Baltimore Inner Harbor.jpg|Baltimore, Maryland
File:Fell's Point waterfront2.jpg|Baltimore, Maryland
File:Washington and Lafayette Monuments.JPG|Baltimore, Maryland
File:Bromo-Seltzer Tower MD2.jpg|Baltimore, Maryland
File:Baltimore City Hall crop.jpg|Baltimore, Maryland
File:National Aquarium from Inner Harbor - 01.jpg|Baltimore, Maryland
File:MilwaukeeCollage 2.png|Milwaukee, Wisconsin
File:Collage of sites in Milwaukee.jpg|Milwaukee, Wisconsin
File:Albuquerque pano sunset.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:Abqdowntown.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:Sandia Peak Tramway Car by Anna Cummings Photography.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:Albuquerque Alvarado Transportation Building.JPG|Albuquerque, New Mexico
File:San Felipe de Neri Church-Albuquerque.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:Rio Grande-2.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:AIBF Mass Ascent, 2007.jpg|Albuquerque, New Mexico
File:Fresno Skyline (2539115472) (cropped).jpg|Fresno, California
File:TucsonDerivative.png|Tucson, Arizona
File:Tucson old.jpg|Tucson, Arizona
File:California State Capitol Daytime July 2021.png|Sacramento, California
File:Downtown Mesa Arizona.jpg|Mesa, Arizona
File:Raleigh photo collage.jpg|Raleigh, North Carolina
File:Downtown-Raleigh-from-Western-Boulevard-Overpass-20081012.jpeg|Raleigh, North Carolina
File:North Carolina State Capitol, Raleigh.jpg|Raleigh, North Carolina
File:Montage Atlanta.jpg|Atlanta, Georgia
File:Atlanta Lightning Strike edit1.jpg|Atlanta, Georgia
File:Atlantic Station.jpg|Atlanta, Georgia
File:CC COSPRINGS.jpg|Colorado Springs, Colorado
File:Montage kansas city.JPG|Kansas City, Missuri
File:Long beach3 (cropped).jpg|Long Beach, California
File:Aquarium of the Pacific.jpg|Long Beach, California
File:Villa Riviera.jpg|Long Beach, California
File:POLB Cranes.JPG|Long Beach, California
File:E9198-Long-Beach-lighthouse.jpg|Long Beach, California
File:Queen Mary (ship, 1936) 001.jpg|Long Beach, California
File:Historic American Buildings Survey, Photographed by Daniel Cathcart, March 8th, 1934. GENERAL VIEW OF NORTH SIDE - Casa de los Cerritos, 4600 American Avenue, Long Beach, Los HABS CAL,19-LONGBN,1-8 (cropped).tif|Long Beach, California
File:Compilation of images of Omaha, Nebraska, omahacollage.tif|Omaha, Nebraska
File:OmahaCollage.jpg|Omaha, Nebraska
File:Gene Leahy Mall.jpg|Omaha, Nebraska
File:Miami collage 20110330.jpg|Miami, Florida
File:Virginia Beach from Fishing Pier.jpg|Virginia Beach, Virginia
File:Oakland12C.png|Oakland, California
File:Closeup aerial view of Downtown Oakland and Lakeside Park.jpg|Oakland, California
File:MinneapolisCollage.jpg|Minneapolis, Minnesota
File:Minneapolis Collage 2016.jpg|Minneapolis, Minnesota
File:Arlington collage.png|Arlington, Texas
File:ArlingtonTXMontage1.png|Arlington, Texas
File:Tulsa Mosaic.jpg|Tulsa, Oklahoma
File:Meadow Gold Neon Sign Route 66 Tulsa Oklahoma.jpg|Tulsa, Oklahoma
File:Wichita Skyline 2021.jpg|Wichita, Kansas
File:Wichita pan 1.jpg|Wichita, Kansas
File:Cleveland photomontage 2016.jpg|Cleveland, Ohio
File:Montage Cleveland 1.jpg|Cleveland, Ohio
File:2008-0621-Bakersfield-pan (cropped).JPG|Bakersfield, California
File:2009-0726-CA-Bakersfield-FoxTheater (cropped).jpg|Bakersfield, California
File:2009-0726-CA-Bakersfield-ThePadre (cropped) (cropped).jpg|Bakersfield, California
File:Beale Memorial Clock Tower Exterior (cropped).jpg|Bakersfield, California
File:Front entrance to Bakersfield Californian Building.JPG|Bakersfield, California
File:Kern County Chamber of Commerce Building South Entrance (cropped).jpg|Bakersfield, California
File:DowntownBakersfield.jpg|Bakersfield, California
File:BakersfieldSkyline.jpg|Bakersfield, California
File:Silver Creek, Bakersfield.jpg|Bakersfield, California
File:New Orleans header collage.png|New Orleans, Louisiana
File:HonoluluM.png|Honolulu, Hawai
File:Downtown Honolulu.jpg|Honolulu, Hawai
File:Downtown Honolulu from Pūowaina (Punchbowl Crater).jpg|Honolulu, Hawai
File:Honolulu-Hale-frontcornerview.JPG|Honolulu, Hawai
File:160701-N-SI773-264 (28109201982) (slight cropped).jpg|Honolulu, Hawai
File:Waikiki-Vacation.JPG|Honolulu, Hawai
File:King Kamehameha I Statue - Honolulu (4 by 3).jpg|Honolulu, Hawai
File:Diamond Head (cropped).jpg|Honolulu, Hawai
File:Disneyland Anaheim.jpg|Anaheim, California
File:Sleeping Beauty Castle DLR.jpg|Anaheim, California
File:TampaCollection1.png|Tampa, Florida
File:City of Tampa montage.jpg|Tampa, Florida
File:Aurora, CO, USA - panoramio (1).jpg|Aurora, Colorado
File:SantaAnaCollage.jpg|Santa Ana, California
File:St. Louis wiki montage.jpg|San Luis, Missouri
File:StLouisMontage.jpg|San Luis, Missouri
File:Montage Pittsburgh.jpg|Pittsburgh, Pensilvania
File:Thaddeus M. Fowler - Pittsburgh, Pennsylvania 1902.jpg|Pittsburgh, Pensilvania
File:CorpusChristiTX Night.jpg|Corpus Christi, Texas
File:Riverside 06Skyline.JPG|Riverside, California
File:Cincinnati Photomontage V1.jpg|Cincinnati, Ohio
File:Lexington montage.jpg|Lexington, Kentuchy
File:Anchorage Skyline in Winter - Hotel Captain Cook - Anchorage Alaska.jpg|Anchorage, Alaska
File:Downtown Stockton California.jpg|Stockton, California
File:Metro Toledo Montage.jpg|Toledo, Ohio
File:Toledo Montage.jpg|Toledo, Ohio
File:Saint Paul Photo Collage.jpg|Saint Paul, Minnesota
FileTE-Collage Saint Paul.png:|Saint Paul, Minnesota
File:Newark skyline Prudential Headquarters.jpg|Newark, New Jersey
File:Greensboro-collage-1.jpg|Greensboro, North Carolina
File:BuffaloMontage1.jpg|Buffalo, New York
File:Skyline of Plano Texas.jpg|Plano, Texas
File:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, U.S. (2015).jpg|Lincoln, Nebraska
File:USA ne lincoln capitol.jpg|Lincoln, Nebraska
File:HendersonMontage.jpg|Henderson, Nevada
File:Fort-wayne-indiana-courthouse.jpg|Fort Wayne, Indiana
File:Jersey City from a helicopter.jpg|Jersey, New Jersey
File:USA-NYC-Colgate Center.jpg|Jersey, New Jersey
File:USA-NYC-Jersey City.jpg|Jersey, New Jersey
File:USA-NYC-Jersey Historic Train Station.jpg|Jersey, New Jersey
File:St Pete Skyline from Pier.jpg|St. Petersburg, Florida
File:CV Montage.jpg|Chula Vista, California
File:MontageNorfolkVAUSA.jpg|Norfolk, Virginia
File:Orlando Montage.png|Orlando, Florida
File:Orlando collage.jpg|Orlando, Florida
File:The city beautiful.jpg|Orlando, Florida
File:Chandler AZ downtown.jpg|Chandler, Arizona
File:Laredo-Nuevo Laredo Metropolitan Area.JPG|Laredo, Texas
File:Madison Picnic Point.jpg|Madison, Wisconsin
File:Wisconsin State Capitol Aerial.jpg|Madison, Wisconsin
File:GlassMuseumArt.jpg|Madison, Wisconsin
File:Gates of Heaven Synagogue 2013.jpg|Madison, Wisconsin
File:Garver Feed Mill.jpg|Madison, Wisconsin
File:Bascom Hall in Madison.JPG|Madison, Wisconsin
File:WiscANG-F16-Madison-Skyline-cropped.jpg|Madison, Wisconsin
File:Madison, Wisconsin view from Lake Monona.jpg|Madison, Wisconsin
File:Winston-Salem Skyline2.jpg|Winston-Salem, North Carolina
File:Downtown Lubbock from I-27 2005-09-10.jpeg|Lubbock, Texas
File:Baton Rouge collage.png|Baton Rouge, Louisiana
File:Baton Rouge montage 2.jpg|Baton Rouge, Louisiana
File:Durham-montage-05-08.jpg|Durham, North Carolina
File:Flsdurhammosaic.jpg|Durham, North Carolina
File:Collage of Photos of Garland, TX.jpg|Garland, Texas
File:CAM00613.jpg|Garland, Texas
File:Glendale Glitter &amp; Glow.jpg|Glendale, Arizona
File:Reno arch.jpg|Reno, Nevada
File:Hialeah-Miami Lakes Senior High.jpg|Hialeah, Florida
File:Las Vegas Strip2.jpg|Paradise, Nevada
File:Chesapeake municipal center.jpg|Chesapeake, Virginia
File:Scottsdale waterfront.jpg|Scottsdale, Arizona
File:Northlasv.jpg|North Las Vegas
File:Irving Montage.jpg|Irving, Texas
File:Mission-Peak-2006.jpg|Fremont, California
File:Irvine City Hall.jpg|Irvine, California
File:Birmingham AL Montage.jpg|Birmingham, Alabama
File:RochesterCollage4.jpg|Rochester, New York
File:RochesterCollageDec2015.jpg|Rochester, New York
File:SanBernardinoCA Skyline.jpg|San Bernardino, California
File:Cliff-Cannon, Spokane, WA, USA - panoramio.jpg|Spokane, Washington
File:CliffCannonSpokane.jpg|Spokane, Washington
File:DivisionStreetSpokane.jpg|Spokane, Washington
File:Downtown Spokane WA on approach to the airport.jpg|Spokane, Washington
File:East Downtown Spokane overlooking the University District.jpg|Spokane, Washington
File:MonroeStreetCorridorSpokane.jpg|Spokane, Washington
File:Gilbert Watertower - North - 2009-09-14.jpg|Gilbert, Arizona
File:Arlington County - Virginia - 2.jpg|Arlington, Virginia
File:Montgomery,al.png|Montgomery, Alabama
File:Alabama State Capitol Building.jpg|Montgomery, Alabama
File:Aerial view of Montgomery, Alabama LCCN2011646683.jpg|Montgomery, Alabama
File:Alabama State Capitol, Montgomery, South view 20160713 1.jpg|Montgomery, Alabama
File:Alabama World War Memorial, part of the Alabama Archives and History Museum, Montgomery, Alabama LCCN2010637591.tif|Montgomery, Alabama
File:Commerce St, Downtown Montgomery 20160713 1.jpg|Montgomery, Alabama
File:Federal Building and US Court House, Montgomery 20160713 1.jpg|Montgomery, Alabama
File:Boise1-vert.jpg|Boise, Idaho
File:Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg|Richmond, Virginia
File:Cathedral of the sacred heart.JPG|Richmond, Virginia
File:Richmond Virginia Capitol.jpg|Richmond, Virginia
File:Des Moines Montage.jpg|Des Moines, Iowa
File:Gallo Center for the Arts Modesto.JPG|Modesto, California
File:Fayetteville 2017.jpg|Fayetteville, North Carolina
File:Shreveport Header Infobox Collage.png|Shreveport, Louisiana
File:AkronOhioSky.jpg|Akron, Ohio
File:AkronUSMontage.jpg|Akron, Ohio
File:ArtDecoBldgs DowntownAkronOH.jpg|Akron, Ohio
File:Montage of Tacoma, cir. early 2012.jpg|Tacoma, Whashington
File:Aurora Stolp Island Fox R.JPG|Aurora, Illinois
File:Oxnard Skyline.JPG|Oxnard, California
File:Fontana California Overview.JPG|Fontana, California
File:2013-05-05 13 23 39 View of Yonkers, New York from Alpine Overlook on the New Jersey Palisades.jpg|Yonkers, New York
File:Augustagaskyline.jpg|Augusta, Georgia
File:Mobile Montage 3.jpg|Mobile, Alabama
File:Mobile Montage-2.jpg|Mobile, Alabama
File:Little Rock.jpg|Little Rock, Arkansas
File:Little Rock collage.png|Little Rock, Arkansas
File:Sunnymead Ranch Lake.jpg|Moreno Valley, California
File:Glendale California From Forest Lawn.jpg|Glendale, California
File:Amarillo Texas Downtown.jpg|Amarillo, Texas
File:Sunset at Huntington Beach.jpg|Huntington Beach, California
File:Columbus Georgia skyline.jpeg|Columbus, Georgia
File:Grdowntown.jpg|Grand Rapids, Michigan
File:Grand Rapids montage.jpg|Grand Rapids, Michigan
File:Salt Lake City montage 19 July 2011.jpg|Salt Lake City, Utah
File:Tallahassee Header for Wikipedia 2.png|Tallahassee, Florida
File:Worcester Montage 2014.png|Worcester, Massachusetts
File:Oyster Point City Center.jpg|Newport News, Virginia
File:HsvMontage.jpg|Huntsville, Alabama
File:Historic building on the square in Huntsville, Alabama LCCN2010639592.tif|Huntsville, Alabama
File:Propst Arena, Huntsville Alabama.jpg|Huntsville, Alabama
File:Rocket Ship - Saturn V.jpg|Huntsville, Alabama
File:Huntsville Art Museum - front façade and stairs 2023.jpg|Huntsville, Alabama
File:Knoxville TN montage.jpg|Knoxville, Tennesse
File:Providence Montage Updated.jpg|Providence, Rhode Island
File:Providence City Hall and Soldiers and Sailors Monument.jpg|Providence, Rhode Island
File:View of Market Square 3.jpg|Providence, Rhode Island
File:CanyonCountry.JPG|Santa Clarita, California
File:Grand Prairie May 2019 10 (Grand Prairie City Hall).jpg|Grand Prairie, Texas
File:Brownsville Skyline.jpg|Brownsville, Texas
File:JacksonMissColl.png|Jackson, Mississippi
File:OPK beltway2.JPG|Overland Park, Kansas
File:Old Courthouse Square, Downtown Santa Rosa (Smaller Version).jpg|Santa Rosa, California
File:ChattanoogaTN.jpg|Chattanooga, Tennessee
File:Oceanside-pier.JPG|Oceanside, California
File:Skyline of Fort Lauderdale, Nov-15.jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:Fort Lauderdale Aerial Shot.jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:Fort Lauderdale - Andrews Avenue and US 1 (34477277135).jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:New River (Fort Lauderdale, Florida).jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:TarponRiver.jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg|Fort Lauderdale, Florida
File:Rancho Cucamonga City Hall 2.JPG|Rancho Cucamonga, California
File:Psl golf course.jpg|Port St. Lucie, Florida
File:Ontario Convention Center.jpg|Ontario, California
File:Vancouver WA Collage.jpg|Vancouver, Washington
File:Tempeskyline3.jpg|Tempe, Arizona
File:USAirwaysHQTempe.jpg|Tempe, Arizona
File:JordanValleyParkCityviewskylinedown.jpg|Springfield, Missuri
File:October 2012 - Overall Excellence in Smart Growth 2012- Lancaster, CA, The BLVD Transformation (8634270433).jpg|Lancaster, California
File:Eugene panorama.jpg|Eugene, Oregon
File:Pembroke Pines, Florida.jpg|Pembroke Pines, Florida
File:Salem Oregon downtown.JPG|Salem, Oregon
File:Cape coral fort myers.jpg|Cabo Coral, Florida
File:Peoria Collage Christian M Williams.JPG|Peoria, Arizona
File:Downtown Sioux Falls 61.jpg|Sioux Falls, South Dakota
File:Springfield-MA.jpg|Springfield, Massachusetts
File:Symphony Hall - Springfield, Massachusetts - DSC03277.JPG|Springfield, Massachusetts
File:Court Square, Springfield MA.jpg|Springfield, Massachusetts
File:Naismith Memorial Basketball Hall of Fame.jpg|Springfield, Massachusetts
File:Memorial Bridge, Springfield MA.jpg|Springfield, Massachusetts
File:Springfield Armory Museum - Springfield, Massachusetts - DSC02481.JPG|Springfield, Massachusetts
File:OldTownElkGrove.jpg|Elk Grove, California
File:Rockford East State Street Corridor looking west from 3rd Street.jpg|Rockford, Illinois
File:Palmdale Transportation Center.jpg|Palmdale, California
File:CoronaCA.jpg|Corona, California
File:Main Street, Salinas.jpg|Salinas, California
File:Monterey County Courthouse 2018 Salinas CA (1).jpg|Salinas, California
File:Main Street Salinas City Center 1.jpg|Salinas, California
File:Monterey Co Jail (cropped).jpg|Salinas, California
File:Taylor Building Salinas CA.png|Salinas, California
File:Pomona..cityhall.jpg|Pomona, California
File:Pasadena TX Chem Skyline.jpg|Pasadena, Texas
File:JTown.JPG|Joliet, Illinois
File:Downtown-paterson-nj2.jpg|Paterson, New Jersey
File:Kansas City Kansas aerial view.jpg|Kansas City, Kansas
File:Path Leading to the Shore of Torrance Beach.jpg|Torrance, California
File:Torrance Beach.jpg|Torrance, California
File:Syracuse NY.jpg|Syracuse, New York
File:Bridgeport montage.jpg|Bridgeport, Connecticut
File:View of Bridgeport Center-People's Bank Building from Middle St.-Webster Bank Arena-Downtown view from stairs-Subway.jpg|Bridgeport, Connecticut
File:Hayward water tower, California.jpg|Hayward, California
File:Downtown Fort Collins Colorado.jpg|Fort Collins, Colorado
File:Grand01.jpg|Escondido, California
File:Federalcenter.jpg|Lakewood, Colorado
File:Downtown Naperville.jpg|Naperville, Illinois
File:Dayton-ohio-skyline.jpg|Dayton, Ohio
File:Montage dayton 1.jpg|Dayton, Ohio
File:Dayton1a.jpg|Dayton, Ohio
File:HollywoodFL Beach.jpg|Hollywood, Florida
File:Saturday at Sunnyvale - panoramio (cropped).jpg|Sunnyvale, California
File:Old Town Alexandria from George Washington Masonic National Memorial.jpg|Alexandria, Virginia
File:Mesquite collage.png|Mesquite, Texas
File:Metairie CBD.jpg|Metairie, Louisiana
File:Metarie Galleria Glass &amp; Sky.jpg|Metairie, Louisiana
File:Downtown Hampton.jpg|Hampton, Virginia
File:Chesapeake Avenue, Hampton - panoramio (20).jpg|Hampton, Virginia
File:2008-1226-Pasadena-003-CityHall.jpg|Pasadena, California
File:Orange Circle 5-21-05 4642.JPG|Orange, California
File:Savannah, GA at night.jpg|Savannah, Georgia
File:Cary, North Carolina. Cary, NC.jpg|Cary, North Carolina
File:Page-WalkerHotel.jpg|Cary, North Carolina
File:Fullerton city hall.jpg|Fullerton, California
File:Warren - Warren Civic Center (50826952147).jpg|Warren, Michigan
File:Clarksville collage.png|Clarksville, Tennessee
File:McKinney Commercial Historic District.jpg|McKinney, Texas
File:Adriatica Aerial 038.jpg|McKinney, Texas
File:Cityscape of McAllen, Texas.jpg|McAllen, Texas
File:New Haven montage 2.jpg|New Haven, Connecticut
File:New Haven montage.jpg|New Haven, Connecticut
File:Connecticut Hall, Yale University.jpg|New Haven, Connecticut
File:Sterling Heights City Hall.jpg|Sterling Heights, Michigan
File:E Center outside 2002.jpg|West Valley City, Utah
File:Finlayskyline1 Columbia South Carolina.jpg|Columbia, North Carolina
File:D Avenue.JPG|Killeen, Texas
File:Topeka Kansas collage by Ian Ballinger.jpg|Topeka, Kansas
File:City of Thousand Oaks sign CA USA.jpg|Thousand Oaks, California
File:Cedar Rapids, Iowa montage.jpg|Cedar Rapids, Iowa
File:Johnson county kansas courthouse 2009.jpg|Olathe, Kansas
File:35412Elizabethfromabove.jpg|Elizabeth, New Jersey
File:WacoCity.jpg|Waco, Texas
File:Hartford Connecticut Skyline.JPG|Hartford, Connecticut
File:Visalia Acequia Ave..JPG|Visalia, California
File:Gainesvillehippodrome.jpg|Gainesville, Florida
File:Simi Valley surroundings.jpg|Simi Valley, California
File:Stamford CT Montage 2018.png|Stamford, Connecticut
File:1 Blachley Rd-NBC Sports Group.jpg|Stamford, Connecticut
File:Aerial Bellevue Washington November 2011.jpg|Bellevue, Washington
File:Todos Santos Plaza (Concord, California) Dec 2009.jpg|Concord, California
File:Miramar, Florida neighborhood.png|Miramar, Florida
File:Coral Springs City Hall.jpg|Coral Springs, Florida
File:LafayetteCollage.jpg|Lafayette, Louisiana
File:Charleston historic homes.jpg|Charleston, South Carolina
File:Carrollton, Texas - Municipal Complex.jpg|Carrollton, Texas
File:Carnegie Museum Exterior 2014.08.23.jpg|Roseville, California
File:Thornton, CO, welcome sign IMG 5209.JPG|Thornton, Colorado
File:BeaumontTX.JPG|Beaumont, Texas
File:Allentown.jpg|Allentown, Pensilvania
File:City Hall - Surprise, AZ, USA 2250094.jpg|Surprise, Arizona
File:Evansville-Collage.jpg|Evansville, Indiana
File:DowntownAbilene.JPG|Abilene, Texas
File:Frisco June 2019 10 (Coleman Boulevard).jpg|Frisco, Texas
File:Jackson County Courthouse Independence MO-cropped.jpg|Independence, Missuri
File:Santa Clara Central Park Library.jpg|Santa Clara, California
File:Downtown Springfield.JPG|Springfield, Illinois
File:USA-Vallejo-City Hall and County Building-1.jpg|Vallejo, California
File:Spring Valley Lake, Victor Valley, California.jpg|Victorville, California
File:Athens, Georgia City Hall 2008.jpg|Athens, Georgia
File:Peoria City Hall.JPG|Peoria, Illinois
File:Ann Arbor Skyline 2021.jpg|Ann Arbor, Michigan
File:Ann Arbor sunset 2018.jpg|Ann Arbor, Michigan
File:Saint Andrew's Episcopal Church Ann Arbor Michigan.JPG|Ann Arbor, Michigan
File:HuronRiverAnnArbor.JPG|Ann Arbor, Michigan
File:Ann Arbor Art Fair, 2019.jpg|Ann Arbor, Michigan
File:Annarborskyline.jpg|Ann Arbor, Michigan
File:Friendly El Monte.jpg|El Monte, California
File:Old Courthouse Denton TX.jpg|Denton, Texas
File:Dusk in the Berkeley Hills - Flickr - Joe Parks.jpg|Berkeley, California
File:Hearst Greek Theatre (Berkeley, CA).JPG|Berkeley, California
File:Indian Rock Park Berkeley.JPG|Berkeley, California
File:UCBerkeleyCampus.jpg|Berkeley, California
File:LawrenceHallofScience2007.jpg|Berkeley, California
File:University House, Berkeley.jpg|Berkeley, California
File:Downtown Provo.jpg|Provo, Utah
File:Las Cruces.jpg|Las Cruces, New Mexico
File:Midland44 Skyline.jpg|Midland, Texas
File:Campus corner.jpg|Norman, Oklahoma
File:StAnnesChurchWaterburyCT.jpg|Waterbury, Connecticut
File:Trinity Broadcasting Network - Costa Mesa.jpg|Costa Mesa, California
File:2008-0914-RandysDonuts.jpg|Inglewood, California
File:Manchester, New Hampshire Montage.jpg|Manchester, New Hampshire
File:Lansing Skyline 2022.jpg|Lansing, Michigan
File:Michigan state capitol.jpg|Lansing, Michigan
File:712 michigan hofj.jpg|Lansing, Michigan
File:Ottawa Street Power Station, Lansing MI.jpg|Lansing, Michigan
File:OldsmobilePark02.jpg|Lansing, Michigan
File:Reo Town District Lansing, Michigan 1.jpg|Lansing, Michigan
File:Downtown Lansing, Michigan.jpg|Lansing, Michigan
File:Downtown Lansing, Michigan, as seen from the air early one morning in May, 2017.jpg|Lansing, Michigan
File:Murfreesboro, Tennessee montage.jpg|Murfreesboro, Tennessee
File:Mizzou Jesse Thumb.jpg|Columbia, Missouri
File:Elgin, Illinois collage.jpg|Elgin, Illinois
File:Clearwater Beach, Florida (35407253602).jpg|Clearwater, Florida
File:Miami Gardens FL Sunshine State Arch 01.JPG|Miami Gardens, Florida
File:Roch qhill.JPG|Rochester, Minnesota
File:Pueblo Colorado River Walk 2 by David Shankbone.jpg|Pueblo, Colorado
File:An interpretive display within the Historic Arkansas Riverwalk, a 32-acre urban waterfront with excursion and gondola boat rides, food, festivals, and entertainment that winds through downtown Pueblo LCCN2015632513.tif|Pueblo, Colorado
File:In the little Sister Cities Park in downtown Pueblo, Colorado, one finds this monument to Pueblo and one of its SIX sister cities- Puebla, Mexico. Chihuahua, also in Mexico, is one of the others LCCN2015632715.tif|Pueblo, Colorado
File:Lowell skyline.jpg|Lowell, Massachusetts
File:WilmingtonMontage2.jpg|Wilmington, North Carolina
File:Arvada Olde Town Arvada CO.jpg|Arvada, Colorado
File:Venturacityhall.jpg|Ventura, California
File:Ventura Harbor.JPG|Ventura, California
File:Westminster CO Historic Place.jpg|Westminster, Colorado
File:Westminster Public Library Irving St Branch 1.jpg|Westminster, Colorado
File:West Covina Civic Center.jpg|West Covina, California
File:Gresham Oregon01.jpg|Gresham, Oregon
File:Fargo, Dakota del Norte 2011.jpg|Fargo, North Dakota
File:Fargo ND Downtown overview.jpg|Fargo, North Dakota
File:Fargo North Dakota.jpg|Fargo, North Dakota
File:050@Broadway and Main.JPG|Fargo, North Dakota
File:2009-0522-FargoCivicCenter.JPG|Fargo, North Dakota
File:Fargo Theater.jpg|Fargo, North Dakota
File:Norwalk Town Square Shopping Center sign in Norwalk California.jpg|Norwalk, California
File:CarlsbadCollage2021.jpg|Carlsbad, California
File:CarlsbadCalifornia.jpg|Carlsbad, California
File:Downtown-with-logo.jpg|Fairfield, California
File:Cambridge Montage.jpg|Cambridge, Massachusetts
File:Cambridge skyline November 2016 panorama.jpg|Cambridge, Massachusetts
File:Cambridge Rindge and Latin School, Cambridge MA.jpg|Cambridge, Massachusetts
File:Charles River Cambridge USA.jpg|Cambridge, Massachusetts
File:USA-Cambridge Common0.jpg|Cambridge, Massachusetts
File:Revised photo of &quot;The Falls&quot; at Wichita Falls, TX IMG 6918.JPG|Wichita Falls, Texas
File:EckerHouseHighPoint.jpg|High Point, North Carolina
File:Billings, Montana Collage 4.jpg|Billings, Montana
File:|Billings, Montana
File:Gbcollage.jpg|Green Bay, Wisconsin
File:Burke Hall SNC.jpg|Green Bay, Wisconsin
File:Lambeau-field.jpg|Green Bay, Wisconsin
File:20040723 Tall Ships Boating 08 Small Web view.jpg|Green Bay, Wisconsin
File:LambeaufieldGreenbay.jpg|Green Bay, Wisconsin
File:West Jordan city offices, Utah.JPG|West Jordan, Utah
File:Pt. Richmond and Chevron Refinery, Richmond CA in 2016.jpg|Richmond, California
File:Murrieta-kalmia.jpg|Murrieta, California
File:Burbankeast.jpg|Burbank, California
File:Palm Bay FL St Joseph Cath Church02.jpg|Palm Bay, Florida
File:Everett - Downtown 1.jpg|Everett, Washington
File:Flinttemplate connorcoyne.png|Flint, Mochigan
File:Antioch California.jpg|Antioch, California
File:Eriesky2.jpg|Erie, Pensilvania
File:South-bend-indiana.jpg|South Bend, Indiana
File:Daly City.jpg|Daly City, California
File:Centennial, Colorado.JPG|Centennial, Colorado
File:Temecula City Hall.jpg|Temecula, California
File:1907 First Christian Church.jpg|Rialto, California
File:Antioch aerial view, August 2018 (cropped).JPG|Antioch, California
File:San Joaquin Sacramento confluence at Antioch CA.jpg|Antioch, California
File:BooneHall2.jpg|Mount Pleasant, South Carolina
File:Mt Pleasant St Andrews Episcopal 1.jpg|Mount Pleasant, South Carolina
&lt;/gallery&gt;

== Referenzi ==
{{Referenzi}}

{{Amerika ta' Fuq}}
{{NATO}}

[[Kategorija:Stati Uniti]]
[[Kategorija:Repubbliki]]</text>
      <sha1>69bbatdoxpu7hrx5qpkffwtiirzsds2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ġamajka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20383</id>
    <revision>
      <id>330585</id>
      <parentid>321099</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T02:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jmabel</username>
        <id>28296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Montego Bay plane Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Montego Bay plane Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]]</comment>
      <origin>330585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85907" sha1="l5h60t1wsmmq99jn18o7yyttibp08w0" xml:space="preserve">{{Infobox Pajjiż
|isem_twil_konvenzjonali     = Ġamajka
|isem_nattiv                 = 
|isem_komuni                 = 
|stampa_bandiera             = Flag of Jamaica.svg
|stampa_emblema              = Coat of Arms of Jamaica.svg
|stampa_mappa                = Jamaica (orthographic projection).svg
|deskrizzjoni_mappa          =
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tal-Ġamajka
|ħolqa_emblema               = Emblema tal-Ġamajka
|ħolqa_demografija           = Demografija tal-Ġamajka
|mottu_nazzjonali            = &quot;Out of Many, One People&quot;&lt;br /&gt;
|innu_nazzjonali             = ''[[Jamaica, Land We Love]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&quot;Ġamajka, Art li aħna nħobbu&lt;/small&gt;&lt;center&gt;[[Stampa:&quot;Jamaica, Land We Love&quot;, performed by the United States Navy Band.oga]]&lt;/center&gt;
|lingwi_uffiċjali            = [[Ingliż]]&lt;br /&gt;([[Ingliż Ġamajkan]])
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Kingston, Ġamajka|Kingston]]
|l-ikbar_belt                = [[Kingston, Ġamajka|Kingston]]
|latd=17 |latm=59 |latNS=N |lonġd=76 |lonġm=48 |lonġEW=W
|tip_gvern                   = [[Sistema parlamentari|Demokrazija parlamentari]] taħt [[monarkija kostituzzjonali]]
|titlu_kap1                  = [[Monarka tal-Ġamajka|Monarka]]
|titlu_kap2                  = [[Lista ta' Gvernaturi Ġenerali tal-Ġamajka|Gvernatur Ġenerali]]
|titlu_kap3                  = [[Prim Ministru tal-Ġamajka|Prim Ministru]]
|isem_kap1                   = [[Reġina Eliżabetta II|Eliżabetta II]]
|isem_kap2                   = [[Patrick Allen (Ġamajka)|Patrick Allen]]
|isem_kap3                   = [[Portia Simpson-Miller]]
|żona_kklassifika            = 166
|poż_erja                    = 166 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|erja_km2                    = 10,991
|erja_mi_kw                  = 4,244
|perċentwal_ilma             = 1.5
|sena_stima_popolazzjoni     = Lulju 2012
|stima_popolazzjoni          = 2,889,187
|poż_stima_popolazzjoni      = 139 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|ċensiment_popolazzjoni      = 
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 
|densità_popolazzjoni_km2    = 252
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 656
|poż_densità_popolazzjoni    = 49 &lt;!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--&gt;
|sena_PGD_PSX                = 2011
|PGD_PSX                     = $14.807 biljun
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $5,402
|poż_PGD_PSX_per_capita      =
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{profitt}} 0.730&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |titlu=Rapport tal-Iżvilupp Uman 2011 |sena=2011 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2011-11-05}}&lt;/ref&gt;
|poż_IŻU                     = 80
|kategorija_IŻU              = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;għoli&lt;/span&gt;
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|avveniment_stabbilit1       = mir-[[Renju Unit]]
|data_stabbilit1             = 6 ta' Awwissu, 1962
|valuta                      = [[Dollaru Ġamajkan]]
|kodiċi_valuta               = JMD
|żona_ħin                    = 
|differenza_ħku              = -5
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  =
|cctld                       = [[.jm]]
|kodiċi_telefoniku           = +1-876
|sena_PGD_nominali           = 2011
|PGD_nominali                = $14.807 biljun
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $5,402
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|noti                        = 
}}
[[File:View of Kingston.jpg|thumb|Kingston]]
Il-'''Ġamajka''' ({{awdjo|En-us-Jamaica.ogg|/dʒəˈmeɪkə/}}) hi [[pajjiż gżira]] li tinsab fil-[[Baħar Karibew]], tinkludi t-tielet l-akbar gżira tal-[[Antilli Kbar]]. Id-daqs tal-gżira hi ta' 10,990 kilometru kwadru fl-erja, 145 kilometru l'bogħod minn nofsinhar ta' [[Kuba]], u 191 kilometru mill-punent ta' [[Ħispanjola]], il-gżira fiha stati nazzjonali tal-[[Ħaiti]] u tar-[[Repubblika Dominicana]]. Il-Ġamajka hija l-ħames l-akbar pajjiż gżira fil-[[Karibew]].&lt;ref&gt;{{ċita web|url=http://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Countries_in_the_Caribbean&amp;table=fb5&amp;places=2&amp;unit=*&amp;order=desc&amp;dependency=independent&amp;number=5&amp;cntdn=n&amp;r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&amp;c=caribbean&amp;measures=Country--Total%20Area%20(sq%20km)&amp;units=*--*&amp;decimals=*--* |titlu=Top 5 Largest Countries in the Caribbean |pubblikatur=Aneki.com |data= |data-aċċess=2012-08-06}}&lt;/ref&gt; Il-[[poplu indiġenu]], isejjaħ lil pajjiż ''Xaymaca'' bil-[[lingwa Arawakana]]&lt;ref&gt;Kif rappreżentata fl-[[Ortografija Spanjola#Ortografija|Ortografija Spanjola Qadima]], fis-sens li tibda bil-ħoss &quot;sh.&lt;/ref&gt; li tfisser &quot;Art tal-Injam u tal-Ilma&quot; jew &quot;Art tar-Rebbiegħa&quot;.&lt;ref name=taino&gt;{{ċita web |url=http://www.uctp.org/VocesIndigena.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071016055722/http://www.uctp.org/VocesIndigena.html |arkivju-data=2007-10-16 |titlu=Taíno Dictionary |pubblikatur=The United Confederation of Taíno People |data-aċċess=2007-10-18 |lingwa=Spanjol |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

In-nies indiġeni Taino tal-gżira gradwalment ġew taħt il-ħakma Spanjola wara l-wasla ta 'Kristoforu Kolombu fl-1494. Ħafna min-nies indiġeni mietu bil-mard, u wara l-Ispanjol ġabu għadd kbir ta' Afrikani fil-Ġamajka bħala skjavi. Il-gżira baqgħet pussess ta' Spanja, taħt l-isem ta' Santiago, sal-1655, meta l-Ingilterra (parti minn dak li kien se jsir ir-Renju tal-Gran Brittanja) rebħitha u semmieha Ġamajka. Sar parti importanti mill-Indi tal-Punent Brittaniċi kolonjali. Taħt il-ħakma kolonjali Brittanika, il-Ġamajka saret esportatur ewlieni taz-zokkor, b'ekonomija ta' pjantaġġuni dipendenti fuq l-importazzjoni kontinwa ta' skjavi Afrikani u d-dixxendenti tagħhom. L-Ingliżi emanċipaw kompletament lill-iskjavi kollha fl-1838, u ħafna liberti għażlu li jkollhom irziezet ta' sussistenza aktar milli jaħdmu fuq pjantaġġuni. Mibda fl-1840s, l-Ingliżi bdew jużaw ħaddiema Ċiniżi u Indjani indentured għax-xogħol tal-pjantaġġuni. Il-Ġamajkani kisbu l-indipendenza mir-Renju Unit fis-6 ta' Awwissu, 1962.

B’2.8 miljun ruħ, il-Ġamajka hija t-tielet l-aktar pajjiż popolat li jitkellem bl-Ingliż fl-Ameriki (wara l-Istati Uniti u l-Kanada), u r-raba' pajjiż l-aktar popolat fil-Karibew. Kingston hija l-kapitali u l-akbar belt fil-pajjiż. Il-biċċa l-kbira tal-Ġamajkani huma ta' dixxendenza Afrikana sub-Saħarjana, b'minoranzi sinifikanti Ewropej, Asjatiċi tal-Lvant (prinċipalment Ċiniżi), Indjani, Libaniżi u minoranzi ta' razza mħallta. Minħabba rata għolja ta' emigrazzjoni tax-xogħol mis-sittinijiet, teżisti dijaspora kbira Ġamajkana, partikolarment fil-Kanada, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti. Il-pajjiż għandu influwenza globali li tiċħad id-daqs żgħir tiegħu; Kien il-post fejn twieled ir-reliġjon Rastafarian, il-mużika reggae (u ġeneri assoċjati bħad-dub, ska u dancehall), u hija prominenti internazzjonalment fl-isports, inklużi l-cricket, l-isprinting u l-atletika. Il-Ġamajka ġieli ġiet meqjusa bħala s-superpotenza kulturali l-inqas popolata fid-dinja.

Il-Ġamajka hija pajjiż bi dħul medju-għoli b'ekonomija dipendenti ħafna fuq it-turiżmu; Għandha medja ta' 4.3 miljun turist fis-sena. Il-pajjiż jaħdem b'mod favorevoli fuq miżuri ta' libertà tal-istampa, governanza demokratika, u benesseri sostenibbli. Il-Ġamajka hija monarkija kostituzzjonali parlamentari bis-setgħa mogħtija lill-Parlament bikamerali tal-Ġamajka, li jikkonsisti f'Senat maħtur u Kamra tad-Deputati eletta direttament. Andrew Holness serva bħala Prim Ministru tal-Ġamajka minn Marzu 2016. Bħala renju tal-Commonwealth, b'Charles III bħala r-re tiegħu, ir-rappreżentant maħtur tal-Kuruna huwa l-Gvernatur-Ġenerali tal-Ġamajka, pożizzjoni li kellu Patrick Allen mill-2009.

== Etimoloġija ==
In-nies indiġeni Taíno sejħu lill-gżira Xaymaca bil-lingwa tagħhom, li tfisser &quot;Art tal-Injam u l-Ilma&quot; jew &quot;Art tal-Nixxiegħat&quot;. Ġie ssuġġerit li Yamaye kien isem bikri Taíno għall-gżira kif irreġistrat minn Christopher Columbus.

Il-Ġamajkani ħafna drabi jirreferu għall-gżira ta' oriġini tagħhom bħala &quot;yaad,&quot; il-kelma tad-djalett Ġamajkana għal tarzna u tfisser dar. Ismijiet kolokwali oħra bħal &quot;Jamrock&quot;, &quot;Jamdown&quot; (&quot;Jamdung&quot; fid-djalett Ġamajkan) jew, fil-qosor, &quot;Ja&quot; huma wkoll użati ħafna.

== Storja ==
Il-Ġamajka kienet oriġinarjament kolonizzata mill-Ispanjoli u l-Kolonja ta 'Santiago ġiet ipproklamata b'kapital f'Sasntiago de la Vega.

L-Invażjoni tal-Ġamajka seħħet f'Mejju 1655, matul il-Gwerra Anglo-Spanjola tal-1654–1660, meta forza expeditionary Ingliża qabdet il-Ġamajka Spanjola. Kien parti minn pjan ambizzjuż ta’ Oliver Cromwell biex jakkwista kolonji ġodda fl-Amerika, magħrufa bħala Western Design.

Għalkemm insedjamenti importanti bħal Santiago de la Vega, illum il-Belt Spanjola, kienu difiżi ħażin u okkupati malajr, ir-reżistenza minn skjavi maħruba, jew maroons Ġamajkani, kompliet fl-intern. Id-disinn tal-Punent kien fil-biċċa l-kbira falliment, iżda l-Ġamajka baqgħet f'idejn l-Ingliżi u ġiet ċeduta formalment minn Spanja fit-Trattat ta' Madrid tal-1670. Il-Kolonja tal-Ġamajka baqgħet pussess Brittaniku sal-indipendenza tagħha fl-1962.

== Storja ==
=== Preistorja ===
M'hemm l-ebda evidenza arkeoloġika tal-preżenza tal-bniedem fil-Ġamajka sa madwar is-sena 500. Grupp magħruf bħala l-&quot;poplu Redware&quot; minħabba li l-fuħħar tagħhom wasal madwar is-sena 600, segwit mit-Tainos madwar is-sena 800, li probabbilment ġew mill-Amerika fin-nofsinhar. Huma kienu jipprattikaw ekonomija agrarja u tas-sajd, u huwa maħsub li fl-aqwa tagħhom kienu jgħoddu madwar 60,000 ruħ, miġbura f’madwar 200 villaġġ immexxija minn kaċikijiet (kapijiet). Il-kosta tan-Nofsinhar tal-Ġamajka kienet l-aktar popolata, speċjalment madwar iż-żona issa magħrufa bħala Old Harbour.

Għalkemm ħafna drabi kien maħsub li ġew estinti wara kuntatt mal-Ewropej, it-Taínos fil-fatt kienu għadhom abitati fil-Ġamajka meta l-Ingliżi ħadu l-kontroll tal-gżira fl-1655. Xi wħud ħarbu lejn reġjuni interni, u ingħaqdu mal-komunitajiet maroon Afrikani. Il-Ġamajkan National Heritage Trust qed tipprova ssib u tiddokumenta kwalunkwe evidenza li fadal tat-Taíno.

=== Dominazzjoni Spanjola (1509-1655) ===
[[Stampa:Cristobal Columbus20231003 115330.jpg|thumb|Statwa ta' Kristofru Kolombu fil-parroċċa ta' Santa Ana]]
[[Stampa:Jamaica 1528.png|thumb|Mappa tal-Ġamajka mill-1528, li kienet maħkuma minn Juan de Esquivel fl-1509.]]
Christopher Columbus kien l-ewwel Ewropew li ra l-Ġamajka, talab il-gżira għal Spanja wara li niżel hemmhekk fl-1494 fit-tieni vjaġġ tiegħu lejn l-Ameriki.  Il-punt probabbli tal-inżul tagħhom kien Dry Harbour, imsejjaħ Discovery Bay, u l-Bajja ta' Sant'Anna ġiet imgħammda minn Columbus bħala “Saint Gloria”, wara l-ewwel lemħ art. Iktar tard irritorna fl-1503; Madankollu, kien nawfragu u hu u l-ekwipaġġ tiegħu ġew sfurzati jgħixu fil-Ġamajka għal sena waqt li stennew li jiġu salvati.

Mil-punent tal-Bajja ta' Sant'Anna hemm is-sit tal-ewwel insedjament Spanjol fuq il-gżira, Sevilja, li twaqqfet fl-1509 minn Juan de Esquivel iżda abbandunata madwar l-1524 minħabba li kienet meqjusa ħażina għas-saħħa. Il-kapitali ġiet imċaqalqa lejn Spanjola Town, li dak iż-żmien kienet imsejħa San Jago de la Vega, madwar l-1534. Sadanittant, it-Taínos bdew imutu f’numru kbir, it-tnejn minn mard introdott mill-Ispanjol. Bħala riżultat, l-Ispanjoli bdew jimportaw skjavi mill-Afrika lejn il-gżira.

Ħafna skjavi rnexxielhom jaħarbu, u jiffurmaw komunitajiet awtonomi f'żoni remoti u faċilment difiżi fl-intern tal-Ġamajka, ħallat mat-Taínos li kien fadal; Dawn il-komunitajiet saru magħrufa bħala maroons. Ħafna Lhud ħarbu mill-Inkwiżizzjoni Spanjola biex jgħixu fil-gżira. Huma għexu bħala conversos u spiss kienu ppersegwitati minn ħakkiema Spanjoli, u xi wħud irrikorrew għall-piraterija kontra t-tbaħħir mill-Imperu Spanjol.

Huwa stmat li fil-bidu tas-seklu 17 mhux aktar minn 2,500 sa 3,000 ruħ kienu jgħixu fil-Ġamajka.

=== Perjodu Brittaniku bikri ===
[[File:Jamaica1671ogilby.jpg|thumb|Mappa tas-seklu 17 tal-Ġamajka]]
[[Stampa:Morgan,Henry.jpg|thumb|Henry Morgan kien pirata tal-Karibew, privateer, sid tal-pjantaġġuni u slaver; Huwa kien wasal l-ewwel fl-Indi tal-Punent bħala qaddej indentured, bħall-biċċa l-kbira tas-settlers Ingliżi tal-bidu.]]
L-Ingliżi bdew jieħdu interess fil-gżira u, wara tentattiv fallut biex jirbħu Santo Domingo fuq Hispaniola, l-Ammirall William Penn u l-Ġeneral Robert Venables mexxew invażjoni tal-Ġamajka fl-1655. Battalji f'Ocho Ríos fl-1657 u Río Nuevo fl-1658 irriżultaw f'invażjoni tal-Ġamajka. telfiet Spanjoli; Fl-1660 il-komunità Maroon taħt it-tmexxija ta' Juan de Bolas bidlet naħat u bdiet tappoġġja lill-Ingliżi. Bl-għajnuna tiegħu, it-telfa Spanjola kienet assigurata. Fl-1661 ġie ffurmat il-gvern ċivili Ingliż u s-suldati ta' Roundhead dawru l-attenzjoni tagħhom lejn il-governanza u r-responsabbiltajiet agrikoli.

Meta' l-Ingliżi qabdu l-Ġamajka, il-biċċa l-kbira tas-settlers Spanjoli ħarbu, bl-eċċezzjoni tal-Lhud Spanjoli, li ddeċidew li jibqgħu. Is-sidien tal-iskjavi Spanjoli ħelsu lill-iskjavi tagħhom qabel ma' telqu. Ħafna skjavi mxerrda madwar il-muntanji, ngħaqdu ma' komunitajiet maroon diġà stabbiliti. Matul sekli ta' skjavitù, il-Maroons Ġamajkani stabbilixxew komunitajiet ħielsa fl-intern muntanjuż tal-Ġamajka, fejn żammew il-libertà u l-indipendenza tagħhom għal ġenerazzjonijiet, taħt it-tmexxija ta' mexxejja Maroon bħal Juan de Serras.

Intant, l-Ispanjoli gamlu diversi tentattivi biex jer;g[u jaqbdu l-g]ira, li wasslu lill-Ingli]i biex jappo jaw lill-pirati li jattakkaw bastimenti Spanjoli fil-Karibew; Bħala riżultat, il- piraterija saret rampanti fil- Ġamajka, u l- beltta' Port Royal saret famuża għall- illegalità tagħha. Spanja aktar tard irrikonoxxiet il-pussess Ingliż tal-gżira bit-Trattat ta' Madrid (1670). Wara dan, l-awtoritajiet Ingliżi fittxew li jrażżnu l-agħar eċċessi tal-pirati.

Fl-1660, il-popolazzjoni tal-Ġamajka kienet madwar 4,500 abjad u 1,500 iswed. Fil-bidu tas-snin 1670, meta l-Ingliżi żviluppaw pjantaġġuni tal-kannamieli taz-zokkor maħduma minn għadd kbir ta' skjavi, l-Afrikani suwed iffurmaw il-maġġoranza tal-popolazzjoni. L-Irlandiżi fil-Ġamajka ffurmaw ukoll parti kbira mill-popolazzjoni inizjali tal-gżira, li jiffurmaw żewġ terzi tal-popolazzjoni bajda fil-gżira fl-aħħar tas-seklu 17, id-doppju tal-popolazzjoni Ingliża. Ġew miġjuba bħala ħaddiema u suldati indentured wara l-konkwista tal-1655. Ħafna mill-Irlandiżi ġew trasportati bil-forza bħala priġunieri politiċi tal-gwerra mill-Irlanda bħala riżultat tal-Gwerer tat-Tliet Renji li kienu għaddejjin. Il-migrazzjoni ta’ għadd kbir ta’ Irlandiżi lejn il-gżira kompliet sas-seklu 18.

Ġiet introdotta forma limitata ta’ gvern lokali bil-ħolqien tad-Dar tal-Assemblea Ġamajkana fl-1664; Madankollu, kienet tirrappreżenta biss numru żgħir ta 'sidien ta' pjantaġġuni sinjuri. Fl-1692, il-kolonja tħawwdet minn terremot li rriżulta f’diversi eluf ta’ mwiet u l-qerda kważi sħiħa ta’ Port Royal.

=== sekli 18-19 ===
[[Stampa:Duperly (1833) Destruction of the Roehampton Estate January 1832.png|thumb|Pjantaġġun maħruq matul il-Gwerra Battista tal-1831-1832]]
Matul is-seklu 18, l-ekonomija żdiedet, ibbażata primarjament fuq iz-zokkor u uċuħ tar-raba 'oħra għall-esportazzjoni bħall-kafè, il-qoton u l-indigo. Dawn l-uċuħ tar-raba' kollha kienu maħduma minn skjavi suwed, li għexu ħajja qasira u spiss brutali mingħajr drittijiet, li kienu proprjetà ta' klassi żgħira ta' pjanti. Fis-seklu 18, l-iskjavi ħarbu u ngħaqdu mal-Maroons f'numru dejjem jikber, li wassal għall-Ewwel Gwerra Maroon (1728-1739/40), li spiċċat fi staġnar. Il-gvern Ingliż talab għall-paċi u ffirma trattati mal-Leeward Maroons immexxija minn Cudjoe u Accompong fl-1739, u mal-Windward Maroons immexxija minn Quao u Queen Nanny fl-1740.

Fl-1760 faqqgħet ribelljoni kbira tal-iskjavi, magħrufa bħala Tacky's War, iżda ġiet megħluba mill-Ingliżi u l-alleati Maroon tagħhom. Wara t-tieni kunflitt fl-1795-96, ħafna maroons mill-belt maroon ta' Cudjoe's Town (Trelawny Town) ġew imkeċċija lejn Nova Scotia u aktar tard lejn Sierra Leone.

Sal-bidu tas-seklu 19, id-dipendenza tal-Ġamajka fuq ix-xogħol tal-iskjavi u l-ekonomija tal-pjantaġġuni kienet irriżulta li l-popolazzjoni sewda kienet tisboq il-popolazzjoni bajda bi kważi 20 għal 1. Għalkemm l-Ingliżi kienu pprojbixxew l-importazzjoni tal-iskjavi, xi wħud kienu għadhom ġew kuntrabandu mill-Afrika. Waqt li kien qed jippjana l-abolizzjoni tal-iskjavitù, il-Parlament Ingliż għadda liġijiet biex itejjeb il-kundizzjonijiet tal-iskjavi. Huma pprojbixxew l-użu tal-frosti fil-kampanja u t-tqattigħ tan-nisa; Huma infurmaw lil min iħawwel li l-iskjavi kienu se jitħallew istruzzjoni reliġjuża u talbu ġurnata ta' mistrieħ matul kull ġimgħa meta l-iskjavi setgħu jbigħu l-oġġetti tagħhom, u jipprojbixxu s-swieq tal-Ħadd biex jippermettu lill-iskjavi jattendu l-knisja. Il-Kamra tal-Assemblea Ġamajkana kienet irriżentata u rreżistiet il-liġijiet il-ġodda. Il-membri, li s-sħubija tagħhom imbagħad kienet ristretta għal Ġamajkani ta' dixxendenza Ewropea, sostnew li l-iskjavi kienu kuntenti u opponew l-indħil tal-Parlament fl-affarijiet tal-gżira. Is-sidien tal-iskjavi beżgħu minn rewwixti possibbli jekk jittaffew il-kundizzjonijiet.

[[Stampa:Hakewill, A Picturesque Tour of the Island of Jamaica, Plate 04.jpg|thumb|Harbour Street, Kingston, madwar l-1820]]

L-Ingliżi neħħew il-kummerċ tal-iskjavi fl-1807, iżda mhux l-istituzzjoni nnifisha. Fl-1831 faqqgħet ribelljoni kbira tal-iskjavi, magħrufa bħala l-Gwerra Battista, immexxija mill-predikatur Battista Samuel Sharpe. Ir-ribelljoni rriżultat f'mijiet ta' mwiet u l-qerda ta' ħafna pjantaġġuni, u wasslet għal ritaljazzjoni ħarxa mill-klassi tal-plantokrazija. Bħala riżultat ta' ribelljonijiet bħal dawn, kif ukoll l-isforzi tal-abolizzjonisti, il-Gran Brittanja pprojbixxa l-iskjavitù fl-imperu tagħha fl-1834, u l-emanċipazzjoni sħiħa mill-iskjavitù ġiet iddikjarata fl-1838. Il-popolazzjoni fl-1834 kienet 371,070, li minnhom 15,000 kienu bojod, 5,000 iswed ħielsa; 40,000 persuna ta' kulur &quot;kulur&quot; jew ħielsa (razza mħallta); u 311,070 kienu skjavi. In-nuqqas ta' ħaddiema li rriżulta wassal lill-Ingliżi biex jibdew &quot;jimportaw&quot; impjegati indentured biex jissupplimentaw il-ġabra tax-xogħol, peress li ħafna liberti kienu riluttanti li jaħdmu fuq il-pjantaġġuni. Ħaddiema reklutati mill-Indja bdew jaslu fl-1845, ħaddiema Ċiniżi fl-1854. Ħafna Ġamajkani huma dixxendenti ta'nies mill-Asja t'Isfel u ċ-Ċina. Matul l-20 sena li ġejjin, diversi epidemiji ta' kolera, scarlatina u ġidri laqtu l-gżira, u qat lu kważi 60,000 ruħ (madwar 10 kuljum). Madankollu, fl-1871 iċ-ċensiment irreġistra popolazzjoni ta' 506,154 ruħ, li minnhom 246,573 kienu irġiel u 259,581 mara. It-tiġrijiet tagħhom ġew irreġistrati bħala 13,101 abjad, 100,346 ikkulurit (magħrufa bħala l-klassi Browning), u 392,707 iswed. Kien hemm kriżi ekonomika f'dan il-perjodu, b'ħafna Ġamajkani jgħixu fil-faqar. In-nuqqas ta' sodisfazzjon b'dan, u d-diskriminazzjoni razzjali kontinwa u l-emarġinazzjoni tal-maġġoranza s-sewda, wasslu biex fl-1865 faqqgħet ir-Ribelljoni ta' Morant Bay, immexxija minn Paul Bogle, li ġiet imrażżna mill-Gvernatur John Eyre b’tant brutalità li ġie msejjaħ mill-kariga. post. Is-suċċessur tiegħu, John Peter Grant, wettaq sensiela ta' riformi soċjali, finanzjarji u politiċi filwaqt li kellu l-għan li jżomm il-ħakma Ingliża soda fuq il-gżira, li saret kolonja tal-Kuruna fl-1866. Fl-1872 il-kapitali ġiet imċaqalqa minn Spanjol Town għal Kingston.

=== Kmieni tas-seklu 20 ===
Fl-1907, il-Ġamajka ntlaqtet minn terremot li, flimkien man-nar ta' wara, ikkawża qerda konsiderevoli f’Kingston u qatel bejn 800 u 1,000 ruħ.

Il-qgħad u l-faqar baqgħu problema għal ħafna Ġamajkani. Bħala riżultat, ħarġu diversi movimenti li jfittxu bidla politika, notevolment l-Assoċjazzjoni Universali tat-Titjib tan-Negri u l-Lega tal-Komunitajiet Afrikani mwaqqfa minn Marcus Garvey fl-1917. Minbarra li fittxew drittijiet politiċi akbar u titjib fil-kundizzjoni tal-ħaddiema, Garvey kien ukoll prominenti. Pan-Afrikanista u avukat tal-moviment Back-to-Africa. Kien ukoll wieħed mill-ispirazzjonijiet ewlenin wara Rastafari, reliġjon mwaqqfa fil-Ġamajka fis-snin tletin li għaqqad il-Kristjaneżmu ma’ teoloġija Afroċentrika ċċentrata fuq il-figura ta’ Haile Selassie, Imperatur tal-Etjopja. Minkejja persekuzzjoni okkażjonali, Rastafari kiber biex sar fidi stabbilita fil-gżira, li aktar tard infirex barra.

Id-Depressjoni l-Kbira tas-snin tletin laqtet bil-qawwa lill-Ġamajka. Bħala parti mill-inkwiet tax-xogħol tal-Indi tal-Punent Brittaniċi tal-1934-1939, il-Ġamajka rat bosta strajks, li laħqu l-qofol tagħhom fi strajk fl-1938 li nbidel f'rewwixta. Minħabba f’hekk, il-gvern Ingliż waqqaf kummissjoni biex tinvestiga l-kawżi tal-irvellijiet; ir-rapport tiegħu rrakkomanda riformi politiċi u ekonomiċi fil-kolonji tal-Karibew tal-Gran Brittanja. Fl-1944 twaqqfet Kamra ġdida tad-Deputati, eletta b'vot universali għall-adulti. Matul dan il-perjodu ħarġet is-sistema ta' żewġ partiti tal-Ġamajka, bil-ħolqien tal-Partit Laburista taċ-ċentru-lemin Ġamajka (JLP) taħt Alexander Bustamante u l-xellugi (PNP) taħt Norman Manley.

Il-Ġamajka gradwalment kisbet awtonomija mir-Renju Unit. Fl-1958 saret provinċja tal-Federazzjoni tal-Indi tal-Punent, federazzjoni ta' diversi kolonji tal-Karibew Brittaniċi. Madankollu, is-sħubija fil-Federazzjoni wriet diviżjoni u referendum dwar il-kwistjoni ra maġġoranza żgħira tivvota biex titlaq mill-Federazzjoni. Wara li telqet mill-Federazzjoni, il-Ġamajka kisbet l-indipendenza sħiħa fis-6 ta' Awwissu, 1962. Madankollu, l-istat il-ġdid żamm is-sħubija tiegħu fil-Commonwealth tan-Nazzjonijiet (bil-monarka Brittaniku bħala kap ta' stat) u adotta sistema parlamentari fl-istil ta' Westminster. Bustamante, ta' 78 sena, sar l-ewwel Prim Ministru tal-pajjiż.

=== Era ta' wara l-indipendenza ===
Tkabbir ekonomiku qawwi, b'medja ta' madwar 6% fis-sena, immarka l-ewwel għaxar snin ta' indipendenza taħt il-gvernijiet konservattivi tal-JLP; dawn kienu mmexxija mill-prim ministri suċċessivi Alexander Bustamante, Donald Sangster (li miet għal kawżi naturali fi żmien xahrejn minn meta ħa l-kariga) u Hugh Shearer. It-tkabbir kien immexxi minn livelli għoljin ta’ investiment privat fil-boksajt/alumina, it-turiżmu, l-industrija tal-manifattura u, sa ċertu punt, is-settur agrikolu. Fl-elezzjoni ġenerali tal-Ġamajkani tal-1967, il-JLP reġa’ kien rebbieħ, fejn rebaħ 33 mit-53 siġġu, filwaqt li l-PNP rebaħ 20 siġġu.

Sal-1980, il-prodott gross nazzjonali tal-Ġamajka kien naqas għal 25% taħt il-livell tiegħu tal-1972 Waqt li jfittxu bidla, il-Ġamajkani reġgħu vvutaw lil JLP fl-1980.

Fl-2007, il-PNP kien megħlub mill-JLP 32 siġġu għal 28, b'parteċipazzjoni ta' 61.46%. Din l-elezzjoni temmet 18-il sena tal-gvern tal-PNP mistoqsi

Il-JLP ta' Holness rebaħ għal ftit l-elezzjoni ġenerali tal-2016, u għeleb lill-PNP ta' Simpson-Miller fil-25 ta' Frar. Il-PNP rebaħ 31 siġġu kontra 32 tal-JLP.

Fl-elezzjoni ġenerali tal-2020, Andrew Holness għamel l-istorja għall-JLP billi kiseb it-tieni rebħa konsekuttiva għall-Partit Laburista tal-Ġamajka, fejn rebaħ 49 siġġu.

== Gvern u politika ==
[[Stampa:Parliament.jm.jpg|thumb|Ġewwa l-Parlament Ġamajkan]]
Il-Ġamajka hija demokrazija parlamentari u monarkija kostituzzjonali. Il-kap tal-istat huwa r-Re tal-Ġamajka (bħalissa r-Re Karlu III), rappreżentat lokalment mill-Gvernatur Ġenerali tal-Ġamajka. Il-gvernatur ġenerali huwa nominat mill-Prim Ministru tal-Ġamajka u l-Kabinett kollu u mbagħad maħtur formalment mill-monarka. Il-membri kollha tal-Kabinett huma maħtura mill-gvernatur ġenerali fuq parir tal-prim ministru. Il-monarka u l-gvernatur ġenerali jwettqu primarjament funzjonijiet ċerimonjali, minbarra s-setgħat ta' riżerva tagħhom għall-użu f'ċerti sitwazzjonijiet ta' kriżi kostituzzjonali. Il-pożizzjoni tal-monarka kienet suġġett ta' dibattitu kontinwu fil-Ġamajka għal ħafna snin; Bħalissa ż-żewġ partiti politiċi ewlenin huma impenjati li jagħmlu tranżizzjoni għal repubblika bi president wieħed.

Il-kostituzzjoni attwali tal-Ġamajka ġiet abbozzata fl-1962 minn kumitat konġunt bipartisan tal-leġiżlatura tal-Ġamajka. Daħlet fis-seħħ bl-Att dwar l-Indipendenza tal-Ġamajka tal-1962, li għadda mill-Parlament tar-Renju Unit, li ta l-indipendenza lill-Ġamajka.

Il-Parlament tal-Ġamajka huwa bikamerali u jikkonsisti mill-Kamra tad-Deputati (Kamra t'isfel) u s-Senat (Kamra ta' Fuq). Il-Membri tal-Kamra (magħrufa bħala Membri Parlamentari jew MP) huma eletti direttament, u l-membru tal-Kamra tad-Deputati li, fil-ġudizzju tal-Gvernatur Ġenerali, huwa l-aktar kapaċi li jikkmanda l-fiduċja tal-maġġoranza tal-membri tal-Kamra. dik il-Kamra, tiġi maħtura mill-Gvernatur Ġenerali bħala Prim Ministru. Is-Senaturi jiġu nominati flimkien mill-Prim Ministru u l-Kap Parlamentari tal-Oppożizzjoni u mbagħad jinħatru mill-Gvernatur Ġenerali.

Il-ġudikatura tal-Ġamajka topera taħt sistema ta' liġi komuni li ġejja mil-liġi Ingliża u mill-preċedenti tal-Commonwealth. Il-qorti tal-appell finali hija l-Kumitat Ġudizzjarju tal-Kunsill Privat.

Il-partit bis-setgħa amministrattiva u leġiżlattiva attwali huwa l-Partit Laburista tal-Ġamajka, wara r-rebħa tiegħu fl-2020.

=== Militari ===
Il-Forza tad-Difiża tal-Ġamajka (JDF) hija l-forza militari żgħira iżda professjonali tal-Ġamajka. Il-JDF hija bbażata fuq il-mudell militari Brittaniku b'organizzazzjoni, taħriġ, armi u tradizzjonijiet simili. Ladarba jintgħażlu, il-kandidati għall-uffiċjali jintbagħtu għal wieħed minn bosta korsijiet bażiċi ta 'uffiċjali Brittaniċi jew Kanadiżi, skont il-fergħa militari. Is-suldati ingaġġati jirċievu taħriġ bażiku f’Camp Up Park jew f’JDF Training Depot, Newcastle, it-tnejn f'Sant Andrija. Bħal fil-mudell Brittaniku, l-uffiċjali mhux kummissjonati jirċievu diversi livelli ta' taħriġ professjonali hekk kif jitilgħu fil-gradi. Skejjel militari addizzjonali huma disponibbli għal taħriġ speċjalizzat fil-Kanada, l-Istati Uniti, u r-Renju Unit.

Il-JDF huwa direttament imnissel mir-Reġiment tal-West Indies tal-Armata Brittanika, li ġie ffurmat matul l-era kolonjali. Ir-Reġiment tal-Indi tal-Punent intuża b'mod estensiv fl-Imperu Brittaniku kollu għall-pulizija tal-imperu mill-1795 sal-1926. Tieni Gwerra Dinjija. Ir-Reġiment tal-West Indies ġie riformat fl-1958 bħala parti mill-Federazzjoni tal-West Indies, wara x-xoljiment tal-Federazzjoni ġie stabbilit il-JDF.

Il-Forza tad-Difiża tal-Ġamajka (JDF) hija magħmula minn Reġiment tal-Infanteria u Korp ta' Riżerva, Ġwienaħ tal-Ajru, flotta tal-Gwardja tal-Kosta u Unità tal-Inġinerija ta' appoġġ.  Ir-reġiment tal-infanterija fih l-1, it-2 u t-3 (Riżerva Nazzjonali) battaljuni. Il-JDF Air Wing hija maqsuma fi tliet unitajiet tat-titjira, unità ta 'taħriġ, unità ta' appoġġ u l-JDF Air Wing (Riżerva Nazzjonali). Il-Gwardja tal-Kosta hija maqsuma bejn ekwipaġġi tan-navigazzjoni marittima u ekwipaġġi ta 'appoġġ li jwettqu operazzjonijiet ta' sigurtà marittima u infurzar tal-liġi marittima, kif ukoll operazzjonijiet relatati mad-difiża.

Ir-rwol tal-battaljun ta' appoġġ huwa li jipprovdi appoġġ biex iżid in-numri fil-ġlied u jipprovdi taħriġ ta' kompetenza biex jippermetti r-rieda tal-forza. L-1 Reġiment tal-Inġinier ġie ffurmat minħabba domanda akbar għall-inġiniera militari u r-rwol tiegħu huwa li jipprovdi servizzitta'a’ inġinerija meta u fejn ikunu meħtieġa. Il-Kwartieri Ġenerali tal-JDF fih il-Kmandant tal-JDF, l-Istaff Ġenerali, kif ukoll is-sezzjonijiet tal-Intelligence, l-uffiċċju tal-Avukat Imħallef, l-Amministrazzjoni u l-Procurement.

F’dawn l-aħħar snin, il-JDF ġie msejjaħ biex jassisti lill-korp tal-pulizija tal-pajjiż, il-Forza tal-Konstabulari tal-Ġamajka (JCF), fil-ġlieda kontra t-traffikar tad-droga u rata ta' kriminalità li qed tiżdied li tinkludi waħda mill-ogħla rati ta’ omiċidju fid-dinja. L-unitajiet tal-JDF iwettqu b'mod attiv rondi armati mal-JCF f'żoni ta' kriminalità għolja u distretti magħrufa għall-gruppi. Kien hemm kontroversja vokali kif ukoll appoġġ għal dan ir-rwol tal-JDF.  Fl-2017, il-Ġamajka ffirmat it-trattat tan-NU dwar il-Projbizzjoni tal-Armi Nukleari.

Il-Ġamajka hija l-91 pajjiż l-aktar paċifiku fid-dinja, skont l-Indiċi Globali tal-Paċi tal-2024.

=== Diviżjonijiet amministrattivi ===
[[File:Jamaica parishes numbered2.png|thumb|Diviżjonijiet amministrattivi]]
Il-Ġamajka hija maqsuma f'14-il parroċċa, li huma miġbura fi tliet kontej storiċi li m'għandhom l-ebda rilevanza amministrattiva.

Fil-kuntest tal-gvern lokali, il-parroċċi jissejħu &quot;awtoritajiet lokali&quot;. Dawn l-awtoritajiet lokali jissejħu wkoll &quot;korporazzjonijiet muniċipali&quot;, li huma muniċipalitajiet urbani jew townships. [ 98 ] Kull muniċipalità urbana ġdida għandu jkollha popolazzjoni ta' mill-inqas 50,000, u muniċipalità urbana għandu jkollha numru determinat mill-Ministru tal-Gvern Lokali. Bħalissa m'hemm l-ebda muniċipalitajiet urbani.

Il-gvernijiet lokali tal-parroċċi ta' Kingston u St. Andrews huma kkonsolidati bħala l-muniċipalità tal-Belt ta' Kingston u St. Andrew Municipal Corporation. L-aktar muniċipalità ġdida hija Portmore Muniċipalità, maħluqa fl-2003. Filwaqt li tinsab ġeografikament fil-parroċċa ta 'Santa Katarina, hija rregolata b'mod indipendenti.

== Ġeografija u ambjent ==
[[Stampa:Jamaica relief location map.jpg|thumb|left|Mappa Topografika tal Ġamajka]]
[[Stampa:Doctors-Cave-Beach.jpg|thumb|Doctor's Cave Beach Club hija destinazzjoni popolari f'Montego Bay.]]
[[Stampa:Jm-map.png|thumb|left|Mappa tal Ġamajka]]
[[Stampa:Start of the Blue Mountains just north of Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Blue Mountains]]
Il-Ġamajka hija t-tielet l-akbar gżira fil-Karibew. Hija tinsab bejn latitudnijiet 17° u 19° N, u lonġitudnijiet 76° u 79° W. Il-muntanji jiddominaw l-intern: il-Muntanji Don Figuerero, Santa Cruz, u May Day fil-punent, il-Muntanji Dry Harbour fiċ-ċentru, u l-Muntanji John Crow u l-Muntanji Blu fil-lvant, dawn tal-aħħar fihom il-Blue Mountain Peak, l-ogħla tal-Ġamajka. muntanja f'2,256 m. Huma mdawra minn pjanura kostali dejqa. Il-Ġamajka għandha żewġt ibliet, l-ewwel hija Kingston, iċ-ċentru tal-kapital u tan-negozju, li tinsab fuq il-kosta tan-nofsinhar u t-tieni hija Montego Bay, waħda mill-ibliet l-aktar magħrufa fil-Karibew għat-turiżmu, li tinsab fuq il-kosta tat-tramuntana. Kingston Harbour huwa s-seba' l-akbar port naturali fid-dinja, li kkontribwixxa biex il-belt ġiet innominata kapitali fl-1872. Bliet notevoli oħra jinkludu Portmore, Spanish Town, Savanna la Mar, Mandeville u l-bliet resort ta' Ocho Rios, Port Antonio u Negril.

L-attrazzjonijiet turistiċi jinkludu Dunn's River Falls f'St. Ann, YS Falls f'Santa Eliżabetta, il-Blue Lagoon f'Portland, il-krater ta' vulkan rieqed, u Port Royal, post ta' terremot kbir fl-1692 li għen biex jiffurmaw it-tombolo ta' Palisadoes tal- gżira.

Fost il-varjetà ta' ekosistemi terrestri, akkwatiċi u tal-baħar hemm foresti tal-franka niexfa u umda, foresti tropikali tropikali, foresti tax-xatt, artijiet mistagħdra, għerien, xmajjar, sodod tal-ħaxix tal-baħar u sikek tal-qroll. L-awtoritajiet rrikonoxxew l-importanza u l-potenzjal enormi tal-ambjent u ħatru wħud mill-aktar żoni &quot;fertili&quot; bħala &quot;protetti.&quot; Żoni protetti fuq il-gżira jinkludu l-Cockpit Country, Hellshire Hills u r-riżervi tal-foresti Litchfield. Fl-1992, l-ewwel park tal-baħar tal-Ġamajka, li jkopri kważi 15-il kilometru kwadru (5.8 sq mi), ġie stabbilit f'Montego Bay. Iż-Żona Protetta ta' Portland Bight ġiet innominata fl-1999. Is-sena ta' wara nħoloq il-Park Nazzjonali tal-Muntanji Blue u John Crow, li jinkludi madwar 300 mil kwadru (780 km2) ta' żona ta' deżert li jsostni eluf ta' speċi ta' siġar u felċi u annimali rari.

Hemm diversi gżejjer żgħar 'il barra mill-kosta tal-Ġamajka, l-aktar dawk fil-Portland Bight, bħal Pigeon Island, Salt Island, Dolphin Island, Long Island, Great Goat Island u Little Goat Island, u wkoll Lime Cay, li tinsab aktar fil-lvant. Ħafna aktar 'il bogħod, madwar 50-80 km mill-kosta tan-nofsinhar, hemm iċ-ċkejkna Morant Cays u Pedro Cays.

=== Klima ===
[[Stampa:Koppen-Geiger Map JAM present.svg|thumb|Klassifikazzjoni tal-Klima tal-Ġamajka Köppen]]
Il-klima fil-Ġamajka hija tropikali, b'temp sħun u umdu, għalkemm ir-reġjuni interni ogħla huma aktar moderati. Xi reġjuni tal-kosta tan-Nofsinhar, bħall-Pjanura Liguanea u l-Pjanuri Pedro, huma żoni ta' dell tax-xita relattivament niexfa.

Il-Ġamajka tinsab fir-reġjun ewlieni li qed jiżviluppa għall-attività taċ-ċikluni tropikali fl-Atlantiku, u minħabba dan, il-gżira kultant issofri ħsara sinifikanti mill-maltempati. L-uragani Charlie u Gilbert laqtu direttament lill-Ġamajka fl-1951 u fl-1988, rispettivament, u kkawżaw ħsara sinifikanti u ħafna mwiet. Fis-snin 2000, l-uragani Ivan, Dean, u Gustav ġabu wkoll kundizzjonijiet ħorox tat-temp fil-gżira.

=== Flora u fawna ===
[[Stampa:Red-billed streamertail( Trochilus polytmus) adult male 2.jpg|thumb|L-għasfur nazzjonali tal-Ġamajka, streamer bil-billed aħmar]]
[[Stampa:Epicrates subflavus.jpg|thumb|Boa Ġamajkana]]
[[Stampa:Stoplight-parrotfish.jpg|thumb|Pappagall Ġamajkan]]
Il-klima tal-Ġamajka hija tropikali u ssostni ekosistemi diversi b'rikkezza kbira ta' pjanti u annimali. Il-ħajja tal-pjanti tagħha nbidlet konsiderevolment matul is-sekli; Meta l-Ispanjoli waslu fl-1494, ħlief għal ikklerjar agrikoli żgħar, il-pajjiż kien densament imsaġar. Is-settlers Ewropej qatgħu siġar kbar tal-injam għall-bini tal-vapuri u l-provvista, u neħħew pjanuri, savannahs, u għoljiet tal-muntanji għal kultivazzjoni agrikola intensiva. Ġew introdotti ħafna pjanti ġodda, inklużi l-kannamieli taz-zokkor, il-banana, u s-siġar taċ-ċitru.

Il-Ġamajka hija dar għal madwar 3,000 speċi ta' pjanti tal-fjuri indiġeni (li minnhom aktar minn 1,000 huma endemiċi u 200 huma speċi ta' orkidej), eluf ta' speċi ta' flora li ma tfjoriex, u madwar 20 ġonna botaniċi, li wħud minnhom għandhom diversi mijiet ta' snin. Żoni ta' xita qawwija fihom ukoll stands ta' bambu, felċi, ebony, kawba u rosewood. Il-kakti u pjanti simili minn żoni niexfa jinstabu tul iż-żona kostali tan-Nofsinhar u tal-Lbiċ. Partijiet tal-punent u tal-Lbiċ jikkonsistu f'mergħat kbar, bi stands imxerrda ta' siġar. Il-Ġamajka hija dar għal tliet ekoreġjuni terrestri, il-Foresti Mxarrba Ġamajkani, il-Foresti Niexfa Ġamajkani, u l-Mangrovi tal-Antilli l-Kbar. Kellha punteġġ medju tal-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti tal-2019 ta' 5.01/10, u kklassifikah fil-110 post globalment minn 172 pajjiż.

Il-fawna tal-Ġamajka, tipika tal-Karibew, tinkludi annimali selvaġġi diversifikati ħafna b'ħafna speċi endemiċi. Bħal gżejjer oċeaniċi oħra, il-mammiferi terrestri huma fil-biċċa l-kbira speċi varji ta’ friefet il-lejl li minnhom mill-inqas tliet speċi endemiċi jinsabu fil-Pajjiż tal-Pitju biss, li waħda minnhom hija fil-periklu. Speċi oħra ta' friefet il-lejl jinkludu friefet il-lejl li jiekol it-tin u friefet il-lejl b’denb tax-xagħar. L-uniku mammiferu indiġenu mhux friefet il-lejl li għadu jeżisti fil-Ġamajka huwa l-hutia Ġamajkana, magħrufa lokalment bħala l-coney. Mammiferi introdotti bħall-ħanżir selvaġġ u l-mongoose żgħira Asjatika huma wkoll komuni. Il-Ġamajka hija wkoll dar għal madwar 50 speċi ta' rettili, l-akbar minnhom huwa l-kukkudrill Amerikan; madankollu, huwa preżenti biss fix-Xmara Negro u xi żoni oħra. Gremxul bħal anoles, iguanas u sriep bħal runners u l-boa Ġamajkani (l-akbar serp fil-gżira), huma komuni f'żoni bħal Cockpit Country. L-ebda waħda mit-tmien speċi ta' sriep indiġeni tal-Ġamajka ma huma velenużi.

Il-Ġamajka hija dar għal xi 289 speċi ta' għasafar, li minnhom 27 huma endemiċi, inkluż il-pappagall tal-bekk iswed fil-periklu u s-sewda tal-Ġamajka, li t-tnejn jinstabu biss fil-Pajjiż tal-Kabina tal-Pitju. Hija wkoll id-dar indiġena ta' erba' speċi ta' colibri (li tlieta minnhom ma jinstabu mkien ieħor fid-dinja): il-kolibrì tal-billed iswed, il-mango tal-Ġamajkan, il-kolibrì tal-verbena, u l-kolibrì bil-billed aħmar. Il-kolibrì bil-billed aħmar, magħruf lokalment bħala l-“għasfur tat-tabib”, huwa s-simbolu nazzjonali tal-Ġamajka. Speċi notevoli oħra jinkludu t-tody Ġamajkani u l-flamingo komuni.

Speċi waħda ta' fekruna tal-ilma ħelu hija indiġena fil-Ġamajka, il-fekruna tal-Ġamajka. Jinstab biss fil-Ġamajka u xi gżejjer fil-Baħamas. Barra minn hekk, ħafna tipi ta' żrinġijiet huma komuni fuq il-gżira, speċjalment żrinġijiet tas-siġar.

L-ilmijiet tal-Ġamajkani fihom riżorsi konsiderevoli tal-ħut tal-ilma ħelu u tal-ilma mielaħ. Il-varjetajiet ewlenin tal-ħut tal-ilma mielaħ huma kingfish, sawrell, kavalli, merlangu, bonito u tonn. Ħut li kultant jidħol f'ambjenti ta' ilma ħelu u estwarji jinkludu snook, grouper, snapper tal-mangrove, u mulet. Ħut li jqattgħu l-biċċa l-kbira ta' ħajjithom fl-ilmijiet friski tal-Ġamajka jinkludu ħafna speċi ta' livebearers, killifish, gobies tal-ilma ħelu, il-mullet tal-muntanji u s-sallura Amerikana. Tilapia ġiet introdotta mill-Afrika għall-akkwakultura u hija komuni ħafna. Id-delfini, il-pappagall u l-lamantin fil-periklu jistgħu jidhru wkoll fl-ilmijiet tal-madwar tal-Ġamajka.

L-insetti u invertebrati oħra huma abbundanti, inkluż l-akbar centipede fid-dinja, iċ-ċintipede ġgant tal-Amażonja. Il-Ġamajka hija dar għal madwar 150 speċi ta' friefet u kamla, inklużi 35 speċi indiġeni u 22 sottospeċi. Hija wkoll id-dar nattiva tal-farfett swallowtail Ġamajkan, l-akbar farfett fl-Emisferu tal-Punent.

=== Ħajja akkwatika ===
L-ekosistemi tas-sikek tal-qroll huma importanti għaliex jipprovdu lin-nies sors ta’ għajxien, ikel, rikreazzjoni u komposti mediċinali, u jipproteġu l-art li jgħixu fiha. Il-Ġamajka tiddependi fuq l-oċean u l-ekosistema tiegħu għall-iżvilupp tagħha. Madankollu, il-ħajja tal-baħar fil-Ġamajka qed tiġi affettwata wkoll. Jista' jkun hemm ħafna fatturi li jikkontribwixxu biex il-ħajja tal-baħar ma tkunx fl-aqwa saħħa. L-oriġini ġeoloġika tal-Ġamajka, il-karatteristiċi topografiċi u x-xita staġjonali għolja jagħmluha suxxettibbli għal varjetà ta' perikli naturali li jistgħu jaffettwaw l-ambjenti kostali u oċeaniċi. Dawn jinkludu żidiet fil-maltemp, fallimenti fl-inklinazzjonijiet (valangi), terremoti, għargħar, u uragani. Is-sikek tal-qroll fin-Negril Marine Park (NMP), il-Ġamajka, ġew affettwati dejjem aktar mit-tniġġis tan-nutrijenti u l-fjorituri tal-makroalka wara għexieren ta' snin ta' żvilupp intensiv bħala destinazzjoni turistika ewlenija.

[[Stampa:RaftShilouette20221019 134124.jpg|thumb|White River Rafting]]

Fatturi oħra minn dawk jistgħu jinkludu t-turiżmu: il-Ġamajka hija post turistiku ħafna, il-gżira tattira nies numerużi li jivvjaġġaw hawn minn madwar id-dinja. L-industrija tat-turiżmu Ġamajkana tammonta għal 32% tal-impjiegi totali u 36% tal-PGD tal-pajjiż u tiddependi ħafna fuq ix-xemx, il-baħar u r-ramel, b'dawn l-aħħar żewġ attributi jiddependu fuq ekosistemi b'saħħithom tas-sikek tal-qroll. Minħabba t-turiżmu tal-Ġamajka, żviluppaw studju biex jaraw jekk it-turist ikunx lest li jgħin finanzjarjament jimmaniġġja l-ekosistema tal-baħar tiegħu għax il-Ġamajka waħedha ma tistax tagħmel dan. L-oċean jgħaqqad kull pajjiż fid-dinja, iżda kulħadd u kollox qed jaffettwa l-fluss u l-ħajja fl-oċean. Il-Ġamajka huwa post turistiku ħafna speċifikament għall-bajjiet tagħha. Jekk l-oċeani tagħha ma jkunux qed jiffunzjonaw fl-aħjar tagħhom, allura l-benessri tal-Ġamajka u n-nies li jgħixu hemmhekk se jibda jiddeterjora. Skont l-OECD, l-oċeani jikkontribwixxu $1.5 triljun fis-sena f’valur miżjud għall-ekonomija ġenerali. Pajjiż li qed jiżviluppa li jinsab fuq gżira se jieħu l-biċċa l-kbira tad-dħul tiegħu mill-oċean.

=== Tniġġis ===
It-tniġġis ġej minn tnixxija, sistemi tad-drenaġġ, u żibel. Madankollu, dan kollu normalment jispiċċa fl-oċean wara li tkun ix-xita jew l-għargħar. Dak kollu li jispiċċa fl-ilma jibdel il-kwalità u l-bilanċ tal-oċean. Il-kwalità ħażina tal-ilma kostali affettwat b'mod negattiv is-sajd, it-turiżmu u l-marikultura, kif ukoll iddgħajjef is-sostenibbiltà bijoloġika tar-riżorsi ħajjin f'ħabitats oċeaniċi u kostali. Il-Ġamajka timporta u tesporta ħafna oġġetti mill-ilmijiet tagħha. Xi wħud mill-importazzjonijiet li jidħlu fil-Ġamajka jinkludu żejt mhux raffinat u prodotti taż-żejt. Il-problemi jinkludu inċidenti fuq il-baħar; riskju ta' tixrid permezz ta' trasport lokali u internazzjonali ta' żejt u prodotti taż-żejt. It-tixrid taż-żejt jista' jfixkel il-ħajja tal-baħar b'kimiċi li normalment ma' jinstabux fl-oċean. Forom oħra ta' tniġġis iseħħu wkoll fil-Ġamajka. Il-mekkaniżmi tar-rimi ta' skart solidu fil-Ġamajka bħalissa mhumiex adegwati. L-iskart solidu jasal fl-ilma permezz tal-forzi tax-xita. L-iskart solidu jagħmel ħsara wkoll lill-annimali selvaġġi, partikolarment l-għasafar, il-ħut u l-fkieren li jieklu fuq wiċċ l-ilma u jiżbaljaw id-debris f'wiċċ l-ilma għall-ikel. Pereżempju, il-plastik jista' jinqabad fl-għenuq tal-għasafar u l-fkieren, u b'hekk ikun diffiċli għalihom biex jieklu u jieħdu n-nifs hekk kif jibdew jikbru, u b’hekk il-plastik jissikka madwar għonqhom. Biċċiet tal-plastik, metall u ħġieġ jistgħu jiġu żbaljati ma 'ikel li jiekol il-ħut. Kull Ġamajkan jiġġenera 1 kg (2 lb) ta' skart kuljum; 70% biss minn dan jinġabar mill-Awtorità Nazzjonali għall-Ġestjoni tal-Iskart Solidu (NSWMA); it-30% li jifdal jinħaraq jew jintrema f'ravines jew passaġġi tal-ilma.

=== Politika ambjentali ===
Qed jiġu stabbiliti politiki biex jgħinu jippreservaw l-oċean u l-ħajja taħt l-ilma. L-għan tal-ġestjoni integrata taż-żona kostali (ICZM) huwa li tittejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-komunitajiet umani li jiddependu fuq ir-riżorsi kostali, filwaqt li tinżamm id-diversità bijoloġika u l-produttività tal-ekosistemi kostali. L-iżvilupp ta 'pajjiż sottożviluppat jista' jaffettwa l-ekosistema tal-oċeani minħabba l-kostruzzjoni kollha li ssir biex jiġi żviluppat il-pajjiż. Il-bini żejjed, immexxi minn forzi qawwija tas-suq, kif ukoll il-faqar fost xi setturi tal-popolazzjoni, u l-isfruttament distruttiv jikkontribwixxu għat-tnaqqis tar-riżorsi tal-oċeani u kostali. L-iżvilupp ta' prattiċi li jikkontribwixxu għall-ħajja tan-nies, iżda wkoll għall-ħajja tal-oċean u l-ekosistema tiegħu. Xi wħud minn dawn il-prattiki jinkludu: l-iżvilupp ta' prattiki tas-sajd sostenibbli, l-iżgurar ta' tekniki u prattiki ta' marikultura sostenibbli, ġestjoni sostenibbli tat-trasport marittimu, u l-promozzjoni ta' prattiki ta' turiżmu sostenibbli.

== Demografija ==
=== Oriġini etniċi ===
[[Stampa:Street in Montigo Bay Jamaica Photo D Ramey Logan.jpg|thumb|Montego Bay, it-tieni l-akbar belt tal-Ġamajka]]
Tqassim tat-tweġibiet miċ-ċensiment uffiċjali tal-2011 tal-Università tal-West Indies. 

* Antenati Afrikani 76.3 2,047,668
* Afro-Ewropej 15.1 405,240
* Indjani tal-Lvant u Afro-Indjani tal-Lvant 3.4 91,246
* Kawkasi 3.2 85,878
* Ċiniż 1.2 32,224
* Oħrajn 0.8 21,470
* Total 100.0% 2,683,707

L-għeruq etniċi differenti tal-Ġamajka huma riflessi fil-motto nazzjonali &quot;Minn Ħafna, Nies Wieħed&quot;. Dak il-motto ta' “F'ħafna, poplu wieħed” huwa mistoqsi minn ħafna fuq il-gżira, għax il-Ġamajka hija fil-biċċa l-kbira ta' razza waħda u jemmnu li kien hekk minħabba li l-missirijiet fundaturi [awturi tal-kostituzzjoni tal-pajjiż] tal-Ġamajka kienu magħmula minn irġiel min Kienu l-aktar abjad jew membri tal-&quot;klassi kannella,&quot; li rrappreżentaw ħażin il-fehmiet tal-maġġoranza tal-popolazzjoni sewda tal-pajjiż.

Il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni ta '2,812,000 (stima ta' Lulju 2018) hija ta' dixxendenza Afrikana jew parzjalment Afrikana, u ħafna jistgħu jintraċċaw l-oriġini tagħhom fil-pajjiżi tal-Afrika tal-Punent tal-Gana u n-Niġerja tal-lum. Żoni antenati importanti oħra huma l-Ewropa, l-Asja t'Isfel, u l-Asja tal-Lvant. Huwa rari għall-Ġamajkani li jidentifikaw bir-razza, kif huwa prominenti f'pajjiżi oħra bħall-Istati Uniti, u ħafna mill-Ġamajkani jqisu n-nazzjonalità Ġamajkana bħala identità fiha nnifisha, li jidentifikaw sempliċement bħala &quot;Ġamajkani&quot; irrispettivament mill-etniċità. Studju wieħed sab li t-taħlita medja fil-gżira kienet 78.3% Afrikana Sub-Saħarjana, 16.0% Ewropea, u 5.7% Asjatika tal-Lvant.

Studju aktar preċiż imwettaq mill-Università lokali tal-West Indies - il-popolazzjoni tal-Ġamajka hija b'mod aktar preċiż 76.3% ta' dixxendenza Afrikana jew Iswed, 15.1% Afro-Ewropej (jew lokalment imsejjaħ il-bniedem kannella jew klassi Browning), 3, 4% Indjani tal-Lvant u Indjani Afro-Lvant, 3.2% Kawkasi, 1.2% Ċiniżi u 0.8% oħrajn.

Il-maroons Ġamajkani ta' Accompong u insedjamenti oħra huma dixxendenti ta' skjavi Afrikani li ħarbu mill-pjantaġġuni lejn l-intern, fejn stabbilixxew il-komunitajiet awtonomi tagħhom stess. Ħafna Maroons għad għandhom it-tradizzjonijiet tagħhom stess u jitkellmu l-lingwa tagħhom stess, magħrufa lokalment bħala Kromanti.

L-Asjatiċi jiffurmaw it-tielet l-akbar grupp (wara l-klassi Browning, jiġifieri, dixxendenti tal-mulatti waqt l-iskjavitù u taħlitiet interrazzjali oħra ta' wara l-emanċipazzjoni) u jinkludu Indo-Ġamajkani u Ġamajkani Ċiniżi. Il-biċċa l-kbira huma dixxendenti minn ħaddiema indentured miġjuba mill-gvern kolonjali Brittaniku biex jimlew in-nuqqas ta' ħaddiema wara l-abolizzjoni tal-iskjavitù fl-1838. Flimkien mal-kontropartijiet Indjani tagħhom, il-Ġamajkani Ċiniżi wkoll kellhom rwol integrali fil-komunità u l-istorja mill-Ġamajka.

Hemm madwar 20,000 Ġamajkan ta' dixxendenza Lebaniża u Sirjana. Ħafna kienu immigranti Kristjani li ħarbu mill-okkupazzjoni Ottomana tal-Libanu fil-bidu tas-seklu 19. Maż-żmien, id-dixxendenti tiegħu saru politiċi u negozjanti ta' suċċess kbir.

L-ewwel mewġa ta 'immigranti Ingliżi waslu fuq il-gżira fl-1655 wara li rebħu l-Ispanjol, u storikament kienu l-grupp dominanti. L-ewwel immigranti Irlandiżi waslu fil-Ġamajka fis-seklu 17 bħala priġunieri tal-gwerra u aktar tard bħala ħaddiema bi kuntratt. L-Iskoċċiżi wkoll kellhom impatt sinifikanti fuq il-gżira. Skont il-gazzetta Scotland Herald, il-Ġamajka għandha aktar nies li jużaw il-kunjomijiet Campbell mill-popolazzjoni tal-Iskozja nnifisha, u l-ogħla persentaġġ ta 'kunjomijiet Skoċċiżi barra mill-Iskozja. Il-kunjomijiet Skoċċiżi jiffurmaw madwar 60% tal-kunjomijiet fid-direttorji tat-telefon Ġamajkani. L-ewwel abitanti Ġamajkani tal-Iskozja kienu &quot;ribelli&quot; eżiljati. Wara ġew segwiti minn negozjanti ambizzjużi li qattgħu żmien bejn il-proprjetà rurali kbar tagħhom fl-Iskozja u l-gżira. Bħala riżultat, ħafna mill-pjantaġġuni tal-iskjavi fuq il-gżira kienu proprjetà ta' rġiel Skoċċiżi, li rriżulta f'numru kbir ta' Ġamajkani ta' razza mħallta ta' antenati Skoċċiżi. Immigrazzjoni għolja mill-Iskozja kompliet sa ferm wara l-indipendenza.

[[Stampa:Northern suburbs of Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Is-subborgi tat-Tramuntana ta' Kingston, il-kapitali u l-akbar belt tal-Ġamajka]]

Hemm ukoll popolazzjoni Ġamajkana sinifikanti ta' dixxendenza Portugiża li hija prinċipalment ta’ wirt Lhudi Sefardi. L-ewwel Lhud waslu bħala esploraturi minn Spanja fis-seklu 15 wara li ġew imġiegħla jagħżlu bejn tkeċċija jew konverżjoni għall-Kristjaneżmu. Numru żgħir minnhom saru sidien tal-iskjavi jew pirati. Il-Ġudaiżmu eventwalment sar influwenti ħafna fil-Ġamajka u llum jista’ jidher f’ħafna ċimiterji Lhud madwar il-pajjiż. Matul l-Olokawst, il-Ġamajka saret kenn għal-Lhud li qed jaħarbu mill-persekuzzjoni fl-Ewropa.

Fl-2015, l-immigrazzjoni kienet żdiedet, li ġejja prinċipalment miċ-Ċina, Ħaiti, Kuba, Venezwela u l-Amerika Latina; 20,000 Latin Amerikan għexu fil-Ġamajka. Fl-2016, il-Prim Ministru Andrew Holness issuġġerixxa li ssir it-tieni lingwa uffiċjali tal-Ġamajka Spanjola. Madwar 7,000 Amerikan jgħixu fil-Ġamajka.

=== Lingwi ===
Il-Ġamajka hija meqjusa bħala pajjiż bilingwi, b'żewġ lingwi ewlenin użati mill-popolazzjoni. Il-lingwa uffiċjali hija l-Ingliż (Ġamajkan), li &quot;jintuża fl-oqsma kollha tal-ħajja pubblika&quot;, inklużi l-gvern, is-sistema legali, il-midja, u l-edukazzjoni. Madankollu, il-lingwa mitkellma prinċipali hija krejola bbażata fl-Ingliż imsejjaħ Patois Ġamajkan (jew Patwa). It-tnejn jeżistu fuq continuum djalett, bil-kelliema jużaw reġistru tat-taħdit differenti skont il-kuntest u ma’ min qed jitkellmu. &quot;Pure&quot; Patois, għalkemm kultant meqjus bħala sempliċi djalett partikolarment aberranti tal-Ingliż, huwa essenzjalment reċiprokament inkomprensibbli mal-Ingliż Standard u huwa l-aħjar meqjus bħala lingwa separata. Stħarriġ tal-2007 mill-Unità tal-Lingwa tal-Ġamajka sab li 17.1 fil-mija tal-popolazzjoni kienet monolingwi bil-Ġamajkan Standard English (JSE), 36.5 fil-mija kienu monolingwi fil-Patois, u 46.4 fil-mija kienu bilingwi, għalkemm stħarriġ preċedenti kien indikaw grad ogħla ta’ bilingwi (sa sa 90 fil-mija). Is-sistema edukattiva Ġamajkana kienet bdiet biss fl-2015 biex toffri struzzjoni formali f'Patois, filwaqt li żammet il-JSE bħala l-lingwa uffiċjali tal-istruzzjoni.

Barra minn hekk, xi Ġamajkani jużaw wieħed jew aktar minn dawn li ġejjin: Lingwa tas-Sinjali Ġamajkani (JSL), Lingwa tas-Sinjali Amerikana (ASL), jew il-Lingwa tas-Sinjali tal-Ġamajkani indiġeni (Konchri Sain), li qed tonqos. Kemm JSL kif ukoll ASL qed jissostitwixxu malajr lil Konchri Sain għal diversi raġunijiet.

=== Emigrazzjoni ===
Ħafna Ġamajkani emigraw lejn pajjiżi oħra, speċjalment ir-Renju Unit, l-Istati Uniti u l-Kanada. Fil-każ tal-Istati Uniti, madwar 20,000 Ġamajkani jiksbu residenza permanenti kull sena. Kien hemm ukoll emigrazzjoni tal-Ġamajkani lejn pajjiżi oħra tal-Karibew bħal Puerto Rico, il-Gujana u l-Baħamas. Fl-2004 kien stmat li sa 2.5 miljun Ġamajkani u dixxendenti Ġamajkani kienu qed jgħixu barra.

Madwar 800,000 Ġamajkani jgħixu fir-Renju Unit, li jagħmluhom bil-bosta l-akbar grupp Afro-Karibew fil-pajjiż. Migrazzjoni fuq skala kbira mill-Ġamajka lejn ir-Renju Unit seħħet prinċipalment fis-snin 50 u 60, meta l-pajjiż kien għadu taħt il-ħakma Brittanika. Hemm komunitajiet Ġamajkani fil-biċċa l-kbira tal-bliet ewlenin fir-Renju Unit. Konċentrazzjonijiet ta 'Ġamajkani espatrijati huma pjuttost konsiderevoli f'bosta bliet fl-Istati Uniti, inklużi New York City, Buffalo, iż-żona metropolitana ta' Miami, Atlanta, Chicago, Orlando, Tampa, Washington, D.C., Philadelphia, Hartford, Providence, u Los Angels. Fil-Kanada, il-popolazzjoni Ġamajkana hija ċċentrata f'Toronto, b'komunitajiet iżgħar fi bliet bħal Hamilton, Montreal, Winnipeg, Vancouver u Ottawa. Il-Kanadiżi Ġamajkani jinkludu madwar 30% tal-popolazzjoni kollha sewda Kanadiża. Grupp notevoli, għalkemm ħafna iżgħar, ta' emigranti huma Ġamajkani fl-Etjopja. Dawn huma l-aktar Rastafarians, li fil-ħarsa tad-dinja teoloġika tagħhom l-Afrika hija l-art imwiegħda, jew &quot;Sijon&quot;, jew aktar speċifikament l-Etjopja, minħabba r-reverenza li kellha għall-eks imperatur Etjopjan Haile Selassie. Ħafna jgħixu fil-belt żgħira ta’ Shashamane, madwar 150 mil (240 km) fin-nofsinhar tal-kapitali, Addis Ababa.

== Reliġjon ==
[[Stampa:Mandeville Church by AAlexander.jpg|thumb|left|Mandeville Church (imwaqqfa fl-1816), knisja Anglikana fil-parroċċa ta' Manchester. Il-Kristjaneżmu huwa l-aktar reliġjon importanti fil-Ġamajka.]]
Il-Kristjaneżmu huwa l-akbar reliġjon ipprattikata fil-Ġamajka. Madwar 70% huma Protestanti; Kattoliċi Rumani huma biss 2% tal-popolazzjoni. Skont iċ-ċensiment tal-2001, l-akbar denominazzjonijiet Protestanti fil-pajjiż huma l-Knisja ta’ Alla (24%), il-Knisja Avventista tas-Seba' Jum (11%), il-Pentekostali (10%), il-Battista (7%), l-Anglikani. (4%), il-Knisja Magħquda (2%), il-Metodisti (2%), il-Moravi (1%), u l-Plymouth Brethren (1%). Bedwardism huwa forma ta 'Kristjaneżmu indiġeni għall-gżira, kultant meqjusa bħala fidi separata. Il-fidi Nisranija kisbet aċċettazzjoni meta abolizzjonisti Kristjani Brittaniċi u missjunarji Battisti ngħaqdu ma' eks skjavi edukati fil-ġlieda kontra l-iskjavitù.

Il-moviment Rastafari għandu 29,026 segwaċi, skont iċ-ċensiment tal-2011, b'25,325 raġel Rastafari u 3,701 mara Rastafari. Il-fidi oriġinat fil-Ġamajka fis-snin tletin u, għalkemm għandha l-għeruq tagħha fil-Kristjaneżmu, għandha fokus qawwi Afrocentric, qisu figuri bħan-nazzjonalista iswed Ġamajkan Marcus Garvey u Haile Selassie, l-eks imperatur tal-Etjopja. Il-moviment Rastafari minn dak iż-żmien infirex madwar id-dinja, speċjalment f'żoni b'dijaspori kbar suwed jew Afrikani.

uq il-gżira huma pprattikati diversi twemmin reliġjuż tradizzjonali u prattiċi derivati ​​mill-Afrika, notevolment Kumina, Convince, Myal u Obeah.

Reliġjonijiet oħra fil-Ġamajka jinkludu lix-Xhieda ta' Jehovah (2% tal-popolazzjoni), il-fidi Bahá'í, li forsi għandha 8,000 segwaċi u 21 Assemblea Spiritwali Lokali, Mormoniżmu, Buddiżmu u Induiżmu. Il-festival hindu Diwali huwa ċċelebrat kull sena fost il-komunità Indo-Ġamajkana.

Hemm ukoll popolazzjoni żgħira ta' madwar 200 Lhudi, li jiddeskrivu lilhom infushom bħala liberali-konservattivi. L-ewwel Lhud fil-Ġamajka jittraċċaw l-għeruq tagħhom fil-bidu tas-seklu 15 fi Spanja u l-Portugall. Kahal Kadosh Shaare Shalom, magħrufa wkoll bħala l-Kongregazzjoni Magħquda tal-Iżraelin, hija sinagoga storika li tinsab fil-belt ta' Kingston. Oriġinarjament mibni fl-1912, huwa l-post ta' qima Lhudi uffiċjali u l-uniku li baqa’ fuq il-gżira. Il-popolazzjoni Lhudija li darba kienet abbundanti kkonvertit volontarjament għall-Kristjaneżmu maż-żmien. Shaare Shalom hija waħda mill-ftit sinagogi fid-dinja li fihom artijiet miksija bir-ramel u hija destinazzjoni turistika popolari.

[[Stampa:Hussay Celebration in Jamaica.jpg|thumb|Ċelebrazzjoni storika ta' Ashura fil-Ġamajka, magħrufa lokalment bħala Hussay jew Hosay]]

Gruppi żgħar oħra jinkludu l-Musulmani, li jippretendu 5,000 segwaċi. Il-vaganzi Musulmani ta' Asura (magħrufa lokalment bħala Hussay jew Hosay) u Eid ġew iċċelebrati madwar il-gżira għal mijiet ta' snin. Fil-passat, kull pjantaġġuni f'kull parroċċa kienet tiċċelebra lil Hosay. Illum ġie msejjaħ karnival Indjan u forsi huwa magħruf l-aktar fi Clarendon, fejn jiġi ċċelebrat kull Awwissu. Nies tar-reliġjonijiet kollha jattendu l-avveniment, u juru rispett reċiproku.

== Edukazzjoni ==
L-emanċipazzjoni tal-iskjavi ħabbret it-twaqqif ta' sistema edukattiva għall-massa. Qabel l-emanċipazzjoni kien hemm ftit skejjel biex jedukaw lin-nies tal-post u ħafna bagħtu lil uliedhom l-Ingilterra biex jaċċessaw edukazzjoni ta' kwalità. Wara l-emanċipazzjoni, il-Kummissjoni tal-Indi tal-Punent tat somma flus biex tistabbilixxi skejjel primarji, issa magħrufa bħala skejjel ta' kull età. Ħafna minn dawn l-iskejjel ġew stabbiliti mill-knejjes. Din kienet il-ġenesi tas-sistema moderna tal-iskola Ġamajkana.

Bħalissa hemm il-kategoriji ta' skejjel li ġejjin:

* Tfulija bikrija: edukazzjoni bażika, tat-trabi u privata qabel l-iskola. Grupp ta' età: 2 sa 5 snin.
Primarja: proprjetà pubblika u privata (proprjetà privata jissejħu skejjel preparatorji). Etajiet minn 3 sa 12-il sena.
* Sekondarja: proprjetà pubblika u privata. Etajiet minn 10 sa 19-il sena. L-iskejjel sekondarji fil-Ġamajka jistgħu jkunu istituzzjonijiet ta' sess wieħed jew ko-edukazzjoni, u ħafna skejjel isegwu l-mudell tradizzjonali tal-iskola sekondarja Ingliża użata fl-Indi tal-Punent Brittaniċi.
* Edukazzjoni ogħla: kulleġġi komunitarji, skejjel normali, bil-Kulleġġ tal-Għalliema Mico (bħalissa Il-Kulleġġ Universitarju MICO) huwa l-eqdem, imwaqqaf fl-1836; Shortwood Teachers' College (darba kienet istituzzjoni ta' taħriġ ta' għalliema kollha nisa); ċentri ta' taħriġ vokazzjonali, kulleġġi u universitajiet, proprjetà pubblika u privata. Hemm ħames universitajiet lokali: l-Università tal-West Indies (Mona Campus); l-Università tat-Teknoloġija tal-Ġamajka, li qabel kienet il-Kulleġġ tax-Xjenza u t-Teknoloġija tal-Arti (CAST); Università tal-Karibew tat-Tramuntana, li qabel kienet il-Kulleġġ tal-Indi tal-Punent; l-Università tal-Commonwealth tal-Karibew, li qabel kienet il-Kulleġġ Universitarju tal-Karibew; u l-Università Internazzjonali tal-Karibew.

Barra minn hekk, hemm ħafna kulleġġi ta' taħriġ tal-komunità u tal-għalliema.

L-edukazzjoni hija ħielsa mit-tfulija sas-sekondarja. Hemm ukoll opportunitajiet għal dawk li ma jaffordjawx edukazzjoni ogħla fil-qasam professjonali, permezz tal-programm tal-Aġenzija Nazzjonali għat-Taħriġ u l-Impjiegi Umani u t-Taħriġ (HEART Trust-NTA), li huwa miftuħ għall-popolazzjoni nazzjonali kollha ta' età u permezz ta' a netwerk wiesa' ta' boroż ta' studju għal universitajiet differenti.

=== Universitajiet ===
Il-Ġamajka għandha 20 università b'447 programm ta' studju. 

Barra minn hekk, l-università 20 fi 278 programm ta' Baċellerat, 17-il università f'126 programm ta' Master u 5 universitajiet fi 43 programm ta' Dottorat.

Uħud mill-universitajiet l-aktar importanti fil-Ġamajka huma: Università tat-Tramuntana tal-Karibew, Università Marittima tal-Karibew, Mico University College, University College of the Karibew, University of the West Indies.

L-Università tal-West Indies hija l-ogħla klassifikata fil-Ġamajka fil-Klassifiki kumplessivi tal-Università ta' Times Higher Education World.

== Ekonomija ==
[[Stampa:Negril-Beach.jpg|thumb|Bajja f'Negril b'lukanda u ristorant.]]
[[Stampa:JamesBondBeach2.jpg|thumb|James Bond Beach f'Oracabessa]]
Il-Ġamajka hija ekonomija mħallta b'intrapriżi tal-istat u kumpaniji tas-settur privat. Is-setturi ewlenin tal-ekonomija Ġamajkana jinkludu l-agrikoltura, il-minjieri, il-manifattura, it-turiżmu, ir-raffinar taż-żejt, is-servizzi finanzjarji u tal-assigurazzjoni. It-turiżmu u l-minjieri huma s-sorsi ewlenin tal-munita barranija. Nofs l-ekonomija tal-Ġamajka tiddependi fuq is-servizzi, u nofs id-dħul tagħha ġej minn servizzi bħat-turiżmu. Huwa stmat li 4.3 miljun turist barrani jżuru l-Ġamajka kull sena. Skont il-Bank Dinji, il-Ġamajka hija pajjiż bi dħul medju superjuri li, bħall-ġirien tiegħu tal-Karibew, huwa vulnerabbli għall-effetti tat-tibdil fil-klima, għargħar, u uragani. Fl-2018, il-Ġamajka rrappreżentat lill-Komunità tal-Karibew CARICOM fil-laqgħat annwali tal-G20 u l-G7. Fl-2021, il-Ġamajka rrappurtat l-inqas rata ta' qgħad f'50 sena.

Bl-appoġġ ta' istituzzjonijiet finanzjarji multilaterali, l-attività tas-settur privat żdiedet u r-rwol tal-forzi tas-suq fl-allokazzjoni tar-riżorsi żdied. Il-gvern segwa programm ta' liberalizzazzjoni u stabbilizzazzjoni ekonomika billi neħħi l-kontrolli tal-kambju, iżżid ir-rata tal-kambju, tnaqqas it-tariffi, stabbilizza d-dollaru Ġamajkan, tnaqqas l-inflazzjoni, u tneħħi r-restrizzjonijiet fuq l-investiment barrani. Saret enfasi fuq iż-żamma ta' dixxiplina fiskali stretta, ftuħ akbar għall-flussi kummerċjali u finanzjarji, il-liberalizzazzjoni tas-suq, u t-tnaqqis tad-daqs tal-gvern. Matul dan il-perjodu, ħafna mill-ekonomija ngħatat lura lill-proprjetà tas-settur privat permezz ta' programmi ta' diżinvestiment u privatizzazzjoni. Iż-żoni ta' kummerċ ħieles ta' Kingston, Montego Bay u Spanish Town jippermettu importazzjonijiet mingħajr dazju, profitti mingħajr taxxa u ripatrijazzjoni ħielsa tal-qligħ mill-esportazzjoni.

L-ekonomija tal-Ġamajka kibret b'mod qawwi wara s-snin tal-indipendenza, iżda mbagħad staġnat fis-snin tmenin, minħabba tnaqqis qawwi fil-prezz tal-boksajt u ċaqliq fil-prezz tal-agrikoltura. Is-settur finanzjarju kien fl-inkwiet fl-1994, b'ħafna banek u kumpaniji tal-assigurazzjoni jsofru telf kbir u problemi ta' likwidità. Skont is-Segretarjat tal-Commonwealth, “il-gvern ħoloq il-Financial Sector Adjustment Company (Finsac) f’Jannar 1997 biex jassisti lil dawn il-banek u kumpaniji, ipprovdihom fondi bi skambju għal kapital, u akkwista ishma sostanzjali f’banek, kumpaniji tal-assigurazzjoni u kumpaniji relatati. ..&quot; iżda biss exasperat il-problema u wassal lill-pajjiż għal dejn barrani kbir. Mill-2001, ladarba s-saħħa finanzjarja ta' dawn il-banek u l-kumpaniji kienet ġiet restawrata, Finsac ċediethom.” Il-Gvern tal-Ġamajka jibqa' impenjat li jnaqqas l-inflazzjoni, bil-għan fit-tul li jġibha konformi ma' dik tal-imsieħba kummerċjali ewlenin tiegħu.

Fl-1996 u fl-1997 kien hemm tnaqqis fil-PGD minħabba l-biċċa l-kbira ta' problemi sinifikanti fis-settur finanzjarju u, fl-1997, nixfa severa mal-gżira kollha (l-agħar f'70 sena) u uragan li naqqas drastikament il-produzzjoni agrikola. Fl-1997 u l-1998, il-PGD nominali kien bejn wieħed u ieħor għoli ta' madwar 8 fil-mija tal-PGD u mbagħad niżel għal 4½ fil-mija tal-PGD fl-1999 u fl-2000. stabbiltà relattiva fis-suq tal-kambju.

Riżultati ekonomiċi riċenti juru li l-ekonomija Ġamajkana qed tirkupra. Il-produzzjoni agrikola, mutur ewlieni tat-tkabbir, żdiedet għal 5.5% fl-2001 meta mqabbla mal-perjodu korrispondenti fl-2000, li tindika l-ewwel rata ta 'tkabbir pożittiv fis-settur minn Jannar 1997. Fl-2021, il-Ġamajka rrappurtat żieda ta' 7.9% fil-qamħirrum, 6.1 % fil-pjantaġġini, 10.4 % fil-banana, 2.2 % fl-ananas, 13.3 % fit-taro, 24.9 % % fil-ġewż tal-Indi u 10.6 % fil-produzzjoni tal-ħalib sħiħ. Il-produzzjoni ta' boksajt u alumina żdiedet b'5.5% minn Jannar sa Diċembru 1998, meta mqabbla mal-perjodu korrispondenti fl-1997. Il-produzzjoni ta' boksajt ta' Jannar irreġistrat żieda ta' 7.1% meta mqabbla ma' Jannar 1998 u Alcoa Tippjana li tkompli tespandi l-produzzjoni tal-alumina sal-2009. Il-Ġamajka hija l- il-ħames l-akbar esportatur tal-boksajt fid-dinja, wara l-Awstralja u l-Ginea. Il-pajjiż jesporta wkoll ġebel tal-ġir, li minnu għandu depożiti kbar. Il-gvern bħalissa qed jimplimenta pjanijiet biex iżid l-estrazzjoni tiegħu.

L-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ġamajka huma zokkor, banana, kawkaw, coconut, melassa, larinġ, lam, grejpfrut, rum, yams, allspice (li minnhom huwa l-akbar esportatur fid-dinja u ta' &quot;l-aktar kwalità eċċezzjonali&quot;), u Blue coffee Mountain, li hija meqjusa bħala marka Gourmet magħrufa mad-dinja kollha.

Il-Ġamajka għandha varjetà wiesgħa ta' attivitajiet industrijali u kummerċjali. L-industrija tal-avjazzjoni hija kapaċi twettaq il-biċċa l-kbira tal-manutenzjoni ta' rutina tal-inġenji tal-ajru, ħlief għal tiswijiet strutturali tqal. Hemm ammont konsiderevoli ta 'appoġġ tekniku għat-trasport agrikolu u l-avjazzjoni. Il-Ġamajka għandha ammont konsiderevoli ta 'inġinerija industrijali, manifattura ħafifa, inkluż fabbrikazzjoni tal-metall, soqfa tal-metall u manifattura ta' għamara. Ipproċessar ta 'ikel u xorb, manifattura ta' oġġetti tal-ħġieġ, ipproċessar ta' softwer u dejta, stampar u pubblikazzjoni, sottoskrizzjoni ta' assigurazzjoni, mużika u reġistrazzjoni, u attivitajiet ta' edukazzjoni avvanzata jistgħu jinstabu f'żoni urbani akbar. L-industrija tal-kostruzzjoni Ġamajkana hija kompletament awtosuffiċjenti, bi standards tekniċi professjonali u gwida.

Il-kriżi ekonomika globali kellha impatt sinifikanti fuq l-ekonomija Ġamajkana, li rriżultat fi tkabbir ekonomiku negattiv. Il-gvern implimenta Inizjattiva ġdida ta' Ġestjoni tad-Dejn, il-Ġamajka Debt Exchange (JDX), fl-14 ta' Jannar 2010. L-inizjattiva tippermetti lid-detenturi ta' bonds tal-Gvern tal-Ġamajka (GOJ) li jirritornaw strumenti ta' rendiment għoli għal bonds b'rendimenti aktar baxxi u maturitajiet itwal. . L-offerta ġiet aċċettata minn aktar minn 95% tal-istituzzjonijiet finanzjarji lokali u kienet meqjusa bħala suċċess mill-gvern.

Grazzi għas-suċċess tal-programm JDX, il-gvern immexxi minn Bruce Golding irnexxielu jiffirma ftehim ta' self mal-IMF fl-4 ta' Frar 2010 fl-ammont ta' 1.27 biljun dollaru. Il-ftehim tas-self għandu tul ta' tliet snin.

== Xjenza u teknoloġija ==
Is-settur tax-Xjenza, it-Teknoloġija u l-Innovazzjoni (SCI) huwa mmexxi mill-Kummissjoni Nazzjonali għax-Xjenza u t-Teknoloġija (NCST) u l-Kunsill tar-Riċerka Xjentifika (SRC). It-tnejn huma taħt id-direzzjoni tal-Ministeru tax-Xjenza, l-Enerġija u t-Teknoloġija.

Il-Gvern stabbilixxa aġenda biex jippromwovi l-iżvilupp tax-xjenza u t-teknoloġija fil-Ġamajka. Minkejja xi suċċessi, bħat-tkabbir tal-industrija nutraċewtika, kien diffiċli li r-riżultati jiġu tradotti f'teknoloġiji, prodotti u servizzi nazzjonali, l-aktar minħabba restrizzjonijiet tal-baġit nazzjonali. Madankollu, biż-żieda fl-ispazju fiskali tal-Ġamajka, bħala riżultat tal-programm reċenti tagħha mal-IMF, il-Gvern impenja ruħu li jżid l-infiq fuq ir-riċerka u l-iżvilupp.

Il-Ġamajkani għamlu xi kontribuzzjonijiet xjentifiċi u mediċi notevoli, inkluż l-iskoperta tal-kwashiorkor, it-trattament pijunier għall-anemija pedjatrika taċ-ċelluli sickle, u l-invenzjoni ta' diversi sistemi ta' appoġġ tal-vetturi spazjali.

== Infrastruttura ==
=== Trasport ===
[[Stampa:Halfway Tree Transport Center, Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Halfway Tree Transportation Center, Kingston]]
L-infrastruttura tat-trasport fil-Ġamajka tikkonsisti minn toroq, ferroviji u trasport bl-ajru, bit-toroq ikunu s-sinsla tas-sistema interna tat-trasport tal-gżira.

=== Toroq ===
In-netwerk tat-toroq tal-Ġamajka jikkonsisti fi kważi 21,000 kilometru (13,000 mi) ta' toroq, li minnhom aktar minn 15,000 kilometru (9,300 mi) huma asfaltati. Inħolqot sistema ta' awtostradi, l-ewwel toroq bħal dawn b'aċċess ikkontrollat ​​fuq il-gżira, li tgħaqqad iċ-ċentri tal-popolazzjoni ewlenin tal-gżira. Dan il-proġett s'issa ra t-tlestija ta' 33 kilometru (21 mi) ta' awtostradi.

=== Ferroviji ===
Il-ferroviji fil-Ġamajka m'għadhomx l-importanza li qabel kellhom, peress li fil-biċċa l-kbira ġew sostitwiti bit-toroq bħala l-mezz ewlieni tat-trasport. Mill-272 kilometru (169 mil) tal-ferroviji fil-Ġamajka, 57 kilometru (35 mil) biss jibqgħu joperaw, u bħalissa jintużaw għat-trasport tal-boksajt. Fit-13 ta' April, 2011, reġa' beda servizz limitat għall-passiġġieri bejn May Pen, Spanish Town u Linstead.

=== Trasport bl-ajru ===
[[Stampa:Montego Bay plane Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|left|Ajruplan tal-US Airways li jinżel f'Montego Bay (2013)]]
[[Stampa:Norman Manley International Airport.jpg|thumb|Ajruport Internazzjonali Norman Manley (Norman Manley International Airport)]]
Hemm tliet ajruporti internazzjonali fil-Ġamajka b'terminals moderni, runways twal u t-tagħmir tan-navigazzjoni meħtieġ biex jakkomodaw l-ajruplani bil-ġett kbar użati fl-ivvjaġġar bl-ajru modern: l-Ajruport Internazzjonali Norman Manley f’Kingston; l-Ajruport Internazzjonali Ian Fleming f'Boscobel, Parroċċa ta' Santa Marija; u l-akbar ajruport u l-aktar traffikużi tal-gżira, l-Ajruport Internazzjonali Sir Donald Sangster fil-belt resort ta' Montego Bay. L-Ajruporti Internazzjonali ta’ Manley u Sangster huma d-dar tal-linja tal-ajru nazzjonali tal-pajjiż, l-Air Jamaica. Barra minn hekk, hemm ajruporti lokali tal-vjaġġaturi f'Tinson Pen (Kingston), Port Antonio u Negril, li jservu titjiriet interni biss. Ħafna ċentri rurali żgħar oħra għandhom airstrips privati ​​fuq pjantaġġuni taz-zokkor jew minjieri tal-boksajt.

=== Portijiet, navigazzjoni u fanali ===
Minħabba l-lokazzjoni tagħha fil-Baħar Karibew, fuq ir-rotta tat-tbaħħir lejn il-Kanal tal-Panama u l-prossimità relattiva tagħha għal swieq kbar tal-Amerika ta' Fuq u swieq emerġenti tal-Amerika Latina, il-Ġamajka tirċievi ħafna traffiku tal-kontejners marittimi. It-terminal tal-kontejners tal-Port ta' Kingston għadda minn espansjoni kbira tal-kapaċità f'dawn l-aħħar snin biex jimmaniġġja kemm it-tkabbir diġà realizzat kif ukoll dak ipproġettat għas-snin li ġejjin. Il-Port Ħieles ta' Montego f'Montego Bay jieħu ħsieb ukoll varjetà ta' merkanzija bħal (għalkemm aktar limitata minn) il-Port ta' Kingston, prinċipalment prodotti agrikoli.

Hemm diversi portijiet oħra li jinsabu madwar il-gżira, inkluż Port Esquivel f'Santa Katarina (WINDALCO), Rocky Point f'Clarendon, Port Kaiser f'Santa Eliżabetta, Port Rhoades f'Discovery Bay, Reynolds Pier f'Ocho Rios, u Boundbrook Port fil-Port. Antonio .

Biex tiffaċilita n-navigazzjoni, il-Ġamajka għandha disa' fanali. Hija miżmuma mill-Awtorità tal-Port tal-Ġamajka, aġenzija tal-Ministeru tat-Trasport u x-Xogħlijiet Pubbliċi.


=== Enerġija ===
[[Stampa:Jamaica electricity production.svg|thumb|Produzzjoni tal-elettriku mill-Ġamajka skont is-sors]]
[[Stampa:Jamaica renewable electricity production.svg|thumb|Produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-Ġamajka skont is-sors]]
Il-Ġamajka tiddependi fuq l-importazzjonijiet taż-żejt biex tissodisfa l-ħtiġijiet nazzjonali tal-enerġija tagħha. Bosta siti tat-test ġew esplorati għaż-żejt, iżda ma' nstabu l-ebda kwantitajiet kummerċjalment vijabbli.

L-enerġija elettrika tal-Ġamajka hija prodotta minn ġeneraturi tad-diżil (żejt tal-fjuwil) li jinsabu fil-Port il-Qadim. Din il-faċilità ġiet mgħammra wkoll b'kapaċità ta' ħażna u ġenerazzjoni ta' gass naturali likwifikat. Power stations oħra iżgħar (l-aktar proprjetà tal-Jamaica Public Service Company, il-fornitur tal-elettriku tal-gżira) jappoġġjaw il-grilja elettrika tal-gżira, inkluż il-Huns Bay Power Station, il-Bogue Saint James Power Station, l-impjant tal-enerġija Rockfort Saint Andrew u impjanti idroelettriċi żgħar f' Xmara White, Rio Bueno, Xmara Morant, Xmara Iswed (Maggotty) u Xmara Roaring. Wind farm, proprjetà tal-Petroleum Corporation tal-Ġamajka, ġie stabbilit f'Wigton, Manchester.

Il-Ġamajka ħadmet b'suċċess reattur nukleari SLOWPOKE-2 ta 'kapaċità ta' 20 kW mill-bidu tas-snin tmenin, iżda m'hemm l-ebda pjanijiet biex tespandi l-enerġija nukleari fil-preżent.

Il-Ġamajka timporta madwar 80,000 barmil (13,000 m3) ta' prodotti tal-enerġija taż-żejt mhux raffinat kuljum, inklużi prodotti ta' asfalt u lubrikanti. 20% biss tal-fjuwils importati jintużaw għat-trasport bit-triq, il-bqija jintuża fl-industrija tal-boksajt, il-ġenerazzjoni tal-elettriku u l-avjazzjoni. Ir-raffinerija ta’ Petrojam f’Kingston tipproċessa 30,000 barmil kuljum ta' importazzjoni ta' żejt mhux raffinat f’diversi fjuwils tal-muturi u asfalt.

Il-Ġamajka tipproduċi kwantitajiet enormi ta' alkoħol għall-konsum (mill-inqas 5% ta' kontenut ta' ilma), li l-biċċa l-kbira tagħhom tidher li tiġi kkunsmata bħala xarba u l-ebda waħda minnhom ma tintuża bħala fjuwil tal-magni. Jeżistu faċilitajiet biex jirfinaw materja prima ta' etanol idratat f'etanol anidru (0% kontenut ta' ilma), iżda sa kmieni fl-2007 il-proċess deher mhux ekonomiku u l-impjant tal-produzzjoni kien idle. Minn dak iż-żmien il-faċilità ġiet akkwistata minn West Indies Petroleum Ltd. u repurposed għal distillati taż-żejt.


=== Komunikazzjoni ===
Il-Ġamajka għandha sistema ta' komunikazzjoni bit-telefon kompletament diġitali b’penetrazzjoni mobbli ta’ aktar minn 95%.

Iż-żewġ operaturi mobbli tal-pajjiż, FLOW Jamaica (li qabel kienet LIME, bMobile u Cable u Wireless Jamaica) u Digicel Jamaica, nefqu miljuni fuq titjib u espansjoni tan-netwerk. L-aktar operatur ġdid, Digicel, ingħata liċenzja fl-2001 biex jopera servizzi mobbli fis-suq tat-telekomunikazzjoni li kien għadu kif ġie liberalizzat li darba kien id-dominju esklussiv tal-monopolju eżistenti FLOW (dak iż-żmien Cable and Wireless Jamaica). Digicel għażlet is-sistema mingħajr fili GSM li tintuża aktar, filwaqt li operatur preċedenti, Oceanic (li sar Claro Jamaica u aktar tard ingħaqad ma' Digicel Jamaica fl-2011) għażel l-istandard CDMA. FLOW (li qabel kienet &quot;LIME&quot; - qabel l-għaqda ma' Columbus Communications) li kienet bdiet bl-istandard TDMA, sussegwentement imtejba għal GSM fl-2002, iddekummissjonat TDMA fl-2006 u uża dak l-istandard biss sal-2009, meta LIME nediet in-netwerk 3G tagħha. Iż-żewġ operaturi bħalissa jipprovdu kopertura mal-gżira kollha bit-teknoloġija HSPA+ (3G). Bħalissa, Digicel biss toffri LTE lill-klijenti tagħha filwaqt li FLOW Ġamajka impenjat ruħha li tniedi LTE fil-bliet ta' Kingston u Montego Bay, postijiet fejn bħalissa jinsab in-netwerk LTE ta' Digicel biss, fi żmien qasir.

Parteċipant ġdid fis-suq tal-komunikazzjoni tal-Ġamajka, Flow Jamaica, installat kejbil sottomarin ġdid li jgħaqqad il-Ġamajka mal-Istati Uniti. Dan il-kejbil ġdid iġib in-numru totali ta' kejbils taħt il-baħar li jgħaqqdu l-Ġamajka mal-bqija tad-dinja għal erbgħa. Cable and Wireless Communications (il-kumpanija prinċipali ta' LIME) akkwistat il-kumpanija fl-aħħar tal-2014 u ssostitwixxa l-marka LIME tagħha ma' FLOW. FLOW Ġamajka bħalissa għandha l-akbar numru ta' abbonati tal-broadband u tal-cable fil-gżira u għandha wkoll miljun abbonat tal-mowbajl, it-tieni biss wara Digicel (li kellha, fl-aqwa tagħha, aktar minn 2 miljun abbonament mobbli fuq in-netwerk tagħha).

Digicel daħlet fis-suq tal-broadband fl-2010 u toffri l-broadband WiMAX, kapaċi sa 6 Mbit/s għal kull abbonat. Biex iżżid is-sehem tal-broadband tagħha wara l-għaqda LIME/FLOW fl-2014, il-kumpanija introduċiet servizz broadband ġdid imsejjaħ Digicel Play, li hija t-tieni offerta FTTH tal-Ġamajka (wara t-tnedija ta' LIME f'komunitajiet magħżula fl-2011). Bħalissa huwa disponibbli biss fil-parroċċi ta' Kingston, Portmore u St Andrew. Joffri veloċitajiet sa 200 Mbit/s downstream, 100 Mbit/s upstream fuq netwerk tal-fibra ottika pura. Il-kompetitur ta' Digicel, FLOW Jamaica, għandu netwerk li jikkonsisti f'ADSL, Coaxial u Fiber to the Home (wiret minn LIME) u joffri biss veloċitajiet sa 100 Mbit/s. FLOW impenjat ruħha li tespandi l-offerta tal-fibra tagħha għal aktar żoni biex tiġġieled id-dħul ta' Digicel fis-suq.

Tħabbar li l-Uffiċċji Pubbliċi u r-Regolament tas-Servizzi (OUR), il-Ministeru tax-Xjenza, Teknoloġija, Enerġija u Minjieri (MSTEM) u l-Awtorità għall-Ġestjoni tal-Ispettru (SMA) taw l-approvazzjoni tagħhom għal liċenzja oħra ta' operatur mobbli f’Jannar 2016 L-identità ta’ dan parteċipant ġie determinat fl-20 ta' Mejju, 2016, meta l-Gvern tal-Ġamajka sejjaħ lill-operatur il-ġdid bħala Symbiote Investments Limited li jopera bħala Caricel. Il-kumpanija se tiffoka fuq offerti ta' dejta 4G LTE u se tibda topera fiż-żona metropolitana ta' Kingston u aktar tard se tespandi għall-bqija tal-Ġamajka.

== Kultura ==
=== Mużika ===
[[Stampa:Bob-Marley-in-Concert Zurich 05-30-80.jpg|thumb|Bob Marley, wieħed mill-artisti reggae l-aktar famużi tal-Ġamajka]]
Il-kultura Ġamajkana għandha preżenza globali qawwija. Il-ġeneri tal-mużika reggae, ska, mento, rocksteady, dub u, aktar reċentement, dancehall u ragga oriġinaw fl-industrija tar-reġistrazzjoni urbana vibranti u popolari tal-gżira. Dawn min-naħa tagħhom influwenzaw ħafna ġeneri oħra, bħal punk rock (permezz ta' reggae u ska), dub poetry, new wave, two-tone, lovers rock, reggaetón, jungle, drum and bass, dubstep, grime u mużika rap Amerikana. Xi rappers, bħal The Notorious B.I.G., Busta Rhymes, u Heavy D, huma ta' nisel Ġamajkani.

Bob Marley huwa probabbilment l-aktar mużiċist Ġamajkan magħruf; mal-band tiegħu The Wailers kellu sensiela ta' suċċessi fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet, popolarizzaw ir-reggae internazzjonalment u biegħu miljuni ta' diski. Ħafna artisti oħra magħrufa internazzjonalment twieldu fil-Ġamajka, inklużi Toots Hibbert, Millie Small, Lee &quot;Scratch&quot; Perry, Gregory Isaacs, Half Pint, Protoje, Peter Tosh, Bunny Wailer, Big Youth, Jimmy Cliff, Dennis Brown, Desmond Dekker, Beres. Hammond, Beenie Man, Shaggy, Grace Jones, Shabba Ranks, Super Cat, Buju Banton, Sean Paul, I Wayne, Bounty Killer u ħafna oħrajn. Baned li ġew mill-Ġamajka jinkludu Black Uhuru, Third World Band, Inner Circle, Chalice Reggae Band, Culture, Fab Five u Morgan Heritage.

=== Letteratura ===
Il-ġurnalist u awtur HG de Lisser uża pajjiżu bħala l-ambjent għall-bosta rumanzi tiegħu. Imwieled Falmouth, il-Ġamajka, de Lisser ħadem bħala reporter għall-Jamaica Times minn età żgħira u fl-1920 beda jippubblika l-magazine Planters' Punch. The White Witch of Rosehall hija waħda mill-aktar rumanzi magħrufa tagħha. Huwa nħatar president onorarju tal-Assoċjazzjoni tal-Istampa tal-Ġamajka; Ħadem matul il-karriera professjonali tiegħu biex jippromwovi l-industrija taz-zokkor Ġamajkana.

Roger Mais, ġurnalist, poeta u drammaturgu, kiteb bosta stejjer, drammi u rumanzi, fosthom The Hills Were Joyful Together (1953), Brother Man (1954), u Black Lightning (1955).

Ian Fleming, li kellu dar fil-Ġamajka fejn qatta’ żmien konsiderevoli, uża ripetutament il-gżira bħala ambjent fir-rumanzi tiegħu ta’ James Bond, fosthom Live and Let Die, Doctor No, For Your Eyes Only, The Man with the Gun gold u Octopussy. u The Living Daylights.

Marlon James (1970), rumanzier, ippubblika tliet rumanzi: John Crow's Devil (2005), The Book of Night Women (2009) u A Brief History of Seven Killings (2014), rebbieħ tal-Premju Man Booker 2015.

=== Film ===
Il-Ġamajka għandha storja fl-industrija tal-films li tmur lura għall-bidu tas-snin sittin Ħarsa lejn iż-żgħażagħ delinkwenti fil-Ġamajka hija ppreżentata fil-film tal-kriminalità mużikali tas-snin sebgħin, The Harder They Come, li għandu Jimmy Cliff bħala mużiċist ta' reggae frustrat (u psikotiku) li jinżel. fi spree kriminalità qtil. Films oħra tal-Ġamajkani notevoli jinkludu Countryman, Rockers, Dancehall Queen, One Love, Shottas, Out the Gate, Third World Cop u Kingston Paradise. Il-Ġamajka spiss tintuża wkoll bħala post tal-iffilmjar, bħall-film ta' James Bond Dr No (1962), Papillon (1973) b'protagonisti Steve McQueen, Cocktail (1988) b'protagonisti lil Tom Cruise, u l-kummiedja Cool Runnings tal-1993, li hija bbażat b’mod laxk fuq l-istorja vera tal-ewwel tim tal-Bobsleigh tal-Ġamajka li qed jipprova jidħol fl-Olimpjadi tax-Xitwa.

=== Kċina ===
[[Stampa:Curry Goat with rice and peas (in this case kidney beans).jpg|thumb|Mogħoż tal-kurri Ġamajkan bir-ross u l-piżelli]]
Il-gżira hija famuża għall-ħwawar Ġamajkani, il-curries u r-ross u l-piżelli, li huma parti integrali mill-kċina Ġamajkani. Il-Ġamajka hija wkoll dar għall-birra Red Stripe u l-kafè Ġamajkani Blue Mountain.

=== Simboli nazzjonali ===
[[Stampa:Jamaica motto.jpg|thumb|Motto Ġamajkani fuq bini ta' Papine High School f'Kingston, il-Ġamajka]]
(Mis-Servizz ta' Informazzjoni tal-Ġamajka)

* Għasfur nazzjonali: colibri bil-billed aħmar (imsejjaħ ukoll għasfur tat-tabib) (colibri, Trochilus polytmus)
* Fjura nazzjonali - palo santo (Guiacum officinale)
* Siġra nazzjonali: mahoe blu (Hibiscus elatus)
* Frott nazzjonali: ackee (Blighia sapida)
* Motto nazzjonali: &quot;F'ħafna, poplu wieħed&quot;

=== Sport ===
L-isport huwa parti integrali mill-ħajja nazzjonali fil-Ġamajka u l-atleti tal-gżira għandhom it-tendenza li jwettqu livell ferm ogħla minn dak li normalment ikun mistenni minn pajjiż daqshekk żgħir. Filwaqt li l-aktar sport lokali popolari huwa l-cricket, fix-xena internazzjonali l-Ġamajkani kellhom it-tendenza li jwettqu prestazzjoni partikolarment tajba fl-atletika tal-korsa u l-kamp.

Il-pajjiż kien wieħed mill-ospiti tat-Tazza tad-Dinja tal-Cricket 2007 u t-tim tal-cricket tal-West Indies huwa wieħed minn 12-il tim membru sħiħ tal-ICC li qed jipparteċipaw fil-cricket tat-Test internazzjonali. It-tim nazzjonali tal-cricket tal-Ġamajka jikkompeti fuq livell reġjonali u jipprovdi wkoll plejers għat-tim tal-West Indies. Sabina Park huwa l-uniku post tat-Test fil-gżira, iżda Greenfield Stadium jintuża wkoll għall-cricket.

[[Stampa:Usain Bolt after 200 m final Beijing 2015.jpg|thumb|Usain Bolt huwa ġeneralment meqjus bħala l-akbar sprinter ta 'kull żmien.]]

Mill-indipendenza tagħha, il-Ġamajka pproduċiet b'mod konsistenti atleti ta 'klassi dinjija fl-atletika. Matul l-aħħar sitt deċennji, il-Ġamajka pproduċiet għexieren ta' sprinters ta' klassi dinjija, inkluż iċ-champion Olimpiku u tad-dinja Usain Bolt, detentur tar-rekord dinji fil-100 m tal-irġiel f'9.58 s, u l-200 m tal-irġiel f'19.19 s. Sprinters Ġamajkani notevoli oħra jinkludu Arthur Wint, l-ewwel midalja tad-deheb Olimpika Ġamajkana; Donald Quarrie, Elaine Thompson doppju ċampjin Olimpiku ta' Rio 2016 fil-100m u l-200m, champion Olimpiku u eks-detentur tar-rekord dinji tal-200m; Roy Anthony Bridge, parti mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali; Merlene Ottey Delloreen Ennis-Londra Shelly-Ann Fraser-Pryce, eks champion tad-dinja u darbtejn Olimpiku tal-100m; Kerron Stewart Aleen Bailey Juliet Cuthbert tliet darbiet midalja tad-deheb Olimpika; Veronica Campbell-Brown Sherone Simpson Brigitte Foster-Hylton Yohan Blake Herb McKenley George Rhoden, midalja tad-deheb Olimpika; Deon Hemmings, midalja tad-deheb Olimpika; kif ukoll Asafa Powell, eks detentur tar-rekord dinji tal-100 m u darbtejn finalista Olimpiku tal-100 m u rebbieħa tal-midalja tad-deheb tal-4 × 100 m Olimpiku tal-2008 Sanya Richards-Ross twieldet ukoll fil-Ġamajka.

Il-futbol u t-tiġrijiet taż-żwiemel huma sports popolari oħra fil-Ġamajka. It-tim nazzjonali tal-futbol ikkwalifikat għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-1998 kien l-ewwel sport tal-Ġamajka. Illum, it-tiġrijiet taż-żwiemel jipprovdu xogħol għal madwar 20,000 ruħ, inklużi dawk li jrabbu ż-żwiemel, il-grooms u l-ħarrieġa. Barra minn hekk, diversi Ġamajkani huma magħrufa internazzjonalment għas-suċċess tagħhom fit-tlielaq taż-żwiemel, inkluż Richard DePass, li darba kellu l-Guiness Book of World Records għall-biċċa l-kbira tar-rebħiet f’ġurnata waħda, ir-rebbieħ tal-premju Kanadiż George HoSang u r-rebbieħa tal-premjijiet Amerikani Charlie Hussey, Andrew Ramgeet u Barrington. Harvey.

It-tlielaq tal-muturi huwa wkoll sport popolari fil-Ġamajka, b'diversi korsi tat-tlielaq tal-muturi u assoċjazzjonijiet tat-tlielaq madwar il-pajjiż.

It-tim nazzjonali tal-Bobsleigh Ġamajkan darba kien kontestant serju fl-Olimpjadi tax-Xitwa, u għeleb ħafna timijiet stabbiliti. Iċ-ċess u l-baskitbol jintlagħbu ħafna fil-Ġamajka u huma appoġġjati mill-Federazzjoni taċ-Ċess tal-Ġamajka (JCF) u l-Federazzjoni tal-Basketball tal-Ġamajka (JBF), rispettivament. Netball huwa wkoll popolari ħafna fuq il-gżira, u t-tim nazzjonali tan-netball tal-Ġamajka, imsejjaħ The Sunshine Girls, huwa konsistentement ikklassifikat fl-aqwa ħamsa fid-dinja.

Il-kampjonat tar-rugby ilu jintlagħab fil-Ġamajka mill-2006. It-tim tal-kampjonat nazzjonali tar-rugby tal-Ġamajka jikkonsisti minn plejers li jilagħbu fil-Ġamajka u għal klabbs professjonali u semi-professjonali bbażati fir-Renju Unit (partikolarment fis-Super League u l-Kampjonat). F'Novembru 2018, għall-ewwel darba, it-tim tal-kampjonat tar-rugby Ġamajkani kkwalifika għat-Tazza tad-Dinja tar-Rugby League wara li għeleb lill-Istati Uniti u lill-Kanada. Il-Ġamajka se tilgħab fit-Tazza tad-Dinja tar-Rugby League 2021 fl-Ingilterra.

Skont ESPN, l-atleta professjonali Ġamajkan l-aktar imħallas fl-2011 kien Justin Masterson, starting pitcher għat-tim tal-baseball ta' Cleveland Indians fl-Istati Uniti.

=== Bliet ===
&lt;gallery&gt;
File:View of Kingston.jpg|Kingston
File:St.-Jago-de-la-Vega.JPG|Spanish Town/Santiago de la Vega
File:JM-ocho rios-hafen-01.jpg|Ocho Rios/Ocho Ríos/Eight Rivers
File:Half way tree clock.jpg|Half Way Tree
File:May pen town cente 1 galleryfull.jpg|May Pen
File:Mandeville-panorama.jpg|Mandeville
File:Montego Bay Photo Don Ramey Logan.jpg|Montego Bay
File:Great George Street, Savanna-la-Mar 1990 (2).jpg|Savanna-la-Mar
File:Garvey Statue.jpg|Saint Ann's Bay
File:Waterloo Guest House, Black River, Jamaica.JPG|Black River
File:Main Street Port Maria Jamaica 1988.jpg|Port Maria
File:Morant Bay, Jamaika.jpg|Morant Bay
File:Port antonio2.JPG|Port Antonio
File:Duperly (184?) Falmouth taken from the Church Tower.png|Falmouth
File:&quot;Lucea and Dolphin Head, Jamaica&quot;, early 20th century (imp-cswc-GB-237-CSWC47-LS12-020).jpg|Lucea
&lt;/gallery&gt;

== Referenzi ==
{{Referenzi}}

{{Amerika ta' Fuq}}
{{Pajjiżi tal-Commonwealth}}

[[Kategorija:Ġamajka| ]]
[[Kategorija:Pajjiżi tal-Karibew]]
[[Kategorija:Pajjiżi gżejjer]]
[[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]]
[[Kategorija:Monarkiji kostituzzjonali]]</text>
      <sha1>l5h60t1wsmmq99jn18o7yyttibp08w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FK Kauno Žalgiris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24203</id>
    <revision>
      <id>330589</id>
      <parentid>328195</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>12206</id>
      </contributor>
      <origin>330589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7283" sha1="4mjwdogxyj3uom335r8q6u1gq20y1e5" xml:space="preserve">{{Infobox Tim tal-Futbol
|isem  = FK Kauno Žalgiris
|stampa = 
|ismijiet_oħra = spirdžiai
|isem_sħiħ  = Futbolo klubas Kauno Žalgiris
|grawnd = [[Grawnd Dariaus ir Girėno]], [[Kaunas]]
|jesa'  = 15,000
|fundazzjoni = 2004
|president  = {{flagicon|LTU}} Mantas Kalnietis
|kowċ = {{flagicon|LTU}} 
|kampjonat  = [[TOPLYGA]]
|sit_elettroniku = https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris

|pattern_la1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_b1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_ra1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_sh1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_so1=_hummel20w
|leftarm1=FFFFFF
|body1=FFFFFF
|rightarm1=FFFFFF
|shorts1=FFFFFF
|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=_hummelcoreXKwb
|pattern_b2=_hummelcoreXKwb
|pattern_ra2=_hummelcoreXKwb
|pattern_sh2=_hummelcoreXKwb
|pattern_so2=_hummel20w
|leftarm2=FFFFFF
|body2=FFFFFF
|rightarm2=FFFFFF
|shorts2=FFFFFF
|socks2=FFFFFF
}}
'''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Kaunas]].

Il-klabb twaqqaf fl-2004.

==Unuri==
* '''[[A lyga]]'''
** '''Rebbieħa (1)''': 2025
** '''Runners-up (1)''': 2022

* '''[[Tazza Litwana]]'''
** '''Rebbieħa (0)''': 
** '''Runners-up (0)''': 

* '''[[Super Cup Litwana]]'''
** '''Rebbieħa (1)''': 2026&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/kauno-zalgiris-pirma-karta-laimejo-supertaure/9311 „Kauno Žalgiris“ pirmą kartą laimėjo Supertaurę]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/535713/kauno-zalgiris-iskovojo-pirmaji-sezono-trofeju „Kauno Žalgiris“ iškovojo pirmąjį sezono trofėjų]&lt;/ref&gt;
** '''Runners-up (0)''':

== Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani ==

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;centre&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfdfdf&quot;
| '''Staġun'''
| '''Livell'''
| '''Diviżjoni'''
| '''Pożizzjoni'''
| '''Web'''
|- 
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Pirma lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Pirma lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

==Plejers notevoli==
;Litwanja
* {{flagicon|Litwanja}}	Tomas Mikuckis
* {{flagicon|Litwanja}}	Egidijus Vaitkūnas
* {{flagicon|Litwanja}}	Deividas Mikelionis
* {{flagicon|Litwanja}}	Arūnas Klimavičius
* {{flagicon|Litwanja}} Linas Pilibaitis
* {{flagicon|Litwanja}}	Dominykas Galkevičius

== Staff tekniku ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Position !! Name
|-
|'''Kowċ''' || {{flagicon|LTU}} Eivinas Černiauskas, 2024–
|-
|'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Kowċ tat-tieni tim &amp; Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|}

==Referenzi==
{{Reflist}}

==Ħoloq esterni==
* [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Sit Uffiċjali tal-FK Kauno Žalgiris (Bil-Litwan)]
* [https://www.facebook.com/fkkaunozalgiris facebook paskyra]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/spyris-kaunas/8413/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ FLASHSCORE]
* [https://www.transfermarkt.com/fk-kauno-zalgiris/startseite/verein/40090 Transfermarkt]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive]

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|Kauno Žalgiris]]
[[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2004|Kauno Žalgiris]]</text>
      <sha1>4mjwdogxyj3uom335r8q6u1gq20y1e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>330590</id>
      <parentid>330589</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>12206</id>
      </contributor>
      <comment>/* Staff tekniku */</comment>
      <origin>330590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7254" sha1="hgm0gpv9knif9t69k5tqs5nicdm3f6f" xml:space="preserve">{{Infobox Tim tal-Futbol
|isem  = FK Kauno Žalgiris
|stampa = 
|ismijiet_oħra = spirdžiai
|isem_sħiħ  = Futbolo klubas Kauno Žalgiris
|grawnd = [[Grawnd Dariaus ir Girėno]], [[Kaunas]]
|jesa'  = 15,000
|fundazzjoni = 2004
|president  = {{flagicon|LTU}} Mantas Kalnietis
|kowċ = {{flagicon|LTU}} 
|kampjonat  = [[TOPLYGA]]
|sit_elettroniku = https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris

|pattern_la1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_b1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_ra1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_sh1=_hummelcoreXKjbw
|pattern_so1=_hummel20w
|leftarm1=FFFFFF
|body1=FFFFFF
|rightarm1=FFFFFF
|shorts1=FFFFFF
|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=_hummelcoreXKwb
|pattern_b2=_hummelcoreXKwb
|pattern_ra2=_hummelcoreXKwb
|pattern_sh2=_hummelcoreXKwb
|pattern_so2=_hummel20w
|leftarm2=FFFFFF
|body2=FFFFFF
|rightarm2=FFFFFF
|shorts2=FFFFFF
|socks2=FFFFFF
}}
'''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Kaunas]].

Il-klabb twaqqaf fl-2004.

==Unuri==
* '''[[A lyga]]'''
** '''Rebbieħa (1)''': 2025
** '''Runners-up (1)''': 2022

* '''[[Tazza Litwana]]'''
** '''Rebbieħa (0)''': 
** '''Runners-up (0)''': 

* '''[[Super Cup Litwana]]'''
** '''Rebbieħa (1)''': 2026&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/kauno-zalgiris-pirma-karta-laimejo-supertaure/9311 „Kauno Žalgiris“ pirmą kartą laimėjo Supertaurę]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/535713/kauno-zalgiris-iskovojo-pirmaji-sezono-trofeju „Kauno Žalgiris“ iškovojo pirmąjį sezono trofėjų]&lt;/ref&gt;
** '''Runners-up (0)''':

== Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani ==

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;centre&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfdfdf&quot;
| '''Staġun'''
| '''Livell'''
| '''Diviżjoni'''
| '''Pożizzjoni'''
| '''Web'''
|- 
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Pirma lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Pirma lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''A lyga'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

==Plejers notevoli==
;Litwanja
* {{flagicon|Litwanja}}	Tomas Mikuckis
* {{flagicon|Litwanja}}	Egidijus Vaitkūnas
* {{flagicon|Litwanja}}	Deividas Mikelionis
* {{flagicon|Litwanja}}	Arūnas Klimavičius
* {{flagicon|Litwanja}} Linas Pilibaitis
* {{flagicon|Litwanja}}	Dominykas Galkevičius

== Staff tekniku ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Position !! Name
|-
|'''Kowċ''' || {{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Kowċ tat-tieni tim &amp; Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} 
|-
|}

==Referenzi==
{{Reflist}}

==Ħoloq esterni==
* [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Sit Uffiċjali tal-FK Kauno Žalgiris (Bil-Litwan)]
* [https://www.facebook.com/fkkaunozalgiris facebook paskyra]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/spyris-kaunas/8413/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ FLASHSCORE]
* [https://www.transfermarkt.com/fk-kauno-zalgiris/startseite/verein/40090 Transfermarkt]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive]

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|Kauno Žalgiris]]
[[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2004|Kauno Žalgiris]]</text>
      <sha1>hgm0gpv9knif9t69k5tqs5nicdm3f6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roger de Pins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31820</id>
    <revision>
      <id>330591</id>
      <parentid>305813</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>22478</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/*Bijografija*/ stemma @svg</comment>
      <origin>330591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="71udvdv0pc9b7ivtykrp5zcedkvp0ae" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

'''Roger de Pins''' (1294 – 28 ta’ Mejju 1365) kien [[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru]] tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Ordni tal-Kavallieri Ospitalieri ta' San Ġwann]] mill-1355 sal-1365.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.orderofmalta.int/history/the-grand-masters/|titlu=The Grand Masters|sit=Sovereign Order of Malta|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-01-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Sire|isem=Henry|sena=1996|titlu=The Knights of Malta|pubblikatur=[[Yale University Press]]|isbn=978-0300068856}}&lt;/ref&gt;

== Bijografija ==
[[Stampa:Blason Roger de Pins.svg|xellug|daqsminuri|120px| Armi tal-Gran Mastru Roger de Pins]]
Ftit hu magħruf dwar il-ħajja bikrija ta' de Pin minbarra l-fatt li kien minn [[Provenza|Provence]], fejn twieled fl-1294. Roger de Pins kien minn familja prominenti fl-Ordni tal-Kavallieri Ospitalieri ta' San Ġwann, li kienet tinkludi lil [[Odon de Pins]], li serva bħala grandmastru tal-ordni mill-1294 sal-1296, u Giraud de Pins, li serva bħala l-kap maħtur mill-Papa f'Rodi bejn l-1317 u l-1319 meta kien hemm kunflitt madwar il-granmastru Foulques de Villaret.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Delaville Le Roulx|isem=Joseph|sena=1913|titlu=Les Hospitaliers à Rhodes jusqu'à la mort de Philibert de Naillac (1310–1421)|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951002017276f|lingwa=fr|paġni=13}}&lt;/ref&gt;

Huwa ġie elett gran mastru f'Settembru tal-1355, wara [[Pierre de Corneillan]] . Ftit wara l-ħatra tiegħu, il-Papa Innoċenz VI sejjaħ assemblea [[Papat ta' Avignon|f'Avignon]], li fiha impona riforma fuq l-Ordni tal-Kavallieri Ospitalieri ta' San Ġwann. Ir-riforma, madankollu, dgħajfet l-awtorità ta' de Pins u wriet li l-Papa kien jippreferi lil avversarju tiegħu, Juan Fernández de Heredia.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Delaville Le Roulx|isem=Joseph|sena=1913|titlu=Les Hospitaliers à Rhodes jusqu'à la mort de Philibert de Naillac (1310–1421)|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951002017276f|lingwa=fr|paġni=130–131}}&lt;/ref&gt;

Fl-1356, Ġakbu tal-Piemonte, Prinċep titulari ta' Akea, ippropona li jbigħ it-titlu tiegħu bħala Prinċep ta' Akea lill-Papa. Il-Papa kkunsidra li jixtrih għall-Ordni, iżda sa meta d-delegazzjoni tal-Kavallieri waslet Avignon fl-1357, l-Imperatur Titulari Latin Robert II kien irrifjuta li jaċċetta l-ftehim, u waqa' kollox.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Delaville Le Roulx|isem=Joseph|sena=1913|titlu=Les Hospitaliers à Rhodes jusqu'à la mort de Philibert de Naillac (1310–1421)|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951002017276f|lingwa=fr|paġni=132–133}}&lt;/ref&gt;

== Wirt ==
Roger de Pins huwa mfakkar primarjament għall-ġenerożità u l-kompassjoni tiegħu meta serva bħala gran mastru tal-Ordni. Jingħad li matul ir-renju tiegħu Rodi ntlaqtet mill-pesta u l-ġuħ, u de Pins ipprovda lin-nies, żamm għalih biss dak li kellu bżonn kemm jgħix.{{Bżonn refererenza}}

== Referenzi ==
{{Referenzi}}{{Kaxxa tal-bidu}}
{{Kaxxa tas-suċċessjoni|qabel=[[Pierre de Corneillan]]|snin=1355&amp;ndash;1365|titlu=[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]]|wara=[[Raimundo Berenguer]]}}
{{Kaxxa tat-tmiem}}{{Awtorità}}
{{DEFAULTSORT:Pins, Roger de}}
[[Kategorija:Nies minn Provence]]
[[Kategorija:Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1294]]
[[Kategorija:Mietu fl-1365]]</text>
      <sha1>71udvdv0pc9b7ivtykrp5zcedkvp0ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FK Sutjeska Niksic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33080</id>
    <revision>
      <id>330583</id>
      <parentid>319292</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>12206</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fl-Ewropa */</comment>
      <origin>330583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="ame7l989s9ztpy6j89k0xqgrm2dmz2o" xml:space="preserve">{{Infobox klabb tal-futbol|pattern_la1=_jomatiger2rbw|pattern_b1=_jomatiger2rbw|pattern_ra1=_jomatiger2rbw|pattern_sh1=_joma19brw|pattern_so1=_jomapremier2brwl|leftarm1=0033FF|body1=0033FF|rightarm1=0033FF|shorts1=0033FF|socks1=0033FF|pattern_la2=_jomatoletum2wrb|pattern_b2=_jomatoletum2wrb|pattern_ra2=_jomatoletum2wrb|pattern_sh2=|pattern_so2=_leganes1718h|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF}}'''FK Sutjeska Niksic''' ( Montenegrin : ФК Сутјеска Никшић) huwa klabb tal-futbol [[Montenegro|tal-Montenegro]] minn Nikšić .

Il-klabb twaqqaf fl-1927. Wara li l-Montenegro kiser mis-Serbja fl-2006, twaqqfet il-kampjonat tiegħu stess. FK Zeta, Budućnost Podgorica u Jedinstvo Bijelo Polje lagħbu fl-ogħla diviżjoni tas-Serbja u Montenegro, filwaqt li l-klabbs li fadal ġew reklutati minn diviżjonijiet aktar baxxi. L-isponsor uffiċjali tal-klabb&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ir.meridianbet.com/2022/10/02/meridianbet-global-betting-partner-of-30-professional-clubs/|titlu=Meridianbet - Global Betting Partner of 30+ Professional Clubs - Meridianbet|kunjom=admin|data=2022-10-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-11-29}}&lt;/ref&gt; huwa Meridian. Sutjeska diġà lagħab seba' staġuni fl-ogħla diviżjoni tas-Serbja u Montenegro.

Fl-2013 u l-2014 il-klabb sar champions nazzjonali taħt it-tmexxija tal-kowċ Dragan Radojičić. Fl-2017 rebaħ it-tazza għall-ewwel darba. Fil-finali, FK Grbalj ġew megħluba 1-0.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.com/fk-sutjeska-niksic/startseite/verein/3070|titlu=FK Sutjeska Niksic - Club profile|sit=www.transfermarkt.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-28}}&lt;/ref&gt;

== Lista tal-unuri ==

* '''Champion tal-Montenegro'''

: 2013, 2014, 2018, 2019, 2022

* '''Tazza tal-Montenegro'''

: '''Rebbieħ''' : 2017, [[2023]]
: '''Finalista''' : [[2007]]

== Klassifikazzjoni finali Jugoslavja/Serbja u Montenegro ==

* 1991/92 - 13
* 1992/93 - 16th
* 1999/00 - 5th
* 2000/01 - 7th
* 2001/02 - 11th
* 2002/03 - 4th
* 2003/04 - 8th
* 2004/05 - 15th

== Fl-Ewropa ==
FK Sutjeska Nikšić ilu jilgħab f'diversi kompetizzjonijiet Ewropej mill-2003. Hawn taħt hawn il-kompetizzjonijiet u f'liema staġuni ħa sehem il-klabb:

*; [[UEFA Champions League|Champions League]] (6x)

: 2013/14, 2014/15, 2018/19, 2019/20, 2022/23, 2025/26

*; [[UEFA Europa League|Europa League]] (6x)

: 2009/10, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21

*; Europa Conference League (3x)

: 2021/22, 2022/23, 2023/24

*; Tazza Intertoto (1x)

: 2003</text>
      <sha1>ame7l989s9ztpy6j89k0xqgrm2dmz2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nies Maltin li mietu fl-2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34089</id>
    <revision>
      <id>330586</id>
      <parentid>330543</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ref</comment>
      <origin>330586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35845" sha1="lubsz0r7qif8gkpe8oqr5u7qb6fze9n" xml:space="preserve">'''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.'''

F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. 

Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn:

* Data: Isem u Kunjom, età (jew &quot;??&quot; meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli)

'''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.''

----

== Jannar ==

* 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}&lt;/ref&gt;
* 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince &amp; Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; 
* 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu=&quot;Nimmissjak Immens, Għażiż&quot; - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;

== Frar ==

* 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista &lt;ref&gt; {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;

== Marzu ==

* 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}&lt;/ref&gt;
* 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== April ==

* 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
* 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
* 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Mejju ==

* 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== Ġunju ==

* 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}&lt;/ref&gt;
* 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;[https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/]

== Ara aktar ==

* [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026

== Referenzi ==
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Nies Maltin]]
[[Kategorija:2026 f'Malta]]
[[Kategorija:Imwiet f'Malta]]
[[Kategorija:Mietu fl-2026|*]]
[[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]]</text>
      <sha1>lubsz0r7qif8gkpe8oqr5u7qb6fze9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>330587</id>
      <parentid>330586</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ref</comment>
      <origin>330587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35911" sha1="e8vkygtufjk62mdnf9gs9zspvofzfet" xml:space="preserve">'''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.'''

F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. 

Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn:

* Data: Isem u Kunjom, età (jew &quot;??&quot; meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli)

'''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.''

----

== Jannar ==

* 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}&lt;/ref&gt;
* 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince &amp; Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; 
* 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu=&quot;Nimmissjak Immens, Għażiż&quot; - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;

== Frar ==

* 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista &lt;ref&gt; {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;

== Marzu ==

* 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}&lt;/ref&gt;
* 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== April ==

* 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
* 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
* 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Mejju ==

* 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== Ġunju ==

* 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}&lt;/ref&gt;[https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901]
* 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;[https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/]

== Ara aktar ==

* [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026

== Referenzi ==
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Nies Maltin]]
[[Kategorija:2026 f'Malta]]
[[Kategorija:Imwiet f'Malta]]
[[Kategorija:Mietu fl-2026|*]]
[[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]]</text>
      <sha1>e8vkygtufjk62mdnf9gs9zspvofzfet</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>