Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.46.0-wmf.21
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
Luís de Camões
0
593
106496
98050
2026-03-30T01:52:05Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106496
wikitext
text/x-wiki
'''Luís Vaz de Camões''' (c. [[1524]] — [[10 de Júnio]] de [[1580]]) ye frequentemente Cunsidrado cumo l maior [[poeta]] de [[léngua pertuesa]] i de l maiores de la Houmanidade. L sou génio ye cumparable al de [[Houmero]], [[Birgílio]], [[Dante Alighieri|Dante]], [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] ó [[Shakespeare]]; de las sues obras, la [[eipopeia]] ''[[Ls Lusíadas]]'' ye la más seneficatiba.
== Ouriges i mocidade ==
Nun se sabe la data i l local adonde terá nacido Camões. Admite-se que naciu antre [[1517]] i [[1525]]. La sue família ye de ourige galega que se fixou na cidade de [[Chabes (Pertual)|Chabes]] i más tarde terá ido para [[Coimbra]] i para [[Lisboua]], lugares que reibindícan ser l local de sou nacimiento. Frequentemente fala-se tamien an [[Alenquer]], mas esto debe-se a ua mala anterpretaçon dun de l sous sonetos, adonde Camões screbiu "[…] / Criou-me Pertual na berde i cara / pátria mie Alenquer […]". Esta frase eisolada i la scrita de l soneto na purmeira pessona leban las pessonas la pensáren que ye Camões a falar de si. Mas la leitura atenta i cumpleta de l soneto premite cuncluir que ls fatos ande persentes nun se associan a la bida de Camões. Camões screbiu l soneto cumo se fusse un andebíduo, l mais cierto un coincido sou, que yá tenerie morrido cun menos de 25 anhos de eidade, loinge de la pátria, tenendo cumo sepultura l mar.
L pai de Camões fui Simão Vaz de Camões i sue mai Ana de Sá e Macedo. Por bie paterna, Camões serie trineto de l trobador [[galiza|galego]] [[Basco Pires de Camões]], i por bie materna, aparentado cul nabegador [[Basco de la Gama]].
Antre 1542 i 1545, bibiu an Lisboua, trocando ls studos pul ambiente de la corte de D. Juan III, cunquistando fama de poeta i feitio altibo.
Bibiu algun tiempo an [[Coimbra]] adonde tenerie frequentado l curso de [[Houmanidades]], talbeç ne l [[Mosteiro de Santa Cruç]], adonde tenie un tio padre, D. [[Bento de Camões]]. Nun hai registros de la passaige de l poeta por [[Coimbra]]. An to l causo, la cultura refinada de l sous scritos torna la sola [[ounibersidade]] de Pertual de l tiempo cumo l lugar más probable de sous studos.
Ligado a la casa de l [[Conde de Linhares]], D. [[Francisco de Noronha]], i talbeç precetor de l filho D. António, segue para [[Ceuta]] an [[1549]] i por alhá queda até [[1551]]. Era ua abintura quemun na carreira melitar de l moços, recordada na eilegie ''Aqueilha que de amor çcomedido''. Nun cerco, tubo un de ls uolhos ciego por ua seta pula ''fúria rala de Marte''. Inda assi, mantubo las sues potencialidades de cumbate.
De regresso a Lisboua, nun tarda an retomar la bida boémia. Son-le atrebuídos bários amores, nun solo por damas de la corte mas até pula própia armana de l Rei [[Manuol I de Pertual|D. Manuol I]]. Tenerie caído an zgrácia, a punto de ser çterrado para [[Custáncia]]. Nun hai l menor fundamiento decumental de que tal fato tenga acuntecido. Ne l die de [[Corpus Christi]] de [[1552]] entra an rixa, i fire un cierto [[Gonçalo Ourges]]. Preso, ye libartado por carta régia de perdon de [[7 de Márcio]] de [[1553]], ambarcando pa la [[Índia]] na armada de [[Fernon Álbares Cabral]], a 24 desse mesmo més.
== Ouriente ==
Chegado la [[Goa]], Camões toma parte na spediçon de l [[Lista de gobernadores de la Índia Pertuesa|bice-rei]] [[Afonso de Noronha|D. Afonso de Noronha]] contra l rei de [[Chembe]], coincido cumo l "rei de la [[pumienta]]". A esta purmeira spediçon trata de la eilegie "L Poeta Simónides falando". Depuis Camões fixou-se an Goa adonde screbiu grande parte de la sue obra épica. Cunsidrou la cidade cumo ua "''madrasta de todos ls homes hounestos''" i eilhi studou ls questumes de [[cristandade|crestianos]] i [[Hinduísmo|hindus]], i la geografie i la stória locales. Tomou parte an más spediçones melitares. Antre Febreiro i Nobembre de [[1554]] antegrou la Armada de D. [[Fernando de Meneses]], custituída por más de 1000 homes i 30 ambarcaçones, al [[Golfo Pérsico]], ende sentindo la amargura spressa na cançon "Junto dun seco, fero i stéril monte". Ne l regresso fui nomeado "probedor-mor de l defuntos nas partes de la China" pul Gobernador [[Francisco Barreto]], para quien screbirie l "Outo de l Filodemo".
An [[1556]] partiu para [[Macau]], adonde cuntinou ls sous scritos. Bibiu nua gruta, hoije cul sou nome, i ende terá scrito buona parte d'''[[Ls Lusíadas]]''. Naufragou na foç de l [[riu Mekong]], adonde cunserbou de forma heiróica l [[manuscrito]] de la obra, anton yá adiantada (cf. Lus., X, 128). Ne l zastre tenerie morrido la sue cumpanheira chinesa Dinamene, celebrada an série de sonetos. Ye possible que dáten eigualmente dessa época ó téngan nacido dessa delorosa spriéncia las redundilhas "Sóbolos rius".
Regressou la Goa antes de Agosto de [[1560]] i pediu la porteçon de l [[Bice-rei]] D. [[Custantino de Bergáncia]] nun gran poema an uitabas. Aprisionado por díbedas, derigiu súplicas an berso al nuobo Bice-rei, D. [[Francisco Coutico]], [[conde de l Redondo]], para ser liberto.
De regresso al reino, an [[1568]] fizo scala na [[ilha de Moçambique]], adonde, passados dous anhos, [[Diogo de l Couto]] l ancuntrou, cumo relata na sue obra, acrecentando que l poeta staba "''tan pobre que bibie de amigos''" (Década 8.ª de la Ásia). Trabalhaba anton na rebison de ''Ls Lusíadas'' i na cumposiçon de "''un Parnaso de Luís de Camões, cun poesie, filosofie i outras ciéncias''", obra roubada. Diogo de l Couto pagou-le l restro de la biaige até Lisboua, adonde Camões aportou an [[1570]]. An [[1580]], an Lisboua, biu la partida de l [[eisército pertués]] para l [[norte de África]].
Morriu-se nua casa de Santana, an Lisboua, sendo anterrado nua campa rasa nua de las eigreijas cercanas. Ls sous restros stan atualmente ne l [[Mosteiro de ls Jerónimos]].
== Ls Lusíadas i la obra lírica ==
{{AP|[[Ls Lusíadas]]}}
''Ls Lusíadas'' ye cunsidrada la percipal [[eipopeia]] de la época moderna debido a la sue grandeza i ounibersalidade. Las rializaçones de Pertual zde l [[Anfante D. Anrique]] até a la [[Dinastie Felipina|ounion dinástica]] cun [[Spanha]] an [[1580]] son un marco na Stória, marcando la transiçon de la [[Eidade Média]] pa la Época Moderna. La eipopeia narra la stória de [[Basco de la Gama]] i de l heiróis pertueses que nabegórun an torno de l [[Cabo de la Buona Sprança]] i abriran ua [[çcubierta de l camino marítimo pa la Índia|nuoba rota pa la Índia]]. Ye ua eipopeia houmanista, mesmo nas sues cuntradiçones, na associaçon de la mitologie pagana a la bison crestiana, ne ls sentimientos cuntrairos subre la guerra i l ampério, ne l gusto de l çcanço i ne l deseio de abintura, na apreciaçon de l prazer i nas eisigéncias dua bison heiróica.<ref>{{Citation |title=The Lusiads |url=http://www.wdl.org/en/item/11198/ |accessdate=2013-09-01 |archivedate=2017-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ }}</ref>
{{Quadrocitaçon|Las armas i ls barones assinalados<br />Que, de la oucidental praia lusitana,<br />Por mares nunca d'antes nabegados<br />Passórun inda para alhá de la Taprobana,<br />An peligros i guerras sforçados,<br />Más de l que pormetie la fuorça houmana,<br />I antre giente remota eidificórun<br />Nuobo reino, que tanto sublimórun.<br />(...)<br />Cantando spalharei por to la parte,<br />Se a tanto me ajudar l angeinho i arte|'''Camões''', '''''Lusíadas''''', Canto I.}}
La obra lírica de Camões fui publicada cumo "Rimas", nun habendo acordo antre ls defrentes eiditores quanto al númaro de sonetos scritos pul poeta i quanto a la outorie de alguas de las pieças líricas. Alguns de ls sous sonetos, cumo l coincido [[:s:Amor ye fuogo que arde sin se ber|Amor ye fuogo que arde sin se ber]], pula ousada outelizaçon de l [[paradoxo]]s, prenuncian l [[Barroco]].
=== L stilo ===
Ye fácele recoincer na obra poética de Camões dous stilos nun único defrentes, mas talbeç até cuntrairos: un, l stilo de las redundilhas i de alguns sonetos, na tradiçon de l [[Cancioneiro Giral]]; outro, l stilo de anspiraçon latina ó eitaliana de muitos outros sonetos i de las cumposiçones (h)andecassílabas maiores. Chamaremos eiqui al purmeiro l stilo angenhoso, al segundo l stilo clássico.
L stilo angenhoso, tal cumo yá aparece ne l Cancioneiro Giral, manifesta-se subretodo nas cumposiçones custituídas por mote i buoltas. L poeta tenie que zambolber un mote dado, i era na anterpretaçon de las palabras desse mote que rebelaba la sue subtileza i eimaginaçon, eisatamente cumo ls pregadores mediabales l fazien al zambolber la frase bíblica que serbie de tema al sermon. Ne l zambolbimento de l mote habie ua preacupaçon de pseudo-rigor berbal, de eisatidon bocabular, de modo que ls angenhosos paradoxos i ls antendimientos fantasistas de las palabras parecéssen salir dua spece de ouparaçon lógica.
Las obras del fúrun dibedidas an [[Poesie lírica|líricas]] i [[amor]]osas. Un eisemplo de las obras líricas fui ''Ls Lusíadas'', debedido an 10 cantos, salta la cunquista de Pertual na rota de las índias.
== Obras ==
{{portal-literatura}}
* [[1572]]- [[Ls Lusíadas]] ([[:eisemplo:Ls Lusíadas|testo cumpleto]])
=== Lírica ===
* [[1595]] - [[:eisemplo:Amor ye fuogo que arde sin se ber|Amor ye fuogo que arde sin se ber]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:You cantarei l amor tan docemente|You cantarei l amor tan docemente]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Berdes son ls campos|Berdes son ls campos]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Que me queredes, perpetas suidades?|Que me queredes, perpetas suidades?]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Sobolos rius que ban|Sobolos rius que ban]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Trasforma-se l amador na cousa amada|Transforma-se l amador na cousa amada]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Múdan-se ls tiempos, múdan-se las buntades|Múdan-se ls tiempos, múdan-se las buntades]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Quien diç que Amor ye falso ó anganhoso|Quien diç que Amor ye falso ó anganhoso]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Siete anhos de pastor Jacob serbie|siete anhos de pastor Jacob serbie]]
* [[1595]] - [[:eisemplo:Alma mie gentil, que te partiste|Alma mie gentil, que te partiste]]
=== Triato ===
* [[1587]] - [[El-Rei Seleuco]]
* [[1587]] - [[:eisemplo:Outo de Filodemo|Outo de Filodemo]]
* [[1587]] - [[Anfitriones]]
== Refréncias ==
{{ref-section|col=2|Notas i Refréncias}}
{{Cuntrolo d'outorie}}
[[Catadorie:Poetas de Pertual]]
[[Catadorie:Scritores de Pertual]]
[[Catadorie:Camoniana]]
[[Catadorie:Scritores renacentistas]]
152t11am6pubszyvs4wgcvaxxv6crtx
Braga
0
916
106494
106318
2026-03-30T00:45:19Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106494
wikitext
text/x-wiki
{{ber zambiguaçon}}
{{geocordenadas|41_32_39_N_08_25_19_W_type:adm2nd_region:PT|41° 32' N 08° 25' O}}
{{Anfo/Munecípio de Pertual
| munecípio = Braga
| eimaige_brason = Brasão de Braga.png
| eimaige_bandeira = Pt-brg1.png
| eimaige_giral = Se Catedral de Braga.jpg
| lhegenda = [[Sé de Braga]]
| eimaige_lhocalizaçon = LocalBraga.svg
| gentílico = Bracarense,<br />bracaraugustano,<br />brácaro,<br />bragués
| region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]]
| subregion = [[Cábado (sub-region)|Cábado]]
| çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]]
| porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]]
| ária = 183,4
| populaçon = 181 494<ref name="ine2011">[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref>
| densidade = 989,61
| data = 2011
| freguesies = 62
| persidente = [[Ricardo Rio]] (PSD) <br /> [[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]]
| fundaçon =
| ourago = [[Giraldo de Moissac|San Giraldo<br />Arcebispo Primaç de Braga]]
| feriado = [[24 de Júnio]]
| codpostal = 4700 Braga
| url_cm = [[Praça do Município (Braga)|Praça do Município]]<br />4704-514 Braga
| url_oufecial = [http://www.cm-braga.pt www.cm-braga.pt]
| url_email = [mailto:municipe@cm-braga.pt municipe@cm-braga.pt]
}}
'''Braga''' ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], fundada puls [[roma]]nos cumo [[Bracara Augusta]], cun mais de 2 000 anhos de [[Stória]] an custante zambolbimiento, crecimiento i spanson. Situada ne l [[Region Norte (Pertual)|Norte de Pertual]], mais propiamente ne l [[Cábado (sub-region)|Bal de l Cábado]], cunsidrada la terceira cidade Pertuesa, ten 181 894 habitantes ne l sou cunceilho (2011),<ref name="ine2011" /> sendo l centro de la [[Minho (porbíncia)|region minhota]], cun mais dun milhon d'habitantes.
Scolhida pul [[Fórun Ouropeu de la Mocidade]] para [[Capital Ouropeia de la Mocidade]] an [[2012]], ye ua cidade chena de cultura i tradiçones, adonde la [[Stória]] i la [[religion]] biben lhado a lhado cula andústria tecnológica i cul [[ansino]] [[ounibersitairo]].
==Outras zeignaçones==
Na gíria popular ye coincida cumo:
La ''"[[Cidade]] de ls [[Arcebispo]]s"'', durante seclos l sou [[Arcebispo]] fui l mais amportante na [[Península Eibérica]]; Ye inda detentor de l títalo de Primaç de las Spanhas.
La ''"[[Roma]] Pertuesa"'': ne l [[seclo XVI]] l [[arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]], anfluenciado pula sue bejita a la cidade de [[Roma]], zenha ua nuoba cidade adonde las [[praças]] i [[eigreijas]] abundan tal cumo an [[Roma]]. A este títalo stá tamien associado l fato d'eisistiren einúmaras [[eigreijas]] por Km² an Braga. Ye, inda, cunsidrada cumo l maior centro de studos relegiosos an Pertual
La ''"[[Cidade]] [[Barroco|Barroca]]"'': durante l seclo XVIII l [[arquiteto]] [[André Soares]] trasforma la cidade de Braga ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]].
La ''"[[Cidade]] [[Roma]]na"'': ne l tiempo de ls [[roma]]mos ser la maior i mais amportante [[cidade]] situada ne l território adonde serie [[Pertual]]. Ausónio, eilustre lhetrado de [[Bordéus]] i prefeito de la [[Aquitánia]], ancluiu [[Bracara Augusta]] antre las grandes cidades de l [[Ampério Romano]].<ref>{{Citar web|url=http://jn.sapo.pt/2005/04/24/minho/arqueologia_financiamento_insuficien.html|títalo=Jornal de Noticias - Eidiçon de l Minho an 24 de Maio de [[2005]].|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
La ''"Capital de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'' ó l ''"Coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'', por star lhocalizada ne l centro desta porbíncia. Braga reúne un pouco de to l [[Minho (porbíncia)|Minho]] i to l Minho ten un pouco de Braga.
La ''"Cidade de ls Trés Sacro-Montes"'': son [[santuairos]] situados la Sudiste de la cidade nua cadeia [[muntanha|muntanhosa]], i son pula orde Este a Sul: L [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]], [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] i la Falperra ([[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Esta. Marie Madalena]] i Esta. Marta de las Corchas).
La cidade stá stritamente lhigada a to l [[Minho (porbíncia)|Minho]]: a Norte queda l tradecional [[Alto Minho]], a Este l [[Parque Nacional de la Peneda-Gerés]], a Sul las tierras senhoriales de Basto i l'andustrial Abe i a Oeste l lhitoral marítimo Minhoto.
==Stória==
{{Artigo percipal|[[Stória de Braga]]}}
[[Fexeiro:MartindeBraga-Albelda.jpg|thumb|lheft|[[San Martico de Dume]].]]
Ls bruxedos de la persença houmana na region bénen d'hai miles d'anhos, cumo cumproban bários achados. Un de ls mais antigos ye la [[Mamoa de Lhamas]], un [[monumiento]] megalítico eidificado ne l período [[Neolítico]]. Inda assi, solo se cunsegue probar l'eisisténcia d'aglomerados populacionales an Braga na [[Eidade de l Bronze]]. Caraterizan-se por fossas i cerámicas ancontradas ne l Alto de la [[Cibidade]], lhocal adonde eisistirie ua [[Poboado|poboaçon]] i por ua [[necrópole]] que terá eisistido na zona de ls Granjinhos.<ref name="Bracara Augusta">{{Citar web|url=http://www.uaum.uminho.pt/estrutura/estrutura.htm|títalo=Ounidade de Arqueologie de la Ounibersidade de l Minho — Bracara Augusta.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
Na [[Eidade de l Fierro]], zambolbírun-se ls chamados "[[castro]]s". Estes éran própios de poboaçones qu'acupában lhocales altos de l relebo. Ls [[Celtas]] éran ls sous habitantes i, nesta region an particular, habitában ls [[Brácaros]] (an [[lhatin]], <small>BRACARI</small>), que darien nome a la cidade, passado la sue fundaçon i ls romanos tenéren fuorçado las populaçones çcíren al bal.
===Bracara Augusta===
{{Artigo percipal|[[Bracara Augusta]]}}
Ne l decurso de l [[seclo II a.C.]], la region fui tomada puls [[Roma]]nos ls qu'eidificórun la cidade ne l'anho 16 a.C., cula zeignaçon de [[Bracara Augusta]], an houmenaige al Amperador César Augusto.<ref name="Bracara Augusta"/> Bracara Augusta, capital de la region de la [[Gallaecie]], antegraba ls trés cumbentos de l [[Península Eibérica|Noroiste peninsular]] i parte de l cumbento Clunia, cun ua populaçon d'aprossimadamente 285 mil tributairos lhibre nas 24 ''cebitates'' ne l'anho 25.<ref>Morais, Rui Manuel Lopes de Sousa. ''[http://repositorium.sdum.uminho.pt/dspace/bitstream/1822/4721/1/Vol.1%20Parte%20I%20-%20II%20-%20Texto.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Autarcia i Comércio an Bracara Augusta ne l período Alto-Amperial]'', 2004, páigina 65.</ref> Desta época data tamien la criaçon de l bispado de [[Bracara Augusta]], segundo la lhenda, [[Pedro de Rates|San Pedro de Rates]] fui l purmeiro [[Arcebispado de Braga|bispo de Braga]] antre ls anhos [[45]] i [[60]], ourdenado pul apóstolo [[Santiago Maior|Santiago]] que tenerie benido de la [[Tierra Santa]], martirizado quando cumbertie pobos aderentes a la [[Mitologie romana|religion romana]] ne l noroiste de la [[Península Eibérica]]. Mas, solo ne l'anho 385 ye que l Papa [[Papa Sirício|S. Sirício]] faç refréncia a la metropolitana de [[Bracara Augusta]].
[[Fexeiro:Fonte do Ídolo Braga.jpg|thumb|[[Fuonte de l Ídolo]].]]
Passado la cunquista de l [[ampério romano]], [[Bracara Augusta]] tornou-se na capital política i anteletual de l reino de ls [[Suebos]], qu'anglobaba la zaparecida region de la [[Gallaecie]] (hoije [[Galiza]], norte de [[Pertual]], parte de las [[Astúrias]] i de las porbíncias de [[Lhion]] i [[Çamora]], i se prolongaba até al [[Riu Teijo]]. Por orde de l rei Ariamiro fui rializado l [[Purmeiro Cuncílio de Braga|cuncílio de Braga]], antre [[1 de Maio]] de [[561]] la [[563]], tenendo sido presidido por [[San Martico de Dume]], [[Arquidiocese de Braga|bispo titular de Bracara]]. Deste cuncílio resultórun grandes reformas, percipalmente ne l mundo eclesiástico i lhenguístico, çtacando-se la criaçon de l ritual bracarense i l'aboliçon d'eilemientos lhenguísticos pagones, cumo ls dies de la sumana ''Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies i Solis dies'', por ''Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies'', donde deriban ls modernos dies an [[lhéngua pertuesa]] i [[galega]]. Mais tarde, cul declínio de l pobo [[Suebos|Suebo]] (l'antigo Reino de la Galiza), fui dominada puls [[Godos]], durante mais de trés seclos.
Ne l'anho de [[716]], ls [[Mouros]] alcançan la [[cidade]] i probocan grande çtruiçon na mesma, dada la sue amportança relegiosa. Na época, fui tamien palco de bárias [[guerra]]s, çtruiçones i saques. Mais tarde, fui reconquistada por [[Fonso III de las Astúrias|Fonso III]], [[Lhista de reis de las Astúrias|Rei de las Astúrias]].
===Braga===
[[Fexeiro:Braga-mapa mediaval.jpg|thumb|right|230px|Mapa de Braga, c. 1600, retirado de l'obra [[Civitates orbis terrarum]].]]
Ne l seclo XI la cidade ye reorganizada, probabelmente cula nuoba zeignaçon de "Braga". Ye ampeçada la custruçon de la [[muralha]] citadina i de la [[Sé de Braga|Sé]], por orde de l bispo [[D. Pedro de Braga]], subre restos dun antigo [[templo romano]] dedicado a la [[diusa]] [[Ísis]], que tenerie mais tarde sido cumbertido nua [[eigreija]] [[Crestiana]]. La cidade zambolbe-se an torno de la Sé, quedando restringida al perímetro amuralhado.
Braga fui nessa altura ouferecida cumo dote, por [[Fonso VI de Lhion i Castielha]], a la sue filha [[Teresa de Lhion|D. Teresa]], ne l sou casamiento cun [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique de Borgonha]], Cunde de [[Pertual]]. Estes radadeiros fúrun senhores de la cidade antre [[1096]] la [[1112]]. An [[1112]] doan la cidade als [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos]]. Cula eilebaçon de l bispado bracarense a arcebispado, la cidade readquire ua einorme amportança la nible [[Península Eibérica|Eibérico]]. L'arcebispo [[Diego Gelmíreç]] de [[Santiago de Cumpostela]], cun medo de l'ascenson de la [[Sé de Braga]], rouba las [[relíquia]]s de ls [[santo]]s bracarenses na tentatiba de diminuir l'amportança relegiosa de la cidade, las [[relíquia]]s solo retornórun la Braga na década de nobenta de l seclo XX.
Sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]] (1261-1325), la [[muralha]] citadina ye requalificada, ye inda custruída la [[Castielho de Braga|torre de menaige]]. Mais tarde, fúrun adicionadas nuobe [[torre]]s, de planta quadrangular, a la muralha eisistente, cuncluindo-se tamien l [[Castielho de Braga]] an torno de la [[torre de menaige]] eisistente.
[[Fexeiro:Combate napoleonico Braga.jpg|thumb|230px|Mapa de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] antre tropas pertuesas i [[Napoleon|napoleónicas]].]]
Ne l [[seclo XVI]], l [[Arcebispo de Braga]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]] modifica la cidade perfundamente, antroduzindo-le rues, praças, nuobos eidifícios, probocando-le tamien l crecimiento para para alhá de l perímetro amuralhado. De l seclo XVI al seclo XVIII, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios de traça [[mediebal]] ban sendo apagados i sustituídos por eidifícios de [[Arquitetura]] relegiosa de la época.
Ne l [[seclo XVIII]], Braga por antermédio de l'anspiraçon artística de [[André Soares]] (Arquiteto [[1720]]-[[1769|69]]) trasforma-se ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]]. Ne ls fines deste seclo, surge an bárias eidificaçones l [[Neoclássico]] cun [[Carlos Amarante]] ([[Angenheiro]] i [[Arquiteto]] [[1742]]-[[1815]]). Mais ua beç, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios relegiosos son outra beç altarados cula antroduçon de l [[Barroco]] i l [[Neoclássico]].
Ne ls cien anhos que se seguen, eirrompen cunflitos debidos a las [[Guerra Peninsular|ambasones francesas]] i [[lhuitas lhiberales]]. An 20 de Márcio de 1809 la cidade ye palco de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] i bítima de bários saques rializados pulas [[Napoleon|tropas napoleónicas]]. La cidade benerie a ser reocupada a 5 de Abril pul general José António Botelho de Sousa, comandante de las fuorças pertuesas ne l Minho.
An [[1834]], cul fin de las [[lhuitas lhiberales]], son spulsas bárias ordes relegiosas de Braga, deixando l sou spólio pa la cidade. An cunsequéncia de la [[Rebolta de la Marie de la Fuonte]] na [[Póboa de Lhanhoso]], ária sob jurisdiçon de l quartel melitar de Braga, la cidade ye palco d'amportantes cunfrontos antre l [[pobo]] i las outoridades. Ne l final de l seclo XIX, l centro de la cidade deixa la ária de la [[Sé de Braga]] i passa pa la Abenida Central. An [[1875]], ye einougurado pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]] la lhinha i staçon de ls [[Ramal de Braga|camboios]] de Braga.
Ne l seclo XX, dá-se la reboluçon de ls trasportes i de las anfra-struturas básicas, reformula-se la Abenida de la Lhibardade, d'adonde se çtaca l [[Theatro Circo]] i ls eidifícios de l lhado nacente. An 28 de Maio de 1926, l general [[Gomes de la Costa]] ampeça nesta cidade la [[Reboluçon de 28 de Maio de 1926]]. Por fin, ne l final deste seclo, Braga sofre un grande zambolbimiento i crece a un ritmo bastante eilebado. Ye tamien coincida por muitos por Capital de l Minho.
==Geografie==
[[Fexeiro:Braga relevo.png|270px|left|thumb|Relebo de l cunceilho.]]
Situada ne l coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]], Braga ancontra-se nua region de trasiçones de Este para Oeste, antre [[sierra]]s, [[floresta]]s i lheiras als grandes [[bal]]s, [[prainada]]s i campos berdeijantes. Tierras custruídas pula natureza i moldadas pul Home.
Físicamente queda la <span class="plainlinks">[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=pt41_32_39_N_08_25_19_W 41° 32' N 08° 25' O]</span>,<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/cidade/situacao_geografica/situacao_geografica.asp|títalo=Cámara Municipal de Braga|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> ne l Noroiste de la [[Península Eibérica]], percisamente antre l [[Riu Douro]] i l [[Riu Minho]]. Acupando 183,51 Km², i bariando antre 20 a 572 metros d'altitude, l cunceilho ye bastante dibersificado. L terreno la Norte situado na borda squierda de l [[Riu Cábado]], ye semi-praino, grácias al grande bal de l [[Riu Cábado]]. La parte Este carateriza-se por [[muntanha]]s, tales cumo la [[Serra de l Carbalho]] (479m), [[Serra de ls Picos]] (566m), Monte de l [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] (572m) i l Monte Esta Marta (562m). Antre la [[Sierra de l Carbalho]] i la [[Sierra de ls Picos]] nace l [[Riu Este]], formando l bal d'Este, yá a Sul de la [[Sierra de ls Picos]] zambolbe-se l [[praino]] de [[Sobreposta]]-[[Pedralba (Braga)|Pedralba]]. A Sul, cumo a Oeste l terreno ye un misto de [[muntanha]]s, [[colina]]s i médios [[bal]]s. L centro de la cidade queda ne l'alto de la colina de [[Cibidade]] (215m), zambolbendo-se pa l [[bal]] de l [[Riu Cábado]] a Norte i Oeste, i pa l [[bal]] de l [[Riu Este]] a Este i Sul.
L território bracarense pertence a dues bacies heidrográficas, la bacie heidrográfica de l [[riu Cábado]] a Norte i la bacie heidrográfica de l [[riu Abe]] a Sul. L [[riu Cábado]], de caudal médio, ye l'eilemiento heidrográfico predominante a Norte, eisistindo tamien dibersas [[Rieiro|rieira]]s que zaguan neste. L território a Sul ye marcado pul [[riu Este]] i sous dibersos afluentes, cumo l [[riu Beiga]], todos de pequeinho caudal. L [[tierra]], dado pertencer al [[sierra de l Gerés|sistema muntanhoso de l Gerés]] i la sue prossimidade al [[Ouceano Atlántico]], ye bastante rico an [[auga]].
L cunceilho ye predominantemente ourbano,<ref name="Tipologie de las Freguesies">Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/tipologia_au.htm].</ref> percipalmente an torno de la cidade. Las árias rurales qu'outrora predominában, hoije, cunfinan-se als lhemites de l cunceilho. Ye inda de salientar que las [[colina]]s de maior cota i las [[muntanha]]s ancontran-se cubiertas por manchas florestales, anque de la presson ourbana i de ls fuogos florestales que sucedírun ne ls radadeiros anhos.
===Clima===
L [[clima]] de Braga, pul fato de se situar antre sierras i l [[Ouceano Atlántico]], ye tipicamente atlántico [[temperado]]<ref>La radadeira rebison de l sistema Köppen climate classification lhemitou l mássimo de precipitaçon pa l clima Mediterránico Cs cul balor de 900 mm.</ref>, ó seia, cun [[Staçon de l'anho|quatro staçones]] bien defenidas. Ls [[Ambierno]]s son bastante [[chuba|plubiosos]] i [[friu]]s, i giralmente cun [[bento]]s moderados de Sudoiste. L [[bento]] puode tamien soprar de l [[Norte]], normalmente fuorte, l que giralmente proboca ua grande çcida de la temperatura, estes bentos son zeignados cumo ''Nortadas''. An anhos mui frius puode ocorrer la queda de [[niebe]], inda assi debido al [[calecimiento global]] la queda de niebe ye un acuntecimiento mui ralo. L radadeiro nebon na cidade fui an 9 de Janeiro de [[2009]]. Las [[Primabera]]s son tipicamente frescas, cun grandes abierturas i bentos suabes. Las brisas matinales ocorren cun maior frequéncia, percipalmente nas maiores altitudes. Ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]], a baixa altitude, ye normal eisistiren ls nubrinas matinales. De salientar l més de Maio que ye bastante propício a las [[troboada]]s, debido al calecimiento de l'aire húmido cula chegada de l [[Berano]]. Ls [[berano|beranos]] son calientes i soalheiros cun [[bento]]s suabes d'Este. Ne ls dies mais frescos, puoden ocorrer spontaneamente [[chuba]]s de cúrtie duraçon, estas chubas son bastante amportantes pa la [[begetaçon]] de la region, pus reabastece ls [[Lhençol freático|''lhençóis d'auga'']] l que torna la region rica an begetaçon durante l'anho anteiro, pula qual ye coincida por Berde Minho. Ls [[Outonho]]s son amenos i [[chuba|plubiosos]], giralmente cun bentos moderados. Las maior i menor temperaturas registadas an Braga ne l período 1971-2000 fúrun 39,4 °C i -4,1 °C. Mas, hai registos de -6.3 °C an 2001 i 41.3 °C an 1943 (''fuonte: [[Anstituto de Meteorologie]]''). Anquanto la temperatura çce, oumenta la plubiosidade. Eesiste ua maior frequéncia de nubrinas, percipalmente ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]] adonde ocorren ls nubrinas matinales mais densos.
{|class="wikitable collapsible" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! colspan= "15" style="background: #6688AA; color: white;" | <big>Tabela climática de Braga</big>
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Temperatura
|-
! style="background: #FFFFFF;" height="16"|Més
! style="background: #FFFFFF;"|Jan
! style="background: #FFFFFF;"|Feb
! style="background: #FFFFFF;"|Már
! style="background: #FFFFFF;"|Abr
! style="background: #FFFFFF;"|Mai
! style="background: #FFFFFF;"|Jún
! style="background: #FFFFFF;"|Júl
! style="background: #FFFFFF;"|Ago
! style="background: #FFFFFF;"|Set
! style="background: #FFFFFF;"|Out
! style="background: #FFFFFF;"|Nob
! style="background: #FFFFFF;"|Dez
! style="background: #FFFFFF;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #FFFFFF;"|Média
|-
! height="16;"|Mássima registada °C
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|23,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|29,5
|style="background: #FF3C00; color: black;"|31,0
|style="background: #FF1400; color: black;"|35,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|39,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF1400; color: black;"|33,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|28,5
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,1
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! height="16;"|Média Mássima °C
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|17,6
|style="background: #FF9900; color: black;"|18,3
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,1
|style="background: #FF6400; color: black;"|25,4
|style="background: #FF3C00; color: black;"|27,8
|style="background: #FF3C00; color: black;"|28,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|25,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,9
|style="background: #FF9900; color: black;"|16,8
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,4
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,4
|-
! height="16;"|Média °C
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|13,2
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,0
|-
! height="16;"|Média menima °C
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,9
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,5
|style="background: #FF9900; color: black;"|14,9
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,2
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,8
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,7
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,0
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFCC66; color: black;"|9,6
|-
! height="16;"|Mínima registada °C
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-6,4
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-4,5
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-5,0
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-1,2
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|-0,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|3,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|7,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,7
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|3,8
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|2,5
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-1,7
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-2,5
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Precipitaçon
|-
! style="background: #DDDDDD;" height="16"|Més
! style="background: #DDDDDD;"|Jan
! style="background: #DDDDDD;"|Feb
! style="background: #DDDDDD;"|Már
! style="background: #DDDDDD;"|Abr
! style="background: #DDDDDD;"|Mai
! style="background: #DDDDDD;"|Jún
! style="background: #DDDDDD;"|Júl
! style="background: #DDDDDD;"|Ago
! style="background: #DDDDDD;"|Set
! style="background: #DDDDDD;"|Out
! style="background: #DDDDDD;"|Nob
! style="background: #DDDDDD;"|Dez
! style="background: #DDDDDD;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #DDDDDD;"|Total
|-
! height="16;"|Total mm
|style="background: #000064; color: white;"|176,4
|style="background: #6478FF; color: black;"|114,8
|style="background: #1428FF; color: black;"|121,6
|style="background: #1428FF; color: black;"|130,8
|style="background: #6478FF; color: black;"|112,9
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|48,6
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|22,0
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|34,0
|style="background: #6478FF; color: black;"|81,7
|style="background: #000064; color: white;"|191,7
|style="background: #000064; color: white;"|193,9
|style="background: #000044; color: white;"|220,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #000044; color: white;"|1448,6
|-
! colspan="15" style="background: #DDDDDD;"|Dados referentes antre [[1981]] até [[2010]]. Fuonte: [http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ Instituto de Meteorologia, IP Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113000124/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ |date=2012-11-13 }}
|}
===Demografie===
L cunceilho ye densamente poboado, cun 989,6 hab/Km² i 181 494 habitantes ([[2011]]), ye un de ls mais populosos de Pertual i ye un de ls mais moços de la [[Ouropa]]. La maiorie de la populaçon cuncentra-se na ária ourbana, adonde la densidade atinge cerca de 10 000 hab/Km².
{|align=right
|<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barraH value:rgb(0.3,0.3,0.9)
id:barraM value:rgb(0.9,0.3,0.3)
ImageSize = width:500 height:420
PlotArea = left:100 bottom:50 top:30 right:15
DateFormat = x.y
Period = from:-10000 till:10000
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:-10000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:-10000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:null
bar:85- text:85 i mais anhos
bar:80-84 text:80 a 84 anhos
bar:75-79 text:75 a 79 anhos
bar:70-74 text:70 a 74 anhos
bar:65-69 text:65 a 69 anhos
bar:60-64 text:60 a 64 anhos
bar:55-59 text:55 a 59 anhos
bar:50-54 text:50 a 54 anhos
bar:45-49 text:45 a 49 anhos
bar:40-44 text:40 a 44 anhos
bar:35-39 text:35 a 39 anhos
bar:30-34 text:30 a 34 anhos
bar:25-29 text:25 a 29 anhos
bar:20-24 text:20 a 24 anhos
bar:15-19 text:15 a 19 anhos
bar:10-14 text:10 a 14 anhos
bar:5-9 text:5 a 9 anhos
bar:0-4 text:0 a 4 anhos
PlotData =
color:barraH width:16 align:left
bar:85- from:-533 till: 0
bar:80-84 from:-1034 till: 0
bar:75-79 from:-1930 till: 0
bar:70-74 from:-2513 till: 0
bar:65-69 from:-2805 till: 0
bar:60-64 from:-3875 till: 0
bar:55-59 from:-5086 till: 0
bar:50-54 from:-5795 till: 0
bar:45-49 from:-6659 till: 0
bar:40-44 from:-6785 till: 0
bar:35-39 from:-7093 till: 0
bar:30-34 from:-7128 till: 0
bar:25-29 from:-6592 till: 0
bar:20-24 from:-5640 till: 0
bar:15-19 from:-5458 till: 0
bar:10-14 from:-5207 till: 0
bar:5-9 from:-5422 till: 0
bar:0-4 from:-5041 till: 0
color:barraM
bar:85- from: 0 till: 1429
bar:80-84 from: 0 till: 1979
bar:75-79 from: 0 till: 2828
bar:70-74 from: 0 till: 3179
bar:65-69 from: 0 till: 3327
bar:60-64 from: 0 till: 4399
bar:55-59 from: 0 till: 5421
bar:50-54 from: 0 till: 6276
bar:45-49 from: 0 till: 7173
bar:40-44 from: 0 till: 7489
bar:35-39 from: 0 till: 7715
bar:30-34 from: 0 till: 7536
bar:25-29 from: 0 till: 6857
bar:20-24 from: 0 till: 5783
bar:15-19 from: 0 till: 5259
bar:10-14 from: 0 till: 4924
bar:5-9 from: 0 till: 5194
bar:0-4 from: 0 till: 4770
PlotData =
bar:85- at:-533 fontsize:S text: 533 shift:(-25,-4)
bar:80-84 at:-1034 fontsize:S text: 1034 shift:(-25,-4)
bar:75-79 at:-1930 fontsize:S text: 1930 shift:(-25,-4)
bar:70-74 at:-2513 fontsize:S text: 2513 shift:(-25,-4)
bar:65-69 at:-2805 fontsize:S text: 2805 shift:(-25,-4)
bar:60-64 at:-3875 fontsize:S text: 3875 shift:(-25,-4)
bar:55-59 at:-5086 fontsize:S text: 5086 shift:(-25,-4)
bar:50-54 at:-5795 fontsize:S text: 5795 shift:(-25,-4)
bar:45-49 at:-6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-25,-4)
bar:40-44 at:-6785 fontsize:S text: 6785 shift:(-25,-4)
bar:35-39 at:-7093 fontsize:S text: 7093 shift:(-25,-4)
bar:30-34 at:-7128 fontsize:S text: 7128 shift:(-25,-4)
bar:25-29 at:-6592 fontsize:S text: 6592 shift:(-25,-4)
bar:20-24 at:-5640 fontsize:S text: 5640 shift:(-25,-4)
bar:15-19 at:-5458 fontsize:S text: 5458 shift:(-25,-4)
bar:10-14 at:-5207 fontsize:S text: 5207 shift:(-25,-4)
bar:5-9 at:-5422 fontsize:S text: 5422 shift:(-25,-4)
bar:0-4 at:-5041 fontsize:S text: 5041 shift:(-25,-4)
bar:85- at: 1429 fontsize:S text: 1429 shift:(8,-4)
bar:80-84 at: 1979 fontsize:S text: 1979 shift:(8,-4)
bar:75-79 at: 2828 fontsize:S text: 2828 shift:(8,-4)
bar:70-74 at: 3179 fontsize:S text: 3179 shift:(8,-4)
bar:65-69 at: 3327 fontsize:S text: 3327 shift:(8,-4)
bar:60-64 at: 4399 fontsize:S text: 4399 shift:(8,-4)
bar:55-59 at: 5421 fontsize:S text: 5421 shift:(8,-4)
bar:50-54 at: 6276 fontsize:S text: 6276 shift:(8,-4)
bar:45-49 at: 7173 fontsize:S text: 7173 shift:(8,-4)
bar:40-44 at: 7489 fontsize:S text: 7489 shift:(8,-4)
bar:35-39 at: 7715 fontsize:S text: 7715 shift:(8,-4)
bar:30-34 at: 7536 fontsize:S text: 7536 shift:(8,-4)
bar:25-29 at: 6857 fontsize:S text: 6857 shift:(8,-4)
bar:20-24 at: 5783 fontsize:S text: 5783 shift:(8,-4)
bar:15-19 at: 5259 fontsize:S text: 5259 shift:(8,-4)
bar:10-14 at: 4924 fontsize:S text: 4924 shift:(8,-4)
bar:5-9 at: 5194 fontsize:S text: 5194 shift:(8,-4)
bar:0-4 at: 4770 fontsize:S text: 4770 shift:(8,-4)
TextData =
fontsize:M pos:(230,15) text:Númaro d'andibíduos
fontsize:S pos:(10,3) text:Pirámide etária an 2008. L'azul andibíduos masculinos, a burmeilho andibíduos femeninos. Fuonte INE.
fontsize:L pos:(220,405) text:Pirámide etária
</timeline>
|}
La populaçon bracarense ye custituída por 78 954 andibíduos de l sexo masculino i 85 238 andibíduos de l sexo femenino. L grupo etairo de ls 0 als 25 anhos repersentaba 35% de la populaçon total, anquanto 54% de la populaçon tenie antre 26 a 64 anhos, l grupo etairo de ls idosos repersentaba 11%. La populaçon ye maioritariamente pertuesa, mas eisisten tamien quemunidades eimigrantes, nomeadamente [[brasileiros]], [[africanos]] percipalmente ouriundos de las antigas quelónias pertuesas, [[China|chineses]] i [[Ouropa de Lheste|ouropeus de lheste]].
Ne l que diç respeito la [[habitaçon]], an Braga hai 70 268 alojamientos (Censos de [[2001]]), balor scedentairo se tubirmos an cunsidraçon l cunceito clássico de [[família]] (51 173 agregados).
Inda assi, estas 19 095 habitaçones sobrantes nun stan todas an scesso na rialidade, muitas deilhas çtinan-se la residéncia temporária, normalmente associadas la [[studante]]s, a trabalhadores temporairos i a strangeiros qu'eisercen la sue atebidade profissional na cidade. Eesiste tamien un grande númaro d'habitaçones que pertencen a cidadanos residentes ne l strangeiro que las outelizan quando regressan periodicamente a [[Pertual]]. L custante crecimiento populacional i l'oumiento de la [[habitaçon]] andebidual associado a la nun custituiçon dua [[família]] clássica son tamien rialidades que justifican este fato na sociadade bracarense.
Las 19 095 habitaçones atrás referidas, repersentan an média ua capacidade para 60 000 andibíduos, l que faç cun que la populaçon rial de Braga steia próssima dun balor antermédio situado antre ls 174 000 andibíduos i ls 230 000 andibíduos.
L cunceilho creciu 16,2% antre [[1991]] la [[2001]], l maior crecimiento registou-se nas antigas freguesies suburbanas (hoije ourbanas), por eisemplo: [[Nueira (Braga)|Nueira]] 124,6%, [[Frossos (Braga)|Frossos]] 68,4%, [[Rial (Braga)|Rial]] 59,8%, [[Lhamaçanes]] 50,9%. Las prebisones apuntan para que Braga seia un de ls cunceilhos cun maior crecimiento ne ls próssimos anhos.
L'eiboluçon demográfica antre 1801 a 2011:<ref>{{Citar web|url=http://www.ine.pt/|títalo=Census de 1991, 2001 i Território an númaros de 2004|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
<center>
<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:190000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:1800
bar:1801 text:1801
bar:1849 text:1849
bar:1900 text:1900
bar:1911 text:1911
bar:1920 text:1920
bar:1930 text:1930
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1991 text:1991
bar:2001 text:2001
bar:2011 text:2011
bar:2020
PlotData =
color:barra width:25 align:left
bar:1801 from:0 till: 30552
bar:1849 from:0 till: 40004
bar:1900 from:0 till: 58339
bar:1911 from:0 till: 60836
bar:1920 from:0 till: 57019
bar:1930 from:0 till: 60761
bar:1940 from:0 till: 75846
bar:1950 from:0 till: 84142
bar:1960 from:0 till: 92938
bar:1970 from:0 till: 96220
bar:1981 from:0 till: 125472
bar:1991 from:0 till: 141256
bar:2001 from:0 till: 164192
bar:2011 from:0 till: 181494
PlotData =
bar:1801 at:30552 fontsize:S text: 30.552 shift:(-14,5)
bar:1849 at:40004 fontsize:S text: 40.004 shift:(-14,5)
bar:1900 at:58339 fontsize:S text: 58.339 shift:(-14,5)
bar:1911 at:60836 fontsize:S text: 60.836 shift:(-14,5)
bar:1920 at:57019 fontsize:S text: 57.019 shift:(-14,5)
bar:1930 at:60761 fontsize:S text: 60.761 shift:(-14,5)
bar:1940 at:75846 fontsize:S text: 75.846 shift:(-14,5)
bar:1950 at:84142 fontsize:S text: 84.142 shift:(-14,5)
bar:1960 at:92938 fontsize:S text: 92.938 shift:(-14,5)
bar:1970 at:96220 fontsize:S text: 96.220 shift:(-14,5)
bar:1981 at:125472 fontsize:S text: 125.472 shift:(-18,5)
bar:1991 at:141256 fontsize:S text: 141.256 shift:(-18,5)
bar:2001 at:164192 fontsize:S text: 164.192 shift:(-18,5)
bar:2011 at:181819 fontsize:S text: 181.494 shift:(-18,5)
TextData =
fontsize:S pos:(20,20)
</timeline>
</center>
===Munecípio i ourganizaçon admenistratiba===
[[Fexeiro:Camara de braga.jpg|thumb|250px|right|[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga|Eidifício de la Cámara Municipal]] na [[Praça de l Munecípio (Braga)|Praça de l Munecípio]].]]
Admenistratibamente l cunceilho de Braga, de código admenistratibo 03 03, queda ne l [[çtrito de Braga]] de código admenistratibo 03, i ye capital de l mesmo. Ye tamien capital de la [[Minho (GAM)|grande ária metropolitana de l Minho]], la terceira maior de l paíç (cerca 800 000 hab.). Ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Amares]], a lheste pula [[Póboa de Lhanhoso]], a suiste por [[Guimaráes]], a sul por [[Bila Nuoba de Famalicon]], a oeste por [[Barcelos]] i a noroiste por [[Bila Berde]].
Ten ua [[Cámara Municipal (Pertual)|Cámara Municipal]], presidida por [[Ricardo Rio]] zde [[2013]]. La Cámara Municipal ye cumpuosta, para alhá de l persidente, por nuobe bereadores. Eesiste ua Assemblé Municipal que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por un persidente i dous secretairos, sessenta i trés deputados i ls sessenta i dous Persidentes de Junta de Freguesie.
{|{{prettytable1|center}}
|- bgcolor="#C0C0C0"
|width="40%"|'''Uorgon'''
|width="15%" align="center"|'''PS'''
|width="15%" align="center"|'''"Juntos por Braga"'''<ref>Coligaçon "Juntos por Braga":[[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]], [[CDS - Partido Popular|PP]] i [[Partido Popular Monárquico|PPM]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''Democrática Unitária'''<ref>Coligaçon Democrática Unitária: [[Partido Quemunista Pertués|PCP]] i [[PEB]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''BE'''
|-
|align="left"|Bereadores de la Cámara Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/executivo/executivo.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|6
|align="center"|5
|align="center"|0
|align="center"|0
|-
|align="left"|Deputados de la Assemblé Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/assembleia/assembleia.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|27
|align="center"|6
|align="center"|6
|align="center"|4
|}
===Freguesies===
{{Lhista de freguesies de Braga}}
[[Fexeiro:Braga freguesias 2013 (colored, lowercased).svg|thumb|250px|right|Mapa culas freguesies de Braga.]]
L cunceilho ye subdebidido an 62 [[freguesie]]s. Las freguesies stan agrupadas an freguesies qu'antegran la cidade<ref>Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=003647&cidade=BRAGA].</ref> (citadinas), freguesies predominantemente ourbanas (suburbanas) i freguesies mediamente ourbanas.<ref name="Tipologie de las Freguesies"/>
===Geminaçones===
Braga ten seis protocolos de coperaçon.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2011-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211012144/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 }}</ref>
*{{FRAb}} [[Clermont-Ferrand]], [[Puy-de-Dóme]], [[Fráncia]]
*{{FRAb}} [[Puteaux]], [[Altos de l Sena]], [[Fráncia]]
*{{BRAb}} [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. <ref>[http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 Correio de l Minho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603103838/http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 |date=2013-06-03 }} Lhido a 21 de Nobembre de 2012.</ref>
*{{BRAb}} [[Santo André (San Paulo)|Santo André]], [[San Paulo]], [[Brasil]]
*{{CPBb}} [[Ilha de San Nicolau|S. Nicolau]], [[Cabo Berde]]
*[[Fexeiro:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] [[Bissorana (setor)|Bissorana]], [[Oio]], [[Guiné-Bissau]]
*{{ESPb}} [[Astorga (Spanha)|Astorga]], [[Castielha i Lhion]], [[Spanha]]. La cidade de Braga ten ''laços'' cun [[Astorga (Spanha)|Astorga]] hai mais de dous mil anhos, cumo eibidencia la custruçon de la [[Geira]] para ancurtar çtáncias antre estas.
* {{flagicon|France}} '''[[Rennes]]''', [[Eille-eit-Bilaine]], [[Fráncia]]
* {{flagicon|France}} '''[[Tours]]''', [[Andre-eit-Lhoire]], [[Fráncia]]
==Cultura==
===Artesanato===
[[Fexeiro:Cavaquinho.jpg|thumb|[[Cabaquinho]] ó braguinha, strumiento criado puls [[Palácio de ls Biscainhos|Biscainhos]] que chegou al Hawai, dando ourige al [[ukelele]].]]
L [[artesanato]] bracarense hai mui qu'ultrapassou las frunteiras de l paíç. Na música, ls [[cabaquinho]]s, [[biola]]s, [[guitarras]] (nomeadamente la [[Biuola Braguesa]]). Ye antressante notar que será este strumiento a dar ourige al famoso [[ukelele]] al ser lhiebado por eimigrantes pertueses pa l Hawai. Na Arte Sacra las repersentaçones bíblicas i la '''Bela Botiba de Braga''' son ls ex-libris. Ambora estes quatro séian famosos, l'artesanato Bracarense ye mais dibersificado, ls artigos de [[lhino]] (panhos, colchas, cortinados…), ls [[bordado]]s, la cestarie, meniaturas an [[Madeira (material)|madeira]], farricocos [(tamien an céra)], bijuterie, [[fierro]] fraugado ([[campana]]s, meniaturas, material para agricultura…), las lhouças típicas de Braga queloridas i de forma atratiba, antre outros, son artigos tradecionales que facilmente se ancontran nas rues, ruelas ó nas zonas rurales nas eimediaçones.
===Gastronomie===
Braga, cumo l resto de l Minho ten ua [[gastronomie]] riquíssema. L [[bacalhau]] assume-se cumo l prato de [[peixe]] faborito, la cidade ye famosa pulas sues einúmaras receitas de bacalhau (bacalhau a la Narcisa,<ref name=receitas>{{Citar web|url=http://www.1001receitas.com/component/recipes/receita/Bacalhau-a-Narcisa|título=Bacalhau à Narcisa|títalo=Bacalhau a la Narcisa|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> bacalhau a la Minhota (Braga), bacalhau a la moda de Braga…). L'arroç de Parro, las papas de sarrabulho cun cherrelhones, la tripa anfarinhada, ls farinhotes, ls anchidos de sangre, l [[chibo]] a la moda de Braga, las frigideiras de l Cantico ó las de la Sé, ls cherrelhones a la moda de l Minho, l frango "pica ne l suolo", l [[bino berde]], l [[Pudin Abade de Priscos]], l quenhon de l cielo, l bolho rei scangalhado, fidalguinhos, pederneiras, suplícios, pacéncias, antre muitos outros, fázen de Braga ua cidade de sabores.
===Tradiçones i Festebidades===
*'''[[Fiesta de San João an Braga]]'''<ref name=fiestas>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/precisa_saber/festas_feiras_romarias/|títalo=Fiestas, Feiras i Romaries|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> — Ls purmeiros registos de l S. João de Braga datan de 1515, data que pula purmeira beç la Cámara Municipal assume la sue rializaçon, mas qu'agregan muitos eilemientos cumprobadamente mais antigos, cumo por eisemplo la Procisson de ls Santos de l Més de Júnio, adonde tradecionalmente aparece l carro cula ''Beilça de l Rei David'', qu'anque de l nome, ye d'anspiraçon [[moçárabe]]. De salientar tamien, la persença de "''lhabradeiras''" ostentando las '''Belas Botibas de Braga''' (cumprindo la tradiçon d'a ouferecer al San João pula grácia cuncedida). Estas [[fiesta]]s repeten-se anualmente ne l més de Júnio.
[[Fexeiro:Braga Arcada noite.jpg|thumb|Eiluminaçon de la Arcada durante las festebidades de l S. João.]]
*'''[[Sumana Santa an Braga|Sumana Santa]]''' — '''[[Páscoa]]'''<ref name=fiestas />— Durante to essa sumana ls [[altar]]s de las [[Eigreija]]s, cada un ambocando ua cena de la [[Peixon de Cristo]], ancontran-se decorados cun [[flor]]s i [[Bela (eiluminaçon)|belas]]. Esta sumana atrai muitos [[turismo|turistas]] a la cidade. Ls bejitantes percuran eissencialmente las grandes procissones [[nuite|noturnas]] que se caraterizan pulas cientos de [[figurante]]s. Na quarta-feira rializa-se la tradecional [[Procisson Bós serdes l miu pobo|Procisson de la burrinha]], na quinta-feira la procisson de ''[[Ecce Homo (procisson)|Ecce Homo]]'' i, na Sesta-feira Santa, la solene [[Procisson Teofórica de l Antierro de l Senhor]]. An todas eilhas se recrian quadros de la stória relegiosa. Ne l sábado a la nuite, ye habitual ua sesson de [[Foguete pirotécnico|fuogo-de-artifício]], adonde rebenta ua figura de [[home]], simbolizando l suicida [[Judas]], que traíra [[Jasus]]. Passado la [[Páscoa|Bigília Pascal]] de la madrugada de Demingo de Páscoa, cunjuntos de pessonas saen de todas las [[eigreija]]s de la cidade para anunciáren a todas las casas la Ressurreiçon de [[Jasus]], dando ua [[Cruç]] specialmente decorada a beisar als residentes.
*'''[[Braga Romana]]''' — Rebibir l Passado an [[Bracara Augusta]]. Braga regressa hai 2000 anhos, época an qu'antegraba l [[Ampério Romano]], eibocando l sou quotidiano cumo cidade-capital de la porbíncia de la [[Gallaecie]]. Nestas festebidades, que decorren anualmente ne l'ampeço de l més de Júnio, ye recriado un [[mercado]] romano que ye palco d'artes [[circo|circenses]], [[triato|repersentaçones dramáticas]], simulaçones bélicas, personificaçones [[mitologie romana|mitológicas]], malabarismos, anterpretaçones [[música|musicales]] i [[beilça|beilados]] de la época de [[Bracara Augusta]]. Esta biaige ne l tiempo anclui inda l'ourganizaçon dua [[scuola]] romana, ua ária d'animaçon anfantil i la tradecional recepçon al [[amperador Augusto]], an que se procede a la lheitura de l édito fundador i a la nomeaçon de l'admenistrador de la cidade. Ne l die de l'abiertura dá-se l grandioso Corteijo Romano pulas rues de l centro stórico de la cidade.
*'''[[Antierro de la Gata|Fiestas Académicas de l Antierro de la Gata]]''' — La purmeira refréncia na [[amprensa]] relatibamente al "Antierro de la Gata" renbia-mos al lhoinge anho de 1889 i ben publicada ne l [[jornal]] "Aurora de l Minho" cul títalo pomposo de "''Antierro Xistoso''". Alhá se cunta cumo un grupo de [[studante]]s "para festeijar la fin de l'anho i anterrar la [[wikt:gata|gata]]" fazirun un "antierro xistoso i nuobo na spece". L'academie bracarense era anton repersentada puls studantes de l [[Lhiceu]] Nacional (hoije [[Scuola Secundária Sá de Miranda]]), que staba sediado ne l [[Cumbento de ls Cungregados]]. L purmeiro ''anterregno'' nas festebidades acunteciu antre 1934/35 i 1959. [[António de Oulibeira Salazar|Salazar]] ousarie la mordaça para calhar l'eirreberéncia als minhotos. L lhuto decretado por Coimbra passado las manifestaçones de 1969 lhiebarie la segunda anterrupçon antre 1970 i 1989. Ne l studo solicitado an 1989 pula Associaçon Académica de la Ounibersidade de l Minho al diretor de la [[Biblioteca Pública de Braga]], Dr. Anrique Barreto Nuns, cuncluiu-se que l 1º Antierro de la Gata se habie rializado an Maio de 1889. Assi, i passados satamente 100 anhos subre l sou nacimiento, era retomada la [[tradiçon]], agora nas manos de ls [[studante]]s de la moço [[Ounibersidade de l Minho]]. La "gata" repersenta l'andeseijado ansucesso scolar. Ye feito un belório an que la "Gata" ye trasportada pulas artérias de la cidade seguida por un séquito
que nun pára de chorar la "finada". Las fiestas ténen la duraçon dua sumana i rializan-se todos ls anhos ne l'ampeço de l més de Maio.
*'''[[Fiestas Académicas de l 1.º de Dezembre]]''' — Reza la Stória que ls [[Studante]]s de la Cidade de Braga ne l'anho de 1640, cul antuito de comemorar la [[restouraçon de l'andependéncia]], saíran a la rue. Ne l meio de la folia, estes moços assaltórun galhinheiros i celebrórun l'acuntecimiento bebendo i comendo un prato típico chamado "Frango Pica Ne l Suolo". La tradiçon de l jantar de l 1.º de Dezembre ye inda seguida puls studantes de la cidade, juntamente cun ua Récita que cunta cula participaçon de ls Grupos Culturales de la [[Ounibersidade de l Minho]].
*'''Procisson de ls Passos''' — rializa-se an: [[Rial (Braga)|Rial]] (terceiro Demingo antes de la [[Páscoa]]), [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] (segundo Demingo antes de la Páscoa), [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]] (terceiro Demingo de Quaresma) i Braga (Demingo de Galhos).
*'''Peregrinaçones al [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]]''' — Rializan-se ne l purmeiro Demingo de Júnio, radadeiro Demingo de Agosto i 8 de Dezembre.
*'''Procisson de l Cuorpo de Dius''' — La purmeira "manifestaçon" pública, fui perpuosta als [[Católicos]] cumo ua forma d'afirmáren publicamente la sue fé ne l Santíssemo Sacramiento de la Eucaristia, esto ye, que l [[pan]] i [[bino]] se trasustanciában afetabamente ne l Cuorpo i Sangre de [[Cristo]]. Ye, por esso, ua procisson defrente de las restantes: eiqui nun hai quadros splicatibos de la stória relegiosa, solo la spresson de l culto al Santíssemo Sacramiento, trasportado pul [[Arcebispo de Braga|Arcebispo]]. Fui nesta procisson an Braga que, an 1923, pula purmeira beç se amostrórun al público ls [[Scuteiro]]s de l Cuorpo Nacional de Scuitas, pul que ye tradecional que nesta procisson solo ls [[Scuteiro]]s custituan cuorpo participatibo, al ambés de solo cuntribuíren pa la sue ourganizaçon cumo na [[Sumana Santa]].
*'''Fiesta an Honra de l Debino Sprito Santo''' - Ua de las fiestas mais antigas de la cidade de Braga, rializada na freguesie de Nueira.
*'''Peregrinaçon a la Sra. de la Cabeça''' — [[Mire de Tibanes]] (segundo Demingo de Júlio)
*'''Romarie de Santa Marta''' — Rializa-se ne ls Montes de la Falperra i Santa Marta, die binte i nuobe de Júlio.
*'''Fiestas de ls Patronos''' — Por to la cidade, cada paróquia celebra la fiesta de l sou patrono. San particularmente coincidas las de [[San Bicente (Braga)|San Bicente]] i de la 'Cónega' (nome dado a la zona al fondo de l Campo de la Benie i Rue de la Boabista)
*'''Die de la Cidade''' — Celebra-se ne l die de [[Giraldo de Moissac|San Giraldo]], [[padroeiro]] de la cidade de Braga, a 5 de Dezembre. Ye ua celebraçon de cariç oufecial, cun sesson solene i antrega de medalhas de la cidade, nun habendo fiesta popular. De salientar inda la special decoraçon de la Capielha de San Giraldo na [[Sé de Braga|Sé Catedral]], que neste die ye anfeitada cun [[fruita]].
===Música===
Al lhongo de ls seclos la [[música]] an Braga fui perfundamente marcada pula [[música popular]], [[folclore]] i música relegiosa ó Sacra. An [[1961]], l'anstalaçon de l Cunserbatório de Música [[Calouste Gulbenkian]] abre ls hourizontes musicales de la cidade. Nas décadas seguintes assiste-se a ua spanson musical, que cuntina a crecer ne ls nuossos dies cul surgimiento de la Lhicenciatura an Música na [[Ounibersidade de l Minho]]. Na cidade eisisten inda bárias anstituiçones de refréncia nomeadamente la Orquestra Cámara de l Minho, Orquestra Cámara de Braga, l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Orfeon de Braga, l Coro de la Sé de Braga, l Coro de Pais de l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Coro Griegoriano de Braga, la Banda de Musical de S. Miguel de [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]], l [[CAUM|Coro Académico de la Ounibersidade de l Minho]], la scuola de música [[Cumpanha de la Música]], cerca de 23 ranchos folclóricos, antre outros.
Braga, ten-se tamien afirmado ne l panorama de la música moderna pertuesa cul surgimiento zde ls anhos 1980 de bárias bandas de refréncia. Cumo ancentibo l'este tipo de música, la Cámara Municipal de Braga criou ne l [[Stádio 1.º de Maio (Braga)|stádio 1.º de Maio]] bárias salas d'ansaio. Simultáneamente eisisten tamien einúmaros cuncursos musicales de ls quales se çtaca por eisemplo l "Cuncurso de Bandas Amadoras" de l [[Braga Parque]].
===Património eimoble===
Ne l cunceilho de Braga eisisten 15 eimobles classeficados cumo Monumientos Nacionales, 33 cumo Eidifícios d'antresse público i 20 an bias de classeficaçon.
{{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Braga#Cunceilho de Braga|Lhista de patrimonho eidificado an Braga]]}}
[[Fexeiro:Arco da porta nova Braga.jpg|thumb|[[Arco de la Puorta Nuoba]] .]]
====Arqueologie====
*Domus de Santiago ([[Museu Pio XII]]) — Cibidade
*[[Fuonte de l Ídolo]] — San Lházaro
*[[Ruínas romanas de las Carbalheiras]] — Sé
*[[Termas romanas de Maximinos]] — Alto de la Cibidade
*[[Triato romano de l Alto de la Cibidade]] — Cibidade
*[[Balneário Pré-Romano de Bracara]] — [[Maximinos]]
*[[Mosaico Romano ne l Museu de D. Diogo de Sousa]] — un de ls mais antigos de l Norte de Pertual
*[[Ansula ne ls terrenos de l Museu de D. Diogo de Sousa]]
*[[Ansula romana sob eidifício de la Scuola de la Sé]] — Sé
*[[Ruínas romanas anseridas ne l'eidifício de la Bibliopólis]]
*[[Ruínas Romanas de l Eidifício de las "Frigideiras de l Cantico"]]
*[[Troço de muralha de l Baixo Ampério na base de la Torre de la Capielha de Nuossa Senhora de la Glória]]
*[[Mercado romano i basílica paleo-crestiana]] — ouserbables nua crita, sob la capielha de la Sé Catedral
*[[Tramo de la muralha romana de la Quinta de l Fujacal]]
*[[Eidifício romano de Santo António de las Trabiessas]] — Eidifício Municipal
*[[Bie Nuoba (Geira)]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i an fase de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Bie Romana XVIII]] — lhocalizada a nordeste de la cidade, fazendo la lhigaçon mais direta cun Asturica Augusta (Astorga) — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Bie Romana XVII]] — cun ourige ne l lhemite lheste de la cidade i, atrabessando l Barroso, passa an Acquae Flabiae (Chabes), d'adonde prossegue para Astorga — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] datada de l seclo VI
*[[Ruínas de Palácio Suebo]] - Eidifício de la época de las ambasones de ls pobos bárbaros, lhocalizado na Santa Marta de las Corchas
====Arquitetura relegiosa====
{{Artigo percipal|[[Eigreijas de Braga]]}}
La cidade de Braga, por ser ua de las cidades crestianas mais antigas de l mundo, ten un basto patrimonho relegioso. Las eigreijas abundan ne l sou centro Stórico a la semelhança de [[Roma]]. De l sou patrimonho, eibidencia-se pula antiguidade, la [[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] (ber arqueologie), datada de l Seclo BI i la [[Capielha de San Fruituoso]] de l período Besigótico, classeficada cumo [[Monumiento Nacional]]. Inda assi, fui ne l seclo XI que se custruiu l'ex-libris de la cidade, la [[Sé Catedral de Braga]]. La Sé stá stritamente lhigada la Braga i faç parte de la sue Stória, reúne ua grande dibersidade de stilos arquitetónicos, l [[stilo románico]] (estilo enicial), l [[stilo gótico]] (capielha de ls Reis), [[stilo manuelino]] (sterior de la cabeceira de l'eigreija percipal), l stilo [[Arquitetura de l Renacimiento|renacentista]] ([[Eigreija de la Misericórdie de Braga]]), l stilo [[Barroco]] (altares d'alguas capielhas i ls uorgones i coro de la Eigreija percipal), l [[Neoclássico]] (Claustro), antre outros de menor spresson. Outro cunjunto ourbano multi-arquitetónico d'einorme balor ye l [[Paço Eipiscopal Bracarense]], [[palácio]] de ls [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos de Braga]] situado nas prossimidades de la Sé. Cun arquitetura [[mediebal]], çtaca-se inda la [[Eigreija de Santa Eulália (Tenones)|Eigreija de Santa Eulália]], la [[Eigreija de San Sabastian de las Carbalheiras|Eigreija de San Sabastian]], la [[Eigreija de San João de l Souto]] i la [[Capielha de ls Coimbras]].
[[Fexeiro:Cruzeiro das Hortas-Braga.jpg|thumb|right|Cruzeiro de las Carbalheiras.]]
De l stilo renacentista, la maior refréncia ye la [[Eigreija de San Paulo (Braga)|Eigreija de San Paulo]], de fachada alta i sóbria, treminada an frunton triangular, bazada por ua solo puorta an arco redondo, por dues jinelas i un oclo. Inda ne l mesmo período, l [[Arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|Diogo de Sousa]] altara l'arquitetura de la cidade, cula abiertura de nuobos spácios ourbanos i la custruçon de bários eidifícios relegiosos. Pul fato de muitos desses eidifícios solo tenéren sido cuncluídos ne ls seclos seguintes, surgiran na sue arquitetura anfluéncias d'outros stilos, cumo l [[barroco]] ó [[neoclássico]], cujos trabalhos son an grande parte son de l'outoria de [[Carlos Amarante]] i de [[André Soares]]. De l'outoria de l [[Arquiteto]] i [[Angenheiro]] [[Carlos Amarante]] son l [[Cumbento de l Pópulo]], la [[Eigreija de San Vicente (San Bicente)|Eigreija de San Bicente]], repleta d'eilemientos de l barroco, i la [[Eigreija de l Spital|Eigreija de San Marcos]] adonde se çtacan las státuas de ls apóstolos. L [[arquiteto]] [[André Soares]] porjetou l magnífico [[Cumbento de ls Cungregados]], "l'obra mais emocionada" palabras de l specialista [[Robert Chester Smith|Robert Smith]], i la [[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Eigreija de Santa Marie Madalena]] de stilo [[rocaille]].
[[Fexeiro:Tibaes Church Interior.JPG|thumb|left|Anterior de l'eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]] ornamentada cun talha de [[José de Santo António Bilaça]].]]Yá l [[Santuário de l Buono Jasus de l Monte|Buono Jasus]], ua de las refréncias de l [[barroco]] [[ouropeu]] i candidato la [[Património de la Houmanidade]] de la [[Unesco]], ye de l'outoria destes dous grandes [[arquiteto]]s bracarenses. Desta época datan tamien l'atual eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]], casa mai de la [[Cungregaçon Beniditina]] para [[Pertual]] i [[Brasil]], i la [[Eigreija de Santa Cruç an Braga|Eigreija de la Santa Cruç]] an stilo [[barroco]] maneirista. De las obras de l seclo XIX, subressai la [[Vasílica de l Sameiro]], [[templo]] central de l trio de ls Sacro-Montes (Buono Jasus-Sameiro-Falperra), de stilo neoclássico que ten ne l sou anterior un altar-mor an [[granito]] branco polido, i l [[sacrairo]] an [[prata]].
De ls grandes artistas bracarenses d'arte relegiosa, çtaca-se tamien [[José de Santo António Bilaça]], grande mestre de la talha dourada. La sue obra ye marcada por traços pessonales i decorada la [[ouro]]. Grande parte de ls ornamientos an talha que se ancontran nas [[Eigreijas de Braga|eigreijas bracarenses]] son de la sue outoria. Dada l'amportança de la sue obra, ciertas figuras lhigadas a la [[arte]] defenden la candidatura de la sue obra la [[patrimonho de l'houmanidade]].
An tenermos de [[Cruzeiro (arquitetura)|cruzeiro]]s, l mais amponente ye l [[Cruzeiro de Tibanes]], de stilo renacentista erudito, ten tamien traços típicos de ls restantes cruzeiros bracarenses i stá classeficado cumo [[Monumiento Nacional]] zde 1910. Para alhá destes, refire-se inda pula monumentalidade, l [[Cruzeiro de l Campo de las Hortas]] i l [[Cruzeiro de Sant'Ana]], tamien classeficados cumo [[Monumiento Nacional]].
{|class="toccolours" style="float:center;margin: 0.5em auto;bgcolor="#CCCCFF";clear:both" align="center"
|align="center"|<div style="overflow: auto; overflow-x: scroll; width: 100%;">
{|border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" align="center"
|[[Fexeiro:Monte das Oliveiras (Bom Jesus-Braga).jpg|215px]]
|[[Fexeiro:Bom Jesus e Parque Natural by snitrom.jpg|500px]]
|[[Fexeiro:Beijo de Judas.jpg|215px]]
|}
|-
|align="center"|[[Buono Jasus de Braga|Buono Jasus]]
|}
</div>
====Arquitetura cebil====
[[Fexeiro:Raio Palace.JPG|thumb|[[Palácio de l Centeilha]] .]]
[[Fexeiro:Largo do paco-Braga.jpg|thumb|[[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] .]]
*[[Arco de la Puorta Nuoba]] — Sé
*[[Arcada]]
*[[Eilebador de l Buono Jasus]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Casa de Anfias]] ó [[Casa de Anfias|Casa de Bal de Flores]] — San Bicente
*[[Casa de Santa Cruç de l Eigo]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa de ls Cribos]] ó Casa de las Gelosias — San João de l Souto
*[[Casa de ls Paibas ó de la Ruoda]], eidifício renacentista de l seclo XVI.
*[[Casa i Quinta de San Brás de la Torre]] ancluindo capielha, jardin i mata — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa Grande de las Hortas]] ó Palácio de las Hortas.
*[[Casa Rolon]]
*Eidifícios de la [[Biblioteca Pública de Braga]]
*[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga]] — Sé
*[[Eidifício de l Recolhimiento de Santa Marie Madalena ó de las Cumbertidas]]- An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio 1.º de Maio (Braga)|Estádio 1º de Maio]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio Municipal de Braga]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Palacete de ls Bilhenas Couticos]] (antigo tribunal)
*[[L Nuosso Café]]
*[[Palácio de l Centeilha]]
*[[Palácio de ls Biscainhos]]
[[Fexeiro:Ponte porto.jpg|thumb|Datada de la [[Alta Eidade Média]], la [[Puonte de l Porto]] que ne ls chega als nuossos dies sofriu bárias reconstruçones, debido a las chenas de l [[riu Cábado]]. Ye besible na parte mais sensible a las chenas la reconstruçon an [[stilo gótico]] de la [[Baixa Eidade Média]] (radadeira reconstruçon).|400px]]
*[[Puonte de Prado]] — San Paio de Merelin
*[[Puonte de l Porto]]
*[[Rue de San Giraldo]] i [[Antigo Cumbento de las Freiras]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Siete Fuontes de S. Bitor]] — Sistema de Cataçon de l Sistema de Auga de l Seclo XVIII — San Bítor
*[[Theatro Circo]]
====Arquitetura melitar====
[[Fexeiro:Castelo D. Chica (5).JPG|thumb|200px|lheft|[[Castielho de la D. Chica]]. L'eimoble ancontra-se nun stado d'abandono i degradaçon.]]
L [[Castielho de Braga]] i las muralhas mediebales, son las maiores spressones arquitetónicas melitares de la cidade. La Torre de menaige de l'antigo [[Castielho de Braga]], que fui ''angloriamente'' demolido an 1906, ye l percipal remanescente desta custruçon arguida sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]]. De planta quadrada, esta torre an [[estilo gótico]], argue-se l'aprossimadamente trinta metros d'altura, debedida anternamente an trés pabimientos. Ne l'alto, ua [[jinela]] geminada i matacanes ne ls bértices. Ne l topo ua corona de [[ameia]]s. Na torre i ne l'alçado oeste, las piedras-de-armas de D. Dinis. Çtaca-se inda l'einorme cantidade de simblos anscritos nas faces de las paredes anternas i sternas. Estes simblos, segundo l pobo mediebal, protegerie la cidade d'ambasores. De la muralha mediebal custituída por nuobe torres, susisten inda trés torres, la Torre de Santiago, la Torre de San Sabastian i la Torre de la Puorta Nuoba.
L [[Castielho de l Buono Jasus]] i l [[Castielho de la D. Chica]] son eidifícios apalaçados cun algua anfluéncia arquitetónica melitar, de caratelísticas ecléticas subre un stilo romántico. L [[Castielho de la D. Chica]], porjetado pul [[arquiteto]] [[Ernesto Korrodi]], ye un eisemplar anspirado ne ls castielhos apalaçados [[Babiera|bábaros]].
===Museus===
La cidade bimilenar de Braga, qu'atrabessou [[Época geológica|época]]s çtintas, ye detentora dun [[patrimonho]] rico i bariado de [[tradiçon|tradiçones]] i questumes seculares, de [[arte]]s antigas, marcadas perfundamente pula persença de l [[clero]]. Parte deste acerbo stá sposta ne ls [[museu]]s, i ye fruito d'anhos ambestigaçon i preserbaçon.
[[Fexeiro:800px-Museu Pio XII.JPG|thumb|right|[[Museu Pio XII]] .]]
L [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] i l [[Museu Pio XII]] possuen ua einorme coleçon arqueológica. Las coleçones, na grande maiorie, son probenientes de scabaçones rializadas an Braga, d'acuordo cun critérios científicos atuales. Ne l [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] çtaca-se la coleçon de "meliairos", cunsidrada a melhor de to la Ouropa. Eesisten tamien núcleos museológicos (cul oubjetibo de spor ruínas arqueológicas), antre ls quales l [[Núcleo Museológico de Lhamas]], la [[Fuonte de l Ídolo]] ó las [[Termas romanas de Maximinos]] son eisemplo desso (ber seçon de Arqueologie).
Ls [[museu]]s [[Museu Pio XII]], [[Tesouro Museu de la Sé Catedral]] i [[Mosteiro de Tibanes|Museu de l Mosteiro de Tibanes]] son museus mistos. Estes museus d'ourige relegiosa sponen dua maneira giral l [[patrimonho]] relegioso, arqueológico, stórico, cultural, i artístico de la region.
L [[Palácio de ls Biscaínhos]] cumbertido an [[museu]], ye un spácio adonde se puode apreciar l quotidiano de la nobreza setecentista.
Las [[arte]]s, al lhongo de las radadeiras décadas, fúrun l tema percipal para abiertura de nuobos museus na cidade. L [[Museu Nueira de la Silba]], gerido pula [[Ounibersidade de l Minho]], detén bariadas coleçones d'arte. L [[Museu Medina]] spone la maior coleçon d'obras, mais dua ciento, de [[Anrique Medina]]. L [[Museu de ls Cordofones]] stá lhigado a l'arte de ls [[Strumiento de cuordas|cordofones]]. Na ária de la [[retrato]], l [[Museu de la Eimaige]] reúne ua basto spólio heirdado de las antigas casas fotográficas de la cidade subre Braga i ten sposiçones regulares de retratista$2 cunceituados. L [[Theatro Circo]], reconstruído recentemente, ten tamien ua zona museológica.
La cidade de Braga ten un patrimonho de balor ancalculable, mas solo parte deste se ancontra ne ls sous museus. Durante l seclo XX, cula stinçon de bários [[cumbento]]s, casas senhoriales, antre outros por parte de l gobierno de la época, dou-se la çlocalizaçon deste spólio bracarense para bários museus de [[Lhisboua]]. Segundo l gobierno d'anton: "Braga nun tenie cundiçones para acuolher i preserbar este lhegado, mas se nun feturo las possuísse, este serie debolbido a la cidade". Atualmente la cidade yá ten eiquipamientos pa l sou acolhimiento i ye unánime antre ls bracarenses que l mesmo deberá retornar la Braga.
===Salas de spetaclos===
[[Fexeiro:Teatrocircobraga.jpg|thumb|[[Theatro Circo]] .]]
L [[Theatro Circo]], einougurado an [[1911]], ye la mais prestigiada sala de spetaclos bracarense. La sala percipal de l [[Theatro Circo]], de stilo eitaliano, ten mil lhugares i un de ls melhores sistemas de sonido de la [[Ouropa]].<ref>Segundo la Cámara Municipal de Braga i la Bioson — Eiletro Acústica Aplicada, L.da [http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609232642/http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22 |date=2007-06-09 }}.</ref> L ''Spácio Altarnatibo'', [[triato]] de la [[Pertual Telecon]], i l Triato de bolso de l TUM (Triato de la [[Ounibersidade de l Minho]]) son tamien salas de spetaclos lhigadas al [[triato]].
Al lhongo de las radadeiras décadas, face al crecimiento de cidade, fúrun custruídos bários [[auditório]]s. Estes triatos multiusos modernos ténen un grande ampato na [[sociadade]] bracarense, nun solo cumo spácios culturales, mas tamien cumo spácios atos pa la rializaçon de cunferéncias, cungressos, palhestras i apersentaçones. De ls grandes [[auditório]]s bracarenses, çtaca-se l Grande Auditório de l PEB (Parque de Sposiçones de Braga) cun 1200 lhugares, l Auditório de [[Stádio Municipal de Braga]] i l Auditório A1 de la [[Ounibersidade de l Minho]]. Eesisten tamien outros [[auditório]]s na cidade, qu'ambora de menor dimenson ténen grande atebidade al nible cultural, destes çtaca-se l [[auditório]] de la [[Biblioteca Lhúcio Crabeiro de la Silba]], l Auditório Municipal Galécia, l Auditório Anstituto Pertués de la Mocidade, l Auditório Adelina Carabana de l Cunserbatório de Música Calouste Gulbenkian, l Auditório de l Museu D. Diogo de Sousa i ls bários auditórios de la [[Ounibersidade de l Minho]] i de la [[Ounibersidade Católica Pertuesa|Ounibersidade Católica]].
L [[cinema]] San Giraldo, la segunda sala a eisibir filmes an [[Pertual]], fui al lhongo de décadas la sala de [[cinema]] de ls bracarenses, atualmente esta ''mítica'' sala stá cerrada i sin possibelidade dua probable reabiertura. Hoije an die, ls spácios a funcionar na cidade son ls [[cinema]]s [[Cinemax]] cun siete salas de projeçon i ls cinemas [[Lhusomundo]] cun nuobe. Eesiste tamien l cinema GoldCenter, mas ten solo ua sala. La Cámara Municipal de Braga ten tamien ua rede de bideotecas adonde ls cidadanos puoden ber [[filme]]s gratuitamente.
==Trasportes==
[[Fexeiro:Elevador Bom Jesus.jpg|thumb|left|Bista de l Eilebador de l Buono Jasus.]]
Braga ne l tiempo de ls [[roma]]ne ls era coincida por ser la cidade cun mais stradas na península. Nessa época possuía ua bie cun caratelísticas d'outo-strada, la [[Geira]], porjetada para ser un percurso rápido i sin grandes znibles, tenie bárias portaiges al lhongo de l trajeto, [[albergue]]s i troca de [[cabalho]]s (berdadeiras staçones de serbício).<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://geira.cm-terrasdebouro.pt/main.aspx?menu=30Geira ne l Gerés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la Cámara Municipal de [[Tierras de Bouro]].</ref> Muitos seclos mais tarde, la cidade buolta a star na banguarda cula einouguraçon an 1875, pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]], de la [[Ramal de Braga|lhinha i staçon de ls caminos de fierro de Braga]]. siete anhos depuis, an 25 de Márcio de 1882, ye einougurado tamien l [[Eilebador de l Buono Jasus]] que juntamente cun ua lhinha dun pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] lhigaba l'eilebador a l'abenida Central na cidade. Nessa época fui tamien antroduzido l [[Carro Amaricano]]. Mais tarde, an [[5 de Outubre]] de [[1914]], tanto la lhinha de l pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] cumo l [[Carro Amaricano]] fúrun sustituídos puls [[Eilétricos de Braga]].
Hoije la nible rodobiairo la cidade ten un cunjunto d'anchas abenidas que diluen l tránsito nas bárias direçones, ye de salientar la Rodobia (Praça de l Cundestábel, abenida de la Eimaculada Cunceiçon, abenida João XXI, abenida João Paulo II) qu'atrabessa la cidade de Oeste para Este. Braga ten tamien ua circular amportantíssema que çtribui l tránsito citadino, sin eilha la cidade serie un outéntico caos. A circular coneta amportantes bias: la bie-rápida de [[Bila de Prado|Prado]] (bariante a la [[EN101]]) lhiga las populaçones la norte, [[Bila de Prado|Prado]] i [[Bila Berde]], la bariante de l Fojo lhiga la zona Este i mais tarde pula [[EN103]] a la [[Póboa de Lhanhoso]] i la [[Viera de l Minho]], a sul coneta la bariante a la [[EN14]] que lhiga a la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Guimaráes]] (i mais tarde to l bal de l Abe, bal de l Sousa i Tierras de Basto) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Bila Nuoba de Famalicon]] i [[Porto]], a Oeste lhiga la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Barcelos]] i [[Apúlia (Pertual)|Apúlia]] ([[Sposende]]) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Balença (Pertual)|Balença]] i [[Spanha]]. Stá eigualmente porjetada la bariante de l Cábado que lhigará las populaçones de l Noroiste i [[Amares]], i la bariante de [[Gualtar]] que lhigará l nuobo spital de la cidade a la zona Este i [[Póboa de Lhanhoso]]. Diariamente circulan miles de [[outomobles]] na circular ourbana i bariantes d'acesso a la cidade, l que resulta an alguns cungestionamientos percipalmente nas horas de punta.
Na ária de ls trasportes an massa, l cunceilho ye serbido puls trasportes públicos [[Trasportes Ourbanos de Braga|TUB]]. La TUB ten ua frota de 116 biaturas, de quelor azul i branca. La rede cobre to l cunceilho cun 1553 paraiges, i 277,6 Km an 76 lhinhas adonde anualmente se percorre 5.089 milhones de quilómetros cun 22.556 milhones de passageiros.<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://www.tub.pt/indicadores.php TUB], radadeiros andicadores.</ref> Stá prebisto la cúrtio prazo l'alargamiento desta rede als cunceilhos bezinos de [[Bila Berde]] i [[Amares]].<ref>Tierras de l Home — [http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 TUB yá puoden antrar an Amares i Bila Berde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007231920/http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 |date=2007-10-07 }}</ref> Braga ten tamien ua central de camionaige junto a a circular ourbana, adonde eisisten lhigaçones regionales diárias para to [[Minho (porbíncia)|Minho]], oucidente de [[Trás-los-Montes i Alto Douro]], i [[Douro Lhitoral]]. Na central puoden tamien ser ancontradas lhigaçones diárias pula rede Spresso i Renex para to paíç i semanales pa la [[Ouropa]].
La nible de trasportes aéreos ten un [[Aeródromo de Braga|aeródromo]],<ref>Anformaçones de l [[Anstituto Nacional de Abiaçon Cebil]] [http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013014310/http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf |date=2007-10-13 }}.</ref> custituído por un [[heliporto]] i ua pista (950x25 metros) outelizada por abiones cun capacidade mássima de 25 passageiros. Ls aeroportos anternacionales mais próssimos son: [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] (50 Km), [[Aeroporto de la Portela]] (350 Km), i na bezina [[Spanha]] l Aeroporto de [[Bigo]] (125 Km).
Ls dous grandes portos marítimos nas prossimidades son l [[Porto de Biana]] (50 Km) i l [[Porto de Lheixones]] (50 Km).
An tenermos de [[camboio|trasportes ferrobiairos]] eisisten trés staçones de passageiros, la staçon percipal cun seis lhinhas an [[Maximinos]], la staçon de [[Tadin]] i l'estaçon de [[Arentin]], ambas de lhinha dupla; i un Treminal de Mercadorias an [[Abeleda (Braga)|Abeleda]].<ref>Anformaçones retiradas de l [http://www.portugal.gov.pt/Portal/Print.aspx?guid=%7B39DF8E6C-0314-4118-AE79-BCB59BADC635%7D Eixe Atlántico, Porjeto ferrobiairo Porto-Braga] de l site de l Gobierno Pertués.</ref> Las staçones de passageiros fornecen lhigaçones antre si i até al [[Porto]] an [[camboio]] ourbano (eilétrico), pa la restante lhinha de l Minho ye an [[camboio]] regional ([[diesel]]). La staçon percipal fornece inda lhigaçones diárias an [[Alfa Pendular]]<ref>Anformaçon retirada de l [http://www.cp.pt/cp/displayPage.do?vgnextoid=0fcf6e29d6b74010VgnVCM1000007b01a8c0RCRD Sítio oufecial de l Alfa-Pendular CP].</ref> para bárias cidades de [[Pertual]]. Stá cunfirmado pula [[Rabe]], Rede Ferrobiária de Alta Belocidade, l'anstalaçon dua staçon de l [[TGB]] na cidade,<ref>Anformaçon retirada de l site [http://www.rave.pt/datas.asp Rabe, Datas relebantes de l Porjeto Alta Belocidade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227133310/http://www.rave.pt/datas.asp |date=2007-02-27 }}.</ref> que fazerá lhigaçones diretas al [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] i la [[Bigo]] na [[Galiza]], lhigando tamien a las cidades de l [[Porto]] i de [[Lhisboua]] i a la fetura lhinha [[Lhisboua]]-[[Madrid]].
==Eiquenomie==
[[Fexeiro:Braga Banco Portugal.jpg|200px|thumb|left|Eidifício de l ''Banco de Pertual'' de l'arquiteto [[Moura Coutico]] .]]
Braga ye ua cidade stremamente dinámica, cun ua antensa atebidade eiquenómica nas árias de l comércio i serbícios, ansino i ambestigaçon, [[custruçon cebil]], [[anformática]] i nuobas [[tecnologie]]s, [[turismo]] i bários galhos de la [[andústria]] i de l [[artesanato]].
La populaçon eiquenomicamente atiba an 2001 fui 51,9%, ó seia, 85 194 andibíduos. Çtribuído ne ls seguintes setores: 893 andibíduos ne l [[setor primairo]], 31 374 [[setor secundairo]], 47 031 [[setor terciairo]] de ls quales 24655 andibíduos stában lhigadas a atebidades eiquenómicas.
L '''[[setor primairo]]''', ten benido a diminuir als poucos debido a la spanson ourbana. Hoije susisten las [[benicultura]]s, [[floricultura]], ampresas lhigadas a la [[floresta]] i [[pedreira|straçon de piedra]], la [[agricultura]] tradecional ye algo an bias de stinçon, ua beç que se lhemita a ser ua atebidade caseira i ye mantida eissencialmente por pessonas d'eidade abançada.
L '''[[setor secundairo]]''' ye bastante dibersificado, mas ye marcado por ampresas lhigadas a la [[tecnologie]], a l'andústria [[Metalurgie|metalúrgica]], a la [[custruçon cebil]] i a la trasformaçon de [[Madeira (material)|madeira]]. L'andústria de l [[software]] ye la nuoba fuorça andustrial Bracarense, cunsidrada por muitos la ''Silicon Valley'' Pertuesa. Este sucesso debe-se specialmente a la [[Ounibersidade de l Minho]], que zde 1976 forma profissionales nesta ária. Tamien son amportantes las andústrias lhigadas a la [[religion]], Braga ye un amportante centro perdutor d'eimaiges de santos, paramentarie i campanas. Ls campanas de Braga stan spalhados un pouco por to l mundo, de todos esses lhocales çtaca-se, por eisemplo, la [[Catedral de Notre-Dame de Paris]].
Eesisten bários parques andustriales i centros ampresariales na periferie de la cidade, tales cumo Cumplexo Grundig/Blaupunkt, centro ampresarial de [[Ferreiros (Braga)|Ferreiros]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Frossos (Braga)|Frossos]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] i parque andustrial de [[Adaúfe]]. Cula custruçon an Braga de l [[Lhaboratório Eibérico Anternacional de Nanotecnologie]] (INL) (ber Ambestigaçon & Tecnologie) i l'amplantaçon de l [[Anstituto de Zambolbimiento Ampresarial de l Atlántico]], amprendimiento de la [[Eideia Atlántico]], adonde stan l'anstaladas bárias dezenas ampresas de base tecnológica, prebé-se un grande ampulso ne l crecimiento deste setor na eiquenomie bracarense.
[[Fexeiro:Rua do souto.jpg|thumb|Rue de l Souto.]]
L '''[[setor terciairo]]''' ye l setor eiquenómico mais fuorte, rezon pula qual Braga ye zeignada cumo la [[Lhista de capitales de Pertual|capital de l comércio an Pertual]]. De l sou Centro Stórico fui retirado l tránsito i puode çfrutar-se de la maior ária pedonal de l paíç, adonde cumbiben lhado a lhado las splanadas, ls serbícios, l comércio lhocal i las lhoijas de las grandes cadeias anternacionales, formando to este cunjunto un "Shopping Center" gigante al aire lhibre. Na periferie de la cidade eisiste ua einorme bariadade de superfices comerciales, que ban zde ls quemuns heipermercados i "shoppings", a las mega-lhoijas de música i filmes, eiletrodomésticos, bricolage i custruçon, antre outros. Stá tamien amplantado an [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] l [[Mercado Abastecedor de la Region de l Noroiste|Mercado Abastecedor de la Region de Braga]] (MARB).
{|border="0" align="center" cellspacing="5" cellpading="5" style="text-align: left;"
|- align="center"
|+ '''Populaçon eiquenomicamente atiba an 2001'''
|-
|CAE 0: [[setor primairo]]||{{percentaige|1,04|1|FFCC00}}
|-
|CAE 1 a 4: [[setor secundairo]]||{{percentaige|36,82|37|FF0000}}
|-
|CAE 5 a 9: [[setor terciairo]]||{{percentaige|55,20|55|0000FF}}
|-
|CAE 5 a 9: atebidade eiquenómica||{{percentaige|28,93|29|0077FF}}
|}
La [[Associaçon Comercial de Braga]] i [[Associaçon Andustrial de l Minho]] (AIM) sedeadas an Braga, son uorgones bitales al apoio i zambolbimiento de las ampresas Bracarenses i ampresas de la region de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]. Yá l [[PME Pertual]] (Associaçon de las Micro, Pequeinhas i Médies Ampresas de Pertual) ye ua associaçon, sedeada an Braga, d'apoio a las micro, pequeinhas i médies ampresas, a nible nacional. L [[Parque de Sposiçones de Braga]] (PEB) cun 45 000 m² ouferece anfra-struturas para feiras, sposiçones i cungressos a nible nacional i anternacional.
Cun ua moderna circular ourbana an to l sou perímetro i "rasgada" por anchas Abenidas, Braga reúne todas las cundiçones para cuntinar a ser ua de las cidades de refréncia ne l cuntesto eiquenómico lhuso-galaico.
<br style="clear:both;">
==Ambestigaçon & Tecnologie==
La [[ambestigaçon]] i la [[tecnologie]] son árias an franco zambolbimiento na cidade de Braga. Zde la criaçon de la [[Ounibersidade de l Minho]], anstituiçon que se ten çtacado pula sue mocidade i inobaçon, la cidade de Braga passou de cidade cunserbadora, la cidade dinámica, criatiba i tecnologica. Tal fato oubrigou a la criaçon de grandes anfraestruturas de suporte, nomeadamente redes de [[fibra ótica]] (Braga ten atualmente la mais stensa rede de [[fibra ótica]] de l [[Pertual|paíç]]) i parques tecnológicos. Stando an fase d'amplementaçon l porjeto [[TechValley]], qu'anclui la custruçon dun parque tecnológico d'eiceléncia para Braga, na region stan prebistos inda mais dous parques nas prossimidades desta cidade, l [[Parque de la Inobaçon i Coincimiento]]<ref>[[Antena Minho]], [http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200204/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434 |date=2007-05-09 }}[http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200131/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433 |date=2007-05-09 }} an 16 de febreiro de [[2007]], i ne l [[Jornal de Amboras]] eidiçon de l Minho [http://jn.sapo.pt/2007/02/17/minho/centro_incubacao_para_criar_emprego_.html] an 17 de febreiro de [[2007]].</ref> ([[Bila Berde]]) a Norte, i l [[AvePark]] ([[Caldas de las Taipas]]) a Sul, todos an parcerie cula [[Ounibersidade de l Minho]].
Las anstituiçones d'ansino ounibersitairo bracarenses son grandes struturas d'ambestigaçon. La [[Ounibersidade de l Minho]] ten bários centros, núcleos i anstitutos d'ambestigaçon nas árias de [[Anformática]], Ciéncias de la Salude, [[Biomédica]], [[Biologie]], [[Física]], [[Química]], [[Matemática]], [[Angenharie]], [[Arqueologie]] i nas ciéncias sócio-culturales an árias cumo [[Dreito]], Studos de la Nino, antre outros. La [[Ounibersidade Católica Pertuesa]] ten tamien, ne ls sous Campus, bárias Ounidades de Ambestigaçon na ária de las ciéncias sócio-culturales.
La cidade de Braga ye cunsidrada por muitos cumo la ''Silicon Valley'' Pertuesa<ref>Segundo bários Profissionales de la ária, i anclusibe l [http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP Anstituto de l Amprego i Formaçon Profissional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307074802/http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP |date=2007-03-07 }}</ref> debido a las einúmaras ampresas lhigadas al [[software]], alguas deilhas de grande renome cumo la [[Primavera Software]] (ampresa pertuesa lhíder na porduçon de software an Pertual<ref>In [http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html Exame Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007045151/http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html |date=2008-10-07 }}</ref> i antre las 500 ampresas ouropeias cun maior potencial de crecimiento<ref>Fuonte de la própia [http://www.primaverabss.com/pt/PortalRender.aspx?PageID={83e07ddc-6105-4330-998b-ce386c8231c1}&PressReleaseID={6a914c2e-a483-428b-ae81-761f83ec14da} empresa] i [http://www.europes500.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214124/http://www.europes500.com/ |date=2016-08-22 }}</ref>), [[Mobicomp]] (ampresa pertuesa lhíder ne l zambolbimiento de soluçones de negócio assentes an tecnologies de cumputaçon i quemunicaçones mobles<ref>In [http://www.cotecportugal.pt/COTEC/Redaccao/2005/16/PME0012.htm COTEC Portugal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>) ó la [[Edigma]] (ampresa pertuesa lhíder na geston de porjetos digitales i anteratebidade<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735390.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 13:16.</ref>). Eesisten tamien grandes centros tecnológicos i d'ambestigaçon noutras árias, la [[BOSCH|BOSCH CM Pertual]], que ye la maior fábrica de porduçon d'outo-rádios, sistemas de nabegaçon i deribados de la [[Ouropa]], stá nas dieç maiores ampresas sportadoras [[Pertual|nacionales]], ye tamien un grande centro d'ambestigaçon i zambolbimiento d'angenharie eiletrónica. Esta ounidade de la [[BOSCH CM]] zambolbe todos ls sous perdutos zde l protótipo até al perduto final, ó seia zde de l lhayout de la placa de circuito ampresso (PCB) até al zeign de l perduto. La [[Cachapuz]], de l Grupo Bilanciai, ye tamien ua ampresa d'eiceléncia an tenermos de zambolbimiento i inobaçon. L Grupo Bilanciai ye l maior grupo mundial de balanças i sistemas de pesaiges. L maior grupo pertués de [[alumínio]]s,<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735441.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 15:51.</ref> l [[Grupo Navarra]], an houmenaige a la [[Nabarra (Braga)|freguesie]] que biu crecer l'ampresa, ye un amportante grupo qu'aposta na ambestigaçon i ne l progresso tecnológico ne l sou setor. Estas ampresas, cumo muitas outras, son l ''motor'' de la tecnologie i ambestigaçon pribada na cidade de Braga.
L mais recente ambestimiento na ária de l'ambestigaçon an Braga, atualmente an custruçon, ye l [[Laboratório Ibérico Internacional de Nanotecnologia]] (INL), tamien coincido por [[Instituto Ibérico de Investigação e Desenvolvimento]]. L'amplantaçon deste mega anstituto debiu-se a las caratelísticas singulares de la cidade, atrás referidas, i ye l resultado dun acuordo de coperaçon antre ls gobiernos [[Gobierno de la República Pertuesa|pertués]] i [[Spanha|spanhol]] na ária d'ambestigaçon i tecnologie. Cun un ambestimiento anual de 30 milhones d'ouros, esta estrutura eirá dedicar-se a l'ambestigaçon na ária de las [[nanotecnologie]]s i tenrá bárias ouficinas, [[lhaboratório]]s, ua [[biblioteca]], auditórios i un spácio para anstalar bejitantes de cúrtie duraçon. Será tamien dotado cun un centro de ciéncia biba para que seia mostrado a la populaçon l trabalho qu'alhá será zambolbido.
==Eiducaçon==
[[Fexeiro:Braga-educaçao.png|thumb|Níbel de scolaridade de la populaçon.]]
La média de l nible d'ansino an Braga ye superior al nible nacional. An 2001 44% de la populaçon tenie pul menos l nono anho (scolaridade mínima oubrigatória). Cul nible d'ansino superior eisistian 23 660 andibíduos (14%), cun ua superioridade femenina. La percentaige cun menos de l nono de scolaridade era de 64%, ye de relembrar que 19% de la populaçon tenie menos de catorze anhos. L'analfabetismo an 2001 fui de 5% (8 286 andibíduos), menos 1,9% qu'an 1991. L'analfabetismo Bracarense ye maioritariamente femenino, 6007 andibíduos.
Al nible superior, la cidade ten dues grandes ounibersidades:
*[[Ounibersidade Católica Pertuesa]] — Esta ounibersidade naciu an Braga an [[1967]] i fui la purmeira Scuola Superior nun statal a cunferir graus Académicos de lhicenciatura i doutoramiento an [[Pertual]]. Braga fui tamien la sede de la purmeira scuola particular de l território qu'habie de ser Pertual. Yá an [[1072]], segundo Abelino de Jasus de la Cuosta, habie un mestre-scuola para ansinar ls alunos que quejissen acorrer a la Scuola de l Cabido que funcionaba junto de la [[Sé de Braga]]. Ye nesta tradiçon que se coloca la mais prestigiada anstituiçon pribada d'ansino superior an Pertual.
[[Fexeiro:Braga UC.jpg|thumb|Ounibersidade Católica.]]
*[[Ounibersidade de l Minho]] — Fui fundada an Braga an [[1973]] i ampeçou la sue atebidade académica an 1975/76. Ye ua de las anton chamadas "Nuobas Ounibersidades", que mudórun perfundamente l cenairo de l'ansino superior Pertués. Esta anstituiçon, ten-se çtinguido al lhongo de la sue Stória tamien pula singularidade de las sues tradiçones académicas. Ls studantes desta ounibersidade ambergan un Traje Académico própio, zeignado por "tricórnio" (nome que ben de l chapéu que le pertence). D'ourige seiscentista, este traje ancontra-se retratado an painéis d'azuleijos subre la bida studantil bracarense, ne l'eidifício qu'alberga atualmente la reitoria de la UM, ne l [[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] an Braga. L prebilégio de l sou uso fui cuncedido na época pul Rei, als studantes de l zaparecido coleijo S. Paulo de Braga. Estas bestes son cumpuostas por çapatos negros lhisos, meias pretas, bermudas, camisa, jiqueta, cápia i chapéu tricórnio.
*[[Scuola Superior de Çporto de Braga]] — Aprobada die 24 de Setembre de 2010 an Cunseilho de Menistros, la Scuola Superior de Çporto de Braga era ua anstituiçon pribada, de "antresse público"<ref>Fuonte: Gobierno de Pertual [http://www.portugal.gov.pt/pt/GC18/Governo/ConselhoMinistros/ComunicadosCM/Pages/20100923.aspx Link: lhido an 24-09-2010]</ref>, qu'eirie funcionar ne l Parque Municipal de Sposiçones i Çportos de Braga i outelizará bários eiquipamientos municipales, zeignadamente l Stádio 1.º de Maio, la Pista Cubierta de Atletismo, l Cumplexo de Piscinas, i l Pabilhon Gimnodesportibo Municipal, antre outros<ref>[http://municipiobraga.blogspot.com/2010/09/comunicado-escola-superior-de-desporto.html Blog de l Munecípio de Braga. Lhido an 24-09-2010]</ref>. La Declaraçon d'antresse público aprobada pul Cunseilho de Menistros nun fui cunfirmada pul Menistério de l Ansino Superior, pul que la scuola nun ai abrir.<ref>{{citar web|url=http://www.diariodominho.pt/conteudo/43765/Escola%20de%20Desporto%20de%20Braga%20fecha%20sem%20devolver%20dinheiro%20aos%20alunos|títalo=Scuola de Çporto de Braga fecha sin debolber denheiro als alunos|outor=|data=|publicado=|acessodata=}}</ref>
Al nible de l'ansino básico, secundairo i profissional çtacan-se tamien bárias anstituiçones de prestígio:
La Academie Bracarense ye ua reputada scuola de moda a nible nacional. L'academie participa an bárias feiras, campeonatos, salones de moda anternacional, cumo l ''Salon Prét la Porter'' de Paris (la maior i mais cunceituada feira mundial de moda) ó l ''Mondial Coiffure Beauté'' de Paris (maior campeonato mundial de cableireiros i stética).
L [[Scuola Secundária Sá de Miranda|Lhiceu Nacional Sá de Miranda]], que marcou l'ansino secundairo ne l [[seclo XX]], zeignado hoije an die cumo [[Scuola Secundária Sá de Miranda]], fui durante grande parte de la [[década de 1990|década de nobenta]] la maior scuola de l paíç, cun mais de seis mil alunos. La cidade ten ne l total [[Scuolas de Braga| siete scuolas secundárias]] públicas i alguas scuolas pribadas.
Eesisten tamien bárias Scuolas Profissionales, de las quales se çtaca l [[Centro de Formaçon Profissional de Braga]], mais coincido por Mazagon i la Scuola Profissional de Braga.
Al nible de [[Scuolas de Braga|eiquipamientos d'ansino básico]] l cunceilho stá tamien strategicamente bien eiquipado. Cunta cun treze scuolas EB 2,3, nobenta i ua scuolas de l purmeiro ciclo i sessenta i trés stablecimientos d'ansino pré-scolar.
An tenermos d'ansino pribado, las scuolas mais coincidas son l [http://www.cjp.com.pt/ Coleijo João Paulo II], Sternato Anfante D. Anrique, l [[Coleijo D. Diogo de Sousa]], l Coleijo Luso-Anternacional de Braga - CLIB i l Sternato Paulo VI.
La '''Cámara Municipal de Braga''' ten tamien a la çposiçon de la populaçon ls seguintes eiquipamientos eiducatibos:
*[[Scuola de Eiducaçon Rodobiária]] — La Scuola Rodobiária de Braga fui criada cul oubjetibo de sensibelizar ls mais moços pa ls peligros de la senistralidade, nas bertentes prebentiba i formatiba.
*[[Quinta Pedagógica de Braga]] — La Quinta Pedagógica de Braga ye ua antiga quinta tradecional minhota, cun cerca de dous heitares i meio, que fui restruturada cul oubjetibo de reforçar l'eiducaçon ambiental i l cunsequente cuntato de l Home cula natureza. Esta strutura ten eiquipamientos nas árias de la [[pecuária]], agrícola tradecional i bitibínicola. Ten tamien un [[bosque]], un parque de merendas, ua ária de cunfeçon alimentar i un lhaboratório de spriéncias ambientales.
==Çporto==
===Anstituiçones çportibas===
*[[Associaçon de Futebol de Braga]]
*[[Associaçon de Basquetebol de Braga]]
*[[Associaçon de Andebol de Braga]]
*[[Associaçon de Atletismo de Braga]]
*[[Clube de Orientação do Minho (.COM)]]
*[[Aero Clube de Braga]]
*[[Sporting Clube de Braga]]
*[[Académico Basket Clube]]
*[[Hóquei Clube de Braga]]|
*[[Clube de Golfe de Braga]]
*[[Clube Automóvel do Minho]]
*[[GoalBraga]]
*[[Sociedade Tiro De Braga]]
*[[Badminton Clube de Braga]]
*[[Centro Hípico de Braga]]
*[[Clube de Caçadores de Braga]]
*[[Clube de Ténis de Braga]]
*[[Clube de Cicloturismo de Braga]]
*[[Moto Clube de Braga]]
===Títalos===
====Futebol====
*'''[[Copa de las Regiones de la UEFA|Copa de las Regiones de la UEFA]]:''' 1
:2011
==Spácios de lhazer==
[[Fexeiro:Estadio Braga.JPG|thumb|right|[[Estádio Municipal de Braga]] — Arqº [[Eduardo Souto de Moura|Souto Moura]] / Ang.º Rui Furtado.]]
[[Fexeiro:Braga-Bom Jesus(lago).jpg|thumb|right|[[Parque de l Buono Jasus|Parque Natural de l Buono Jasus]]: lhago grande.]]
[[Fexeiro:Maratona Estádio 1º de Maio.JPG|thumb|Antrada de la Maratona de l [[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]] .]]
*[[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]]
*[[Estádio Municipal de Braga]] - Cunsidrado la "pérola" de l [[Ouro 2004]], recebiu einúmaros prémios
*[[Café La Brasileira (Braga)|Café La Brasileira]] - Un de ls mais amblemáticos [[café (stablecimiento)|cafés]] de la cidade fundado an 1907
*[[Kartódromo Internacional de Braga]]
*[[Circuito Basco Sameiro]] — Outódromo
*[[Aeródromo de Braga]]
*[[Parque Radical de Maximinos]]
*[[Cumplexo çportibo de la Rodobia]]
*[[Parque de la Puonte]]
*Parque Natural de l [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]] de l Monte
*[[Praia flubial de Adaúfe]]
*[[Praia flubial de Nabarra]]
*[[Praia flubial de Crespos]]
*[[Praia flubial de Palmeira]]
*[[Praia flubial de San Paio Merelin]]
*[[Cumplexo de Piscinas de la Rodobia]]
*[[Cumplexo de Piscinas de Maximinos]]
*[[Cumplexo de Piscinas de l Parque de la Puonte]]
*[[Cumplexo de Piscinas de las Parretas]]
*[[Piscinas de Arentin]]
*[[Piscinas de Celeirós]]
*[[Piscinas de Dume]]
*[[Piscinas de Ferreiros]]
*[[Piscinas de Lhamas]]
*[[Piscinas de Nueira]]
*[[Piscinas de Nogueiró]]
*[[Piscinas de Padin de la Grácia]]
*[[Piscinas de San João de Passos]]
*[[Piscinas de Sobreposta]]
{{refréncias}}
=={{Lhigaçones sternas}}==
{{commons|Braga}}
*{{Link||2=http://www.cm-braga.pt|3=Cámara Municipal de Braga}}
*{{Link||2=http://www.gov-civil-braga.pt/|3=Gobierno Cebil de Braga}}
*[http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=53 www.monumentos.pt]
{{CunceilhosBraga}}
{{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}}
{{DEFAULTSORT:Braga}}
[[Catadorie:Braga| ]]
hzachwnmfs6hhjq5ydpkuhe3hh2n24w
Vasco da Gama
0
3678
106501
105812
2026-03-30T04:05:30Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106501
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|thumb|200px|Vasco da Gama]]
'''Vasco da Gama''' ([[Sines]], c. [[1460]] ó [[1469]] — [[Cochin]], [[Índia]], [[24 de Dezembre]] de [[1524]]) fui un nabegador i splorador [[Pertual|pertués]]. Na [[Era de ls Çcubrimientos]], çtacou-se por tener sido l comandante de ls purmeiros nabios a nabegar diretamente de la [[Ouropa]] pa la [[Índia]], na mais longa biaige oceánica até anton rializada, superior a ua buolta cumpleta al mundo pul eiquador<ref> Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176</ref>. Na fin de la bida fui gobernador de la Índia pertuesa cul títalo de bice-rei.
== Mocidade ==
[[Fexeiro:Sines06 edit1.jpg|thumb|Státua de Vasco da Gama na sue tierra natal, [[Sines]], Pertual.]]
Vasco da Gama naciu probabelmente an 1460<ref>{{Citation |title=Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, ''Modern History Sourcebook'' |url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html }}</ref> ó 1469,<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/06374a.htm Vasco da Gama, ''Catholic Encyclopedia'']</ref> an [[Sines]], na cuosta sudoeste de Pertual, possiblemente nua casa acerca de [[l'eigreija de Nuossa Senhora de las Salas]]. Sines, un de ls poucos portos de la cuosta alanteijana, era anton ua pequeinha poboaçon de casas habitadas por pescadores.
Vasco da Gama era filho de [[Estêvão da Gama]], qu'an [[1460]] era cabalheiro de la casa de D. [[Fernando de Pertual, Duque de Biseu]].<ref name=ames> Ames, Glenn J. ''The Globe Encompassed'', 2008, p. 27</ref> D. Fernando nomeara-lo [[alcaide-mor]] de [[Sines]] i permitira-le recebir ua pequeinha receita d'ampuostos subre la fabricaçon de xabon an [[Stremoç]]. [[Estêvão da Gama]] era casado cun Dona [[Isabel Sodré]], filha de [[João Sodré]] (tamien coincido cumo João de Resende). Sodré, qu'era d'acendéncia anglesa, tenie ligaçones a la casa de l príncepe Diogo, [[Duque de Biseu]], filho de l rei D. [[Duarte de Pertual|Duarte I de Pertual]] i gobernador de la [[Orde Eilitar de Cristo]]<ref>Subrahmanyam 1997, p. 61</ref>.
Pouco se sabe de l'ampeço de la bida de Vasco da Gama. Fui sugerido pul storiador pertués [[Teixeira de Aragão]], que terá studado an [[Ébora]], adonde poderá tener daprendido matemática i nabegaçon. Ye eibidente que Vasco da Gama conhecie bien l'astronomie, i ye possible que tenga studado cul astrónomo [[Abraon Zacuto]]<ref>Subrahmanyam 1997, p. 62</ref>.
An [[1492]], l rei D. [[João II de Pertual]] ambiou Vasco da Gama al porto de [[Setúbal]] i al [[Algarbe]] para caturar nabios franceses an retaliaçon por depredaçones feitas an tiempo de paç contra la nabegaçon pertuesa - ua tarefa que l Vasco da Gama eisecutou rápida i eficazmente.
== Çcubierta de l camino marítimo pa la Índia (1497-1499) ==
=== Antecedentes ===
[[Fexeiro: Caminho maritimo para a India.png|thumb|350px|Biaige de Vasco da Gama (a negro) i las biaiges anteriores de [[Pero da Covilhã]] (laranja) i [[Afonso de Paiva]] (azul), cul camino percorrido antes de se apartáren a berde.]]
Zde l'ampeço de l seclo XV, ampulsionados pul [[Anfante D. Anrique]], ls pertueses benien aperfundando l coincimiento subre l litoral africano. A partir de la década de 1460, la meta tornara-se cunseguir cuntornar la stremidade sul de l cuntinente africano para assi aceder a las riquezas de la Índia — pumienta preta i outras speciaries — stablecendo ua rota marítima de cunfiança. La [[República de Beneza]] dominaba grande parte de las rotas comerciales antre la Ouropa i la Ásia, i zde [[1453]] la [[queda de Custantinopla|tomada de Custantonopla]] puls [[otomanos]] lemitara l quemércio i oumentara ls custos. Pertual querie ousar la rota ampeçada por [[Bartolomeu Dias]] para quebrar l monopólio de l quemércio mediterránico.
Quando Vasco da Gama tenie cerca de dieç anhos, esses planos de longo prazo stában acerca de ser cuncretizados: Bartolomeu Dias tenie retornado de dobrar l [[Cabo de la Buona Spráncia]], depuis de splorar l "Riu de l Anfante" (Great Fish River, na atual [[África de l Sul]]) i passado tener bereficado que la cuosta çcoincida se stendie pa l nordeste.
A la par fúrun feitas sploraçones por tierra durante l reinado de D. João II de Pertual, suportando la teorie de que la Índia era acessible por mar a partir de l [[Ouceano Atlántico]]. [[Pero da Covilhã]] i [[Afonso de Paiva]] fúrun ambiados bie [[Barcelona]], [[Nápoles]] i [[Rodes]] até [[Alexandrie]] i dende para [[Aden]], [[Ormuç]] i [[Índia]].
Faltaba solo un nabegador cumprobar la ligaçon antre ls achados de Bartolomeu Dias i ls de Pero da Covilhã i Afonso de Paiva, para einougurar ua nuoba rota de quemércio potencialmente lucratiba pul Ouceano Índico. La tarefa fura einicialmente atribuída por D. João II la Estêvão da Gama, pai de Vasco da Gama. Assi i todo, dada la muorte d'ambos, an júlio de 1497 l quemando de la spediçon fui delegado pul nuobo rei D. [[Manuel I de Pertual]] a Vasco da Gama, possiblemente tenendo an cunta l sou zampenho al proteger ls antresses comerciales pertueses de depredaçones puls franceses al largo de la Cuosta de l Ouro africana.
=== La biaige ===
[[Fexeiro: SaoGabriel.png|thumb|"San Gabriel", "San Rafael" i "Bérrio" c. de 1558. Eilustraçon de l "Roteiro de la biaige" de Álvaro Velho.]]
[[Fexeiro:Cross daGama2.jpg|thumb|Reproduçon de la cruç de Vasco da Gama ne l [[Cabo de la Buona Sperança]].]]
[[Fexeiro:Pillar of Vasco da Gama.jpg|thumb|Pedamiego de Vasco da Gama an [[Melinde]].]]
[[Fexeiro:Vascodagama.JPG|thumb|Chegada de Vasco da Gama a Calecute (eilustraçon d'eidiçon de "Ls Lusíadas", 1880).]]
Manuel I de Pertual cunfiou la Vasco da Gama l cargo de capitan-mor de la frota que, nun sábado [[8 de júlio]] de [[1497]], zarpou de [[Santa Marie de Belén]] an [[çcubierta de l camino marítimo pa la Índia|demanda de la Índia]].
Era ua spediçon eissencialmente sploratória que lebaba cartas de l rei D. Manuel I pa ls reinos a bejitar, [[Padron (Çcubrimientos)|padrones]] para poner, i que fura eiquipada por Bartolomeu Dias cun alguns perdutos qu'habien probado ser úteles nas sues biaiges, pa las trocas cul comércio local. L único testemunho persencial de la biaige ye l dun diairo de bordo anónimo, atrebuído la [[Álvaro Velho]]:<ref> Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense [http://books.google.pt/books?id=3hQZAAAAYAAJ&dq=Roteiro+da+Viagem+que+em+Descobrimento+da+%C3%8Dndia+pelo+Cabo+da+Boa+Esperan%C3%A7a+fez+D.+Vasco+da+Gama+em+1497&source=gbs_navlinks_s] (testo antegral)</ref>
Cuntaba cun cerca de ciento i setenta homes, antre marinheiros, suldados i relegiosos, çtrebuídos por quatro ambarcaçones<ref>{{Citation |title=''Da Gama's Round Africa to India'' |url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html }}</ref>:
* ''[[San Gabriel]]'', ua [[carraca]] de 27 metros de cumprimiento i 178 [[tonelada]]s, custruída specialmente para esta biaige, quemandada pul própio Vasco da Gama;
* ''[[San Rafael]]'', de dimensones semelhantes a la San Gabriel, tamien custruída specialmente para esta biaige, quemandada por [[Paulo da Gama]], sou armano; ne l regresso, cula tripulaçon deminuída, fui abatida an Melinde, prosseguindo na Bérrio i San Gabriel.
* ''[[Bérrio]]'', ua [[carabela]] ligeiramente menor que las anteriores, oufrecida por D. Manuel de Bérrio, sou propiatairo, sob l comando de [[Nicolau Coelho]];
* ''[[San Miguel]]'', ua carraca para trasporte de mantenimientos, sob l quemando de [[Gonçalo Nunes]], que benerie a ser queimada na ida, acerca de la [[Mossel Bay|baía de San Brás]], na cuosta ouriental africana.
La spediçon partiu de Lisboua, acumpanhada por [[Bartolomeu Dias]] que seguie nua carabela rumo a la Mina, seguindo la rota yá spurmentada puls anteriores sploradores al largo de la cuosta de África, atrabeç de [[Tenerife]] i de l [[arquipélago de Cabo Berde]]. Passado chegar a la cuosta de l'atual [[Serra Leoa]], Vasco da Gama zbiou-se pa l sul an mar abierto, cruzando la [[linha de l Eiquador]], an demanda de ls aires benidos de l'oeste de l [[Atlántico Sul]], que Bartolomeu Dias yá habie eidantificado zde [[1487]]. Esta manobra de "[[buolta de l mar]]" fui bien sucedida i, la [[4 de nobembre]] de [[1497]], la spediçon chegou outra beç l litoral Africano. Passado mais de trés meses, ls nabios tenien nabegado mais de seis mil quilómetros de mar abierto, a la época, la biaige mais longa rializada an alto mar<ref>Fernandez-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration''. W.W. Norton & Company, 2006, pp. 177–178</ref>.
A [[16 de dezembre]], la frota yá tenie ultrapassado l chamado "riu de l Anfante" ("Great Fish River", na atual [[África de l Sul]]) — d'adonde Bartolomeu Dias habie retornado antes — i nabegou an augas até anton çcoincidas pa ls ouropeus. Ne l die de Natal, Gama i sue tripulaçon batizórun la cuosta an que nabegában l nome de [[Natal]] (atual porbíncia [[KwaZulu-Natal]] de la [[África de l Sul]]).
A [[2 de márcio]] de [[1498]], cumpletando l cuntorno de la cuosta africana, l'armada chegou a la cuosta de [[Moçambique]], passado haber sofrido fuortes temporales i de Vasco da Gama tener sufocado cun mano de fierro ua rebuolta de la marinhaige. Na cuosta ouriental africana, ls territórios cuntrolados por [[eislan|muçulmanos]] antegrában la rede de quemércio ne l [[Ouceano Índico]]. An [[Moçambique]] ancontran ls purmeiros mercadores andianos. Einicialmente son bien recebidos pul sulton, que ls cunfunde cun muçulmanos i çponebliza dous pilotos. Temendo que la populaçon fusse hostil als crestianos, tentan manter l'eiquíboco mas, passado ua série de mal antendidos, fúrun fuorçados por ua multidon hostil a fugir de Moçambique i zarpórun de l porto çparando ls sous canhones contra la cidade<ref>K. D. Madan, ''Life and travels of Vasco da Gama'', p. 38-39</ref><ref>{{Citation |title=Vasco da Gamma Seeks Sea Route to India |url=http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111222043247/http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm }}</ref>.
L piloto que l sulton de la [[ilha de Moçambique]] oufreciu pa ls cunduzir a la [[Índia]] habie sido secretamente ancumbido d'antregar ls nabios pertueses als [[Eislan|mouros]] an [[Mombaça]]. Un acauso fizo çcubrir la cilada i Vasco da Gama pudo cuntinar.
Na cuosta de l'atual [[Quénia]] la spediçon saqueou nabios mercantes árabes zarmados. Ls pertueses tornórun-se coincidos cumo ls purmeiros ouropeus a besitar l porto de [[Mombaça]], mas fúrun recebidos cun hostelidade i lougo partírun.
An febreiro de 1498, Vasco da Gama seguiu para norte, zambarcando ne l'amistoso porto de [[Melinde]] — ribal de Mombaça — adonde fui bien recebido pul sulton que le forneciu un piloto árabe, conhecedor de l [[Ouceano Índico]], cujo coincimiento de ls bentos de [[monçon]]es permitiu guiar la spediçon até Calecute, na cuosta sudoeste de la Índia. Las fuontes diberge quanto a l'eidantidade de l piloto, eidantificando-lo por bezes cumo un crestiano, un muçulmano i un guzerate. Ua stória tradecional çcribe l piloto cumo l famoso nabegador árabe [[Ibn Majid]], mas relatos cuntemporáneos posicionan Majid noutro local naquel momiento.<ref> Fernandez-Armesto, Felipe ''Pathfinders: A Global History of Exploration. W.W. Norton & Company, 2006,pp. 178–179</ref>
=== Chegada a Calecute ===
An [[20 de maio]] de [[1498]], la frota alcançou Kappakadabu, próssima a [[Calecute]], ne l'atual stado andiano de [[Kerala]],<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,319550,00.html Calendário stórico - [[Deustche Welle]]]</ref> quedando stablecida la [[Rota de l Cabo]] i abierto l camino marítimo de ls ouropeus pa la Índia.
Ne l die seguinte a la chegada, antre la multidon reunida na praia, fúrun saudados por dous mouros de [[Tunes (Tunísia)|Tunes]], un de ls quales dirigiu-se an castelhano ''«Al diabo que te dou; quien te trouxe acá?». I preguntórun-le l que beniemos buscar tan loinge; i el respundiu: «Benimos buscar crestianos i speciarie»'', cunforme relatado por Álvaro Velho. Al ber las eimaiges de diuses [[Hindus]] Gama i ls sous homes pensórun tratar-se de santos crestianos, por cuntraste culs muçulmanos que nun tenien eimaiges. La fé ne ls "crestianos de la Índia", cumo anton les chamórun, perdurou algun tiempo mesmo depuis de l regresso.<ref>Diffie, Bailey W. and George D. Winius, ''Foundations of the Portuguese Empire 1415–1580''. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1977, p. 180-181</ref>
Assi i todo las negociaçones cul gobernador local, [[Samutiri Manabikraman Rajá]], [[Samorin]] de Calecute, fúrun defíceles. Ls sfuorços de Vasco da Gama para tener cundiçones comerciales faborables fúrun deficultados pula defrença de culturas i pul baixo balor de sues mercadories,<ref>La frota de Vasco da Gama fura eiquipada por Bartolomeu Dias, que yá habie nabegado até al [[cabo de la Buona Sperança]] an [[1488]]. Dias, aquestumado a lidar culas tribos qu'anton habitában la cuosta oucidental de África, eiquipa la frota cun pordutos cumo cuntas de [[bidro]], copas de [[cobre]], [[stanho]], [[campana]]s, anielhos de [[laton]], tecido de [[algodon]] listrados, [[azeite]] i [[açucre]], qu'habien probado ser úteles nas sues biaiges, pa las trocas cul quemércio local. La frota de Vasco da Gama, assi, nun staba eiquipada para lidar cun ua cultura mais sofisticada cumo la de la Índia a la época, habituada a negociar artigos de luxo cumo tecidos de [[chita]], [[speciaries]] i [[pumienta]].</ref> culs repersentantes de l samorin la scarnecíren de las sues oufertas, i ls mercadores árabes ende stablecidos a rejistir a la possiblidade de cuncorréncia andesejada. Las mercadories apersentadas puls pertueses amostrórun-se ansuficientes para ampressionar l samorin, an cumparaçon culs benes d'alto balor eilhi comerciados, l que gerou algua çcunfiança. Ls pertueses acabarian por bender las sues mercadories por baixo précio para podéren cumprar pequeinhas quantidades de speciaries i jóias para lebar pa l reino.
Por fin, l Samorin mostrou-se agradado culas cartas de D. Manuel I i Vasco da Gama cunseguiu ua carta ambígua de cuncesson de dreitos para comerciar, mas acabou por partir sin abiso passado l Samorin i l sou xefe de la marina [[Kunjali Marakkar]] ansistiren para que deixasse todos ls sous benes cumo garantie. Vasco da Gama mantubo ls sous benes, mas deixou alguns pertueses cun ordes para ampeçar ua [[feitorie]].
=== Regresso a Pertual ===
Vasco da Gama ampeçou la biaige de regresso a [[29 de agosto]] de 1498. Na ánsia de partir, eignorou l coincimiento local subre ls padrones de la [[monçon]] que le premitirie belejar. Na [[ilha de Angediba]] fúrun abordados por un home que se afirmaba [[crestandade|crestiano]] mas que se fingie de [[eislan|muçulmano]] al serbício de [[Hidalcon]], l [[Sultanato de Bijapur|sulton de Bijapur]]. Suspeitando qu'era un [[spionaige|espion]], açoitórun nel até qu'el cunfessou ser un abintureiro [[judaísmo|judiu]] [[Polónia|polaco]] ne l Ouriente. Vasco da Gama apadrinhou-lo, nomeando-lo [[Gaspar da Gama]].
Na biaige d'ida, cruzar l Índico até a la Índia cula ajuda de ls aires de monçon demorara solo 23 dies. La de regresso, nabegando contra l aire, cunsumiu 132 dies, tenendo las ambarcaçones aportado an Melinde la [[7 de janeiro]] de 1499. Nesta biaige cerca de metade de la tripulaçon morriu-se, i muitos de ls restantes fúrun seberamente atingidos pul [[scorbuto]], por esso de ls 148 homes qu'antegrában l'armada, solo 55 regressórun a Pertual. Solo dues de las ambarcaçones que partiran de l [[riu Teijo]] cunseguiran tornar la Pertual, chegando, respetibamente an júlio i agosto de 1499<ref>Fernandez-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration''. W.W. Norton & Company, 2006, p. 180</ref>. La carabielha [[Bérrio]], sendo la mais lebe i rápida de la frota, fui la purmeira a regressar la Lisboua, adonde aportou la [[10 de júlio]] de 1499, sob l comando de [[Nicolau Coelho]] i tenendo cumo piloto [[Pero Escobar]], que mais tarde acumpanharian la frota de [[Pedro Álvares Cabral]] na biaige an que se registrou l [[çcubrimiento de l Brasil]] an abril de [[1500]].
Vasco da Gama regressou a Pertual an setembre de 1499, un més depuis de sous cumpanheiros, pus tubo de sepultar l'armano mais bielho [[Paulo da Gama]], que quedara malo i acabara por se morrer na ilha [[Terceira]], ne ls [[Açores]]. An sou regresso, fui recumpensado cumo l'home que finalizara un plano que lebara uitenta anhos a cumprir. Recebiu l títalo de "[[almirante|almirante-mor]] de ls Mares de las Índia" <ref>Glenn J. ''The Globe Encompassed'', 2008, p. 28</ref> sendo-le cuncedida ua renda de trezientos mil [[réis]] anuales, que passarie pa ls filhos que tubisse. Recebiu inda, cunjuntamente culs armanos, l títalo perpeto de ''Don'' i dues bilas, [[Sines]] i [[Bila Nuoba de Milfontes]].<ref>Subrahmanyan 1997, p. 169</ref>
== Segunda biaige a la Índia (1502) ==
A 12 de febreiro de [[1502]], Vasco da Gama comandou nuoba spediçon cun ua frota de binte nabios de guerra, cul oubjetibo de fazer cumprir ls antresses pertueses ne l Ouriente. Fura cumbidado passado la recusa de [[Pedro Álvares Cabral]], que se zantendera cul monarca acerca de l quemando de la spediçon. Esta biaige acunteciu depuis de la segunda armada a la Índia, quemandada por Pedro Álvares Cabral an 1500, qu'al zbiar-se de la rota [[Çcubierta de l Brasil|çcubrira l Brasil]]. Quando chegou a la Índia, Cabral soube que ls pertueses qu'habien sido ende deixados por Vasco da Gama na purmeira biaige para stablecer un puosto comercial habien sido muortos. Passado bumbardear Calecute, rumou pa l sul até [[Cochin]], un pequeinho reino ribal, adonde fui calorosamente recebido pul [[Rajá]], regressando a la Ouropa cun seda i ouro.
Gama tomou i eisigiu un tributo a l'ilha de [[Quíloa]] na África Ouriental, un de ls portos de domínio árabe qu'habien cumbatido ls pertueses, tornando-la tributária de Pertual. Cun ouro probeniente de 500 moedas trazidas por Vasco da Gama de l régulo de Quíloa (atual Kilwa Kisiwani, na [[Tanzánia]]), cumo tributo de bassalaige al rei de Pertual, fui mandada criar, pul rei D. Manuel I pa l Mosteiro de ls Jerónimos, la [[Custódia de Belén]].
Nesta biaige acunteciu l purmeiro registro ouropeu coincido de l'abistamiento de las ilhas [[Seychelles]], que Vasco da Gama nomeou [[Ilhas Amirante|ilhas de l Almirante]], an sue própia honra.
Vasco da Gama partira cul oubjetibo d'anstalar l centro pertués i ua feitoria an Cochin, passado sfuorços cunsecutibos de Pedro Álvares Cabral i [[João da Nova]]. Bumbardeou Calecute i çtruiu puostos de quemércio árabes.
Depuis de chegar al norte de l Ouceano Índico, Vasco da Gama aguardou até acaçar un nabio que retornaba de [[Meca]], l "Mîrî", cun amportantes mercadores muçulmanos, aprendendo todas las mercadories i queimando-lo<ref>Subrahmanyan 1997, p. 205</ref>. Al chegar a Calecute a 30 de outubre de 1502 l samorin staba çpuosto a assinar un tratado.<ref>{{Citation |title=Vasco da Gama Arrives in India 1498 (Google cached version) Dana Thompson, Felicity Ruiz, Michelle Mejiak; 15 de dezembre de 1998 |url=http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html |accessdate=2004-01-18 |archivedate=2004-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html }}</ref> nun ato de ferocidade que spantou até ls cronistas cuntemporáneos, que l cunsidrórun un ato i bingança puls pertueses muortos an Calecute de la sue purmeira biaige.
An 1 de márcio de 1503 ampeça-se la guerra antre l samorin de Calecute i l rajá de Cochin. Ls sous nabios assaltórun nabios mercantes árabes, çtruindo tamien ua frota de 29 nabios de Calecute. Passado essa batailha, oubtubo anton cuncessones comerciales faborables de l Samorin. Vasco da Gama fundou la colónia pertuesa de Cochin, na Índia, regressando la Pertual an Setembre de 1503.
== Terceira biaige a la Índia (1524) ==
An [[1519]] fui feito purmeiro [[Conde de la Bidigueira]] pul rei D. Manuel I, cun sede nun terreno cumprado la D. [[Jaime I, Duque de Bergáncia]], que a 4 de nobembre cedera las bilas de la [[Bidigueira]] i [[Bila de Frades]] a Vasco da Gama, sous hardeiros i sucessores, bien cumo todos ls rendimientos i prebilégios relacionados,<ref>Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499". Hakluyt Society</ref> sendo l purmeiro [[conde]] pertués sin sangre rial.
Tenendo ganhado ua reputaçon de temible "selucionador" de porblemas na Índia, Vasco da Gama fui ambiado de nuobo pa l subcuntinente andiano an 1524. L'oubjetibo era l de qu'el sustituísse l bice-rei [[Duarte de Meneses]], cujo gobierno se rebelaba zastroso, mas Vasco da Gama cuntraiu [[malária]] pouco depuis de chegar a [[Goa]]. Cumo gobernador i segundo bice-rei atuou cun regideç i cunseguiu amponer l'orde, mas bieno a morrer-se na cidade de Cochin, na bíspera de Natal an [[1524]].
Fui sepultado na [[Eigreija de San Francisco (Cochin)|Eigreija de San Francisco]], an Cochin. An 1539 ls sous restros mortales fúrun trasladados para Pertual, mais cuncretamente pa l'eigreija dun cumbento carmelita cerca de la bila [[Alanteijo|alanteijana]] de la [[Bidigueira]]. Eiqui stubírun até [[1880]], data an qu'acunteciu la trasladaçon pa l [[Mosteiro de ls Jerónimos]], que fúrun custruídos lougo passado la sue biaige, culs purmeiros lucros de l quemércio de speciaries, quedando al lado de l túmulo de [[Luís Vaz de Camões]].
== Legado ==
[[Fexeiro:Vasco da Gama Jerónimos 2008-1.jpg|thumb|Túmulo de Vasco da Gama ne l [[Mosteiro de ls Jerónimos]], Lisboua.]]
L comércio de speciaries benerie a ser un trunfo pa l'eiquenomie pertuesa i la biaige de Vasco da Gama deixou clara l'amportança de la cuosta ouriental de la África pa ls antrisses pertueses: ls sous portos fornecian auga potable, bíberes i madeira, serbian para reparos i cumo abrigo pa ls nabios asperáren an tiempos çfaborables (aguardando la monçon, ó abrigando-se d'ataques). Un resultado seneficatibo desta sploraçon fui la quelonizaçon de [[Moçambique]] pula [[Corona Pertuesa]].
Ambora l rei D. Manuel tenga cumprendido l'amportança de las sues mercadories, anque scassas, las cunquistas de Vasco da Gama fúrun un pouco ouscurecidas pul sou fracasso an trazer benes comerciales d'antresse pa las naciones andianas. Para alhá desso, la rota de mar staba chena de peligros — la sue frota lebou mais de trinta dies sin ber tierra i solo 60 de ls sous 180 cumpanheiros, nua de las sues trés naus, regressórun a Pertual an [[1498]]. Inda assi, esta jornada abriu la [[rota de l cabo]], ligaçon direta antre la Ouropa i la Ásia.
Na segunda armada a la Índia, de [[Pedro Álvares Cabral]], serie feita ua demunstraçon de poder, cun dieç bezes mais nabios i tripulaçon.
De la sue mulhier, D. Catarina de Ataíde, Vasco da Gama tubo siete filhos. Alguns acumpanhórun nel i benírun a zampenhar amportantes cargos ne l Ouriente: Francisco, segundo [[conde de la Bidigueira]]; [[Estêvão da Gama (1505)|Estêvão]], 11.º gobernador de la Índia; Paulo; [[Cristóvão da Gama|Cristóvão]], un mártere na [[Etiópia]]; Pedro, Isabel de Ataíde i Álvaro da Gama, capitan de [[Malaca]]<ref>[http://www.geneall.net/P/per_page.php?id=16855 Vasco da Gama en la Geneall.net]</ref>.
L poema épico "[[Ls Lusíadas]]" de [[Luís Vaz de Camões]], centra-se an grande parte nas biaiges de Vasco da Gama.<ref>''[http://www.wdl.org/en/item/11198/ The Lusiads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ |date=2017-10-14 }}''</ref> La ópera "L'Africaine" cumpuosta an 1865 por [[Giacomo Meyerbeer]] i Eugène Scribe anclui la personaige de Vasco da Gama, anterpretada an 1989 na San Francisco Oupera pul tenor [[Plácido Demingo]]. L cumpositor de l seclo XIX, [[Louis-Albert Bourgault-Ducoudray]], cumpós ua ópera an 1872 de mesmo nome, baseada na bida i sploraçones marítimas de Vasco da Gama. La cidade portuária de [[Vasco da Gama (Goa)|Vasco da Gama]], an [[Goa]], ye nomeada an sue mimória, cumo l ye la "[[cratera]] de Vasco da Gama" na [[luna]]. Clubes de futebol: cumo l Club de Regatas Vasco da Gama, ne l [[Brasil]], i l Vsco Sports Club, an Goa, tamien nomeados an sue houmenaige. Ua eigreija an Cochin, Kerala, la Eigreija Vasco da Gama, i l bairro Vasco na [[Cidade de l Cabo]], tamien l'houmenageian.
{{Refréncias}}
== Bibliografie ==
* Ames,Glenn J. ''Vasco da Gama: Renaissance Crusader'', 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1
* Ames, Glenn J. ''The Globe Encompassed: The Age of European Discovery'', 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0
* Bouchon, Geneviève. ''Vasco da Gama.'' Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6
* Corrêa, Gaspar. ''The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty'', 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da [[Sociedade Hakluyt]], Londres.
* Disney, Anthony. ''The Indian Ocean in World History'', Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York
* Fernández-Armesto, Felipe. ''Civilizations'', 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1
* Fernández-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration'', 2006, W.W. Norton ISBN 978-0-393-06259-5, pp. 177–181
* Jayne, Kingsley Garland. ''Vasco Da Gama and his successors, 1460–1580'', 1910, Londres [http://www.archive.org/details/vascodagamahissu00jaynuoft]
* Panikkar, K. M. ''Asia and Western Dominance: A Survey of the Vasco da Gama Epoch of Asian History, 1498–1945'', Kavalam Madhava Panikkar, new ed., 1959, Allen & Unwin, Londres [http://www.archive.org/details/asiaandwesterndo009963mbp]
* Ravenstein, E. G. ''A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama, 1497–1499'', 1898, Hakluyt Society, Londres [http://books.google.com/books?id=13stAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=intitle:Vasco+inauthor:Ravenstein&lr=&num=30&as_brr=0&ei=Lzm2R6iwEo3AsQPrtv2RBQ]
* Russell-Wood, A. J. R. ''A World on the Move: The Portuguese in Africa, Asia, and America, 1415–1808'', 1993, Macmillan ISBN 978-0-312-09427-0
* Subrahmanyam, Sanjay. ''The Career and Legend of Vasco da Gama'', 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8
* Towle, George Makepeace. ''Vasco da Gama, his voyages and adventures'', c. 1878, Lothrop, Lee & Shepard, Boston [http://www.archive.org/details/vascodagamahisvo00towl]
== Ber tamien ==
{{Commonscat|Vasco da Gama}}
{{wikisource|Ascensão de Vasco da Gama|Ascenson de Vasco da Gama}}
* [[Gaspar da Gama]]
* [[Çcubierta de l camino marítimo pa la Índia]]
* [[Çcubrimientos pertueses]]
== Ligaçones sternas ==
* [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/navegaport/g54.html Biografie de Vasco da Gama ne l Centro Birtual Camões - Nabegaçones Pertuesas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930231806/http://www.instituto-camoes.pt/CVC/navegaport/g54.html |date=2007-09-30 }}
{{DEFAULTSORT:Vasco Gama}}
[[Catadorie:Seclo XV]]
[[Catadorie:Nabegadores de Pertual]]
[[Catadorie:Bice-reis de la Índia Pertuesa]]
[[Catadorie:Almirantes de Pertual]]
1ceo2drk0f3tz831ifkjif82nvfy375
Armanos Wright
0
3960
106493
84112
2026-03-30T00:24:17Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106493
wikitext
text/x-wiki
{|align="right"
|[[Fexeiro:Wilbur Wright.jpg|thumb|right|100px|Wilbur Wright]]
|[[Fexeiro:Orville Wright.jpg|thumb|right|129px|Orville Wright]]
|}
Ls '''Armanos Wright''', '''Orville Wright''' ([[19 de Agosto]] de [[1871]] - [[30 de Janeiro]] de [[1948]]) i '''Wilbur Wright''' ([[16 de Abril]] de [[1867]] - [[30 de Maio]] de [[1912]]), son, oufecialmente, recoincidos pula [[Fédération Aéronautique Internationale]], puls [[Stados Ounidos de la América]] por porjetáren i por rializáren l purmeiro bolo cuntrolado nun apareilho mais pesado que l'aire an [[Kitty Hawk]], [[Carolina de l Norte]], que tenerie sido rializado an [[17 de Dezembre]] de [[1903]] (retrato registrado cun data), para alhá d'outras rializaçones marcantes na [[stória de l'abiaçon]].<ref>http://www.wdl.org/pt/item/11372/{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[Fexeiro:Wrightflyer.jpg|thumb|left|200 px|''"[[Flyer I]]"'', 17 de Dezembre, 1903.]]
[[Fexeiro:Wright Brothers Aeroplane.jpg|thumb|left|200px|Zeinho de l'aeroplano de ls armanos Wright.]]
L bolo de l Flyer 1 ye recoincido pula [[Fédération Aéronautique Internationale]] cumo l purmeiro dun apareilho bolador cuntrolado, "mais pesado que l'aire".
Era ua época an que bários ambentores de dibersos países stában a tentar criar la purmeira aeronabe mais pesada que l'aire capaç de bolar cun sucesso. Ls Armanos Wright nun querien que le roubássen anformaçones al sou percipal ribal [[Samuel Pierpont Langley]], l'anton secretairo de l [[Smithsonian Institution|Anstituto Smithsonian]].
Eilhes crecírun an Dayton, Ohio, adonde abrírun an [[1882]] ua cumpanha de manutençon, zeinho i fabricaçon de becicletas (la ''Wright Cycle Company''), ouparando la cumpanha até [[1909]].
== Refréncias ==
{{ref-section|col=2|Notas i Refréncias}}
{{Biografies}}
[[Catadorie:Abiadores de ls Stados Ounidos|Wright]]
[[Catadorie:Pioneiros de l'abiaçon]]
9agsgbtw1vmext5jgfosragpoypg5t2
Sistema de numeraçon sexagesimal
0
6433
106500
83640
2026-03-30T03:54:26Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106500
wikitext
text/x-wiki
{{Sistemas numéricos}}
L '''sistema sexagesimal''' ye un [[sistema de numeraçon]] de base [[sessenta|60]], criado pula antiga ceblizaçon [[Suméria]]. Ua possible rezon pa l'aparecimiento deste sistema de numeraçon poderá residir ne l'eilebado númaro de debisores de 60 ([[un|1]], [[ dous|2]], [[trés|3]], [[quatro|4]], [[cinco|5]], [[seis|6]], [[ dieç|10]], [[ duoze|12]], [[quinze|15]], [[binte|20]], [[trinta|30]] i [[sessenta|60]]). Outra heipótese poderá benir dua ounion dun sistema de cuntaige de base 5 que se baseaba an cuntar culs [[dedo]]s de la [[mano]] i l sistema de cuntaige de [[sistema duodecimal|base 12]] qu'usaba l método de las trés [[falange]]s. L sistema cunsistia an cuntar las falanges de ls dedos de a mano dreita, outelizando l polegar, totalizando duoze falanges (trés falanges an quatro dedos),culs cinco dedos de a mano squierda, cuntan-se las dúzias, totalizando cinco dúzias ó seia 60.
== Usos ==
Este sistema ye outelizado nas medidas de [[ángulo]]s (i de [[cordenadas geográficas]] angulares) i de [[tiempo]].
La medida angular dun [[grau (geometrie)|grau]] ye debedida an 60 [[minuto d'arco|minutos d'arco]], i cada minuto d'arco an 60 [[segundo d'arco|segundos d'arco]].
Nas medidas usuales de tiempo, ua [[hora]] ye debedida an 60 [[minuto]]s, i cada minuto an 60 [[segundo]]s. Antigamente l segundo era debedido an 60 [[terceiro]]s i assi por delantre, mas hoije an die, l segundo ye debedido atrabeç dun [[sistema decimal]].
==Links sternos==
*[http://www.wdl.org/t/iten/4259 "Fatos subre l cálclo de graus i minutos"]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ye un libro de 1825, an árabe, que ye cunsidrada la purmeira publicaçon la çcutir fraçones sexagesimales i trabalhos relacionados
{{DEFAULTSORT:Sistema Sexagesimal}}
[[Catadorie:Sistemas de numeraçon]]
[[Catadorie:Suméria]]
[[Catadorie:Matemática babilónica]]
mirpd3kd8p8i3xdlbdbab8utchxgi0m
Políbio
0
8870
106498
101751
2026-03-30T02:47:10Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106498
wikitext
text/x-wiki
Políbio, an griego Πολύβιος (Megalópolis, c. 203 a.C. — 120 a.C.) fui un geográfo i storiador de la Grécia Antiga, famoso pula sue obra "Stórias", cobrindo la stória de l mundo Mediterráneo ne l período de 220 a.C. a 146 a.C.. Ye-le tamien atribuída l'ambençon dun sistema critográfico de trasliteraçon de letras an númaros.
== Biografie ==
Políbio naciu na cidade de Megalópolis, na Arcádie, Grécia, antre ls anhos de 203 a.C. i 201 a.C., fazendo parte de la nobreza de la sue cidade natal. Angressou ende na atebidade política, debotando-se a la defesa de l'andependéncia de la Liga Aqueia. Chegou a ser eileito heiparco (comandante de cabalharie) de l'eisército de la liga, i ancaminhaba-se para ua brilhante carreira política que fui subitamente anterrompida.
Quando de la Terceira Guerra de la Macedónia (171 a.C. - 168 a.C.), qu'oupós Roma la Perseu de la Macedónia, Políbio liderou la defesa de la neutralidade de la Acaia naquel cunflito. Assi i to, nun cunseguiu cunquistar la cunfiança romana, l que derrotou las antençones de neutralidade de la liga. An cunsequéncia, ls romanos decidiran liebar 1000 nobres de la Aqueia cumo refénes para Roma an 167 a.C., fuorçando-los a permanecer ne l'eisílio durante 17 anhos. Antre estes refénes, ancontraba-se Políbio.
Sendo un home culto, an Roma tubo l'ouportunidade de ser precetor de l moço Cipion Africano, feturo heirói de la Terceira Guerra Púnica, stablecendo laços que ls ligarian durante to la bida.
[[Fexeiro:Perseus_(1).jpg|squierda|miniaturadaimagem|250x250px|Moeda de Perseu de la Macedónia<br>
]]
Anque an 150 a.C. tener oubtido, por antercesson de Cipion, la possibelidade de regressar a la Aqueia, parece tener prebisto l choque einebitable de las pretensones d'andependéncia de la Liga i de ls zeios romanos de submisson ancondicional, i decidiu acumpanhar Cipion, cumo cunselheiro anformal, nas sues campanhas na Numáncia i na guerra contra Cartago. Assi, persenciou la çtruiçon de Cartago, legando a la posteridade un relato persencial de ls acuntecimientos.
Debe-se la Políbio l registo de la stela que nun templo de Cartago çcrebia la biaige de Hanno i de dibersas anformaçones que permitiran preserbar, ambora de forma ténue, l legado cultural púnico.
Ne l mesmo anho la cidade de Corinto fui çtruída i la romanizaçon de la Grécia atingie l sou auge. Neste cuntesto, Políbio regressou a la Grécia, tenendo-se dedicado, dadas las sues ligaçones a l'elite romana, a tentar minorar la dureza de l jugo romano subre las cidades griegas. Fui-le cunfiada a misson de neilhas antroduzir la gobernaçon romana, tarefa an stremo defícel i delicada, mas de la qual se houbo por forma a oubter l reconhecimiento d'ambas las partes.
Alguns anhos depuis boltou la Roma, tenendo-se dedicado als sous trabalhos stóricos, ne ls quales la prossimidade a l'elite gobernante de Roma, i la sue cultura, fazirun de Políbio un ouserbador prebilegiado de la política i cultura romanas. Ne l ámbito desses trabalhos, amprendiu dibersas biaiges, percurando ouserbar an purmeira mano ls lugares i l cenairo de ls eibentos que çcrebia na sue stória.
Percurando oubter rigor na çcriçon stórica, antrebistou beteranos de las guerras que çcrebiu, percurando oubter anformaçon persencial de ls eibentos mais recentes. Atrabeç de la sue anfluéncia an Roma, oubtebe acesso prebilegiado als arquibos públicos, tenendo cun cuidado cumpulsado las fuontes documentales eisistentes.
Passado la muorte de Cipion, retornou a la Grécia, adonde faleciu als 82 anhos an cunsequéncia dua queda de cabalho.
Atribui-se la Políbio l'ambençon dun sistema critográfico que permite cun facelidade trasformar letras an númaros i, atrabeç dua chabe numérica simples, recriar l testo enicial. Este sistema simples de critografie fui ousado até l seclo XIX.
Ls trabalhos de Políbio tubírun grande anfluéncia subre dibersos pensadores i políticos, nomeadamente Cícero i Montesquieu, i serbiran de fuonte la múltiplos storiadores posteriores, antre ls quales Tito Líbio.
D'acuordo cula tradiçon griega de balorizar l testemunho cuntempoiráneo i la Stória recente, ne ls sous scritos Políbio narra preferencialmente ls acuntecimientos de la sue própia geraçon i de l'eimediatamente anterior. Ye un de ls purmeiros storiadores a ancarar la Stória cumo ua sequéncia lógica de causas i eifeitos. La sue obra baseia-se nua cuidadosa análeze crítica de las fuontes eisistentes i de la tradiçon, çcribendo cun bibacidade ls acuntecimientos i las motibaçones i balores subjacentes, tenendo cumo oubjetibo ua bison global de ls acuntecimientos i nun ua simples cronologie de fatos.
L'obra de Políbio, de que nun se conhece hoije senó ua parte, ye cunsidrada cumo sendo oubjetiba i fundada nua sólida análeze de las fuontes, l que l coloca a par de Tucídides an tenermos de cientificidade na análeze stórica. Anfelizmente, sou stilo ye prolixo i ancolor (l que mui prejudicou la preserbaçon de la sue obra). Cumo aliás serie d'asperar, la sue çcriçon de ls acuntecimientos nin siempre ye neutra, sendo claro l sou sfuorço ne l sentido de justeficar las sues açones i las de ls que le stában mais próssimos, por bezes an detrimiento d'outros. Sue hostelidade an releçon als enimigos griegos de la Liga de la Aqueia - cumo la Liga Etólia i l tirano "populista" de Sparta, Nabis, ye notória. Por outro lado, l'obra fui scrita cul oubjetibo de splicar als griegos las rezones de l'ascenson de Roma, percurando cumbencé-los de l'einebitabelidade de l'aceitaçon de l domínio romano, ganhando assi an alguas passaiges un scessibo ton apologético.
== Traduçones ==
Eesiste an pertués ua traduçon de l griego de parte de l'obra de Políbios (Stórias) feita por Mário de la Gama Kury, publicada pula Eiditora Ounibersidade de Brasília.
== Ber tamien ==
* Histórias
== {{Lhigaçones sternas}} ==
* ''A ascensão e queda do Império Romano'' de Políbio (em inglês/latim/grego clássico):
** [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plb.+toc Versões inglesa e grega clássica;]
** [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/home.html Tradução por W. R. Paton no sítio "Lacus Curtius" de Bill Thaeyer:]
* [http://www.murky.org/blg/polybius/ O método criptográfico de Políbio (em inglês);] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108140115/http://www.murky.org/blg/polybius/ |date=2009-01-08 }}
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/Introduction*.html Uma introdução à vida e obra de Políbio no "Lacus Curtius" (em inglês).]
* [http://www.wdl.org/pt/item/4110 "Livros 1–5 de História.]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.wdl.org/pt/item/4110 História da Etiópia.]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.wdl.org/pt/item/4110 Livro 8: Da Partida do Divino Marcus."]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} inclui o Capítulo IV de "As histórias", digitalizados da Biblioteca Digital Mundial
kyn7ksnxtwenoj2zk92ietdjtqlzlqd
Ibn Arabi
0
8983
106495
101432
2026-03-30T01:32:06Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106495
wikitext
text/x-wiki
Abū Bakr Muhammad ibn 'Alī ibn 'Arabi (an árabe أبو بكر محمد بن علي ابن عربي الحطمي) (Múrcia, 28 de júlio de 1165 – Damasco, 10 de nobembre de 1240), mais coincido cumo Ibn Arabi, Abenarabi i Ben Arabi fui un místico sufi, filósofo, poeta, biajante i sábio spano-muçulmano de l'al-Andalus. Las sues amportantes i numerosas cuntribuiçones an çtintos campos de las ciéncias eislámicas balírun-le ls títalos de Bibificador de la Religion (an árabe محيي الدين Muhyi al-Din) i Mestre supremo (an árabe الشيخ الأكبر las-Sheikh al-Akbar).
== Obra ==
Ibn Arabi fui l mais profícuo scritor de testos dedicados al sufismo, cun pul menos 239 obras catalogadas.
=== Traduzida pa l pertués ===
* ''O Adorno dos Abdāl'' (Hilyat al-Abdāl). <small>Edição bilingue comentada por Mário Vieira. Al-Barzakh, Vale do Infante, 2007. ISBN 972-9098-94-8</small>
* ''Epístola das Luzes'' (Risalāt al-Anwār). <small>Edição bilingue comentada por Mário Vieira. Al-Barzakh, Vale do Infante, 2009. ISBN 978-989-95273-2-4</small>
=== Traduzida pa l francés ===
* ''Le livre de l'Extinction dans la Contemplation'' (''Kitâb al-fanâ fî l-mushâhada''), <small>1984</small>
* ''Le Traité de l'Amour'', ch. 178 des ''Al-Futûhât al-Makkiya'', ''Illuminations de La Mecque''), <small>trad. </small><small>Maurice Gloton, Albin Michel, col. "Spiritualités vivantes", 1986 </small>
* ''Le Traité de l'Unité'' d'Awhad al-Din Balyani, <small>atribuído incorrectamente a Ibn ’Arabi</small>
* ''Le Voyage vers le Maître de la Puissance. Manuel soufi de méditation'' <small>(''Traité sur les lumières dans les secrets accordés à celui qui entreprend la retraite. ''</small><small>''Risalat-ul-anwar fima yumnah sahib al-khalwa min al-asrar''), trad. (1987) da tradução inglesa, Pocket, 1994.</small>
* '' Les Illuminations de La Mecque '' (Le livre des Conquêtes Spirituelles mecquoises) (''Al-Futûhât al-Makkiyya'', 1203-1238), <small>tradução Michel Chodkiewicz (1988), Albin Michel, col. </small><small>"Spiritualités vivantes", 2008, 353 p.</small>
* ''Le livre des chatons des sagesses'' (''Kitâb Fusûs al-hikam''), <small>tradução integral, edições AL-Bouraq, 1999. </small><small>Disponível noutra versão: ''La Sagesse des Prophètes'', trad. parcial, Albin Michel, coll. "Spiritualités vivantes", 1974, réed. 2008.</small>
* ''L'Alchimie du Bonheur parfait'', <small>das ''Illuminations de La Mecque'', Berg International, 1981 ISBN 2-900269-17-2</small>
* ''L'interprête des désirs ardents'' (''Tardjumân al-ashwâq''),<small> trad. </small><small>M. Gloton, Albin Michel, col. "Spiritualités vivantes", 1996. Disponível outra versão: ''Le Chant de l'ardent désir'', tradução Sami Ali, éd. Sindbad, Paris, 2006 {{ISBN|2742765027}}.</small>
* ''L'Arbre du Monde'', <small>Paris, 1982.</small>
* ''La production des cercles'' (''Kitâb inshâ' ad-dawâ'ir al-ihâtiyya''), <small>édição do texto árabe Nyberg, tradução e introdução Paul Fenton e Maurice Gloton, Éditions de l'Éclat, 1996.</small>
* ''le livre de l'arbre et des quatre oiseaux'' (''Risâlat al-ittihâd al-kawnî''),<small> trad. </small><small>D. Gril, Les Deux Océans, 1984.</small>
* ''L'Harmonie parfaite d'Ibn Arabi'', <small>Albin Michel, 2001. </small><small>Com caligrafias de Hassan Massoudy.</small>
* ''La prière du jour du vendredi: <small>extracto do capítulo 69 de </small>''<small>Al-Futūhāt al-Makkiya'', éd. al-Bustane, Paris, 1994 {{ISBN|291085602X}}''</small>
* ''Les trente-six attestations coraniques de l'unité'', <small>éd. al-Bustane, Paris, 1994 {{ISBN|2910856011}}</small>
* ''Le Maître d'amour'', <small>ilustrações de Nja Mahdaoui, texto de Rodrigo de Zayas - éd. </small><small>Albin Michel.</small>
* ''Le dévoilement des effets du voyage'' (''Kitâb al-isfâr 'an natâ'ij al-asfâr''), <small>edição do texto árabe, tradução, introdução e notas de Denis Gril, Éditions de l'Éclat, 1994, [http://www.lyber-eclat.net/lyber/ibnarabi/voyage.html texto online]</small>
* ''La vie merveilleuse de Dhû-l-Nûn l'égyptien'' (''al-Kawkab al durrî fî manâqib Dhi l- Nûn al-Misrî''), <small>trad. </small><small>Roger Deladrière, éd. Sindbad, Paris, 1994 {{ISBN|2727401575}}</small>
* ''La profession de foi'' (''Tadhkirât al-khawâçç''),<small> trad. </small><small>Roger Deladrière, éd. Sindbad, Paris, 1995 {{ISBN|2727401964}}</small>
* <small> ''Les soufis d'Andalousie'', <small>traduit par R. W. J. Austin, éd. </small><small>Sindbad, Paris, 1995 {{ISBN|2727401551}}</small></small>
* <small> ''Le livre des contemplations divines'' (''Kitâb Mashâhid l'asrar al-qudsiyya wa matâli' al-anwâr al-ilâhiyya''), <small>trad. </small><small>Stéphane Ruspoli, éd. Sindbad, Paris, 1999 {{ISBN|2742723935}}</small></small>
* <small> ''De la mort à la résurrection'',<small> trad. </small><small>Maurice Gloton, éd. Bouraq, Paris 2009 {{ISBN|9782841613618}}</small></small>
* <small> ''Les secrets des noms de Dieu'', <small>trad. </small><small>Pablo Beneito, éd. Bouraq, Paris 2010 {{ISBN|9782841611874}}</small></small>
=== <small>Traduzida pa l castelhano</small> ===
* <small>''El esplendor de los frutos del viaje'', <small>trad. </small><small>Carlos Varona Narvión. Madrid, Ediciones Siruela, 2008. ISBN 978-84-9841-213-0</small></small>
* <small>''El libro de la extinción de la contemplación'', <small>Málaga, Editorial Sírio, 2007ISBN 978-84-7808-542-2</small></small>
* <small>''Los sufíes de andalucía'',<small> Málaga, Editorial Sírio, 2007. </small><small>ISBN 978-84-7808-553-8</small></small>
* <small>''Textos sobre el ayuno de Ibn Arabi'', <small>Madrid, Mandala ediciones, 2005. </small><small>ISBN 978-84-88769-86-2</small></small>
* <small>''La taberna de las luces: poesía sufí de Al-Ándalus y el Magreb (del siglo XII al siglo XX)'',<small> Múrcia, Editora regional de Murcia , 2004. </small><small>ISBN 978-84-7564-279-6 </small></small>
* <small>''El divino gobierno del reino humano. Lo que necesita el buscador. Tratado sobre el Uno y Único'', <small>Córdova, Almuzara, 2004. </small><small>ISBN 978-84-933901-0-5</small></small>
* <small>''Tratado de la unidad y otros textos sufíes'', <small>Palma de Maiorca, José J. de Olañeta, 2004. </small><small>ISBN 978-84-9716-338-5 </small></small>
* <small>''Las contemplaciones de los misterios'', <small>Múrcia, Editora regional de Murcia, 2003. </small><small>ISBN 978-84-7564-265-9 </small></small>
* <small>''El intérprete de los deseos: Taryuman Al-Aswaq'', <small>Múrcia, Editoria regional de Murcia, 2002. </small><small>ISBN 978-84-7564-241-3 </small></small>
* <small>''Tratado de la unidad'', <small>Barcelona, Índigo, 2002. </small><small>ISBN 978-84-89768-67-3</small></small>
* <small>''Las iluminaciones de la meca: textos escogidos'', <small>Madrid, Ediciones Siruela, 1996. </small><small>ISBN 84-7844-309-6</small></small>
* <small>''Los engarces de la sabiduría'', <small>Madrid, Ediciones Hiperión, 1991. </small><small>ISBN 84-7517-332-2</small></small>
* <small>''Casidas de amor profano y místico'', <small>México, Porrua, 1988. </small><small>ISBN 978-968-08-6402-7</small></small>
== <small>Ligaçones sternas</small> ==
* <small>{{Lhigaçon|en|http://www.ibnarabisociety.org/index.html|The Muhyiddin Ibn 'Arabi Society}}</small>
* <small> ((<tt>[[Lhéngua anglesa|en]]</tt>)) [http://ibnularabifoundation.com/ Ibn al-Arabi Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203180651/http://www.ibnularabifoundation.com/ |date=2014-12-03 }}</small>
* <small> (em francês{{fr}} [http://www.academia.edu/2634736/George_Grigore._Le_concept_damour_chez_Ibn_Arabi_Romano-Arabica_II_Bucharest_Center_for_Arab_Studies._2002_119-134 Le concept d'amour chez Ibn 'Arabi]</small>
* <small> {{Pt}} (em árabe{{ar}} ''[http://www.wdl.org/pt/item/7437/ As revelações de Meca]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''[http://www.wdl.org/pt/item/7437/]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</small>
kif4y73z1oixrnu1192flcjhw64smnw
Alain Mabanckou
0
9632
106492
101022
2026-03-30T00:09:45Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106492
wikitext
text/x-wiki
Alain Mabanckou (Pointe-Noire, República de l Cungo, 24 de febreiro de 1966) ye un scritor cungolés, cun dupla nacionalidade franco-cungolés.
== Biografie ==
Studou Dreito en Brazzabille i, mais tarde, na Fráncia. Passado cuncluir la pós-graduaçon na Ounibersidade Paris-Dauphine, trabalhou durante bários anhos an amportantes multinacionales francesas antes de cunsagrar-se por cumpleto a la literatura. Reside ne ls Stados Ounidos, cumo porsor cumbidado zde 2002; einicialmente cumo porsor de literatura francófona i de "scrita criatiba" na Ounibersidade de Michigan i, mais recentemente, na Ounibersidade de Califórnia (UCLA), cun deciplinas de literatura francófona.
Ye outor de cinco romances, seis libros de poesie i de dibersos relatos que son publicados an çtintos periódicos cumo Le Figaro (Paris), Le Soir (Bruxelas) i an dues obras coletibas: Relatos de África ("Noubelles d’Afrique") an 2003 i Bisto zde la Luna, relatos outimistas ("Bu de la lune, Noubelles outimistes") an 2005.
An 2006, cul romance Memorias de puercoespín, cunseguiu l'amportante prémio Renaudot. An 2008, Mabanckou traduziu de l'anglés pa l francés l'obra de Uzodinma Iweala, un scritor nigeriano cunsidrado cumo un moço prodígio de la literatura norte-amaricana.
== Obras ==
* 1998: Azul, branco, burmeilho ("Bleu Blanc Rouge")
* 2000: Quando l galho anuncia l nacer d'outro die ("Quand le coq annoncera l'aube d'un outre jour")
* 2001: I solo Dius sabe cumo durmo ("Eit Dieu seul sait comment je dors")
* 2002: Ls nietos negros de Bercingetorix ("Les Petits-fils nègres de Bercingétorix")
* 2003: African Psycho
* Baso roto, Alpha Decay, Barcelona, 2007.
* Mimórias de cochino-spinho, Alpha Decay, Barcelona, 2008.<br>
== Prémios ==
* 1995: Prémio de la Sociadade de poetas franceses.
* 1999: Grande prémio literairo de África negra.
* 2004: Medalha de cidadano honorífico de la cidade de Saint-Jean-d'Angély en Charente-Maritime, (Francia).
* 2006: Premio Renaudot, Mimórias de cochino-spinho.<br>
Finalista de l Prémio Renaudot, 2005, Baso roto fui çtinguido cun trés prémios:
* Prémio de romance Ouest-France-Etonnants Boyageurs 2005
* Prémio de ls cinco cuntinentes de la francofonia 2005
* Prémio RFO de l libro 2005<br>
An 2012, la Academie francesa dou-le l Grande Prémio de literatura Heinri Gal.
== Ligaçones sternas ==
* (en francês)[http://www.congopage.com/rubrique.php3?id_rubrique=217 Blog do escritor]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* (en francês)[https://web.archive.org/web/20100128025632/http://wwww.alainmabanckou.net/ Sítio web do autor]
* [https://web.archive.org/web/20100412063717/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=199 Alain Mabanckou] -- Fotos de Mathieu Bourgois.
* (en francês)[https://web.archive.org/web/20070425170327/http://www.humanite.presse.fr/journal/2005-03-24/2005-03-24-459055 "Mêler l'oralité à la littérature"] (entrevista a Alain Mabanckou, ''L'Humanité'', 24 mar. 2005)
== Refréncias ==
<references />
0yj4qqalz3p3xbt4epamop87r731vc6
Líubomir Mitsich
0
9687
106497
90184
2026-03-30T01:55:10Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106497
wikitext
text/x-wiki
Líubomir Mitsich ó, cumo grafado an léngua sérbia Ljubomir Micić ó, ne l'alfabeto cirílico Љубомир Мицић (Jastrebarsko, Cundado de Zagreb, atual Croácia, 1895 - Kačarebo, atual Sérbia, Porbíncia Outónoma de Boibodina, 1971), fui un poeta i eiditor d'ascendéncia i léngua sérbia, fundador dua rebista banguardista an Zagreb i Belgrado, chamada Zenit, que serie eiditada de 1921 a 1943 i que darie ourige al mobimiento artístico chamado Zenitismo, cunsidrado por Aleksandar Jobanobic ua bariaçon de l spressionismo, cun ua tendéncia "cósmica i abstrata", mas que, segundo Irina Subotic serie un mobimiento de múltiplas anfluéncias cumo, para alhá de l própio spressionismo l feturismo, l dadaísmo, l surrealismo, l custrutebismo i tamien tendéncias sociales.
{{dni|||1895|si|lang=br}}{{morte|||1971|lang=br}}
== Bida ==
Zde cedo demunstrou antresse pulas artes, tenendo l purmeiro cuntato cul cinema, circo i l triato itinerante quando frequentaba la scuola purmária an Glina, pequeinha cidade de la Croácia central, época an que screbiu ua peça de triato, la qual serie mais tarde queimada. Na adolescéncia ourganizaba recitales de poesie. L mobimiento zenitista tubo un manifesto, l Manifesto Anternacional de l Zenitismo (júnio de 1921)L Manifesto de l Zenitista de Júnio de 1921 que proclamaba eideales houmanistas i antibélicos, i apelaba pula criaçon dua nuoba i ounida Ouropa i serie seguido por un pequeinho númaro de moços artistas, ambora la sue rebista cuntasse cun muitos colaboradores anternacionales de peso, cumo Basíli Kandinsky, Alexander Blok, Pablo Picasso i El Lissitzky, antre outros.
An Berlin, Mitsich, cun sue mulhier Anuska fui apersentado a eiditores de rebistas literárias i artísticas, cumo Heirwarth Walden i El Lissitzky, qu'eiditarie dous númaros de la rebista Zenit na Rússia. An dezembre de 1926 cun sou armano Branko Be Poljanski, poeta i eiditor dua rebista feturista-spressionista que precediu l trabalho de Mitsich, ourganizou manifestaçones políticas i culturales contra la poeta andiano i filósofo Rabindranath Tagore durante sue bejita la Belgrado.
Sue rebista fui proibida quando alcançou l númaro 43, tamien an 1926, l qual serie sue radadeira eidiçon, an funçon dun testo d'ourientaçon marxista publicado neilha. Mais tarde, fui acusado de dibulgaçon propaganda quemunista i cunclamaçon andireta als cidadanos para ousar la fuorça pa la mudança rebolucionária de l'orde social, seguindo l sucesso de la Reboluçon Russa.
Essas acusaçones políticas forçórun l poeta a deixar Belgrado durante la nuite de 15 para 16 de dezembre de 1926, fugindo atrabeç de Zagreb i Susak, ua ilha al norte de l Adriático, na cuosta de la Croácia, para Rijeka, adonde fui preso ne l die 17 de dezembre. Cuntinou preso até 23 de dezembre, sendo libertado grácias a l'anterbençon de F. T. Marinetti, cunseguindo outorizaçon para se silar an Paris ne l die 14 de janeiro. Anquanto aguardaba permisson para deixar Rijeka, se ancuontrou cun Luigi Pirandello i cun sue mulhier Anuska que tenerie trazido einúmaras obras d'arte que Mitsich trasferirie pa la Fráncia, paíç adonde se silou por 9 anhos (1927 -1936). Naturalmente, el eirie ambolber-se cun artistas i anteletuales na eferbescente Paris, tales cumo Tristan Tzara, até buoltar a belgrado, an 1936, adonde reniciou sue atebidade d'eiditor. A partir de la Segunda Guerra Mundial nun participou mais de la bida cultural de sou paíç, la zaparecida Iugoslábia.
Mitsich morriu nun lar d'idosos an Kačarebu, cidade situada an Boibodina, an 14 de júnio de 1971 cul diagnóstico de pneumonia. El fui anterrado al lado de sue mulhier Anuska, an Belgrado, a la custa de dous moços amigos que se amportában cul i cun quien el passou sues radadeiras horas.
== Posteridade ==
L'antresse pula obra de Mitsich rebibeu durante ls anhos sessenta i ten oumentado cun ua nuoba óndia de pesquisas de la banguarda ouropeia de ls anhos binte. Zde anton ua série de libros, studos i testos, bárias sposiçones, bários filmes i séries de telebison a respeito de l poeta fúrun porduzidas. Als poucos, l seneficado i l balor de Mitsich cumo scritor, crítico, eiditor de rebistas i libros, ancentibador, criador i propagador de las nuobas i radicales tendéncias literárias i artísticas, fui stablecido.
Cunsidrado un de ls poetas sérbios mais amportantes de l período passado la Purmeira Guerra Mundial, sou trabalho inda ancentiba las nuobas geraçones.
== Ligaçones sternas ==
* [http://www.wdl.org/pt/curator-video/15/ Vídeos com análises sobre todos os números da revista Zenit. Palestrante Sreten Ugričić. A Revista de Vanguarda Zenit 1921-1926. Biblioteca Nacional da Sérvia/ Biblioteca Digital Mundial. Página visualizada em 25 de março de 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910125500/https://www.wdl.org/pt/curator-video/15/ |date=2017-09-10 }}
kduh48ghrdnayiko2k7n6imolg38plh
Slobénia
0
9790
106490
90282
2026-03-29T21:26:05Z
Sa~eswiki
11709
106490
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Slobénia'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Slovenia.svg|left|150px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of Arms of Slovenia.svg|left|150px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Slovenia in European Union.svg|left|290px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua slobena]]
|-
| '''Capital''' || [[Ljubliana]]
|-
| '''Área'''<br />
|20 273 km²<br />
|-
| '''Populaçon'''<br /> - Total:<br /> - Densidade:
| <br />2 130 850<br />102 ab./km²
|-
| '''Moneda''' <br />
| [[Ouro]]
|-
|align="center" colspan=2 | Hino nacional: ''Zdravljica''
|-
|}
La '''Slobénia''' ye un paíç que queda na [[Ouropa|cuntinente ouropeu]]. La capital ye la cidade de [[Ljubliana]].
{{Paízes de la Ouropa}}
ixhgqdj259daezhwvelrrcu7oi9rxd0
106491
106490
2026-03-29T21:26:22Z
Sa~eswiki
11709
106491
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Slobénia'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Slovenia.svg|left|150px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of Arms of Slovenia.svg|left|80px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Slovenia in European Union.svg|left|290px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua slobena]]
|-
| '''Capital''' || [[Ljubliana]]
|-
| '''Área'''<br />
|20 273 km²<br />
|-
| '''Populaçon'''<br /> - Total:<br /> - Densidade:
| <br />2 130 850<br />102 ab./km²
|-
| '''Moneda''' <br />
| [[Ouro]]
|-
|align="center" colspan=2 | Hino nacional: ''Zdravljica''
|-
|}
La '''Slobénia''' ye un paíç que queda na [[Ouropa|cuntinente ouropeu]]. La capital ye la cidade de [[Ljubliana]].
{{Paízes de la Ouropa}}
cp9gd6pk70irk7zpf7xipjkem357raj
Prémio Guillem Nicolau
0
10566
106499
104647
2026-03-30T03:26:56Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
106499
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo
| títalo = Prémio Guillem Nicolau
| subtítalo = Premio Guillem Nicolau
| eimaige =
| lhegenda =
| rótulo1 = '''Tipo'''
| dados1 = Prémio lhiterairo
| rótulo2 = '''Anspirado por'''
| dados2 = Guillem Nicolau
| rótulo3 = '''Galardon'''
| dados3 = Gobierno de [[Aragon]]
| rótulo4 = '''Paíç'''
| dados4 = {{ESP}}
}}
L '''Prémio Guillem Nicolau''' (an aragonés i spanhol: ''Premio Guillem Nicolau'', an catalan: ''Premi Guillem Nicolau'') ye un galardon lhiterairo an lhéngua catalana, atrebuído anhiego pul Departamiento de Cultura de l gobierno de [[Aragon]] pa pormober la criaçon lhiteraira an catalan. L prémio ye antregue a ua obra lhiteraira einédita de qualquiera género (narratiba, poesie, triato, ansaio, traduçon, etc.) que ten de se apersentar cun eibidéncia de acuordo cul chamamiento de l prémio. L nome de l prémio fui dado an honra de l houmanista aragonés de l seclo XIV, Guillem Nicolau.
== Bincedores ==
* 1993 (cumo ''Premio Arnal Cavero''): Seminairo de Filologie Románica de la Ounibersidade de Heidelberg.
* 1995: Màrio Sasot Escuer.
* 1997: Juli Micolau i Burgués, por ''Manoll''.<ref name=CLA>{{citar web|url=http://www.centrodellibrodearagon.es/asp/premios/premios_asp.asp?cod=4|títalo=Premios del Gobierno de Aragón|publicado=Centro del Libro de Aragón|acessodata=11 de febreiro de 2018|lhéngua=spanhol}}</ref>
* 1998: Hèctor B. Moret.<ref name=CLA/>
* 1999: Josep San Martín Boncompte.<ref name=CLA/>
* 2002: Susanna Barquín, por ''L'aventura del desig''.<ref name=CLA/>
* 2003: Xavier Terrado, por ''Mediterrània/Diàleg de la cordialitat''.<ref>{{citar web|url=http://benasque.aragob.es:443/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=376078431313|títalo=Decreto 345/2003, de 16 de diciembre, del Gobierno de Aragón, por el que se otorga el premio «Guillem Nicolau 2003» a D. Xavier Terrado i Pablo|obra=Boletin Oficial de Aragón|publicado=Gobierno de Aragon|data=29 de dezembre de 2013|lhéngua=spanhol}}</ref>
* 2004: José Miguel Gràcia Zapater, por ''Vers a vers a Barcelona''.<ref>{{citar web|url=http://benasque.aragob.es:443/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=23030103636|títalo=Decreto 11/2005, de 11 de enero, del Gobierno de Aragón, por el que se otorga el premio «Guillem Nicolau 2004» a D. José Miguel Grácia Zapater|obra=Boletin Oficial de Aragón|publicado=Gobierno de Aragon|data=2 de febreiro de 2005|lhéngua=spanhol}}</ref>
* 2006: Susana María Antolí Tello, por ''Tornem a ser menuts!''.<ref name=CLA/>
* 2007: José Miguel Gràcia Zapater, por ''Dietari en groc''.<ref name=CLA/>
* 2008: Juli Micolau i Burgués, por ''D'un sol esclop''.<ref name=CLA/>
* 2009: Marta Momblant Ribas, por ''La venta de l'hereva''.<ref name=CLA/>
* 2010: Mercedes Llop Alfonso, por ''Ressó en l'obscuritat''.<ref>{{citar web|url=https://www.heraldo.es/noticias/cultura/distinguidas_las_mejores_obras_aragones_catalan_castellano.html|títalo=Blas Muñoz, Mercedes Llop y un libro colectivo, premios Miguel Labordeta, Nicolau y Arnal Cavero|data=16 de dezembre de 2010|obra=Heraldo de Aragón|outor=Europa Press|lhéngua=spanhol}}</ref>
* 2011: Carles Terés, por ''Licantropia''
* [[2010]]: [[Merxe Llop Alfonso]], por ''Ressó en l'obscuritat''.<ref>{{es}} [http://www.heraldo.es/noticias/cultura/distinguidas_las_mejores_obras_aragones_catalan_castellano.html ''Blas Muñoz, Mercedes Llop y un libro colectivo, premios Miguel Labordeta, Nicolau y Arnal Cavero'']{{Lhigaçon einatiba|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Heraldo de Aragón]]'', [[16 d'aviento]] de [[2010]].</ref>
* [[2011]]: [[Carles Terés]], por ''Licantropia''.
* [[2017]]: [[Mario Sasot Escuer]], por ''Espills Trencats''.<ref> [https://www.lacomarca.net/opinion/mario-sasot-premi-guillem-nicolau-2017/ Màrio Sasot premi Guillem Nicolau 2017]. La Comarca. 15 d'octubre de 2017</ref>
* [[2018]]: [[Marta Momblant Ribas]], por ''Arbàgel. Un revolt d’amor''.<ref>{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/escenarios/marta-momblant-lleva-premio-guillem-nicolau_1307404.html Marta Momblant se lleva el premio Guillem Nicolau] [[El Periódico de Aragón]]. 6 de setiembre de 2018</ref>
* [[2020]]: [[Merxe Llop Alfonso]], por ''Sílverti''.<ref name="pr20"> [https://tempsdefranja.org/territoris/arago/silverti-de-merxe-llop-premi-guillem-nicolau-2020/ “Sílverti”, de Merxe Llop, premi Guillem Nicolau 2020]. Temps de Franja. 5 de noviembre de 2020</ref>
* [[2021]]: [[Lluis Rajadell Andrés]], por ''Terra Agra''.<ref>{{es}} [https://www.cartv.es/aragonnoticias/noticias/15-recomendaciones-con-sello-aragones-para-el-dia-del-libro-9795 15 recomendaciones con sello aragonés para el Día del Libro]. Aragón Noticias. 23 d'abril de 2022</ref>
* [[2022]]: [[Marta Momblant Ribas]], por ''Dona lletra aigua''.<ref>{{es}} [https://arainfo.org/marta-momblant-ribas-premio-guillem-nicolau-2022/ Marta Momblant Ribas, Premio Guillem Nicolau 2022]. [[AraInfo]]. 22 de setiembre de 2022</ref>
{{Refréncias|quel=2}}
{{Portal3|Spanha}}
{{Rabisco}}
[[Catadorie:Cultura de la Spanha]]
sww1ic5mi3qibq3pdeplkc14r3umwkl