ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2100 1027889 949846 2026-04-27T19:39:09Z Aung Minn Khannt77 92927 1027889 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox officeholder |honorific-prefix = ဗိုလ်ချုပ် |name = အောင်ဆန်း |honorific-suffix = |native_name = |native_name_lang = |image = Aung San color portrait.jpg |alt = |caption = |order = ငါးယောက်မြောက် ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန် <br />[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|အမှုဆောင်ကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |term_start = ၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၆ |term_end = ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ |predecessor = [[ပေါ်ထွန်း၊ ဆာ|ဆာပေါ်ထွန်း]] |successor = [[နု၊ ဦး|ဦးနု]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ်) |order1 = [[ဖဆပလ]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start1 = ၂၇ မတ် ၁၉၄၅ |term_end1 = ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ |predecessor1 = မရှိ |successor1 = [[နု၊ ဦး|ဦးနု]] |order2 = မြန်မာတပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |term_start2 = ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၃ |term_end2 = ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ |predecessor2 = မရှိ |successor2 = | party = {{flagicon image|Flag of the AFPFL.svg}} [[ဖဆပလ]]<br/> {{flagicon image|Communist Party of Burma flag (1939-1946) and (1946-1970).svg}} [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] | birth_name = ထိန်လင်း | birth_date = {{birth date|1915|2|13|df=y}} | birth_place = [[နတ်မောက်မြို့]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေး]]၊ [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{Death date and age|1947|07|19|1915|13|02}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ဗြိတိသျှဘားမား။ | death_cause = လုပ်ကြံခံရခြင်းကြောင့် | resting_place = အာဇာနည်ဗိမာန်၊ ရန်ကုန်မြို့။ | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]/[[ဗမာလူမျိုး]] | ethnicity = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] | other_names =ဗိုလ်တေဇ<br/>Omoda Monji<br/>Tan Lushou<br/>မျိုးအောင်<br/>နောင်ချို<br/>စံဖဲ | known_for = | religion = [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | occupation = နိုင်ငံရေးသမား၊ ဗိုလ်ချုပ် | spouse = [[ဒေါ်ခင်ကြည်]] (၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၂) | children = [[အောင်ဆန်းဦး]]<br/>အောင်ဆန်းလင်း<br/><!--Aung San Chit--><br/>[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] | relations = [[ဖာ၊ ဦး|ဦးဖာ]] (ဖခင်)<br/>[[စု၊ ဒေါ် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမိခင်)|ဒေါ်စု]] (မိခင်)<br/>[[ဘဝင်း၊ ဦး|ဘဝင်း]] (အစ်ကို)<br/>[[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]] (တူ) | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]<br/> ရေနံချောင်း အထက်တန်းကျောင်း | signature = Aung San Signature.svg <!--Military service--> | nickname = | allegiance = [[ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်]]<br/>[[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]]<br/>[[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] (ထိုစဉ်က တပ်မတော်တွင် အမြင့်ဆုံးရာထူး) | unit = | commands = | battles = | awards ={{plainlist| * [[File:JPN Kyokujitsu-sho (WW2) 2Class BAR.svg|border|36x10px]] [[:en:Order of the Rising Sun|Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star (2nd class)]] (ဂျပန်){{Efn| ထိုခေတ်ကာလက ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်၏ တတိယတန်းစားအဖြစ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သော်လည်း ၎င်းအား ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဒုတိယတန်းစားအဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ထားသည်။|name=order}}၊ မေလ ၁၉၄၃<ref name="dsmuseum">{{Cite web |title=ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း (၁၉၁၅ - ၁၉၄၇ ခုနှစ်) |url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNTEiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D |url-status=live |access-date=16 August 2025 |publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]] |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNTEiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D }}</ref> * [[File:JPN Zuiho-sho (WW2) 1Class BAR.svg|border|36x10px]] [[:en:Order of the Sacred Treasure|Grand Cordon of the Order of the Sacred Treasure]] (ဂျပန်)၊ ဩဂုတ်လ ၁၉၄၃<ref name="dsmuseum" /> }} }} '''ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း''' ({{lang-en|General Aung San}})သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးဖခင်၊အမျိုးသားအာဇာနည်ခေါင်းဆောင်၊တော်လှန်ရေးသမား၊ မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်သေနာပတိ]]တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အောင်ဆန်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၆-ခု၊ တပေါင်းလဆန်း (၁)ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၅-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်) စနေနေ့ နံနက်လင်းအားကြီးချိန်တွင် နတ်မောက်မြို့၌ အဖရှေ့နေဦးဖာနှင့် အမိကုန်သည်ဒေါ်စုတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ <ref>ဦးအောင်သန်း ရေး အောင်ဆန်းမိသားစု စာအုပ်မှ၊ ပဉ္စမအကြိမ်၊ ၂၀၂၀-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ စာ-၉</ref> မွေးချင်း ၉ ယောက်အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့တော်ရှိ မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပျက်သုဉ်းစေပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးလက်အောက်သို့ ကျဆင်းစေခဲ့သော တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး နှစ်ပေါင်း (၃၀) အကြာတွင် ဖြစ်သည်။ နတ်မောက်နယ်သူနယ်သားများသည် မြန်မာဘုရင်များ၏ အမှုကိုထမ်းဆောင်သည့် အစဉ်အလာရှိသူများဖြစ်၏။ အောင်ဆန်း၏ မိခင်မျိုးရိုးထဲတွင် ရာထူးကြီး မင်းမှုထမ်းအချို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဖာ သည် လယ် သမားမျိုးရိုးမှဖြစ်ပြီး လောကီရေးရာတွင် လိမ္မာရေးခြားမရှိ၊ စကားမပြော တုံဏှိဘာဝေ နေတတ်သူတဦး ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ရည်ကောင်း၍ စာပေဖက်တွင် ထူးချွန်သော်လည်း စကားနည်းလွန်းသဖြင့် ဦးဖာသည် မိမိ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအလုပ်ဖြစ်သော ရှေ့နေအလုပ်၌ အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ထက်မြက်သွက် လက်လှသော မိခင်ဒေါ်စုသာလျှင် မိသားစုစားဝတ်နေရေးကို အဓိကတာဝန်ယူရသည်။ ဒေါ်စု၏ ဦးလေးတော်သူသည် ဗြိတိသျှတို့ကို ရှေးဦးစွာ တော်လှန်ဆန့်ကျင်ခဲ့သော မြန်မာအုပ်စုတစုကို ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး၌ ဗိုလ်လရောင် ခေါ် ဦး[[မင်းရောင်၊ ဗိုလ် (မြို့လုလင်သူကြီး)|မင်းရောင်]] အား ဗြိတိသျှတို့က ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ == အမည် == ဇာတာတွင်ပါရှိသည့် အမည်မှာ မောင်ထိန်လင်း ဖြစ်သည်။ မိဘများက အကိုဖြစ်သူ [[အောင်သန်း၊ ဦး|အောင်သန်း]] နှင့် လိုက်ရန် အောင်ဆန်း ဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်ရောက်သောအခါ သခင်အောင်ဆန်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သခင်အောင်ဆန်း၏ တရုတ်အမည်မှာ ထန်လုရှို(တန်လုရှောင်)ဖြစ်ကာ၊ ဂျပန်အမည်မှာ အိုမိုဒါမွန်ဂျိ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရဲဘော်သုံးကျိတ်ဝင်များ ဗိုလ်အမည်ခံရာတွင် ဗိုလ်တေဇ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက် နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအမည် ဖြင့်ထင်ရှားသည်။ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့သော လျှို့ဝှက်အမည်များမှာ ဦးနောင်ချို၊ မျိုးအောင် ဟူ၍ဖြစ်ပြီး၊ ထောက်လှမ်းရေးရှေ့ပြေးဖြစ်သည့် [[နေဝင်း၊ ဦး|ဗိုလ်နေဝင်း]]နှင့် ဆက်သွယ်သော လျှို့ဝှက်အမည်မှာ ကိုစက်ဖေဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အရိုင်း၊ ငမိုး စသည်ဖြင့် မိတ်ဆွေ၊ သူငယ်ချင်းများက ချစ်စနိုးဖြင့် နောက်ပြောင်ခေါ်သည့် အမည်များလည်း ရှိခဲ့သည်။ [[File:Aungsanfamilytree.jpg|thumb|150px|right|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ဆွေစဉ်မျိုးဆက် ဇယား]] [[File:Aungsan zartar.jpg|thumb|150px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ဇာတာ]] == လူငယ်ဘဝ == ညီအကိုမောင်နှမ (၆) ဦး (ကလေးဘဝကပင် ကွယ်လွန်ကြသူများအပါအဝင်ဆိုလျှင် မွေးချင်း - ၉ ဦး) အနက် အထွေးဆုံးဖြစ်သည်။ အောင်ဆန်း၏ အကို (၃) ဦးမှာ အသက်ငယ်⁠ငယ်လေးတွင် ကျောင်းစတက်ကြ၏။ သို့သော် အောင်ဆန်းမှာမူ အမေပါ တက်မှ ကျောင်းတက်မည် ဆိုကာ ကတ်ဖဲ့နေ၏။ ဒေါ်စုသည် သားထွေးလေးကို အလွန်ညှာတာလေ့ရှိပြီး သူ့စိတ်ပါမှသာ ကျောင်းတက်ပါစေတော့ဟု အလိုလိုက်ထားခဲ့၏။ သို့ဖြင့် (၈) နှစ်သားအရွယ်ရောက်သောအခါမှ အောင်ဆန်း ကျောင်းစတက်ခဲ့သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ အောင်သန်း ရှင်သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်သောအခါ အောင်ဆန်းက သူလည်း ရှင်ပြုချင်ပါသည်ဟု ဆိုလာခဲ့သည်။ အမေက အခွင့်ကောင်းကို ချက်ချင်းယူ၍ ရှင်မပြုမီ စာရေးစာဖတ်တတ်ရန် လိုမည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။ အောင်ဆန်း၏ ပထမကျောင်းမှာ နတ်မောက် ဦးသောဘိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ဖြစ်သည်။ လောကုတ္တရာပညာ သာမက ခေတ်သစ်ပညာရပ်အချို့ကိုပါ သင်ကြားပေးသော ထိုစဉ်အခေါ် လောကဓာတ်ကျောင်းမျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် နတ်မောက်ကျောင်းတွင် အင်္ဂလိပ်စာ သင်ကြားပေးခြင်းမရှိပေ။ ရေနံချောင်း အမျိုးသားကျောင်းသို့ အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်၌ ပြောင်းခဲ့သည်။ ရေနံချောင်းရောက်သောအခါ ကျောင်းတွင် ဆရာတစ်ဦးအဖြစ် အလုပ်လုပ်နေသော အစ်ကိုကြီး ဦးဘဝင်း၏ ထိန်းကျောင်းစောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် နေခဲ့ရသည်။ အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်၌ သတ္တမတန်းစာမေးပွဲတွင် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]စာသင်ကျောင်းများနှင့် အမျိုးသားကျောင်းများ၌ ပထမစွဲသူများအား ချီးမြှင့်သော ဦးရွှေဘို ရွှေတံဆိပ်နှင့် ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေး ဆုကို ရရှိခဲ့၏။ [[အမျိုးသားကျောင်း]]များမှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] အက်ဥပဒေဆန့်ကျင်သပိတ်မှ ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို[[အက်ဥပဒေ]]သည် အခွင့်ထူးခံ လူနည်းစုလေးကိုသာ အထက်တန်းပညာ သင်ကြားခွင့်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ဆန့်ကျင်သူများကယူဆခဲ့သည်။ အမျိုးသားကျောင်း၌ နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံရေးလောက၌ နာမည်ကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ မိန့်ခွန်းများကို စိတ်ဝင် စားခဲ့ပြီး စကားရည်လုပွဲများတွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့၏။ ထို့အပြင် [[ကျောင်းဂျာနယ်]] စာတည်းအဖြစ်လည်းဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ၌ မြန်မာစာ၊ ပါဠိဘာသာဂုဏ်ထူးများဖြင့် အေ အဆင့်မှ အောင်မြင်ကာ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]သို့ ပညာဆက်သင်ရန် ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ အောင်ဆန်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်လာသည့်နှစ်သည်ကား [[ဆရာစံ]]သူပုန်ကို ဗြိတိသျအစိုးရက ချေမှုန်း ကာ ခေါင်းဆောင်များကို သေဒဏ်ပေးခဲ့ပြီး တစ်နှစ်ကြာကာလကပင်ဖြစ်သည်။ အောင်ဆန်း တက္ကသိုလ်ရောက်စ ပထမနှစ်ပတ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂမှ စကားရည်လုပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုစကားရည်လုပွဲအပြီး၌ အောင်ဆန်းသည် ပရိသတ်အကြားမှထကာ သူ့အကို အောင်သန်း တင်သွင်း သော "ဘုန်းတော်ကြီးများ နိုင်ငံရေးမလုပ်သင့်"ဟူသည့် အဆိုကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ကိုအောင်ဆန်း ကျောင်းသားနိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်မှုမှာ အစ၌ ခပ်ဖြေးဖြေး မှန်⁠မှန်သာဖြစ်သော်လည်း ၁၉၃၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း၌ အရှိန်အဟုန် မြင့်မားလာ၏။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် ကို[[နု၊ ဦး|နု]]၊ ကိုလှဖေ (နောင် [[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လင်္ကျာ]])၊ ကိုသိန်းဖေ၊ ကိုကျော်ငြိမ်း၊ ကိုရာရှစ်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်အတူ စတင်လုပ်ကိုင်နေပြီး မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ထင်ရှားလာမည့် ထိုလူငယ်များနှင့် အောင်ဆန်းတို့ လက်တွဲကာ ကျောင်းသားများ အတော်ပင် ဂရုပြုရမည့် နိုင်ငံရေးအင်အားစုတစုဖြစ်လာအောင် စည်းရုံးခဲ့သည်။ သူ၏ ပညာရေးကို နတ်မောက်နှင့် ရေနံချောင်းတို့တွင် သင်ကြားပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဘီအေဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ ခေတ်သစ်သမိုင်း နှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ တို့ဖြင့် ရယူခဲ့သည်။ ကိုအောင်ဆန်းတို့လူစုသည် အာဏာပိုင်အလိုတော်ရိများ လွှမ်းမိုးထားသော တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသမဂ္ဂကို ထိုးထွင်းဝင်ရောက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် စတင်လှုပ်ရှား၏။ ပထမတွင် အောင်မြင်မှုသိပ်မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့အထဲမှ ကိုကျော်ငြိမ်းနှင့် ကိုသိန်းဖေတို့သာ သမဂ္ဂအမှုဆောင်များအဖြစ် အရွေးချယ်ခံရသည်။ ၁၉၃၅-၃၆ စာသင်နှစ်အတွင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂအမှုဆောင် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အဓိကနေရာအား လုံး အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် ထက်သန်သောလူငယ်များက ရရှိသွားကြ၏။ ကိုအောင်ဆန်းသည် အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်တဦးအဖြစ် အရွေးခံရပြီး သမဂ္ဂမဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာလည်း ဖြစ်လာသည်။ သူသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းအဖွဲ့မှ ထုတ်ဝေသော [[အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း]]တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ‘ငရဲ‌ခွေးကြီး လွတ်နေပြီ’ ဟူသည့် တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိကြီးတစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းထားသည့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကိုရေးသားခဲ့သည်။ ဆောင်းပါးရှင်အားဖော်ထုတ်ရန် တောင်းဆိုသည်ကို မဖော်ပြခြင်း၊ ကိုနုသည်လည်း ကျောင်းအုပ်ကြီးအား ပစ်⁠ပစ်ခါခါ ဝေ ဖန်မှုဖြင့် ကိုနု(နောင် သခင်နု) နှင့် အတူ တက္ကသိုလ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည်။ ကိုနု နှင့် ကိုအောင်ဆန်းတို့ ကျောင်းထုတ်ခံခဲ့ရသောကြောင့် ကျောင်းသားများထဲတွင် မကျေနပ်မှု၊ ဒေါသထွက်မှု ပို၍များပြားလာပြီး သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သတင်းစာများနှင့်တကွ တနိုင်ငံလုံးက သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများကို ကြင်နာစွာ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအနေဖြင့်လည်း သပိတ်မှောက်သူများ၏ မကျေနပ်ချက်များကို လေးနက်စွာ မ စဉ်းစား၍ မဖြစ်တော့ပါ။ နောက်ဆုံး၌ နိုင်လူမင်းထက်ပြုတတ်သော ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ အငြိမ်းစားယူလိုက်ရ ၏။ တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေတွင် ကျောင်းသားများထည့်သွင်းလိုသော ပြင်ဆင်ချက်များကို လေ့လာရန် ကော်မ တီတရပ်ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းလိုက်ရပြီး အရေးမပါလှသော တောင်းဆိုချက်များကိုမူ လိုက်လျောလိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် သမိုင်းတွင် ကျောင်းသားသပိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းထုတ်သည့် အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ နှင့် ကျောင်းသားသပိတ် မန္တလေးသို့ ကူးဆက်ပြီး နောက်ဖွဲ့စည်းသော မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ နှစ်ရပ်လုံး၌ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အစိုးရသည် သူ့အား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အက်ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ကော်မတီတွင် ကျောင်းသားကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။[[File:As11gs.jpg|thumb|150px|left|ကိုအောင်ဆန်းနှင့် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖွဲ့]] ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သမဂ္ဂနှစ်ရပ်စလုံး၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ ကိုအောင်ဆန်း တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရပြီး၍ ဥပဒေဝိဇ္ဇာတန်းတွင် တက်ရောက်နေ၏။ ၁၉၃၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ကျောင်းသားနိုင်ငံရေးမှ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင် သူသည် ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးသမားနှင့် ယုံကြည်မှုပြင်းထန်သော နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးသမား ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာသောအခါတွင် သခင်တစ်ဦးပါဖြစ်လာသည်။ အသင်းကြီးကို ၁၉၃၀ ခုနှစ် မေတွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် အသင်းကြီး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၄၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ ဆောင်ရွတ်ခဲ့သည်။ ဤတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံဟု လူသိများသည့် နိုင်ငံတဝန်းသပိတ်ပွဲများကို လှုံ့ဆော်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်ကပင် ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကြီးအားထူထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအဖွဲ့ကြီးမှာ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၊ နိုင်ငံရေး နိုးကြားသောရဟန်းများ၊ [[ဘမော်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘမော်]]၏ ဆင်းရဲသားပါတီတို့ကို မဟာမိတ်ပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး သူသည် ယင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။[[File:AS10gs.jpg|thumb|150px|ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုအောင်ဆန်း]]သူ၏ သမိုင်းတွင် လူအများကောင်းစွာ မရှင်းလင်းသောအချက်မှာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ထူထောင်ခဲ့သူ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် ပထမဆုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။ များမကြာမီတွင် သူသည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီကို ထူထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ယင်းအဖွဲ့ကို ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဟု ပြန်လည်အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ၁၉၄၀ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ရမ်ဂါတွင် ကျင်းပသော အိန္ဒိယ အမျိုးသားလွှတ်တော် စည်းဝေးပွဲသို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရသည် ဗြိတိသျှတို့ကို သခင်တို့က တော်လှန်ပုန်ကန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြေးခဲ့ရသည်။ ပထမတွင် သူသည် တရုတ်ပြည်သို့သွား၍ ကွန်မြူနစ်တရုတ်များထံ အကူအညီတောင်းရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ဂျပန်စစ်တပ်မှ ပြည်သိမ်းတပ်များက သူ့အား အမွိုင်မြို့တွင် ကြားဖြတ်တားဆီးပြီး ဂျပန်ပြည်သို့သာ သွားရန် တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်။ == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်‌ကာလ == ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဥရောပတိုက်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး စတင်လောင်ကျွမ်းပြီး များမကြာမီ ကိုလိုနီဝါဒအခက်၊ လွတ်လပ်ရေးအချက် ဟုမြင်ကာ [[ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း|ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကြီး]] တည်ထောင်နိုင်ရန် သခင်အောင်ဆန်း ကူညီပေးခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားပါတီ၊ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ကျောင်းသားများနှင့် ပုဂ္ဂလိကနိုင်ငံရေးသမားများ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းလိုက်သော ထိုထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကြီးသည် သခင်အောင်ဆန်း၏ တီထွင်မှုဖြစ်သည်ဟု သခင်နုက သတ်မှတ်ခဲ့၏။ ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကြီး ၏ ပြည်သူလူထုကို တိုက်တွန်းဆော်ဩချက်မှာ စစ်ပြီးသည်နှင့် လွတ်လပ်ရေးပေးရန်သဘောတူသော ကတိရမှသာလျှင် ဗြိတိသျှစစ်ရေးကြိုးပမ်းချက်များကို ကူညီပံ့ပိုးရမည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရအနေနှင့် ထိုကဲ့သို့ကတိကြေညာချက်မပြုပါက စစ်ရေးကြိုးပမ်းချက်များကို အင်တိုက်အားတိုက် ဆန့်ကျင်ရမည်။ တုံ့ပြန်သည့်အနေနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားနေသူအများအပြားကို ဖမ်းဆီးလိုက်ပါသည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးချိန်၌ သခင်ခေါင်းဆောင် အမြောက်အမြားနှင့် ဒေါက်တာဘမော်တို့မှာ ထောင်ထဲရောက်နေကြပေပြီ။ သခင်အောင်ဆန်းကို ဖမ်းဆီးရန် ဝရမ်းအမိန့်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း အချိန်မီ သတိပေးချက်ရသဖြင့် သူသည် ခြေရာဖျောက်ကာ တိမ်းရှောင်သွားနိုင်ခဲ့သည်။ === ဂျပန်နှင့် ပူပေါင်းခြင်း === ၁၉၄၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် သခင်အောင်ဆန်းနှင့် သခင်လှမြိင် (နောင်အခါ ဗိုလ်ရန်အောင်ဟုထင်ရှားသူ)တို့ မြန်မာပြည်မှ ဟိုင်လီအမည်ရှိ သင်္ဘောနှင့် ထွက်ခွာခဲ့ရာ တရုတ်နိုင်ငံ အမွိုင်မြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒေသဖြစ်သော ကူလန်စုသို့ ရောက်သွားကြသည်။ ထိုနေရာ၌ သူတို့နှစ်ဦး လအနည်းငယ်မျှ သောင်တင်နေပြီး တ ရုတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးစားချက်များလည်း အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ တရုတ်[[ကွန်မြူနစ်]]များနှင့် အဆက်အသွယ် မလုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်ကိုယ်စားလှယ်တဦး သူတို့အား ချဉ်းကပ်ပြီး ဂျပန်တပ်မတော် အရာရှိတဦးဖြစ်သူ [[ဗိုလ်မှူးကြီးစူဇူကီကေအီဂျီ]] နှင့်တွေ့ရန် တိုကျိုသို့ လေယာဉ်နှင့်ပို့လိုက်ပါသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးကြီးသည် နောင်အခါ၌ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးကို ကူညီရန်နှင့် တရုတ်မြန်မာလမ်းမကြီးကို ပိတ်ဆို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် တည်ထောင်သော မီနာမီကီကန် လျှို့ဝှက်အသင်း၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားမည့်သူဖြစ်သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာသည်။ ဖူမီမာရိုကိုနိုး အစိုးရထံမှ လက်နက်နှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ကတိကဝတ်များရလာသည်။ သူသည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အတူ စစ်သင်တန်းတက်ရောက်ရန် ဂျပန်ပြည်သို့ ခေတ္တပြန်လည် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ မီနာမီကီးကန်း၏ အကူအညီဖြင့် မြန်မာပြည်လမ်းမကြီးအား ပိတ်ဆို့ရန်နှင့် ပြည်တွင်းရှိ အမျိုးသားပုန်ကန်ထကြွမှုအား ထောက်ပံ့ကူညီရန်အတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဗိုလ်မှူးကြီး ဆူဇူကီး၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ ဗန်ကောက်မြို့ (ထိုအချိန်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှာ ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှု အောက်တွင် ရှိသည်) တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးကို ရယူခဲ့ပြီး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သခင်အောင်ဆန်းသည် တရုတ်သင်္ဘောသားအသွင်ဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်လာလေသည်။ သူမှတဆင့် ဂျပန်တို့ကမ်းလှမ်းလိုက်သည့် သဘောတူညီချက်အရ၊ တော်လှန်ပုန်ကန်ရန် လက်နက်များနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မည်ဟု မြန်မာတို့က နားလည်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် လက်ရွေးစင်လူငယ်တစု ကို စစ်သင်တန်းပေးမည်။ ထိုလူငယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ခိုးထုတ်သွားရန် လိုပေမည်။ သခင်အောင်ဆန်း မြန်မာပြည်၌ ကြာမြင့်စွာမနေပါ။ ဂျပန်သို့ သခင်လှဖေနှင့် အခြားလူငယ်သုံးဦးတို့နှင့်အတူ ပြန်သွားသည်။ ထို အုပ်စုမှာ [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]၏ ရှေ့ပြေးတပ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရဲဘော်သုံးကျိပ်သည် ဟိုင်နန်ကျွန်း၌ ပင်ပန်းကြီးစွာ စစ်ပညာသင်ယူရသည်။ ၎င်းတို့အနက် သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်လှဖေ (ဗိုလ်လင်္ကျာ)၊ သခင်အောင်သန်း([[စကြာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်စင်္ကြာ]])နှင့် သခင်ထွန်းအုပ်တို့ကို စစ်ဌာနဦးစီးကွပ်ကဲရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို အထူးလေ့လာရန် ရွေးချယ်လိုက်ပါသည်။ သခင်ပါတီ အုပ်စုတစုကို ကိုယ်စားပြုသော သခင်ထွန်းအုပ်အား နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တင်မြှောက်လိုက်၏။ သို့သော်လည်း သခင်အောင်ဆန်းသည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်ထွက်လာသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ဖွဲ့သောအခါ၌လည်း တပ်မတော်၏ ပြိုင်ဘက်မရှိခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်း မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မချီတက်မီကပင် ဗမာနှင့် ဂျပန်တို့အကြား ကတောက်ကဆဖြစ်မှုများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။[[File:Aungsanwithchiefofjapan8.jpg|thumb|150px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဂျပန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအရာရှိကြီးများ(အရှေ့တန်းဝဲမှ စတုထ္တမြောက်)]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ရန်ကုန်သည် ဂျပန်တို့လက်အောက်သို့ ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျရောက်သွားပြီး (ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အဖြစ်) ဂျပန်စစ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တိုင်းပြည်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]](ဘီအိုင်အေ) တပ်မတော်အား [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီဒီအေ) အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူသည် အဖွဲ့၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း ဤအကြိမ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ဆန်း အဖြစ်သာနေခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူ့အား ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ များမကြာမီတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းခံရပြီး ဂျပန်ဧကရာဇ်မှ တက်နေဝန်းဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁ ရက်တွင် ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးကြေညာပေးခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ပြီး ၎င်း၏ တပ်မတော်ကိုလည်း ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော် (ဘီအင်အေ)ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂျပန်တို့နှင့် ပူးပေါင်းမှုမှာ ကြာ⁠ကြာမခံပေ။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဂျပန်များပြောသည့် လွတ်လပ်ရေးဆိုသည်ကို သံသယဝင်လာသည်။ ဗမာလူမျိုးများအပေါ် ဆက်ဆံသည့် ဆက်ဆံရေးကိုလည်း မနှစ်မြို့ပေ။ ဂျပန်တပ်များမဝင်ရောက်မီကပင် ဖက်ဆစ်တို့၏ အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သတိပေးခဲ့သည့် ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော သခင်သန်းထွန်းနှင့် သခင်စိုးတို့၏ အကူအညီဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဂျပန်များအား တိုက်ထုတ်ရန် အိန္ဒိယပြည်ရှိ ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်များနှင့် တိတ်တဆိတ် ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး လျှို့ဝှက်အစီအစဉ်များကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင် သူသည် ဘီအင်အေတပ်ကို ဦးဆောင်၍ ဂျပန်ကျူးကျော်သူများအား မဟာမိတ်တို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ တိုက်ထုတ်ခဲ့လေသည်။ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့ကို တော်လှန်ရေးနေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် စစ်အစိုးရမှ [[တပ်မတော်နေ့]]ဟု ပြောင်းလဲခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။[[File:Aung 2.JPG|thumb|alt=ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း‎|စစ်ဝတ်စုံဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ် == ‌ဗြိတိသျှများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာ၍ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့ကို ညီညွတ်သောတပ်ပေါင်းစုအဖြစ် အသွင်ပြောင်းဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင် ဘီအင်အေ၊ ကွန်မြူနစ်၊ ဆိုရှယ်လစ်များ ပါဝင်ကြပြီး ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ကြီး (ဖဆပလ) အဖြစ် အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်ကိုလည်း မျိုးချစ် ဗမာ့တပ်မတော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့၍ ဂျပန်များကို တိုက်ထုတ်ပြီးနောက် တဖြည်း⁠ဖြည်းဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက သီဟိုဠ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကန္ဒီအစည်းအဝေးမှ သဘောတူညီချက်များအရ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်သားများအား ဗြိတိသျှတပ်မတော်အောက်ရှိ ဗမာ့တပ်မတော်အောက်သို့ သွတ်သွင်းယူခဲ့သည်။ စစ်ပြန်ရဲဘော်အချို့ကို ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏အောက်တွင် အရန်အင်အားဖြင့် ဖွဲ့ထားပြီး လူမြင်ကွင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခဲ့ကြရာ ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်များ၏ အစပိုင်းက မလိုက်လျောလိုမှုများကို ပြယ်စေခဲ့ဟန်တူ၏။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ဗမာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဆေးရေးမှူးရာထူးကို ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမား ဘဝကို သာ ရွှေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဖဆပလ အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လွန်ခဲ့သော အောက်တိုဘာက မြန်မာပြည် အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးပြန်လည် ထူထောင်ပြီးနောက် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံအသစ် ဆာဟူးဘတ်ရန့်မှ ခန့်ထားခြင်းခံရပြီးနောက် ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာတို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ရန့်နှင့် မောင်ဘတ်တန်တို့သည် ယခင်ဘုရင်ခံချုပ်ဟောင်း ဆာဒေါ်မန်စမစ်နှင့် ဝင်စတန်ချာချီတို့က ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား သစ္စာဖောက် သူပုန်ခေါင်းဆောင်ဟု သမုတ်ခဲ့သည်ကို လက်မခံခဲ့ပေ။ ဖဆပလ အဖွဲ့တွင်လည်း ကွန်မြူနစ်များနှင့် အမျိုးသားရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ကို ဦးဆောင်သည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့ အကြားကွဲကြရာမှ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နေရာယူသည်ကို အကြောင်းပြုပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့မှ သခင်သန်းထွန်းနှင့် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ တို့ကို ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။[[File:As6gs.jpg|thumb|150px|left|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အက်တလီ]] ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် လုံး⁠လုံးလျား⁠လျားဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သော်လည်း ဗြိတိသျှ၏ ဗီတိုကျခံနိုင်လျက် ရှိသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် ကလီမင့်အက်တလီ တို့သည် လန်ဒန်မြို့တွင် တစ်နှစ်အတွင်း မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို ပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ နယူးဒေလီမြို့၌ တစ်ထောက်ရပ်နားစဉ် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် သူက မြန်မာတို့သည် အကြွင်းမဲ့လွတ်လပ်ရေးကို လိုလားကြောင်း၊ ဓနသဟာယ အဆင့်ကို မလိုလားကြောင်း ဤအခြေအနေကို ရရှိရန် အကြမ်းဖတ်သည့်နည်း သို့မဟုတ် မဖက်သည့်နည်း သို့မဟုတ် နှစ်နည်းစလုံးတို့ကို အသုံးပြုရန်တွန့်ဆုတ်နေမည် မဟုတ်ကြောင်းနှင့် အဆုံးသတ်တွင် သူသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်ထားသော်လည်း အဆိုးဆုံးကိုလည်း ရင်ဆိုင်ရန်ပြင်ဆင်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အချို့က သူ့အား ကရင်လူမျိုးတို့အပေါ် ဗြိတိသျှတို့အားသစ္စာရှိမှု၊ ဂျပန်နှင့် ဘီအိုင်အေတပ်များကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုတို့ကို အကြောင်းပြု နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းနှင့် ပတ်သတ်၍ တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဒေါ်မန်စမစ်သည် ဖဆပလ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ကိစ္စကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအားလည်း စစ်အတွင်းက သူကြီးတစ်ဦးအား ကွက်မျက်မှုနှင့် အရေးယူရန် ကြိုးစားအားထုတ်ခဲ့သည်။[[File:AS4gs.jpg|thumb|150px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် သခင်မြ၊ Lord Pethwick-Lawrence၊(၁၉၄၇ ခုနှစ် လန်ဒန်မြို့၌)]] ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် [[မောင်ကြီး၊ ဆာ(ရဲတပ်ဗိုလ်ချုပ်)|ဆာမောင်ကြီး]]၊ [[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူးအောင်]]၊ [[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]]၊ အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ [[ပင်လုံညီလာခံ]]တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးဖော်ဆောင်သည့် စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဧပြီတွင် ဖဆပလသည် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် နေရာ ၂၀၂ နေရာအနက် ၁၉၆ နေရာကို ရရှိ အနိုင်ယူခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် ဆွေနွေးပွဲများကို ရန်ကုန်ရှိ ဆိုရန်တာဗီလာတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီ လအနည်းငယ်အလို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ သူ၏ အစ်ကို ဦးဘဝင်း အပါအဝင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ကက်လိနက်ဝန်ကြီး ခြောက်ဦးတို့ကို [[အာဇာနည်နေ့|လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်]] ခံခဲ့ကြရသည်။ လုပ်ကြံမှုမှာ သူ၏ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သူ [[ဦးစော]]၏ လက်ချက်ဟု ယူဆရသော်လည်း ဦးစော၏ တရားခွင်စစ်ဆေးချက်များမှာ သံသယ ဖြစ်စရာများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရ ရှိခဲ့သည်။ == မိသားစု== ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်တွင် [[ဒေါ်ခင်ကြည်]]နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ညီမဖြစ်သူက ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်သခင် သန်းထွန်းနှင့် အကြောင်းပါခဲ့လေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ သမီး ဒေါ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်]]သည် ယခုအခါ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်လျက်ရှိသည်။[[File:05153 bogyoke aung san native 01 122 366lo.jpg‎|thumb|300px|alt=နတ်မောက်မြို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ နေအိမ်|နတ်မောက်မြို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ နေအိမ်]] သူ၏ သားတစ်ဦးဖြစ်သူ အောင်ဆန်းလင်းမှာ ၈ နှစ်သား အရွယ်တွင် ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားသားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးအောင်ဆန်းဦးမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ဇနီးဒေါ်ခင်ကြည်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် မြန်မာပြည်သူပြည်သား အများစု သက်ဝင်ယုံကြည်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်ပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဧပြီလထုတ် ဂန္ဓလောက မဂ္ဂဇင်းတွင် Burma and Buddhism ဟူသော ခေါင်းစဉ်နှင့် ဆောင်းပါးတပုဒ် ရေးသားခဲ့လေသည်။ အသက် (၂၀)အရွယ်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် ထိုဆောင်းပါးထဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်က ‘ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရမှာ ဝေဖန်ဆန်းစစ်၍ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနည်း ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းမှာလည်း ကေသမုတ္တိသုတ်ခေါ် ကာလာမသုတ္တန်လာ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ ဟောကြားချက်ဖြစ်သည်။ ထိုဟောကြား ချက်မှာ အယူဝါဒတခု၏ အမှားအမှန်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် တဆင့်ကြားမျှဖြင့်လည်း ဟုတ်ပြီ မှန်ပြီဟု လက်မခံသင့်၊ မိရိုးဖလာ အယူဝါဒဖြစ်၍လည်း လက်မခံသင့်၊ ဤအရာသည် ဤသို့ဖြစ်သကဲ့ဟူသော ကောလာဟာလဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ ကျမ်းဂန်စာပေနှင့် ညီညွတ်သည်ဆိုရုံနှင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ မိမိတို့ ယုံကြည်ထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စကားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ မိမိတို့ လေးစားသော ဆရာ၏ စကားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ဆရာစွဲဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်ဘဲ ဝေဖန်ဆန်းစစ်ကာ လက်တွေ့လုပ်ကြည့်၍ အကျိုးရှိသည့် အယူဝါဒ (ဝိဘဇ္စဝါဒ)ကိုသာ လက်ခံရမည် ဆိုသည့်အချက် ဖြစ်သည်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော အထက်ဖော်ပြပါ ဝိဘဇ္စဝါဒကိုသုံး၍ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနှင့် တိုးတက်ကြီးပွားရေးအတွက် လုပ်ဆောင်သွားကြရန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံး၏ အဓိကတာဝန် ဖြစ်သည်’ ဟူ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် သူ၏ အမြင်နှင့် တိုင်းပြည်လွတ်လပ် ရေးနှင့် တိုးတက်ကြီးပွားရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ကြောင်း ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အနုပညာ == စာရေးဆရာကြီး [[ဒဂုန်တာရာ]]က သူ၏ ‘ရုပ်ပုံလွှာ’ အဖွဲ့အနွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ‘အောင်ဆန်း (သို့မဟုတ်) အရိုင်း’ ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်ကို ဖတ်ရဖူးသည်။ ဆရာဒဂုန်တာရာက သူ၏ ရုပ်ပုံလွှာအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်သည် မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး အကြောင်းကိုသာ အစဉ်အမြဲ တွေးတောနေပြီး ကျန်သည့်အရာများကို ဂရုမစိုက်ဘဲ နေတတ်ပုံ၊ လူရိုင်းတဦးနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တူကာ ဆက်ဆံရခက်ပြီး ဂွတီးဂွကျ နိုင်လှပုံ၊ သူ ယုံကြည်ရာကို စိုက်လိုက်မတ်တတ်နှင့် တဇွတ်ထိုး လုပ်တတ်ပုံ၊ သို့သော် သူ့တွင် အနုပညာဓာတ်ခံရှိပုံ စသည်တို့ကို ရသဟန်နှင့် လှလှပပ ခြယ်မှုန်းခဲ့လေသည်။ ထိုရုပ်ပုံလွှာ အဖွဲ့အနွဲ့ကိုဖတ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ‘ကိုဌေးမြိုင် ပြောသလောက်လည်း ငါမရိုင်းသေးပါဘူးကွာ’ ဟု သူ၏ ကိုယ်ရံတော် ဗိုလ်ထွန်းလှကို ရယ်မောကာ ပြောခဲ့ဖူးကြောင်း ဆောင်းပါးတပုဒ်တွင် ဖတ်ရဖူးသည်။ ထို့အပြင် အလင်္ကာကျော်စွာ မြို့မငြိမ်း၏ ‘သက်ဝေ’၊ ‘ကဉ္စန’ သီချင်းများကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှစ်သက်ပုံ၊ ပင်လုံစာချုပ်အတွက် ရှမ်းပြည်သို့အသွား အင်းလေးကန်ထဲ လှေစီးနေစဉ် ‘လှေကလေးကို လှော်မည် … ဘေးမသမ်းဘဲ အေးချမ်းတော့မည် …’ ဆိုသည့် အဆိုတော် ဒိုရာသန်းအေး၏ သီချင်းအား ဗိုလ်ချုပ်ညည်းတွားပုံတို့ကို ဖတ်ရသည့်အခါ ဗိုလ်ချုပ်သည် တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ရေးအတွက် မအားလပ်အောင် အလုပ်များနေလင့်ကစား သူ၏ ရင်ထဲ၌မူ အနုပညာဓာတ်အပြည့် ကိန်းအောင်နေကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ ‘ဗမာအက၊ ဗမာဂီတတွေဟာ ဟိုဘက်က လှည့်လာတာတွေရှိတယ်။ ဒါတွေကို စုံစမ်းရမယ်။ အာရှတိုက်သားတွေ တဦးနဲ့တဦး ဘယ်လို ဆက်စပ်မှု ရှိတယ်ဆိုတာ လေ့လာရမယ်၊ ကျွန်တော်လည်း အနုပညာသမားပါဗျာ’ ဟူ၍လည်း ဗိုလ်ချုပ် ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ပညာ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ပညာနှင့် ပတ်သက်၍ သူမြင်သည့် အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း သူ၏ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင် ရှင်းပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်က "ပညာသည် စာအုပ်များထဲ၌သာ ရှိသည်မဟုတ်။ စာအုပ်များကို ကျော်၍ မြင်စွမ်းနိုင်ခြင်းကို ဆောင်နိုင်ရပေမည်။ ပညာသည် လူ၏ ရာဇဝင်ကိုသာ ပြုပြင်တိုးချဲ့ရုံသည်မဟုတ်။ လူ၏ စိတ်နေစိတ်ထား၊ အယူအဆများကိုလည်း တိုးတက်စေရမည်။ ရာဇဝင်သိရုံသာ မဟုတ်၊ ရာဇဝင်ကို ဖန်တီးနိုင်စေရမည်။ လောကဓာတ်ပညာကို သိရုံသာမဟုတ်၊ လောကဓာတ်ပညာကို တိုးချဲ့ နိုင်စေရမည်။ လောကအကြောင်းကို နားလည်စေသာမဟုတ်၊ သည့်ထက်ကောင်းသော လောကကို ဖန်ဆင်းနိုင် စေရမည်။ လှေနံဓားထစ်ဆိုသော အလုပ်၊ အပြော၊ အတွေးတို့မှာ ပညာ၏ အဓိပ္ပာယ် ဆန့်ကျင်ဘက်ပေတည်း" ဟု အမြင်ကျယ်စွာ ရှင်းပြခဲ့လေသည်။ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် စာပေ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် သူရိယ မဂ္ဂဇင်းတွင် "အညာသားလေး" ကလောင်နာမည်နှင့် စာရေးသားသည်။ ၁၉၄၇ခုနှစ် မေလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်းရှိ [[ဖဆပလ]]ဌာနချုပ်၌ ပြုလုပ်သော သတင်းစာဆရာများ အစည်းအဝေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်က "လွတ်လပ်ရေးရတဲ့ အချိန်အထိတော့ ကျုပ် နိုင်ငံရေး လုပ်ရအုံးမှာဘဲ၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးလို့ ပါတီတိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်တဲ့အချိန်မှာ ကျုပ်က မပါချင်ဘူး။ ဘေးဖယ်နေမယ်။ သူများတွေလုပ်တာ ထိုင်ကြည့်ပြီး စာအုပ်ရေးမယ်" ဟူ၍ သူ၏ ချင်ခြင်းကို ဖွင့်ဟပြောကြားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်သည် မကွယ်လွန်မီ အချိန်အထိ နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ စစ်ရေး၊ လောကီရေးရာများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဆောင်းပါးများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ရေးသားခဲ့သည့် စာများတွင် သူ၏ တိကျရှင်းလင်း အားကောင်းသော စကားပြေ အရေးအသားနှင့် ဦးတည်ချက်ရောက်အောင် ထိ⁠ထိမိမိ ကွင်း⁠ကွင်းကွက်ကွက် ရေးသားတတ်ပုံကို အားကျအတုယူဖွယ် တွေ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်တို့ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၉၄၉ ခုနှစ်ထုတ် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည့် ‘ဗိုလ်ချုပ်နှင့်စာပေ’ ဟူသော ဆောင်းပါးတွင် ဗိုလ်ချုပ်၏ ခေတ်မီမီ ကမ္ဘာကြည့် ကြည့်မြင်တတ်ပုံကို အထင်အရှား တွေ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်က ‘တကမ္ဘာလုံးဟာ ယခုအခါ ခေတ်ပြောင်းနေတဲ့ အချိန်အခါကြီး ဖြစ်တယ်။ ကျွန်တော်တို့လည်း ကမ္ဘာကြီးနဲ့အတူ ခေတ်နောက်မကျအောင် လိုက်ကြစို့။ ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံ ကြီးမှာ ကမ္ဘာ့တေးသံလိုက်၍ ကနိုင်တဲ့ ဗမာပြည်ကြီးဖြစ်အောင် ဖန်တီးပြုပြင်ကြစို့။ ဗမာပြည်ကြီးကို လွတ်လပ်ပြီး တိုးတက်ထွန်းကားတဲ့ တိုင်းပြည်ဖြစ်အောင် ကြံဆောင် ကြိုးစားကြစို့။ ကျွန်တော်တို့အားလုံး စစ်သားရော၊ နိုင်ငံရေးသမားရော၊ စာရေးဆရာရော၊ သတင်းစာဆရာရော၊ ဗမာတမျိုးသားလုံး ယခုပြောတဲ့အတိုင်း ခေတ်ပြောင်း အလုပ်ကို တူပြိုင်ပြိုင် လုပ်ကိုင်ကြပါစို့’ ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် နိုင်ငံရေး == ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကမူ တိုင်းပြည် တိုးတက်ထွန်းကားရေးအတွက် နိုင်ငံရေးသမားကောင်းတွေ များ⁠များရှိဖို့ လိုအပ်ပုံ၊ နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်ခြင်း၏ မွန်မြတ်ပုံတို့ကို ၁၉၄ဝခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလထုတ် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် ‘နိုင်ငံရေးအမျိုးမျိုး’ ဟူသည့် ဆောင်းပါးတွင် အရိပ်အမြွက် ထည့်သွင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုဆောင်းပါးတွင် ဗိုလ်ချုပ်က ‘အစိုးရဟု ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်ကပင် လူတွေ တရားမစောင့်နိုင်၍ ဖြစ်၏။ လူတွေသာ တရားစောင့်နိုင်လျှင် အစိုးရ ရှိတော့မည်မဟုတ်။ ဤကား ဗမာ့ကျမ်းဂန်တွေ၌ပင် ရှိ၏။ လူတွေတရား မစောင့်နိုင်သည့် အကြောင်းမှာလည်း လောဘတရားကြောင့် ဖြစ်၏။ လောဘတရား ဖြစ်ခြင်းမှာလည်း ပုဂ္ဂလိက ပစ္စည်းပေါ်လာသဖြင့် ငါ့ဟာ၊ ငါ့အိမ်၊ ငါ့ခြံ စသဖြင့် ငါတည်းဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အရင်းခံသည့် လောဘ၊ ထိုလောဘကြောင့်ဖြစ်သော ဒေါသ၊ ထိုလောဘ ဒေါသမီးတို့ကြောင့် မောဟတည်းဟူသော မသိမလိမ္မာ မိုက်မဲမှုဖြစ်လာ၏။’ ‘ဦးဘဘေကြီး ပြောသလို ညစ်ပတ်တဲ့ အလုပ်လား ဆိုသည့် မေးခွန်းကိုလည်း ဖြေလို၏။ ဦးသိန်းမောင်ကြီးကတော့ ဝန်ခံသွားရှာပြီ။ ညစ်ပတ်တယ်တဲ့ သူတော့ မလုပ်ချင်ဟု ဖြေခဲ့ပြီ။ တေမိမင်း အားကျလို့ ထင်၏။ ယခုတော့ ဆွဲချခေါ်တဲ့ ရှေ့နေချုပ်ကြီး ဖြစ်နေတယ်။ အမှန်မှာ နိုင်ငံရေးသည် လောကီရေးပင်ဖြစ်၏။ နိုင်ငံရေးမှာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားမဟုတ်။ သို့သော်လည်း လောကီရှိမှလည်း လောကုတ်ရှိနိုင်၏။ လောကုတ်ရှိမှလည်း လောကီ တည်နိုင်၏။ အူမတောင့်မှ သီလစောင့်နိုင်၏။ လူတွေသည် ပြုပြင်လို့ရ၏။ ပြုပြင်လို၏။ တိုးတက်လို၏။ ဤအချက်မှာ ထင်ရှားနေပေပြီ။ စင်စစ်နိုင်ငံရေးမှာ ထိုပြုပြင် တိုးတက်လိုသည့် ပင်မတရားကြီးတရပ်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုတရားကား လောကီနိဗ္ဗာန်ကို နောက်ဆုံးရည်မှန်းပေ၏။ ထို၌ကြောင့် အဘယ်မှာလျှင် ညစ်ပတ်ရပေမည်နည်း’ ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုဆောင်းပါးထဲတွင် နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ‘မိမိကိုယ်ကို နာမည်ကြီးအောင်၊ ကြွယ်ဝအောင် လုပ်တတ်သည်မှာ နိုင်ငံရေးမဟုတ်။ တိုင်းပြည်ကောင်း အောင်လုပ်တတ်မှ နိုင်ငံရေးဖြစ်၏’ ဟု ဗိုလ်ချုပ် က သတိပေး ရေးသားခဲ့သေး၏။ ပင်လုံညီလာခံ အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီးခဲ့သည့် အထိမ်းအမှတ် ညစာစားပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်က ‘ကျွန်တော် ဒီကို ရောက်လာတဲ့ကိစ္စ နားလည်တာ တခုရှိပါတယ်။ ဘာလဲဆိုရင် ဗမာပြည်ကြီး လွတ်လပ်စေချင်တယ်၊ ညီညွတ်စေချင်တယ်၊ ကြီးပွားစေချင်တယ် သည်ဟာပါဘဲ။ တိုင်းပြည် လွတ်လပ်အောင်၊ ညီညွတ်အောင်၊ ကြီးပွားအောင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ ဆိုတာကို လွန်ခဲ့တဲ့ (၁၀)နှစ်လောက်ကစပြီး ကြိုးစားလာပါတယ်။ နောင်လဲ ကြိုးစားပါဦးမယ်။ လုံး⁠လုံးလွတ်လပ်တဲ့ကိစ္စ ပြီးပြတ်သည်အထိ ကြိုးစားပါမယ်’ ဟု ပြောကြားခဲ့လေသည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အတွင်းဝန်များရုံး၌ နိုင်ငံရေးတွင် အလွန်အရေးပါသော ခေါင်းဆောင်ကြီး များ ([[အာဇာနည် ကိုးဦး]])တို့နှင့်အတူ လုပ်ကြံခြင်းခံခဲ့ရပြီး ကျဆုံးခဲ့သည်။ [[File:Heroes.jpg|thumb|150px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လုပ်ကြံခံရသဖြင့် ဆေးရုံ၌]][[File:အာဇာနည်ကုန်း.jpg|thumb|150px|ဗိုလ်ချုပ်နှင့် အတူတကွကျဆုံးသော အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ဂူသင်္ချိုင်း]] == ဗိုလ်ချုပ်၏ စကားများ == * ဗမာက တစ်မျိုး၊ ကရင်က တစ်ဖုံ၊ ရှမ်း၊ ကချင်၊ ချင်းတို့က တစ်ခြား အကွဲကွဲ အပြားပြား လုပ်နေကြရင် အကျိုးရှိမှာ မဟုတ်ဘူး။ စုပေါင်း လုပ်မှသာ အကျိုး ရှိနိုင်မယ်။ :: (၁၉၄၇၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်၊ ပင်လုံမိန့်ခွန်း) * လူကြီးဆိုတာ အသက်ကြီးတာကို ဆိုလိုတာလား။ မဟုတ်ဘူး။ အသက်မကြီးပေမယ့် လုပ်တဲ့ အလုပ်ကြီးရင် လူကြီးပဲ။ :: (၁၉၄၄၊ မတ် ၁၄၊ ဗိုလ်သင်တန်း ကျောင်းဆင်းမိန့်ခွန်း) * ဟေ့ ... သေလဲ ဗမာပီပီ ဇာတိမာန်နှင့် သေကြပါ .. ရန်သူကို မိမိလက်အားနေရင် လက်နှင့်ထိုး၊ ခြေအားနေရင် ခြေနဲ့ကန်ပါ ..။ နောက်ဆုံး ပါးစပ်အားနေလျှင် ပါးစပ်နှင့် ကိုက်ပြီးမှ ရဲ⁠ရဲသေပြလိုက်ကြတာပေါ့ ...။ :: (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့ ဟေနန်ကျွန်းတွင် ဂျပန်များက စစ်ပညာသင်ပေးနေကြစဉ် ဂျပန်တို့က ၎င်းတို့အား အားလုံးဖျောက်ဖျက်မည့် အခြေအနေမျိုးကို ကြုံတွေ့နေကြရစဉ်) * ရဲဘောသုံးကျိပ်ဟာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ တဖွဲ့တည်း မဟုတ်ပဲ သခင်ဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုဖြစ်တယ်၊ အနာဂတ် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲမှာ ဒီသုံးကျိပ် ညီညွတ်ဖို့ လိုတယ်။ ဒါမှ လူငယ်များဖြစ်တဲ့ သခင်ဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းလုံး ညီညွတ်မယ်။ ဒါမှ လူများစုကို ကိုယ်စားပြုမဲ့လူတွေ တကယ်လဲ အလုပ်လုပ်ကြမဲ့ လူငယ်တွေ ညီညွတ်မယ်။ ဒါမှ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဟာ ခိုင်မာတောင့်တင်းမယ်။ * စစ်ထွက်ကြတာပေါ့၊ ရှေး⁠ရှေးတုန်းက ဗမာ့တပ်တွေ စစ်ထွက်ကြတာ တနင်္သာရီကို လှေကြီးတွေနဲ့ ရေကြောင်းလွှင့်ကြတော့ တချို့က ရေကြောင်းမှားပြီး ရခိုင်ပြည်ဘက် ရောက်လိုရောက်ဖြစ်ကြတာပဲ၊ ဒါပေမဲ့ ရောက်တဲ့နေရာက ဆက်ပြီး ဖြစ်သလို လုပ်ကြတာပေါ့ ...။ :: (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့ ယိုးဒယားတွင် တပ်များစုကြပြီး တပ်စစ်ကြောင်း အသီးသီးထွက်ရန် စီစဉ်ကြစဉ် ဖာပွန်စစ်ကြောင်း ချီတက်ရန် တာဝန်ကျသူ ဗိုလ်ကျော်ဇောက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ကန်တော့သောအခါ) * ခင်ဗျားတို့ရွှာကို ရှေးယခင်တုန်းက ယုံမိတယ်၊ ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ ဆရာစံထတုန်းကလဲ ထထကြွကြွရှိတဲ့ ရွာတရွာလို့ အသိအမှတ်ပြုခဲ့တယ်၊ မှင်နီ အဝိုင်းခံခဲ့ရတယ်၊ ခုတော့ ကျုပ်အထင်ကြီးသလောက် မဟုတ်တာ တွေ့ရတယ် ...။ :: (ပဲခူးခရိုင် ဝေါအပိုင် အညာစုရွာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ရောက်၍၊ ရဲဘော် ၃၇ ယောက်စုရန်ပြောရာ ရပ်ရွာထဲက တုတ်တုတ်မလှုပ်ကြ၍ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက) == အမွေအနှစ်‌== စကော့ဈေးနှင့် ကော်မရှင်နာ လမ်းများကို လည်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]]နှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းများအဖြစ် လွတ်လပ်ရေး နောက်ပိုင်းတွင် ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ မြို့ကြီးပြကြီးရှိ လမ်းများ၊ ပန်းခြံများလည်း သူ့အား အမှတ်ရစေရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပန်းခြံအဖြစ် မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အားအမှတ်ရမိစေမည့် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသီချင်း]] မှာလည်း ထင်ရှားသည်။ ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံ အတွင်း သူ၏ ဓာတ်ပုံအား ကိုင်ဆောင်လှည့်လည်ကြသည်။ သူကွယ်လွန်စဉ်က အသက် ၃၂ သာ ရှိသေးသည်။ ရွှေတိဂုံစေတီ ခြေရင်းတွင် အာဇာနည် ဗိမာန်တစ်ခု တည်ဆောက်ထားပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်ကို အာဇာနည်နေ့ အဖြစ် နှစ်စဉ် အခမ်းအနားကျင်းပ ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ (၁၃)ရက်နေ့ကို မြန်မာနိုင်ငံကလေးများနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မွေးနေ့ ကလေးများနေ့အခမ်းအနားတွေကျင်းပ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2012/02/120213_childrenday.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16326352625545&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2012%2F02%2F120213_childrenday|accessdate=26 September 2021|archivedate=26 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926055418/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2012/02/120213_childrenday.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16326352625545&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2012%2F02%2F120213_childrenday}}</ref><ref>{{cite news|title=မြန်မာနိုင်ငံကလေးများနေ့အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားကျင်းပခြင်း|url=https://www.dsw.gov.mm/uni/node/1618|accessdate=26 September 2021|archivedate=26 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926055418/https://www.dsw.gov.mm/uni/node/1618}}</ref> == ဓာတ်ပုံများ == <gallery perrow="4"> File:Uaungsan.jpg|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း File:Aungsan11.jpg|အင်္ဂလန်ရောက် ဗိုလ်ချုပ် File:Aung San statue, Myanmar.jpg|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား အောက်မေ့ဖွယ်အထိမ်းအမှတ် ကြေးသွန်းရုပ် File:Aungsan45.jpg|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များ File:ImagesCASOJJLR.jpg|ဗိုလ်ချုပ်နှင့် မိသားစု(ကာလာဓာတ်ပုံ) FIle:Gen Aung San13.jpg|ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုအောင်ဆန်း File:Aungsan46.jpg|တခါတစ်လေဖွာသော ဗိုလ်ချုပ် File:ImagesCANP9UTO.jpg|ဦးနု၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း(ရန်ကုန်) File:GeneralAungSan.jpg File:AungThan.jpg |ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအစ်ကို ဦးအောင်သန်း File:GeneralAungSan6.jpg File:GeneralAungSan7.JPG|ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးစဉ် File:GeneralAungSan8.jpg File:GeneralAungSan10.jpg File:GeneralAungSan13.jpg File:GeneralAungSan15.jpg File:GeneralAungSan17.jpg File:GeneralAungSan21.jpg File:GeneralAungSan22.jpg File:GeneralAungSan23.jpg File:GeneralAungSan25.jpg File:GeneralAungSan26.jpg File:GeneralAungSan28.jpg File:GeneralAungSan29.jpg File:GeneralAungSan30.jpg </gallery> == ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ == {{notelist}} == ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ == # [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] # [[အာဇာနည်နေ့]] == ကိုးကား == {{reflist}} # အောင်ဆန်းစုကြည် (၁၉၄၈) မြန်မာနိုင်ငံ၏ အောင်ဆန်း၊ အီဒင်ဘရာ၊ ကစ္စကဒေလ်(၁၉⁠၉၁) # မာတင်စမစ် (၁၉⁠၉၁) ဘားမား-ပုန်ကန်ထကြွမှုနှင့် တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုနိုင်ငံရေး လန်ဒန်၊ နယူးဂျာစီ၊ ဇတ်စာအုပ်များ # ပင်လုံသဘောတူညီချက် ၁၉၄၇ [http://www.ibiblio.org/docs/panglong.agreement.htm] # အောင်ဆန်းအား မည်သူသတ်သနည်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဇောနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း # ဧရာဝတီ (ဩဂုတ်၁၉⁠၉၇)[http://www.irrawaddy.org] # (ဒေါက်တာလွဏ်းဆွေ) “ဝင့်ထည်” ကလောင်အမည်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည့် ဆောင်းပါး # WiKiMyanmar [http://wikimyanmar.co.cc/wiki/index.php?title=%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%B3%E1%80%95%E1%80%B9_%E1%80%B1%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817133231/http://wikimyanmar.co.cc/wiki/index.php?title=%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%B3%E1%80%95%E1%80%B9_%E1%80%B1%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8 |date=17 August 2011 }} # အောင်သန်း ၏ အောင်ဆန်း[http://www.myanmarisp.com/documents/aungsan/2009-2/eBooks/Aung-San-by-Aung-Than/view] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911053010/http://www.myanmarisp.com/documents/aungsan/2009-2/eBooks/Aung-San-by-Aung-Than/view |date=11 September 2009 }} # ကိုမိုးသီး[http://komoethee.blogspot.com/2009/07/blog-post_3764.html] # www.aungsan.com [http://www.aungsan.com] {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} {{အာဇာနည်ကိုးဦး}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} {{lifetime|၁၉၁၅|၁၉၄၇}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:အာဇာနည်ကိုးဦး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] nvwo23fizxjij7rgt9cthrpgbwkfm45 0 2641 1027862 1027760 2026-04-27T14:44:35Z Chenzeyan29 141880 [[Special:Contributions/~2026-24659-26|~2026-24659-26]] ([[User talk:~2026-24659-26|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1027760|1027760]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1027862 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= Mon |native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်(ဂကူမည်)}}<br>{{native name|my|တလိုင်း}} |native_name_lang = mnw။ | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = Mon girls wearing traditional dress in [[Mawlamyine]] | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ |pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ခန့်မှန်း ၂ သန်းခန့် |region2 = {{flag|Thailand}} |pop2 = ခန့်မှန်း ၁သန်းခန့် | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = 9000{{efn|name=burmese}} | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = 8000{{efn|name=burmese}} | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = 650{{efn|name=burmese}} |rels= အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |related=[[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ |image caption=ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေး (မော်လမြိုင်) }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}) သည် [[မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အမြင်အရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အစောဆုံးအခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> သမိုင်းတလျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် သထုံနှင့် ဟံသာဝတီကဲ့သို့သော နိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိစာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" />၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း ဟံသာဝတီနိုင်ငံသည် မွန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါဆုံးခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော မင်းများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref>၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်း အလောင်းဘုရား၏ စစ်အောင်မြင်မှုများကြောင့် ဟံသာဝတီနိုင်ငံ ပျက်စီးသွားပြီး မွန်လူမျိုးများအချို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == မွန်-ခမာတို့ အုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း (Yangtze Kiang) တွင် စတင်အခြေတည် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပါမောက္ခ G.H.Luce ၏ ''Old Burma, Early Pagan'' (1969) စာအုပ်တွင် ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။ === မျိုးရိုးဗီဇ === မွန် လူမျိုးများသည် မျိုးရိုးဗီဇတွင် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]]အုပ်စုနှင့် အဓိက ဆက်နွယ်ထားပြီး Y-DNA သုတေသနများအရ မွန်များတွင် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) သည် အများဆုံးတွေ့ရသည်<ref>Karmin, M., et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''. 25(4): 459–466.</ref>။ ထို့အပြင် မွန်လူမျိုးတချို့တွင် O-M122 ကဲ့သို့သော် တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများကိုလည်းတွေ့ရပြီး သမိုင်းတလျောက်ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုများမှ R1a, R1b, J စသည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှမျိုးရိုးဗီဇများ နှင့် အနောက်အာရှမှ မျိုးရိုးဗီဇများ ပါဝင်ခြင်းကိုလည်း သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်<ref>Trejaut, J.A., et al. (2014). "Genetic legacy of the Austroasiatic expansion in Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution''. 31(5): 1016–1035.</ref>။ မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇစီးဆင်းမှုများ ရှိသော်လည်း အဓိကမျိုးရိုးဗီဇအခြေခံမှာ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗမာတို့၏ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]](တိဗက်-ဗမာ) နှင့် ရှမ်းတို့၏ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] အခြေခံများနှင့် ကွာခြားသည်။ ===[[မွန်-ခမာ]] အုပ်စုဝင် === သမိုင်းပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်းကလည်း အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ချထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ "မွန်နှင့် ခမာလူမျိုးတို့ကား မွန်ဂိုလွိုက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ရိယန်တို့မှာ မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်များ ဖြစ်သော်လည်း ဝ တို့၌ တောင်ဘက်အမျိုး (Australoid) ရောနှောမည်ဟု သံသယရှိသည်" ဟု ဆိုထားသည်။ မွန်ရာဇဝင်သမိုင်းတစောင်တွင် မွန်လူမျိုးတို့သည် ရှေးပဝေသဏီအခါက မွန်တိအမည်တွင်လျက် ရှမ်း (စောထိုင် သို့မဟုတ် ထိုင်း)ခမာတို့နှင့်အတူကုန်းမြင့်တောင်တန်းကြီး တလျှောက် မြို့ရွာပြုစု နေထိုင်ကြကြောင်း၊ နောင်ကာလရှည်လျားမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ဆင်း၍ အဆိုပါမြစ်ကြီးတို့၏ အဝရှိ အရပ်ဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်" ဟုဆိုသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းရှိ မွန်တို့မှာ ဆုံးခန်းတိုင် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရသော်လည်း [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]တို့မှာမူ ထိုင်းတို့နှင့် သမိုင်းတလျှောက် စစ်ပြုကာ ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခဲ့ပြီး ယနေ့တွင် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]အဖြစ် ရပ်တည်နေနိုင်သေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်တို့မှာ ပုဂံ အင်အားနည်းချိန်တွင် [[မဂဒူး မင်းဆက်|မဂဒူးမင်းဆက်]] ဨကရာဇ်မန် သၞောဝ်သ္တောဝ်သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် <ref name=":0" group="ရာဇာဓိရာဇ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာဒလ" />ကို ထူထောင်ကာ မုတ္တမကို ဗဟိုပြုကာ ပြန်လည်ဦးမော့ခဲ့သော်လည်း ရှေးမွန်တို့၏ မြင့်မားခြင်းကို ပြန်မရနိုင်တော့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) မှာ မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့သည် (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃)ရာစုမှ (၁၆)ရာစုအထိနှင့် (၁၈)ရာစုတွင် နှစ်အပိုင်းအခြား တိုတောင်းသည့် ကာလများအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>ဦးဘသန်းရေး၏ မြန်မာ့ရာဇဝင်</ref> === ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ === အရှေ့အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းဒေသများသို့ဝင်ရောက်လာသည့် မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး|ခရာ-တိုင်]] အနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရိုအေရှတစ်အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များ အဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုးများအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီးလူမျိုးများ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင်၊ ဝ၊ မွန်လူမျိုးများသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်း ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှ တိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြရင်း အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်ဟု သမိုင်း သုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ၎င်းတို့နှင့် အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ယိုးဒယား (ထိုင်း) များမှာ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းဒေသတဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်းဒေသကို ယောနကတိုင်း-ဟရိပုဉ္စပြည်နယ်၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း-ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသားဖော်ပြသည် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း ဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှုများကိုလက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၃ ရာစု ဝန်းကျင် လောက်တွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင် တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစုခန့်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ၏နိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် နှစ်ကာလများစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့်၊ စစ်တောင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ပဲခူး]]ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလမင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။{{cn}} ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကို အခြေစိုက် ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက် ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း မွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။ ၁၀ ရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်းတို့နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတခု အဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[အနော်ရထာ]] မင်း လက်ထက်တွင် မွန်ဥဿပဲခူးအား မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်း (ဂျွမ်း) စစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ အနော်ရထာဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက် ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် ထိုင်းနိုင်ငံဒွါရဝတီကို ရောက်ရှိလာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ၁၄ ရာစုခန့်တွင် မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်းအား စတင်ထူထောင်သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများ ထေရဝါဒ ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရောနှော တွေ့ရှိရသည်။ ဗိသုကာ နည်းပညာမှာ မွန်တို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နည်းပညာဖြင့် သက္ကတစာပေကို အခြေခံယူ၍ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖန်တီးကာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပလ္လဝ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ <ref name=":0" group="ရာဇာဓိရာဇ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာဒလ">ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ။ ဗညားဒလ</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။</ref> == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပုခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပုခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပုခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဟောင်းဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} <references/> rjtwk7j8br5903g9n1pptjz6muwwjsg 1027863 1027862 2026-04-27T14:45:44Z ~2026-25590-75 142087 1027863 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= Mon |native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်(ဂကူမည်)}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} |native_name_lang = mnw။ | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = Mon girls wearing traditional dress in [[Mawlamyine]] | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ |pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ခန့်မှန်း ၂ သန်းခန့် |region2 = {{flag|Thailand}} |pop2 = ခန့်မှန်း ၁သန်းခန့် | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = 9000{{efn|name=burmese}} | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = 8000{{efn|name=burmese}} | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = 650{{efn|name=burmese}} |rels= အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |related=[[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ |image caption=ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေး (မော်လမြိုင်) }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}) သည် [[မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အမြင်အရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အစောဆုံးအခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> သမိုင်းတလျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် သထုံနှင့် ဟံသာဝတီကဲ့သို့သော နိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိစာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" />၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း ဟံသာဝတီနိုင်ငံသည် မွန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါဆုံးခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော မင်းများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref>၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်း အလောင်းဘုရား၏ စစ်အောင်မြင်မှုများကြောင့် ဟံသာဝတီနိုင်ငံ ပျက်စီးသွားပြီး မွန်လူမျိုးများအချို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == မွန်-ခမာတို့ အုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း (Yangtze Kiang) တွင် စတင်အခြေတည် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပါမောက္ခ G.H.Luce ၏ ''Old Burma, Early Pagan'' (1969) စာအုပ်တွင် ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။ === မျိုးရိုးဗီဇ === မွန် လူမျိုးများသည် မျိုးရိုးဗီဇတွင် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]]အုပ်စုနှင့် အဓိက ဆက်နွယ်ထားပြီး Y-DNA သုတေသနများအရ မွန်များတွင် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) သည် အများဆုံးတွေ့ရသည်<ref>Karmin, M., et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''. 25(4): 459–466.</ref>။ ထို့အပြင် မွန်လူမျိုးတချို့တွင် O-M122 ကဲ့သို့သော် တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများကိုလည်းတွေ့ရပြီး သမိုင်းတလျောက်ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုများမှ R1a, R1b, J စသည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှမျိုးရိုးဗီဇများ နှင့် အနောက်အာရှမှ မျိုးရိုးဗီဇများ ပါဝင်ခြင်းကိုလည်း သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်<ref>Trejaut, J.A., et al. (2014). "Genetic legacy of the Austroasiatic expansion in Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution''. 31(5): 1016–1035.</ref>။ မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇစီးဆင်းမှုများ ရှိသော်လည်း အဓိကမျိုးရိုးဗီဇအခြေခံမှာ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗမာတို့၏ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]](တိဗက်-ဗမာ) နှင့် ရှမ်းတို့၏ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] အခြေခံများနှင့် ကွာခြားသည်။ ===[[မွန်-ခမာ]] အုပ်စုဝင် === သမိုင်းပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်းကလည်း အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ချထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ "မွန်နှင့် ခမာလူမျိုးတို့ကား မွန်ဂိုလွိုက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ရိယန်တို့မှာ မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်များ ဖြစ်သော်လည်း ဝ တို့၌ တောင်ဘက်အမျိုး (Australoid) ရောနှောမည်ဟု သံသယရှိသည်" ဟု ဆိုထားသည်။ မွန်ရာဇဝင်သမိုင်းတစောင်တွင် မွန်လူမျိုးတို့သည် ရှေးပဝေသဏီအခါက မွန်တိအမည်တွင်လျက် ရှမ်း (စောထိုင် သို့မဟုတ် ထိုင်း)ခမာတို့နှင့်အတူကုန်းမြင့်တောင်တန်းကြီး တလျှောက် မြို့ရွာပြုစု နေထိုင်ကြကြောင်း၊ နောင်ကာလရှည်လျားမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ဆင်း၍ အဆိုပါမြစ်ကြီးတို့၏ အဝရှိ အရပ်ဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်" ဟုဆိုသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းရှိ မွန်တို့မှာ ဆုံးခန်းတိုင် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရသော်လည်း [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]တို့မှာမူ ထိုင်းတို့နှင့် သမိုင်းတလျှောက် စစ်ပြုကာ ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခဲ့ပြီး ယနေ့တွင် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]အဖြစ် ရပ်တည်နေနိုင်သေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်တို့မှာ ပုဂံ အင်အားနည်းချိန်တွင် [[မဂဒူး မင်းဆက်|မဂဒူးမင်းဆက်]] ဨကရာဇ်မန် သၞောဝ်သ္တောဝ်သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် <ref name=":0" group="ရာဇာဓိရာဇ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာဒလ" />ကို ထူထောင်ကာ မုတ္တမကို ဗဟိုပြုကာ ပြန်လည်ဦးမော့ခဲ့သော်လည်း ရှေးမွန်တို့၏ မြင့်မားခြင်းကို ပြန်မရနိုင်တော့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) မှာ မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့သည် (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃)ရာစုမှ (၁၆)ရာစုအထိနှင့် (၁၈)ရာစုတွင် နှစ်အပိုင်းအခြား တိုတောင်းသည့် ကာလများအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>ဦးဘသန်းရေး၏ မြန်မာ့ရာဇဝင်</ref> === ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ === အရှေ့အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းဒေသများသို့ဝင်ရောက်လာသည့် မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး|ခရာ-တိုင်]] အနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရိုအေရှတစ်အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များ အဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုးများအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီးလူမျိုးများ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင်၊ ဝ၊ မွန်လူမျိုးများသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်း ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှ တိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြရင်း အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်ဟု သမိုင်း သုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ၎င်းတို့နှင့် အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ယိုးဒယား (ထိုင်း) များမှာ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းဒေသတဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်းဒေသကို ယောနကတိုင်း-ဟရိပုဉ္စပြည်နယ်၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း-ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသားဖော်ပြသည် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း ဒေသများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှုများကိုလက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၃ ရာစု ဝန်းကျင် လောက်တွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင် တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစုခန့်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ၏နိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် နှစ်ကာလများစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့်၊ စစ်တောင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ပဲခူး]]ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလမင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။{{cn}} ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကို အခြေစိုက် ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက် ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း မွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။ ၁၀ ရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်းတို့နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတခု အဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[အနော်ရထာ]] မင်း လက်ထက်တွင် မွန်ဥဿပဲခူးအား မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်း (ဂျွမ်း) စစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ အနော်ရထာဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက် ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် ထိုင်းနိုင်ငံဒွါရဝတီကို ရောက်ရှိလာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ၁၄ ရာစုခန့်တွင် မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်းအား စတင်ထူထောင်သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများ ထေရဝါဒ ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရောနှော တွေ့ရှိရသည်။ ဗိသုကာ နည်းပညာမှာ မွန်တို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နည်းပညာဖြင့် သက္ကတစာပေကို အခြေခံယူ၍ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖန်တီးကာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပလ္လဝ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ <ref name=":0" group="ရာဇာဓိရာဇ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာဒလ">ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ။ ဗညားဒလ</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။</ref> == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပုခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပုခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပုခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဟောင်းဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} <references/> 5923lgbpr69l7vgyfsm7oue1dsjpuhg 0 3600 1027857 1027607 2026-04-27T14:11:19Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ကိုးကားချက်ထည့် 1027857 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံဟု ခေါ်သော နေရာတွင် ယခင်အနှစ် ၄၀၀,၀၀၀ လောက်က လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်ပြီ ဖြစ်သော ရှေးလူများ နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခုအခါထက် ပို၍ အေးသည်။ မိုးမှာ ယခုထက် သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့် ပိုသဖြင့် မိုးစွေကာလဟု ခေါ်ရသည်။ ယခင် အနှစ် ၂၀၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ ထို ရှေးလူများသည် လက်နက် လုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်လာသည်။ အလွန်အေးသော မြောက်လေကို ကြောက်သဖြင့် တောင်စောင်းများ၌ တောင်ဘက်သို့ အပေါက်လှည့်သော ဂူများတွင်သာ နေကြသည်။ ယခင်အနှစ် ၄၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ လူအစစ်များ ဖြစ်လာ ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခင်အနှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ စ၍ တဖြည်းဖြည်း ယခု ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာသည်။ ယခင်အနှစ် ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ထိုသူများ နေခဲ့သော ပြဒါးလင်းဂူတွင် သူတို့ ရေးဆွဲခဲ့သော ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နံရံ ပန်းချီကား တို့ကို တွေ့နိုင်သည်၊၊ ယခု ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော ပုံများ၊ အရိုးသာ ဖော်ပြသော ငါးနှင့် လက်ဝါးပုံများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံမှာ ရှုခင်းကား ဖြစ်မည် ထင်ရသည်။ မြန်မာတို့သည် ခရစ် ၁၁ရာစုနှစ်မှ စ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာကို လက်ခံခဲ့၍ မည်သည့် ကိစ္စမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို ထိပ်တန်းက ထား၍ စဉ်းစား ဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရခဲ့သည်။ မျိုးရိုး စဉ်ဆက်မှာ တိဗက် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ် ဘက်မှ ဓလေ့ များစွာလည်း မြန်မာတို့ ယခုတိုင် ဆက်လက်၍ အသုံးပြု နေပါသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ [[အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု|အိန္ဒိယ]] ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော [[ပုဂံအင်ပါယာ]]ကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == စစ်တိုက်သန်သူများဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့ကို အုပ်စီးထားသည့် နန်ကျောက်များခိုင်းသကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ လှည့်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှာ မဖြစ်နိုင်သည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ နဂိုကပင်လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်လူမျိုးဖြစ်သည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီကပင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အတွင်းမှ အုပ်စုလိုက်စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် နေရာဒေသအတော်များများကို ရောက်ဖူးပြီးဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်မည့် ဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် ပူပြင်းစိုစွတ်သော [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးမျိုးရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဒေသ၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့ကာ ရောဂါဘယဘေးကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချလေတော့သည်။ မြန်မာ့မြေပထဝီအနေအထားကို သိရှိပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ မိမိတို့အား ခုခံသူမရှိမည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် သံလွင်မြစ်ကို စုန်ဆင်းကာ မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းကာ ဗဟိုမြန်မာဒေသကို အရှေ့တောင်ထောင့်မှ ဝင်ရောက်သည်။ ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် ကျောက်ဆည်နှင့် မင်းဘူးဒေသများကို မွန်၊သက်၊ပလောင် နှင့် ပျူတို့ထံမှ လုယူသည်။(လုယူသည်ဟုဆိုရာတွင် တစ်ပြိုင်နက် စစ်ပြု၍ ယူသည်မျိုးရှိနိုင်သကဲ့သို့ လူဦးရေအတိုးအပွားပေါ်တွင် အခြေပြုကာ ဝါးမျိုခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။) ထို့နောက် ဆက်သွယ်ရေး၊ရိက္ခာရရှိနိုင်မှုနှင့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို သုံးသပ်ကာ မြို့တော်အဖြစ် အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသည့် ပုဂံကိုထူထောင်သည်။ ထိုနောက် မိမိအရင်လူမျိုးများဖြစ်သည့် [[ပျူ]]နှင့် [[မွန်]]တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ဘာသာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် အောင်နိုင်သူများသည် ယဉ်ကျေးမှုဖြင့်ကျဆုံးပြီဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင်ဖြစ်တော့သည်။ ပလောင်နှင့် မွန်လူမျိုးများထံမှ ဆည်ရေသောက်လယ်ယာမြေစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ်တိုးချဲ့သည်။ တောများကိုခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ဖော်ထုတ်သည်။ သို့ဖြင့် ရွှေဘို၊မုံရွာ၊ပခုက္ကူ၊စစ်ကိုင်း နှင့် မန္တလေးအစရှိသည့် ဒေသများတွင်လယ်စိုက်ပျိုးကြပြီး အခြားမြေဩဇာညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် ကွမ်း၊ထန်း အစရှိသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အလွန်မှ ညံ့ဖျင်းသည့် မြေများတွင် ပြောင်း၊နှမ်း အစရှိသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ဤသို့ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးအား စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမှာ အလွန်ပင်ဂုဏ်ယူဖွယ်ဖြစ်သည့် ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုပင်ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ထွန်းကာ အခြေတကျနေထိုင်ခွင့်ရရှိလာပြီဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း အလျင်အမြန်ပင်တိုးပွားလာပြီး နယ်ပယ်မှာလည်း ကျယ်ပြန့်လာသည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 7pg8q392vq2eaqnpejv49ntolgsiqbk 1027860 1027857 2026-04-27T14:19:11Z Chenzeyan29 141880 /* ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် */ 1027860 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံဟု ခေါ်သော နေရာတွင် ယခင်အနှစ် ၄၀၀,၀၀၀ လောက်က လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်ပြီ ဖြစ်သော ရှေးလူများ နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခုအခါထက် ပို၍ အေးသည်။ မိုးမှာ ယခုထက် သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့် ပိုသဖြင့် မိုးစွေကာလဟု ခေါ်ရသည်။ ယခင် အနှစ် ၂၀၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ ထို ရှေးလူများသည် လက်နက် လုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်လာသည်။ အလွန်အေးသော မြောက်လေကို ကြောက်သဖြင့် တောင်စောင်းများ၌ တောင်ဘက်သို့ အပေါက်လှည့်သော ဂူများတွင်သာ နေကြသည်။ ယခင်အနှစ် ၄၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ လူအစစ်များ ဖြစ်လာ ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခင်အနှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ စ၍ တဖြည်းဖြည်း ယခု ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာသည်။ ယခင်အနှစ် ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ထိုသူများ နေခဲ့သော ပြဒါးလင်းဂူတွင် သူတို့ ရေးဆွဲခဲ့သော ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နံရံ ပန်းချီကား တို့ကို တွေ့နိုင်သည်၊၊ ယခု ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော ပုံများ၊ အရိုးသာ ဖော်ပြသော ငါးနှင့် လက်ဝါးပုံများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံမှာ ရှုခင်းကား ဖြစ်မည် ထင်ရသည်။ မြန်မာတို့သည် ခရစ် ၁၁ရာစုနှစ်မှ စ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာကို လက်ခံခဲ့၍ မည်သည့် ကိစ္စမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို ထိပ်တန်းက ထား၍ စဉ်းစား ဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရခဲ့သည်။ မျိုးရိုး စဉ်ဆက်မှာ တိဗက် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ် ဘက်မှ ဓလေ့ များစွာလည်း မြန်မာတို့ ယခုတိုင် ဆက်လက်၍ အသုံးပြု နေပါသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == စစ်တိုက်သန်သူများဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့ကို အုပ်စီးထားသည့် နန်ကျောက်များခိုင်းသကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ လှည့်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှာ မဖြစ်နိုင်သည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ နဂိုကပင်လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်လူမျိုးဖြစ်သည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီကပင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အတွင်းမှ အုပ်စုလိုက်စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် နေရာဒေသအတော်များများကို ရောက်ဖူးပြီးဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်မည့် ဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် ပူပြင်းစိုစွတ်သော [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးမျိုးရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဒေသ၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့ကာ ရောဂါဘယဘေးကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချလေတော့သည်။ မြန်မာ့မြေပထဝီအနေအထားကို သိရှိပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ မိမိတို့အား ခုခံသူမရှိမည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် သံလွင်မြစ်ကို စုန်ဆင်းကာ မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းကာ ဗဟိုမြန်မာဒေသကို အရှေ့တောင်ထောင့်မှ ဝင်ရောက်သည်။ ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် ကျောက်ဆည်နှင့် မင်းဘူးဒေသများကို မွန်၊သက်၊ပလောင် နှင့် ပျူတို့ထံမှ လုယူသည်။(လုယူသည်ဟုဆိုရာတွင် တစ်ပြိုင်နက် စစ်ပြု၍ ယူသည်မျိုးရှိနိုင်သကဲ့သို့ လူဦးရေအတိုးအပွားပေါ်တွင် အခြေပြုကာ ဝါးမျိုခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။) ထို့နောက် ဆက်သွယ်ရေး၊ရိက္ခာရရှိနိုင်မှုနှင့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို သုံးသပ်ကာ မြို့တော်အဖြစ် အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသည့် ပုဂံကိုထူထောင်သည်။ ထိုနောက် မိမိအရင်လူမျိုးများဖြစ်သည့် [[ပျူ]]နှင့် [[မွန်]]တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ဘာသာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် အောင်နိုင်သူများသည် ယဉ်ကျေးမှုဖြင့်ကျဆုံးပြီဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင်ဖြစ်တော့သည်။ ပလောင်နှင့် မွန်လူမျိုးများထံမှ ဆည်ရေသောက်လယ်ယာမြေစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ်တိုးချဲ့သည်။ တောများကိုခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ဖော်ထုတ်သည်။ သို့ဖြင့် ရွှေဘို၊မုံရွာ၊ပခုက္ကူ၊စစ်ကိုင်း နှင့် မန္တလေးအစရှိသည့် ဒေသများတွင်လယ်စိုက်ပျိုးကြပြီး အခြားမြေဩဇာညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် ကွမ်း၊ထန်း အစရှိသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အလွန်မှ ညံ့ဖျင်းသည့် မြေများတွင် ပြောင်း၊နှမ်း အစရှိသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ဤသို့ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးအား စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမှာ အလွန်ပင်ဂုဏ်ယူဖွယ်ဖြစ်သည့် ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုပင်ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ထွန်းကာ အခြေတကျနေထိုင်ခွင့်ရရှိလာပြီဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း အလျင်အမြန်ပင်တိုးပွားလာပြီး နယ်ပယ်မှာလည်း ကျယ်ပြန့်လာသည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 61atxzvzyvz6xkhshn6z6y7q0yy3vmx 1027861 1027860 2026-04-27T14:30:51Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း */ကိုးကားချက်ထည့် 1027861 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံဟု ခေါ်သော နေရာတွင် ယခင်အနှစ် ၄၀၀,၀၀၀ လောက်က လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်ပြီ ဖြစ်သော ရှေးလူများ နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခုအခါထက် ပို၍ အေးသည်။ မိုးမှာ ယခုထက် သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့် ပိုသဖြင့် မိုးစွေကာလဟု ခေါ်ရသည်။ ယခင် အနှစ် ၂၀၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ ထို ရှေးလူများသည် လက်နက် လုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်လာသည်။ အလွန်အေးသော မြောက်လေကို ကြောက်သဖြင့် တောင်စောင်းများ၌ တောင်ဘက်သို့ အပေါက်လှည့်သော ဂူများတွင်သာ နေကြသည်။ ယခင်အနှစ် ၄၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ လူအစစ်များ ဖြစ်လာ ကြသည်။ ရာသီဥတုမှာ ယခင်အနှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ စ၍ တဖြည်းဖြည်း ယခု ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာသည်။ ယခင်အနှစ် ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ထိုသူများ နေခဲ့သော ပြဒါးလင်းဂူတွင် သူတို့ ရေးဆွဲခဲ့သော ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နံရံ ပန်းချီကား တို့ကို တွေ့နိုင်သည်၊၊ ယခု ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော ပုံများ၊ အရိုးသာ ဖော်ပြသော ငါးနှင့် လက်ဝါးပုံများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံမှာ ရှုခင်းကား ဖြစ်မည် ထင်ရသည်။ မြန်မာတို့သည် ခရစ် ၁၁ရာစုနှစ်မှ စ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာကို လက်ခံခဲ့၍ မည်သည့် ကိစ္စမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို ထိပ်တန်းက ထား၍ စဉ်းစား ဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရခဲ့သည်။ မျိုးရိုး စဉ်ဆက်မှာ တိဗက် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ် ဘက်မှ ဓလေ့ များစွာလည်း မြန်မာတို့ ယခုတိုင် ဆက်လက်၍ အသုံးပြု နေပါသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] gfbrax4s2f4d5z26s3zfgv8tx5mchqt 1027989 1027861 2026-04-28T07:48:41Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1027989 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] iap5glspcxyjvw9cqal9f3qftx83r38 1027991 1027989 2026-04-28T08:05:32Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1027991 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] fo2mki2111k5nmeko1zd835kau67imv 1027994 1027991 2026-04-28T08:26:10Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1027994 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်ဆီးပြီးချိန် မတိုင်မီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ [[အနော်ရထာ]]၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[တပင်ရွှေထီး]]-[[ဘုရင့်နောင်]]တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ [[အလောင်းဘုရား]]၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ]] အပြီးတွင် မဏိပူရ၊အာသံ၊တနင်္သာရီနှင့်ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာပြည်]] အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကို[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]] ပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၆ နှစ်အကြာ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈အရေးခင်း]] ကြောင့် တစ်ပါတီစနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉ နှစ်ကြာ နဝတ နအဖ စသောကောင်စီအမျိုးမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီစုံ [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ‎]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[WTO]] စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 92fbz5x30zz3cs0bzyuf5t4mih0eqsr 0 4550 1027920 884955 2026-04-28T03:46:50Z Chenzeyan29 141880 [[ပျူလူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ရှေးပျူလူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 884955 wikitext text/x-wiki သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ == ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု == ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အယူဝါဒ == တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် ပြည်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ မကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက် နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက် နှစ်မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း သွား ကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည် မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာ အရှေ့မြောက်ဘက် ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ နေရာအနှံ့ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုး အပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် ဗိဿနိုး သင်္ချိုင်း ကျန်ရှိသေးသည်. == ယေဘုယျကိုးကား == {{reflist|2}} *မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ *ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ “ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ” *အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ *ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး )</ref> {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ပျူခေတ်]] by3l2fhwxotd07b20vjvapnfg2o4t3q 1027931 1027920 2026-04-28T04:15:30Z Ninjastrikers 22896 [[ရှေးပျူလူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ပျူလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Ninjastrikers က ရွှေ့ခဲ့သည်: Revert 884955 wikitext text/x-wiki သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ == ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု == ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အယူဝါဒ == တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် ပြည်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ မကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက် နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက် နှစ်မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း သွား ကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည် မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာ အရှေ့မြောက်ဘက် ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ နေရာအနှံ့ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုး အပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် ဗိဿနိုး သင်္ချိုင်း ကျန်ရှိသေးသည်. == ယေဘုယျကိုးကား == {{reflist|2}} *မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ *ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ “ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ” *အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ *ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး )</ref> {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ပျူခေတ်]] by3l2fhwxotd07b20vjvapnfg2o4t3q 1027959 1027931 2026-04-28T06:00:43Z Chenzeyan29 141880 စာမျက်နှာကို [[ပျူ လူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1027959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူ လူမျိုး]] == ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု == ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အယူဝါဒ == တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် ပြည်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ မကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက် နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက် နှစ်မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း သွား ကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည် မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာ အရှေ့မြောက်ဘက် ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ နေရာအနှံ့ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုး အပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် ဗိဿနိုး သင်္ချိုင်း ကျန်ရှိသေးသည်. == ယေဘုယျကိုးကား == {{reflist|2}} *မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ *ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ “ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ” *အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ *ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး )</ref> {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ပျူခေတ်]] avzo2f6elmrtkpgm5imxm2rogcuvral 0 4884 1027902 1016208 2026-04-28T01:27:37Z ~2026-25596-31 142099 1027902 wikitext text/x-wiki '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းတက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခချုပ်ရာထူးအတွက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==ဘွဲ့တံဆိပ်များ== နိုင်ငံတော်မှ [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီးပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] fn8hpf7pns2gh3prprawdg5jdqbtuoa 1027913 1027902 2026-04-28T03:13:27Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-25596-31|~2026-25596-31]] ([[User talk:~2026-25596-31|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1027902|1027902]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1027913 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | background = #FFD068 | color = black | name = ဆရာတော် အရှင်ဆေကိန္ဒ | image = Sayardaw Chekinda .png | caption = | alias = ဓမ္မဒူတ ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | temple = ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက် | founder = ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | dharma name = ဆေကိန္ဒ (Chekinda) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|၁၉၅၈|၀၁|၂၈}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်။ | nationality = မြန်မာ | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒ]] | lineage = ရွှေကျင် | location = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်]] | title = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် | honors = {{plainlist| *[[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]] *[[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] *[[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] *[[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[စည်သူဘွဲ့]] *[[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] }} | education = မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ပါရဂူဘွဲ့ <small>(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်) | website = {{url|www.dcumyanmar.com/mm/}} }} '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းတက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခချုပ်ရာထူးအတွက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==ဘွဲ့တံဆိပ်များ== နိုင်ငံတော်မှ [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီးပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] ghc87xn8pzbvn4m7dkveildbnqi09sa 0 4920 1027998 839884 2026-04-28T09:44:53Z နီပိန်းဖခင်ကြီး 142106 /* အမည်ရင်းမြစ် */ 1027998 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မိုးကုတ်မြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Burma |pushpin_map_caption = မိုးကုတ်မြို့တည်နေရာ |image_skyline = Kyaypyin, West Mogok.jpg |image_map = |map_caption = မိုးကုတ် ပတ္တမြားမိုင်းတစ်ခု (၁၈၈၇) |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[သပိတ်ကျင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |population_total = ၇၇,၆၀၉<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၈|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |coordinates = {{coord|22|55|N|96|30|E|region:MM|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | demographics1_info1 = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မိုးကုတ်မြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အထက်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊[[သပိတ်ကျင်းခရိုင်|ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သော [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတွင် အကောင်းဆုံး [[ပတ္တမြား]] သည် မိုးကုတ်မှ ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ပတ္တမြား၊ [[နီလာ]] စသော ကျောက်မျက်ရတနာ ထွက်ရာဒေသအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သာမက ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်။ ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စက မိုးကုတ်မှာ ခရိုင်ဖြစ်၍ ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ဟု တွင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == "ကိတ်၊ နဂါး၊ ကြွက် သုံးဖော်ယှက်၊ ကျောက်မျက်ရတနာပေါ်ထွက်လာ ဂန္ဓာလတိုင်း၊ သမိုင်းပွင့်ဆန်း၊ ပင်သဖန်းဟု၊ မော်ကွန်းထိုးထုတ်၊ မြို့မိုးကုတ်"ဟူသော ရှေးဟောင်းတပေါင်အရ ကိတ်သည် ၉၊ နဂါးသည် ၇၊ ကြွက်သည် ၅၊ ၎င်းကိုပြောင်းပြန်ယူသော် ၅၇၉ ဖြစ်ပြီး ထိုနှစ်တွင် သဖန်းပင်ရွာကို အရင်းတည်ပြီးမှ မိုးကုတ်မြို့ကို ဆက်လက်တည်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ မိုးကုတ်သမိုင်းများစွာ၏ အဆိုအရ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၇၉ ခုနှစ် မိုးမိတ်စော်ဘွားကြီး သိုဟန်ဖက်လက်ထက်တွင် သူ၏ပိုင်နက်ဖြစ်သော ယခုမိုးကုတ်မြို့ဖြစ်လာမည့်နေရာသို့ ရှမ်းမုဆိုးသုံးယောက်သည် တောလည်ထွက်ရင်း မျက်စေ့လည်လမ်းမှားကာ ရောက်ရှိလာသည်။ မိုးလည်းချုပ်သွားပြီဖြစ်သဖြင့် လမ်းစရှာမရတော့ဘဲ တောတောင်ခြေရင်းတစ်ခုရှိ သဖန်းပင်ကြီးတစ်ပင်အောက်တွင် အိပ်လိုက်ရသည်။ နံနက်မိုးသောက်ချိန်ရောက်သော် အနီးရှိပြိုကျနေသော တောင်စောင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ကောင်းကင်ယံမှ ကျီးများ၊ စွန်များ ပျံဝဲဟစ်အော်နေကြောင်းတွေ့ရသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ အသားတစ်ပမာနီမြန်းနေသည့် ပတ္တမြားကျောက်အနီများကို တွေရှိရသဖြင့် ယူဆောင်ခဲ့ပြီး မိမိတို့ အရှင်သခင်စော်ဘွားကြီးကို ဆက်သခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားကြီးကလည်း ဆက်သလာသော ပတ္တမြားကျောက်နီများကို လက်ခံယူပြီး တန်ဖိုးရှိမှန်းသိသောကြောင့် ထိုနေရာအားလိုက်လံပြသခိုင်းပြီး ထိုနေရာကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ထိုပတ္တမြားမြေကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ကျသူများက သဖန်းပင်ကြီးအနီးတွင် ရွာတည်ပြီးနေသည်မှစကာ သဖန်းပင်ရွာဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်အချို့မိုးကုတ်သမိုင်းစာအုပ်များတွင် မိုးကုတ်အစ သဖန်းပင်ကဟု လည်းရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သဖန်းပင်ရွာတွင် ပတ္တမြားတွင်းများကို စောင့်ရှောက်တာဝန်ယူရသော ရှမ်းလူမျိုးများ တဖြည်းဖြည်း မိုးကုတ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တိုးချဲ့နေထိုင်လာခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှနေပြီး နောင်တွင် မိုးကုတ်မြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မောင်ထွန်းဦး ၏ (ကမ္ဘာကသိတဲ့ ပတ္တမြားမြေ) </ref> မိုးကုတ်မြို့ကို သက္ကရာဇ် ၅၇၉ ခုနှစ်တွင် တည်သည် ဟုဆို၏။ ထိုစဉ်က မိုးမိတ်စော်ဘွားများ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင်ကား မြန်မာဘုရင်များက ပိုင်သည့် အခါပိုင်ခဲ့၍၊ မိုးမိတ်စော်ဘွားများ၏ လက်တွင် တည်မြဲသည့် အခါ တည်မြဲခဲ့လေသည်။ သာလွန်မင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းတို့ မိုးကုတ်နယ်မြေကို လက်လွှတ်ရပြန်သည်။ မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် မိုးကုတ်မှ ပတ္တမြားတို့ကို တူးဖော်ပြီးလျှင် အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် အရောင်းအဝယ် ပြုသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပြင်သစ်တို့သည် မိုးကုတ်၌ ပတ္တမြားတူးဖော်လုပ်ကိုင်ခွင့် တောင်းဆိုရာ သဘောတူခွင့်ပြုချက်ရသည်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပြင်သစ်တို့ ခြယ်လှယ်မည်ကို အလွန်စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များ မိုးကုတ်မြို့ သို့ ချီတက်လာစဉ် မိုးကုတ်မြို့သား ဗိုလ်သာစီနှင့် ဗိုလ်ရွတ်တို့ဦးဆောင်ကာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက် ကြသေး၏။ အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပြီးသည့် နောက်တွင် ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ဟု ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ မိုးကုတ်သည် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်ခဲ့၏။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မိုးကုတ် ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ကို ဖျက်လိုက်၍ ကသာခရိုင်နှင့် ပေါင်းလိုက်သောအခါ နယ်မျှသာ ဖြစ်လာလျက် မိုးကုတ်မြို့သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးခေတ်ဖြစ်သော ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မိုးကုတ်နယ်ကို ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသနှင့်ပူးပေါင်းရန် ကြံစည်သေး သည်။ မအောင်မြင်ပေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင် နယ်တစ်ခုအဖြစ်ပါဝင်သွားလေသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တည် နှစ် ၈၀၀ ပြည့်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2018-02-23|title=Mogok prepares to party for 800th birthday|url=https://www.mmtimes.com/news/mogok-prepares-party-800th-birthday.html|access-date=2020-06-04|website=The Myanmar Times|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604060915/https://www.mmtimes.com/news/mogok-prepares-party-800th-birthday.html}}</ref> [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]ကာလတွင် မိုးကုတ်မြို့သည် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား တိုက်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=1 July 2024 |title=Op. 1027 Update: TNLA Captures Seven Myanmar Junta Bases, Two Battalion HQs |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/op-1027-update-tnla-captures-seven-myanmar-junta-bases-two-battalion-hqs.html |website=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြို့အား တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=မိုးကုတ်ကို TNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/07/24/387618.html |website=The Irrawaddy |language=Burmese}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == မိုးကုတ်ဟူသော အမည်သည် မြို့အေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ သော [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းစကား]] ''{{shn|မိူင်းၵုတ်ႈ}}'' မိုင်းကုတ်မှ ရွေ့လျောလာသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မြို့ခမောက်၊ မြို့ဒယ်အိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ရှမ်းစကား မိုင်းကွတ်မှ ရွေ့လျောလာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း ယူဆကြသည်။ ;မိန်းကု ရှမ်းဘာသာစကားဖြစ်သည်။ မိန်း မှာ မြို့၊ ကု မှာခမောက် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ခမောက်နှင့်တူသောမြို့ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့မှာ တောင်များကာရံထားသည့် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးအတွင်းတွင်ရှိပြီး ခမောက်တစ်ခုကို ပက်လက်လှန်ထားသည့် ပုံနှင့်တူသောကြောင့် ယခုကဲ့သို့ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုသိရသည်။ ;မိန်းကွတ် ရှမ်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သည်။ မိန်း မှာ မြို့၊ ကွတ် မှာကောက်ကွေ့ခြင်း ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကောက်ကွေ့သောမြို့ဟုဆိုလိုသည်။ မိုးကုတ်သို့သွားရာလမ်းမှာ ကောက်ကွေ့သည့် တောင်ပတ်လမ်းများဖြစ်သည်ကတစ်ကြောင်း၊ မြို့၏တည်နေပုံကလည်း ကောက်ကွေ့သည့်အနေအထားတွင်ရှိသည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း ဤကဲ့သို့ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ;မိန်းကတ် ရှမ်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သည်။ မိန်းမှာ မြို့၊ကတ်မှာ ချမ်းအေးသည်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ချမ်းအေးသည့်မြို့ဟုဆိုလိုသည်။ အမှန်လဲရေခဲသည်အထိအေးဖူးသည့် နှစ်များရှိသည်။ ;မိုးချုပ် မြန်မာစကားဖြစ်သည်။ မိုးစောစောချုပ်သည့်အတွက် မိုးချုပ်ဟုခေါ်ကြရာမှ မိုးကုတ်ဟုဖြစ်လာသည်ဟုဆိုကြပြန်သည်။ '''ပလောင်ဘောမမြို့ (ဝါ) နီပိန်းမြို့တော်''' [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်]]ကြောင့် မိုးကုတ်မြို့နေ [[နီပိန်း]]အများစုသည် အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့စွာ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] အားအဖေခေါ်၍ ဘောမခဲ့ကြသဖြင့် [https://www.google.com/maps/place/WFCR%2B4RX+%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8,+Sit+Tan+-+Nyaung+Thone+Pin+Rd,+Mogok/@22.9185059,96.4873731,996m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x3733612b4220d57b:0x179d38549146c1d!8m2!3d22.9186836!4d96.4896477!16s%2Fg%2F11bvtbqb7w?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D မို့ကုတ်မြို့ဂေါက်ကွင်း]အပြင် ကျောက်မျက်ရတနာထွက်ရှိရာနေရာများ အတိုင်းအဆမရှိတူးဖော်ခြင်းခံခဲ့ရပါသည်။ တစ်ချိန်ကလွန်စွာလှပခဲ့သော မို့ကုတ်ဂေါက်ကွင်းကြီးသည် ရွံ့တောကြီးအသွင်ပြောင်းလဲခဲ့ရပါသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ရူးကြောင်ကြောင်များနေထိုင်ရာမြို့ဖြစ်သဖြင့် ပလောင်ဘောမမြို့ (ဝါ) နီပိန်းမြို့ဟုခေါ်ပါသည်။ == ပထဝီဝင် == === တည်နေရာ === မိုးကုတ်မြို့သည် မြောက်လတ္တီကျု့ ၂၂-ဒီဂရီ ၅၀-မိနစ်နှင့် ၂၃-ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု့ ၉၆-ဒီဂရီ ၁၁-မိနစ်နှင့် ၉၆-ဒီဂရီ ၄၅-မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်(၃၀)၊ တောင်နှင့်မြောက် (၁၅.၁၂)မိုင်ရှိပြီး ဧရိယာစုစုပေါင်း (၄၅၀.၆၀) စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]တို့ တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက် (၃၆)မိုင် ကွာဝေးပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ (၃၈၀၀)တွင် တည်ရှိသော တောင်ပေါ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ === ရာသီဥတု === အပူပိုင်းဒေသအတွင်း ကျရောက်သော်လည်း မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသောကြောင့် သမနွေးစွတ်စိုသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ အေးမြသော ရာသီဥတုရှိကာ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၉၅.၄ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန် ၃၀.၂ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ရှိသည်။ ပုံမှန်မိုးရေချိန်မှာ (၁၀၇.၅၈)လက်မ ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မိုးရွာရက်မှာ (၁၃၅.၇)ရက် ဖြစ်သည်။ လေတိုက်နှုန်းမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အနောက်တောင်ဘက်မှ တစ်နာရီလျှင် တစ်မိုင်မှ ငါးမိုင်ခန့်အထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိပြီး ရာသီဥတုဆိုးရွားသော အချိန်များ၌ မြောက်ဘက်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်များမှ တစ်နာရီလျှင် (၂၅)မိုင်ထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကွာတွင်ရှိသော ဗားနဒ်မြို့မှာ ပို၍ မြင့်သောကြောင့် ပို၍ပင် အေးသေးသည်။ === မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်ရေဆင်း === ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုအရ မိုးကုတ်ဒေသ အောက်ခံကျောက်ဖျာထုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ကျောက်ဖျာထုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသသည် တောင်ကုန်း တောင်တန်းများ ထူထပ်ပြီး မြေပြန့်လွင်ပြင်များ နည်းပါးသည်။ ရေနီချောင်းသည် ကျေးနီတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေများကို အခြေပြု၍ မြို့လယ်ရှိ ရပ်ကွက်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး တပ်သားတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေတို့ကို အခြေပြု၍ စီးဆင်းလာသော ရေပူချောင်းနှင့် တောင်ကချင်ရပ်ကွက်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံကာ နမ့်ပယ်ချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များမှာ *တောင်မင်းတောင်(တောင်မဲတောင်) - ၇၅၄၄ ပေ *ကျေးနီတောင် - ၆၇၃၃ ပေ *တောင်တော် - ၆၂၂၃ ပေ *မြို့မြင်တောင် - ၅၉၅၅ ပေ *ထင်းရှူးတောင် - ၅၆၀၆ ပေ *ပင့်ကူတောင် - ၅၃၄၅ ပေ *ဒေါ်နန်းကြည့်တောင် - ၅၂၇၇ ပေ တို့ဖြစ်သည်။ ထိုတောင်များ၏အကြားရှိ ချိုင့်ဝှမ်းတွင် ခပ်ခွက်ခွက်တည်ရှိပေသောကြောင့် မိုးကုတ်မြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒယ်အိုးသဖွယ်ဖြစ်၏။ == လူဦးရေ == မိုးကုတ်မြို့တွင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အုပ်စု (၅)အုပ်စု၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၃၀)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၃၂)ရွာရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကုတ်မြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၇၇,၆၀၉ ယောက်<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၈|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုမှာ တစ်စတုရန်းမိုင်တွင် (၃၉၈)ဦး ရှိသည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ အချိုးမှာ(၁:၁.၈၁)ဖြစ်သည်။ ကျား-မ လူဦးရေ အချိုးမှာ (၁:၀.၉၁)ဖြစ်သည်။ အများဆုံး နေထိုင်ကြသော လူမျိုးမှာ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ လီဆူ၊ ပလောင်၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]နှင့် တရုတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မိုးကုတ်မြို့တို့တွင် နေထိုင်သူတို့သည် ကျောက်တွင်းများကို အမှီသဟဲပြု၍ နေသူများဖြစ်ရကား ကျောက်များတူးဖော်ခြင်း၊ ကျောက်သွေးခြင်း၊ ကျောက်များဖြင့် အထည်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကျောက်ရောင်းခြင်း၊ ကျောက်ပွဲစားလုပ်ခြင်းတို့မှာ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၏။ ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဖြစ်သောကြောင့် တောင်ယာများကိုသာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ အစားအသောက်များစွာ မထွက်ဘဲ အခြားနယ်များမှ တင်သွင်း ရသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ လယ်ယာမြေကွက်များ ပြောပလောက်အောင် မရှိခြင်းကြောင့် ဆန်စပါးများ မထွက်လှပေ။ မြို့နေလူထုစားသုံးရန်အတွက် မိုးမိတ်နယ်နှင့် အောက်အရပ်ဒေသမှ ဆန်များကို မှီခိုအားထားရသည်။ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အနည်းငယ်ရှိသည်။ မိုးကုတ်တွင် ၅ ရက်တစ်ဈေးရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်ပြီး ရေလမ်း၊ မီးရထားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်းများ မရှိပေ။ မိုးကုတ်မြို့သည် ကားလမ်းဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[မိုင်းလုံမြို့]]နှင့် (၂၁)မိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် [[မိုးမိတ်မြို့]]နှင့် (၂၈)မိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]နှင့် (၆၀)မိုင်၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် (၁၂၈)မိုင် အသီးသီး ကွာဝေးပါသည်။ မိုးကုတ်-ကျောက်မဲလမ်းသည် မိုးကုတ်မှ အရှေ့တောင်ဘက် (၇၉)မိုင် ကွာဝေးပြီး [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မှီက အထူးအသုံးပြုခဲ့လေသည်။ မိုးကုတ်-သပိတ်ကျင်းလမ်းတွင် စရပ်ဖြူပေမြင့်စခန်းမှာ ပေ ၄,၈၁ဝ အမြင့်ရှိ၍ ထိုနေရာတွင် သပိတ်ကျင်းနှင့် မိုးကုတ်မြို့နယ်တို့၏ နယ်နိမိတ်ကို ကျော်ဖြတ်သည်။ ထိုတောင်ထိပ်မှ နေ၍ ကြည့်လျှင် ဧရာဝတီမြစ်ကိုမြင်ရပေသည်။ ပေ ၄,၅ဝဝ အမြင့်တွင်ရှိသော ကျပ်ပြင်မှသည် မိုးကုတ်မြို့ ရောက်သည် အထိ ပေ ၇ဝဝ မျှ တောက်လျှောက်လျှော၍ ဆင်းသွားရပေသည်။ ယခုအခါ မိုးမိတ်လမ်းမှာ [[ဗန်းမော်]]သို့ပင် ပေါက်ပြီဖြစ်၍ ဗန်းမော်မှတစ်ဆင့် [[မြစ်ကြီးနား]]သို့တိုင်အောင် မော်တော်ကားဖြင့် သွားနိုင်သည်။ မိုးကုတ်မှ ၇၆ မိုင်ကွာဝေးသော [[ကျောက်မဲမြို့]]သို့လည်း ကားလမ်းပေါက်သည်။ == သစ်တော == တစ်မြို့နယ်လုံးရှိ မြေဧရိယာမှာ (၂၉၀၃၀၅)ဧကရှိပြီး သစ်တောကြိုးဝိုင်းအနေဖြင့် မိုးကုတ်ကြိုးဝိုင်း (၇၅၉)ဧက၊ ကျပ်ပြင်ကြိုးဝိုင်း (၁၂၈၆)ဧက၊ အုန်းကိုင်းကြိုးဝိုင်း (၄၈၁၅)ဧက၊ ကသည်းကြိုးဝိုင်း (၁၉၈၇)ဧက၊ ရွာသာယာကြိုးဝိုင်း (၆၁၄၄)ဧက၊ ရွှေဥဒေါင်းဘေးမဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၈၅၂)ဧက၊ နမ့်ပန်သဲနီ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၂၁၁၂၀)ဧက၊ နန်းဝ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၄၄၀)ဧကနှင့် ကြိုးပြင်တော (၂၅၃၄၀)ဧက ဖြစ်သည်။ သတ္ထုတွင်းမြေမှာ (၆၁၂)ဧက ဖြစ်သည်။ == ဘာသာရေး == မိုးကုတ်မြို့တွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာ၊ ရှမ်းနှင့် ပလောင်လူမျိုး အများစုမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့နယ်အတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၂၅၀)ခန့် ရှိရာ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူ(၈၀၀)တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်း (၁)ကျောင်းနှုန်း ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း အများစုမှာ လီဆူဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]လူမျိုးများမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] များကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင် မွတ်စလင်ဗလီ သုံးခု ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများလည်း သီးသန့်ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများမှာ လယ်ဦး ရပ်ရှိ ငါးပါးသီလ ဘုံကျောင်းနှင့် အောင်ချမ်းသာ ရပ် ရှိ ဘုရားတစ်ထောင် ဘုံကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင်ရှိသော ဘုရားများအနက် ပုဂံပြည် [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တည်ခဲ့သော ဖောင်တော်ဦးဘုရား ရွှေဆင်းတုရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ထင်ရှားသည်။ <!-- == မြန်မာ့သမိုင်းအစမှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ == တစ်ဆယ့်ငါးရာစုနှစ်ခန့်က ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ပတ္တမြားကျောက် ရောင်းဝယ်ရန်အတွက် ပထမဦးဆုံး ပဲခူးသို့ ရောက်ရှိလာသူ အီတလီလူမျိုး ဗားသီးမား၏ မှတ်တမ်းတွင် ပဲခူးမှ ရက်ပေါင်း(၃၀)ခရီးအကွာတွင်ရှိသည့် ကပ္ပလန်အရပ်တွင် ထွက်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ဘာဆိုစား၏ မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် အင်းဝနေပြည်တော်၌ အလွန်ကြွယ်ဝသော ကပ္ပလန်ဆိုသည်မှာလည်း နိုင်ငံခြားသားများ ကျပ်ပြင်ကို နားကြားလွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားမြေသည် မြန်မာမင်းတို့လက်အောက်မရောက်မှီက မိုးမိတ်စော်ဘွားပိုင်နက်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ပတ္တမြားမြေကို ချီတက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည့် မြန်မာမင်းမှာ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် (ခေါ်) ဘုရင့်နောင် ဖြစ်သည်။ ညောင်ဦးရွှေစည်းခုံရှိ ခေါင်းလောင်းအတွင်း ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးအား မိုးမိတ်၊ သီပေါနှင့် ပတ္တမြားတွင်း၏ အရှင်သခင်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ဘုရင့်နောင်၏သားတော် ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် မိုးကုတ်အား မိုးမိတ်စော်ဘွားထံမှ တကောင်းနှင့် အလှဲအလှယ်လုပ်ခဲ့သည်။၁၅၉၇-ခုနှစ်တွင်မူ မိုးမိတ်နယ်အား အဝမြို့တော် စီရင်စုလုပ်သည့် အမိန့်တော်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမိန့်တော်ပါရက်စွဲအရ ယင်းအမိန့်တော်သည် အင်းဝမှ ထုတ်ပြန်သော ညောင်ရမ်းမင်း၏ အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ပတ္တမြားမြေ၏ နယ်နိမိတ်ကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း ၁၇၈၃-ခုနှစ် စစ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။ ပတ္တမြားမြေ၏ နယ်နိမိတ်သည် ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သော မူလနယ်နိမိတ်ထက် ပို၍ ကျယ်လာသည်။ မြန်မာမင်းက ပတ္တမြားတွင်းလုပ်ငန်းကို အုပ်ချုပ်ရန် ကျောက်ဝန် ခေါ် အရာရှိတစ်ဦးကို ကျပ်ပြင်သို့ စေလွွတ်ခန့်ထားသည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ စို့သူကြီး ဟူသော အခေါ်အဝေါ် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားမြေကို စို့သူကြီး တစ်ဦးတည်းဖြင့် ကျပ်ပြင်မှ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်တွင်ပင် ကသည်းကို ကျပ်ပြင်မှ ခွဲထုတ်ကာ စို့သူကြီး တစ်ဦး ထပ်မံခန့်ထားလျှက် သီးခြားအုပ်ချုပ်စေရာမှ စို့သူကြီးသုံးဦး ဖြစ်လာသည်။ စို့သူကြီးတို့ နှစ်စဉ်ကောက်ခံဆက်သရသော အခွန်များတွင် အရေးအကြီးဆုံးမှာ စီတော်မံတော် ဟု ခေါ်သော ဒေသထွက်ကုန်ဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားကိုပင် သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစား၊ အရေအတွက်နှင့် တန်ဖိုးအတိုင်း စီတော်မံတော် ပေးဆောင်ရသည်။ စီတော်မံတော်တွင် ခေါင်းခေါ် ငွေသားတစ်ပိဿာနှင့် တန်ဖိုးချင်းညီမျှသော ပတ္တမြားကြီးတစ်လုံး၊ တစ်လုံးလျှင် ငွေတစ်ကျပ်သားခန့် တန်သော ပတ္တမြားအလုံး (၁၅၀)နှင့် ထုပ် ခေါ် နီလာ၊ ဂေါ်မိတ်၊ ဥဿဖယား စသည့် ကျောက်မြို့းစုံပါဝင်သော စုံစီကျောက်ထုပ် တစ်ထုပ် ပါဝင်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် တူးဖော်ရရှိသည့် ကျောက်များမှ သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစားနှင့် အရည်အသွေးရှိသော လက်ရွေးစင်ကျောက်များကို ဘုရင်မင်းမြတ်အား ဆက်သရသည်။ ဆက်သသည့် ပတ္တမြား၏ အဆင့်အတန်းကိုလိုက်၍ ဆင်၊ လှော်ကားငယ်၊ လှော်ကားကြီး စသည်တို့ဖြင့် တင်ဆောင်ကြိုယူလာလေ့ ရှိသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆင်တင်ပတ္တမြား၊ လှော်ကားငယ်တင်ပတ္တမြား၊ လှော်ကားကြီးတင်ပတ္တမြား စသည့် အခေါ်အဝေါ်များ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ကမ္ဘာကျော် [[ပတ္တမြား ငမောက်]]မှာ လှော်ကားကြီးတင်ပတ္တမြား ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်သို့ ရောက်သောအခါ ကြိုယူလာသော ပတ္တမြားကို ဘုရင့်ကျောက်ဆက်ဝန်ထံ အပ်နှံရသည်။ ၎င်းကတစ်ဆင့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကျောက်ရှင်နှင့်အတူ အပ်နှံရသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်က ရာဖြတ်တော်များကို ပြသ၍ တန်ဖိုးများကို ဖြတ်စေပြီး ကျောက်ရှင်အား ထိုက်တန်သော ဆုတော် လာဘ်တော်များ ချီးမြှင့်ပေးသနားသည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ပတ္တမြားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဓာနအကျဆုံး ထွက်ကုန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မြန်မာမင်းတို့သည် ပတ္တမြားကို ကုန်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉-ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ အနောက်တိုင်းသားတို့သည် မြန်မာ့အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာများကို ပို၍ စိတ်ဝင်စားလာကြသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပြင်သစ်အင်ဂျင်နီယာများက မိုးကုတ်၊ ကျပ်ပြင်၊ ကသည်းရှိ ပတ္တမြားတွင်းများကို နှစ်စဉ် အခွန်တော်ငွေ ကျပ်သုံးသိန်း ပေးသွင်း၍ လက်ဝါးကြီးအုပ် တူးဖော်ခွင့်ပေးရန် သီပေါမင်းထံ လျှောက်ထားသည်။ သီပေါမင်းက သဘောတူသဖြင့် မြန်မာနှင့် ပြင်သစ်တို့ ပတ္တမြားတွင်းများတူးဖော်လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ လျှို့ဝှက်သဘောတူညီချက် တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ ဤစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာဆက်ဆံရေး တဖြည်းဖြည်း တင်းမာလာကာ နောက်ဆုံး ၁၈၈၅-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကျူးကျော်စစ်ကို ဖန်တီးပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အကြောင်းရှာ သိမ်းယူခဲ့သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်းနှင့်အတူ မြန်မာပတ္တမြားတွင်းများသည်လည်း နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ သီပေါမင်းသည် မိုးကုတ်ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်းအား ပြင်သစ်ကုမ္ပဏီ Messrs Bonvellein & Co. အား ယာယီလိုင်စင်ဖြင့် ပုံသေငှားရမ်းခ ရယူပြီး လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုထားလျက်ရှိရာ ပါတော်မူသည့်အတွက် လိုင်စင် ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။ == ၁၈၈၅-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်အထိ == ပါတော်မူပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့ စတင်အုပ်ချုပ်ချိန်တွင် ကျောက်မျက်ရတနာကုန်သည် တစ်ဦးဖြစ်သူ အက်ဒဝင်စတရိတာ (Edwin Streeter) က စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ Streeter Syndicate ဖွဲ့စည်းပြီး ဆင်ဒီကိတ်လူကြီးဖြစ်သူ ဗိုလ်ကြီး Aubrey Palton မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ချိန်၊ ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကာလကတ္တားအခြေစိုက် Gillander Arbuthnot (G&A Co) က ရူပီးနှစ်သိန်းဖြင့် ကျောက်တူးခွင့်ရရန် ကမ်းလှမ်းထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ Streeter က ရူပီးလေးသိန်းဖြင့် ကမ်းလှမ်းသည်။ ကမ်းလှမ်းချက်အား ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယာယီလက်ခံပြီး ၁၈၈၇-ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယာယီ ငါးနှစ်ခွဲလိုင်စင်ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တူးလုပ်ငန်းတွင် ပထမဆုံး ကျောက်မိုင်းကုမ္ပဏီမှာ Streeter Co. ဖြစ်ပြီး F.Atlay မှာ ပထမဆုံး ကျောက်မိုင်းမန်နေဂျာဖြစ်သည်။ ၁၈၈၇-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အထက်မြန်မာပြည် ရူဘီဒရက်ဂူလေးရှင်း ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလတွင် မိုးကုတ်ရတနာနယ်မြေ သတ်မှတ်သည်။ မြန်မာပြည် ရူဘီဒရက်ဂူလေးရှင်းအရ ဒေသခံများကိုသာ ကျောက်မျက်တူးဖော်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ် ကျောက်မျက်ရတနာတူးဖော်ခွင့် လုပ်ငန်းများကို ဗြိတိသျှ ဒု-ကော်မရှင်နာက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မိုးကုတ်ကျောက်မျက်သတ္တုသိုက်ကို သုံးသပ်အကဲဖြတ်ရန် ဘူမိဗေဒပညာရှင် C-Barrington Brown ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် London Rothschilds ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်းပြီး Burma Ruby Mines (B.R.M) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၈-ခုနှစ်တွင် ဘားမားရူးဘီမိုင်း ကုမ္ပဏီကို ဖွဲ့စည်းသည်။ (၂၂.၂.၁၈၈၉) တွင် မိုးကုတ်ရတနာနယ်မြေ၌ ကျောက်မျက်တူးဖော်ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခွင့်ပြုသည့် လိုင်စင်ကို Streeter Syndicate က ရရှိသည်။ Streeter Syndicate သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇-ရက်နေ့တွင် ပေါင်စတာလင်သုံးသောင်းဖြင့် ရရှိသော အဆိုပါ တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင်ကို ပေါင်စတာလင် ငါးသောင်းငါးထောင်ဖြင့် B.R.M သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ B.R.M သည် မိုးကုတ်ကျောက်တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင် ရရှိပြီးနောက် သပိတ်ကျင်း-မိုးကုတ်လမ်း ဖောက်လုပ်ခြင်း၊ ၄၀၀-ကီလိုဝပ် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ မြေလွတ်ဒေသများတွင် ရှာဖွေစမ်းသပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မိုးကုတ်တွင် ကျောက်မျက်များကို တစ်ဦးတည်း စက်ဖြင့် တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင်ရပြီး နှစ်စဉ် လိုင်စင်ကြေး ပေါင်စတာလင် သုံးသောင်းနှင့် အမြတ်၏၃၀%ကို ပေးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၉-ခုနှစ်မှ ၁၈၉၆-ခုနှစ်ထိ ပထမခုနှစ်နှစ် လိုင်စင်သက်တမ်းတွင် အနည်းငယ်သာ မြတ်သည်။ ကုမ္ပဏီသည် ဆက်တိုက်ရရှိလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဒုတိယပါမစ် သက်တမ်းကာလ ၁၈၉၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၀၃-ခုနှစ်တွင် အမြတ်ကောင်းစွာ ရခဲ့သည်။ တတိယလိုင်စင်သက်တမ်း ၁၉၀၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၁၂-ခုနှစ်တွင် မြေအောက်ရေကြောင့် တူးဖော်မှုများ အဟန့်အတား ဖြစ်ရသဖြင့် မြေအောက်စိမ့်ရေများကို ထုတ်ရန်အတွက် မြေအောက်ပေ ၁၀၀ အနက်တွင် တစ်မြို့င်ခန့်အရှည်ရှိ ရေနှုတ်မြောင်းတစ်ခုကို တူးဖော်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရေနှုတ်မြောင်းကို ၁၉၀၈-ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးအောင် တူးဖော်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုရပြီး ထုတ်လုပ်မှုတိုးတက်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါနှစ်တွင် Verneuil ပတ္တမြားအတု ချက်လုပ်အောင်မြင်မှုကြောင့် ပတ္တမြားဈေးများ ထိုးကျခဲ့ပြီး တတိယပါမစ်သက်တမ်းကာလအတွင်း အမြတ်နည်းပါးခဲ့သည်။ စတုတ္ထလိုင်စင်သက်တမ်းကာလတွင် ပတ္တမြားဈေးများ ဆက်လက်ကျဆင်းမှုကြောင့် စီးပွားရေးထိခိုက်ပြီး ၁၉၂၅-ခုနှစ်တွင် မြေအောက်ရေနှုတ်မြောင်းကြီးအား ယမ်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး လုပ်ငန်းများ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အစုရှယ်ယာရှင်များ၏ ဆန္ဒဖြင့် ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၃၁-ခုနှစ်တွင် လိုင်စင် ပြန်အပ်ခဲ့သည်။ B.R.M လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် ၄၂-နှစ်တာကာလတွင် ဗြုံးတန်ချိန် သန်း(၃၀) ဆေးခဲ့ပြီး စတာလင်ပေါင် (၂.၃၅)သန်းခန့်တန်သော ကျောက်မျက်များ ရခဲ့သည်။ B.R.M ဖျက်ပြီးနောက် ၁၉၃၄-ခုနှစ်တွင် Ruby Mines Ltd ကို B.R.M ကုမ္ပဏီ လူကြီးများက ပြန်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယခင် B.R.M မှ လုပ်ခဲ့သော လျှပ်စစ်မီးစက်မှ ဓာတ်အားကို ရောင်းစားရန်နှင့် ပတ္တမြားရောင်းဝယ်ရေးကို အရံလုပ်ငန်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် ဖြစ်သော်လည်း လုပ်ငန်းများ မအောင်မြင်ပဲ ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် ပျက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးကီမူရာခေါင်းဆောင်သော ဂျပန်တပ်များ မိုးကုတ်သို့ ရောက်လာချိန်တွင် မိုးကုတ်သားများက ကျောက်တွင်းများကို ကျောက်တုံးများဖြင့် ပိတ်ဆို့ကွယ်ဝှက်ထားခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တလျှောက်လုံးတွင် ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ် မတ်လတွင် မဟာမိတ်တပ်များ မိုးကုတ်ကို သိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ ပတ္တမြားနှင့် လေထီးစများ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်မှုလုပ်ငန်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်း အသက်ပြန်ဝင်လာသည်။ ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များ ဆွေးနွေးချိန်တွင် မိုးကုတ်ကျောက်တွင်း လုပ်ငန်းများအား မိုးမိတ်စော်ဘွား အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရန် မိုးမိတ်စော်ဘွား စောခွန်ချိုက တင်ပြခဲ့ရာ လောလောဆယ်တွင် လက်ရှိအတိုင်း စီမံအုပ်ချုပ်ရန် ညှိနှိုင်းခဲ့ကြပြီး စောခွန်ချိုအား ရှမ်းပြည်နယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပူးတွဲတာဝန် ပေးခဲ့သည်။ စောခွန်ချိုသည် ၁၉၅၈-ခုနှစ်အထိ ၎င်းတာဝန်များတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တွင်း လုပ်ငန်းများသည် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ၏ နှောင့်ယှက်မှု မခံရပဲ လုပ်ကွက်(၁၀၀၀)ကျော် ပုံမှန်တူးဖော် ထုတ်လုပ်လျက်ရှိခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တွင်းလိုင်စင် ခွင့်ပြုစနစ်တွင် တွင်းတူးသမားများအား တွင်းစားအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်းတို့ရရှိသည့် ကျောက်အမြတ်ပေါ်မှ ခွဲဝေခံစားခွင့်ပြုလာသည်။ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရောင်းချခွင့်များ တွင်ကျယ်လာသည်။ မှောင်ခိုမှုများလည်း အထိုက်အလျောက် ရှိလာသည်။ --> <!-- == ထာပွဲ == ရှေးက ကျောက်များပေါများလှသဖြင့် ကျောက်ပြရာတွင် " ထာ " ခေါ် ကြေးလင်ဗန်းကြီးများတွင် ထည့်ပြီး ပြသရသည်။ ထို ထာ ခေါ် ကြေးလင်ဗန်းကို အစွဲပြုပြီး ထာပွဲဟုခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ (ထာပွဲ = ကျောက်မျက်ရတနာ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရာနေရာ) မိုးကုတ်ကျောက်ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ခြုံကြည့်လိုက်မည်ဆိုလျှင် အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် လူတန်းစား (၄) ရပ်ခွဲခြားတွေမြင်နိုင်သည်။ (၁) ပွင့်ကောက်သမား (၂) အစပ်ကျောက်သမား (၃) ဝယ်/ ရောင်းသမား (၄) ပွဲစား ဟု တွေမြင်ရသည်။ == ပွင့်ကောက်သမား == ပွင့်ကောက်သမားများကို တစ်နည်းအားဖြင့် ကုန်သည်ကြီးပိုင်းလို့ သတ်မှတ်လို့ရပြီး တန်ဖိုးမြင့်သောကျောက်များကိုသာ တစ်ပွင့်ချင်း စိတ်ကြိုက်ဝယ်ယူကြသူများ ဖြစ်သည်။ == အစပ်ကျောက်သမား == အစပ်ကျောက်သမား ဆိုသည်မှာ မိုးကုတ်တွင်းထွက်ကျောက်များစွာ ရှိသည့်အနက် မိမိကျွမ်းကျင်သည့်ကျောက် တစ်မျိုးထဲကိုသာ ဦးစားပေးဝယ်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အစင်အားသန်သူက အစင်၊ ဂေါ်ကြိုးအားသန်သူက ဂေါ်ကြိုး၊ အညံ့အားသန်သူက အညံ့ စသည်ဖြင့် သီးခြားဝယ်ယူကြသူများဖြစ်သည်။ အစပ်ကျောက်သမားလိုင်းတွင် အရိုင်းစပ်သမား နှင့် အယဉ်စပ်သမား ဆိုပြီး နှစ်မျိုးခွဲခြားတွေ့မြင်နိုင်ပါသေးသည်။ အရိုင်းစပ်သမားဆိုသည်မှာ တွင်းမှထွက်လာသောကျောက်များကို နဲနဲစီဝယ်ပြီး များလာလျှင် အရိုင်းအတိုင်း အထုပ်လိုက်ပြန်ရောင်းသူများဖြစ်သည်။ အယဉ်စပ်သမားဆိုသည်မှာ အဓိကဝယ်ထားသော ကျောက်များကို အရိုင်း (မသွေးရသေးသောကျောက်ဖြစ်စေ၊ အယဉ် (သွေးပြီးသားကျောက်) ဖြစ်စေ တစ်ပွင့်ချင်း၊ နှစ်ပွင့်ချင်းဝယ်ယူကြသည်။ အရိုင်းများကိုမူ သွေးယူပြီး အယဉ်ပြုလုပ်ကာ ကိုယ်မှန်ထားသော ကျောက်ချိန်အတိုင်း (ကလပ် ၅၀၊ ကလပ် ၁၀၀) စသဖြင့်ရမှ ကလပ်ချိန်ဈေးဖြင့် ပြန်ရောင်းကြသူများ ဖြစ်သည်။ == ဝယ်/ ရောင်းသမား == ဝယ်/ ရောင်းသမား ဆိုသည်မှာ ကျောက်တွင်းတူးလုပ်ငန်းများသို့ သွားရောက်ပြီးဖြစ်စေ၊ ထာပွဲဖြစ်ရာ နေရာများသို့ဖြစ်စေ သွားရောက်ပြီး မြတ်နိုင်မည်ထင်သောကျောက်များကို ဝယ်ယူပြီး ပြန်ရောင်းကြသူများဖြစ်သည်။ ဝယ်ရောင်းသမားများ အရည်အချင်းမှာ အဓိက ကျောက်မျိုးစုံ အကြောင်းနားလည်ရန်ပင် ဖြစ်သည်။ == ပွဲစား == အရောင်းအဝယ်လောကတိုင်းတွင် ပွဲစားရှိသကဲ့သို့ မိုးကုတ်ကျောက်လောကတွင်လည်း ကျောက်ပွဲစားများ များစွာတွေ့ရသည်။ မိုးကုတ်ကျောက်ပွဲစားများ အရည်အချင်းမှာ ဆက်ဆံရေးနှင့် နာမည်ကောင်းရဖို့ပင် ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့မှာ ကျဉ်းလှသဖြင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းလျှင် ကောင်းသလိုမိတ်ဆွေပေါများပြီး နာမည်ပျက်မရှိသရွေ့ ကျောက်ထည့်ပေးသော ကုန်သည်များက မည်မျှတန်ဖိုးကြီးမားသော ကျောက်ပင်ဖြစ်စေ ပွဲစားအား ယုံယုံကြည်ကြည်ထည့်ပြီး ရောင်းခိုင်းကြသည်။ မိုးကုတ်ကျောက်ပွဲစားတို့ အကျိုးခံစားခွင့်မှာ ၁၀၀ ကျပ် တည့်လျှင် ၅ ကျပ်နှုန်းဖြစ်သည်။ <ref>မောင်ထွန်းဦး ၏ (ကမ္ဘာကသိတဲ့ ပတ္တမြားမြေ)</ref> --> == ဓာတ်ပုံများ == ===၁၉၂၀ ဝန်းကျင်မှ ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:S0003963.jpg| File:S0003972.jpg| File:S0003973.jpg| File:S0003974.jpg| File:S0003975.jpg| File:S0003976.jpg| File:S0003978.jpg| File:S0003979.jpg| File:S0003980.jpg| File:S0003982.jpg| File:S0003985.jpg| </gallery> == ကိုးကား == {{reflist| <ref>မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါး၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊၂၀၀၀ခုနစ်ထုတ်</ref> <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> }} {{မန္တလေးတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] mbm08613ftq9jq88bn47b9utfyq7oi0 0 5947 1027890 957041 2026-04-27T19:43:30Z Aung Minn Khannt77 92927 1027890 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = တပ်မတော် (ကြည်း) | image = Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg | image_size = 225 | caption = [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)]] လက်မောင်းတံဆိပ် | start_date = {{Start date and age|1945|03|27|df=yes|p=yes|br=no}} | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = ကြည်းတပ် | type = | role =မြေပြင်စစ်ဆင်မှုဆိုင်ရာ၊ မြေပြင်သိမ်းပိုက်မှု (အဆုံးအဖြတ် တိုက်ပွဲ) | size = ၁၅၀,၀၀၀ (တိုက်ခိုက်ရေးတပ်သား ၇၀,၀၀၀ အပါအဝင်) | command_structure = {{Armed forces|Myanmar}} | garrison = စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | garrison_label = ကာကွယ်ရေး<br />ဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) | equipment = | equipment_label = | nickname = အာမီ | motto = * ရဲသော်မသေ၊ သေသော်ငရဲမလား။ * ရဲရဲတက်၊ ရဲရဲတိုက်၊ ရဲရဲချေမှုန်း။ * တပ်မတော်အင်အားရှီမှ တိုင်ပြည်အင်အားရှီမည်။ * အသက်သွေးချွေး စဉ်မနှေးပေးဆပ်သည်မှာတပ်မတော်ပါ။ * တပ်နှင့်ပြည်သူမြဲကြည်ဖြူ သွေးခွဲလာသူတို့ရန်သူ။ * လေ့လာပါ၊ လေ့ကျင့်ပါ၊ လိုက်နာပါ။ * တစ်သွေးတည်း၊ အသံတစ်သံ၊ အမိန့်တစ်ခု။ * တပ်မတော်သည်အမျိုးသားရေးကိုဘယ်တော့မှသစ္စာမဖောက်။ * တပ်နှင့်ပြည်သူ လက်တွဲကူပြည်ထောင်စုဖြိုခွဲသူမှန်သမျှချေမှုန်းကြ။ * စည်းကမ်းရှီမှတိုးတက်မည်။ * အမိနိုင်ငံတော်ကိုချစ်ပါ။ ဥပဒေကိုလးစားပါ။ | colors = {{Color box|#556B2F}}{{Color box|#90EE90}}{{Color box|#E42217}} သံလွင်စိမ်း၊ အစိမ်းနု၊ အနီ။ | march = | mascot = | battles = | anniversaries = မတ်လ ၂၇ ရက် | decorations = | battle_honours = <!-- Commanders --> | commander1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander1_label = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏သမ္မတ]] | commander2 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်ဦး]] | commander2_label = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်| တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | commander3 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | commander3_label = [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]] | notable_commanders = {{ubl | [[ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း]] | [[အောင်ကြီး|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကြီး]] | [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မောင်အေး]] }} <!-- Insignia --> | identification_symbol = [[File:Army Flag of Myanmar.svg|border|180px]] | identification_symbol_label = ကြည်းတပ် အလံတော် |identification_symbol_2 = [[File:Shoulder sleeve insignia of Myanmar Infantry Corps with shape.svg|center|100px]] |identification_symbol_2_label = ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ဖွဲ့ လက်မောင်းတံဆိပ် |identification_symbol_3 = [[File:Old Flag of Burma Army.svg|border|180px]] |identification_symbol_3_label = ယခင်ကြည်းတပ်အလံ (၁၉၄၈–၁၉၉?) }} '''တပ်မတော် (ကြည်း)''' (သို့မဟုတ်) '''ကာကွယ်‌ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)/ကက(ကြည်း)''' သည် မြန်မာ့[[တပ်မတော်]]၏ မြေပြင်အခြေစိုက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်ပြီး အင်အားအကြီးမားဆုံး နှင့် အဓိကကာကွယ်ရေးတာဝန် ထမ်းဆောင်နေသော တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[အရှေ့တောင် အာရှ|အရှေ့တောင်အာရှ]]၌ [[ဗီယက်နမ်]]တပ်မတော် ပြီးလျှင် စစ်သည်အင်အား ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။ ကြည်းတပ်တွင် စစ်သည်အင်အား (၄၉၂၀၀၀)ဦး ဝန်းကျင်ရှိသည်။ တပ်မတော်(ကြည်း)သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် မှစ၍ ရောင်စုံသောင်းကျန်းသူများ နှင့် ခက်ခဲသော တောတောင်များအကြား ကြာရှည်စွာ ပြည်တွင်းစစ်ဆင်ခဲ့ရပြီး အတွေ့အကြုံများ၍ ရင့်ကျက်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ပမှ[[တရုတ်ဖြူကျူးကျော်မှု|တရုတ်ဖြူ(ကူမင်တန်)တို့၏ကျူးကျော်မှု]]ကိုလည်း အောင်မြင်စွာတွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သော တပ်မတော် ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်(ကြည်း)ကို [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]/ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] မှ ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ပြီး လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း]] ဖြစ်သည်။ ၎င်း တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးသည် အနောက်နိုင်ငံများမှ Field Marshal နှင့် တူညီသည်။ စစ်အသုံးစရိတ်သည် တစ်နှစ်လျှင် ၂.၀၇ ဘီလီယံ ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.comw.org/cmp/fulltext/0606cordesman.pdf Center for Strategic and International Studies]</ref> == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ == {{Main|တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ}} '''''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable mw-collapsible" |+တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ နှင့် ၎င်းတို့၏ အခြေစိုက်နေရာ !စဉ် !အလံ !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တည်နေရာ !အင်အား<ref>https://www.justiceformyanmar.org/stories/how-business-finances-the-crimes-of-the-myanmar-military</ref> !Notes |- |၁။ |[[ဖိုင်:Mm-northern-rmc.svg|100px]] |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] (မပခ) |[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၆ ရင်း အပြင် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]များ၏ ထပ်ပေါင်း တပ်ရင်း ၃ ရင်း | |- |၂။ |[[ဖိုင်:Mm-north-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရမခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လားရှိုးမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၅ ရင်း | |- |၃။ |[[ဖိုင်:Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|100px]] |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရလခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ခိုလမ်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၁ ရင်း | ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ |- |၄။ |[[ဖိုင်:Mm-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရပခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၅ ရင်းအပြင် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]များ၏ ထပ်ပေါင်း တပ်ရင်း ၂ ရင်း | |- |၅။ |[[ဖိုင်:Mm-south-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရတခ) |[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်|မော်လမြိုင်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၆ ရင်း အပြင် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]များ၏ ထပ်ပေါင်း တပ်ရင်း ၁၃ ရင်း | |- |၆။ |[[ဖိုင်:Mm-southern-rmc.svg|100px]] |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (တပခ) |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကေတုမတီမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၃၂ ရင်း | |- |၇။ |[[ဖိုင်:Mm-south-western-rmc.svg|100px]] |[[အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နတခ) |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုသိမ်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၁၁ ရင်း | |- |၈။ |[[ဖိုင်:MM Western RMC Flag.svg|100px]] |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နပခ) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[အမ်းမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၄၃ ရင်း | |- |၉။ |[[ဖိုင်:Mm-north-western-rmc.svg|100px]] |[[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နမခ) |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၄၉ ရင်း | |- |၁၀။ |[[ဖိုင်:Mm-central-rmc.svg|100px]] |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (လပခ) |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၂၅ ရင်း | |- |၁၁။ |[[ဖိုင်:Myanmar Naypyitaw RMC Flag.svg|100px]] |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နပတ) |[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၁၈ ရင်း | ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ |- |၁၂။ |[[ဖိုင်:Mm-yangon-rmc.svg|100px]] |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရကတ) |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၄၁ ရင်း | |- |၁၃။ |[[ဖိုင်:Mm-triangle-rmc.svg|100px]] |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (တသခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၀ ရင်းအပြင် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]များ၏ ထပ်ပေါင်း တပ်ရင်း ၄ ရင်း | |- |၁၄။ |[[ဖိုင်:Mm-coastal-rmc.svg|100px]] |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ကရခ) |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်မြို့]] | ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်း ၄၅ ရင်း | |} == ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ == {{See also|ခြေမြန်တပ်မ}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) လက်အောက်ရှိ '''''ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်''''' များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable mw-collapsible" |+ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ နှင့် တည်နေရာများ !စဉ် !အလံ !တမခ !တပ်မဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နေရာ !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် |- |၁။ |[[File:Mm-lid-11.svg|100px]] |[[အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၁၁) |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်မြို့]] |{{flagicon image|Mm-yangon-rmc.svg}} [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရကတ]] |- |၂။ |[[File:Mm-lid-22.svg|100px]] |[[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၂၂) |[[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့]] |{{flagicon image|Mm-south-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရတခ]] |- |၃။ |[[File:Mm-lid-33.svg|100px]] |[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၃၃) |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] |{{flagicon image|mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|နမခ]] |- |၄။ |[[File:Mm-lid-44.svg|100px]] |[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၄၄) |[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့]] |{{flagicon image|Mm-south-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရတခ]] |- |၅။ |[[File:Mm-lid-55.svg|100px]] |[[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၅၅) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကလောမြို့]] | {{flagicon image|mm-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရပခ]] |- |၆။ |[[File:Mm-lid-66.svg|100px]] |[[အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၆၆) |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အင်းမမြို့]] |{{flagicon image|mm-southern-rmc.svg}} [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပခ]] |- |၇။ |[[File:Mm-lid-77.svg|100px]] |[[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၇၇) |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးမြို့]] |{{flagicon image|mm-southern-rmc.svg}}[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပခ]] |- |၈။ |[[File:Mm-lid-88.svg|100px]] |[[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၈၈) |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးမြို့]] | {{flagicon image|mm-central-rmc.svg}} [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|လပခ]] |- |၉။ |[[File:Mm-lid-99.svg|100px]] |[[အမှတ် (၉၉) ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၉၉) |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိတ္ထီလာမြို့]] |{{flagicon image|mm-central-rmc.svg}} [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|လပခ]] |- |၁၀။ |[[File:Mm-lid-101.svg|100px]] |[[အမှတ်(၁ဝ၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] တမခ(၁၀၁) |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့]] |{{flagicon image|mm-central-rmc.svg}} [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|လပခ]] |} == စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ == '''''စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ် (စကခ)''''' ဆိုသည်မှာ တပ်မ အသွင်ပြောင်းယူထားသော တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ တပ်မများနှင့် စကခများသည် [[ကကကြည်း (စစ်ဆင်ရေး)|ကက(ကြည်း) - (စစ်ဆင်ရေး)]]၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ပြီး စစ်ဆင်ရေးခွင် ပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူအင်အားအပေါ် မူတည်ပြီး လိုအပ်သလို စစ်ကစားနိုင်ရန် စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ၌ ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -<blockquote>''“'''စကခ (၁၁)''' အား ဖွဲ့စည်းထားခြင်းမရှိဘဲ '''စကခ (၂၁)''' ကိုသာ ဖွဲ့စည်းထားသည်”''</blockquote> {| class="wikitable mw-collapsible" |+စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ နှင့် တည်နေရာများ !စဉ် !တံဆိပ် !စကခ !ဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နေရာ !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် |- |၁။ |[[File:Mm-north-eastern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]] |[[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ရမခ]] |- |၂။ |[[File:Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၂) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းနောင်မြို့]] |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရလခ]] |- |၃။ |[[File:Mm-northern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၃) |[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]] |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မပခ]] |- |၄။ |[[File:Mm-yangon-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၄) |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တိုက်ကြီးမြို့]] |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရကတ]] |- |၅။ |[[File:MM Western RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၅) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]] |[[နပခ]] |- |၆။ |[[File:Myanmar Naypyitaw RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၆) |[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့]](အေလာ) |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပတ]] |- |၇။ |[[File:Mm-eastern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၇) |[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့]] |[[ရပခ]] |- |၈။ |[[File:Mm-coastal-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၈) |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]] |[[ကရခ]] |- |၉။ |[[File:MM Western RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၉) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]] |[[နပခ]] |- |၁၀။ |[[File:Mm-north-western-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၀) |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]] |[[နမခ]] |- |၁၁။ |[[File:Mm-south-eastern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၂) |[[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]] |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရတခ]] |- |၁၂။ |[[File:Mm-coastal-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၃) |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့]] |[[ကရခ]] |- |၁၃။ |[[File:Mm-triangle-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၄)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၄) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းဆတ်မြို့]] |[[တသခ]] |- |၁၄။ |[[File:MM Western RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၅) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့]] |[[နပခ]] |- |၁၅။ |[[File:Mm-north-eastern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၆) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[သိန္နီမြို့]] |[[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ရမခ]] |- |၁၆။ |[[File:Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၇) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းပန်မြို့]] |[[ရလခ]] |- |၁၇။ |[[File:Mm-triangle-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၈) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့]] |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တသခ]] |- |၁၈။ |[[File:Mm-south-eastern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၁၉) |[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးမြို့]] |[[ရတခ]] |- |၁၉။ |[[File:Mm-coastal-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၂၀) |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ခမောက်ကြီးမြို့]] |[[ကရခ]] |- |၂၀။ |[[File:Mm-northern-rmc.svg|50px]] |[[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] စကခ(၂၁) |[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]] |[[မပခ]] |} == ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ == {{Main|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်}} '''''ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (ဒကစ)''''' ဆိုသည်မှာ ရှေ့တန်း နယ်အစွန်အဖျားပြည်မ နှင့် အလှမ်းဝေးသောနေရာဒေသများတွင် တာဝန်ပေးအပ်ထားခြင်းကြောင့် စီမံခန့်ခွဲမှုအာဏာ၊ တရားစီရင်မှုအာဏာ၊ ရိက္ခာထုတ်ပေးမှုအာဏာ စသဖြင့် ရရှိထားသော ဌာနဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စစ်ဦးစီးပိုင်းဆိုင်ရာများကို တိုင်းမှူးထံ သို့တင်ပြရသည်။ ဒကစမှူးသည် တပ်မမှူးနှင့် စကခမှူးတို့ထက် အနည်းငယ်နိမ့်သော တပ်မတော်(ကြည်း)၏ စစ်ဖက်အဆင့်မြင့်ရာထူးဖြစ်သည်။ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပြီးသော ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ်များ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable mw-collapsible" |+ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ နှင့် တည်နေရာများ !စဉ် !တံဆိပ် !ဒကစ !တည်နေရာ !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် |- |၁။ |[[File:Mm-north-western-rmc.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ကလေး)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] ဒကစ(ကလေး) |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]] |[[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|နမခ]] |- |၂။ |[[File:MM Western RMC Flag.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (စစ်တွေ)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ)]] ဒကစ(စစ်တွေ) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေမြို့]] |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပခ]] |- |၃။ |[[File:Mm-northern-rmc.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (တနိုင်း)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(တနိုင်း)]] ဒကစ(တနိုင်း) |[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[တနိုင်းမြို့]] |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မပခ]] |- |၄။ |[[File:Mm-southern-rmc.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ပြည်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)]] ဒကစ(ပြည်) |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့]] |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပခ]] |- |၅။ |[[File:Mm-eastern-rmc.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)]] ဒကစ(လွိုင်ကော်) |[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]] |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရပခ]] |- |၆။ |[[File:Mm-north-eastern-rmc.svg|50px]] |[[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)]] ဒကစ(လောက်ကိုင်) |[[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[လောက်ကိုင်မြို့]] |[[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ရမခ]] |} [[File:Interpolitex 2013 (536-15).jpg|thumb|MA Sniper သေနတ်]] == ခြေလျင် / ခြေမြန် တပ်ရင်းများ == ခြေလျင် / ခြေမြန်တပ်ရင်း တစ်ရင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအင်အားမှာ အရာရှိ- (၃၁) ဦး၊ အခြားအဆင့်- (၈၂၆) ဦးဖြင့် စုစုပေါင်း (၈၅၇) ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် မူလတပ်ရင်းများမှ ခွဲထုတ်၍ တပ်ရင်းများတိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ထားသောကြောင့် လက်ရှိတွင် တပ်ရင်းအများစုမှာ မူလ ဖွဲ့စည်းပုံပါ အင်အား၏ လေးပုံ တစ်ပုံ (အရာရှိ / အခြားအဆင့် ပေါင်း ဦးရေ ၂၀၀ ဝန်းကျင်)သာရှိသည်ဟု သိရသည်။<ref>[[တပ်မတော်]] (''မှတ်ချက်။ ။ မူရင်းဆောင်းပါးတွင်လည်း ကိုးကားချက်လိုဟု ဖော်ပြထားသည်။)''</ref> === ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ) === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ''ခြေမြန် တပ်ရင်း'' ဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နေရာ နှင့် ကွပ်ကဲသည့် စစ်ဌာနချုပ်များ |- !စဉ် ! ခမရ !တပ်ရင်းဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နေရာ ! ကွပ်ကဲသည့် တမခ / စကခ ! တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် |- |၁။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၁)|ခမရ (၁၁)]] || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရွှေဘိုမြို့]] || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၂။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၂)|ခမရ (၁၂)]] || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်မြောင်းမြို့]] || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၃။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၃)|ခမရ (၁၃)]] || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းမြို့ || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၄။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၁)|ခမရ (၁၀၁)]] || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အင်းတကော်မြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၅။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၆)|ခမရ (၁၀၆)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[ထောက်ကြံ့မြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၆။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၁၁)|ခမရ (၁၁၁)]] || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ဝန်းသိုမြို့]] || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၇။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၁၆)|ခမရ (၁၁၆)]] || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပုသိမ်ကြီးမြို့]] || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၈။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၁၉)|ခမရ (၁၁၉)]] || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့ || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၉။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၂၀)|ခမရ (၁၂၀)]] || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဝန်းသိုမြို့ || [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၃၃)]]|| |- |၁၀။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂ဝ၁)|ခမရ (၂၀၁)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ [[ဘားအံမြို့]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၁။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂ဝ၂)|ခမရ (၂၀၂)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ [[တောင်ကလေးရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်|တောင်ကလေး]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၂။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂ဝ၃)|ခမရ (၂၀၃)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ [[မြိုင်ကလေးရွာကြီး၊ ဘားအံမြို့နယ်|မြိုင်ကလေး]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၃။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၀၄)|ခမရ (၂၀၄)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မြိုင်ကလေး || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၄။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂ဝ၅)|ခမရ (၂၀၅)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မြိုင်ကလေး || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၅။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၀၆)|ခမရ (၂၀၆)]] || မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့နယ်၊ [[ကြာဘန်းရွာ၊ သထုံမြို့နယ်|ကြာပန်း]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၆။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၀၈)|ခမရ (၂၀၈)]] || [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်မရောမြို့]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၇။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၀၉)|ခမရ (၂၀၉)]] || မွန်ပြည်နယ်၊ [[ကမာဝက်မြို့]] || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၈။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၁၀)|ခမရ (၂၁၀)]] || ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဇာသပြင် || [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၂၂)]]|| |- |၁၉။ | [[ခမရ (၃၀၁)]] || || || |- |၂၀။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၃၀၃)|ခမရ (၃၀၃)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[တိုးကြောင်ကလေး]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၂၁။ | [[ခမရ (၃၁၁)]] || || || |- |၂၂။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၃၁၃)|ခမရ (၃၁၃)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[မှော်ဘီမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၂၃။ | [[ခမရ (၃၁၄)]] || || || |- |၂၄။ | [[ခမရ (၃၁၆)]] || || || |- |၂၅။ | [[ခမရ (၃၁၉)]] || [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မန်စီမြို့]] || || |- |၂၆။ | [[ခမရ (၃၃၀)]] || || || |- |၂၇။ | [[ခမရ (၃၄၄)]] || [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေမြို့]] || || |- |၂၈။ | [[ခမရ (၃၅၆)]] || [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]] || [[စကခ (၁၂)]]|| |- |၂၉။ | [[ခမရ (၃၇၉)]] || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[မင်းပြားမြို့]] || || |- |၃၀။ | [[ခမရ (၃၇၇)]] || || || |- |၃၁။ | [[ခမရ (၃၈၀)]] || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားမြို့ || || |- |၃၂။ | [[ခမရ (၃၈၈)]] || ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဟိုပင်မြို့]] || [[အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - မိုးကောင်း|စကခ (၃)]] || |- |၃၃။ | [[ခမရ (၃၈၉)]] || ကချင်ပြည်နယ်၊ ဟိုပင်မြို့ || [[အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - မိုးကောင်း|စကခ (၃)]] || |- |၃၄။ | [[ခမရ (၄၂၆)]] || [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ဘန်းယဉ်လေးရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဘန်းယဉ်]] || || |- |၃၅။ | [[ခမရ (၄၄၀)]] || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဒိုက်ဦးမြို့]] || || [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပခ]] |- |၃၆။ | [[ခမရ (၄၃၉)]] || || || |- |၃၇။ | [[ခမရ (၅၁၄)]] || ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့]] || || |- |၃၈။ | [[ခမရ (၅၂၁)]] || ကချင်ပြည်နယ်၊ ဟိုပင်မြို့ || || [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မပခ]] |- |၃၉။ | [[ခမရ (၅၃၉)]] || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကန်စောက်တောင် || || |- |၄၀။ | [[ခမရ (၅၄၂)]] || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့]] || || |- |၄၁။ | [[ခမရ (၅၅၀)]] || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့]] || [[ဒကစ (စစ်တွေ)]] || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပခ]] |- |၄၂။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၀၁)|ခမရ (၇၀၁)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[မှော်ဘီမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၄၃။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၀၂)|ခမရ (၇၀၂)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[မှော်ဘီမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၄၄။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၀၃)|ခမရ (၇၀၃)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[မှော်ဘီမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၄၅။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၀၄)|ခမရ (၇၀၄)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့နယ်၊ [[ဖူးကြီး]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၄၆။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၀၉)|ခမရ (၇၀၉)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[တိုက်ကြီးမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |- |၄၇။ | [[ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၁၀)|ခမရ (၇၁၀)]] || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ [[တိုက်ကြီးမြို့]] || [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တမခ (၇၇)]]|| |} === ခြေလျင်တပ်ရင်းများ (ခလရ) === {{columns-list|colwidth=20em| # [[ခလရ (၁)]] # [[ခလရ (၂)]] # [[ခလရ (၃)]] # [[ခလရ (၄)]] # [[ခလရ (၅)]] # [[ခလရ (၆)]] # [[ခလရ (၇)]] # [[ခလရ (၈)]] # [[ခလရ (၉)]] # [[ခလရ (၁၀)]] # [[ခလရ (၁၁)]] # [[ခလရ (၁၂)]] # [[ခလရ (၁၃)]] # [[ခလရ (၁၄)]] # [[ခလရ (၁၅)]] # [[ခလရ (၁၆)]] # [[ခလရ (၁၇)]] # [[ခလရ (၁၈)]] # [[ခလရ (၁၉)]] # [[ခလရ (၂၀)]] # [[ခလရ (၂၁)]] # [[ခလရ (၂၂)]] # [[ခလရ (၂၃)]] # [[ခလရ (၂၄)]] # [[ခလရ (၂၅)]] # [[ခလရ (၂၆)]] # [[ခလရ (၂၇)]] # [[ခလရ (၂၈)]] # [[ခလရ (၂၉)]] # [[ခလရ (၃၀)]] # [[ခလရ (၃၁)]] # [[ခလရ (၃၂)]] # [[ခလရ (၃၃)]] # [[ခလရ (၃၄)]] # [[ခလရ (၃၅)]] # [[ခလရ (၃၆)]] # [[ခလရ (၃၇)]] # [[ခလရ (၃၈)]] # [[ခလရ (၃၉)]] # [[ခလရ (၄၀)]] # [[ခလရ (၄၁)]] # [[ခလရ (၄၂)]] # [[ခလရ (၄၃)]] # [[ခလရ (၄၄)]] # [[ခလရ (၄၅)]] # [[ခလရ (၄၆)]] # [[ခလရ (၄၇)]] # [[ခလရ (၄၈)]] # [[ခလရ (၄၉)]] # [[ခလရ (၅၀)]] # [[ခလရ (၅၁)]] # [[ခလရ (၅၂)]] # [[ခလရ (၅၃)]] # [[ခလရ (၅၄)]] # [[ခလရ (၅၅)]] # [[ခလရ (၅၆)]] # [[ခလရ (၅၇)]] # [[ခလရ (၅၈)]] # [[ခလရ (၅၉)]] # [[ခလရ (၆၀)]] # [[ခလရ (၆၁)]] # [[ခလရ (၆၂)]] # [[ခလရ (၆၃)]] # [[ခလရ (၆၄)]] # [[ခလရ (၆၅)]] # [[ခလရ (၆၆)]] # [[ခလရ (၆၇)]] # [[ခလရ (၆၈)]] # [[ခလရ (၆၉)]] # [[ခလရ (၇၀)]] # [[ခလရ (၇၁)]] # [[ခလရ (၇၂)]] # [[ခလရ (၇၃)]] # [[ခလရ (၇၄)]] # [[ခလရ (၇၅)]] # [[ခလရ (၇၆)]] # [[ခလရ (၇၇)]] # [[ခလရ (၇၈)]] # [[ခလရ (၇၉)]] # [[ခလရ (၈၀)]] # [[ခလရ (၈၁)]] # [[ခလရ (၈၂)]] # [[ခလရ (၈၃)]] # [[ခလရ (၈၄)]] # [[ခလရ (၈၅)]] # [[ခလရ (၈၆)]] # [[ခလရ (၈၇)]] # [[ခလရ (၈၈)]] # [[ခလရ (၈၉)]] # [[ခလရ (၉၀)]] # [[ခလရ (၉၁)]] # [[ခလရ (၉၂)]] # [[ခလရ (၉၃)]] # [[ခလရ (၉၄)]] # [[ခလရ (၉၅)]] # [[ခလရ (၉၆)]] # [[ခလရ (၉၇)]] # [[ခလရ (၉၈)]] # [[ခလရ (၉၉)]] # [[ခလရ (၁၀၀)]] # [[ခလရ (၁၀၁)]] # [[ခလရ (၁၀၂)]] # [[ခလရ (၁၀၃)]] # [[ခလရ (၁၀၄)]] # [[ခလရ (၁၀၅)]] # [[ခလရ (၁၀၆)]] # [[ခလရ (၁၀၇)]] # [[ခလရ (၁၀၈)]] # [[ခလရ (၁၀၉)]] # [[ခလရ (၁၁၀)]] # [[ခလရ (၁၁၁)]] # [[ခလရ (၁၁၂)]] # [[ခလရ (၁၁၃)]] # [[ခလရ (၁၁၄)]] # [[ခလရ (၁၁၅)]] # [[ခလရ (၁၁၆)]] # [[ခလရ (၁၁၇)]] # [[ခလရ (၁၁၈)]] # [[ခလရ (၁၁၉)]] # [[ခလရ (၁၂၀)]] # [[ခလရ (၁၂၁)]] # [[ခလရ (၁၂၂)]] # [[ခလရ (၁၂၃)]] # [[ခလရ (၁၂၄)]] # [[ခလရ (၁၂၅)]] # [[ခလရ (၁၂၆)]] # [[ခလရ (၁၂၇)]] # [[ခလရ (၁၂၈)]] # [[ခလရ (၁၂၉)]] # [[ခလရ (၁၃၀)]] # [[ခလရ (၁၃၁)]] # [[ခလရ (၁၃၂)]] # [[ခလရ (၁၃၃)]] # [[ခလရ (၁၃၄)]] # [[ခလရ (၁၃၅)]] # [[ခလရ (၁၃၆)]] # [[ခလရ (၁၃၇)]] # [[ခလရ (၁၃၈)]] # [[ခလရ (၁၃၉)]] # [[ခလရ (၁၄၀)]] # [[ခလရ (၁၄၁)]] # [[ခလရ (၁၄၂)]] # [[ခလရ (၁၄၃)]] # [[ခလရ (၁၄၄)]] # [[ခလရ (၁၄၅)]] # [[ခလရ (၁၄၆)]] # [[ခလရ (၁၄၇)]] # [[ခလရ (၁၄၈)]] # [[ခလရ (၂၂၁)]] # [[ခလရ (၂၂၂)]] # [[ခလရ (၂၂၃)]] # [[ခလရ (၂၂၄)]] # [[ခလရ (၂၂၅)]] # [[ခလရ (၂၂၆)]] # [[ခလရ (၂၂၇)]] # [[ခလရ (၂၂၈)]] # [[ခလရ (၂၂၉)]] # [[ခလရ (၂၃၀)]] # [[ခလရ (၂၃၁)]] # [[ခလရ (၂၃၂)]] # [[ခလရ (၂၃၃)]] # [[ခလရ (၂၃၄)]] # [[ခလရ (၂၃၅)]] # [[ခလရ (၂၃၆)]] # [[ခလရ (၂၃၇)]] # [[ခလရ (၂၃၈)]] # [[ခလရ (၂၃၉)]] # [[ခလရ (၂၄၀)]] # [[ခလရ (၂၄၁)]] # [[ခလရ (၂၄၂)]] # [[ခလရ (၂၄၃)]] # [[ခလရ (၂၄၄)]] # [[ခလရ (၂၄၅)]] # [[ခလရ (၂၄၆)]] # [[ခလရ (၂၄၇)]] # [[ခလရ (၂၄၈)]] # [[ခလရ (၂၄၉)]] # [[ခလရ (၂၅၀)]] # [[ခလရ (၂၅၁)]] # [[ခလရ (၂၅၂)]] # [[ခလရ (၂၅၃)]] # [[ခလရ (၂၅၄)]] # [[ခလရ (၂၅၅)]] # [[ခလရ (၂၅၆)]] # [[ခလရ (၂၅၇)]] # [[ခလရ (၂၅၈)]] # [[ခလရ (၂၅၉)]] # [[ခလရ (၂၆၀)]] # [[ခလရ (၂၆၁)]] # [[ခလရ (၂၆၂)]] # [[ခလရ (၂၆၃)]] # [[ခလရ (၂၆၄)]] # [[ခလရ (၂၆၅)]] # [[ခလရ (၂၆၆)]] # [[ခလရ (၂၆၇)]] # [[ခလရ (၂၆၈)]] # [[ခလရ (၂၆၉)]] # [[ခလရ (၂၇၀)]] # [[ခလရ (၂၇၁)]] # [[ခလရ (၂၇၂)]] # [[ခလရ (၂၇၃)]] # [[ခလရ (၂၇၄)]] # [[ခလရ (၂၇၅)]] # [[ခလရ (၂၇၆)]] # [[ခလရ (၂၇၇)]] # [[ခလရ (၂၇၈)]] # [[ခလရ (၂၇၉)]] # [[ခလရ (၂၈၀)]] # [[ခလရ (၂၈၁)]] # [[ခလရ (၂၈၂)]] # [[ခလရ (၂၈၃)]] # [[ခလရ (၂၈၄)]] # [[ခလရ (၂၈၅)]] # [[ခလရ (၂၈၆)]] # [[ခလရ (၂၈၇)]] # [[ခလရ (၂၈၈)]] # [[ခလရ (၂၈၉)]] # [[ခလရ (၂၉၀)]] # [[ခလရ (၂၉၁)]] # [[ခလရ (၂၉၂)]] # [[ခလရ (၂၉၃)]] # [[ခလရ (၂၉၄)]] # [[ခလရ (၂၉၅)]] # [[ခလရ (၂၉၆)]] # [[ခလရ (၂၉၇)]] # [[ခလရ (၂၉၈)]] # [[ခလရ (၂၉၉)]]}} == သင်တန်းကျောင်းများ == # [[တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)]]<ref>Page - 9, 7 Days Daily Newspaper, 25.4.2020</ref> # [[တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (မှော်ဘီ)]] # [[တပ်မတော်(ကြည်း)၊ တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း (ဗထူး)]] # [[တပ်မတော်(ကြည်း)၊ တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း (ဘုရင့်နောင်)|တပ်မတော်(ကြည်း)၊ တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း (ဘုရင့်နောင်)]]<br /> ==ရာထူးအဆင့် နှင့် အဆောင်အယောင်များ== {{main|တပ်မတော် (ကြည်း)၏ ရာထူးအဆင့်များနှင့် အဆောင်အယောင် တံဆိပ်များ}} ===ပြန်တမ်းဝင် အရာရှိများ=== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armed Forces/OF/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OF/Myanmar}} |} ===အခြားအဆင့်များ=== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Myanmar}} |} == လက်ရှိ တပ်မတော်(ကြည်း)တွင် အသုံးပြုနေသော စစ်လက်နက်ပစ္စည်းအချို့ == <gallery> ဖိုင်:IMI-Galil.jpg|thumb|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ(ကပစ)ထုတ် MA2 အလတ်စားစက်သေနတ် ဖိုင်:M3E1.jpg|thumb|M3E1 နောက်ပွင့်လောင်ချာ ဖိုင်:SER mod T72.jpg|T72 တင့်ကား ဖိုင်:Chinese Type 69-ІІ Tank.jpg|Type 69 တင့်ကား ဖိုင်:BTR3.jpg|BTR 3 သံချပ်ကာ ဖိုင်:Nora B52.jpg|[[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]ထုတ်NORA B52 ဟောင်ဝစ်ဇာ ဖိုင်:Cascavel EE-009.JPG|[[ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]ထုတ် Cascavel EE-009 သံချပ်ကာ ဖိုင်:1372 bm 21 grad.JPG|BM-21 Grad ဟောင်ဝစ်ဇာ ဖိုင်:M-71-cannon-towed.JPG|Soltam M-71 အစ္စရေးထုတ် အမြောက် ဖိုင်:155HowLeftRear.jpg|တောင်ကိုရီးယားထုတ် M114 155 mm အမြောက် ဖိုင်:Bloodhound SAM at the RAF Museum.jpg|လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး ဒုံး ဖိုင်:S125 Neva 250 brPVO VS, september 01, 2012.jpg|ရုရှားထုတ် NEVA 250 လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး ဒုံး ဖိုင်:Mahindra Mine Protected Vehicle.jpg|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]ထုတ်MPV မိုင်းရှင်းယာဉ် ဖိုင်:Bundeswehrmuseum Dresden 68.jpg|သံချပ်ကာမော်တော်ယာဉ်တင်တံတား ဖိုင်:M2A2 Terra Star 105mm Auxiliary Propelled Howitzer front quarter.jpg|[[ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ]] ထုတ် 105mm အမြောက် ဖိုင်:Rcl106lat2.jpg|[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]ထုတ် တင့်ကားဖျက်လက်နက် ဖိုင်:Hwasong 6.jpg|[[မြောက်ကိုရီးယား]]နိုင်ငံထုတ် Hwasong-6 ဒုံးကျည်<ref>[http://www.comw.org/cmp/fulltext/0606cordesman.pdf Center for Strategic and International Studies]</ref> </gallery><br /> == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[တပ်မတော် (ရေ)]] * [[တပ်မတော် (လေ)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်| ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)| ]] owhbmm4h7a7w14wkslnhbal46fgx8xd 0 6154 1027891 1026178 2026-04-27T19:46:49Z Aung Minn Khannt77 92927 1027891 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = မြန်မာ့တပ်မတော်<br>(Myanmar Armed Forces) | native_name = တပ်မတော် | image = {{ubl|[[File:Full Emblem of the Myanmar Armed Forces.svg|200px|frameless]]|စည်းတံဆိပ် ---- [[File: Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|300px|border]]|အလံတော်}} | caption = | image_size = | image2 = {{ubl|[[File:Emblem of the Myanmar Armed Forces.svg|150px|frameless]]|ကြည်း/ရေ/လေ တံဆိပ် ---- <center>{{Photomontage | photo1a = Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg | photo1b = Arm Badge or Shoulder Sleeve of Myanmar Navy.svg | photo1c = Emblem or Shoulder Sleeve Insignia of the Myanmar Air Force.svg | size = 300 | spacing = 5 | color = transparent | border = 0 | text = }}</center>|(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ^{(ဝဲ မှ ယာ)})<br />ပင်မတပ်ဖွဲ့ကြီး(၃)ဖွဲ့၏တံဆိပ်များ{{efn|ကြည်း / ရေ / လေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးများ၏ တံဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။}}<ref>[https://cincds.gov.mm/ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး တရားဝင် ဝဘ်စာမျက်နှာ]</ref>}} | caption2 = | image_size2 = | country = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | commander-in-chief_title = [[သမ္မတ]] | commander-in-chief = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander_title = {{Flagicon image|Deputy Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | commander = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | minister_title = {{Flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | minister = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | chief_of_staff_title = | chief_of_staff = | manpower_age = (၁၈ - ၆၀) နှစ် | current_form = | headquarters = စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | motto = {{Nowrap|''"ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား"''}} | founded = {{Start date and age|1945|03|27|df=yes|p=yes|br=yes}}{{efn|နှစ်ပတ်လည်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ရက်စွဲ}}<ref>[[တပ်မတော်နေ့]]</ref> | age = အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူ | manpower_data = <small>၂၀၁၀ ခန့်မှန်းချက်</small> | available = ၁၄,၇၄၇,၈၄၅၊ | available_f = ၁၄,၇၁၀,၈၇၁၊ | fit = ၁၀,၄၅၁,၅၁၅၊ | fit_f = ၁၁,၁၈၁,၅၃၇၊ | reaching = ၅၂၂,၄၇၈၊ | reaching_f = ၅၀၆,၃၈၈၊ | active = ၄၀၆,၀၀၀၊ | ranked = ၉ | reserve = ၇၂,၀၀၀ <small>(စစ်ရေးအရန်အင်အားစုများ)</small> | branches = {{ubl | {{army|Myanmar}} | {{navy|Myanmar}} | {{air force|Myanmar}} | {{coast guard|Myanmar}} | {{flagicon image|Myannmar Police Force1.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] }} | amount = $၂.၄ ဘီလီယံ (၂၀၁၄) | percent_GDP = ၄ % (၂၀၁၄) | domestic_suppliers = ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ | foreign_suppliers = {{ubl | {{PAK}} | {{CHN}} | {{UKR}} | {{RUS}} | {{IND}} | {{SRB}} | {{SGP}} | {{IDN}} | {{ISR}} | {{BLR}} | {{PRK}} | {{KOR}} | {{MYS}} }} | ranks = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|မြန်မာ့စစ်ဘက် ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ]] | history = [[မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းကြောင်း|မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်း]] }} {{Infobox political party | name = လွှတ်တော်အမတ်နေရာများ | logo = [[File:State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|frameless|150px]] | caption = | colorcode = | seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]အမတ်နေရာ | seats1 = {{Composition bar|56|224|hex=#BA0C0D}} | seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ | seats2 = {{Composition bar|110|440|hex=#BA0C0D}} }} မြန်မာ့တပ်မတော် ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာ]] ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့(စစ်တပ်) ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်ကို [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] မှ ထိန်းချုပ်ပြီး [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]၊ [[တပ်မတော် (ရေ)]] နှင့် [[တပ်မတော် (လေ)]] ဟူသော တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့ကြီး(၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး တပ်မတော်ကို [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ လက်အောက်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အနေဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ပတ်သက်သော တပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2011-03-26 |title=တော်လှန်ရေးနေ့သမိုင်းမှန် မျိုးဆက်သစ်စစ်အရာရှိတွေ အကြား အသိအမြင်နည်း |url=https://burmese.voanews.com/a/burma-army-day-03-26-11-118715559/1242433.html |access-date=2026-03-30 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည်မှစ၍ ယခုထိ တပ်မတော်သည် ကချင်၊ ကရင်၊ ကယား၊ ရှမ်းစသော ပြည်နယ်များ၌ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ တော်လှန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ၁၉၆၂ အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] ဟူ၍ သာယာဝပြောသော လူ့ဘောင်သစ်ကို တည်ဆောက်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ [[ရှစ်လေးလုံး|ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်း]]ကြီးကို ပြင်းထန်စွာနှိပ်ကွပ်ပြီးနောက် တပ်မတော်သည် [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]ကို လွတ်လပ်၍တရားမျှတမှုရှိသော ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုကျင်းပရန် သဘောတူ ကျင်းပပေးခဲ့သော်လည်း [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] အနိုင်ရရှိသောအခါ ထိုရလဒ်အား လျစ်လျူရှုခဲ့ပြီး [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Wudunn|first=Sheryl|last2=Times|first2=Special To the New York|date=1990-12-11|title=New 'Burmese Way' Relies On Slogans From the Military (Published 1990)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/12/11/world/new-burmese-way-relies-on-slogans-from-the-military.html|access-date=2021-03-17|issn=0362-4331}}</ref> ၂၀၀၈ခုနှစ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]ကို ပြဋ္ဌာန်းကာ ၂၀၁၀ခုနှစ် ၌ တပ်ထောက်ခံပါတီဖြစ်သော [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို အာဏာရစေခဲ့၏။ ၂၀၁၅ခုနှစ် တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် တောင်ပြိုကမ်းပြိုနိုင်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite news|date=2015-12-03|title=Myanmar's 2015 landmark elections explained|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-33547036|access-date=2021-03-17}}</ref> ၂၀၂၀ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း အလားတူ အနိုင်ရရှိပြန်သည်။ ၂၀၂၀ တွင် ကြံခိုင်ရေးပါတီက ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ မဲမသမာသည်ဟု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ တပ်မတော်သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှင်းပမ်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာစော်ကားခြင်း၊ ပြည်သူများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းများ အပါအဝင် လူ့အခွင့်ရေးဖောက်ဖျက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်ပြစ်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ohchr.org">https://www.ohchr.org/en/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23475&LangID=E</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2018/aug/27/myanmars-military-accused-of-genocide-by-damning-un-report</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://time.com/5399251/myanmar-rohingya-genocide-fact-finding-mission-report/ |access-date=16 May 2021 |archive-date=25 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425232744/http://time.com/5399251/myanmar-rohingya-genocide-fact-finding-mission-report/ }}</ref><ref name="ohchr.org"/><ref>https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/08/rohingya/568618/</ref><ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/tatmadaw-claims-killed-karen-community-leader-plainclothes-fighter.html</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]]အရ တပ်မတော်သည် လွတ်လပ်သော စီမံခန့်ခွဲမှုရှိသော်လည်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ လက်အောက်တွင် မူဝါဒအရ ကွပ်ကဲမှုကို ခံယူရသည်။<ref>http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf ''Ministry of Information''. September 2008</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀၊ ပုဒ်မခွဲ(ခ) ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] အတွင်းရေးမှူးသည် ရာထူးအလျောက် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2016%2F03%2F31%2Fid-10051 |accessdate=27 August 2021 |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201094040/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2016%2F03%2F31%2Fid-10051 }}</ref> == သမိုင်း == {{main|မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းကြောင်း}} မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှေးယခင်က အမြဲတမ်းတပ်မတော်ဟူ၍ မရှိဘဲ [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်မှစ၍ မြို့များကို ဆယ်ပြုမြို့၊ ရာပြုမြို့၊ ထောင်ပြုမြို့များဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။ စစ်ရေးပေါ်ပေါက်မှ ဆိုင်ရာမြို့များက ခွဲတမ်းကျစစ်သည်များ ထောက်ပံ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့လက်အောက် ရောက်သွားသောအခါ အပျော်တမ်းတပ်များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သော်လည်း ပုန်ကန်မည်စိုးသဖြင့် ဗမာလူမျိုးများကို ထည့်သွင်းခြင်းမရှိဘဲ ကချင်၊ ကရင်၊ ချင်းစသည့် တောင်တန်းဒေသလူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများဖြင့် အဓိကထား ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါမှ ဗြိတိသျှတပ်များသည် မေဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်တွင် တူရကီတပ်များနှင့် အကြိတ်အနယ် ရင်ဆိုင်ရသောအခါ ဗမာလူမျိုးများကို စစ်တပ်ထဲဝင်ခွင့်ပြုကာ စစ်မြေပြင်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်သားများသည် မေဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်တွင်ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာတို့ရဲ့ တပ်မတော် {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaattiurai-ttpmtteaa |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ခေတ်သစ်စစ်တပ်၏အစမှာ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဗြိတိသျှတို့အား လက်နက်ဖြင့် တော်လှန်ရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်တဲ့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၌ စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]](BIA) ကို စတင်စုဖွဲ့ တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ဗမာ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (BDA)၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော် (BNA)၊ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့ အခေါ်အဝေါ်အရ မျိုးချစ်တပ်မတော် (PBF) ဟူ၍ တစတစ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းတပ်မတော်သုံးရပ်၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင် စစ်သေနာပတိသည် တပ်မတော်၏ မူလပထမ ဖခင်အစစ် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမိုင်းမှတ်ကျောက်တင်နိုင်သော မြန်မာ့တပ်မတော်(ကြေးမုံ) |url=http://www.mdn.gov.mm/my/smiungmttkeaakttngniungseaa-mnmaattpmtteaakemun |access-date=2026-03-30 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> [[File:Aung San, 1943.jpg|thumb|251x251px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] [[File:Bo Saw Aung.gif|thumb|229x229px|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ထဲတွင် ပထမဆုံး ကျဆုံးခဲ့သူ [[ရှမ်း]]လူမျိုး သခင်ငွေ (ခေါ်) [[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်စောအောင်]]]] သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြီးလျှင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်]] စစ်ခေါင်းဆောင်များ၊ ဝါစဉ်အားဖြင့် [[ဗိုလ်လင်္ကျာ]]၊ [[စကြာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်စင်္ကြာ]]၊ [[ဗိုလ်ဇေယျ]]၊ [[နေဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်နေဝင်း]] စသည်ဖြင့် ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကန္ဒီစာချုပ်]]အရ အမြဲတမ်း တပ်မတော်အဖြစ် ပြင်ဆင် စုဖွဲ့ခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တပ်မတော်မှ ထွက်ပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် သူရဲကောင်း ၆ ဦးသာ အမြဲတမ်း တပ်မတော်တွင် စစ်မှုဆက်ထမ်းခဲ့ကြသည်။ [[သခင်ထွန်းအုပ်]]၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ ဗိုလ်နေဝင်းသည် အမြဲတမ်း ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်လက်ျာပြီးလျှင် နံပါတ် ၂ နေရာ ရခဲ့ပြီး ဗိုလ်ဇေယျက နံပါတ် ၃ နေရာရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-03-27 |title=တော်လှန်ရေးနေ့(ခေါ်)တပ်မတော်နေ့ ကျင်းပ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110327_arm_forces_day |access-date=2026-03-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်တွင် မြန်မာ့အပျော်တမ်းလေတပ်အဖွဲ့ကို မြန်မာ့လေတပ်မတော်ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်တွင် မြန်မာပြည်ဘုရင့်အပျော်တမ်းရေတပ်အဖွဲ့ကို မြန်မာ့ရေတပ်မတော်ဟုလည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရေတပ်မတော်တွင် ပထမဆုံးအလံတင်သင်္ဘောမှာ မေယု စစ်သင်္ဘောဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်တင်ပြီးနောက်လွတ်လပ်ရေး ကြေညာသည့်နေ့မှစ၍ မြန်မာကြည်းတပ်မတော်၊ မြန်မာရေတပ်မတော်၊ မြန်မာလေတပ်မတော်များသည် ပွင့်သစ်စပန်းများကဲ့သို့ ငွားငွားစွင့်စွင့် ကိုယ့်အလံ၊ ကိုယ့်တံဆိပ်များဖြင့် တလူလူထွက်ပေါ်လာတော့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense |accessdate=12 October 2019 |archivedate=12 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012061149/https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense }}</ref>[[File:HMS Fal 1943 IWM FL 10071.jpg|thumb|[[စစ်ရေယာဉ် (မေယု)]]]] == အုပ်ချုပ်သူများ == === တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ === {{main|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} # [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း]] (၁၉၄၅ မှ ၁၉-၇-၁၉၄၇)​ #ဗိုလ်မှူးချုပ် [[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လက်ျာ]] (၁၉-၇-၁၉၄၇ မှ ၄-၁-၁၉၄၈) # [[ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်း]] (၄-၁-၁၉၄၈ မှ ၃၁-၁-၁၉၄၉) # [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]] (၁-၂-၁၉၄၉ မှ ၂၀-၄-၁၉၇၂) # [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စန်းယု]] (၂၁-၄-၁၉၇၂ မှ ၇-၃-၁၉၇၄) # [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး]] (၈-၃-၁၉၇၄ မှ ၆-၃-၁၉၇၆) # [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရကျော်ထင်]](၆-၃-၁၉၇၆ မှ ၃-၁၀-၁၉၈၅) # [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ ၂၂-၄-၁၉၉၂) # [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] (၂၂-၄-၁၉၉၂ မှ ၃၀-၃-၂၀၁၁) #[[မင်းအောင်လှိုင်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]<ref>Maung Aung Myoe, Building the Tatmadaw, Appendix (6)</ref> (၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၃၀-၃-၂၀၂၆) #[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] (၃၀-၃-၂၀၂၆ မှ လက်ရှိ)<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>[[File:Burmese Navy visit to Indonesia, Jalesveva Jayamahe, p198.jpg|thumb|အင်ဒိုနီးရှားရောက် မြန်မာ့ရေတပ်သားများ (၁၉၆၀ ခုနှစ်)]][[ဖိုင်:Smith Dun.jpg|thumb|263x263px|မြန်မာ့တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကရင်လူမျိုး ဗိုလ်ချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (၁၉၄၈ - ၁၉၄၉)]] === ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးများ (၁၉၄၇ - လက်ရှိ) === {| class="wikitable" |rowspan=2|စဉ် |rowspan=2|အမည် !colspan=2|ကာလ |- !မှ !ထိ |- |၁ |[[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လက်ျာ]] |၁-၈-၁၉၄၇ |၁၃-၉-၁၉၄၈ |- |၂ |[[ဦးနု]] |၁၄-၉-၁၉၄၈ |၃-၄-၁၉၄၉ |- |၃ |ဗိုလ်ချုပ် နေဝင်း |၄-၄-၁၉၄၉ |၉-၉-၁၉၅၀ |- |၄ |[[ဦးဝင်း]] |၁၈-၉-၁၉၅၀ |၁၅-၃-၁၉၅၂ |- |၅ |[[ဦးဗဆွေ]] |၁၆-၃-၁၉၅၂ |၄-၆-၁၉၅၈ |- |၆ |[[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူး အောင်]] |၉-၆-၁၉၅၈ |၂၈-၉-၁၉၅၈ |- |၇ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း |၂၉-၉-၁၉၅၈ |၁၅-၃-၁၉၆၀ |- |၈ |ဦးနု |၁၆-၃-၁၉၆၀ |၂-၃-၁၉၆၂ |- |၉ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း |၃-၃-၁၉၆၂ |၂၀-၄-၁၉၇၂ |- |၁၀ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စန်းယု |၂၁-၄-၁၉၇၂ |၇-၃-၁၉၇၄ |- |၁၁ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦး |၈-၃-၁၉၇၄ |၆-၃-၁၉၇၆ |- |၁၂ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရကျော်ထင် |၇-၃-၁၉၇၆ |၂၇-၇-၁၉၈၈ |- |၁၃ |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင် |၂၈-၇-၁၉၈၈ |၁၉-၃-၁၉၉၂ |- |၁၄ |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ |၂၀-၃-၁၉၉၂ |၂၉-၃-၂၀၁၁ |- |၁၅ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[လှမင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှမင်း]] |၃၀-၃-၂၀၁၁ |၇-၉-၂၀၁၂ |- |၁၆ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |၈-၉-၂၀၁၂ |၁၂-၈-၂၀၁၅ |- |၁၇ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိန်ဝင်း |၂၅-၈-၂၀၁၅ |၁ -၂-၂၀၂၁ |- |၁၈ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး |၁-၂-၂၀၂၁ |၃-၈-၂၀၂၃ |- |၁၉ |ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] |၃-၈-၂၀၂၃ |၁၈-၁၂-၂၀၂၄ |- |၂၀ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] |၁၈-၁၂-၂၀၂၄ |၁၀-၄-၂၀၂၆ |- |၂၁ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |၁၀-၄-၂၀၂၆ |ယ​နေ့ထိ |} [[ဖိုင်:SeinHman.jpeg|thumb|alt=လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ဗိုလ်စိန်မှန်|ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန် အတွင်းဝန် ဗိုလ်မှူး [[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|စိန်မှန်]] (ခေါ်) လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ဗိုလ်စိန်မှန် (၁၉၄၇)|240x240px]] === လက်ရှိ တပ်မတော်အကြီးအကဲများ === {{main|တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ}} # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] - [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] <ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှှူးကြီး ရဲဝင်းဦးဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/310870 |access-date=2026-03-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] - [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81254 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] - [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] # ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ​[[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] - [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|တပ်မတော်ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] - [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] - [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-59951683</ref> [[File:The Commander-In-Chief, Myanmar Navy, Vice Admiral Thura Thet Swe calling on the Chief of Naval Staff, Admiral D.K. Joshi, in New Delhi on July 29, 2013.jpg|thumb|မြန်မာ - အိန္ဒိယ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်များ တွေ့ဆုံစဉ် (၂၀၁၃ ခုနှစ်)]] === ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန === {{main|မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာန၊ မြန်မာ့တပ်မတော်စစ်ဌာနချုပ်၊ မြန်မာ့ရေတပ်မတော်ဌာနချုပ်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်ဌာနချုပ်တို့ကို စုစည်း၍ စစ်ရုံးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်လက်ျာက ဝန်ကြီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးရုံးနှင့် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ရုံး တို့သည် ရန်ကုန်မြို့၊ [[အလံပြဘုရား|အလံပြဘုရားလမ်း]]၊ အမှတ် (၇၇)၊ စစ်ရုံးဝင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စစ်ရုံး၊ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဌာနသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ရုံးမှ ကာကွယ်ရေးဌာန၊ အတွင်းဝန်ရုံး အဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အတွင်းဝန်ရုံးတွင် ဌာနစု ၁၇ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အရာထမ်း ၁၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၃၅ ဦး၊ စုစုပေါင်းအင်အား ၁၄၅ ဦးဖြင့် ရုံးလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲနေသော ပြည်သူ့တပ်မတော် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/12420 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် စစ်ရုံးမှ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးမှာ [[ဦးဗဆွေ]] ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၊ စစ်ရေးချုပ်ရုံး၊ စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အတွင်းဝန်ရုံး(ကာကွယ်ရေး)၊ စစ်ရာထူးခန့် အတွင်းဝန်ရုံး၊ တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၊ ငွေစာရင်းရုံး(ကာကွယ်ရေး)များ ပါဝင်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လထိ အိမ်စောင့်အစိုးရကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသော ပြည်ထောင်စုပါတီ အစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်စွဲပါ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီကြေညာချက် အမှတ် ၉၇ အရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကိုဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဌာန၊ အတွင်းဝန်ရုံးကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းမှစ၍ ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးအဖြစ် အဖွဲ့ခွဲ(၃)ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်း၍ ရုံးလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်အထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ အလံပြဘုရားလမ်း၊ အမှတ် ၇၇၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဝင်းအတွင်း တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်တွင် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ အလံပြဘုရားလမ်း၊ အမှတ် ၄၄ ရှိ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်နေ]]ရာဟောင်း (ယခု ယုဇနဂါးဒင်းဟိုတယ်)နေရာသို့ ရုံးနေရာပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အဆိုပါရုံးနေရာမှ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ မော်ကွန်းတိုက်လမ်းနှင့် မင်းကျောင်းလမ်းထောင့်ရှိ ခြံအမှတ် ၂၄ ပြန်လည်နေရာချထားရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး နေရာဟောင်းသို့ ရုံးနေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး အဆိုပါနေရာမှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ နဝဒေးဝင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်၌ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] ရုံးအမှတ် ၂၀ သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်တွင် ရုံးအမှတ် ၂၄ သို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense |accessdate=3 October 2019 |archivedate=12 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012061149/https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense }}</ref> ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အခြားသောဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံချင်းမတူဘဲ ကွဲပြားခြားနားလေသည်။ အခြားသောဝန်ကြီးဌာနများသည် ၎င်းတို့၏လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာန၊ ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဘုတ်အဖွဲ့များကို ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်ထားရှိပြီး ဝန်ကြီးဌာနမှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှာမူ ဝန်ကြီးရုံး၊ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ၊ ရေး၊ ထောက် စသည့် ဦးစီးရုံးများနှင့် လက်ရုံးဝန်ထမ်းညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပေါင်းစည်းဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းရှိ ဦးစီးရုံးများမှ လုပ်ငန်းတာဝန်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်း ရုံးအချင်းချင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး [[တပ်မတော်]] ကို [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ လက်အောက်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့နှင့်ပတ်သက်သော တပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ရသည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သည် လွတ်လပ်သော စီမံခန့်ခွဲမှုရှိသော်လည်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ လက်အောက်တွင် မူဝါဒအရ ကွပ်ကဲမှုကိုခံယူရသည်။ [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] မှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်။ == ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ == {{main|တပ်မတော်(အခြေခံဥပဒေ)|တပ်မတော်အက်ဥပဒေများ}} ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]]၊ အခန်း(၇)၊ တပ်မတော် အခန်းပါ [[ဥပဒေ]] ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာ]] နှင့် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် အဓိကအကျဆုံးသော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အားပြည်တွင်း၊ ပြည်ပအန္တရာယ်များမှကာကွယ်ရေးအတွက် တပ်မတော်က ဦးဆောင်ရမည်။ နိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအတွက် ဘေးအန္တရာယ်များကျရောက်လာလျှင် တပ်မတော်ကကူညီဆောင်ရွက်ရမည်။ [[နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့်ဒုတိယသမ္မတများ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]သည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆိုပြု ထောက်ခံချက်ဖြင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရမည်။<ref>ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)၊ စာမျက်နှာ (၁၄၇-၁၄၈)။</ref> === တပ်မတော်အက်ဥပဒေ === နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော် (ကြည်း)အက်ဥပဒေ၊ သို့တည်းမဟုတ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော်(ရေ) (စည်းကမ်း) အက်ဥပဒေ၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော်(လေ) (စည်းကမ်း) အက်ဥပဒေကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး ''[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }}'' ကိုထုတ်ပြန်​ကြေညာခဲ့သည်။ တပ်မတော်အက်ဥပဒေတွင်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းအဖြစ် စာရင်းသွင်းခြင်း၊ စစ်မှုထမ်းခြင်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များ၊ စစ်မှုထမ်းခြင်းဆိုင်ရာ ကျေးဇူးခံစားခွင့်များ၊ ပြစ်မှုများ၊ ပြစ်ဒဏ်များ၊ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းမပြုမီ မှုခင်းကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်းများ၊ စစ်တရားရုံးများလိုက်နာရမည့်ကျင့်ထုံးများ၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်များ၊ ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်များနှင့် ပြစ်ဒဏ်ဆိုင်းငံ့ထားခြင်းများ၊ ရေယာဉ်များနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အထူးပြဋ္ဌာန်းချက်များ၊ နှင့် နည်းဥပဒေများ ပါဝင်သည်။ === စစ်တရားရုံးများ === ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေအရ စစ်တရားရုံး လေးမျိုးရှိသည် - * (က) စစ်တရားရုံးချုပ်၊ * (ခ) တိုင်းစစ်တရားရုံး၊ * (ဂ) အကျဉ်းစစ်တရားရုံးချုပ်နှင့် * (ဃ) တပ်တွင်းစစ်တရားရုံး။ စစ်တရားရုံးချုပ် အသီးသီးတွင်၊ စစ်ဥပဒေအရာရှိတဦးပါဝင်ရမည့်ပြင်၊ တိုင်းစစ်တရားရုံး အသီးသီး၊ သို့တည်းမဟုတ် အကျဉ်းစစ်တရားရုံးချုပ်အသီးသီးတွင်လည်း စစ်ဥပဒေအရာရှိ တဦးပါဝင်သည်။ စစ်တရားရုံးတရုံး၏ အဖွဲ့ဝင်အသီးသီးနှင့် စစ်ဥပဒေအရာရှိသည်၊ စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းကိုမစမီ၊ ကျမ်းသစ္စာကိုဖြစ်စေ၊ ကတိ သစ္စာကိုဖြစ်စေ၊ ပြုရသည်။<ref>https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }}</ref> ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန [[စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး]] သည် နေပြည်တော် ၌ တည်ရှိသည်။ === နိုင်ငံရေး === ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လွှတ်တော်အသီးသီးတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက်၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း တနည်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးအားလုံးကို ပိတ်ဆို့နိုင်သည့် အာဏာဖြစ်သော နိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့်]] ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာနေရာ (၂၅) ရာခိုင်နှုန်း ကို တပ်မတော်က ရယူထားပြီး တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က တိုက်ရိုက်ရွေးချယ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%99/|title=တပ်မတော်သား လွှတ်တော်အမတ်များက ဥပဒေပြုရေး၌ အထောက်အကူပေးနိုင်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ပြော}}</ref> ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သည် ပြည်သူ့မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အရပ်သားအစိုးရ၏ ကြီးကြပ်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်မရှိဘဲ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းက ကာကွယ်ရေး၊ နယ်စပ်ရေးရာနှင့် ပြည်ထဲရေး စသည့် ဝန်ကြီးဌာန (၃) မျိုးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ယင်းဌာနတို့၏ ဝန်ကြီးချုပ်များသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ရွေးချယ်ထားသော တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည့် စစ်တပ်အရာရှိများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ <ref>https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/20190916/A_HRC_42_CRP.5.pdf</ref> တပ်မတော်သား မိသားစုဝင်များသည် ပါတီ နိုင်ငံရေး မလုပ်ရဟူသော စည်းကမ်းရှိသည်။ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းခါစ ကာလက အယူဝါဒများ တပ်မတော်အတွင်း ကွဲပြားခဲ့သဖြင့် တပ်မတော် တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ တချို့ တောခိုခြင်းသမိုင်းများ ရှိခဲ့၍ တပ်တည်မြဲ အမိန့်တွင် စစ်သည် အဆင့်အတန်း အားလုံးအား မည်သည့်နိုင်ငံရေး ပါတီနှင့်မဆို ဆက်သွယ်ခြင်း၊ ပါတီနိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် တပ်မတော်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မလိုလားသော သဘောဖြင့် ဆန့်ကျင်မှု၊ လှုံ့ဆော်ဝါဒဖြန့်မှု၊ ဝိုင်းဖွဲ့ ဆွေးနွေးမှု၊ ဆူပူမှုအတွက် အားပေးအားမြှောက် ပြုခြင်းတို့ကို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော် နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် တပ်မတော်သားများကို လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်ပြုထားရာ ၎င်းတို့၏ စိတ်သဘောထားအရ မည့်သည်ပါတီကိုမဆို လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်ရှိသည်။<ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2020/08/13/228015.html</ref><ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2020/06/23/225155.html</ref> သို့သော် တပ်မတော်သားများနှင့် တပ်မိသားစုဝင်များသည် ၂၀၁၀၊ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲများတွင် တပ်စခန်းများရှိ မဲရုံများ၌ သူတို့ အထက်လူကြီးများ၏ စောင့်ကြည့်မှု အောက်တွင်သာ မဲပေးခဲ့ရသည်။ တပ်စခန်းများရှိ မဲရုံအများစုသည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာသူများအတွက် အကန့်အသတ်ဖြစ်နေသောကြောင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကလည်း မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>https://burma.irrawaddy.com/article/2020/08/06/227555.html</ref>၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်တို့၌ တပ်တွင်းမဲရုံများကို တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များ၏ ပြင်ပ သင့်လျော်သော နေရာတွင် ထားရှိရန် 'လွှတ်တော်အရပ်ရပ် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် နည်းဥပဒေပြင်ဆင်ချက်' အား အတည်ပြုခဲ့ရာ ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ စတင်၍ တပ်မတော်သားများနှင့် တပ်မိသားစုဝင်များသည် တပ်ပြင်ပမဲရုံများတွင် မဲပေးခွင့်ရခဲ့သည်။<ref>https://burmese.voanews.com/a/myanmar-election-law-hluttaw-/5296590.html</ref> == တပ်ဖွဲ့ခွဲများ == * '''[[တပ်မတော် (ကြည်း)]]''' * '''[[တပ်မတော် (ရေ)]]''' * '''[[တပ်မတော် (လေ)]]''' * '''[[ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့]]''' * '''[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]''' [[File:Degman 041.jpg|thumb|မြန်မာ ကြည်းတပ်သုံး T-72S တင့်ကား]] [[File:Indo-Myanmar Coordinated Patrol Exercise 2018 (2).jpg|thumb|ကျန်စစ်သား အမျိုးအစား စစ်ရေယာဉ် ]][[File:Myanmar Air Force MiG-29 MRD.jpg|thumb|ရုရှားထုတ် [[အမ်အိုင်ဂျီ-၂၉|မစ်-၂၉]] ဘက်စုံသုံး [[တိုက်လေယာဉ်]] (မင်္ဂလာဒုံ လေယာဉ်ကွင်း)]] == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{ref improve|section|date=August 2021}} [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi inspecting the guard of honour, at the Ceremonial Reception, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017. The President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw is also seen (2).jpg|thumb|လေတပ်ဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့အား [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]]၌ တွေ့ရစဉ် (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ရှေးခေတ်က စစ်သည်ငါးဦးလျှင် တစ်အိုးစားဖြစ်ပြီး အကြပ်တစ်ယောက်က ကြီးကြပ်သည်။ ၎င်းအထက်တွင် သွေးသောက်၊ သွေးသောက်ကြီး၊ နာခံ၊ ‌ဗိုလ်စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ရှိကြသည်။ တပ်မှူးအဆင့်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်၏အထက်တွင် ဗိုလ်မှူးရှိသည်။ လက်ရှိတပ်မတော်ဖွဲ့စည်းပုံ၏ အခြေခံအကျဆုံးအစိတ်အပိုင်းမှာ တပ်စိတ်ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အင်အား(၄)ဦးစီပါဝင်သော ဒုတပ်ကြပ်ဦးစီးသည့် အဖွဲ့(၂)ဖြင့် တပ်စိတ်(၁)စိတ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ တပ်စိတ်(၁)စိတ်လျှင် အင်အား(၁၀)ဦးရှိပြီး တပ်ကြပ်တစ်ယောက် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စိတ်(၃)စိတ် လျှင် တပ်စု(၁)စုအဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ဗိုလ်ကြီး(သို့မဟုတ်)ဗိုလ်(သို့မဟုတ်)ဒုဗိုလ်တစ်ယောက် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စု(၃)စုလျှင် တပ်ခွဲ(၁)ခွဲဟု သတ်မှတ်ပြီး ဗိုလ်မှူး (သို့မဟုတ်) ဗိုလ်ကြီး တစ်ဦး ကွပ်ကဲသည်။ (၃) စိတ် (၁) စု၊ (၃) စု (၁) ခွဲ ပုံစံဖြစ်သည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်စစ်တပ်]] ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပုံစံတူညီသည်။ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ခွဲ(၄)ခွဲနှင့် ဌာနချုပ်တပ်ခွဲ(၁)ခွဲ၊ စုစုပေါင်း တပ်ခွဲ(၅) ခွဲပါဝင်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်နှင့် ၎င်းကိုအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာပံ့ပိုးသော ဗိုလ်မှူးတစ်ယောက် တို့က ကွပ်ကဲသည်။ ဌာနချုပ်တပ်ခွဲတွင် တပ်ရင်းအကူပစ်လက်နက်ကြီးတပ်စု၊ မော်တော်ယာဉ်တပ်စု၊ ဆေးတပ်စု စသည်တို့ပါဝင်ပြီး ဗိုလ်မှူးတစ်ယောက်က ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲသည်။ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအင်အားမှာ အရာရှိ(၃၁) ဦး၊ အခြားအဆင့် (၈၂၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၈၅၇) ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် မူလတပ်ရင်းများမှ ခွဲထုတ်၍ တပ်ရင်းများတိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် သောကြောင့် တပ်ရင်းအားလုံးနီးပါးမှာ ဖွဲ့စည်းပုံ၏ လေးပုံတစ်ပုံ (အရာရှိ၊အခြားအဆင့် စုစုပေါင်း-၂၀၀ ဝန်းကျင်)သာရှိသည်။ အနည်းဆုံး ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃) ရင်းကိုစု၍ နည်းဗျူဟာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့(နဗဟ) (သို့မဟုတ်) စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)/စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့က ကွပ်ကဲသည်။ [[File:6th Indo-Myanmar Coordinated Patrol concludes at Coco Islands (3).jpg|thumb|မြန်မာ့တပ်မတော်ရေ ပင်လယ်ပြင်စစ်ဆင်မှုလေ့ကျင့်ခန်း ]] ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းအား စုဖွဲ့၍ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗိုလ်မှူးချုပ် (သို့မဟုတ်) ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်မှ ကွပ်ကဲသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်(တမခ)တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်(စကခ)တစ်ခုစီတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး (သို့မဟုတ်) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်စီကွပ်ကဲသော နည်းဗျူဟာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့(နဗဟ)(၃)ခုစီ ပါရှိသည်။ စစ်နယ်ဝှန်းအခြေအနေအရ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄) ခုရှိပြီး ဗိုလ်ချုပ်တစ်ယောက်မှ ကွပ်ကဲသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၏လက်အောက်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး (သို့မဟုတ်) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်စီကွပ်ကဲသော အခြေချစစ်ဗျူဟာ(စဗခ)များနှင့် လှုပ်ရှားစစ်ဗျူဟာများရှိကြသည်။ စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရပ်ဘက်မြေပုံများကဲ့သို့ မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်း/ပြည်နယ်အလိုက်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄) ခုတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားကာ ၎င်းတို့အောက်တွင် တပ်မြို့၊ တပ်နယ်များသတ်မှတ်ထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များသည် တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်များမှတဆင့် သက်ဆိုင်ရာနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သည် မိမိစစ်နယ်ဝှန်းအတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာသော တမခ၊ စကခတပ်များကိုလည်း ကွပ်ကဲရသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုစီတွင်ကွပ်ကဲမှုအောက် တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းစီရှိသော်လည်း တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များမှာ တပ်တည်မှုအနေအထားပေါ်မူတည်ကာ လက်အောက်ခံတပ်ရင်းအရေအတွက် မတူညီကြပေ။ ၂၀၀၆ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် တိုင်းမှူး အသစ်များဖြင့် တပ်မတော်ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)စစ်ဦးစီးကွပ်ကဲမှုဌာနချူပ်ဖြစ်သော တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးကို [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ [[နေပြည်တော်]] သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။[[File:Super dvora mk3.jpg|thumb|မြန်မာရေတပ်သုံး [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]ထုတ် Super Dvora MK III အမြန်သွား ကင်းလှည့်စစ်ရေယာဉ်|alt=]] === တပ်မတော် (ကြည်း) === {{Main|တပ်မတော် (ကြည်း)}}တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အကြီးအကဲသည် “ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)” ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်၌ ၎င်းရာထူးအထက်တွင် “တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်” သာ ရှိလေသည်။ တပ်မတော်(ကြည်း) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် - * ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)။ *စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက် ဆိုင်ရာ အရာရှိချုပ်ရုံးများ။ * ကာကွယ်ရေးဦးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့များ။ * လက်ရုံး/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ အရာရှိချုပ်ရုံးများ။ * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ လက်ရုံး/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ။ * တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် - (၁၄)ခု။ * ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် - (၁၀)ခု။ * စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၂၀)ခု။ * ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် - (၆)ခု။ ==== ၁။ ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) ==== တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အဆင့်အမြင့်ဆုံး ရုံးဖြစ်ပြီး ကြည်းတပ်ဖွဲ့အားလုံးသည် ဤရုံး၏ ကွပ်ကဲမှု အောက်တွင်ရှိသည်။ ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုတွင် “''ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)”'' သည် အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး “''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်”'' ရာထူးကိုလည်း ‘''တပ်မတော်(ကြည်း)''’ မှ အရာရှိကြီးများကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ''တပ်မတော်(ရေ)'' နှင့် ''တပ်မတော်(လေ)'' တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုလုပ်ငန်းပိုင်းများဖြစ်သော စစ်ရေး၊ စစ်ထောက်ပိုင်းများကိုပါ စီမံဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် ညွှန်ကြားခြင်းများ ပြုလုပ်ရသည့်အတွက် တနည်းဆိုရသော် အုပ်ချုပ်မှုဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကက(ရေ) နှင့် ကက(လေ) တို့၏ အထက်တွင်ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်(ကြည်း/ ရေ/ လေ) အားလုံး၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအခြေအနေများအား “''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး''” သို့ အစီရင်ခံတင်ပြပေးရသည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်(ကြည်း) ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကျယ်ပြန့်ပြီး ရှုပ်ထွေးသည်။ ''ကက(ကြည်း)'' ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများအား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပေးရသော ရုံးအတွင်းရှိ ဌာနကြီးနှင့် ပါဝင်သောဌာနများမှာ - # စစ်ဆင်ရေးဌာနခွဲ ## [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ # [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်|စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်ရုံး]] # စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်ရုံး(ကြည်း) ## စစ်ဆင်ရေးဌာန ## တာဝန်ဌာန ## သုတေသနဌာန # တပ်မတော်သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာသုတေသနဌာနချုပ် ''('''မှတ်ချက်'''''<nowiki/>'''-''' ရုံး''အတွင်းရှိ ဌာနကြီးမဟုတ်သော်လည်း '''ကက(ကြည်း)'''မှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသော ဌာနချုပ် ဖြစ်သည်)'' ==== ၂။ [[စစ်ရေးချုပ်]]ရုံး ==== ''ကကရေး'' သည် စစ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ စီမံခြင်း နှင့် ညွှန်ကြားခြင်းတို့ကို အဓိကဆောင်ရွက်ရသည်။ အောက်ပါ အရာရှိချုပ်ရုံးများသည် လုပ်ငန်းပိုင်းတွင် ဤရုံး၏ အောက်တွင်ရှိသည် - # စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး # တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်ရုံး # စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး(ကြည်း/ရေ/လေ) ==== ၃။ စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး ==== ''ကကထောက်'' သည် စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ စီမံခြင်း နှင့် ညွှန်ကြားခြင်းတို့ကို အဓိကဆောင်ရွက်ရသည်။ စစ်ထောက်လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ''“ကကယာ''၊ ''ကကပံ့''၊ ''ကကနက်'' နှင့် ''ကကလျှပ်”'' လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ တို့သည် ဤရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှု အောက်တွင်ရှိသည်။ ==== ၄။ တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး ==== လေ့ကျင့်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများတွင် တပ်မတော် တက္ကသိုလ်များ၊ သင်တန်းကျောင်းများ အားလုံးသည် ဤရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ==== ၅။ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး ==== {{main|စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့}} ၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် နည်းဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာနကြီး (The Office of Strategic Studies) နှင့် စစ်ထောက်လှမ်းရေး (Defence Service Intelligence) ကို [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်]] အား ထုတ်ပယ်စဉ်မှစ၍ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သော တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိချုပ်ရုံး နေရာကို ပြန်လည် အစားထိုးရန် တပ်မတော် စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင်၎င်း၊ စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအကူတပ်များ၊ စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးသင်တန်းကျောင်းများနှင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်၎င်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ရုံးချုပ်ဌာနကြီး (၆) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # စီမံရေးနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနကြီး # လေ့ကျင့်ရေးဌာနကြီး # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်တွင်း) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်ပ) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (တန်ပြန်) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (နည်းပညာ) တို့ဖြစ်သည်။<ref name="mzn">{{cite book|author=မိုးဇေညိမ်း|title=ဘာလဲဟဲ့ စွမ်းအားရှင်|chapter=ဘာလဲဟဲ့ စရဖဆောင်းပါး}}</ref> ==== ၆။ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး ==== {{main|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ===== လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၉)ခု ===== * [[အမှတ်(၁)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၂)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၃)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၄)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၅)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၇)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ==== ၇။ [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး]] ==== ==== ၈။ [[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၉။ စစ်အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== * အထူးဆောက်လုပ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၁)ခု ==== ၁၀။ [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၁။ ဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ===== ဖွဲ့စည်းပုံ ===== * ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး * ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရေးနှင့် သုတေသနဌာနချုပ် * တပ်မတော်ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အီလက်ထရောနစ်ကျောင်း * ဆက်သွယ်ရေးတပ်ရင်းများ * အဆင့်မြင့်ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အီလက်ထရောနစ်စစ်ဆင်မှုတပ်ရင်းများ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများ * ဆက်သွယ်ရေးလုံခြုံမှုတပ်များ * ဆက်သွယ်ရေးအလုပ်ရုံတပ်များ * ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းထိန်းတပ်များ ==== ၁၂။ [[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၁၃။ သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့}} * သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၅)ခု ==== ၁၄။ [[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]]ရုံး ==== ===== အမြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (၁၀)ခု ===== * [[အမှတ်(၅၀၅) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၆၀၆) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၇၀၇) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၈၀၈) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၉) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၁) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၂) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၃) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၄) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၅) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] ==== ၁၅။ ဒုံးတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး<ref>https://www.bnionline.net/mm/item/news-11441.html</ref> ==== {{main|တပ်မတော်ဒုံးတပ်ဖွဲ့}} * ဒုံးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၁)ခု ==== ၁၆။ [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၇။ [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၈။ [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၉။ ပြည်သူ့စစ်နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်များ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့}} ==== ၂၀။ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၁။ [[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၂။ ငွေစာရင်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၂၃။ [[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၄။ ပစ္စည်းဝယ်ယူရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၂၅။ [[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး]] ==== [[File:Scud-launcher-scotland1.jpg|thumb|239x239px|မြန်မာ့ ဒုံးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့သုံး မိုင်၃၀၀ကျော်အထိပစ်ခတ်နိုင်သော Hwasong-6 ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်|alt=]] [[File:Chinese KS-1 SAM mobile launcher.jpg|thumb|[[လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] သုံး KS-1A လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည်]] ==== ၂၆။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ ==== {{Main|တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ}}တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် များသည် စစ်ဆင်ရေးကိစ္စရပ်များ၌ သက်ဆိုင်ရာ ''ကစထ'' များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိပြီး ကျန် (ဦး/ရေး/ထောက်)လုပ်ငန်းများတွင်မူ သက်ဆိုင်သည့် အရာရှိချုပ်ရုံးများသို့ တိုက်ရိုက်အစီရင်ခံတင်ပြရသည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) လက်အောက်ရှိ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် # [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ==== ၂၇။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ ==== ''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)'' လက်အောက်ရှိ ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ် များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ် (၉၉) ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] ==== ၂၈။ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ ==== လက်ရှိ၌ ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် များမှာ (၁၇)ခု ရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၄)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ==== ၂၉။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ ==== ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ဒကစ)များသည် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့်အလှမ်းဝေးသောဒေသရှိတပ်များကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား ထိရောက်သောအုပ်ချုပ်မှုပေးနိုင်ရန်၊ မဟာဗျူဟာအရအရေးပါသော်လည်း တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အသစ်တစ်ခုအနေဖြင့်ဖွင့်လှစ်ရန်မလိုအပ်သည့် ဒေသများကို ကွပ်ကဲနိုင်ရန်ရည်ရွယ်ကာဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်၊ ဌာနချုပ်မှူး(ဒကစမှူး)အဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ရှိ အရာရှိကြီးတစ်ဦးမှ တာဝန်ယူသည်။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ၏လက်အောက်ခံတပ်ရင်းအရေအတွက်သည် တပ်တည်ပုံအနေအထားအရ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုမတူညီကွာခြားမှုရှိသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်ကဲ့သို့ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းမရှိသော်လည်း ထူးခြားမှုမှာ အခြားတပ်မှူး၊ စကခမှူးများမရရှိသော တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ဒကစမှူးများက ရရှိသည်။ ဒကစအုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရာနယ်မြေအတွင်း ဝင်ရောက်လှုပ်ရှားသော တပ်များကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲခွင့်ရရှိသည်။ လက်ရှိဖွဲ့စည်းဖွင့်လှစ်ထားပြီးသော ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (၆)ခုရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ကလေး)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (စစ်တွေ)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (တနိုင်း)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(တနိုင်း)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ပြည်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)]] ==== ၃၀။ ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်များ ==== စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် အဆင့်မှ တပ်မဟာ အဆင့်သို့ ပြင်ဆင်၍ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် '''ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်''' (၃)ခုရှိသည် - # [[အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] ==== ၃၁။ တပ်မတော်(ကြည်း) အထူးတပ်ဖွဲ့ခွဲများ ==== တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးများဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းထားသောအထူးတပ်ဖွဲ့ (၂)ဖွဲ့ရှိသည် - # [[အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့]] # [[တပ်မတော်အထူးလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့]] (S.S.F) ==== ၃၂။ တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့များ ==== # [[တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ ]] # [[တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ (တန်ပြန်) ]] # [[ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ်]] # [[ဒရုန်းပြင်ဆင်ရေးနှင့် နည်းပညာတပ်ဖွဲ့]] === တပ်မတော် (ရေ) === {{Main|တပ်မတော် (ရေ)}} ==== ဖွဲ့စည်းပုံ ==== * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)၊ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန (နေပြည်တော်) (ကက(ရေ)) * ဗျူဟာမြောက် ရေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (နေပြည်တော်) * [[ရေတပ် လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်|ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်]] (ဆိပ်ကြီးခနောင်တို) * [[ရေတပ် သင်္ဘောကျင်းဌာနချုပ်|ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းဌာနချုပ်]] (သန်လျင်) * ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ * [[ရေတပ် ဗျုဟာစစ်ရေယာဉ်စု|ရေတပ်ဗျုဟာ စစ်ရေယာဉ်စုများ]] * ရေတပ် တပ်ရင်းများ * ရေတပ် အထူးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Myanmar Navy SEALs)  ===== ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== * [[ဧရာဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ဧရာဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မောရဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|မောရဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[ဓညဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[ပမ္မဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ပမ္မဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[တနင်္သာရီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|တနင်္သာရီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] === တပ်မတော် (လေ) === {{Main|တပ်မတော် (လေ)}} ==== ဖွဲ့စည်းပုံ ==== * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)၊ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန (နေပြည်တော်) * လေယာဉ်ထုတ်လုပ်ပြင်ဆင်ရေးဌာနချုပ် (မင်္ဂလာဒုံ/ မိတ္ထီလာ) * မြေပြင်အတတ်သင်လေတပ်စခန်း (မိတ္ထီလာ) * လေကြောင်းအတတ်သင်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် (ရှမ်းတဲ) * လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== * [[မင်္ဂလာဒုံ လေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မင်္ဂလာဒုံ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * မှော်ဘီ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * [[မိတ္ထီလာလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မိတ္ထီလာ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[တောင်ငူလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|တောင်ငူ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မြိတ်လေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မြိတ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မြစ်ကြီးနား လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မကွေးလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မကွေး လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * ပုသိမ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * ဟုမ္မလင်း လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * နမ့်စမ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် === မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ === {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့}} == မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ရာထူး နှင့် အဆင့် အခေါ်အဝေါ်များ == {{main|တပ်မတော်အရာရှိကြီးများ၏ ရာထူးအလိုက် အပွင့်များ}} === စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ (''ရာထူး'') === {{columns-list|2| #တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Commander in Chief of Defense Services) #ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Deputy Commander in Chief of Defense Services) #ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (Minster of Ministry of Defense) #ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ) (Joint Chief of Staff (Army, Navy ,Air Force)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ကြည်း) (Commander in Chief (Army)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ရေ) (Commander in Chief (Navy)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (လေ) (Commander in Chief (Air Force)) #စစ်ဆင်ရေးအထူအဖွဲ့မှူး (Chief of Special Operation Bureau) #စစ်ရေးချုပ် (Adjutant General) #စစ်ထောက်ချုပ် (Quartermaster General) #စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် (Military Appointments General) #စစ်ဥပဒေချုပ် (Judge Advocate General) #စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Military Affair Security) #တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (Military Training General) #တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ် (Defense Services Inspector General) #လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Air Defense) #ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Defense Equipment Production) #စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် (ကြည်း) (Chief of Staff (Army)) #စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (ရေ) (Chief of Staff (Navy)) #စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (လေ) (Chief of Staff (Air Force)) #တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ် (Vice Adjutant General) #တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ် (Vice Quartermaster General) #တိုင်းမှူးများ (Regional Commander) #တပ်ထိန်းချုပ် (Provost Marshal) #စစ်လက်နက်ပစ္စည်းညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Ordinance) #စစ်အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Military Engineers) #ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Medical Services) #ဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Signal) #ပစ္စည်းဝယ်ယူမှု ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Defense Services Procurement) #လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်းညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Security Printing) #ပြည်သူ့စစ်နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်များ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of People's Militias and Border Troops) #ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Public Relations and Psychological Welfare) #ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Resettlement) #သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Armor) #အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Artillery) #ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Ordnance) #ထောက်ပံ့ရေးနှင့်ပို့ဆောင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Supply and Transport) #အင်အားဖြည့်တင်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူး #ကျောင်းအုပ်ကြီး (နကတ/ ဥစတ/ စတသ) (Commandant) #တိုင်းဦးစီး (Regional Chief Staff) #ဒုတိယတိုင်းမှူး (Deputy Regional Commander) #ကျောင်းအုပ်ကြီး (တနတ/ တဆတ/ တသဆ/ ဗသက/ တခရ/ တအက/ တတက) (Commandant) #ဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး (နကတ/ ဥစတ/ စတသ) (Deputy Commandant) #ပါမောက္ခချုပ် (စတသ) (Rector) #တပ်မမှူး (Divisional Commander) #စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး (Military Operation Commander) #ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး (Sector Operation Commander) #တပ်နယ်မှူး (Garrison Commander) #ဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး (တနတ/ တဆတ/ တသဆ/ ဗသက/ တခရ / တအက/ တတက) (Deputy Commandant) #ဒုတိယတပ်မမှူး (Deputy Divisional Commander) #ဒုတိယစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး (Deputy Military Operation Commmander) #ဒုတိယဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး (Deputy Sector Operation Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး (General Staff Officer) #ဦးစီးအရာရှိ (စစ်ရေး/စစ်ထောက်) (Adjutant / Quartermaster Staff Officer) #နည်းပြအရာရှိချုပ် ( စတသ/တနတ/ တနတ/တဆတ/တသဆ/ ဗသက/ တခရ /တအက/တတက) (Chief Instructional Officer) #အထက်တန်းနည်းပြ (နကတ) (Senior Lecturer) #စစ်ဗျူဟာမှူး (Tactical Operation Commander) #နည်းဗျုဟာမှူး (Tactical Operation Commander) #အထက်တန်းနည်းပြ (ဥစတ) (Senior Lecturer) #စခန်းမှူး (Camp Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) (General Staff Officer (First Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း) (Staff Officer (First Class)) #လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Assistant Judge Advocate General) #တပ်ရင်းမှူး (Commander / Regimental Commander) #ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (Second-in-Command / Regimental Commander) #ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှူး (Headquarter Company Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) (General Staff Officer (Second Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (Staff Officer (Second Class)) #ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Vice Assistant Judge Advocate General) #တပ်ခွဲမှူး (Company Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(တတိယတန်း) (General Staff Officer (Third Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း) (Staff Officer (Third Class)) #လုံခြုံရေးတပ်စုမှူး (Security Platoon Commander) #တပ်ရေးဗိုလ်ကြီး (Adjutant) #တပ်ထောက်ဗိုလ်ကြီး (Quarter Master) #ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ (Intelligence Officer) #ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိ (Signal Officer) #ဆေးမှူး (Medical Officer) #တပ်စုမှူး (Platoon Commander) #တပ်ရင်းအရာခံဗိုလ် (Regimental Sergeant Major) #ဆေးလက်ထောက်အရာခံဗိုလ် (Medical Assistant) #တပ်ရင်းတပ်ထောက်အရာခံဗိုလ် (Regimental Quartermaster Sergeant) #ရုံးအုပ်ကြီး (Head Clerk) #အရာခံဗိုလ်/စာရေး (Warrant Officer Clerk) #တပ်ကြပ်ကြီး/စာရေး (Sergeant Clerk) #တပ်စိတ်မှူး (Squad Leader) #တပ်စာရင်းကိုင် (Unit Accountant) #ဗိုလ်လောင်း (Cadet) }} {| class="wikitable" |+တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးများနှင့် ခန့်အပ်သောအဆင့်များ !ရာထူး !အမြင့်ဆုံးခန့်အပ်သောအဆင့် |- |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_10.png|50px|center]] |- |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_9.5.png|50px|center]] |- |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန | rowspan="4" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_9.png|50px|center]] |- |ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) |- |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |- |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) | rowspan="14" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_8.png|50px|center]] |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |- |စစ်ရေးချုပ် |- |စစ်ထောက်ချုပ် |- |စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |- |စစ်ဥပဒေချုပ် |- |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |- |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |- |တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် |- |[[လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |- |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |- |စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး |- |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ် | rowspan="30" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_7.png|50px|center]] |- |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ် |- |ဒုတိယစစ်ဥပဒေချုပ် |- |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |- |ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) စခန်းမှူး |- |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနငွေစာရင်းရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် |- |အမြှောက်တပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |စစ်လက်နက်ပစ္စည်းညွှန်ကြားရေးမှူ |- |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|ဆေးဝန်ထမ်းညွှန်ကြားရေးမှူး]] |- |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |အင်အားဖြည့်တင်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |- |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |- |လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုအင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ထောက်ပံ့နှင့်ပို့ဆောင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |[[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး]] |- |ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်မတော်မှတ်တမ်းရုံးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်ထိန်းချုပ် |- |ကျောင်းအုပ်ကြီး (နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်) |- |လေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ရေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |တိုင်းမှူး |- |ဒုတိယတိုင်းမှူး | rowspan="15" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_6.png|50px|center]] |- |စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးချုပ်(စစ်ဆင်ရေး) |- |တိုင်းဦးစီးချုပ် |- |လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး |- |စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |တပ်မမှူး |- |အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ကျောင်းအုပ်ကြီး (စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်စစ်တက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း) (တပ်မတော်(ကြည်း)တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း) (တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများ) |- |ပါမောက္ခချုပ် (စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်စစ်တက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်) |- |ဆေးရုံအုပ်ကြီး (တပ်မတော်ဆေးရုံများ) |- |တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိ |- |တပ်မတော်(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ကွန်ပြူတာဌာနမှူး |- |ဒုတိယလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး | rowspan="19" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_5.png|50px|center]] |- |ဒုတိယရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယတပ်မမှူး |- |ဒုတိယအမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယသံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဌာနမှူး |- |စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး |- |ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ရေး/စစ်ထောက်) |- |ရေယာဉ်မှူး |- |စက်ရုံမှူး (ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ) |- |စက်ရုံမှူး (တပ်မတော်အကြီးစားစက်ရုံများ) |- |စခန်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းစခန်းများ) |- |တပ်မှူး (စစ်အခြေခံလေ့ကျင့်ရေးတပ်များ) |- |နည်းပြအရာရှိချုပ် (တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း) (တပ်မတော်(ကြည်း)တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း) (တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများ) |- |နည်းဗျူဟာမှူး |- |စစ်ဗျူဟာမှူး (စစ်ဗျူဟာ(အခြေချ)) |- |စစ်ဗျူဟာမှူး |- |အထက်တန်းနည်းပြ | rowspan="9" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_4.png|50px|center]] |- |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) |- |ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း) |- |လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် |- |စခန်းမှူး (တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) |- |တပ်မှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ) |- |တပ်ရင်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ရင်းမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) | rowspan="10" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_3.png|50px|center]] |- |ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) |- |ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် |- |စခန်းမှူး (ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ကွပ်ကဲသောဌာနချုပ်များ) |- |ဒုတိယတပ်မှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ) |- |ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |တပ်ခွဲမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ဆွယ်မှူး |- |စစ်ဦးစီးမှူး(တတိယတန်း) | rowspan="12" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_2.png|50px|center]] |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး/ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း) |- |ဥပဒေအရာရှိ |- |တပ်ရေးဗိုလ်ကြီး |- |တပ်ထောက်ဗိုလ်ကြီး |- |ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ |- |ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိ |- |တပ်ရင်းဆေးမှူး |- |တပ်ဖွဲ့ခွဲမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ခွဲမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |လုံခြုံရေးတပ်စုမှူး |} ===ရာထူးအဆင့်နှင့် အဆောင်အယောင်=== ====ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများ==== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armed Forces/OF/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OF/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Navies/OF/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Air Forces/OF/Myanmar}} |} ====အခြားအဆင့်များ==== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Navies/OR/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Air Forces/OR/Myanmar}} |} #ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (Senior General) #ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (Vice Senior General) #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (General) #ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (Lieutenant General) #ဗိုလ်ချုပ် (Major General) #ဗိုလ်မှူးချုပ် (Brigadier General) #ဗိုလ်မှူးကြီး (Colonel) #ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး (Lieutenant Colonel) #ဗိုလ်မှူး (Major) #ဗိုလ်ကြီး (Captain) #ဗိုလ် (Lieutenant) #ဒုတိယ ဗိုလ် (Second Lieutenant) #အရာခံဗိုလ် (Warrant Officer I) #ဒုတိယ အရာခံဗိုလ် (Warrant Officer II) #တပ်ခွဲ တပ်ကြပ်ကြီး (Quarter Master Sergeant) #တပ်ကြပ်ကြီး (Sergeant) #တပ်ကြပ် (Corporal) #ဒုတပ်ကြပ် (Lance Corporal) #တပ်သား (Private) == လက်ရှိ တပ်တွင်း လစာများ == အစိုးရအဖွဲ့ဟာ လွှတ်တော်ရဲ့ သဘောတူညီချက်နဲ့ ၂၀၁၅ - ၁၆ ဘဏ္ဍာနှစ် ဧပြီလက စပြီး ဝန်ထမ်းများနှင့် တပ်မတော်သားများကို လစာတိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://7daydaily.com/story/34525 |accessdate=9 October 2019 |archivedate=9 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009053407/https://7daydaily.com/story/34525 }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar.mmtimes.com/features/13986-2015-03-31-17-36-28.html |access-date=9 October 2019 |archive-date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009053416/https://myanmar.mmtimes.com/features/13986-2015-03-31-17-36-28.html }}</ref> * တပ်သား တဦးလျှင် ဝင်ဝင်ခြင်း ကျပ် ၁၄၄၀ဝ၀ ဟု သတ်မှတ်ထားပြီး * ဒုတပ်ကြပ်တဦးလျှင် ၁၆၈၀ဝ၀၊ * တပ်ကြပ် တဦးလျှင် ၁၈၆၀ဝ၀၊ * တပ်ကြပ်ကြီး တဦးလျှင် ၂၀၄၀ဝ၀၊ * တပ်ခွဲတပ်ကြပ်ကြီးတဦးလျှင် ၂၂၀ဝ၀၀၊ * ဒုအရာခံ ဗိုလ်တဦးလျှင် ၂၄၀၀ဝ၀၊ * အရာခံဗိုလ် တဦးလျှင်၂၅၈၀ဝ၀၊ * ဒုဗိုလ်တဦးလျှင် ၃ သိန်း၊ ဗိုလ်တဦးလျှင် ၃ သိန်း နှစ်သောင်း၊ * သုံးပွင့်အဆင့်ရှိ ဗိုလ်ကြီးတဦးလျှင် ၃ သိန်း ၅ သောင်းမှ သုံးနှစ်သက်တမ်းရှိပါက နှစ်တိုး ကျပ် ၄၀၀၀၊ * ဗိုလ်မှူးတဦးလျှင် ၃ သိန်း ၉ သောင်း၊ * ဒုဗိုလ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ၄ သိန်း ၅ သောင်းမှ၊ * ဗိုလ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ၅ သိန်း ၅ သောင်း၊ * ဗိုလ်မှူးချုပ် တဦးလျှင် ၇ သိန်း၊ ဗိုလ်ချုပ် တဦးလျှင် ၁၀ သိန်း၊ * ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးတဦးလျှင် ၁၅ သိန်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တဦးလျှင် ကျပ် ၂၀ သိန်း၊ * ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ကျပ် ၂၅ သိန်းနှင့် * ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအတွက် ကျပ် ၃၀ သိန်း သတ်မှတ်ထားသည်။ == စစ်ဘက် စက်မှုလုပ်ငန်းများ == {{Main|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး_အရာရှိချုပ်ရုံး}} ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ(ကပစ)များအနေဖြင့် တပ်မတော်သုံး လက်နက်ငယ်များ၊ လက်နက်ကြီးများကိုထုတ်လုပ်သည်။ လက်ရှိ မြန်မာ့တပ်မတော်က အသုံးပြုနေသော လက်နက်ခဲယမ်းများသည် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ(ကပစ)များ ကိုယ်ပိုင်ထုတ်လုပ်သောလက်နက် အများစုဖြစ်ပြီး [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အရှေ့တောင်အာရှ]]နိုင်ငံများတွင် ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ခဲယမ်းထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-48101816</ref> == စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ == မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း(MEC) ကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမီတက် (UMEHL) ကို စစ်မှုထမ်းများ သက်သာချောင်ချိရေး အတွက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာကျပ်ငွေ ၁၀ ဘီလီယံအသုံးပြု မတည် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီများ၏ အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာများမှာ လက်ရှိ ထိပ်တန်း တပ်မတော် ခေါင်းဆောင် တချို့နဲ့ အတူ စစ်မှုထမ်းဟောင်း အဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ်တွေ ဖြစ်ကြသည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-49272042</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် MEC ၏ ဉက္ကဌဖြစ်သည်။ MEHL နှင့် MEC တို့က ပိုင်ဆိုင်သော စီးပွားရေးကဏ္ဍအမျိုးပေါင်းစုံတွင် ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကျောက်မျက်ထုတ်ယူရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ အာမခံလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းစသည့် ကဏ္ဍတို့မှ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းပေါင်း အနည်းဆုံး(၁၂၀)ခု မျှထိ ပါဝင်သည်။ <ref>https://www.nytimes.com/2019/08/05/world/asia/myanmar-military-business-united-nations.html</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] * [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] * [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] * [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] == ကိုးကား == === ရှင်းလင်းချက်မှတ်စုများ === {{Notelist}} === ကိုးကားစာရင်း === {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }} * [http://www.mod.gov.mm ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224135234/https://mod.gov.mm/ |date=24 February 2021 }} * [http://cincds.gov.mm တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922134112/https://cincds.gov.mm/ |date=22 September 2020 }} {{တပ်မတော်}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်| ]] t4503wb5h2i4ii9j2fzwd7s4twa661s 1027892 1027891 2026-04-27T19:48:09Z Aung Minn Khannt77 92927 1027892 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = မြန်မာ့တပ်မတော်<br>(Myanmar Armed Forces) | native_name = တပ်မတော် | image = {{ubl|[[File:Full Emblem of the Myanmar Armed Forces.svg|200px|frameless]]|စည်းတံဆိပ် ---- [[File: Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|300px|border]]|အလံတော်}} | caption = | image_size = | image2 = {{ubl|[[File:Emblem of the Myanmar Armed Forces.svg|150px|frameless]]|ကြည်း/ရေ/လေ တံဆိပ် ---- <center>{{Photomontage | photo1a = Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg | photo1b = Arm Badge or Shoulder Sleeve of Myanmar Navy.svg | photo1c = Emblem or Shoulder Sleeve Insignia of the Myanmar Air Force.svg | size = 300 | spacing = 5 | color = transparent | border = 0 | text = }}</center>|(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ^{(ဝဲ မှ ယာ)})<br />ပင်မတပ်ဖွဲ့ကြီး(၃)ဖွဲ့၏တံဆိပ်များ{{efn|ကြည်း / ရေ / လေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးများ၏ တံဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။}}<ref>[https://cincds.gov.mm/ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး တရားဝင် ဝဘ်စာမျက်နှာ]</ref>}} | caption2 = | image_size2 = | country = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | commander-in-chief_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | commander-in-chief = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander_title = {{Flagicon image|Deputy Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | commander = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | minister_title = {{Flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | minister = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | chief_of_staff_title = | chief_of_staff = | manpower_age = (၁၈ - ၆၀) နှစ် | current_form = | headquarters = စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | motto = {{Nowrap|''"ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား"''}} | founded = {{Start date and age|1945|03|27|df=yes|p=yes|br=yes}}{{efn|နှစ်ပတ်လည်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ရက်စွဲ}}<ref>[[တပ်မတော်နေ့]]</ref> | age = အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူ | manpower_data = <small>၂၀၁၀ ခန့်မှန်းချက်</small> | available = ၁၄,၇၄၇,၈၄၅၊ | available_f = ၁၄,၇၁၀,၈၇၁၊ | fit = ၁၀,၄၅၁,၅၁၅၊ | fit_f = ၁၁,၁၈၁,၅၃၇၊ | reaching = ၅၂၂,၄၇၈၊ | reaching_f = ၅၀၆,၃၈၈၊ | active = ၄၀၆,၀၀၀၊ | ranked = ၉ | reserve = ၇၂,၀၀၀ <small>(စစ်ရေးအရန်အင်အားစုများ)</small> | branches = {{ubl | {{army|Myanmar}} | {{navy|Myanmar}} | {{air force|Myanmar}} | {{coast guard|Myanmar}} | {{flagicon image|Myannmar Police Force1.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]] }} | amount = $၂.၄ ဘီလီယံ (၂၀၁၄) | percent_GDP = ၄ % (၂၀၁၄) | domestic_suppliers = ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ | foreign_suppliers = {{ubl | {{PAK}} | {{CHN}} | {{UKR}} | {{RUS}} | {{IND}} | {{SRB}} | {{SGP}} | {{IDN}} | {{ISR}} | {{BLR}} | {{PRK}} | {{KOR}} | {{MYS}} }} | ranks = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|မြန်မာ့စစ်ဘက် ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ]] | history = [[မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းကြောင်း|မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်း]] }} {{Infobox political party | name = လွှတ်တော်အမတ်နေရာများ | logo = [[File:State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|frameless|150px]] | caption = | colorcode = | seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]အမတ်နေရာ | seats1 = {{Composition bar|56|224|hex=#BA0C0D}} | seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ | seats2 = {{Composition bar|110|440|hex=#BA0C0D}} }} မြန်မာ့တပ်မတော် ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာ]] ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့(စစ်တပ်) ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်ကို [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] မှ ထိန်းချုပ်ပြီး [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]၊ [[တပ်မတော် (ရေ)]] နှင့် [[တပ်မတော် (လေ)]] ဟူသော တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့ကြီး(၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး တပ်မတော်ကို [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ လက်အောက်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အနေဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ပတ်သက်သော တပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2011-03-26 |title=တော်လှန်ရေးနေ့သမိုင်းမှန် မျိုးဆက်သစ်စစ်အရာရှိတွေ အကြား အသိအမြင်နည်း |url=https://burmese.voanews.com/a/burma-army-day-03-26-11-118715559/1242433.html |access-date=2026-03-30 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည်မှစ၍ ယခုထိ တပ်မတော်သည် ကချင်၊ ကရင်၊ ကယား၊ ရှမ်းစသော ပြည်နယ်များ၌ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ တော်လှန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ၁၉၆၂ အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] ဟူ၍ သာယာဝပြောသော လူ့ဘောင်သစ်ကို တည်ဆောက်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ [[ရှစ်လေးလုံး|ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်း]]ကြီးကို ပြင်းထန်စွာနှိပ်ကွပ်ပြီးနောက် တပ်မတော်သည် [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]ကို လွတ်လပ်၍တရားမျှတမှုရှိသော ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုကျင်းပရန် သဘောတူ ကျင်းပပေးခဲ့သော်လည်း [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] အနိုင်ရရှိသောအခါ ထိုရလဒ်အား လျစ်လျူရှုခဲ့ပြီး [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Wudunn|first=Sheryl|last2=Times|first2=Special To the New York|date=1990-12-11|title=New 'Burmese Way' Relies On Slogans From the Military (Published 1990)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/12/11/world/new-burmese-way-relies-on-slogans-from-the-military.html|access-date=2021-03-17|issn=0362-4331}}</ref> ၂၀၀၈ခုနှစ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]ကို ပြဋ္ဌာန်းကာ ၂၀၁၀ခုနှစ် ၌ တပ်ထောက်ခံပါတီဖြစ်သော [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို အာဏာရစေခဲ့၏။ ၂၀၁၅ခုနှစ် တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် တောင်ပြိုကမ်းပြိုနိုင်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite news|date=2015-12-03|title=Myanmar's 2015 landmark elections explained|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-33547036|access-date=2021-03-17}}</ref> ၂၀၂၀ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း အလားတူ အနိုင်ရရှိပြန်သည်။ ၂၀၂၀ တွင် ကြံခိုင်ရေးပါတီက ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ မဲမသမာသည်ဟု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ တပ်မတော်သည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှင်းပမ်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာစော်ကားခြင်း၊ ပြည်သူများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းများ အပါအဝင် လူ့အခွင့်ရေးဖောက်ဖျက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်ပြစ်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ohchr.org">https://www.ohchr.org/en/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23475&LangID=E</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2018/aug/27/myanmars-military-accused-of-genocide-by-damning-un-report</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://time.com/5399251/myanmar-rohingya-genocide-fact-finding-mission-report/ |access-date=16 May 2021 |archive-date=25 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425232744/http://time.com/5399251/myanmar-rohingya-genocide-fact-finding-mission-report/ }}</ref><ref name="ohchr.org"/><ref>https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/08/rohingya/568618/</ref><ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/tatmadaw-claims-killed-karen-community-leader-plainclothes-fighter.html</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]]အရ တပ်မတော်သည် လွတ်လပ်သော စီမံခန့်ခွဲမှုရှိသော်လည်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ လက်အောက်တွင် မူဝါဒအရ ကွပ်ကဲမှုကို ခံယူရသည်။<ref>http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf ''Ministry of Information''. September 2008</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀၊ ပုဒ်မခွဲ(ခ) ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] အတွင်းရေးမှူးသည် ရာထူးအလျောက် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2016%2F03%2F31%2Fid-10051 |accessdate=27 August 2021 |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201094040/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2016%2F03%2F31%2Fid-10051 }}</ref> == သမိုင်း == {{main|မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းကြောင်း}} မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှေးယခင်က အမြဲတမ်းတပ်မတော်ဟူ၍ မရှိဘဲ [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်မှစ၍ မြို့များကို ဆယ်ပြုမြို့၊ ရာပြုမြို့၊ ထောင်ပြုမြို့များဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည်။ စစ်ရေးပေါ်ပေါက်မှ ဆိုင်ရာမြို့များက ခွဲတမ်းကျစစ်သည်များ ထောက်ပံ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့လက်အောက် ရောက်သွားသောအခါ အပျော်တမ်းတပ်များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သော်လည်း ပုန်ကန်မည်စိုးသဖြင့် ဗမာလူမျိုးများကို ထည့်သွင်းခြင်းမရှိဘဲ ကချင်၊ ကရင်၊ ချင်းစသည့် တောင်တန်းဒေသလူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများဖြင့် အဓိကထား ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါမှ ဗြိတိသျှတပ်များသည် မေဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်တွင် တူရကီတပ်များနှင့် အကြိတ်အနယ် ရင်ဆိုင်ရသောအခါ ဗမာလူမျိုးများကို စစ်တပ်ထဲဝင်ခွင့်ပြုကာ စစ်မြေပြင်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်သားများသည် မေဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်တွင်ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာတို့ရဲ့ တပ်မတော် {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaattiurai-ttpmtteaa |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ခေတ်သစ်စစ်တပ်၏အစမှာ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဗြိတိသျှတို့အား လက်နက်ဖြင့် တော်လှန်ရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်တဲ့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၌ စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]](BIA) ကို စတင်စုဖွဲ့ တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ဗမာ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (BDA)၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော် (BNA)၊ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့ အခေါ်အဝေါ်အရ မျိုးချစ်တပ်မတော် (PBF) ဟူ၍ တစတစ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းတပ်မတော်သုံးရပ်၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင် စစ်သေနာပတိသည် တပ်မတော်၏ မူလပထမ ဖခင်အစစ် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမိုင်းမှတ်ကျောက်တင်နိုင်သော မြန်မာ့တပ်မတော်(ကြေးမုံ) |url=http://www.mdn.gov.mm/my/smiungmttkeaakttngniungseaa-mnmaattpmtteaakemun |access-date=2026-03-30 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> [[File:Aung San, 1943.jpg|thumb|251x251px|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] [[File:Bo Saw Aung.gif|thumb|229x229px|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ထဲတွင် ပထမဆုံး ကျဆုံးခဲ့သူ [[ရှမ်း]]လူမျိုး သခင်ငွေ (ခေါ်) [[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်စောအောင်]]]] သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြီးလျှင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်|ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်]] စစ်ခေါင်းဆောင်များ၊ ဝါစဉ်အားဖြင့် [[ဗိုလ်လင်္ကျာ]]၊ [[စကြာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်စင်္ကြာ]]၊ [[ဗိုလ်ဇေယျ]]၊ [[နေဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်နေဝင်း]] စသည်ဖြင့် ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကန္ဒီစာချုပ်]]အရ အမြဲတမ်း တပ်မတော်အဖြစ် ပြင်ဆင် စုဖွဲ့ခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တပ်မတော်မှ ထွက်ပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် သူရဲကောင်း ၆ ဦးသာ အမြဲတမ်း တပ်မတော်တွင် စစ်မှုဆက်ထမ်းခဲ့ကြသည်။ [[သခင်ထွန်းအုပ်]]၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ ဗိုလ်နေဝင်းသည် အမြဲတမ်း ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်လက်ျာပြီးလျှင် နံပါတ် ၂ နေရာ ရခဲ့ပြီး ဗိုလ်ဇေယျက နံပါတ် ၃ နေရာရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-03-27 |title=တော်လှန်ရေးနေ့(ခေါ်)တပ်မတော်နေ့ ကျင်းပ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110327_arm_forces_day |access-date=2026-03-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်တွင် မြန်မာ့အပျော်တမ်းလေတပ်အဖွဲ့ကို မြန်မာ့လေတပ်မတော်ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်တွင် မြန်မာပြည်ဘုရင့်အပျော်တမ်းရေတပ်အဖွဲ့ကို မြန်မာ့ရေတပ်မတော်ဟုလည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရေတပ်မတော်တွင် ပထမဆုံးအလံတင်သင်္ဘောမှာ မေယု စစ်သင်္ဘောဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်တင်ပြီးနောက်လွတ်လပ်ရေး ကြေညာသည့်နေ့မှစ၍ မြန်မာကြည်းတပ်မတော်၊ မြန်မာရေတပ်မတော်၊ မြန်မာလေတပ်မတော်များသည် ပွင့်သစ်စပန်းများကဲ့သို့ ငွားငွားစွင့်စွင့် ကိုယ့်အလံ၊ ကိုယ့်တံဆိပ်များဖြင့် တလူလူထွက်ပေါ်လာတော့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense |accessdate=12 October 2019 |archivedate=12 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012061149/https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense }}</ref>[[File:HMS Fal 1943 IWM FL 10071.jpg|thumb|[[စစ်ရေယာဉ် (မေယု)]]]] == အုပ်ချုပ်သူများ == === တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ === {{main|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} # [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း]] (၁၉၄၅ မှ ၁၉-၇-၁၉၄၇)​ #ဗိုလ်မှူးချုပ် [[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လက်ျာ]] (၁၉-၇-၁၉၄၇ မှ ၄-၁-၁၉၄၈) # [[ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်း]] (၄-၁-၁၉၄၈ မှ ၃၁-၁-၁၉၄၉) # [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း]] (၁-၂-၁၉၄၉ မှ ၂၀-၄-၁၉၇၂) # [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စန်းယု]] (၂၁-၄-၁၉၇၂ မှ ၇-၃-၁၉၇၄) # [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး]] (၈-၃-၁၉၇၄ မှ ၆-၃-၁၉၇၆) # [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရကျော်ထင်]](၆-၃-၁၉၇၆ မှ ၃-၁၀-၁၉၈၅) # [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ ၂၂-၄-၁၉၉၂) # [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] (၂၂-၄-၁၉၉၂ မှ ၃၀-၃-၂၀၁၁) #[[မင်းအောင်လှိုင်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]<ref>Maung Aung Myoe, Building the Tatmadaw, Appendix (6)</ref> (၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၃၀-၃-၂၀၂၆) #[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] (၃၀-၃-၂၀၂၆ မှ လက်ရှိ)<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>[[File:Burmese Navy visit to Indonesia, Jalesveva Jayamahe, p198.jpg|thumb|အင်ဒိုနီးရှားရောက် မြန်မာ့ရေတပ်သားများ (၁၉၆၀ ခုနှစ်)]][[ဖိုင်:Smith Dun.jpg|thumb|263x263px|မြန်မာ့တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကရင်လူမျိုး ဗိုလ်ချုပ် [[စမစ်ဒွန်း]] (၁၉၄၈ - ၁၉၄၉)]] === ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးများ (၁၉၄၇ - လက်ရှိ) === {| class="wikitable" |rowspan=2|စဉ် |rowspan=2|အမည် !colspan=2|ကာလ |- !မှ !ထိ |- |၁ |[[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်လက်ျာ]] |၁-၈-၁၉၄၇ |၁၃-၉-၁၉၄၈ |- |၂ |[[ဦးနု]] |၁၄-၉-၁၉၄၈ |၃-၄-၁၉၄၉ |- |၃ |ဗိုလ်ချုပ် နေဝင်း |၄-၄-၁၉၄၉ |၉-၉-၁၉၅၀ |- |၄ |[[ဦးဝင်း]] |၁၈-၉-၁၉၅၀ |၁၅-၃-၁၉၅၂ |- |၅ |[[ဦးဗဆွေ]] |၁၆-၃-၁၉၅၂ |၄-၆-၁၉၅၈ |- |၆ |[[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူး အောင်]] |၉-၆-၁၉၅၈ |၂၈-၉-၁၉၅၈ |- |၇ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း |၂၉-၉-၁၉၅၈ |၁၅-၃-၁၉၆၀ |- |၈ |ဦးနု |၁၆-၃-၁၉၆၀ |၂-၃-၁၉၆၂ |- |၉ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း |၃-၃-၁၉၆၂ |၂၀-၄-၁၉၇၂ |- |၁၀ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စန်းယု |၂၁-၄-၁၉၇၂ |၇-၃-၁၉၇၄ |- |၁၁ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦး |၈-၃-၁၉၇၄ |၆-၃-၁၉၇၆ |- |၁၂ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရကျော်ထင် |၇-၃-၁၉၇၆ |၂၇-၇-၁၉၈၈ |- |၁၃ |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင် |၂၈-၇-၁၉၈၈ |၁၉-၃-၁၉၉၂ |- |၁၄ |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ |၂၀-၃-၁၉၉၂ |၂၉-၃-၂၀၁၁ |- |၁၅ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[လှမင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှမင်း]] |၃၀-၃-၂၀၁၁ |၇-၉-၂၀၁၂ |- |၁၆ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |၈-၉-၂၀၁၂ |၁၂-၈-၂၀၁၅ |- |၁၇ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိန်ဝင်း |၂၅-၈-၂၀၁၅ |၁ -၂-၂၀၂၁ |- |၁၈ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး |၁-၂-၂၀၂၁ |၃-၈-၂၀၂၃ |- |၁၉ |ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] |၃-၈-၂၀၂၃ |၁၈-၁၂-၂၀၂၄ |- |၂၀ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] |၁၈-၁၂-၂၀၂၄ |၁၀-၄-၂၀၂၆ |- |၂၁ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |၁၀-၄-၂၀၂၆ |ယ​နေ့ထိ |} [[ဖိုင်:SeinHman.jpeg|thumb|alt=လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ဗိုလ်စိန်မှန်|ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန် အတွင်းဝန် ဗိုလ်မှူး [[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|စိန်မှန်]] (ခေါ်) လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ဗိုလ်စိန်မှန် (၁၉၄၇)|240x240px]] === လက်ရှိ တပ်မတော်အကြီးအကဲများ === {{main|တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ}} # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] - [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] <ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှှူးကြီး ရဲဝင်းဦးဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/310870 |access-date=2026-03-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] - [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81254 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] - [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] # ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ​[[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] - [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|တပ်မတော်ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] # ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] - [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] - [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-59951683</ref> [[File:The Commander-In-Chief, Myanmar Navy, Vice Admiral Thura Thet Swe calling on the Chief of Naval Staff, Admiral D.K. Joshi, in New Delhi on July 29, 2013.jpg|thumb|မြန်မာ - အိန္ဒိယ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်များ တွေ့ဆုံစဉ် (၂၀၁၃ ခုနှစ်)]] === ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန === {{main|မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာန၊ မြန်မာ့တပ်မတော်စစ်ဌာနချုပ်၊ မြန်မာ့ရေတပ်မတော်ဌာနချုပ်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်ဌာနချုပ်တို့ကို စုစည်း၍ စစ်ရုံးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်လက်ျာက ဝန်ကြီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးရုံးနှင့် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ရုံး တို့သည် ရန်ကုန်မြို့၊ [[အလံပြဘုရား|အလံပြဘုရားလမ်း]]၊ အမှတ် (၇၇)၊ စစ်ရုံးဝင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စစ်ရုံး၊ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဌာနသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ရုံးမှ ကာကွယ်ရေးဌာန၊ အတွင်းဝန်ရုံး အဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အတွင်းဝန်ရုံးတွင် ဌာနစု ၁၇ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အရာထမ်း ၁၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၃၅ ဦး၊ စုစုပေါင်းအင်အား ၁၄၅ ဦးဖြင့် ရုံးလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲနေသော ပြည်သူ့တပ်မတော် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/12420 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် စစ်ရုံးမှ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးမှာ [[ဦးဗဆွေ]] ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၊ စစ်ရေးချုပ်ရုံး၊ စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အတွင်းဝန်ရုံး(ကာကွယ်ရေး)၊ စစ်ရာထူးခန့် အတွင်းဝန်ရုံး၊ တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၊ ငွေစာရင်းရုံး(ကာကွယ်ရေး)များ ပါဝင်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လထိ အိမ်စောင့်အစိုးရကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသော ပြည်ထောင်စုပါတီ အစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်စွဲပါ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီကြေညာချက် အမှတ် ၉၇ အရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကိုဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဌာန၊ အတွင်းဝန်ရုံးကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းမှစ၍ ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးအဖြစ် အဖွဲ့ခွဲ(၃)ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်း၍ ရုံးလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်အထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ အလံပြဘုရားလမ်း၊ အမှတ် ၇၇၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဝင်းအတွင်း တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်တွင် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ အလံပြဘုရားလမ်း၊ အမှတ် ၄၄ ရှိ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်နေ]]ရာဟောင်း (ယခု ယုဇနဂါးဒင်းဟိုတယ်)နေရာသို့ ရုံးနေရာပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အဆိုပါရုံးနေရာမှ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ မော်ကွန်းတိုက်လမ်းနှင့် မင်းကျောင်းလမ်းထောင့်ရှိ ခြံအမှတ် ၂၄ ပြန်လည်နေရာချထားရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး နေရာဟောင်းသို့ ရုံးနေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး အဆိုပါနေရာမှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ နဝဒေးဝင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်၌ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] ရုံးအမှတ် ၂၀ သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်တွင် ရုံးအမှတ် ၂၄ သို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense |accessdate=3 October 2019 |archivedate=12 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012061149/https://myanmar.gov.mm/my/ministry-of-defense }}</ref> ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အခြားသောဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံချင်းမတူဘဲ ကွဲပြားခြားနားလေသည်။ အခြားသောဝန်ကြီးဌာနများသည် ၎င်းတို့၏လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာန၊ ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဘုတ်အဖွဲ့များကို ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်ထားရှိပြီး ဝန်ကြီးဌာနမှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှာမူ ဝန်ကြီးရုံး၊ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ၊ ရေး၊ ထောက် စသည့် ဦးစီးရုံးများနှင့် လက်ရုံးဝန်ထမ်းညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပေါင်းစည်းဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းရှိ ဦးစီးရုံးများမှ လုပ်ငန်းတာဝန်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်း ရုံးအချင်းချင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး [[တပ်မတော်]] ကို [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ လက်အောက်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့နှင့်ပတ်သက်သော တပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ရသည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သည် လွတ်လပ်သော စီမံခန့်ခွဲမှုရှိသော်လည်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ လက်အောက်တွင် မူဝါဒအရ ကွပ်ကဲမှုကိုခံယူရသည်။ [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] မှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်။ == ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ == {{main|တပ်မတော်(အခြေခံဥပဒေ)|တပ်မတော်အက်ဥပဒေများ}} ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]]၊ အခန်း(၇)၊ တပ်မတော် အခန်းပါ [[ဥပဒေ]] ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာ]] နှင့် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် အဓိကအကျဆုံးသော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အားပြည်တွင်း၊ ပြည်ပအန္တရာယ်များမှကာကွယ်ရေးအတွက် တပ်မတော်က ဦးဆောင်ရမည်။ နိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအတွက် ဘေးအန္တရာယ်များကျရောက်လာလျှင် တပ်မတော်ကကူညီဆောင်ရွက်ရမည်။ [[နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့်ဒုတိယသမ္မတများ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]သည် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆိုပြု ထောက်ခံချက်ဖြင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရမည်။<ref>ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)၊ စာမျက်နှာ (၁၄၇-၁၄၈)။</ref> === တပ်မတော်အက်ဥပဒေ === နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော် (ကြည်း)အက်ဥပဒေ၊ သို့တည်းမဟုတ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော်(ရေ) (စည်းကမ်း) အက်ဥပဒေ၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတပ်မတော်(လေ) (စည်းကမ်း) အက်ဥပဒေကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး ''[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }}'' ကိုထုတ်ပြန်​ကြေညာခဲ့သည်။ တပ်မတော်အက်ဥပဒေတွင်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် စစ်မှုထမ်းအဖြစ် စာရင်းသွင်းခြင်း၊ စစ်မှုထမ်းခြင်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များ၊ စစ်မှုထမ်းခြင်းဆိုင်ရာ ကျေးဇူးခံစားခွင့်များ၊ ပြစ်မှုများ၊ ပြစ်ဒဏ်များ၊ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းမပြုမီ မှုခင်းကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်းများ၊ စစ်တရားရုံးများလိုက်နာရမည့်ကျင့်ထုံးများ၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်များ၊ ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်များနှင့် ပြစ်ဒဏ်ဆိုင်းငံ့ထားခြင်းများ၊ ရေယာဉ်များနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အထူးပြဋ္ဌာန်းချက်များ၊ နှင့် နည်းဥပဒေများ ပါဝင်သည်။ === စစ်တရားရုံးများ === ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေအရ စစ်တရားရုံး လေးမျိုးရှိသည် - * (က) စစ်တရားရုံးချုပ်၊ * (ခ) တိုင်းစစ်တရားရုံး၊ * (ဂ) အကျဉ်းစစ်တရားရုံးချုပ်နှင့် * (ဃ) တပ်တွင်းစစ်တရားရုံး။ စစ်တရားရုံးချုပ် အသီးသီးတွင်၊ စစ်ဥပဒေအရာရှိတဦးပါဝင်ရမည့်ပြင်၊ တိုင်းစစ်တရားရုံး အသီးသီး၊ သို့တည်းမဟုတ် အကျဉ်းစစ်တရားရုံးချုပ်အသီးသီးတွင်လည်း စစ်ဥပဒေအရာရှိ တဦးပါဝင်သည်။ စစ်တရားရုံးတရုံး၏ အဖွဲ့ဝင်အသီးသီးနှင့် စစ်ဥပဒေအရာရှိသည်၊ စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းကိုမစမီ၊ ကျမ်းသစ္စာကိုဖြစ်စေ၊ ကတိ သစ္စာကိုဖြစ်စေ၊ ပြုရသည်။<ref>https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }}</ref> ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန [[စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး]] သည် နေပြည်တော် ၌ တည်ရှိသည်။ === နိုင်ငံရေး === ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လွှတ်တော်အသီးသီးတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက်၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း တနည်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးအားလုံးကို ပိတ်ဆို့နိုင်သည့် အာဏာဖြစ်သော နိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ|အချုပ်အခြာအာဏာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့်]] ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာနေရာ (၂၅) ရာခိုင်နှုန်း ကို တပ်မတော်က ရယူထားပြီး တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က တိုက်ရိုက်ရွေးချယ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%99/|title=တပ်မတော်သား လွှတ်တော်အမတ်များက ဥပဒေပြုရေး၌ အထောက်အကူပေးနိုင်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ပြော}}</ref> ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သည် ပြည်သူ့မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အရပ်သားအစိုးရ၏ ကြီးကြပ်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်မရှိဘဲ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းက ကာကွယ်ရေး၊ နယ်စပ်ရေးရာနှင့် ပြည်ထဲရေး စသည့် ဝန်ကြီးဌာန (၃) မျိုးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ယင်းဌာနတို့၏ ဝန်ကြီးချုပ်များသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ရွေးချယ်ထားသော တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည့် စစ်တပ်အရာရှိများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ <ref>https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/20190916/A_HRC_42_CRP.5.pdf</ref> တပ်မတော်သား မိသားစုဝင်များသည် ပါတီ နိုင်ငံရေး မလုပ်ရဟူသော စည်းကမ်းရှိသည်။ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းခါစ ကာလက အယူဝါဒများ တပ်မတော်အတွင်း ကွဲပြားခဲ့သဖြင့် တပ်မတော် တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ တချို့ တောခိုခြင်းသမိုင်းများ ရှိခဲ့၍ တပ်တည်မြဲ အမိန့်တွင် စစ်သည် အဆင့်အတန်း အားလုံးအား မည်သည့်နိုင်ငံရေး ပါတီနှင့်မဆို ဆက်သွယ်ခြင်း၊ ပါတီနိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် တပ်မတော်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မလိုလားသော သဘောဖြင့် ဆန့်ကျင်မှု၊ လှုံ့ဆော်ဝါဒဖြန့်မှု၊ ဝိုင်းဖွဲ့ ဆွေးနွေးမှု၊ ဆူပူမှုအတွက် အားပေးအားမြှောက် ပြုခြင်းတို့ကို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော် နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် တပ်မတော်သားများကို လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်ပြုထားရာ ၎င်းတို့၏ စိတ်သဘောထားအရ မည့်သည်ပါတီကိုမဆို လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်ရှိသည်။<ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2020/08/13/228015.html</ref><ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2020/06/23/225155.html</ref> သို့သော် တပ်မတော်သားများနှင့် တပ်မိသားစုဝင်များသည် ၂၀၁၀၊ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲများတွင် တပ်စခန်းများရှိ မဲရုံများ၌ သူတို့ အထက်လူကြီးများ၏ စောင့်ကြည့်မှု အောက်တွင်သာ မဲပေးခဲ့ရသည်။ တပ်စခန်းများရှိ မဲရုံအများစုသည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာသူများအတွက် အကန့်အသတ်ဖြစ်နေသောကြောင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကလည်း မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>https://burma.irrawaddy.com/article/2020/08/06/227555.html</ref>၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်တို့၌ တပ်တွင်းမဲရုံများကို တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များ၏ ပြင်ပ သင့်လျော်သော နေရာတွင် ထားရှိရန် 'လွှတ်တော်အရပ်ရပ် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် နည်းဥပဒေပြင်ဆင်ချက်' အား အတည်ပြုခဲ့ရာ ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ စတင်၍ တပ်မတော်သားများနှင့် တပ်မိသားစုဝင်များသည် တပ်ပြင်ပမဲရုံများတွင် မဲပေးခွင့်ရခဲ့သည်။<ref>https://burmese.voanews.com/a/myanmar-election-law-hluttaw-/5296590.html</ref> == တပ်ဖွဲ့ခွဲများ == * '''[[တပ်မတော် (ကြည်း)]]''' * '''[[တပ်မတော် (ရေ)]]''' * '''[[တပ်မတော် (လေ)]]''' * '''[[ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့]]''' * '''[[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]''' [[File:Degman 041.jpg|thumb|မြန်မာ ကြည်းတပ်သုံး T-72S တင့်ကား]] [[File:Indo-Myanmar Coordinated Patrol Exercise 2018 (2).jpg|thumb|ကျန်စစ်သား အမျိုးအစား စစ်ရေယာဉ် ]][[File:Myanmar Air Force MiG-29 MRD.jpg|thumb|ရုရှားထုတ် [[အမ်အိုင်ဂျီ-၂၉|မစ်-၂၉]] ဘက်စုံသုံး [[တိုက်လေယာဉ်]] (မင်္ဂလာဒုံ လေယာဉ်ကွင်း)]] == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{ref improve|section|date=August 2021}} [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi inspecting the guard of honour, at the Ceremonial Reception, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017. The President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw is also seen (2).jpg|thumb|လေတပ်ဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့အား [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]]၌ တွေ့ရစဉ် (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ရှေးခေတ်က စစ်သည်ငါးဦးလျှင် တစ်အိုးစားဖြစ်ပြီး အကြပ်တစ်ယောက်က ကြီးကြပ်သည်။ ၎င်းအထက်တွင် သွေးသောက်၊ သွေးသောက်ကြီး၊ နာခံ၊ ‌ဗိုလ်စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ရှိကြသည်။ တပ်မှူးအဆင့်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်၏အထက်တွင် ဗိုလ်မှူးရှိသည်။ လက်ရှိတပ်မတော်ဖွဲ့စည်းပုံ၏ အခြေခံအကျဆုံးအစိတ်အပိုင်းမှာ တပ်စိတ်ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အင်အား(၄)ဦးစီပါဝင်သော ဒုတပ်ကြပ်ဦးစီးသည့် အဖွဲ့(၂)ဖြင့် တပ်စိတ်(၁)စိတ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ တပ်စိတ်(၁)စိတ်လျှင် အင်အား(၁၀)ဦးရှိပြီး တပ်ကြပ်တစ်ယောက် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စိတ်(၃)စိတ် လျှင် တပ်စု(၁)စုအဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ဗိုလ်ကြီး(သို့မဟုတ်)ဗိုလ်(သို့မဟုတ်)ဒုဗိုလ်တစ်ယောက် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စု(၃)စုလျှင် တပ်ခွဲ(၁)ခွဲဟု သတ်မှတ်ပြီး ဗိုလ်မှူး (သို့မဟုတ်) ဗိုလ်ကြီး တစ်ဦး ကွပ်ကဲသည်။ (၃) စိတ် (၁) စု၊ (၃) စု (၁) ခွဲ ပုံစံဖြစ်သည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်စစ်တပ်]] ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပုံစံတူညီသည်။ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ခွဲ(၄)ခွဲနှင့် ဌာနချုပ်တပ်ခွဲ(၁)ခွဲ၊ စုစုပေါင်း တပ်ခွဲ(၅) ခွဲပါဝင်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်နှင့် ၎င်းကိုအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာပံ့ပိုးသော ဗိုလ်မှူးတစ်ယောက် တို့က ကွပ်ကဲသည်။ ဌာနချုပ်တပ်ခွဲတွင် တပ်ရင်းအကူပစ်လက်နက်ကြီးတပ်စု၊ မော်တော်ယာဉ်တပ်စု၊ ဆေးတပ်စု စသည်တို့ပါဝင်ပြီး ဗိုလ်မှူးတစ်ယောက်က ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲသည်။ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအင်အားမှာ အရာရှိ(၃၁) ဦး၊ အခြားအဆင့် (၈၂၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၈၅၇) ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် မူလတပ်ရင်းများမှ ခွဲထုတ်၍ တပ်ရင်းများတိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် သောကြောင့် တပ်ရင်းအားလုံးနီးပါးမှာ ဖွဲ့စည်းပုံ၏ လေးပုံတစ်ပုံ (အရာရှိ၊အခြားအဆင့် စုစုပေါင်း-၂၀၀ ဝန်းကျင်)သာရှိသည်။ အနည်းဆုံး ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃) ရင်းကိုစု၍ နည်းဗျူဟာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့(နဗဟ) (သို့မဟုတ်) စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)/စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့က ကွပ်ကဲသည်။ [[File:6th Indo-Myanmar Coordinated Patrol concludes at Coco Islands (3).jpg|thumb|မြန်မာ့တပ်မတော်ရေ ပင်လယ်ပြင်စစ်ဆင်မှုလေ့ကျင့်ခန်း ]] ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းအား စုဖွဲ့၍ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗိုလ်မှူးချုပ် (သို့မဟုတ်) ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်မှ ကွပ်ကဲသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်(တမခ)တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်(စကခ)တစ်ခုစီတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး (သို့မဟုတ်) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်စီကွပ်ကဲသော နည်းဗျူဟာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့(နဗဟ)(၃)ခုစီ ပါရှိသည်။ စစ်နယ်ဝှန်းအခြေအနေအရ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄) ခုရှိပြီး ဗိုလ်ချုပ်တစ်ယောက်မှ ကွပ်ကဲသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၏လက်အောက်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး (သို့မဟုတ်) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ယောက်စီကွပ်ကဲသော အခြေချစစ်ဗျူဟာ(စဗခ)များနှင့် လှုပ်ရှားစစ်ဗျူဟာများရှိကြသည်။ စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရပ်ဘက်မြေပုံများကဲ့သို့ မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်း/ပြည်နယ်အလိုက်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်ကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄) ခုတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားကာ ၎င်းတို့အောက်တွင် တပ်မြို့၊ တပ်နယ်များသတ်မှတ်ထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များသည် တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်များမှတဆင့် သက်ဆိုင်ရာနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သည် မိမိစစ်နယ်ဝှန်းအတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာသော တမခ၊ စကခတပ်များကိုလည်း ကွပ်ကဲရသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တစ်ခု (သို့မဟုတ်) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုစီတွင်ကွပ်ကဲမှုအောက် တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းစီရှိသော်လည်း တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များမှာ တပ်တည်မှုအနေအထားပေါ်မူတည်ကာ လက်အောက်ခံတပ်ရင်းအရေအတွက် မတူညီကြပေ။ ၂၀၀၆ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် တိုင်းမှူး အသစ်များဖြင့် တပ်မတော်ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)စစ်ဦးစီးကွပ်ကဲမှုဌာနချူပ်ဖြစ်သော တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးကို [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ [[နေပြည်တော်]] သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။[[File:Super dvora mk3.jpg|thumb|မြန်မာရေတပ်သုံး [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]ထုတ် Super Dvora MK III အမြန်သွား ကင်းလှည့်စစ်ရေယာဉ်|alt=]] === တပ်မတော် (ကြည်း) === {{Main|တပ်မတော် (ကြည်း)}}တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အကြီးအကဲသည် “ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)” ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်၌ ၎င်းရာထူးအထက်တွင် “တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်” သာ ရှိလေသည်။ တပ်မတော်(ကြည်း) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် - * ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)။ *စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက် ဆိုင်ရာ အရာရှိချုပ်ရုံးများ။ * ကာကွယ်ရေးဦးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့များ။ * လက်ရုံး/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ အရာရှိချုပ်ရုံးများ။ * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ လက်ရုံး/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ။ * တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် - (၁၄)ခု။ * ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် - (၁၀)ခု။ * စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၂၀)ခု။ * ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် - (၆)ခု။ ==== ၁။ ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) ==== တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အဆင့်အမြင့်ဆုံး ရုံးဖြစ်ပြီး ကြည်းတပ်ဖွဲ့အားလုံးသည် ဤရုံး၏ ကွပ်ကဲမှု အောက်တွင်ရှိသည်။ ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုတွင် “''ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)”'' သည် အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး “''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်”'' ရာထူးကိုလည်း ‘''တပ်မတော်(ကြည်း)''’ မှ အရာရှိကြီးများကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ''တပ်မတော်(ရေ)'' နှင့် ''တပ်မတော်(လေ)'' တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုလုပ်ငန်းပိုင်းများဖြစ်သော စစ်ရေး၊ စစ်ထောက်ပိုင်းများကိုပါ စီမံဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် ညွှန်ကြားခြင်းများ ပြုလုပ်ရသည့်အတွက် တနည်းဆိုရသော် အုပ်ချုပ်မှုဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကက(ရေ) နှင့် ကက(လေ) တို့၏ အထက်တွင်ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်(ကြည်း/ ရေ/ လေ) အားလုံး၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအခြေအနေများအား “''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး''” သို့ အစီရင်ခံတင်ပြပေးရသည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်(ကြည်း) ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကျယ်ပြန့်ပြီး ရှုပ်ထွေးသည်။ ''ကက(ကြည်း)'' ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများအား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပေးရသော ရုံးအတွင်းရှိ ဌာနကြီးနှင့် ပါဝင်သောဌာနများမှာ - # စစ်ဆင်ရေးဌာနခွဲ ## [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ ## [[အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေး(အထူး)အဖွဲ့]]။ # [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်|စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်ရုံး]] # စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်ရုံး(ကြည်း) ## စစ်ဆင်ရေးဌာန ## တာဝန်ဌာန ## သုတေသနဌာန # တပ်မတော်သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာသုတေသနဌာနချုပ် ''('''မှတ်ချက်'''''<nowiki/>'''-''' ရုံး''အတွင်းရှိ ဌာနကြီးမဟုတ်သော်လည်း '''ကက(ကြည်း)'''မှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသော ဌာနချုပ် ဖြစ်သည်)'' ==== ၂။ [[စစ်ရေးချုပ်]]ရုံး ==== ''ကကရေး'' သည် စစ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ စီမံခြင်း နှင့် ညွှန်ကြားခြင်းတို့ကို အဓိကဆောင်ရွက်ရသည်။ အောက်ပါ အရာရှိချုပ်ရုံးများသည် လုပ်ငန်းပိုင်းတွင် ဤရုံး၏ အောက်တွင်ရှိသည် - # စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး # တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်ရုံး # စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး(ကြည်း/ရေ/လေ) ==== ၃။ စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး ==== ''ကကထောက်'' သည် စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ စီမံခြင်း နှင့် ညွှန်ကြားခြင်းတို့ကို အဓိကဆောင်ရွက်ရသည်။ စစ်ထောက်လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ''“ကကယာ''၊ ''ကကပံ့''၊ ''ကကနက်'' နှင့် ''ကကလျှပ်”'' လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ တို့သည် ဤရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှု အောက်တွင်ရှိသည်။ ==== ၄။ တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး ==== လေ့ကျင့်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများတွင် တပ်မတော် တက္ကသိုလ်များ၊ သင်တန်းကျောင်းများ အားလုံးသည် ဤရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ==== ၅။ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး ==== {{main|စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့}} ၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် နည်းဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာနကြီး (The Office of Strategic Studies) နှင့် စစ်ထောက်လှမ်းရေး (Defence Service Intelligence) ကို [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်]] အား ထုတ်ပယ်စဉ်မှစ၍ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သော တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိချုပ်ရုံး နေရာကို ပြန်လည် အစားထိုးရန် တပ်မတော် စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင်၎င်း၊ စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအကူတပ်များ၊ စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးသင်တန်းကျောင်းများနှင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်၎င်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ရုံးချုပ်ဌာနကြီး (၆) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # စီမံရေးနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနကြီး # လေ့ကျင့်ရေးဌာနကြီး # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်တွင်း) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်ပ) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (တန်ပြန်) # စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (နည်းပညာ) တို့ဖြစ်သည်။<ref name="mzn">{{cite book|author=မိုးဇေညိမ်း|title=ဘာလဲဟဲ့ စွမ်းအားရှင်|chapter=ဘာလဲဟဲ့ စရဖဆောင်းပါး}}</ref> ==== ၆။ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး ==== {{main|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ===== လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၉)ခု ===== * [[အမှတ်(၁)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၂)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၃)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၄)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၅)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၇)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ==== ၇။ [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး]] ==== ==== ၈။ [[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၉။ စစ်အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== * အထူးဆောက်လုပ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၁)ခု ==== ၁၀။ [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၁။ ဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ===== ဖွဲ့စည်းပုံ ===== * ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး * ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရေးနှင့် သုတေသနဌာနချုပ် * တပ်မတော်ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အီလက်ထရောနစ်ကျောင်း * ဆက်သွယ်ရေးတပ်ရင်းများ * အဆင့်မြင့်ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အီလက်ထရောနစ်စစ်ဆင်မှုတပ်ရင်းများ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများ * ဆက်သွယ်ရေးလုံခြုံမှုတပ်များ * ဆက်သွယ်ရေးအလုပ်ရုံတပ်များ * ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းထိန်းတပ်များ ==== ၁၂။ [[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၁၃။ သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့}} * သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၅)ခု ==== ၁၄။ [[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]]ရုံး ==== ===== အမြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (၁၀)ခု ===== * [[အမှတ်(၅၀၅) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၆၀၆) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၇၀၇) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၈၀၈) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၉) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၁) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၂) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၃) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၄) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၉၀၅) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်]] ==== ၁၅။ ဒုံးတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး<ref>https://www.bnionline.net/mm/item/news-11441.html</ref> ==== {{main|တပ်မတော်ဒုံးတပ်ဖွဲ့}} * ဒုံးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် - (၁)ခု ==== ၁၆။ [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၇။ [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၈။ [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၁၉။ ပြည်သူ့စစ်နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်များ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== {{main|နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့}} ==== ၂၀။ [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၁။ [[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၂။ ငွေစာရင်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၂၃။ [[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ==== ==== ၂၄။ ပစ္စည်းဝယ်ယူရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ==== ==== ၂၅။ [[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး]] ==== [[File:Scud-launcher-scotland1.jpg|thumb|239x239px|မြန်မာ့ ဒုံးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့သုံး မိုင်၃၀၀ကျော်အထိပစ်ခတ်နိုင်သော Hwasong-6 ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်|alt=]] [[File:Chinese KS-1 SAM mobile launcher.jpg|thumb|[[လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] သုံး KS-1A လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည်]] ==== ၂၆။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ ==== {{Main|တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ}}တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် များသည် စစ်ဆင်ရေးကိစ္စရပ်များ၌ သက်ဆိုင်ရာ ''ကစထ'' များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိပြီး ကျန် (ဦး/ရေး/ထောက်)လုပ်ငန်းများတွင်မူ သက်ဆိုင်သည့် အရာရှိချုပ်ရုံးများသို့ တိုက်ရိုက်အစီရင်ခံတင်ပြရသည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) လက်အောက်ရှိ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် # [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] # [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ==== ၂၇။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ ==== ''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)'' လက်အောက်ရှိ ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ် များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ် (၉၉) ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] ==== ၂၈။ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ ==== လက်ရှိ၌ ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် များမှာ (၁၇)ခု ရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၄)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ==== ၂၉။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ ==== ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ဒကစ)များသည် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့်အလှမ်းဝေးသောဒေသရှိတပ်များကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား ထိရောက်သောအုပ်ချုပ်မှုပေးနိုင်ရန်၊ မဟာဗျူဟာအရအရေးပါသော်လည်း တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အသစ်တစ်ခုအနေဖြင့်ဖွင့်လှစ်ရန်မလိုအပ်သည့် ဒေသများကို ကွပ်ကဲနိုင်ရန်ရည်ရွယ်ကာဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်၊ ဌာနချုပ်မှူး(ဒကစမှူး)အဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ရှိ အရာရှိကြီးတစ်ဦးမှ တာဝန်ယူသည်။ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ၏လက်အောက်ခံတပ်ရင်းအရေအတွက်သည် တပ်တည်ပုံအနေအထားအရ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုမတူညီကွာခြားမှုရှိသည်။ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်ကဲ့သို့ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း(၁၀)ရင်းမရှိသော်လည်း ထူးခြားမှုမှာ အခြားတပ်မှူး၊ စကခမှူးများမရရှိသော တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ဒကစမှူးများက ရရှိသည်။ ဒကစအုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရာနယ်မြေအတွင်း ဝင်ရောက်လှုပ်ရှားသော တပ်များကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲခွင့်ရရှိသည်။ လက်ရှိဖွဲ့စည်းဖွင့်လှစ်ထားပြီးသော ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (၆)ခုရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ကလေး)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (စစ်တွေ)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (တနိုင်း)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(တနိုင်း)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ပြည်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)]] # [[ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)]] ==== ၃၀။ ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်များ ==== စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် အဆင့်မှ တပ်မဟာ အဆင့်သို့ ပြင်ဆင်၍ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် '''ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်''' (၃)ခုရှိသည် - # [[အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] # [[အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်]] ==== ၃၁။ တပ်မတော်(ကြည်း) အထူးတပ်ဖွဲ့ခွဲများ ==== တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးများဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းထားသောအထူးတပ်ဖွဲ့ (၂)ဖွဲ့ရှိသည် - # [[အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့]] # [[တပ်မတော်အထူးလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့]] (S.S.F) ==== ၃၂။ တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့များ ==== # [[တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ ]] # [[တပ်မတော်ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ (တန်ပြန်) ]] # [[ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ်]] # [[ဒရုန်းပြင်ဆင်ရေးနှင့် နည်းပညာတပ်ဖွဲ့]] === တပ်မတော် (ရေ) === {{Main|တပ်မတော် (ရေ)}} ==== ဖွဲ့စည်းပုံ ==== * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)၊ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန (နေပြည်တော်) (ကက(ရေ)) * ဗျူဟာမြောက် ရေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (နေပြည်တော်) * [[ရေတပ် လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်|ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်]] (ဆိပ်ကြီးခနောင်တို) * [[ရေတပ် သင်္ဘောကျင်းဌာနချုပ်|ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းဌာနချုပ်]] (သန်လျင်) * ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ * [[ရေတပ် ဗျုဟာစစ်ရေယာဉ်စု|ရေတပ်ဗျုဟာ စစ်ရေယာဉ်စုများ]] * ရေတပ် တပ်ရင်းများ * ရေတပ် အထူးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Myanmar Navy SEALs)  ===== ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== * [[ဧရာဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ဧရာဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မောရဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|မောရဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[ဓညဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[ပမ္မဝတီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|ပမ္မဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[တနင်္သာရီ ရေတပ် စခန်းဌာနချုပ်|တနင်္သာရီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] === တပ်မတော် (လေ) === {{Main|တပ်မတော် (လေ)}} ==== ဖွဲ့စည်းပုံ ==== * ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)၊ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန (နေပြည်တော်) * လေယာဉ်ထုတ်လုပ်ပြင်ဆင်ရေးဌာနချုပ် (မင်္ဂလာဒုံ/ မိတ္ထီလာ) * မြေပြင်အတတ်သင်လေတပ်စခန်း (မိတ္ထီလာ) * လေကြောင်းအတတ်သင်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် (ရှမ်းတဲ) * လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ ===== * [[မင်္ဂလာဒုံ လေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မင်္ဂလာဒုံ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * မှော်ဘီ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * [[မိတ္ထီလာလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မိတ္ထီလာ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[တောင်ငူလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|တောင်ငူ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မြိတ်လေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မြိတ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မြစ်ကြီးနား လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * [[မကွေးလေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်|မကွေး လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * ပုသိမ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * ဟုမ္မလင်း လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် * နမ့်စမ် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် === မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ === {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့}} == မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ရာထူး နှင့် အဆင့် အခေါ်အဝေါ်များ == {{main|တပ်မတော်အရာရှိကြီးများ၏ ရာထူးအလိုက် အပွင့်များ}} === စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ (''ရာထူး'') === {{columns-list|2| #တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Commander in Chief of Defense Services) #ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Deputy Commander in Chief of Defense Services) #ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (Minster of Ministry of Defense) #ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ) (Joint Chief of Staff (Army, Navy ,Air Force)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ကြည်း) (Commander in Chief (Army)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ရေ) (Commander in Chief (Navy)) #ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (လေ) (Commander in Chief (Air Force)) #စစ်ဆင်ရေးအထူအဖွဲ့မှူး (Chief of Special Operation Bureau) #စစ်ရေးချုပ် (Adjutant General) #စစ်ထောက်ချုပ် (Quartermaster General) #စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် (Military Appointments General) #စစ်ဥပဒေချုပ် (Judge Advocate General) #စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Military Affair Security) #တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (Military Training General) #တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ် (Defense Services Inspector General) #လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Air Defense) #ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် (Chief of Defense Equipment Production) #စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် (ကြည်း) (Chief of Staff (Army)) #စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (ရေ) (Chief of Staff (Navy)) #စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (လေ) (Chief of Staff (Air Force)) #တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ် (Vice Adjutant General) #တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ် (Vice Quartermaster General) #တိုင်းမှူးများ (Regional Commander) #တပ်ထိန်းချုပ် (Provost Marshal) #စစ်လက်နက်ပစ္စည်းညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Ordinance) #စစ်အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Military Engineers) #ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Medical Services) #ဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Signal) #ပစ္စည်းဝယ်ယူမှု ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Defense Services Procurement) #လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်းညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Security Printing) #ပြည်သူ့စစ်နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်များ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of People's Militias and Border Troops) #ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Public Relations and Psychological Welfare) #ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Resettlement) #သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Armor) #အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Artillery) #ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Ordnance) #ထောက်ပံ့ရေးနှင့်ပို့ဆောင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Supply and Transport) #အင်အားဖြည့်တင်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူး #ကျောင်းအုပ်ကြီး (နကတ/ ဥစတ/ စတသ) (Commandant) #တိုင်းဦးစီး (Regional Chief Staff) #ဒုတိယတိုင်းမှူး (Deputy Regional Commander) #ကျောင်းအုပ်ကြီး (တနတ/ တဆတ/ တသဆ/ ဗသက/ တခရ/ တအက/ တတက) (Commandant) #ဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး (နကတ/ ဥစတ/ စတသ) (Deputy Commandant) #ပါမောက္ခချုပ် (စတသ) (Rector) #တပ်မမှူး (Divisional Commander) #စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး (Military Operation Commander) #ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး (Sector Operation Commander) #တပ်နယ်မှူး (Garrison Commander) #ဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး (တနတ/ တဆတ/ တသဆ/ ဗသက/ တခရ / တအက/ တတက) (Deputy Commandant) #ဒုတိယတပ်မမှူး (Deputy Divisional Commander) #ဒုတိယစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး (Deputy Military Operation Commmander) #ဒုတိယဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး (Deputy Sector Operation Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး (General Staff Officer) #ဦးစီးအရာရှိ (စစ်ရေး/စစ်ထောက်) (Adjutant / Quartermaster Staff Officer) #နည်းပြအရာရှိချုပ် ( စတသ/တနတ/ တနတ/တဆတ/တသဆ/ ဗသက/ တခရ /တအက/တတက) (Chief Instructional Officer) #အထက်တန်းနည်းပြ (နကတ) (Senior Lecturer) #စစ်ဗျူဟာမှူး (Tactical Operation Commander) #နည်းဗျုဟာမှူး (Tactical Operation Commander) #အထက်တန်းနည်းပြ (ဥစတ) (Senior Lecturer) #စခန်းမှူး (Camp Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) (General Staff Officer (First Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း) (Staff Officer (First Class)) #လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Assistant Judge Advocate General) #တပ်ရင်းမှူး (Commander / Regimental Commander) #ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (Second-in-Command / Regimental Commander) #ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှူး (Headquarter Company Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) (General Staff Officer (Second Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (Staff Officer (Second Class)) #ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Vice Assistant Judge Advocate General) #တပ်ခွဲမှူး (Company Commander) #စစ်ဦးစီးမှူး(တတိယတန်း) (General Staff Officer (Third Class)) #ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း) (Staff Officer (Third Class)) #လုံခြုံရေးတပ်စုမှူး (Security Platoon Commander) #တပ်ရေးဗိုလ်ကြီး (Adjutant) #တပ်ထောက်ဗိုလ်ကြီး (Quarter Master) #ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ (Intelligence Officer) #ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိ (Signal Officer) #ဆေးမှူး (Medical Officer) #တပ်စုမှူး (Platoon Commander) #တပ်ရင်းအရာခံဗိုလ် (Regimental Sergeant Major) #ဆေးလက်ထောက်အရာခံဗိုလ် (Medical Assistant) #တပ်ရင်းတပ်ထောက်အရာခံဗိုလ် (Regimental Quartermaster Sergeant) #ရုံးအုပ်ကြီး (Head Clerk) #အရာခံဗိုလ်/စာရေး (Warrant Officer Clerk) #တပ်ကြပ်ကြီး/စာရေး (Sergeant Clerk) #တပ်စိတ်မှူး (Squad Leader) #တပ်စာရင်းကိုင် (Unit Accountant) #ဗိုလ်လောင်း (Cadet) }} {| class="wikitable" |+တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးများနှင့် ခန့်အပ်သောအဆင့်များ !ရာထူး !အမြင့်ဆုံးခန့်အပ်သောအဆင့် |- |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_10.png|50px|center]] |- |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_9.5.png|50px|center]] |- |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန | rowspan="4" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_9.png|50px|center]] |- |ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) |- |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |- |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) | rowspan="14" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_8.png|50px|center]] |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |- |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |- |စစ်ရေးချုပ် |- |စစ်ထောက်ချုပ် |- |စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |- |စစ်ဥပဒေချုပ် |- |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |- |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |- |တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် |- |[[လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |- |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |- |စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး |- |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ် | rowspan="30" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_7.png|50px|center]] |- |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ် |- |ဒုတိယစစ်ဥပဒေချုပ် |- |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |- |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |- |ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) စခန်းမှူး |- |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနငွေစာရင်းရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် |- |အမြှောက်တပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |စစ်လက်နက်ပစ္စည်းညွှန်ကြားရေးမှူ |- |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|ဆေးဝန်ထမ်းညွှန်ကြားရေးမှူး]] |- |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |အင်အားဖြည့်တင်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |- |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |- |လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုအင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |- |ထောက်ပံ့နှင့်ပို့ဆောင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |[[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး]] |- |ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်မတော်မှတ်တမ်းရုံးညွှန်ကြားရေးမှူး |- |လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများညွှန်ကြားရေးမှူး |- |တပ်ထိန်းချုပ် |- |ကျောင်းအုပ်ကြီး (နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်) |- |လေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ရေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |တိုင်းမှူး |- |ဒုတိယတိုင်းမှူး | rowspan="15" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_6.png|50px|center]] |- |စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးချုပ်(စစ်ဆင်ရေး) |- |တိုင်းဦးစီးချုပ် |- |လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး |- |စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |တပ်မမှူး |- |အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ကျောင်းအုပ်ကြီး (စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်စစ်တက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း) (တပ်မတော်(ကြည်း)တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း) (တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများ) |- |ပါမောက္ခချုပ် (စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်စစ်တက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်) (တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်) |- |ဆေးရုံအုပ်ကြီး (တပ်မတော်ဆေးရုံများ) |- |တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိ |- |တပ်မတော်(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ကွန်ပြူတာဌာနမှူး |- |ဒုတိယလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး | rowspan="19" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_5.png|50px|center]] |- |ဒုတိယရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယတပ်မမှူး |- |ဒုတိယအမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယသံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး |- |ဌာနမှူး |- |စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး |- |ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ရေး/စစ်ထောက်) |- |ရေယာဉ်မှူး |- |စက်ရုံမှူး (ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ) |- |စက်ရုံမှူး (တပ်မတော်အကြီးစားစက်ရုံများ) |- |စခန်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းစခန်းများ) |- |တပ်မှူး (စစ်အခြေခံလေ့ကျင့်ရေးတပ်များ) |- |နည်းပြအရာရှိချုပ် (တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း) (တပ်မတော်(ကြည်း)တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း) (တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများ) |- |နည်းဗျူဟာမှူး |- |စစ်ဗျူဟာမှူး (စစ်ဗျူဟာ(အခြေချ)) |- |စစ်ဗျူဟာမှူး |- |အထက်တန်းနည်းပြ | rowspan="9" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_4.png|50px|center]] |- |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) |- |ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း) |- |လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် |- |စခန်းမှူး (တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) |- |တပ်မှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ) |- |တပ်ရင်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ရင်းမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) | rowspan="10" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_3.png|50px|center]] |- |ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) |- |ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် |- |စခန်းမှူး (ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ကွပ်ကဲသောဌာနချုပ်များ) |- |ဒုတိယတပ်မှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ) |- |ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |တပ်ခွဲမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ဆွယ်မှူး |- |စစ်ဦးစီးမှူး(တတိယတန်း) | rowspan="12" |[[ဖိုင်:Myanmar_officer_rank_insignia_2.png|50px|center]] |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး/ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်၏ ဦးစီးအရာရှိ |- |ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း) |- |ဥပဒေအရာရှိ |- |တပ်ရေးဗိုလ်ကြီး |- |တပ်ထောက်ဗိုလ်ကြီး |- |ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိ |- |ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိ |- |တပ်ရင်းဆေးမှူး |- |တပ်ဖွဲ့ခွဲမှူး (အကူ/လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း) |- |တပ်ခွဲမှူး (ခြေလျင်/ခြေမြန်) |- |လုံခြုံရေးတပ်စုမှူး |} ===ရာထူးအဆင့်နှင့် အဆောင်အယောင်=== ====ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများ==== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armed Forces/OF/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OF/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Navies/OF/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Air Forces/OF/Myanmar}} |} ====အခြားအဆင့်များ==== {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Blank}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OR/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Navies/OR/Myanmar}} {{Ranks and Insignia of Non NATO Air Forces/OR/Myanmar}} |} #ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (Senior General) #ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (Vice Senior General) #ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (General) #ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (Lieutenant General) #ဗိုလ်ချုပ် (Major General) #ဗိုလ်မှူးချုပ် (Brigadier General) #ဗိုလ်မှူးကြီး (Colonel) #ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး (Lieutenant Colonel) #ဗိုလ်မှူး (Major) #ဗိုလ်ကြီး (Captain) #ဗိုလ် (Lieutenant) #ဒုတိယ ဗိုလ် (Second Lieutenant) #အရာခံဗိုလ် (Warrant Officer I) #ဒုတိယ အရာခံဗိုလ် (Warrant Officer II) #တပ်ခွဲ တပ်ကြပ်ကြီး (Quarter Master Sergeant) #တပ်ကြပ်ကြီး (Sergeant) #တပ်ကြပ် (Corporal) #ဒုတပ်ကြပ် (Lance Corporal) #တပ်သား (Private) == လက်ရှိ တပ်တွင်း လစာများ == အစိုးရအဖွဲ့ဟာ လွှတ်တော်ရဲ့ သဘောတူညီချက်နဲ့ ၂၀၁၅ - ၁၆ ဘဏ္ဍာနှစ် ဧပြီလက စပြီး ဝန်ထမ်းများနှင့် တပ်မတော်သားများကို လစာတိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://7daydaily.com/story/34525 |accessdate=9 October 2019 |archivedate=9 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009053407/https://7daydaily.com/story/34525 }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar.mmtimes.com/features/13986-2015-03-31-17-36-28.html |access-date=9 October 2019 |archive-date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009053416/https://myanmar.mmtimes.com/features/13986-2015-03-31-17-36-28.html }}</ref> * တပ်သား တဦးလျှင် ဝင်ဝင်ခြင်း ကျပ် ၁၄၄၀ဝ၀ ဟု သတ်မှတ်ထားပြီး * ဒုတပ်ကြပ်တဦးလျှင် ၁၆၈၀ဝ၀၊ * တပ်ကြပ် တဦးလျှင် ၁၈၆၀ဝ၀၊ * တပ်ကြပ်ကြီး တဦးလျှင် ၂၀၄၀ဝ၀၊ * တပ်ခွဲတပ်ကြပ်ကြီးတဦးလျှင် ၂၂၀ဝ၀၀၊ * ဒုအရာခံ ဗိုလ်တဦးလျှင် ၂၄၀၀ဝ၀၊ * အရာခံဗိုလ် တဦးလျှင်၂၅၈၀ဝ၀၊ * ဒုဗိုလ်တဦးလျှင် ၃ သိန်း၊ ဗိုလ်တဦးလျှင် ၃ သိန်း နှစ်သောင်း၊ * သုံးပွင့်အဆင့်ရှိ ဗိုလ်ကြီးတဦးလျှင် ၃ သိန်း ၅ သောင်းမှ သုံးနှစ်သက်တမ်းရှိပါက နှစ်တိုး ကျပ် ၄၀၀၀၊ * ဗိုလ်မှူးတဦးလျှင် ၃ သိန်း ၉ သောင်း၊ * ဒုဗိုလ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ၄ သိန်း ၅ သောင်းမှ၊ * ဗိုလ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ၅ သိန်း ၅ သောင်း၊ * ဗိုလ်မှူးချုပ် တဦးလျှင် ၇ သိန်း၊ ဗိုလ်ချုပ် တဦးလျှင် ၁၀ သိန်း၊ * ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးတဦးလျှင် ၁၅ သိန်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တဦးလျှင် ကျပ် ၂၀ သိန်း၊ * ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး တဦးလျှင် ကျပ် ၂၅ သိန်းနှင့် * ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအတွက် ကျပ် ၃၀ သိန်း သတ်မှတ်ထားသည်။ == စစ်ဘက် စက်မှုလုပ်ငန်းများ == {{Main|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး_အရာရှိချုပ်ရုံး}} ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ(ကပစ)များအနေဖြင့် တပ်မတော်သုံး လက်နက်ငယ်များ၊ လက်နက်ကြီးများကိုထုတ်လုပ်သည်။ လက်ရှိ မြန်မာ့တပ်မတော်က အသုံးပြုနေသော လက်နက်ခဲယမ်းများသည် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ(ကပစ)များ ကိုယ်ပိုင်ထုတ်လုပ်သောလက်နက် အများစုဖြစ်ပြီး [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အရှေ့တောင်အာရှ]]နိုင်ငံများတွင် ကိုယ်ပိုင်လက်နက်ခဲယမ်းထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-48101816</ref> == စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ == မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း(MEC) ကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမီတက် (UMEHL) ကို စစ်မှုထမ်းများ သက်သာချောင်ချိရေး အတွက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာကျပ်ငွေ ၁၀ ဘီလီယံအသုံးပြု မတည် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီများ၏ အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာများမှာ လက်ရှိ ထိပ်တန်း တပ်မတော် ခေါင်းဆောင် တချို့နဲ့ အတူ စစ်မှုထမ်းဟောင်း အဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ်တွေ ဖြစ်ကြသည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma-49272042</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် MEC ၏ ဉက္ကဌဖြစ်သည်။ MEHL နှင့် MEC တို့က ပိုင်ဆိုင်သော စီးပွားရေးကဏ္ဍအမျိုးပေါင်းစုံတွင် ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကျောက်မျက်ထုတ်ယူရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ အာမခံလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းစသည့် ကဏ္ဍတို့မှ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းပေါင်း အနည်းဆုံး(၁၂၀)ခု မျှထိ ပါဝင်သည်။ <ref>https://www.nytimes.com/2019/08/05/world/asia/myanmar-military-business-united-nations.html</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] * [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] * [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] * [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] == ကိုးကား == === ရှင်းလင်းချက်မှတ်စုများ === {{Notelist}} === ကိုးကားစာရင်း === {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808040447/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=7E8F0ECFC4E6C8D08A41E57083FC8C7E?lawordSn=8545 |date=8 August 2022 }} * [http://www.mod.gov.mm ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224135234/https://mod.gov.mm/ |date=24 February 2021 }} * [http://cincds.gov.mm တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922134112/https://cincds.gov.mm/ |date=22 September 2020 }} {{တပ်မတော်}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်| ]] cqk2ukfrwz6i0m9a1pdn7opku5n485h 0 7470 1027950 1027814 2026-04-28T05:03:36Z Ninjastrikers 22896 1027950 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = ကလောဒေသရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = ပလောင်ဘာသာစကား, [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == "ပလောင်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States".</ref>"တအာင်း" ဟူသော အမည်သည် ကိုယ်ပိုင်အမည် ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref name="taang">"တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်" (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသော ရှေးဦးအရှေ့တောင်အာရှသားများ ဖြစ်ကြသည့် '''ပု''' (Pu; တရုတ်: 濮) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း “ပု” သို့မဟုတ် “ပိုင်ပု” (Baipu; တရုတ်: 百濮) သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးအကျဆုံးသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ <ref>တရုတ်ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများဖြစ်သည့် "စန်းဟိုင်ကျင်း" (Shanhaijing) တွင် ပုလူမျိုးများကို ယူနန်ဒေသ၏ မူလဌာနေလူမျိုးများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။</ref> ၎င်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများဖြစ်သည့် ဝ နှင့် ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးတို့၏ တိုက်ရိုက်ဘိုးဘွားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="ancestry">Davies, H. R. (1909). "Yunnan: The Link between India and the Yangtze".</ref> "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်သည် တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ <ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" (崩龙) ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> မင်မင်းဆက်ခေတ်မှတ်တမ်းများတွင် ပလောင်လူမျိုးများကို "ပု" (Pu) လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ချင်မင်းဆက်ခေတ်တွင် "ဘင်လုံ" (Benglong) ဟူသော အမည်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ သည်။ပလောင်လူမျိုး တို့ကို "ပန်းဘင်လုံ"၊ "ငွေဘင်လုံ" ဟူ၍ ဝတ်စုံအရောင်အသွေးအလိုက် ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ <ref>Scott, J. G. (1900). "Gazetteer of Upper Burma and the Shan States".</ref> ငွေဘင်လုံ (Yin Benglong)သည် ငွေပလောင် (Pale) မျိုးနွယ်စု။ ပန်းဘင်လုံ (Hua Benglong): ဒါက ဝတ်စုံမှာ ပန်းပြောက်တွေပါတဲ့ ရွှေပလောင် (Shwe) မျိုးနွယ်စု။အနက်ရောင်ဘင်လုံ (Hei Benglong): ရူးမိန်း မျိုးနွယ်စုတွေကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ အဓိပ္ပာယ်အရ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် တအာင်း(De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ <ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ== မနုဿပညာရှင်တို့က [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပလောင်]]လူမျိုးတို့သည် ‘မွန်-ခမာ‘ အနွယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမြေပေါ်တို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု လက်ခံကြသည်။ [[မွန်-ခမာ|မွန်-ခမာအနွယ်]]သည် ‘မွန်ဂိုလွိုက်‘ လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ 'ဩစတြစ်‘ နှင့် ‘[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်တရုတ်]]‘ ဟု ကွဲပြားလေသည်။ ၎င်းတို့သည် မောင်းဂုတ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဒေသတစ်ခုအတွင်း နေထိုင်ကြရာမှ လူဦးရေ တိုးတက်များပြားလာခြင်းကြောင့် မိမိတို့၏ အသက်ရှင် နေနိုင်ရေးအတွက် နေရာဒေသတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာကို ရှာဖွေနေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသည်။ ဤသို့အချိန်ကာလ ကြာညောင်းလာသောအခါ နေထိုင်ရာနေရာဒေသတို့လည်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီသောကြောင့် ဩစတြစ်နှင့် တိဗက်တရုတ်ဟူ၍ ကွဲပြားကြခြင်းဖြစ်၏။ ၎င်း မောင်းဂုတ်လူမျိုးတို့သည် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာရှာကြံ၍ နယ်မြေ​ဒေသတစ်ခုမှ တခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွေ့နေကြရာတွင် နေကရွိုတ်လူမျိုးနှင့် အထူးသဖြင့် ပရိုတိုဩစလွိုက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောကြသည်ဟု ဆို၏။ ထိုကြောင့် ဩစတြစ် လူမျိုးတို့သည် [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုနီးရှန်း]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေရှတစ်]] ဟူ၍ ယင်းတို့၏ သာသာစကားဖြင့် ခွဲခြားခြင်းဟုဆိုသည်။ ဩစတြိုအေရှတစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာသံ၊ မဏိပူရ) ရှိခါဆီလူမျိုး။ မုဏ္ဍလူမျိုး (ကိုလ်)၊ ဆန်သာလ်လူမျိုး၊ နာဂဗာရီကျွန်းရှိ နာဂဗာရီလူမျိုးနှင့် အာသံ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်ခမာအနွယ်ရှိတို့ ပြောဆိုသော စကားပါဝင်သည်။ (မောင်းဂုတ်) မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသမှ အာရှတိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ပိုင်းတို့၌ ပြန်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်(ရိအာန်) မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ်၊ ခါဆီစသော လူမျိုးတို့သည် မွန်ခမာအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော အလွန်သွေးနီးစပ်ကြသည် ညီရင်းအစ်ကို မောင်နှမရင်းသားချင်းဟုဆိုရပေမည်။ ထိုနည်းတူ မောင်းဂုတ် (မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး) မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]တွင် [[ပျူလူမျိုး|ပျု]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[ချင်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကရင်]]လူမျိုးဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဆင်းသက်လာကြသည်ဟုဆို၏။ ဩစတြိုအေရှတစ် အာရှတောင်ပိုင်းသို့ မဆင်းသက်မီ တရုတ်ပြည်ယန်စီ ကန်မြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် မွန်ခမာ လူမျိုးနွယ်အဖြစ် တစုတရုံးတည်း အခြေချ နေထိုင်လာကြ သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုကြောင့် ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် မွန်ခမာတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ၎င်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတမှုရှိပြီး မြေဆီဩဇာ ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို စနစ်တကျလုပ်ကိုင်နိုင်သော လူမျိုးဟု ယူဆရသည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာစွာ တစုတရုံးတည်း စနစ်တကျအခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် စိုက်ပျိုးရေးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကြီးဖြင့် စနစ်ကျသော လူအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းကြကာ ကျေးပြည်၊ ကျေးနယ်ထူးထောင်ကြသည်။ ၎င်း၌ မိမိတို့လူမျိုးများ၏ လူဦးရေများပြား လာခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း အာရှမြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ရာသီဥတုဆိုးဝါးမှု ကြောင့်လည်းကောင်းမြောက်ပိုင်း လူမျိုးနွယ်စုများအစုအပြုံ တိုးဝင်ဆင်းသက်လာခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း အကျပ် အတည်းနှင့်တွေ့ရသောကြောင့် တောင်ဘက်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြရသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ကြရာတွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဘက်သို့ ဗီယက်နမ်ဒေသတွင် ဗီယက်နမ်လူမျိုး၊ ကမ္ဘောဒီးယားဒေသတွင် ခမာလူမျိုး၊ ယိုးဒယားနှင့် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယပြည် ဒက္ခိဏ ကုန်းဒေသတွင် မုဏ္ဍလူမျိုး၊ ဘင်္ဂလားနယ်တွင် ဆန်သာလ်လူမျိုးနှင့် အာသံနယ်တွင် ခါဆီလူမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း အခြေချနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ မွန်ခမာအနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကားတမျိုးတည်ဖြစ်သော်လည်း အခြား ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်အခြေချပြီး ကာလကြာမြင့်စွာခွဲခွါကြခြင်း၊ မူရင်းဘာသာ စကားအပြင် ဝေါဟာရအသစ်များ တိုးတက်များပြားသုံးစွဲ၍ မိမိတို့အနွယ်နှင့် မတူသော ဝေါဟာရများထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းရှိသော်လည်း မူလ မွန်ခမာဝေါဟာရကို သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဤအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့က လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာပုံကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ===နေထိုင်သည့်ဒေသများ=== လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀)ခန့်ကပင် မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် (တအာင်း)လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ‘ ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသ‘ ဆီမှာ တောင်ဘက် သို့ ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ်ကြောင်းနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဆီသို့ ဆင်းသက်ကြပြီး တိုင်းပြည်တောင်ပိုင်းမဲနမ်မြစ်ဝှမ်း၌ မွန်လူမျိုးစုဦးဆောင်၍ ဒွါရာဝတီပြည်ကို ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့ကို ယောနက (ယူနန်) ယောန၊ ယောန်း(ယွန်း)၊ ကြောမ်း (ကြွမ်း) ဟု ဖြစ်ကြောင်းဆိုသည်။ ‘ပလောင်‘ တောတိုး ‘ယောလူမျိုး‘ ဟု အဆိုစာရှိလေရာ ယောနတိုင်း (ယူနန်ဒေသ)က ဆင်းသက်စီးပွားလာသော လူမျိုးဟုဆိုသည်။ ပလောင်တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းဒေသ၊ သထုံဒေသ၊ ပဲခူး-တောင်ငူဒေသတို့တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပလောင်လူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်သည့် (ရူမိုင်း)တို့ အခြေချကြောင်း ရမ္မဝတီဟုအမည်တွင်ကြောင်း သရေခေတ္တရာ (ပြည်)ပန်းတောင်းအရပ် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြကြောင်း၊ ရူမိုင်း (ရူမာည်း) ရှေ့ဟောင်းရာဇဝင်တွင်ရှိသည်။ ကျန်အစုမှာ တောင်ငူ-ရမည်းသင်းဒေသမှ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတစုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းဆီမှ မြန်မာပြည်သို့ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းနှင့် တပိန်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတ‌ကောင်းဒေသ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် ရှေ့ပုဂံ(ပေါက္ကံ) ဒေသ။ မင်းဘူး (၆)ခရိုင်ဒေသ၊ ပခုက္ကူ (ယောနယ်)ဒေသ ဗိဿနိုးဒေသတို့၌ ၀၊ ပလောင်လူမျိုးအနွယ်တစုတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး အခြေချခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်တွင်ကား မရှေးမနှောင်းပင် ရောက်ရှိလာကြသော ရှေးပျူနှင့်အနွယ်တူလူမျိုးများတို့ ရောနှောအခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ နောက်တွင် ပုဂံပြည်ကြီးကိုထူထောင်ကြရာတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် အနွယ်လူမျိုးမှာ ပါဝင်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာအရ သိရကြောင်း သိရပါ၏။ ပလောင်၊ ၀ နွယ်တူလူမျိုးတစ်စုတို့သည် တကောင်း ဒေသဆီမှ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီး မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သည့် မတ္တရာ၊ အောင်ပင်လယ် (မန္တလေး)၊ အင်းဝ၊ တောင်ပြုန်း၊ ကျောက်ဆည်ဒေသသို့ ပြန့်နှံ့အခြေချလာပြီး မွန်ခမာအနွယ် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်တို့နှင့် ပြန်ဆုံစည်းကြ၍ ကျောက်ဆည် (၁၁)ခရိုင်ဒေသတွင် အင်အားကြီးထွားပြန့်နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပန်းလောင်မြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ဒေသတို့တွင် ပြန့်နှံ့စွာ အခြေချနေထိုင်သည်ကို သိရှိရ၏။ ထို့ကြောင့် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးများ (ရှေးဦး ၀၊ ပလောင်) တို့သည် မြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း မွန်ဂိုတာတာလူမျိုးအုပ်စုတို့နှင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ကြရကြောင်း ရန်သူတို၏ နှောက်ယှက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရင်ဆိုင်ကြရကြောင်း၊ မြန်မာအုပ်စုဝင်တို့ အလုံးအရင်းအင်အားကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်း၊ မွန်ဂိုတာတာနှင့်အတူ မြန်မာအုပ်စုဝင်အနွယ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်း ကြောင်း မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြိုကွဲ၍ မွန်အုပ်စုတို့ မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသတို့၌ အခြေတည်ကြကြောင်း၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုအနွယ်တို့ ရှမ်းကုန်းပြင် မြင့်(တောင်ပေါ်ဒေသ) ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့ ဝင်ရောက်အခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။ မွန်ခမာအနွယ်ဝင် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီကျန် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တစ်စုအဖြစ် ထွက်လာကြပြီး တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (တာလီဒေသ) ထန်ချုန်းဒေသနှင့် ယုန်ချန်ဒေသတို့တွင် အခြေချ၍ မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ကြ သည်။ မွန်ဂိုတရုတ်အနွယ်တို့၏ အဆက်မပြတ် နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်မှု ဒဏ်ကြောင့် “ တာလီဖူးနိုင်ငံတော်(ကောသမ္ဘီပြည်) “ ပျက်ဆီးခဲ့ရသဖြင့် “ ၀ ” အနွယ်ဝင်သည် သံလွင်မြစ် ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်ကြပြီး မြန်မာပြည်သံလွင်အရှေ့ခြမ်းဒေသနှင့် အနောက်ခြမ်းဒေသ တွင်အခြေချ နေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရ၏။ တာလီဖူးမြို့ပြနိုင်ငံတော် (ကောသမ္ဘီပြည်) ပြိုကွဲခဲ့ရခြင်းကြောင့် ၀ နှင့် ပလောင်အနွယ်စု ကွဲထွက်ခဲ့ရပြီး ပလောင်အနွယ်စုမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်အကြား တောင်တန်းကြီး များကို ဖြတ်ကျော်၍ မုံးကိုး - ကြူကုတ်လမ်းကြောင်းမှ ကွက်ခိုင်၊ သိန္နီ၊ လားရှိုး - မိုင်းရယ်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ AD ၁၀ရာစုတွင် ပလောင်အနွယ်စုတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းအနီး ကျယ်လန့် (နမ့်ခမ်း - မူဆယ်) တွင် ပြန်လည်စုစည်းကြပြီး မြို့ပြကျေးပြည် (ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်) အဖြစ် ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ထို့နောက်တွင် “ ကျယ်လန့်ကျေးပြည်ထွန်း ကားစဉ်တွင် ပဲခူး - တောင်ငူ - ကျောက်ဆည် ဒေသတို့မှ အင်အားပြိုကွဲလာသည့် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်စုအနက်မှ ပလောင်အနွယ်စုသည် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရွှေလီချိုင့်ဝှမ်းဒေသရှိ အနွယ်စုတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့ပြကျေးရွာ စုစည်း တည်ထောင်ကြပြန်သည်။ ရာမဝတီဟုပင် အမည်တွင်၍ မြို့တော်ကို “ကျကောင်း” (မိန်းကောင်း)ဖြစ်သည်။ ခရိုင် (၂၉)ခုဖွဲ့စည်း ထားကြောင်းနှင့် ပလောင် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြသည်။ (ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော) တို့၏ မြို့ပြကျေးပြည်ဖြစ်ပြီး စည်ပင် ထွန်းကားခဲ့၏။ တောင်ပေါ်ကုန်းမြင့်၌ တည်ထားခြင်းကြောင့် ရန်အန္တရာယ်များကို ခုခံနိုင် ကာကွယ်နိုင်ရန်နှင့် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှု မလွယ်ကူစေရန်ဖြစ်ဟန် ရှိသည်ဟုရှိသည်။ ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] slt4eckjydxoo31uf32fdn2tg8qr3ko 0 7881 1028024 1024144 2026-04-28T11:13:54Z ဆန္ဒောဘာသ 142109 မွန် 1028024 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality =မွန်+တရုတ် |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} '''ဦးနေဝင်း''' (၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၁၀၊ သို့ ၁၄ သို့ ၂၄ မေ ၁၉၁၁<ref>{{Cite web |title=U Ne Win {{!}} Myanmar general and dictator {{!}} Britannica.com<!-- Bot generated title --> |url=https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win |accessdate=21 September 2017 |archivedate=9 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709221125/https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win }}</ref> – ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံ့အကြီးအကဲ]]အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၆ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ [[ပဲခူးတိုင်း]] အနောက်ခြမ်း၊ [[ပေါင်းတလည်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်။ဗမာ.တရုတ် ကပြား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[ဇီဝဗေဒ]] ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင် ကျောင်းသားများ အဆောင်နောက်ကျဝင်ခြင်းနှင့်ပါတ်သက်၍ အဆောင်မှူးနှင့်အချေတင်ဖြစ်ရာမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်။ ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ င == လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ == [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] တွင် ပါဝင်ကာ သခင်ရှုမောင် မှ ဗိုလ်နေဝင်း ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာလ [[ဖဆပလ]] နှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဦးနေဝင်းသည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] အဖြစ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၉၆၀ ဧပြီလတွင် အနိုင်ရပါတီ ဖြစ်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]] ကို အာဏာလွှဲ ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == အာဏာသိမ်းခြင်း == {{Main|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဦးနု]]ဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ]] အစိုးရထံမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကာလ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အာဏာရလာကာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ [[ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]]အဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့ညနေ ၈ နာရီ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများအသွင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နေသော  ပြည်သူလူထုကိုပါ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာပြီးအကြမ်းဖက်အသွင်ဆောင်လာသဖြင့် "''ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့် ခြင်းမရှိပါက ဓားကိုဓားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လှံကိုလှံဖြင့် သော်လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မည်'' "ဟု ဥပမာပေး၍ ငါးမိနစ်ကြာ သတိပေး မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၆-နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၈ တွင် ဦးနေဝင်းမှ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကို မိုင်းခွဲရန် စေခိုင်းသူမှာ သူမဟုတ်ရပါကြောင်း၊ [[ဦးအောင်ကြီး|ဗိုလ်အောင်ကြီး]]သာ တရားခံဖြစ် ကြောင်း ငြင်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဉီးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဉီးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုကြောင့် ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ အဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] pevypod4tqhk1ub35u1gcu4z20wblr8 0 7956 1027872 1027836 2026-04-27T15:44:44Z နေနီဝန်း 89694 /* မှတ်စု */ 1027872 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | body = {{Navy|Myanmar}} | post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | flag = Commander in Chief (Navy) flag of Myanmar.svg | flagsize = 180px | flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၏ အလံတော် | flagborder = yes | department = {{abbr|ကက(ရေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)}} | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း | image = | incumbentsince = | member_of = ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ | reports_to = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | first =* ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ဘို {{small|(ရေတပ်ဦးစီးမှူး အဖြစ်)}} * ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် {{small|(ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ်)}} | deputy =[[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ)]] | residence = စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | seat = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = {{ubl | [[File:16. Myanmar Navy GEN.png|50px]]|ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တံဆိပ် ---- [[File:Myanmar Navy Admiral Flag.svg|border|180px]]|ရေတပ်ဦးစီးချုပ်အသုံးပြုသော ရေတပ်သုံးအဆောင်အယောင် အလံ }} | precursor = | unofficial_names = ရေချုပ်၊ ရေချုပ်ကြီး | formation = * ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ {{small|(ရေတပ်ဦးစီးမှူး အဖြစ်)}} * ၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ်)}} | appointer = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] }} '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)''' ({{langx|en|Commander-in-Chief (Navy)}}) သည် [[တပ်မတော် (ရေ)]]၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကိုသာ ခန့်အပ်သော အဆင့်အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး၊ အဆင့် သတ်မှတ်ချက်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဤရာထူးခန့်အပ်ခံရသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ရှိသူ ပြန်တမ်းဝင် ရေတပ်အရာရှိသည် ရာထူးအားလက်ခံရယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရသည်။ ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက်<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref>{{rp|၁၂၈}} ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထို ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> လက်ရှိကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c51zl7x0q0xo|title=ရေချုပ် အပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC Burmese|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref><ref>https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/04/237628.html</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဗမာ့ရေတပ်မတော် ၏ အကြီးအကဲမှာ '''ရေတပ်ဦးစီးမှူး''' ('''Commanding Officer, Burma Navy''') ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ '''ရေတပ်ဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Naval Staff''') ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် သည် '''ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေတပ်)''' ('''Vice Chief of Staff (Navy)''') ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)''' ('''Commander-in-Chief (Navy)''') အဖြစ်​ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="DSR89"/> == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ စာရင်း == {|class="wikitable" ! စဉ် ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် !ဓာတ်ပုံ ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! ကိုးကား |- ! colspan=6| ရေတပ်ဦးစီးမှူး<ref name="T4"/> |- | ၁။ | ရေ ၄၀၁၇<ref name=MKZ>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၃-၁၇၄ |isbn=}}</ref> | | [[ဗိုလ်မှူးကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[ခင်မောင်ဘို]] | ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ – ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | | <ref name="T4"/> |- ! colspan=6| ရေတပ်ဦးစီးချုပ်<ref name="T4"/> |- | (၁) | ရေ ၄၀၁၇ | | [[ဗိုလ်မှူးကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[ခင်မောင်ဘို]] | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' – ၁၃ ဇွန် ၁၉၅၂ | | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/navy-commender/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | ရေ ၁၀၀၁<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဖေ | ၁၄ ဇွန် ၁၉၅၂ – ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=6| ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေတပ်)<ref name="T4"/> |- | (၂) | ရေ ၁၀၀၁<ref name=MKZ/> | | [[ဗိုလ်မှူးချုပ် (ရေတပ်)|ဗိုလ်မှူးချုပ်]] သန်းဖေ | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' – ၂၁ မေ ၁၉၆၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၃။ | ရေ ၁၀၂၅<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းတင် | ၃၀ မေ ၁၉၆၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | ရေ ၃၀၁၁<ref name=MKZ/> | | [[ဗိုလ်ချုပ် (ရေတပ်)|ဗိုလ်ချုပ်]] ချစ်လှိုင် | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၀ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | ရေ ၃၀၂၁<ref name=MKZ/> | | ဗိုလ်ချုပ် မောင်မောင်ဝင်း | ၁၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၀ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | ရေ ၁၀၃၈<ref name=MKZ/> | | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မောင်မောင်ခင် | ၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=6| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)<ref name="DSR89"/> |- | (၆) | ရေ ၁၀၃၈<ref name=MKZ/> | | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မောင်မောင်ခင် | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | ရေ ၃၁၁၀<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့် | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ – ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | ရေ ၃၁၄၅<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အေး | ၁၆ ဇွန် ၁၉၉၅ – ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | ရေ ၁၀၈၇<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်သိန်း | ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ – ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၀၀ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | ရေ ၁၁၀၇<ref name=MKZ/> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကြည်မင်း | ၉ ဩဂုတ် ၂၀၀၀ – ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | ရေ ၁၁၈၁<ref name=MKZ/> | [[File:Soe Thein.jpg|80px]] | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိုးသိန်း]] | ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၄ – ၂၀ ဇွန် ၂၀၀၈ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၂။ | ရေ ၁၁၉၆<ref name=MKZ/> | [[File:Nyan Tun World Economic Forum 2013.jpg|80px]] | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ရေတပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ဉာဏ်ထွန်း]] | ၂၁ ဇွန် ၂၀၀၈ – ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၃။ | ရေ ၁၂၈၂<ref name=MKZ/> | [[File:Vice Admiral Thura Thet Swe on July 29, 2013 (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ သက်ဆွေ | ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ – ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၄။ | ရေ ၁၂၈၇<ref name=MKZ/> | [[File:Admiral Tin Aung San (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] | ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၅။ | ရေ ၁၃၇၄<ref name=MKZ/> | [[File:Commodore Moe Aung (cropped).jpg|80px]] | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးအောင်]] | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၆။ | ရေ ၃၄၇၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2022-01/Vol-75%2CNo-2.pdf|title=စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အပ်နှင်းခြင်း၊နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂/၂၀၂၂)|work=MOI Myanmar|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ }}</ref> | | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇွဲဝင်းမြင့်]] | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ – ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | နုတ်ထွက်စာတင်ခိုင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/660278|title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) နှင့် ဒုစစ်ထောက်ချုပ်တို့ အစားထိုးခန့်|work=DVB|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၇။ | | | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2024/07/13/387025.html|title=ရေတပ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်းအား ခန့်အပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> | ၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{တပ်မတော် (ရေ)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ရေ)| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] gvpkk29vlpc1ef96mnjve5cw4muckql 0 8373 1027922 962082 2026-04-28T03:47:44Z Chenzeyan29 141880 [[ပျူ]] စာမျက်နှာကို [[ပျူ လူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း: ရှေးဟောင်းလူမျိုးစု 962082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{small|ပျူ}} | conventional_long_name = {{small|[[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]}} | common_name = ပျူ | continent = အာရှတိုက် | region = အရှေ့တောင်အာရှ | country = မြန်မာနိုင်ငံ | era = မြန်မာနိုင်ငံ ခေတ်ဦး | status = | event_start = Earliest Pyu presence in Upper Burma | year_start = c. 2nd century BCE | date_start = | event_end = Rise of Pagan Empire | year_end = c. 1050 | date_end = | event_pre = | date_pre = | event1 = Beikthano founded | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_post = | date_post = | p1 = Prehistory of Burma | flag_p1 = | p2 = | flag_p2 = | p3 = | flag_p3 = | p4 = | flag_p4 = | s1 = Pagan Dynasty | s2 = | s3 = | s4 = | flag_s1 = | flag_s2 = | flag_s3 = | flag_s4 = | image_flag = | flag = | flag_type = | image_coat = | image_map = Pyu Realm.png | symbol = | symbol_type = | image_map_caption = အနီရောင်စက်ဝန်းထဲရှိပျူမြို့ပြနိင်ငံများပြပုံ | capital = [[ဗိဿနိုး]]၊</br> [[သရေခေတ္တရာ]]၊</br> [[ဟန်လင်း]]၊</br> [[မိုင်းမောမြို့ဟောင်း|မိုင်းမော]] တကောင်း | common_languages = [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]] | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ | government_type = ဘုရင်စနစ် | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | leader5 = | year_leader5 = | currency = | legislature = | stat_pop1 = | stat_year1 = }}{{Merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 9jkfrg075jli07duw7ay6g1qhnupmhq 1027924 1027922 2026-04-28T03:53:59Z Chenzeyan29 141880 1027924 wikitext text/x-wiki '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 1l9m36zk9nqftqjckjj98yebjhiqrm3 1027925 1027924 2026-04-28T04:01:44Z Chenzeyan29 141880 1027925 wikitext text/x-wiki '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] npw1rsyzf1lbsa40ppi5zg8ps3tu9k7 1027926 1027925 2026-04-28T04:07:19Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူမျိုးရိုးဗီဇ */ 1027926 wikitext text/x-wiki '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] b4to51lxai9u9ar444iyvwiglluu1if 1027935 1027926 2026-04-28T04:15:58Z Ninjastrikers 22896 1027935 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 1tydlly501rtk50wxdgx4mqz4mf0aex 1027942 1027935 2026-04-28T04:22:07Z Chenzeyan29 141880 1027942 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] mzbc79kd23n2xsxzn62ys5fq5fdt8by 1027955 1027942 2026-04-28T05:54:54Z Chenzeyan29 141880 /* အမည်အခေါ်အဝေါ် */Merged content from [ပျူလူမျိုး] 1027955 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] k5ajloyahthetwkiwu7lkh987vgs6j1 1027956 1027955 2026-04-28T05:56:32Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */Merged content from [ပျူလူမျိုး] 1027956 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] dp3bggdu0ucrtcdim6nfab7x0eq5lfl 1027957 1027956 2026-04-28T05:57:49Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */Merged content from [ပျူလူမျိုး] 1027957 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] angmssl3sul1lkbc8w3fpakdlhawiwh 1027958 1027957 2026-04-28T05:59:07Z Chenzeyan29 141880 /* စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု */Merged content from [ပျူလူမျိုး] 1027958 wikitext text/x-wiki {{merge|ပျူလူမျိုး}} '''[[ပျူလူမျိုး]]''' များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref>ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 7ro7hb681az7ulqivqbtx8f7h1c5wua 1027960 1027958 2026-04-28T06:06:17Z Chenzeyan29 141880 1027960 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သဘာဝ အရိုင်းသက်သက် မျှသာရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်]] ယနေ့ ရှေးဦးဗမာတို့၏ ဘိုးဘေး ပျူလူမျိုးများဟုလည်းယူဆကြသည်။ ပျူ နှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာစကားပြောလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက် ဒေသများအထိအစုစုကွဲကာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[အလောင်းတော် ကဿဖ]] ၊[[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]]၊ [[ဟန်လင်း|ဟန်လင်းကြီး]] ၊ [[တကောင်း]] ၊ [[မြင်းခြံ]]၊ [[ပုဂံ]] ၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]] ၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း) ၊[[သရက်မြို့|သရက်]]၊ [[တောင်တွင်းကြီး]]၊[[ထားဝယ်]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]]၊ [[ညောင်လွန်]]၊ [[ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]]နယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အထောက် အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမ နှင့် ဝါရမမင်းဆက်များသည် (၇) ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်း အနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သောကြောင့် အင်ဒိုအာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံ ရရှိ လာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများ ကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ် သို့ နွယ် နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲ ကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အရေး အသား မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့် ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင် တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် (၄) ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက်ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ (၈) ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ (၁၈) နယ် မျှရှိကြောင်း ပျူမင်းသား အရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန် သင်းပင်းများ ရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူမင်းသား နှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးလိုက်ပါလာကြောင်း မှတ်တမ်းရှိသည်။ === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 2eqqtdcyxo9u6vxz8tb3dljjhr1cm97 1027963 1027960 2026-04-28T06:24:50Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1027963 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း |ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] iqjfejtysf9n9wxtiwt4h3k3nsv3gup 1027964 1027963 2026-04-28T06:27:16Z Chenzeyan29 141880 1027964 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === ပျူလူမျိုးတို့၏ဇာတ်သိမ်းကို ရေရာစွာမသိရသော်လည်း ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို နန်ချိုတို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် အခြား တိဘက်မြန်မာ အနွယ်များဖြစ်သည့် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကမ်းယံ အစရှိသည့် လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု အကြမ်းဖျင်း ယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပျူဟူ‌‌သည် ယနေ့ ဗမာလူမျိုးတို့ကို ဗြူမာ ဟုခေါ်သော ရှေးအမည် ဖြစ်၍ ပျူနှင့်ဗမာ အတူတူဟု ယူဆကြပြီး ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် တိဘက်မြန်မာအနွယ်ဝင်များ ထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ဟုမှန်းဆရသည်။ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစု အစောပိုင်းလောက်တွင် နန်ကျောက်တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာ အင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ [[ဗမာ]]အပါအဝင် ကျန် [[ချင်း]]၊[[ကရင်]]၊[[ပအိုဝ်း]] အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။ ပျူဘာသာဖြင့်နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 3qmqphcjb7lzzmfl4en34blxx7bz7as 1027965 1027964 2026-04-28T06:44:35Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း */ 1027965 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> === ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း === အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 15isrx36aga088cd6bxlpq8uinhprgf 1027966 1027965 2026-04-28T06:44:49Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း */ 1027966 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 64tuj3uyatiabu7o7r7rfv1exbhh490 1027968 1027966 2026-04-28T06:47:52Z Chenzeyan29 141880 1027968 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကဆောင်ရွက်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] o00lw3f8zxbdgch8dy5dkw8tmkfmtag 1027969 1027968 2026-04-28T06:55:44Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူမျိုးရိုးဗီဇ */ 1027969 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] hk1nlo9ctt9xfi05gxs8aqa5xe2kw8h 1027970 1027969 2026-04-28T06:56:49Z Chenzeyan29 141880 1027970 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကျန်အကြွင်းများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] cr5ztskad6y7t8gib6b4a6q70html4w 1027971 1027970 2026-04-28T06:58:39Z Chenzeyan29 141880 /* ပျူမျိုးရိုးဗီဇ */ 1027971 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး [[သရေခေတ္တရာ]] ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[[သရေခေတ္တရာ]] ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်[[သရေခေတ္တရာ]]မင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး[[သရေခေတ္တရာ]]ပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] b90au2t6ys7taiqzmjilfkqex1x1e56 1027982 1027971 2026-04-28T07:29:23Z Chenzeyan29 141880 1027982 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] 4egx5oh4v1owacj6lzgxb77z1815sjn 1027984 1027982 2026-04-28T07:33:00Z Chenzeyan29 141880 /* ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် */ 1027984 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ==အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု== ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။<ref> {{cite book |last= ဒေါက်တာသန်းထွန်း|first= |date=|title= ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ|url= |location= |publisher= သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်|page=205-206|isbn= |author-link=}} </ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] ehrydupra099zqoq9n0h61arkj6mcq8 1027985 1027984 2026-04-28T07:36:56Z Chenzeyan29 141880 1027985 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] jvnt4snsc1yp4qi1prcqi9oogvnmf95 1027986 1027985 2026-04-28T07:39:15Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှု */ 1027986 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == ပျူလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] e5w1r9hwe9ua3yjq8nwg1rfc7107mvm 1027987 1027986 2026-04-28T07:39:55Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း */ 1027987 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] alxag7x9qnn0f3zcwry0srsv9v621j8 4 9992 1027886 1026695 2026-04-27T18:05:54Z MediaWiki message delivery 21591 /* Tech News: 2026-18 */ အပိုင်းသစ် 1027886 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။ <!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --> မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။ |center=<div id="villagepumpfaq" style="padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;">{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}</div> |3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}<!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} {{clear}}<!-- ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။ -->[[<!-- OK -->Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude><!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> tiuai1u167plmzbbnpkplcayozm574j 0 14497 1027900 1027024 2026-04-28T01:18:15Z Chenzeyan29 141880 1027900 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == စာပေ == ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာအဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] mk5y138uqyefwqkdlfqcaqpnpvmcby8 1027901 1027900 2026-04-28T01:22:51Z Chenzeyan29 141880 /* ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း */ 1027901 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] gts7hm9wkxyqq0hc4mvx99xw4tbm722 1027903 1027901 2026-04-28T01:33:11Z Chenzeyan29 141880 /* ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း */ 1027903 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] bk5dy35xdhqbaxe3ty821iydeth944i 1027904 1027903 2026-04-28T01:43:47Z Chenzeyan29 141880 /* အသုံးခွဲခြားခြင်း */ 1027904 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်: low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] oqhob9ui0t3ie88jgjtbb7sakjzefqm 1027905 1027904 2026-04-28T01:48:14Z Chenzeyan29 141880 /* ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] */ 1027905 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်: low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] iwpal5olgwgnqplr3u3105jx13iemqr 1027906 1027905 2026-04-28T01:49:44Z Chenzeyan29 141880 /* အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) */ 1027906 wikitext text/x-wiki [[File:Shan+text+copy.jpg|right|thumb|250px|ရှမ်းဗျည်းအက္ခရာနှင့် နံပါတ်စဉ်များ]] '''ရှမ်းဘာသာစကား'''သည် [[ရှမ်း|ရှမ်းလူမျိုး]]တို့၏ တိုင်းရင်းသား ချက်မြှုပ် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်သည်။ [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အတွင်းတွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည့် တဲဟုန်၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ပြည်နယ်စုတို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အနည်းငယ်ပြောဆိုကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်ဘာသာစကား မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ၎င်း၌ အသံ (၆)သံ ရှိပြီး ထိုင်းစကားသံတို့နှင့် အတိအကျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိပဲ အသံထွက်ရာတွင် ဖိ၍ ထွက်ဆိုရသော ဆဋ္ဌမမြောက် စကားသံ ရှိသည်။ ၎င်းကို တိုင်ရှမ်းတို့ အခေါ်အရ တိုင်းယိုင် (တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) သို့မဟုတ် တိုင်းကြီး (တႆးလူင်/Tai Long) ဟု ခေါ်သည်။ “ရှမ်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဒေသစွဲ လူမျိုးစွဲအရ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြင့် (exonym) ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ(သို့မဟုတ်)သျှာမ်မှ မြန်မာအခေါ် ရှမ်း (Shan) ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်းလူမျိုးတို့အား ပါဠိအခေါ်အဝေါ် သျှာမ်အား အနောက်တိုင်းသားတို့က သယာမ် (Siam) ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>http://sai-shan-lay.blogspot.com/2007/12/shan-language-and-font.html</ref> == အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်း: လိၵ်ႈတႆး; Tai Yai) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားမှုအရ * '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ |ကရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' (ယခင်က တိုင်-ကဒိုင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) ** '''[[Kam-Tai languages|ကမ်-တိုင် အုပ်စု]]''' *** '''[[Be-Tai languages|ဘီ-တိုင် အုပ်စုငယ်]]''' **** '''[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် (Tai) ဘာသာစကားများ]]''' ***** '''[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စု]]''' ****** '''[[Northwestern Tai languages|အနောက်မြောက်ဘက် တိုင်အုပ်စုငယ်]]''' ******* '''[[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းဘာသာစကား]]''' (ရှမ်းကြီး) ရှမ်းဘာသာစကားသည် အနောက်တောင်ဘက် တိုင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] (Central Thai)၊ [[လာအိုဘာသာစကား|လာအို]] (Lao) နှင့် [[ဂုံရှမ်းဘာသာစကား|ဂုံ (Khun)]] ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်မြောက်ဘက် အုပ်စုငယ်ဖြစ်သည့်အတွက် [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]] ရှိ တိုင်အဟုန် (Tai Ahom) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[တယ်ဟုန်]] ရှိ တိုင်လေ တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref>ရှမ်းဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ (၅) မျိုးမှ (၆) မျိုးအထိ ရှိသော အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်း ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>Diller, A. V. N., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ == ရှမ်းဘာသာစကားနှင့် စာပေသမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကား သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် မူလအခြေခံခဲ့သော ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> အေဒီ (၆) ရာစုနှင့် (၁၃) ရာစုကြားတွင် တိုင်နွယ်ဖွားများသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး သီးခြားဘာသာစကား ဝိသေသများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရှမ်းစာရေးစနစ်များသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အသုံးပြုရာတွင် ပညာရေးနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများအတွက် စံပုံစံတစ်ခု လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် စံရှမ်းအက္ခရာ (Standard Shan Script) ကို သတ်မှတ်အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan Language". SIL International.</ref> စံ ဗြိတိသျှခေတ် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ရှမ်းစာလုံးပုံစံများသည် မြန်မာစာပုံနှိပ်စက် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ရှမ်းစာအုပ်များကို ရန်ကုန်နဲ့ မော်လမြိုင်မြို့မှ ပုံနှိပ်စက်တွေမှာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာစာလုံး ပုံသွန်းလောင်းပုံကို အခြေခံပြီး ရှမ်းစာလုံးများကိုအချိုးအစားကျနသော မြန်မာစာလုံးများကဲ့သို့ စက်ဝိုင်းပုံစံများအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်သုံး ရှမ်းစာ(လိၵ်ႈတႆး)အဝိုင်း (Standard Shan Script) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော ရှမ်းစာပေကော်မတီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - # '''အသံနေအသံထား သင်္ကေတများ:''' ရှမ်းဘာသာစကား၏ အသံ (၆) မျိုးကို ခွဲခြားနိုင်ရန် အသံနိမ့်အသံမြင့် သင်္ကေတ များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ # '''ဒီဇိုင်းအားလုံးကို Unify လုပ်ခြင်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားနေသော ရေးထုံးများကို စုစည်းကာ ခေတ်မီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အဝိုင်းပုံစံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စံရှမ်းအက္ခရာတွင် အသံထွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပညာရေး၊ သတင်းစာနှင့် စာပေထုတ်ဝေမှုများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့သော် ဒေသအလိုက် ရှမ်းစာပုံစံများကိုလည်း ယနေ့ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> === ရှမ်းဗျည်း(၁၈)လုံး [မြန်မာစာထည့်သွင်းဖော်ပြထား | ရှမ်းစာ] === {| class="wikitable" !ရှမ်းစာ !RTGS !IPA !အထက်ရှမ်းစာ |- |ၵ |''ka'' |/k/ |'''''ᥐ''''' |- |ၶ |''kha'' |/kʰ/ |'''''ᥑ''''' |- |င |''nga'' |/ŋ/ |'''''ᥒ''''' |- |ၸ |''sa'' |/t͡s/, /s/ |'''''ᥓ''''' |- |သ |''hsa'' |/sʰ/ |'''''ᥔ''''' |- |ၺ |''nya'' |/ɲ/ |'''''ᥭ''''' |- |တ |''ta'' |/t/ |'''''ᥖ''''' |- |ထ |''tha'' |/tʰ/ |'''''ᥗ''''' |- |ၼ |''na'' |/n/ |'''''ᥢ''''' |- |ပ |''pa'' |/p/ |'''''ᥙ''''' |- |ၽ |''pha'' |/pʰ/ |'''''ᥚ''''' |- |ၾ |''fa'' |/f/, /pʰ/ |'''''ᥜ''''' |- |မ |''ma'' |/m/ |'''''ᥛ''''' |- |ယ |''ya'' |/j/ |'''''ᥕ''''' |- |ရ |''ra'' |/r/ | |- |လ |''la'' |/l/ |'''''ᥘ''''' |- |ဝ |''wa'' |/w/ |'''''ᥝ''''' |- |ႁ |''ha'' |/h/ |'''''ᥞ''''' |- |ဢ |''ah'' |/ʔ/ |'''''ᥟ''''' |} == အသုံးခွဲခြားခြင်း == ရှမ်းဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သုံးနှုန်းပုံ အဆင့်အတန်း များ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် ၁။ နန်းသုံးစကား ကျိုင်းတုံဟော်နန်းနှင့် အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အဆင့်မြင့် သုံးနှုန်းပုံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို '''"လိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ"''' သို့မဟုတ် စော်ဘွားနန်းသုံးစကားဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပါဠိနှင့် သက္ကတနွယ်ဖွား ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။<ref>Mangrai, Sao Saimong. (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ဘုရင် သို့မဟုတ် စော်ဘွားကို ရည်ညွှန်းသော နာမ်စားများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ (ဥပမာ - စားသည်ကို "သိမ်းဆည်းသည်" ဟု သုံးနှုန်းခြင်း)။ ၂။ သာသနာသုံးစကား ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ တရားဓမ္မများ ဟောကြားရာတွင် အသုံးပြုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ပါဠိဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှု အလွန်များပြားပြီး စာပေစကား (Literary Language) ပုံစံဖြင့် ရေးသားပြောဆိုကြသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ရိုသေမှုပြ ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် "ၸဝ်ႈ" (Chao) ကို ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအတွက် အမြဲတွဲဖက်သုံးစွဲသည်။ ၃။ ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း စိမ်းသောသူများ၊ လူကြီးမိဘများနှင့် အထက်လူကြီးများကို ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဝါကျအဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုပြပုဒ်များဖြစ်သော "ၶႃႈ" (Kha - အမျိုးသား/အမျိုးသမီးသုံး) ကို ထည့်သွင်းပြောဆိုကြသည်။မိမိကိုယ်ကို "ၶႃႈ" (ကျွန်တော်/ကျွန်မ) ဟု နှိမ့်ချသုံးနှုန်းပြီး တစ်ဖက်လူကို "ၸဝ်ႈ" သို့မဟုတ် "ပီႈ/ၼွင်ႉ" (အစ်ကို/မောင်) စသည်ဖြင့် သင့်လျော်သလို ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၄။ ရိုးရိုးသုံးစကား မိသားစုအတွင်း၊ သူငယ်ချင်းအချင်းချင်းနှင့် ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုပြ ပုဒ်များကို ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း များ ပိုမိုပါဝင်လာသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == အသံဗေဒ == ရှမ်းဘာသာစကားသည် အသံထွက်ဗေဒအရ ကြွယ်ဝသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသံနိမ့်အမြင့် ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ === ဗျည်းသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် အခြေခံဗျည်းသံ (၁၈) သံမှ (၂၀) ခန့်ရှိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် မတူသောအချက်မှာ ရှမ်းစကားတွင် "ဖ" (f) သံ နှင့် "ဟ" (h) သံတို့သည် သီးခြားအရေးပါသော နေရာတွင် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics.</ref> {| class="wikitable" ! !! နှုတ်ခမ်းသံ !! သွားသံ !! အာခေါင်သံ !! လည်ချောင်းသံ |- ! ပိတ်သံ (Plosives) | p, pʰ || t, tʰ || c, cʰ || k, kʰ, ʔ |- ! နှာသံ (Nasals) | m || n || ɲ || ŋ |- ! ပွတ်တိုက်သံ (Fricatives) | f || s || || h |- ! လျှာဘေးသံ (Lateral) | || l || || |} === သရသံများ === ရှမ်းဘာသာစကားတွင် သရသံ (၉) မျိုးရှိပြီး အတိုအရှည် ခွဲခြားမှုရှိသည်။<ref>Diller, A. V. N. (2008). ''The Tai-Kadai Languages''. Routledge.</ref> ==== အခြေခံသရများ (Monophthongs) ==== {| class="wikitable" ! ရှမ်းအက္ခရာ !! အသံထွက် (IPA) !! အမည် |- | ၵိ || /i/ || သရအိ (ဣ) |- | ၵေ || /e/ || သရအေ |- | ၵႄ || /ɛ/ || သရအဲ |- | ၵႃ || /a/ || သရအာ |- | ၵေႃ || /ɔ/ || သရအော |- | ၵူဝ် || /o/ || သရအို |- | ၵု || /u/ || သရအု (ဥ) |- | ၵို || /ɯ/ || သရအွီ (အသံပိတ်သရ) |- | ၵၾ || /ɑ/ || သရအ (Open-back) |} ==== နှစ်ဆင့်သရများ (Diphthongs) ==== နှစ်ဆင့်သရများကို အခြေခံသရများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ (ယ၊ ဝ) ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးသည်- * '''ၵိဝ်''' /iu/ (အိ+ဝု) * '''ၵေဝ်''' /eu/ (အေ+ဝု) * '''ၵႅဝ်''' /ɛu/ (အဲ+ဝု) * '''ၵဝ်''' /au/ (အ+ဝု) * '''ၵၢဝ်''' /au/ (အာ+ဝု) * '''ၵွႆ''' /oi/ (အော+ယိ) * '''ၵုၺ်''' /ui/ (အု+ယိ) * '''ၵိုၺ်''' /ɯi/ (အွီ+ယိ) ရှမ်းစာပေတွင် သရသံတစ်ခုတည်း ရေးသားလေ့မရှိဘဲ ဗျည်းနှင့် တွဲဖက်မှသာ အသံထွက်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် '''"ၵို" (/ɯ/)''' သံသည် မြန်မာစကားတွင် မရှိဘဲ ထိုင်းဘာသာစကားရှိ "သရအွတ်" (Sara Ue) အသံနှင့် ဆင်တူသော အာခေါင်ပိတ်သံ ဖြစ်သည်။ === အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) === ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းကြီး) တွင် အခြေခံအားဖြင့် အသံနိမ့်အမြင့် (၅) မျိုး ရှိသော်လည်း အချို့ဒေသန္တရစကားများတွင် (၆) မျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref>Pittayaporn, Pittayawat. (2009). ''The Phonology of Proto-Tai''. Cornell University.</ref> # '''အသံတက်:''' low-rising pitch (ဥပမာ - "မႃ" မြင်း) # '''အသံနိမ့်:''' low-level pitch (ဥပမာ - "မႃႇ" ပခုံး) # '''အသံနိမ့်တောက်:''' mid-falling pitch (ဥပမာ - "မႃႉ" လာသည်) # '''အသံမြင့်:''' high-level pitch (ဥပမာ - "မႃး" အနာ) # '''အသံလတ်:''' mid-level pitch (ဥပမာ - "မႃဝ" အမဲလိုက်သည်) === ဝါကျအဆုံးသတ်ဗျည်းများ === ရှမ်းစကားတွင် ဝါကျ သို့မဟုတ် စကားလုံးအဆုံးသတ်၌ သုံးနိုင်သော ဗျည်းသံများမှာ -p, -t, -k, -m, -n, -ŋ, -w, -j တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရှမ်းဘာသာစကား]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 7uj57gwmw4gsmpdnwwr3zjleu519ip0 0 14612 1027877 962889 2026-04-27T16:46:13Z နေနီဝန်း 89694 [[ဟာမင်း ဂါရင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] သို့ နေနီဝန်းက ရွှေ့ခဲ့သည်: အမည်စာလုံးပေါင်းမှားပြင်ရန် 962889 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဟာမင် ဂိုးအားရင်း | native_name = Hermann Göring | native_name_lang = de | image = Hermann Goering - Nuremberg 2 (cropped).jpg | alt = | caption = Göring at the [[Nuremberg trials]], {{circa|1946}} | order = 16th | office = List of presidents of the Reichstag{{!}}President of the Reichstag | term_start = 30 August 1932 | term_end = 23 April 1945 | president = [[Paul von Hindenburg]]<br />(1932–1934) | 1blankname = Führer | 1namedata = [[Adolf Hitler]]<br />(1934–1945) | 2blankname = Chancellor | 2namedata = {{plainlist| * [[Franz von Papen]] (1932) * [[Kurt von Schleicher]] (1932–1933) * Adolf Hitler (1933–1945) }} | predecessor = [[Paul Löbe]] | successor = {{Collapsible list | title = {{nobold|''Office abolished''}} | [[Erich Köhler]]<br />([[President of the Bundestag|President of the West German Bundestag]] in 1949) | [[Johannes Dieckmann]]<br />([[Leadership of East Germany#Heads of parliament|President of the East German People's Chamber]] in 1949) }} | office1 = [[Oberkommando der Luftwaffe#Organization|Chief of the ''Luftwaffe'' High Command]] | term_start1 = 1 March 1935 | term_end1 = 23 April 1945 | 1blankname1 = Führer | 1namedata1 = Adolf Hitler | deputy1 = [[Erhard Milch]] | predecessor1 = ''Office established'' | successor1 = [[Robert Ritter von Greim]] | office2 = {{lang|de|[[Reichsstatthalter#Third Reich|Reichsstatthalter]]}} of Prussia | term_label2 = Acting | term_start2 = 25 April 1933{{sfn|Kershaw|2008|p=284}} | term_end2 = 23 April 1945 | predecessor2 = Adolf Hitler | successor2 = ''Office abolished'' | office3 = {{lang|de|[[Minister President of Prussia|Ministerpräsident]]}} of Prussia | term_start3 = 11 April 1933 | term_end3 = 23 April 1945 | predecessor3 = [[Franz von Papen]]<br />({{lang|de|Reichskommissar}}) | successor3 = ''Office abolished'' {{collapsed infobox section begin | Additional positions | titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} {{Infobox officeholder | embed = yes | suboffice4 = Chairman of the [[Council of Ministers for Defense of the Reich]]{{sfn|Nazi Conspiracy and Aggression|1946|pp=100–101}} | subterm4 = 1939–1945 | suboffice5 = [[List of German economics ministers|''Reichsminister'' of Economics]] | subterm5 = 1937–1938 | suboffice6 = [[Four Year Plan|Reich Plenipotentiary of the Four Year Plan]]{{sfn|Evans|2005|p=358}} | subterm6 = 1936–1945 | suboffice7 = {{lang|de|Reichsminister}} of Forestry | subterm7 = 1934–1945 | suboffice8 = [[Ministry of Aviation (Nazi Germany)|''Reichsminister'' of Aviation]] | subterm8 = 1933–1945 | suboffice9 = President of the [[Prussian State Council (Nazi Germany)|Prussian State Council]] | subterm9 = 1933–1945 | suboffice10 = Member of the [[Reichstag (Nazi Germany)|Greater German Reichstag]] | subterm10 = 1933–1945 | suboffice11 = Member of the [[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag]] | subterm11 = 1928–1933 | suboffice12 = {{lang|de|[[Oberster SA-Führer]]}} | subterm12 = 1923 | suboffice13 = }} {{collapsed infobox section end}} | birth_name = Hermann Wilhelm Göring | birth_date = {{birth date|df=yes|1893|01|12}} | birth_place = [[Rosenheim]], Germany | death_date = {{death date and age|df=yes|1946|10|15|1893|01|12}} | death_place = [[Nuremberg]], Germany | death_cause = [[Suicide]] by [[cyanide poisoning]] | party = [[Nazi Party]] (1922–1945) | spouse = {{plainlist | * {{marriage|[[Carin Göring|Carin von Kantzow]]|1923|1931|end=d.}} * {{marriage|[[Emmy Göring|Emmy Sonnemann]]|1935}} }} | children = [[Edda Göring]] | father = [[Heinrich Ernst Göring]] | relatives = [[Albert Göring]] (brother) | residence = [[Carinhall]] | occupation = {{hlist|[[Aviator]]|politician}} | cabinet = [[Hitler cabinet]] | signature = Hermann Göring Signature.svg | signature_alt = <!--Military service--> | allegiance = {{Unbulleted list|[[German Empire]]|[[Nazi Germany]]}} | branch = {{Unbulleted list|[[Imperial German Army]]|{{lang|de|[[Luftstreitkräfte]]}}|{{lang|de|[[Sturmabteilung]]}}|{{lang|de|[[Luftwaffe]]}} }} | serviceyears = {{plainlist| * 1912–1918 * 1933–1945 }} | rank = {{Unbulleted list | {{lang|de|[[Reichsmarschall]]}} | {{lang|de|[[Sturmabteilung|SA]]-[[Obergruppenführer]]}} | {{lang|de|[[Ranks and insignia of the Forest protection (Nazi Germany)|Reichsforst-]] und [[Deutsche Jägerschaft|Reichsjägermeister]]}}}} | unit = | commands = [[Jagdgeschwader I (World War I)|''Jagdgeschwader'' 1]] | battles = {{unbulleted list |[[World War I]] |[[World War II]]}} | mawards = {{Unbulleted list | <!--[[Iron Cross]], 1st Class | [[Knight's Cross of the Iron Cross]] | [[Order of the Zähringer Lion|Zähring Lion]] with Swords |[[Friedrich Order]] | {{longitem|[[House Order of Hohenzollern]] with Swords, 3rd Class}} | --> {{lang|fr|[[Pour le Mérite]]}} | [[Grand Cross of the Iron Cross]] }} | footnotes = | module = {{Infobox criminal | child = yes |conviction = [[Crimes of aggression|Conspiracy to commit crimes against peace]]<br>[[Crimes of aggression]]<br>[[War crimes]]<br>[[Crimes against humanity]] | trial = Nuremberg trials | conviction_penalty = [[Capital punishment|Death]] | conviction_status = [[Deceased]] }} | alma_mater = [[University of Munich]] }} [[ဖိုင်:Hermann_Göring_-_Röhr.jpg|thumb|ဟာမင် ဂိုးအားရင်း]] ဂျာမနီနိုင်ငံ နာဇီပါတီီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟာမင် ဂိုးအားရင်း'''သည် [[ဘာဗေးရီးယားပြည်နယ်|ဘာဘေးရီးယားပြည်]] ရိုဇင်ဟိုင်းမြို့၌ ၁၈၉၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ကြည်းတပ်ဗိုလ်အဖြစ်ဖြင့် စစ်မှုထမ်းရာမှ ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သော် လေတပ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ရန်သူလေယာဉ်ပျံများကို အများဆုံး ပစ်ချနိုင်သဖြင့် ပထမတန်းလေယာဉ်သူရဲကောင်းဟု ချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာတည်ထောင်သော နာဇီအဖွဲ့သို့ ဝင်သည်။ နာဇီအဖွဲ့ မုန်တိုင်းတပ်ကိုဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ရသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ပရပ်ရှားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်၍ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးလည်း ဖြစ်လာသည်။ ဂျာမန်လေတပ်ကို ကိုယ်တိုင်ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွက် ပြင်ဆင်မှုဖြစ်သော ၄ နှစ် စီမံကိန်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နာဇီများ တန်ခိုးကြီးချိန်တွင် ဂျာမန်လေတပ်စစ်သူကြီးဖြစ်သော ဂိုးအားရင်းသည် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ခဲ့၍ ဟစ်တလာ၏ ညာလက်ရုံးကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးခါနီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာနှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်၍ နာဇီပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေသည်။ စစ်ကြီးအပြီး စစ်တရားခံများကို စစ်ဆေးသော မဟာမိတ်စစ်ခုံရုံးက ဂိုးအားရင်းအား စစ်တရားခံအဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့၌ သေဒဏ်အမိန့်ချမှတ် လိုက်သည်။ သေဒဏ်အပြစ်ပေးရန်နေ့သို့ မရောက်မီ ဂိုးအားရင်းသည် မိမိကိုယ်ကို မိမိအဆိပ်ခတ်၍ အဆုံးစီရင်လိုက်လေသည်။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၃|title=ဟာမင် ဂိုးအားရင်း}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Stub}} {{lifetime|၁၈၉၃|၁၉၄၆}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ဂျာမန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပထမကမ္ဘာစစ်မှ ဂျာမန် စစ်မှုထမ်းများ]] r5bbug3ey0q44a4p9f04696m8cgfn59 0 18849 1027882 1026300 2026-04-27T17:37:54Z Aung Minn Khannt77 92927 1027882 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] ol0z7yxq9s12725ioncn55dna30scrj 0 18859 1027995 851835 2026-04-28T09:07:44Z Chenzeyan29 141880 စာမျက်နှာကို [[လူးရှမ်းလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1027995 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လူးရှမ်းလူမျိုး]] ==လူး(သို့မဟုတ်)လူးရှမ်း== '''လူးလူမျိုး'''သည် ပြည်ထောင်စု[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး]]နွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်|ကျိုင်းတုံနယ်]] အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်၊ [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် [[ဂုံလူမျိုး]] တို့ အနေများလေသည်။ ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ လူးနှင့် ဂုံ(ခွံ)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။ လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။ ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား ခရိုင်များ၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]]([[လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား]])ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပန်းနား]] တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ ==လူးယဉ်ကျေးမှု== သူတို့၏ ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်သော အင်္ကျီလက်ရှည်ကို ဝတ်၍ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးများကို ပေါင်းတတ်သည်။ လူးလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေ အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်သော အိမ်များဖြစ်ကြသည်။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။ လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] sm66doqcvz74nn623067odb6d5h2usi 0 20767 1027865 832396 2026-04-27T15:10:18Z 咽頭べさ 78800 1027865 wikitext text/x-wiki '''ကဆုန်လပြည့်နေ့''' သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။ # ဘုရားအလောင်းတော် သုမေဓာရှင်ရသေ့သည် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ လေးဆူမြောက်ဖြစ်သော ဂေါတမအမည်ဖြင့် ဘုရားစင်စစ် ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု [[ဒီပင်္ကရာဘုရား|ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရား]]ထံမှ နိယတဗျာဒိတ်ကို ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ခံယူခဲ့သည်။ # မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားအား ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ # မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူခဲ့သည်။ # မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် မလ္လာမင်းတို့၏ အင်ကြင်းဥယျာဉ်၌ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသို့ ထူးခြားချက် (၄) ရပ်နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အပေါင်းတို့က ကဆုန်လပြည့်နေ့အား ဘုရားနေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားရှင်သည် ဤနေ့ဤအခါ၌ သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူရန်အတွက် ဗောဓိပင်အား အမှီပြု၍ တရားအားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဗောဓိပင်အား ရေသွန်းလောင်းခြင်းစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ရေသွန်းလောင်းကြသည်မှာ ကဆုန်လတွင် ရေရှားပြတ်လပ်၍ ညှိုးလျော်အံ့ဆဲဖြစ်သော ဗောဓိပင်ကို လန်းဆန်းစိုပြေစေရန်အတွက် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအလေ့အထသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ယနေ့ထက်တိုင် ရှင်သန်ဆဲဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်အမြဲပင် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ညောင်ရေသွန်းပွဲများ ပြုလုပ်လျက်ရှိကြသည်။ == ဗျာ၊ ဖွား၊ ပွင့်၊ စံ ဤလေးတန်မှတ်ရန် ဗုဒ္ဓနေ့ == *ဗျာ - ကဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ဗျာဒိတ်တော်ကိုခံယူတော်မူပါသည်။ *ဖွား - က‌ဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ဖွားမြင်တော်မူပါသည်။ *ပွင့် - က‌ဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ဘုရားပွင့်တော်မူပါသည်။ *စံ - က‌ဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူပါသည်။ က‌ဆုန်လပြည့်နေ့တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ အဖြစ်တော်လေးမျိုးစလုံး တိုက်ဆိုင်စွာဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောကြောင့် ထိုနေ့သည် ထူးမြတ်သောနေ့ ဖြစ်သည်။ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံမှ ဘုရားစင်စစ်ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟူ၍ ဗျာဒိတ်တော် ရရှိခဲ့သည်။ <ref>[http://memories-of-mstint.blogspot.com/2011/05/blog-post_16.html Memories of mstint: မဟာဗောဓိပင် ရေစင်သွန်းလောင်းပူဇော်<!-- Bot generated title -->]</ref> [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]လောင်း ဖြစ်တော်မူသော [[သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား]] ကို သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ် (နီပေါနိုင်ငံ)တွင် ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော သိရီမဟာမာယာ မိဖုရားကြီးတို့မှ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၆၀ဝ ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ ၆၂၃) မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်၊ သောကြာနေ့၊ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန်ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့် စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော ၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅) နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်၊ အင်္ဂါနေ့၊ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူသည်။ ==အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရုံးပိတ်ရက်== သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တော်တွင် ကျင်းပခဲ့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကွန်ဖရင့်မှာ ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ရုံးပိတ်ရက် အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်ရေး အဆိုကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလမှာ ကုလသမဂ္ဂသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။ (၅၄) ကြိမ်မြောက် ကုသလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှာ တင်သွင်းသော အဆိုကို မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံများ စုစုပေါင်း (၃၄) နိုင်ငံက ထောက်ခံကြသည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂမှ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရုံးပိတ်ရက် Vesak Universal Holiday အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.un.org/en/events/vesakday/ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak 24 May 2013 United Nations] * [http://www.unvesak.org/ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak 24 May 2013United Nations Day of Vesak Victoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719203418/http://unvesak.org/ |date=19 July 2013 }} * [http://www.vesaksingapore.org/?p=107 ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့About Vesak Day , Significance of Vesak Day 24 May 2013 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120913002639/http://www.vesaksingapore.org/?p=107 |date=13 September 2012 }} * [http://www.ugandabuddhistcenter.org/activities.php?page=vesak_day ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak 24 May 2013 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010112700/http://www.ugandabuddhistcenter.org/activities.php?page=vesak_day |date=10 October 2012 }} * [http://www.mea.gov.lk/index.php/en/media/news-archive/3474-buddhas-teachings-can-resolve-todays-conflicts-too--president-at-un-vesak-day ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak 24 May 2013 ]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=k-sHts7O8xQ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak 24 May 2013 United Nations Buddha Jayanti 2555th Vesak celebration in UN HQ ] * [http://www.undv.org/vesak2012/en/2012declaration.php ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak The Buddhajayanti 2600 Celebrations of the Buddha's Enlightenment May 31- June 2, 2012 (B.E.2555) BANGKOK ,Bangkok Declaration of the Ninth International Buddhist Conference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728224344/http://www.undv.org/vesak2012/en/2012declaration.php |date=28 July 2013 }} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ နေ့ထူးနေ့မြတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အားလပ်ရက်များ]] hf9w5k44px5nx7xkjgk4awkea9cpnac 0 47673 1027873 1027853 2026-04-27T15:45:50Z နေနီဝန်း 89694 /* မှတ်စု */ 1027873 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | body = {{Air force|Myanmar}} | post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Air Force) flag of Myanmar.svg | flagsize = 180px | flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)၏ အလံတော် | flagborder = yes | image = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ​[[ထွန်းဝင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|04|21|ds=yes}} | residence = တပ်မ​တော် အရာရှိကြီးများ အိမ်ရာ၊ ကကန၊ နေပြည်တော် | seat = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | department = {{abbr|ကက(လေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)}} | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | appointer = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | member_of = ကာကွယ်ရေးဌာန​ကောင်စီ | reports_to = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | deputy = [[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(​လေ)]] | first = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး [[စောရှီးရှိုး]] | precursor = ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်) | formation = {{Start date and age|1947|12|11|df=yes|p=yes}} | unofficial_names =​ လေချုပ်၊ လေချုပ်ကြီး | footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = [[File:16. Myanmar Air Force GEN.png|50px]]<br>လေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး }} '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ({{langx|en|Commander-in-Chief (Air)}}) သည် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကိုသာ ခန့်အပ်သော အဆင့်အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး၊ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၃-၁၇၄ |isbn=}}</ref> ဤရာထူးခန့်အပ်ခံရသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ရှိသူ ပြန်တမ်းဝင် လေတပ်အရာရှိသည် ရာထူးအားလက်ခံရယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရသည်။ ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက်<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref>{{rp|၁၂၈}} ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထို ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> လက်ရှိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ [[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း - ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်မောင်ကျော် လေချုပ်တာဝန်ကအနားပေးခံရ - ဘီဘီစီ မြန်မာ {{!}} အထူးသတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရ သတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရခေါင်းစဉ် သတင်း {{!}}မြန်မာသတင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-59819021 |website=BBC News မြန်မာ |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my-MM}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့လေတပ်မတော် ၏ အကြီးအကဲမှာ '''လေတပ်ဦးစီးမှူး''' ('''Commanding Officer, Burma Air Force''') ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ '''လေတပ်ဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Air Staff''') ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် သည် '''ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေတပ်)''' ('''Vice Chief of Staff (Air)''') ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="T4"/> ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ('''Commander-in-Chief (Air)''') အဖြစ်​ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="DSR89"/> == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ စာရင်း == {|class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center;" ! style="background:#efefef;" | စဉ် ! style="background:#efefef;" | ဓာတ်ပုံ ! style="background:#efefef;" | ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="background:#efefef;" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="background:#efefef;" | စတင်ရက် ! style="background:#efefef;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#efefef;" | တာဝန်သက်တမ်းကာလ ! style="background:#efefef;" | မှတ်ချက် ! ကိုးကား |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | လေတပ်ဦးစီးမှူး<ref name="T4"/> |- | ၁။ | | လေ ၁၀၂၀ | style="text-align: left;" | [[ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[စောရှီးရှိုး]] | ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | ''{{age in years and days|1947|12|15|1948|5|8}}'' | | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/air-force-b-1/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |trans-title=Individuals who have served as the Vice Chief of Staff (Air)/ Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=Defence Services Museum |publisher=Defence Services (Army, Navy, Air Force) News Techonlogy Department |access-date=22 April 2026}}</ref> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | လေတပ်ဦးစီးချုပ်<ref name="T4"/> |- | (၁) | | လေ ၁၀၂၀ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စောရှီးရှိုး | ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | ''{{age in years and days|1948|5|8|1949|2|8}}'' | style="text-align: left;" | <small>[[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်သည့်အပြင် ကရင်ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် အငြိမ်းစားပေးခံခဲ့ရသည်။</small> | <ref name=DCDSM/> |- | ၂။ | | လေ ၁၀၀၉ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သူရ အက်စ်ဂျေခင် | ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀ | {{age in years and days|1949|2|23|1950|6|15}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၃။ | | လေ ၁၀၀၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ် | ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀ | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | ''{{age in years and days|1950|6|15|1955|9|28}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်)<ref name="T4"/> |- | (၃) | | လေ ၁၀၀၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ် | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' | ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃ | ''{{age in years and days|1955|9|28|1963|11|26}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | လေ ၁၀၄၂ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[သောင်းဒန်]] | ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃ | ၇ မတ် ၁၉၇၄ | {{age in years and days|1963|11|27|1974|3|7}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | | လေ ၁၀၄၇ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်]] သူရစောဖြူ | ၈ မတ် ၁၉၇၄ | ၁၈ မတ် ၁၉၈၀ | {{age in years and days|1974|3|8|1980|3|18}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | | လေ ၁၀၅၉ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ် ကိုကြီး | ၁၉ မတ် ၁၉၈၀ | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | {{age in years and days|1980|3|19|1985|11|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | | လေ ၁၁၂၇ | style="text-align: left;" | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] တင်ထွန်း | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | ''{{age in years and days|1985|11|14|1989|5|10}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=8 style="background:#E0EFFF;" | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)<ref name="DSR89"/> |- | (၇) | | လေ ၁၁၂၇ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | ''{{age in years and days|1989|5|10|1992|2|5}}'' | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | လေ ၁၁၉၃ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း | ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | {{age in years and days|1992|2|5|1995|6|15}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | လေ ၁၃၀၂ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ငွေ | ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅ | ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | {{age in years and days|1995|6|15|1997|11|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | | လေ ၁၃၃၄ | style="text-align: left;" | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်သန်း | ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁ | {{age in years and days|1997|11|15|2001|7|13}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | | လေ ၁၅၈၁ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ် မြင့်ဆွေ | ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁ | ၂ မေ ၂၀၀၂ | {{age in years and days|2001|7|13|2002|5|2}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၂။ | [[File:Myat Hein.jpg|80px]] | လေ ၁၆၈၂ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[မြတ်ဟိန်း]] | ၁၈ မေ ၂၀၀၂ | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | {{age in years and days|2002|5|18|2013|2|14}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၃။ | | လေ ၁၇၅၄ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ခင်အောင်မြင့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ခင်အောင်မြင့်]] | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | {{age in years and days|2013|2|14|2018|1|2}} | | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၄။ | [[File:General Maung Maung Kyaw.jpg|80px]] | လေ ၁၉၂၅ | style="text-align: left;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်ကျော်]] | ၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | {{age in years and days|2018|1|3|2022|1|9}} | style="text-align: left;" | ရာထူးမှအနားပေးခံရသည်။<small><ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော် ရာထူးမှ အနားပေးခံရ|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/11/248837.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၂ |date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref></small> | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၅။ | | လေ ၁၉၈၂ | style="text-align: left;" | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] | ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{age in years and days|2022|1|10|2026|4|10}} | style="text-align: left;" | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]]အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- style="background:#F5FFFA;" | ၁၆။ | | လေ ၂၁၃၀ | style="text-align: left;" | '''[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]]''' | ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{age in years and days|2026|4|21}} | <ref name=DCDSM/><ref name=BBC21426>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |author=<!-- not stated --> |date=21 April 2026 |title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း လေချုပ်ဖြစ်လာ |trans-title=General Tun Win has become the Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- |} ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (လေ)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (လေ)|-ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] m4pvc1d7f11gj4kfy9hk8wfrynfrei1 0 51510 1028028 1026142 2026-04-28T11:57:15Z Saw Aarr Ae 137778 1028028 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] phrtyz6r4i4gxppzcdto72yaffpvti1 0 67139 1027954 338023 2026-04-28T05:45:05Z ~2026-25716-45 142104 1027954 wikitext text/x-wiki အရွက်မှာ လက်ဝါးခန့်ရှိ၍ အရွက်ဝိုင်းသည်။ မြေနှင့်တစ်ထွာ တစ်မိုက်ခန့် ကပ်၍ ပေါက်တတ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> မြေပြင်တွင် ကပ်၍ အရွက်ထွက်သော အမျိုးဖြစ်သည်။ ဥမှာ ဂေါ်သဇင်နှင့်တူသည်။ ကတိုးနံ့ကဲ့သို့ မွှေးသည်။ ၎င်းကို မိန်းမကိစ္စတွင် စီရင်ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဝီယသိဒ္ဓိမြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ <ref>ဖိုးသာဝ၊ ဂမုန်းအညွှန်းကျမ်း(ပထမအုပ်)နှာ-၃၂</ref>ရှေးဆရာကြီးများပရလောကသားတွေကိုမြင်တွေ့နိုင်ရန်အသုံးပြုကြသည်။ ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဂမုန်းပင်]] {{plant-stub}} 0izhy129ovri44d6c9dahl3qwvpby02 0 72344 1027914 957359 2026-04-28T03:18:41Z ~2026-25897-23 142102 မြို့အမည်မှားတဲ့အတွက်ပြင်ဆင်ခြင်းဖြစ်သည်။ 1027914 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့ |official_name = {{nobold|{{blk|ဒေုးဖယ်ခုံ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = Pekon, Shan State.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 19 |latm = 52 |lats = 06 |longEW = E |longd = 96 |longm = 59 |longs = 59 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဖယ်ခုံမြို့''' သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကလောခရိုင်]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ၊ ၅၉ မိနစ် ၁၈ စက္ကန့်နှင့် ၁၉ ဒီဂရီ ၁၇ မိနစ် ၃၄ စက္ကန့်အကြား၊ အရှေ့လောင်တီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၃၂ မိနစ် ၅၃ စက္ကန့် နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ် ၁၀ စက္ကန့်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ (၈၀၇.၆) စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၄၀.၃၁) မိုင်ရှိပြီး တောင်မှ မြောက်သို့ (၄၇.၃၄) မိုင် ရှည်လျားသည်။ ဖယ်ခုံမြို့တွင် ကယန်း၊ ရှမ်း၊ အင်းသား၊ ပအိုဝ်း၊ ကယား၊ ဓနု၊ လီဆူ၊ ဗမာ လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့နယ်အတွင်း ကျား-၅၂,၄၇၄ ဦး၊ မ-၅၃,၆၄၃ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅,၁၁၇ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ==နယ်နိမိတ်== ဖယ်ခုံမြို့၏မြောက်ဘက်တွင် [[ပင်လောင်းမြို့]]၊[[ညောင်ရွှေမြို့]]၊[[ဆီဆိုင်မြို့]]နယ်များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[လွိုင်ကော်]]နှင့်[[ဒီမောဆိုးမြို့]]နယ်များ၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]နယ်များနှင့်ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၅၁ ပေတွင် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} 5ygt3v1e9j0udr0c3emjbdfzo01f6i6 1027919 1027914 2026-04-28T03:27:00Z ~2026-25897-23 142102 /* နယ်နိမိတ် */ 1027919 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့ |official_name = {{nobold|{{blk|ဒေုးဖယ်ခုံ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = Pekon, Shan State.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 19 |latm = 52 |lats = 06 |longEW = E |longd = 96 |longm = 59 |longs = 59 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဖယ်ခုံမြို့''' သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကလောခရိုင်]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ၊ ၅၉ မိနစ် ၁၈ စက္ကန့်နှင့် ၁၉ ဒီဂရီ ၁၇ မိနစ် ၃၄ စက္ကန့်အကြား၊ အရှေ့လောင်တီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၃၂ မိနစ် ၅၃ စက္ကန့် နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ် ၁၀ စက္ကန့်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ (၈၀၇.၆) စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၄၀.၃၁) မိုင်ရှိပြီး တောင်မှ မြောက်သို့ (၄၇.၃၄) မိုင် ရှည်လျားသည်။ ဖယ်ခုံမြို့တွင် ကယန်း၊ ရှမ်း၊ အင်းသား၊ ပအိုဝ်း၊ ကယား၊ ဓနု၊ လီဆူ၊ ဗမာ လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့နယ်အတွင်း ကျား-၅၂,၄၇၄ ဦး၊ မ-၅၃,၆၄၃ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅,၁၁၇ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ==နယ်နိမိတ်== ဖယ်ခုံမြို့၏မြောက်ဘက်တွင် [[ပင်လောင်းမြို့]]၊[[ညောင်ရွှေမြို့]]၊[[ဆီဆိုင်မြို့]]နယ်များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[လွိုင်ကော်]]နှင့်[[ဒီမောဆိုးမြို့]]နယ်များ၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့]]နယ်များနှင့်ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၅၁ ပေတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မြောက်-ကရင်ပြည်နယ်၊သံတောင်ကြီးမြို့နယ်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} gkqnz3iq2sz69r62u8ykmdwgtxuszln 0 86108 1027976 1027816 2026-04-28T07:09:47Z နေနီဝန်း 89694 တပ်မတော်တစ်ခုလုံး၏အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး တပ်မတော်တစ်ခုလုံးအတွက်ထမ်းဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ထမ်းဆောင်သည့်တပ်ဖွဲ့ဟု မဖော်ပြသင့်ပါ။ ကြည်းရေလေကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆောင်းပါးများကိုလည်းကြည့်ပါ။ 1027976 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါးဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | post = တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | flag = Flag of the Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg{{!}}border | flagsize = 180px | flagcaption = တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အလံတော် | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | image =IMG4619YeWinOo.jpg | imagesize = | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | style = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] (ကာလုံ) | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | formation = * ၁၉၄၇ ({{small|ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ်}}) * ၁၉၈၉ ({{small|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}}) | first = * ဗိုလ်ချုပ် အလ် စီ သောမတ်စ် ({{small|ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်}}) * ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောမောင် ({{small|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ်}}) | unofficial_names = တပ်ချုပ်၊ ကာချုပ် | deputy = {{Flagicon image|Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg}} [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | founder = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | seat = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = [[ဖိုင်:18. Myanmar Army SGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | residence = တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | constituting_instrument = [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]] | nominator = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | appointer_qualified = ({{Small|ကာလုံ၏ထောက်ခံချက်ဖြင့်}})<ref>[[:s:ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ#တပ်မတော်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]</ref> | department = {{Armed forces|Myanmar}} | precursor = ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ စစ်မင်းကြီး }} '''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{langx|en|Commander-in-Chief of Defence Services}}၊ အတိုကောက် ''CinCDS'') သည် ကြည်း၊ရေ၊လေလက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုံဖွဲ့စည်းထားသည့် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] တစ်ခုလုံး၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည်။ ရှေးအသုံးအနှုန်းဖြင့် '''စစ်သေနာပတိ'''ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည်ဟု [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]၊ ပုဒ်မ ၂၀ (ဂ) တွင် ပြဋ္ဌာန်း ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/161441|title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အားလုံး၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀ (ဂ) အား ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုသင့်ဟု တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဆွေးနွေး|date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=ပြည့်ဖြိုးအောင်၊ အောင်မင်းသိန်း|publisher=Eleven Media Group}}</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားသော [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် ၈ တွင် ရှိသော်လည်း [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀ |၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]ကာလတွင် တပ်မတော်မှ ၎င်းသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]] အဆင့်ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|date=၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=စိုင်းဝဏ္ဏ|publisher=[[မြန်မာတိုင်း(မ်)]]|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ (ကကနကောင်စီ) ညွှန်ကြားလွှာ ၁၈/၇၃ အရ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသောသူသည် မိမိအားတပ်မတော်မှ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန် လိုအပ်သည့်ကာလပတ်လုံး ထမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]တို့၏ သက်တမ်းကို ၆၅ နှစ်အထိသတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန်သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို|date=20 July 2016|work= The Irrawaddy}}</ref> သို့သော်လည်း [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|မင်းအောင်လှိုင်]] တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်က ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီတွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|နိုင်ငံတော်အာဏာကိုသိမ်းယူ]]ခဲ့ပြီး ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ ယခင်ကကန့်သတ်ထားသည့် တာဝန်သက်တမ်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/05/20/242000.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့် အသက် ၆၅ နှစ် ကန့်သတ်ချက်ပယ်ဖျက်|date=20 May 2021|work= The Irrawaddy}}</ref> == လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့်အာဏာ == တပ်မတော်၏ လက်ရှိ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးမှာ ယခင်ဖွဲ့စည်းပုံက ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထက် အလွန်မြင့်သည်။ ယခင်က ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏လက်အောက်တွင် တပ်မတော်၏ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ တပ်ဖွဲ့များကို ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲနိုင်ရန် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ထားရှိရာ [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ ၎င်းရာထူးသည် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်/ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဆင့်နှင့် ညီမျှသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ပြောင်းလဲခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်တွင်မူ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က တပ်မတော်၏ အာဏာအရပ်ရပ်ကိုရရှိထားပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအပါအဝင် အခြားဝန်ကြီးဌာနအချို့၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးသည် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အောက်တွင်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဟူသော ရာထူးအသစ်ကို တိုးချဲ့ဖန်တီးခဲ့ရာ ယခုတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် အဆင့် ၈ တွင်ရှိပြီး ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကဲ့သို့အဆင့်ထက် မြင့်သည် (သို့မဟုတ်) ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref name=":0" /> === အုပ်ချုပ်ရေး === စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အမိန့်ပေးစနစ်နှင့် အုပ်ချုပ်မှုအာဏာသည် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံမှ ဆင်းသက်လာသည်။ သို့ရာတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုမူ ၎င်းနှင့် ၎င်းခန့်အပ်ထားသည့် အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးပါဝင်သော အဖွဲ့ဝင်စုစုပေါင်း ၁၁ ဦးရှိသည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ ထောက်ခံချက်ဖြင့်သာ ခန့်အပ်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သို့ဖြစ်ရာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ၎င်းရာထူးမှဖယ်ရှားရန် (သို့မဟုတ်) ၎င်းရာထူးနေရာ၌အသစ်ပြောင်းလဲခန့်အပ်ရန် ၎င်းမှတစ်ပါး မည်သူမျှအာဏာမရှိပေ။ စစ်ဘက်ရာထူးခန့်အပ်မှုတွင်လည်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ၊ [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] အစရှိသည်တို့မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကသာ အလွယ်တကူ ခန့်အပ်/ပြောင်းရွှေ့/ဖယ်ရှားနိုင်သဖြင့် စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အကြွင်းမဲ့အာဏာရရှိထားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ === တရားစီရင်ရေး === စစ်ဘက်တရားစီရင်ရေးတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆုံးအဖြတ်သည် အပြီးပြတ်ဖြစ်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ စစ်ဘက်တရားစီရင်ရေးတွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိတစ်ဦးအားစီရင်ရာ၌ စစ်တရားရုံးများတွင် ၎င်းအဆင့်ထက်မနိမ့်သူပါဝင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုစစ်တရားရုံးကို စီရင်ခံမည့်သူထက် အဆင့်မြင့်သောအရာရှိက ဖွဲ့စည်းပေးရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို စစ်ဖက်ဥပဒေဖြင့် အရေးယူနိုင်ခြင်းမရှိပေ။ === ဥပဒေပြုရေး === စစ်ဘက်ဥပဒေများကို အရပ်ဖက်ဥပဒေများကဲ့သို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အာဏာဖြင့် ပြင်ဆင်/ပြဋ္ဌာန်းသည်။ သို့ရာတွင် အရေးပေါ်ကာလ၌မူ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းဖွဲ့စည်းထားသောအဖွဲ့ကဖြစ်စေ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းနိုင်သည့်အာဏာရှိသည်။ သာမန်အခြေအနေတွင်လည်း တပ်မတော်၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ ကန့်သတ်ချက်များကို ပြုပြင်ဆောင်ရွက်နိုင်သော ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ (ကကန) ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က ဆုပ်ကိုင်ထားရာ စစ်ဘက်ဥပဒေပြုရေးတွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အာဏာရရှိထားသည်။ == ခန့်အပ်သည့်အလေ့အထ == တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို ခေတ်အဆက်ဆက်၌ တပ်မတော် (ကြည်း) မှ ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထက် မနိမ့်သော အရာရှိကိုသာ ခန့်အပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|url=https://burmese.dvb.no/post/636293|title=ပြိုကွဲနေသည့် စစ်တပ်နှင့် ကာချုပ်အပြောင်းအလဲ|date=30 January 2024|work= [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]]}}</ref> အကြောင်းမှာ တိုင်းမှူးများ၊ အရာရှိချုပ်များ၏ အဆင့်သည် အမြင့်ဆုံး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (သို့မဟုတ်) ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၌သာရှိသဖြင့် ၎င်းအဆင့်များထက် စီနီယာကျစေရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ၎င်းနှင့်အတူ ထိပ်သီးအရာရှိကြီးများကိုပါ အနားပေးလေ့ရှိသည်။ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသောအရာရှိမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအဆင့်သို့ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိရာထူးတိုးမြှင့်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်အညီ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ဆင့်နှုန်းဖြင့် တိုးမြှင့်ခံရသည်။ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ၎င်းယုံကြည်ရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အသစ်အဖြစ် ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို နိုင်ငံရေးကျွမ်းကျင်သူ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် နိုင်ငံရေးသမားဟူသော နေရာအဖြစ်တင်စားကြပြီး ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကိုမူ စစ်ရေးကျွမ်းကျင်သူ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးသမားဟူသော နေရာအဖြစ်တင်စားကြသည်။ အကြောင်းမှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နေရာကို စစ်ရေးကျွမ်းကျင်သူ၊ အနေအေးသူ၊ ၎င်းအပေါ်အပြိုင်အဆိုင်မရှိသူ၊ နိုင်ငံရေးမကျွမ်းကျင်သူကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း​ကြောင်း == ၁၉၄၇ခုနှစ် မေလ ၁ရက်နေ့ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်စစ်မင်းကြီး (Inspector General, Burma Army) ဗိုလ်ချုပ် အလ် စီ သောမတ်စ် (Lechmere Cay Thomas) ကို '''ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ်''' ('''General Officer Commanding, Burma Army''') အဖြစ်စတင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref>{{rp|၁၅၅}}<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref>{{rp|၈၃}} ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလတွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ စစ်ဦးစီးချုပ်သည် ကြည်း၊ ရေ၊ လေ တပ်ဖွဲ့များအားလုံး၏အကြီးအမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=T4/>{{rp|၈၅}} ထိုသို့ကြီးကြပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရအုပ်ချုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ '''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံလက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုံစစ်သေနာပတိချုပ်''' ဟူသော ရာထူးအခေါ်အဝေါ်ကိုသုံးစွဲခဲ့သည်။<ref>၁၉၅၂ခုနှစ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်၌ စစ်ဥပဒေခေတ္တထုတ်ပြန်ကျေညာမှုအက်ဥပဒေ။ [https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=5426]</ref><ref>စစ်သေနာပတိချုပ်၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃၃ [https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=5784]</ref><ref>၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ကင်းလွတ်ချမ်းသာခွင့်နှင့် တည်မြဲရေးအက်ဥပဒေ။ [https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=3684]</ref> ၁၉၅၅ခုနှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို ၁၉၅၅ခုနှစ်မတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်" ဟုသာခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ "ကြည်း" ဟု အမည်မတပ်ခဲ့ပါ။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}}{{rp|၁၈၇}} တို့ကို တပ်မတော် (Defense Services) အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့ရာ စစ်သေနာပတိချုပ်ရာထူးကို ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ရက်နေ့မှ စ၍ '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Staff, Defence Services''') အဖြစ်အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး စစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့၏လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအားလုံးကိုပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name=T4/>{{rp|၁၂၈}} ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ('''Commander-in-Chief of Defence Services''') ဟု ထပ်မံပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ [The Law Amending the Defence Services Act, 1959]; (မြန်မာဘာသာဖြင့်[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=937]) (အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=938])</ref> == စစ်ဦးစီးချုပ်/တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များစာရင်း == {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! တာဝန်သက်တမ်း ! မှတ်ချက် !ကိုးကား |- ! colspan="7" | ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | | 12601 | [[ဗိုလ်ချုပ်]] အလ် စီ သောမတ်စ် | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | ဗမာ့တပ်မတော်၏စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်ခံရခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များစာရင်းတွင်ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | <ref name=T3/><ref name=T4/> |- ! colspan="7" | ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ်/ <br>ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံလက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုံစစ်သေနာပတိချုပ် |- | ၁။ | [[File:Smith_Dun.jpg|120 px]] | BC 5106 | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ – ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၉ | [[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်ပြီး [[ကရင်ပဋိပက္ခ|ကရင်ပြည်တွင်းစစ်]]ကြောင့် အငြိမ်းစားပေးခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယမြောက်စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော်လည်း ပထမဆုံးကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ်ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/commenderinchief/ |title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |trans-title=Individuals who have served as the Chief of Staff/ Commander-in-Chief of Defence Services |language=my |website=Defence Services Museum |publisher=Defence Services (Army, Navy, Air Force) News Techonlogy Department |access-date=22 April 2026}}</ref><ref name=CC76>{{cite news |author=news bulletin |url=https://www.moi.gov.mm/news/12494 |title=(၇၆)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခေတ်အဆက်ဆက်တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့ကြသည့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(အငြိမ်းစား) များ၏ အမှတ်တရရုပ်တုများ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |language=my |trans-title=As a commemoration for the 76th anniversary of Armed Forces Day, the opening ceremony for memorial statues of those who served through successive periods as Chief-of-Staff and Commander-in-Chief (now retired), was held. |date=25 March 2021 |work=Ministry of Information, Government of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref><ref name="Building">{{cite book |last1=Myoe |first1=Maung Aung |title=Building the Tatmadaw: Myanmar Armed Forces Since 1948 |date=2009 |publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/building-the-tatmadaw/appendix-6/BB70175743944DC6F892199C92EBE681 |access-date=22 April 2026 |chapter=Appendix (6)}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | BC 3502 | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ – ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅''<ref>{{Cite book |last=Sabry |first=Fouad |url=https://books.google.com/books?id=1ssLEQAAQBAJ&dq=myanmar+1955,+the+Chief+of+Staff+became+the+Commander+in+Chief,&pg=PT72 |title=Military Staff: Strategizing the Nexus, Command, Coordination, and 21st Century Warfare |date=2024-05-30 |publisher=One Billion Knowledgeable |language=en}}</ref> | တပ်မတော် (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ပေါင်းစည်းရေးမူအရ ၁၉၅၅ မှစ၍ တပ်မတော်၏ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ တပ်ဖွဲ့သုံးရပ်လုံး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (Chief of Staff, Defence Services) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- ! colspan="7" | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |- | (၂) | [[File:Ne Win in Military Uniform (cropped).jpg|120px]] | BC 3502 | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောက်ပိုင်းတွင်[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]နှင့် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] (မဆလ) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၃။ | | BC 3569 | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၁ မတ် ၁၉၇၄ | အရပ်ဘက်နိုင်ငံရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ရန် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၄။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | BC 3561 | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|သူရ တင်ဦး]] | ၁ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | သမ္မတဦးနေဝင်းနှင့် ဆက်ဆံရေးတင်းမာမှုများကြောင့် နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၅။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | BC 5322 | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၆ မတ် ၁၉၇၆ – ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | အသက် ၆၀ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၆။ |<!-- do not place non-free image SawMaung2.jpg --> | BC 6187 | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | ၁၉၈၈ တွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်း၍အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ရာထူးကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- ! colspan="7" | တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် |- | (၆) | | BC 6187 | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၂ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၁၉၉၀ တွင် မိမိကိုယ်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအဆင့်သို့ ရာထူးတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ တွင် ကျန်းမာရေးကြောင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့ရသည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၇။ | [[File:Than_Shwe_2010-10-11.jpg|120 px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၂၂ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | နဝတမှ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၈။ | [[File:Senior General Min Aung Hlaing 2017 (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၁၄၂၃၂ | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|မင်းအောင်လှိုင်]] | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | ၂၀၂၁ တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်]]ခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]၊ ယာယီသမ္မတရာထူးနှင့် လက်ရှိ သမ္မတရာထူးတို့ကို အဆင့်ဆင့်ရယူခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |- | ၉။ | [[File:IMG4619YeWinOo.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၁၄၄၀ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=CC76/><ref name="Building" /> |} ==အခြားသမိုင်းဝင်စစ်သေနာပတိချုပ်များ== === ဗမာနိုင်ငံတော် === {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! တာဝန်သက်တမ်း ! ထမ်းဆောင်သည့်တပ်ဖွဲ့ ! မှတ်ချက် |- !colspan=7| လက်နက်ကိုင်ဗမာစစ်တပ်များအားလုံး၏စစ်သေနာပတိချုပ် |- | ၁။ | [[File:Ba Maw portrait.jpg|120 px]] | (''အရပ်သား'') | ဒေါက်တာ [[ဘမော်]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ – ၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ | {{flagicon image|Flag of Burma 1943.svg}} လက်နက်ကိုင်ဗမာစစ်တပ်များအားလုံး{{efn|ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်နှင့်ရေတပ်မတော်တို့ပါဝင်သည်။}} | တစ်ယောက်တည်းသော အရပ်သားစစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်သည်။ |} === မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် === {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! တာဝန်သက်တမ်း ! ထမ်းဆောင်သည့်တပ်ဖွဲ့ ! မှတ်ချက် |- !colspan=7| မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်စစ်သေနာပတိချုပ် |- | ၁။ | [[File:Aung San in uniform.jpg|120 px]] | <nowiki>-</nowiki> | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[အောင်ဆန်း]] | ၂၇ မတ် ၁၉၄၅ – ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၅ | {{flagicon image|Flag of the AFPFL.svg}} ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်{{efn|ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအစတွင်အသုံးပြုခဲ့သော်လည်းဗြိတိသျှတို့ကဤအမည်ကိုအသိအမှတ်မပြုခဲ့ပါ}}/ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် | ခေတ်သစ်မြန်မာ့တပ်မတော် တည်ထောင်သူ၊ [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]၏ခေါင်းဆောင်နှင့် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ ဖခင်လည်းဖြစ်သည်။ ဂျပန်ခေတ် [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးကာလတွင် [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]] အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ |} === ဗမာ့တပ်မတော် === {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! တာဝန်သက်တမ်း ! ထမ်းဆောင်သည့်တပ်ဖွဲ့ ! မှတ်ချက် |- !colspan=7| ဗမာ့တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ စစ်မင်းကြီး |- | ၁။ | | 12601 | ဗိုလ်ချုပ် အလ် စီ သောမတ်စ် | ဩဂုတ် ၁၉၄၅ – ၁ မေ ၁၉၄၇ | ဗမာ့တပ်မတော် | ၁၉၄၇တွင် ဗမာ့တပ်မတော်၏ ပထမဆုံး စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ |} === ကာကွယ်ရေးဌာန === {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! တာဝန်သက်တမ်း ! ထမ်းဆောင်သည့်တပ်ဖွဲ့ ! မှတ်ချက် |- !colspan=7| ဘုရင်ခံ၏ကာကွယ်ရေးဌာနအတိုင်ပင်ခံအရာရှိ |- | ၁။ | [[File:Aung San in uniform.jpg|120 px]] | <nowiki>-</nowiki> | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[အောင်ဆန်း]] | ၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၆ – ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ | ကာကွယ်ရေးဌာန | |- | ၂။ | [[File:Bo Let Ya (Thakin Hla Pe).jpg|120 px]] | BC 3501 | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|လက်ျာ]] | ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ – ''၈ မေ ၁၉၄၈'' | ကာကွယ်ရေးဌာန | ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မျိုးချစ်မော့တပ်မတော်၏ဒုတိယခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ တပ်မတော်ကို အာဏာလွှဲခြင်းနှင့်ပက်သက်သည့် လက်ျာ-ဖရီးမင်း စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးနောက်တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ် လပိုင်းခန့်ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ |} ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]] * [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[တပ်မတော်]] ==မှတ်စုများ== {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ|*]] {{တပ်မတော်}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} m3l5nizzgsf6ecbmp9e7q65tin8y039 0 130183 1027974 957511 2026-04-28T07:02:57Z Chenzeyan29 141880 1027974 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = နန်ကျောက်(နန်စော) |common_name = နန်ကျောက်(နန်စော) |era = |status = ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် ယူနန်အနီးတဝိုက် |status_text = |empire = |government_type = ဘုရင်စနစ် |life_span = |year_exile_start = |year_exile_end = |event_start = Established |year_start = ၇၃၈ |event_end = Overthrown |year_end = ၉၃၇ |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |p1 = |s1 = တာ့လီတိုင်းပြည် |image_map = Nam Chiếu.png |image_map_caption = အေဒီ ၈၇၉မှ နန်ကျော်(နန်စော)တိုင်းပြည် |capital = တိုင်းဟီ (also named Yangxiemie, near present day Dali Old Town) |latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW = |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |currency = |leader1 = |leader2 = |leader3 = |leader4 = |leader5 = |year_leader1 = |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |year_leader5 = |title_leader = |today = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]<br>[[လာအိုနိုင်ငံ]]<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} {{infobox Chinese | t = 南詔 | s = 南诏 | p = Nánzhào | w = Nan-chao | tha = น่านเจ้า | rtgs = Nanchao | lao = ໜານເຈົ້າ, ນ່ານເຈົ້າ, ນ່ານເຈົ່າ, ໜອງແສ (/nǎːn.tɕâw, nāːn.tɕâw, nāːn.tɕāw, nɔ̌ːŋ.sɛ̌ː/) | vie = Nam Chiếu <br/>Đại Lễ | lang1 = [[Shan language|Shan]] | lang1_content = လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ (lâan tsāw) | tib = འཇང་ཡུལ | wylie = ljang yul<ref>Stein, R. A. (1972) ''Tibetan Civilization'', p. 63. Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-0806-1}} (cloth); {{ISBN|0-8047-0901-7}} (pbk)</ref> | lang2 = [[Nuosu language|Nuosu (Northern Yi)]] | lang2_content = ꂷꏂꌅ (ma'shy'nzy) | chuhan = 南詔 <br/>大禮 }} [[File:Extract of the Nanzhao Tujuan scroll.jpg|thumb|Extract of Nanzhao Tujuan scroll]] '''နန်ကျောက် ({{zh|s={{linktext|南诏}}|t={{linktext|南詔}}|p=Nánzhào}}; {{lang-en|Nanzhao}}''', [[ယီ လူမျိုး|ယီ]]: ꂷꏂꌅ၊) သို့မဟုတ် နန်ချောင် ယခုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ခရစ်နှစ် ၈ - ၉ ရာစုနှစ်များအတွင်း စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့သော တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်။ နန်ကျောက်တိုင်းပြည်၏ တရားဝင်အမည် အားဖြင့် Dameng (大蒙) ၇၃၈ မှ ၈၅၉ အေဒီ၊ Dali (大禮) ၈၅၉ မှ ၈၇၇ နှင့် Dafengmin (大封民) ၈၇၇ မှ ၉၀၂ အထိခေါ်ခဲ့ ကြသည်။ ==သမိုင်း== နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်သူများမှာ တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုအနက်မှ ယီ (Yi) သို့မဟုတ် လိုလို (Lolo) အဖွဲ့များနှင့် နီးစပ်ကြသည်ဟု သုတေသနပညာရှင်အများစုမှ သဘောတူကြသည်။<ref>Herman, J. E. (2007). "The Kingdom of Nanzhao and its Tibeto–Burman Origins". Journal of Asian History.</ref>နန်ကျောက်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးရေးဖွဲ့စည်းမှုတွင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]မှ လိုလို (Loloish)၊ ယီ (Yi) နှင့် ပိုင် (Bai) တို့ကဲ့သို့သောလူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်ကြပြီး၊ တိုင်လူမျိုးများသည်လည်း ယူနန်တောင်ပိုင်း နယ်စပ်ဒေသများတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်<ref>Yang, Bin. (2009). *Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE)*. Columbia University Press.</ref>။ '''တည်ထောင်ခြင်းနှင့် လူမျိုး အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း''' နန်ကျောက်တွင် များစွာသော ဘာသာစကားများကိုပြောသည့် မျိုးနွယ်အုပ်စုများပါဝင်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က နန်ကျောက်မျိုးနွယ်၏ အဓိကလူဦးရေကို ပိုင်လူမျိုး (Bai people)များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?ct=result&id=J99vAAAAIAAJ&dq=nanzhao+mongol+dian&q=kingdom|title=China, Volume 10|author=Joe Cummings, Robert Storey|year=1991|publisher=Lonely Planet Publications|edition=3, illustrated|location=the University of California|isbn=0-86442-123-0|page=705|pages=|accessdate=15 May 2011}}</ref> သို့ရာတွင် အထက်တန်းလွှာလူများသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် နီးစပ်သော တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ''နော့ဆူ'' (''ယီ'' ဟုလည်းခေါ်သည်) ဘာသာစကားကို မူကွဲတစ်ခုအနေဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qz3vdkxBt4AC&pg=PA195&dq=nanzhao+mongol+dian#v=snippet&q=nanzhao%20erhai%20lake%20capital&f=false|title=Exploring nationalisms of China: themes and conflicts|author=C. X. George Wei|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|edition=|location=Indiana University|isbn=0-313-31512-4|page=195|pages=|accessdate=15 May 2011}}</ref> ထိုအုပ်ချုပ်သူ အထက်တန်းလွှာ နန်ကျောက်တို့သည် အေဒီ ၂၂၅ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ကျူးကော့လျန်၏ တောင်ပိုင်းဒေသစစ်ဆင်ရေး]] အတွင်းကာလ၌ ''တိုင်းယွမ်''နယ် မှ ယူနန်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီးဖြစ်သော (Cuan မျိုးနွယ်စု)မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ လေးရာစုခန့်ရောက်သောအခါ ထိုဒေသကို ပိုင်စိုးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၅၉၃၌ တရုတ်ပြည်၏ စွေမင်းဆက်(Sui dynasty)ကို ပုန်ကန်ကြရာ ၆၀၂တွင် လက်စားချေခြင်းအနေဖြင့် နန်ကျောက်တို့ ချေမှုန်းခြင်းခံရသည်။ Cuan လူမျိုးတို့ အုပ်စုနှစ်ခုကွဲရာ မီဝါ (Mywa) အဖြူ နှင့် အမည်း ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်လာသည်။{{sfn|Beckwith|1987|p=65}} အဖြူမီဝါအုပ်စုများ သည် အားဟိုင်ရေကန်ကြီး(Erhai Lake)တဝိုက် မြေဆီဩဇာကောင်းသောအရပ်၌ အခြေချကြသည်။ ဤအုပ်စုများ၌ မုန်းရူ (Mengshe - 蒙舍)၊ မုန်းကွေး (Mengsui - 蒙嶲)၊ လျှန့်ချုံ( Langqiong - 浪穹)၊ တန်းတန် (Dengtan - 邆賧)၊ ရှီးလန် (Shilang - 施浪)၊ ယွဲ့ရှီး (Yuexi - 越析) တို့ပါဝင်ကြသည်။ ကိုယ့်မျိုးနွယ်စုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြည်ထောင်ငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ထိုပြည်ထောင်ဒေသများကို ''ကျောက်'' (zhao) ဟူသော အသံဖြင့် အသိများသည်။ ''ကျောက်'' ဆိုသည့်ဝေါဟာရကို ထိုင်း(သို့)ရှမ်းဘာသာဖြင့် ''စဝ်''၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ''စော'' ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နန်ကျောက် (သို့) နန်စောဟု လည်းခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ အထက်ပါနယ်တစ်ခုဖြစ်သော Mengshe - 蒙舍 ကို မိုင်းဆည်စောဟု ခေါ်နိုင်သည်။ နန်ကျောက် သို့ နန်စော ကို ''တောင်ဘက်စောနယ်''ဟု မြန်မာလိုသုံးနှုန်းနိုင်သည်။ <ref>စိန့်တိုင်း(ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်း)၊ ဥတည်ဘွား၊ တရုတ်တရက် အမည်များ၏ ဇစ်မြစ် - ရည်စိန် </ref> ၇၀၄တွင် တိဗက်အင်ပါယာက ဤနယ်များကို ၎င်းလက်အောက်ခံနယ်မြေများဖြစ်စေခဲ့သည်။{{sfn|Beckwith|1987|p=65}} ၇၃၇တွင် ထန်မင်းဆက်(Tang dynasty)၏ အကူအညီဖြင့် မိုင်းဆည်စော (Mengshe) ဘုရင် ဖီလော်ကော့(Piluoge - 皮羅閣) က အဆိုပါ နန်စောခြောက်နယ်ကို ဆက်တိုက်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့၍ နန်ကျောက်ဟု အမည်တွင်သည့် တိုင်းပြည်ကိုစုစည်းတည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ မြို့တော်ကို တိုင်းဟီ၌ (အေဒီ - ၇၃၈)တွင် တည်ထောင်သည်။ (ယခုခေတ် ယူနန်ပြည်နယ် တာ့လီ၏ တောင်ဘက်မိုင်အနည်းငယ်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။) အားဟိုင်တောင်ကြားဒေသ၌ တည်ရှိသဖြင့် တည်နေရာအနေအထားမှာ အထူးကောင်းမွန်၏ ။ တိုက်ခိုက်လာလျှင် ခုခံရလွယ်ကူ၍ မြေဆီဩဇာကောင်းသည်။{{sfn|Blackmore|1960}} ပညာရှင်နယ်ပယ်၌ နန်ကျောက် (နန်စော) တိုင်းပြည်တွင်ရှိသော မျိုးနွယ်စုဖွဲ့စည်းပုံအား နှစ်တစ်ရာခန့်ကြာကြာ ယခုထိတိုင် အငြင်းပွားလျက် ရှိသည်။ တရုတ်ပညာရှင်များက အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားများသည် ''ပိုင်''(Bai) သို့ ''ယီ''(Yi) မျိုးနွယ်မှဖြစ်ကြသည်ဟုဆိုသော သဘောတရားကို နှစ်သက်ဟန်ရှိသည်။ တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော ပညာရှင်များက တိုင်းရှမ်းမျိုးနွယ် (Thai ethnic groups)သည် အဓိကလူဦးရေဖြင့် ယင်းနိုင်ငံကို ဖွဲ့စည်းထားသည်၊ ထို့နောက်မှ တောင်းပိုင်း (ယခုခေတ်)ထိုင်း၊ လာအို စသည့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြောင်းဆိုသည့် သဘောကို လက်ခံထားသည်။<ref>{{Cite book|url=https://books.google.ca/books?id=o142DwAAQBAJ&pg=PA187&dq=Nanzhao+ethnicity&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwidw9Dawd_XAhUL2IMKHdNsAZMQ6AEIOTAD#v=onepage&q=Nanzhao%20ethnicity&f=false|title=Chinese Dialects and Culture|last=Zhou|first=Zhenhe|last2=You|first2=Rujie|date=2017-09-08|publisher=American Academic Press|year=|isbn=9781631818844|location=|pages=187|language=en}}</ref> ===နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း=== ဖီလော်ကော့ သက္ကရာဇ် ၇၄၈တွင် ကံကုန်တော်မူ၍ သားဖြစ်သူ ကော်လော်ဖဲင့် (Geluofeng - 閣羅鳳){{sfn|Blackmore|1960}} တရုတ်ခရိုင် ယူနန်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ နန်ကျောက်သံတမန်များကို ၇၅၀တွင် ဓားပြတိုက်ရန်ကြိုးပမ်းသည်။ ကော်လော်ဖဲင့်က ထိုအရာရှိကို သတ်ခဲ့ပြီး ထန်မင်းပိုင်သော အနီးနားနယ်မြေအချို့ကိုလည်း သိမ်းယူလိုက်သည်။ တုံ့ပြန်လက်စားချေသောအားဖြင့် ကျင်းနန် (ယခု - စီချွမ်း) နယ်စား Xianyu Zhongtongက နန်ကျောက်ကို ၇၅၁၌ ပြန်တိုက်သည်။ စစ်သည်အင်အား ၈၀,၀၀၀ခန့်ဖြစ်၏ ။ ၎င်းကို နန်ကျောက်က တွမ့်ကျင့်ဝေက (Duan Jianwei - 段俭魏) က ရှန့်ကွမ်းခရိုင်(Xiaguan)တွင် ပြန်တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။ အကျအဆုံးများ၏ (ကျဆုံးသူများစွာမှာ ရောဂါကြောင့်ဟုလည်းဆို)။{{sfn|Herman|2007|p=30}}{{sfn|Twitchett|1979|pp=444–445}} တွမ်ကျင့်ဝေ အုတ်ဂူသည် ရှန်ကွမ်းအနောက် ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိ၍ သောင်းဂဏန်းရှိသော စစ်သည်များ အုတ်ဂူတို့ကား တျန်ပေါင် ဥယျာဉ်အနီးတွင်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၇၅၄၌ ထန်စစ်သည် ၁၀၀,၀၀၀ခန့်ကို စစ်သူကြီး လီမိ(Li Mi 李宓)ခေါင်ဆောင်၍ မြောက်ဘက်မှ နန်ကျောက်တိုင်းပြည်သို့ ချီတက်လာခဲ့သည်။ Mu'ege အရပ်မှ ဆက်၍ မကျော်နိုင်ခဲ့ပါ။ ၇၅၄ အဆုံးတွင် ကော်လော်ဖဲင့်သည် တိဗက်များနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ထန်မင်းကိုဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ၇၉၅အထိ တည်တန့်ခဲ့၏ ။{{sfn|Herman|2007|p=30}} ၈၀၁တွင် နန်ကျောက်နှင့် ထန်စစ်တပ်တို့သည် တိဗက်နှင့် အဘာစစ် မွတ်ဆလင်ကျွန်တပ်တို့ကိုချေမှုန်းခဲ့သည်။{{sfn|Beckwith|1987|p=157}} ဤအောင်မြင်မှုက ကျားကန်ပေးသည့်အတွက် နန်ကျောက်တို့သည် မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ အလျှင်အမြန် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။{{sfn|Coedès|1968|pp=95, 104–105}} ၈၂၀တွင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အောင်မြင်၍ ၈၃၂၌ [[ပျူ]]များကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။{{sfn|Herman|2007|p=33, 36}} ၈၂၉တွင် ချန်ဒူး(Chengdu)မြို့ကို တိုက်ခိုက်၍ နောက်တစ်နှစ်တွင် ထိုမှ ဆုတ်ခွာရသည်။{{sfn|Herman|2007|p=33, 35}} ၈၃၀တွင် အနီးနားတိုင်းပြည်များဖြစ်သော အရှေ့ဘက်က Kunlunနှင့် တောင်ပိုင်းမှ Nuwang နိုင်ငံများကို အောင်မြင်သည်။{{sfn|Herman|2007|p=35}} နန်ကျောက်တို့ ထန်နိုင်ငံတောင်ဘက် အစွန်းရှိ အားနန်(Annam)ကိုလည်းရုတ်တရက်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။{{sfn|Herman|2007|p=35}} ထန်ဧကရာဇ် ရွှမ်ကျုန်း (Xuānzong) အေဒီ ၈၅၉၌ ကံကုန်တော်မူခဲ့ပြီးနောက် ထန်နှင့် နန်ကျောက်တို့ ဆက်ဆံရေးပျက်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ နန်ကျောက်ဘုရင် ရှိလုံ(Shilong)သည် ထန်မင်းကွယ်လွန်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဝမ်းနည်းကြောင်းသဝဏ်လွှာကို လက်ခံမည့် ထန်နိုင်ငံသံတမန်များကို အထင်သေးစွာဆက်ဆံ၍ ပေါကျို(Bozhou) နှင့် အာနန်ကို ရုတ်တရက်ဝင်တိုက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။{{sfn|Herman|2007|p=36}} ရှိလုံသည် ၈၃၆၌ အာနန်ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်ကြာ နယ်မြေကို သိမ်းယူထားနိုင်ခဲ့သည်။{{sfn|Herman|2007|p=37}} သက္ကရာဇ် ၈၆၉၌ ချန်ဒူးမြို့ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။{{sfn|Herman|2007|p=37}} ===ကျဆုံးခြင်း=== အေဒီ ၈၇၃အရောက်တွင် နန်ကျောက်တို့ကို စီချွမ်းနယ်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ရှန်းရှီနယ်မှ ယန်မိသားစုဖွဲ့စည်းထားသော ဒေသတပ်က ၈၇၇တွင် နန်ကျောက်တို့ကို ပေါကျို (ယနေ့ခေတ် -ကွေ့ကျို) မှမောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။{{sfn|Herman|2007|p=37}} တိုင်းပြည် ဖြည်းဖြည်းခြင်းပျက်သောအခါ နန်ကျောက်တို့ ယူနန်သို့ဆုတ်ခွာလာသည်။ ၉၀၂တွင် အမတ်အကြီးအကဲတစ်ပါးမှ အိမ်ရှေ့မင်းသားအပါအဝင် အဓိကဘုရင့်မျိုးတော်များကိုသုတ်သင်ခဲ့သဖြင့် နန်ကျောက်မင်းဆက် သွေးမြေကျအဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် မင်းဆက်သုံးခု ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ၎င်းတို့မှာ Da Changhe (၉၀၂-၉၂၈)၊ Tianxing(၉၂၈-၉၂၉)၊ Da Yining(၉၂၉-၉၃၇)တို့ဖြစ်ကြ၏ ။ နောက်ဆုံး၌ ''တွမ့်စစ်ဖျင်''က ၉၃၇တွင် အာဏာရရှိလာကာ တာ့လီပြည်(Dali Kingdom)ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ==ဘာသာရေး== [[File:Juyingchi.JPG|thumb|နန်ကျောက်ဘုရင် ချွမ်ဖမ်းယွိတည်ဆောက်ခဲ့သော စေတီသုံးဆူ]] နန်ကျောက်ဒေသသည် ဝိရာယာန (Vajrayana or Tantric Buddhism)ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်မှု ခိုင်မာသည်။<ref>Megan Bryson, "Baijie and the Bai: Gender and Ethnic Religion in Dali, Yunnan", ''Asian Ethnology'' 72, 2013, pp. 3-31</ref> (ယနေ့ခေတ်-ကျင့်ချွမ်းနယ်နှင့် အနီးပြည်နယ်များတွင် ရှိသည်)။ ကွမ်ယင်(မယ်တော်)နှင့် မဟာကာလ (Mahākāla) ကိုးကွယ်မှုသည် တရုတ်ပြည်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြားသောပုံစံများနှင့် လွန်စွာကွဲပြားသည်။ <ref>Megan Bryson, "Mahākāla worship in the Dali kingdom (937-1253) – A study and translation of the ''Dahei tianshen daochang yi''", ''Journal of the International Association of Buddhist Studies'' 35, 2012, pp. 3-69</ref> နန်ကျောက်တို့ [[ပုဂံ]]နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်]]ပြည်နှင့် ဝင်္ကဒေသ(Bengal)တို့နှင့်လည်း ဘာသာတရားဆက်သွယ်မှု ရှိကောင်းရှိနိုင်သည်။<ref>Thant Myint-U, Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia, Part 3</ref> နန်ကျောက်နှင့် တာ့လီဒေသတို့တွင် ကိုးကွယ်သော အဓိကဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံမှာ ဝိရာယာနပုံစံဖြစ်သော အာစရ (သို့) အာချာရ( {{lang-en|Azhali}} ၊ [[သက္ကတ]]: {{IAST|''ācārya''}}) ဘာသာအဖြစ် အသိများသည်။ ၈၂၁-၈၂၄၌ အိန္ဒိယပြည်မှလာသော ဘုန်းတော်ကြီး Li Xian Maishun (ဆရာတော် စန္ဒြဂုမ္ဘ <ref>စိန့်တိုင်း(ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်း)၊ ဥတည်ဘွား၊ တရုတ်တရက် အမည်များ၏ ဇစ်မြစ် - ရည်စိန် </ref>)က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဒေသမှ ဘုန်တော်ကြီးများပိုမိုရောက်ရှိလာကာ ဟို့ရှင်း(Heqing)နယ်တွင် ဘုရားကျောင်းတစ်ခုတည်ထားခဲ့သည်။<ref>Howard, Angela F. “The Dhāraṇī pillar of Kunming, Yunnan: A legacy of esoteric Buddhism and burial rites of the Bai people in the kingdom of Dali, 937–1253”, Artibus Asiae 57, 1997, pp. 33-72 (see p. 43-44).</ref> နန်ကျောက် (နန်စော)၏ နောက်ဆုံးမင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ထိုဒေသ၏ တရားဝင်ဘာသာအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.dali.gov.cn/DefaultStyle/DefaultStyle_NewPage.aspx?PageId=81594 |title=Nanzhao State and Dali State |publisher=City of Dali |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060903232637/http://www.dali.gov.cn/DefaultStyle/DefaultStyle_NewPage.aspx?PageId=81594 |archivedate=2006-09-03 }}</ref> ==ကိုးကား အညွှန်များ== {{reflist}} ==ယေဘူယျ ကိုးကားစာအုပ်များ== * {{Cite book |last=Andrade |first=Tonio |year=2016 |title=The Gunpowder Age: China, Military Innovation, and the Rise of the West in World History |url=https://archive.org/details/gunpowderagechin0000andr |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-13597-7}}. *{{cite book |last=Asimov|first=M.S.|year=1998|title=History of civilizations of Central Asia Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century Part One The historical, social and economic setting|publisher=UNESCO Publishing}} *{{cite book |last=Barfield|first=Thomas|title=The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China|url=https://archive.org/details/perilousfrontier0000barf|year=1989|publisher=Basil Blackwell}} *{{cite book |last=Barrett|first=Timothy Hugh|title=The Woman Who Discovered Printing|url=https://archive.org/details/womanwhodiscover0000barr|year=2008|publisher=[[Yale University Press]]|location=Great Britain|isbn=978-0-300-12728-7}} *{{cite book |last=Beckwith|first=Christopher I.|title=The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power among Tibetans, Turks, Arabs, and Chinese during the Early Middle Ages|url=https://archive.org/details/tibetanempireinc0000beck|year=1987|publisher=Princeton University Press |ref=harv }} *{{cite journal|last=Blackmore|first=M.|title=The Rise of Nan-Chao in Yunnan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-southeast-asian-history_1960-09_1_2/page/47|journal=Journal of Southeast Asian History|volume=1|number=2|year=1960|pages=47–61 |ref=harv }} *{{cite book |last=Bregel|first=Yuri|year=2003|title=An Historical Atlas of Central Asia|publisher=Brill}} *{{cite book |last=Coedès |first=George |year=1968 |title=The Indianized States of Southeast Asia |editor=Walter F. Vella |translator=Susan Brown Cowing |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-0368-1 |ref=harv }} *{{cite book |last=Drompp|first=Michael Robert|title=Tang China And The Collapse Of The Uighur Empire: A Documentary History|url=https://archive.org/details/tangchinacollaps0000drom|year=2005|publisher=Brill}} *{{cite book|last=Ebrey|first=Patricia Buckley|author-link=Patricia Buckley Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0-521-66991-X|url-access=registration|url=https://archive.org/details/cambridgeillustr00ebre}} (paperback). *{{cite book|last=Ebrey|first=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|last3=Palais|first3=James B.|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|year=2006|publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|isbn=0-618-13384-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/eastasiacultural00ebre_0}} *{{cite book |last=Golden|first=Peter B.|year=1992|title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples: Ethnogenesis and State-Formation in Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East|publisher=Otto Harrassowitz · Wiesbaden}} *{{cite book |last = Graff |first = David A. |title = Medieval Chinese Warfare, 300-900 |series = Warfare and History |location = London |publisher = Routledge |url = https://www.amazon.ca/Medieval-Chinese-Warfare-300-900-Paperback/dp/B011DB8HXQ/ref=sr_1_4?ie=UTF8&qid=1474670841&sr=8-4&keywords=medieval+chinese+warfare |year = 2002 |ISBN = 0415239559}} *{{cite book |last=Graff |first=David Andrew |year=2016 |title=The Eurasian Way of War Military Practice in Seventh-Century China and Byzantium |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-46034-7}}. *{{cite book |last=Haywood|first=John|title=Historical Atlas of the Medieval World, AD 600-1492|year=1998|publisher=Barnes & Noble}} *{{cite book |last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist China's Colonization of Guizhou, 1200–1700|year=2007|publisher=Harvard University Asia Center |isbn=978-0-674-02591-2 |ref=harv }} *{{cite book |last=Latourette|first=Kenneth Scott|title=The Chinese, their history and culture |volume=1-2|year=1964|publisher=Macmillan}} *{{cite book |last=Lorge |first=Peter A. |year=2008|title=The Asian Military Revolution: from Gunpowder to the Bomb |url=https://archive.org/details/asianmilitaryrev0000lorg |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-60954-8}} *{{cite book |last=Luttwak|first=Edward N.|year=2009|title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/grandstrategyofb0000lutt|publisher=The Belknap Press of Harvard University Press}} *{{cite book |last=Millward|first=James|year=2009|title=Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang|publisher=Columbia University Press}} *{{cite book |last=Needham |first=Joseph |author-link=Joseph Needham |title=Science & Civilisation in China |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |volume=V:7: ''The Gunpowder Epic'' |isbn=0-521-30358-3}} *{{cite book |surname=Rong |given=Xinjiang|title=Eighteen Lectures on Dunhuang|year=2013|publisher=Brill}} *{{cite book |last=Schafer|first=Edward H.|year=1985|title=The Golden Peaches of Samarkand: A study of T'ang Exotics|publisher=University of California Press}} *{{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = https://books.google.com/books?id=1_03AAAAIAAJ}} *{{cite book |surname=Sima |given=Guang |title=Bóyángbǎn Zīzhìtōngjiàn 54 huánghòu shīzōng 柏楊版資治通鑑54皇后失蹤 |year=2015 |publisher=Yuǎnliú chūbǎnshìyè gǔfèn yǒuxiàn gōngsī |isbn=957-32-0876-8}} *{{cite book |last=Skaff |first=Jonathan Karam|year=2012|title=Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors: Culture, Power, and Connections, 580-800 (Oxford Studies in Early Empires)|url=https://archive.org/details/suitangchinaitst0000skaf |publisher=Oxford University Press}} *{{cite book |last=Twitchett|first=Denis C.|title=The Cambridge History of China, Vol. 3, Sui and T'ang China, 589–906|year=1979|publisher=Cambridge University Press |ref=harv }} *{{cite book |surname=Wang |given=Zhenping|year=2013|title=Tang China in Multi-Polar Asia: A History of Diplomacy and War|publisher=University of Hawaii Press}} *{{cite book |last = Wilkinson |first = Endymion |year = 2015 |title = Chinese History: A New Manual, 4th edition |publisher = Harvard University Asia Center distributed by Harvard University Press| location = Cambridge, MA |isbn = 9780674088467}} *{{cite book |surname = Xiong |given = Victor Cunrui |year = 2000 |title = Sui-Tang Chang'an: A Study in the Urban History of Late Medieval China (Michigan Monographs in Chinese Studies) |url = https://archive.org/details/suitangchangansu0000xion |publisher =University of Michigan Center for Chinese Studies |isbn = 0892641371}} *{{cite book |surname = Xiong |given= Victor Cunrui |year = 2009 |title = Historical Dictionary of Medieval China |publisher = Scarecrow Press, Inc. |url = https://www.amazon.ca/Historical-Dictionary-Medieval-Victor-Cunrui/dp/0810860538/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1438312041&sr=8-1&keywords=historical+dictionary+of+medieval+china |location = United States of America |isbn = 0810860538}} *{{cite book |surname=Xu|given=Elina-Qian|title=Historical Development of the Pre-Dynastic Khitan|year=2005|publisher=Institute for Asian and African Studies 7}} *{{cite book |surname=Xue |given=Zongzheng|year=1992|title=Turkic peoples|publisher=中国社会科学出版社}} *{{cite web |surname=Yang |given=Bin|year=2008a|work=Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE)|title=Chapter 3: Military Campaigns against Yunnan: A Cross-Regional Analysis|publisher=Columbia University Press|url=http://www.gutenberg-e.org/yang/chapter3.html}} *{{cite web |surname=Yang |given=Bin |year=2008b|work=Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE)|title=Chapter 4: Rule Based on Native Customs|publisher=Columbia University Press|url=http://www.gutenberg-e.org/yang/chapter4.html}} *{{cite web |last=Yang |first=Bin|date=2008c|work=Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE)|title=Chapter 5: Sinicization and Indigenization: The Emergence of the Yunnanese|publisher=Columbia University Press|url=http://www.gutenberg-e.org/yang/chapter5.html}} *{{cite book |surname=Yuan |given=Shu |title=Bóyángbǎn Tōngjiàn jìshìběnmò 28 dìèrcìhuànguánshídài 柏楊版通鑑記事本末28第二次宦官時代 |year=2001 |publisher=Yuǎnliú chūbǎnshìyè gǔfèn yǒuxiàn gōngsī |isbn=957-32-4273-7}} *{{cite book |last=Yule|first=Henry|year=1915|title=Cathay and the Way Thither: Being a Collection of Medieval Notices of China, Vol I: Preliminary Essay on the Intercourse Between China and the Western Nations Previous to the Discovery of the Cape Route|publisher=Hakluyt Society}} == Further reading == * {{citation |first=Charles |last=Backus |title=The Nan-chao Kingdom and T'ang China's Southwestern Frontier |publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=978-0-521-22733-9 |ref=none | postscript = .}} * {{cite web |last=Chan |first=Maung |date=March 28, 2005 |url=http://www.peacehall.com/news/gb/english/2005/03/200503280400.shtml |title=Theravada Buddhism and Shan/Thai/Dai/Laos Regions |website=Boxun News}} [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] 2ucy4kv5xg8ebciiujeodgreemqhr0u 0 135395 1027895 743085 2026-04-27T20:39:54Z ~2026-25517-60 142097 1027895 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = စကိုင်းဝေါ့ကာ မျောက်လွှဲကျော်<br>(Skywalker hoolock gibbon) | image = State animal of arunachal pradesh hoolock gibbon.jpg | image_caption = မျောက်လွှဲကျော် အမ တစ်ကောင် | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author1= Fan, P.F.|author2= Turvey, S.T.|author3= Bryant, J.V.|title= ''Hoolock tianxing'' |amends=2019|year= 2020|page= e.T118355648A166597159 |doi= 10.2305/IUCN.UK.2020-1.RLTS.T118355648A166597159.en|access-date= 27 July 2020}}</ref> | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | genus = Hoolock | species = tianxing | authority = Fan et al., 2017 <ref name="FanEtAl2017">{{cite journal|last1=Fan|first1=P-F|last2=He|first2=K|last3=Chen|first3=X|last4=Ortiz|first4=A|last5=Zhang|first5=B|last6=Zhao|first6=C|last7=Li|first7=Y-Q|last8=Zhang|first8=H-B|last9=Kimock|first9=C|last10=Wang|first10=W-Z|last11=Groves|first11=C|last12=Turvey|first12=S.T|last13=Roos|first13=C|last14=Helgen|first14=K.M|last15=Jiang|first15=X-L|title=Description of a new species of Hoolock gibbon (Primates: Hylobatidae) based on integrative taxonomy.|journal=American Journal of Primatology|volume=79|date=2017|issue=9999|pages=e22631|doi=10.1002/ajp.22631|pmid=28073165|s2cid=3882019|issn=1098-2345|url=http://discovery.ucl.ac.uk/1529319/}}</ref> | range_map = [[ဖိုင်:Range_Hoolock_tianxing.png|thumb]] | range_map_caption = }} '''စကိုင်းဝေါ့ကာ မျောက်လွှဲကျော်''' (Skywalker hoolock gibbon) {{Mammal-stub}} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မျောက်}} [[ကဏ္ဍ:မျောက်ဝံ]] svg0n50lxuxfm98l4sx6z0cpzl9ptro 0 141841 1027868 990077 2026-04-27T15:24:06Z ~2026-25727-52 142090 သမိုင်းတွင်ရှိသော်အကြောင်းရာ 1027868 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ပျဉ်ပုံကြီး |official_name = ပျဉ်ပုံကြီးရွာ |native_name = အုပ်ချုပ်သူ = စွမ်းပြည့်ထက် |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပဲခူးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ပဲခူးမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ပျဉ်ပုံကြီး |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|17.5811996459961|96.5586776733398|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ပျဉ်ပုံကြီးရွာ''' ({{Lang-en|Pyinpongyi}})သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ပျဉ်ပုံကြီးကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၃၀၄ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ပျဉ်ပုံကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၂၆ ဦး၊ မ ၅၁၉၅ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၉၈၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ပျဉ်ပုံကြီး |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ပဲခူးမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Bago-geo-stub}} ohtqlbvq4s64qphgifj3nue8je82tby 0 147614 1027879 808815 2026-04-27T17:16:38Z Thantthihathu0 83371 ဘာသာပြန် 1027879 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name=EXO |Background=group_or_band |image=Exo monster 160618 suwon.png |Landscape=yes |caption=ဇွန် ၂၀၁၆ ရှိ EXO (အဲက်ဆို)<br />ဘယ်မှညာသို့၊ မတ်တပ်ရပ်လျက်- [[ဗြောင်ဘတ်ခ်ဟွန်း|ဘက်‌ဟျောန်း]]၊ [[ချန် (အဆိုတော်)|ချန်]]၊ [[လေးကျန်း|လေး]]၊ [[အိုဆယ်ဟွန်း (အဆိုတော်)|ဆယ်ဟွန်း]]၊ [[ပတ်ချန်ရိုး (အဆိုတော်)|ချန်ရိုး ]]၊ [[D.O. (အဆိုတော်)|ဒီအို]]၊ [[ခိုက် (အဆိုတော်)|ခိုက်]]<br />ဘယ်မှညာသို့၊ ဒူးထောက်လျက်- [[ဆူဟို]]၊ [[ရှုးမင်]] |Alias= |Origin=[[ဆိုးလ်မြို့]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] |Genre={{hlist | [[K-pop|ကေပေါ့]] | [[:en:Contemporary R&B|အာအန်ဘီ]] | [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ|ဟစ်ဟော့ပ်]] | [[:en:Electronic dance music|အီးဒီအမ်]] | [[:en:electropop]] | [[:en:dance-pop]] }} |Years_active=၂၀၁၂မှ လက်ရှိ |Label={{hlist|[[:en:SM Entertainment|အက်စ်အမ် ဖြေဖျော်ရေး]]|[[:en:Avex Trax|Avex]]}} |Associated_acts={{hlist|[[:en:SM Town]]|[[:en:Exo-CBX]]|[[:en:Exo-SC]]|[[:en:SuperM]]}} |website={{URL|http://exo.smtown.com}} |Current_members= {{plainlist| * [[ရှုးမင်]] * [[ဆူဟို]] * [[လေးကျန်း|လေး]] * [[ဗြောင်ဘတ်ခ်ဟွန်း|ဘတ်ခ်ဟွန်း]] * [[ချန် (အဆိုတော်)|ချန်]] * [[ပတ်ချန်ရိုး (အဆိုတော်)|ချန်ရိုး]] * [[D.O. (အဆိုတော်)|ဒီအို]] * [[ခိုက် (အဆိုတော်)|ခိုက်]] * [[အိုဆယ်ဟွန်း (အဆိုတော်)|ဆယ်ဟွန်း]]}} |Past_members= {{plainlist| * [[လုဟန်]] * [[ခရစ်ဝူ|ခရစ်]] * [[ဟွမ်းဇီတောင်း|တောင်း]] }}}} '''Exo''' ( {{Lang-ko|엑소}})သည် [[ဆိုးလ်မြို့|ဆိုးလ်]]တွင်အခြေစိုက်သော တောင်ကိုရီးယားတရုတ် ယောက်ျားလေး အဆိုတော်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင် (၉) ဦးပါဝင်ပြီး [[ရှုးမင်]]၊ [[ဆူဟို]]၊ [[လေးကျန်း|လေး]]၊ [[ဗြောင်ဘတ်ခ်ဟွန်း|ဘတ်ခ်ဟွန်း]]၊ [[ချန် (အဆိုတော်)|ချန်]]၊ [[ပတ်ချန်ရိုး (အဆိုတော်)|ချန်ရိုး ]]၊ [[D.O. (အဆိုတော်)|ဒီအို]]၊ [[ခိုက် (အဆိုတော်)|ခိုက်]] နှင့် [[အိုဆယ်ဟွန်း (အဆိုတော်)|ဆယ်ဟွန်း]] တို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[:en:SM Entertainment|အက်စ်အမ် ဖြေဖျော်ရေး]] မှစတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပွဲထုတ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယား၊ မန်ဒရင်းနှင့်ဂျပန်ဘာသာတို့ဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သောသူတို့၏ဂီတသည် အဓိကအားဖြင့် ပေါ့ပ် ၊ [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ|ဟစ်ဟော့ပ်]]၊ R<nowiki>&</nowiki>amp;B နှင့်အတူ House music နှင့် trap(EDM) ကဲ့သို့သော အီလက်ထရောနစ်ဂီတ အမျိုးအစားများပါဝင်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ Korea Power Celebrity စာရင်းတွင်ထိပ်ဆုံး ၅ ဦး တွင်ပါဝင်သောအဖွဲ့သည်မီဒီယာအမျိုးမျိုးမှ ' Kings of K-pop ' နှင့် 'Biggest boyband in the world' ဟုသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ EXO သည် EXO-K (ဆူဟို၊ ဘတ်ခ်ဟွန်း၊ ချန်ရိုး၊ ဒီအို၊ ခိုက် နှင့် ဆယ်ဟွန်း) နှင့် EXO-M (ရှုးမင်၊ လေး၊ ချန် နှင့်ယခင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ခရစ်၊ လုဟန် နှင့် တောင်း) အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ခွဲခြားထားသည်။ ခရစ်၊ လုဟန် နှင့် တောင်း တို့သည် ၂၀၁၄ နှင့် ၂၀၁၅ တွင် တစ်ဦးချင်းစီ အဖွဲ့မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ EXO-K နှင့် EXO-M တို့သည် ၂၀၁၄ တွင်၎င်းတို့၏တတိယမြောက် EP Overdose ကိုထုတ်ဝေခဲ့သည့်အချိန်အထိ ကိုရီးယားနှင့်မန်ဒရင်းဘာသာစကားများဖြင့် အသီးသီး ဖျော်ဖြေတင်ဆက် ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှစ၍ Exo သည် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများရှိနေသေးသော်လည်း အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တည်းအနေဖြင့် ဆက်လက်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ အသင်းဝင်များဖြစ်သည့် ချန်၊ ဘတ်ခ်ဟွန်းနှင့် ရှုးမင် တို့သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ခွဲ Exo-CBX အဖြစ်ပွဲထွက်ခဲ့ပြီး အခြားအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ဆယ်ဟွန်းနှင့် ချန်ရိုးတို့သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ခွဲ Exo-SC အဖြစ်ပွဲထွက်ခဲ့သည်။ အခြားသော တေးဂီတ၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များတွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးချင်းစီသည် တစ်ကိုယ်တော်လှုပ်ရှားမှုများရှိကြသည်။ အလွန်အောင်မြင်သော "[[:en:Growl (song)|Growl]]" နှင့်အတူဖြန့်ချိခဲ့သည့် EXO ၏ပထမဆုံးအယ်လ်ဘမ် ''[[:en:XOXO (Exo album)|XOXO]]'' (၂၀၁၃) သည် အချပ်ရေ တစ်သန်းကျော်ရောင်းချခဲ့ရပြီး စီးပွားရေးအရလည်း အလွန်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့အောင်မြင်မှုသည် နှစ်ပေါင်း ၁၂နှစ်အတွင်း EXO သည် ပထမဆုံးသော ကိုရီးယားအနုပညာရှင်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းထွက်ရှိသော အယ်လ်ဘမ်များသည်လည်း ရောင်းအားကောင်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ကိုရီးယားစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်များသည် အချပ်ရေတစ်သန်းကျော်ကျော်ရောင်းခဲ့ကြရသည်။ EXO ၏ဆဌမအယ်လ်ဘမ်ဖြစ်သည့် ''[[:en:Don't Mess Up My Tempo|ငါ့အရှိန်အဟုန်ကို လာမရှုပ်နဲ့]]'' (၂၀၁၈) သည် အအောင်မြင်ဆုံး အပတ်စဉ်စာရင်းဝင်အဖြစ် [[:en:Billboard 200|''ဘေလ်ဘုတ်'' ၂၀၀]] တွင် နံပါတ် ၂၃ အထိ ရောက်ရှိခဲ့သလို တောင်ကိုရီးယား၌ရောင်းအားအကောင်းအဆုံးအဖြစ် အချပ်ရေ ၁.၉ သန်းကျော်ရောင်းချခဲ့သည်။ EXO သည် ၎င်းတို့၏အနုပညာသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး၌ [[:en:MAMA Awards|MAMA Awards]] တွင် ၅နှစ်ဆက်တိုက် [[:en:Mnet Asian Music Award for Album of the Year|နှစ်၏ အယ်လ်ဘမ်]] ဆု၊ [[:en:Melon Music Awards|Melon Music Awards]] တွင် ၂နှစ်ဆက်တိုက် နှစ်၏အနုပညာရှင်ဆု အပါအဝင် မြောက်မြားစွာသောဆုများကိုရရှိခဲ့ပြီး ဖျော်ဖြေပွဲပေါင်း ၁၀၀ကျော်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဂီတအပြင် [[:en:Nature Republic|Nature Republic]] နှင့် [[ဆမ်ဆောင်း|Samsung]] ကဲ့သို့သောကုန်အမှတ်တံဆိပ်များနှင့် စာချုပ်များချုပ်ဆိုထားမှုများရှိသလို အက်စ်အမ် ဖြေဖျော်ရေး နှင့် [[ယူနီဆက်(ဖ်)|UNICEF]] တို့မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်စတင်ခဲ့သော Smile For U ကဲ့သို့သော ပရဟိတလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။။ == နောက်ခံ == ၂၀၁၁ တွင် SM Entertainment ၏ [[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်]] [[:en:Lee Soo-man|လီဆူးမန်]] က တောင်ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်တွင် ဂီတလှုပ်ရှားမှုများကိုမြှင့်တင်ရန် ကိုရီးယားနှင့်မန်ဒရင်းနှစ်မျိုးလုံးတွင် (အဖွဲ့ငယ်၂ခုအဖြစ် ခွဲခြားပြီး) တေးဂီတကိုဖျော်ဖြေမှုများကို ပြုလုပ်မည့် ယောက်ျားလေး ဂီတအဖွဲ့အသစ်ကိုပွဲထုတ်ရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01161126596481144&mediaCodeNo=258|title=SM 신예 2팀 드디어 출격..샤이니 이후 4년만 '기대'|last=Cho|first=Woo-young|date=November 22, 2011|work=EDaily}}</ref> <ref name="leepress">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/10/08/factory-girls-2|title=Factory Girls|last=Seabrook|first=John|date=October 1, 2012|work=The New Yorker}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင်အဖွဲ့ဝင်အပြောင်းအလဲများစွာပြုလုပ်ပြီးနောက် ([[နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်|exoplanet]] ဟူသောစကားလုံးဆင်းသက်လာသော စကားလုံး) Exo ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/200485-things-to-know-kpop-group-exo|title=Beginner's guide: Why EXO is out of this world|last=Cuevas|first=Keb|date=April 22, 2018|work=Rappler}}</ref> အက်စ်အမ် ဖြေဖျော်ရေး မှအဖွဲ့သစ်တခု ပွဲဦးထွက်သတင်းသည် တောင်ကိုရီးယားနှင့်နိုင်ငံတကာမှမီဒီယာများ၏အာရုံကိုဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://old.dcnews.in/news_list.php?code=ahh&id=613609|title=SM, 남성 아이돌 그룹 내놓나...기업분석 보고서 화제|date=January 28, 2011|work=DC News|accessdate=3 November 2020|archivedate=4 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204160129/http://old.dcnews.in/news_list.php?code=ahh&id=613609}}</ref> ထို့အပြင် Exo သည်ပြိုင်ဘက် [[:en:YG Entertainment|ဝိုင်ဂျီ ဖြေဖျော်ရေး]] မှ မိန်းကလေးအဖွဲ့အသစ်နှင့်လည်းယှဉ်ပြိုင်လိမ့်မည်ဟုဆိုကြသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201111141725051002|title=SM 보이그룹 vs YG 걸그룹, 내년 新아이돌 자존심 성대결|last=Kwon|first=Suk-bin|date=November 14, 2011|work=Newsen}}</ref> == သမိုင်း == === ၂၀၀၆-၂၀၁၂- ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အစောပိုင်းနှစ်များ === Exo-K ၏ခေါင်းဆောင် [[ဆူဟို|Suho]] သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီ၏လူရွေးချယ်မှုကို အောင်မြင်ပြီးနောက် အက်စ်အမ် ဖြေဖျော်ရေး သို့ပထမဆုံးဝင်ရောက်ခဲ့သည့် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ နောက်နှစ်တွင် [[ခိုက် (အဆိုတော်)|Kai(ခိုက်)]] သည်ဖခင်၏အားပေးမှုဖြင့် SM လူငယ်အကောင်းဆုံးပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရကာစာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://joynews.inews24.com/php/news_view.php?g_menu=700100&g_serial=662884&rrf=nv|date=June 5, 2012|language=ko}}</ref> စမတ်မော်ဒယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယနေရာရခဲ့သော [[ပတ်ချန်ရိုး (အဆိုတော်)|Chanyeol]] ၊ ၂နှစ်အတွင်း လူရွေးပွဲလေးဆင့်ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော [[အိုဆယ်ဟွန်း (အဆိုတော်)|Sehun]] <ref>{{Cite news|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2015121023310121100&outlink=1&ref=|date=December 10, 2015|language=ko-KR}}</ref> တို့သည် 2008 ခုနှစ်တွင် သင်တန်းသားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၀ တွင် Exo-K ၏ [[D.O. (အဆိုတော်)|D.O.]] သည် လူရွေးပွဲတွင် သီချင်းသီဆိုခဲ့ပြီးနောက် စာချုပ်ကိုကမ်းလှမ်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://star.ohmynews.com/NWS_Web/OhmyStar/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001731067|date=May 11, 2012|language=ko}}</ref> Exo-K ၏ နောက်ဆုံးသင်တန်းသားမှာ [[ဗြောင်ဘတ်ခ်ဟွန်း|Baekhyun]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ တွင် လူရွေးပွဲမှတဆင့် SM Entertainment သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ပွဲဦးထွက်မတိုင်ခင် တစ်နှစ်ခန့်အကြာလေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ Exo-M တွင် Kris သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ၌ကျင်းပသောကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ SM Entertainment လူရွေးချယ်ရေး အစီအစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်၌ပင် Lay သည်တရုတ်နိုင်ငံ Changsha တွင်ကျင်းပခဲ့သော လူရွေးပွဲတင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး တောင်ကိုရီးယားသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ Xiumin သည်သူ၏သူငယ်ချင်းနှင့်အတူလူရွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီးဒုတိယနေရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110855835|date=March 16, 2018}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Luhan ကိုဆိုးလ်ရှိ SM Entertainment ကိုယ်စားလှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိ ခဲ့ပြီး လူရွေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သလို Tao သည်လည်း စွမ်းရည်ပြပွဲတွင် SMမှတွေ့ရှိခဲ့သည်။ Exo-M တွင်ပါဝင်ခဲ့သည့်နောက်ဆုံးအဖွဲ့ဝင်မှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် Casting System တွင်ပါဝင်ခဲ့သည့် Chen ဖြစ်သည်။ Exoအဖွဲ့၏ထမဆုံး ရုပ်မြင်သံကြားဖျော်ဖြေမှုမှာ ဒီဇင်ဘာလ 29, 2011 ရက်တွင် ကျင်းပသော ''SBS Gayo Daejeon'' ပွဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201112292232371001|date=December 29, 2011}}</ref> Exo-K နှင့် Exo-M တို့သည် ၂၀၁၂ ဧပြီ ၈ တွင် "[[:en:Mama (Exo song)|Mama]]" သီချင်းဖြင့် ပွဲဦးထွက်ခဲ့ပြီး နောက်ရက် ဧပြီ ၉ တွင် EPအယ်လ်ဘမ် ''[[:en:Mama (EP)|Mama]]''ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite press release|title=The First Mini Album Title Song 'MAMA' of Exo-K and Exo-M will be Released Worldwide on the 8th at 00:00!|date=April 7, 2012|publisher=[[SM Entertainment]]|url=http://www.facebook.com/#!/notes/smtown/the-first-mini-album-title-song-MAMA-of-exo-k-and-exo-m-will-be-released-worldwi/364494690260038|accessdate=April 11, 2012}}</ref> Exo-K အဖွဲ့သည် တောင်ကိုရီးယားဂီတအစီအစဉ်''[[:en:Inkigayo|Inkigayo]]''တွင်ပါဝင်ဖျော်ဖြေသကဲ့သလို့ ထိုနေ့တွင်ပင် Exo-Mသည်လည်း Shenzhen၌ကျင်းပသော [[:en:Top Chinese Music Awards|Top Chinese Music Awards]] တွင်ပါဝင်ဖျော်ဖြေပြီး အယ်ဘမ်ကို အသီးသီးအရောင်းမြှင့်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite press release |url=http://www.facebook.com/notes/smtown/exo-k-and-exo-m-will-make-their-debut-on-april-8th-both-in-korea-and-china-/361970087179165 |title=Exo-K and Exo-M will Make Their Debut on April 8th both in Korea and China! |date=April 3, 2012 |publisher=[[SM Entertainment]] |accessdate=April 26, 2012}}</ref>ကိုရီးယားဗားရှင်း အယ်လ်ဘမ်သည် တောင်ကိုရီးယား၏ [[:en:Gaon Album Chart|Gaon Album Chart]] တွင် နံပါတ် (၁) <ref name="exokone">{{cite news | url=http://gaonchart.co.kr/main/section/search/chart_list.gaon?Search_str=Exo-K | archive-url=https://archive.today/20130219001735/http://gaonchart.co.kr/main/section/search/chart_list.gaon?Search_str=Exo-K | url-status=dead | archive-date=February 19, 2013 | language=Korean |script-title=ko:<Exo-K>차트 검색결과 | trans-title=Exo-K Chart Positions | publisher=[[Gaon Chart|Gaon]] | accessdate=April 21, 2012 }}</ref>နှင့် [[:en:Billboard (magazine)|''ဘေလ်ဘုတ်'']] ကမ္ဘာ့အယ်လ်ဘမ်များအပတ်စဉ်စာရင်းတွင် နံပါတ် (၈) ရယူနိုင်ခဲ့သလို<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/charts/world-albums/2012-04-28|title=World Music: Top World Albums Chart|work=Billboard|access-date=June 20, 2018}}</ref> မန်ဒရင်းဗားရှင်းအယ်လ်ဘမ်မှာလည်း တရုတ် [[:en:Sina.com|Sina Album Chart]] တွင် နံပါတ် (၂) နှင့် အခြား music streaming platform များတွင် နံပါတ် (၁) ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ပွဲဦးထွက်မတိုင်ခင် Exo သည် "What Is Love" နှင့် "History" သီချင်းများကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည်လည်း [[:en:Gaon Digital Chart|Gaon Digital Chart]]တွင် နံပါတ် ၈၈ နှင့် ၆၈ အသီးသီးဖြင့် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သလို Sina Music Chart တွင်လည်း နံပါတ် ၆ ဖြင့် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="mchartsh">{{cite web|url=http://rank.music.sina.com.cn/20120312/sina-xg-day.html|publisher=[[Sina.com]]|script-title=zh:新歌飙升榜|trans-title=Sina Music Charts|language=zh-hans|date=March 12, 2012|accessdate=April 11, 2012|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173907/http://rank.music.sina.com.cn/20120312/sina-xg-day.html}}</ref> Exo သည် Best New Asian Group ဆုကို [[:en:2012 Mnet Asian Music Awards|2012 Mnet Asian Music Awards]] ၌လည်းကောင်း Newcomer Award ဆုကို [[:en:Golden Disc Awards|Golden Disc Awards]] ၌လည်းကောင်းရရှိခဲ့သည်။ ===၂၀၁၃-၂၀၁၄- ပြည်တွင်း ထိုးဖောက်ကျော်လွှားမှု=== ===၂၀၁၅- ဆက်လက်ရေပန်းစားမှုနှင့် ဂျပန်ပွဲဦးထွက်=== == အဖွဲ့ဝင်များ== {{col-begin}} {{col-2}} ; လက်ရှိ (လှုပ်ရှား) * [[ဆူဟို]] ({{lang|ko|수호}}) – ခေါင်းဆောင် * [[လေးကျန်း|လေး]] ({{lang|ko|찬열}}) * [[D.O. (အဆိုတော်)|ဒီအို]] ({{lang|ko|디오}}) * [[ခိုက် (အဆိုတော်)|ခိုက်]] ({{lang|ko|카이}}) * [[အိုဆယ်ဟွန်း (အဆိုတော်)|ဆယ်ဟွန်း]] ({{lang|ko|세훈}}) {{col-2}} ; လက်ရှိ (မလှုပ်ရှား) * [[ရှုးမင်]] ({{lang|ko|시우민}}; ဥပဒေဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှုများကြောင့် မလှုပ်ရှား)<ref name="dispute"/> * [[လေးကျန်း|လေး]] ({{lang|zh-Hans-CN|张艺兴}}; {{lang|ko|레이}}; မလွှဲသာသောအခြေအနေများကြောင့် မလှုပ်ရှား)<ref name="m.entertain.naver.com"/> * [[ဗြောင်ဘတ်ခ်ဟွန်း|ဘတ်ခ်ဟွန်း]] ({{lang|ko|백현}}; ဥပဒေဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှုများကြောင့် မလှုပ်ရှား)<ref name="dispute"/> * [[ချန် (အဆိုတော်)|ချန်]] ({{lang|ko|첸}}; ဥပဒေဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှုများကြောင့် မလှုပ်ရှား)<ref name="dispute"/> ; ယခင် * [[လုဟန်]] ({{lang|zh-Hans-CN|鹿晗}}; {{lang|ko|루한}}) * [[ခရစ်ဝူ|ခရစ်]] ({{lang|zh-Hans-CN|吴亦凡}}; {{lang|ko|크리스}}) * [[ဟွမ်းဇီတောင်း|တောင်း]] ({{lang|zh-Hans-CN|黄子韬}}; {{lang|ko|타오}}) {{col-end}} ==ကိုးကား== {{reflist|30em}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website}} * [http://exo.smtown.com/ Exo former official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731203138/http://exo.smtown.com/ |date=July 31, 2017 }} (ကိုရီးယားဘာသာစကားဖြင့်) [[Category:ကေပေါ့ ဂီတအဖွဲ့များ]] dwwgmtigpfcsgo3il6c2fxcf31w35va 0 197444 1027871 978222 2026-04-27T15:37:29Z ~2026-25727-52 142090 အမှားကိုအမှန်ပြင်ဆင်ချက် 1027871 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တာဆုံ |official_name = တာဆုံရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပဲခူးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ပဲခူးမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ပျဉ်ပုံကြီး |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|17.6002902984619|96.569236755371|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''တာဆုံရွာ''' ({{Lang-en|Tarson}})သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ပျဉ်ပုံကြီးကျေးရွာ စွမ်းပြည့်ထက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၈၆၉၉၅၀ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ တာဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇၀ ဦး၊ မ ၅၂၈၉ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ---- ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=30 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = တာဆုံ |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ပဲခူးမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Bago-geo-stub}} tq5v0oetjojj1je7ix2mh8f3kdnj4g9 0 209730 1027874 1027815 2026-04-27T15:46:22Z နေနီဝန်း 89694 1027874 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services, Commander-in-Chief (Army)}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။ ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 0vv6v1vi4de3bho4gcsa8qy180c84ch 1027975 1027874 2026-04-28T07:07:49Z နေနီဝန်း 89694 /* ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း */ 1027975 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services, Commander-in-Chief (Army)}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။ ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 5q9jiqzu5crf9b7hfgk407cyjifw1ri 1027978 1027975 2026-04-28T07:21:06Z နေနီဝန်း 89694 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1027978 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services, Commander-in-Chief (Army)}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။ ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} bbsenog9igrngouhgnxc3hda4dtdcrn 1027979 1027978 2026-04-28T07:22:18Z နေနီဝန်း 89694 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1027979 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services, Commander-in-Chief (Army)}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။ ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} qbw40ets2be6r0rdfnl9hy5om7rlb4f 1027980 1027979 2026-04-28T07:27:17Z နေနီဝန်း 89694 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1027980 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services, Commander-in-Chief (Army)}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} b6k1qh5hqiw1l0yye3oopykq2i0nnti 1028003 1027980 2026-04-28T10:15:03Z နေနီဝန်း 89694 1028003 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 6tf1ent30q0rgqgmeqrwugctp3bp5z9 1028011 1028003 2026-04-28T10:29:37Z နေနီဝန်း 89694 1028011 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 653a0tvvn2b7owf6w1kw5up8g44wtfu 1028015 1028011 2026-04-28T10:35:21Z နေနီဝန်း 89694 1028015 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 66q557hbvpob910ack457cgi5ma0zw7 1028019 1028015 2026-04-28T10:40:56Z နေနီဝန်း 89694 1028019 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 8mw81wbxl4v9t06ahq9rchcrj38hho0 1028020 1028019 2026-04-28T10:41:38Z နေနီဝန်း 89694 1028020 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} 3ix16fydlkrzy6xed10sb3cg4t6kgqo 1028021 1028020 2026-04-28T10:42:32Z နေနီဝန်း 89694 1028021 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။<ref name=DCDSM/> | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} r4herds5iqvo7xoluyp9mxwzxgy5soa 1028022 1028021 2026-04-28T10:51:21Z နေနီဝန်း 89694 1028022 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite book |author1=Maung Aung Myoe |title=Building the Tatmadaw |date=1999 |publisher=[[Institute of Southeast Asian Studies]] |isbn=9780731527427 |page=73}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။<ref name=DCDSM/> | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} kwwce94eflju1uawi5zeq14ypickjdo 1028023 1028022 2026-04-28T10:52:20Z နေနီဝန်း 89694 1028023 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =[[File:IMG4467kyawswarlin.jpg]] | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite book |author1=Maung Aung Myoe |title=Building the Tatmadaw |date=1999 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=9780731527427 |page=73}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။<ref name=DCDSM/> | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} owvtnv492rn23slpskroznonxw1atmw 0 236127 1027894 831065 2026-04-27T20:38:40Z ~2026-25517-60 142097 1027894 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Trachypithecus popa'' |author=Matauschek, C. |author2=Meyer, D. |author3=Lwin, N. |author4=Ko Lin, A. |author5=Lin, A. |author6=Momberg, F. |author7=Roos, C. |date=2022 |page=e.T196344474A196344962 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T196344474A196344962.en |access-date=29 July 2022}}</ref> | image = [[ဖိုင်:Trachypithecus_obscurus_265890739.jpg|thumb]] | image_caption = | name = ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည် | genus = Trachypithecus | species = popa | authority = Roos et al., 2020 | synonyms = | synonyms_ref = | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Range Trachypithecus popa.png }} '''ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-55028418|title=ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည် - ရှားပါးမျောက်မျိုးစိတ်သစ်တမျိုး မြန်မာနိုင်ငံမှာ တွေ့ရှိ|language=my|accessdate=20-12-2022|publisher=BBC}}</ref> ('''''Trachypithecus popa''''') သည် Cercopithecidae မျိုးရင်းမှ [[ပရိုင်းမိတ်]] မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းမျောက်များနေထိုင်ရာ [[ပုပ္ပါးတောင်]]အား အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပုပ္ပါးတောင်ဒေသတွင် အကောင်ရေ ၁၀၀ ကျော်ခန့်သာ တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။<ref name="Roos_al2020">{{Cite journal|date=2020|title=Mitogenomic phylogeny of the Asian colobine genus ''Trachypithecus'' with special focus on ''Trachypithecus phayrei'' (Blyth, 1847) and description of a new species|journal=Zoological Research|volume=41|issue=6|pages=656–669|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2020.254|issn=2095-8137|pmid=33171548|pmc=7671912}}</ref> ထို့ကြောင့် ဤမျောက်မျိုးစိတ်အား [[IUCN အနီရောင်စာရင်း]]တွင် [[မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်]]အဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ထားပြီး တောရိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော အကောင်ရေစုစုပေါင်းတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးအကောင်ရေအနေဖြင့် ၂၀၀ မှ ၂၅၀ ခန့်အထိရှိနိုင်သည်ဟု ပညာရှင်များကခန့်မှန်းထားသည်။<ref name="iucn"/> == ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည် မျိုးစိတ်အား ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုအရတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဓာတ်ခွဲခန်း လေ့လာစမ်းသပ်မှုမှတဆင့် 2020 ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်၏ မျိုးစုနှင့် အခြားမျိုးစိတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် မျိုးရိုးခွဲခြားလေ့လာမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းလေ့လာမှုပြုလုပ်ရာ၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တောရိုင်း မျောက်များ၏ မစင်နမူနာများနှင့် ပြတိုက်ရှိ နမူနာများမှ တစ်သျှူးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal|date=2019|title=The hybrid origin of the Indochinese Gray Langur ''Trachypithecus crepusculus''|journal=International Journal of Primatology|volume=40|issue=1|pages=9–27|doi=10.1007/s10764-017-0008-4}}</ref> မျိုးရိုးဗီဇခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့်အတူ လေ့လာမှုပြုလုပ်ရာ၌ လန်ဒန်သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ရှိ [[ဖယ်ယာ မျောက်မျက်ကွင်းဖြူ]] နမူနာနှင့် ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်၏ နမူနာတို့ကို နှိုင်းယှဉ်မှုလုပ်ဆောင်ချက်လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။ စစ်ဆေးမှုရလဒ်တွင် ၎င်းတို့၏ အရေခွံများ၊ ဦးခေါင်းခွံများနှင့် အရောင်ကွဲပြားမှု အနည်းငယ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=New species of monkey is already critically endangered |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2020/november/new-species-of-monkey-is-already-critically-endangered.html |access-date=2022-10-28 |website=www.nhm.ac.uk |language=en}}</ref> == သွင်ပြင်လက္ခဏာများ == ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်တွင် အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်နောက်ကျော၊ အဖြူရောင် ဝမ်းဗိုက်နှင့် အနက်ရောင် လက်နှင့် ခြေထောက်များရှိသည်။ မျက်လုံးတစ်ဝိုက်တွင် ထူးခြားသော အဖြူရောင်အကွင်းများအပြင် မုတ်ဆိတ်မွှေး ပါရှိသည်။ အလေးချိန်မှာ ၁၈ ပေါင် (၈ ကီလိုဂရမ်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name="Roos_al2020"/> == ဖြန့်ကျက်တွေ့ရှိရမှု နှင့် ကျက်စားရာ ဒေသ == ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်များအား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး အဓိကအားဖြင့် ပုပ္ပားတောင်အနီးတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။<ref name=":3"/> == ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု == ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်သည် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ကျက်စားရာဒေသများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် စားကျက်မြေများ ကွက်ကျားဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်နှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းခံနေရသည်။<ref name="Roos_al2020"/><ref name="iucn"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q101475669}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:မျောက်များ]] 01tzj25vb847a8vul6ow1r59igdu51x 0 267227 1027856 1027850 2026-04-27T14:08:38Z ~2026-25537-85 142052 ပယ်ဖျက် 1027856 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} == သမိုင်း == "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~လက်ရှိ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] 02nrgx7znpf2f070zjqre49im3rvcxv 1027936 1027856 2026-04-28T04:16:56Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-25537-85|~2026-25537-85]] ([[User talk:~2026-25537-85|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1027850 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = လူရည်ချွန် | image = | caption = | awarded_for = ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံထူးချွန်သည့် ကျောင်းသားလူငယ်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | year = [[၁၉၆၄]] | first_awarded = ၁၉၆၄ | website = }} '''လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စီမံကိန်း''' ({{lang-en|'''Outstanding Student Selection Scheme''' }}) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော ပညာရေးစီမံကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာကဏ္ဍများမှ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ခေတ္တရပ်နားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် "ဘက်စုံထူးချွန်ကျောင်းသား" အမည်ဖြင့် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ထို့နောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် '''“လူရည်ချွန်စီမံကိန်း”''' အမည်နှင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ် ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်မှ လူရည်ချွန် မောင်/မယ်များ၏ ရင်တွင်းစကားသံများ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2583-%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2584-%25E1%2580%2595%25E1%2580%258A%25E1%2580%25AC%25E1%2580%259E%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25-60 |access-date=2026-04-27 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> == သမိုင်း == "လူရည်ချွန် စီမံကိန်း"ကို [[၁၉၆၃]]-[[၁၉၆၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး လူရည်ချွန် မောင်မယ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စတင်နှစ်တွင် သတ္တမတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုပါ တိုးမြှင့်ရွေးချယ်သည်။ [[၁၉၈၈|၁၉၈၈ ခုနှစ်]] ''(၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတု လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'' အထိ နှစ်စဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂ဝ၂၅-၂ဝ၂၆ ပညာသင်နှစ် လူရည်ချွန်စီမံကိန်းဗဟိုကော်မတီ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/2w25-2w26-pnnyaasngnc-luurnnykhnciimnkinbhiukeaamttii-lupngnnnyiniungacnnyawe-kngp |access-date=2026-04-27 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> === စီမံကိန်း ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းနှင့် အမည်ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၁၃~၂၀၂၀) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီး ခေတ္တရပ်နားခဲ့သည့် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း'''ကို [[၂၀၁၃|၂၀၁၃ ခုနှစ်]]တွင် '''ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း'''အဖြစ် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/03/01/34728.html|title=လူရည်ချွန် စီမံကိန်း ပြန်စ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁ မတ် ၂၀၁၃}}</ref> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ လူရည်ချွန် စီမံကိန်းစတင်သည့် နှစ် (၅၀) မြောက် ရွှေရတုနှစ် ဖြစ်သည့် [[၂၀၁၄|၂၀၁၄ ခုနှစ်]]တွင် နိုင်ငံတစ်လွှားမှ လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူများကို စုစည်း၍ လူရည်ချွန် (၁၉၆၄-၁၉၈၈) အဖွဲ့ တစ်ခုကို ထူထောင်သည်။ [[၂၀၁၈|၂ဝ၁၈ ခုနှစ်]]တွင် '''လူရည်ချွန် စီမံကိန်း''' အမည်နှင့် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ === ကိုဗစ်-၁၉ အလွန်နှင့် စနစ်သစ်ပညာရေးကာလ (၂၀၂၂~လက်ရှိ ) === [[၂၀၁၉]] - [[၂၀၂၀]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ [[ကိုဗစ် ၁၉]] ရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ထိန်းချုပ်ရသည့် အခြေအနေကြောင့် လူရည်ချွန် စီမံကိန်းကို ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရာမှ [[၂၀၂၂]] - [[၂၀၂၃]] ပညာသင်နှစ်တွင် ပြန်လည်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ စနစ်သစ်ပညာရေးအရ ၂၀၂၃-[[၂၀၂၄]] ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိ ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄-[[၂၀၂၅]] ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် လူရည်ချွန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ရွေးချယ်ခဲ့သည်။၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ‌‌ဗဟိုအဆင့် လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်ပြီး၍ ရွေးချယ်လိုက်သော လူရည်ချွန် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် တရားဝင် ကြေညာပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|မန္တလေးငလျင်ကြီး]]၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ဧပြီလအကုန်တွင် ကျရောက်သည့် လူရည်ချွန် မောင်မယ်များအား အပန်းဖြေစခန်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ၂၀၂၅-[[၂၀၂၆]] ပညာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအဆင့်တွင် နဝမတန်းမှ ဒွါဒသမတန်းအထိလည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်အဆင့်တွင် တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း လူရည်ချွန် ရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=moeadmin |date=2023-04-26 |title=လူရည်ချွန်မောင်မယ်များအနေဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်၊ မိမိကျောင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိနိုင်ငံ‌တော်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ သစ္စာရှိစွာ ပခုံးပြောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကြိုးပမ်း |url=http://www.moe.gov.mm/ |access-date=2026-04-27 |website=ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |language=en}}</ref> == နှစ်အလိုက် လူရည်ချွန် စာရင်း == {{expand section}} === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၁၉၆၃ ~ ၁၉၈၈) === ==== ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === ဘက်စုံပညာ ထူးချွန်လူငယ် စီမံကိန်း (၂၀၁၄ ~ ၂၀၁၇) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== === လူရည်ချွန် စီမံကိန်း (၂၀၁၈ ~ ) === ==== ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များ ==== ==အခြား ဖတ်ရှုရန်== * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] * [[ကင်းထောက်ခြင်း]] == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] [[Category:လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ]] 5qvbjrfc5rxv8wpbh87jbrz21j0tv4h 0 273128 1027993 1027761 2026-04-28T08:26:09Z Zawzawaungthwin 100038 {{main|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း}} 1027993 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်'''သည် [[လွတ်လပ်စွာ ဟောပြောခွင့်|လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်]]၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းအချက်အလက်ရပိုင်ခွင့်၊ နှင့် အထူးသဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ|စာနယ်ဇင်းမီဒီယာ]]တို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော '''သတင်းမီဒီယာဥပဒေ''' ဖြင့် ထိန်းကျောင်းထားပြီး၊ အဆိုပါဥပဒေသည် မီဒီယာများ၌ ဘက်လိုက်တင်ပြမှုများ ပြန့်နှံ့ခြင်းကို တားဆီးရန်နှင့် သတင်းမီဒီယာသမားများအတွက် လွတ်လပ်စွာ ဖော်ပြခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။ယင်းဥပဒေသည် နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံရေးအခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိညာဉ်စာချုပ် (ICCPR) နှင့်အညီ အမည်ခံအားဖြင့် ပြုစုထားခြင်းဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်သည် နိုင်ငံရေးစနစ် အကူးအပြောင်းကာလများပေါ် မူတည်၍ သိသာထင်ရှားသော ဆုတ်ယုတ်မှုနှင့် အပြောင်းအလဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.article19.org/data/files/medialibrary/37623/News-Media-Law-Myanmar-EN.pdf |title=Myanmar: News Media Law |website=article19.org}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေများသည် အွန်လိုင်းနှင့် အော့ဖ်လိုင်းတွင် သတင်းတု (Fake news) များ ထုတ်ဝေခြင်းကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ပါက ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒဏ်ငွေရိုက်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ အရ မီဒီယာများသည် ၎င်းတို့၏ အမြင်များကို လွတ်လပ်စွာ ဖော်ပြခွင့်နှင့် အစိုးရ၏ မူဝါဒများကို ဝေဖန်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။သို့ရာတွင် ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်၌ သတင်းမီဒီယာဥပဒေထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော '''ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)'''၊ '''ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က)၊ (ခ)'''၊ '''နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ''' နှင့် '''မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ''' ကဲ့သို့သော ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းမီဒီယာသမားများနှင့် သတင်းဌာနများအပေါ် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းနှင့် လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက် စာပေအမှောင်ခေတ်ကို ပြန်ရောက်တော့မှာလား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-61739948 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အထူးသဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်သည် အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အဓိကသတင်းဌာနပေါင်း ၂၀ ကျော်၏ လိုင်စင်များ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုသို့သော ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် မြန်မာ့သတင်းမီဒီယာအများစုသည် ပြည်ပ (Exile) သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ အွန်လိုင်းအခြေပြု သတင်းထုတ်လွှင့်မှုများကို ခက်ခဲစွာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေရသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/100519/120607/F1667796442/MMR100519%2520Eng.pdf |title=The following is the unofficial translation of Myanmar’s newly enacted Media Law |website=ilo.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ifex.org/an-analysis-of-burmas-news-media-law-and-its-compliance-with-free-expression-standards/|title=An analysis of Burma's News Media Law, and its compliance with free expression standards|date=August 14, 2014|website=IFEX}}</ref> == ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် == ခေတ်အဆက်ဆက် တင်းကျပ်သော ဆင်ဆာစနစ်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည့် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် သိသာသော အပြောင်းအလဲများ ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် "စာပေကင်ပေတိုင်" ဟု လူသိများသည့် [[စာပေစိစစ်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ]]ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိကနေ့စဉ်သတင်းစာများ ပြန်လည်ထုတ်ဝေခွင့်ပြုခြင်း၊ သတင်းမီဒီယာ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာ ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခွင့်ပြုခြင်းတို့ကြောင့် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်သည် ပွင့်လင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) <ref>{{Cite web |last=မေခ |date=2016-11-20 |title=အငြင်းပွားစရာ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) |url=https://burmese.voanews.com/a/3602844.html |access-date=2026-04-26 |language=my}}</ref>ကဲ့သို့သော ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အသုံးပြု၍ ကန့်သတ်တားဆီးခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်အရေးယူခြင်းများဖြင့်လည်း ဆက်လက်စည်းနှောင်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာနယ်ဇင်းကောင်စီ ဇွန်လတွင် ဖွဲ့မည်ဟုဆို |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-10415.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-12-10 |title=၆၆(ဃ) အပါအဝင် အသရေဖျက်မှု ဥပဒေတွေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ FEM တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/fem-and-cso-demand-to-reform-section-66d-12102020060019.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:452px;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; padding:5px; font-size:105%;">၂၀၂၅ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် အညွှန်းကိန်း</div> [[File:Press freedom 2025.svg|450px|thumb|none|]] <div class="thumbcaption"> {{legend|#005F9A|အခြေအနေ ကောင်းမွန်ခြင်း}} {{legend|#8EB0D6|ကျေနပ်ဖွယ်ရှိခြင်း}} {{legend|#FFB035|ပြဿနာရှိနိုင်ခြင်း}} {{legend|#FF3022|ခက်ခဲဆိုးရွားခြင်း}} {{legend|#83000B|အလွန်ဆိုးရွားခြင်း (မြန်မာအပါအဝင်)}} </div> </div> </div> [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]အာဏာရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းသည် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း၊စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အညွှန်းကိန်းတွင် နိုင်ငံ၏အဆင့်သည် ၁၃၁ သို့တိုင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း၊ အင်းဒင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည့်အတွက် [[ရိုက်တာ]]သတင်းဌာနမှ [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ဝလုံး]]နှင့် [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကျော်စိုးဦး]]ကဲ့သို့သော သတင်းထောက်များ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အဆင့်သည် ပြန်လည်ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သော ကမ္ဘာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အညွှန်းကိန်းအရ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏အဆင့်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၃၉ သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref name="rsf">{{Cite web|url=https://rsf.org/en/myanmar|title=Myanmar : Aung San Suu Kyi’s broken promises &#124; Reporters without borders|website=RSF}}</ref> စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အဆင့် ကျဆင်းရခြင်းတွင် သတင်းထောက်များကို မကြာခဏ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက်လိုင်းများ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ သတင်းဌာနများ သို့မဟုတ် လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူများနှင့် ဆက်စပ်သော ဝဘ်ဆိုဒ်များကို ပိတ်ပင်ခြင်းစသည့်အချက်များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/press-freedom-in-myanmar-regresses/a-53612233|title=Press freedom in Myanmar regresses &#124; DW &#124; 29.05.2020|website=DW.COM}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီသည် မီဒီယာများအပေါ် ဖိနှိပ်ကန့်သတ်မှုများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (စစ်ကောင်စီ) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာ ကောင်စီ]]မှတစ်ဆင့် ပြည်တွင်းထုတ်သတင်းစာများတွင် "အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ" ဟု ရေးသားခြင်းမပြုရန် စတင်တားမြစ်ခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၌ သတင်းယူနေသည့် သတင်းထောက် ၅ ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ဝေဖန်မှုများကြောင့် စစ်တပ်က နောက်ရက်တွင် ထိုသတင်းထောက်များကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်၌ ကျင်းပသော စစ်ကောင်စီ၏ ပထမဆုံး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကို လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအများအပြားက သပိတ်မှောက်သည့်အနေဖြင့် တက်ရောက်ခြင်း မပြုခဲ့ကြဘဲ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |title=စစ်ကောင်စီ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲက မရလိုက်တဲ့ အဖြေများ |url=https://www.bbc.com/burmese/56090776 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[ဒီဗွီဘီ]] (DVB) အပါအဝင် ပြည်တွင်းလွတ်လပ်သော မီဒီယာများက စစ်ကောင်စီ၏ ကန့်သတ်ချက်များသည် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိပါးစေကြောင်းနှင့် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများအတိုင်း ဆက်လက်ရပ်တည်မည်ဖြစ်ကြောင်း တုံ့ပြန်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နှင့် ၂၇ ရက်နေ့များတွင် ရန်ကုန်မြို့ [[မြေနီကုန်း]]ဆန္ဒပြပွဲ၌ ဂျပန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် '''Mr Yuki Kitazumi''' အပါအဝင် မြေနီကုန်း၊ လှည်းတန်း နှင့် မြို့နယ်အချို့ရှိ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် သတင်းယူနေသည့် မြန်မာနောင်းသတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် မကေဇွန်နွေး၊ ဆဲဗင်းဒေး သတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် အောင်ရဲကို၊ MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုရဲမျိုးခန့်၊ အေပီသတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် ကိုသိန်းဇော်၊ ဇီးကွက်သတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်နှင့် အလွတ်တန်းသတင်းထောက် ကိုဗညားဦးတို့ဆက်တိုက်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ထို သတင်းထောက်(၆)ဦးသည် အဆိုပါ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် စစ်တပ်၏ တရားစွဲဆိုခြင်းကိုခံခဲ့ရ သည်။<ref>{{Cite web |title=ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူရင်း ဖမ်းဆီးခံရသည့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းထောက်ခြောက်ဦး ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရ |url=https://news-eleven.com/article/205441 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>စစ်တပ်သည် မတ်လ ၈ ရက်နေ့ တွင် [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]]၊ DVB၊ [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7Day News]]၊ [[ရန်ကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|Khit Thit Media]] နှင့် [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန ၅ ခုကို လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်များ ပိတ်သိမ်းခြင်းဖြင့် မီဒီယာလောကအပေါ် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုများကို စတင်ခဲ့သည်။မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ လှည်းတန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ကမာရွတ်မီဒီယာရုံးခန်းအား စစ်ကောင်စီ က ဝင်စီးပြီး အယ်ဒီတာချုပ် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ကိုနေသန်မောင် နှင့် အယ်ဒီတာကိုဟန်သာငြိမ်းတို့ကို ဖမ်းဆီးခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုမိုပြင်းထန်သော ဖိအားဖြင့် ဆက်လက် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style="font-size:95%; width:100%; margin-top:10px;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:10px;" | မြန်မာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲမှု ဇယား |- style="background:#f2f2f2; text-align:center;" ! style="width:18%;" | ကာလ !! အစိုးရ/ခေါင်းဆောင် !! ကျင့်သုံးသည့်စနစ် !! အခြေအနေနှင့် အဆင့် (RSF) !! style="width:12%;" | အဆင့်အတန်း |- | style="text-align:center;" | ၁၉၆၂ – ၁၉၈၈ || style="text-align:center;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း || style="text-align:center;" | တစ်ပါတီစနစ် || စာနယ်ဇင်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီး တင်းကျပ်သော ဆင်ဆာစနစ် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်တင်းကျပ် |- | style="text-align:center;" | ၁၉၈၈ – ၂၀၁၁ || style="text-align:center;" | စစ်အစိုးရ (နဝတ/နအဖ) || style="text-align:center;" | စစ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် || ၂၀၁၁ တွင် အဆင့် '''၁၆၉''' ရှိခဲ့ပြီး ကြိုတင်ဆင်ဆာစနစ်ဖြင့် အပြင်းထန်ဆုံး ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်တင်းကျပ် |- | style="text-align:center;" | ၂၀၁၁ – ၂၀၁၆ || style="text-align:center;" | ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ || style="text-align:center;" | ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ || ၂၀၁၃ တွင် အဆင့် '''၁၅၁''' ထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဆင်ဆာစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ || style="background:#f0fff4; text-align:center;" | ပွင့်လင်းလာခြင်း |- | style="text-align:center;" | ၂၀၁၆ – ၂၀၂၁ || style="text-align:center;" | ဦးထင်ကျော်/ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရများ || style="text-align:center;" | ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ || ၂၀၁၇ တွင် အဆင့် '''၁၃၁''' (အမြင့်ဆုံး) ရောက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ တွင် '''၁၃၉''' သို့ ပြန်ကျခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် စိုးရိမ်နေရဆဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-39720975 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| style="background:#fffdf0; text-align:center;" | ကန့်သတ်ချက်ရှိ |- | style="text-align:center;" | ၂၀၂၁ – ၂၀၂၆ || style="text-align:center;" | ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် || style="text-align:center;" | စစ်အုပ်ချုပ်ရေး || ၂၀၂၂ တွင် အဆင့် '''၁၇၆''' သို့ ထိုးဆင်းသွားပြီး သတင်းဌာနများ လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခံရသည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်ဆိုးရွား |- | style="text-align:center;" | ၂၀၂၆ ဧပြီ – လက်ရှိ || style="text-align:center;" | ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ || style="text-align:center;" | အစိုးရသစ်ကာလ || ၂၀၂၅ အညွှန်းကိန်းအရ အဆင့် '''၁၇၅''' ဝန်းကျင်တွင်ရှိပြီး ထိန်းချုပ်မှုများ ဆက်ရှိနေသည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်ဆိုးရွား |} == ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး}} [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ အစိုးရသည် ကိုယ်တိုင်ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ အထူးသဖြင့် [[ရိုဟင်ဂျာ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဟူသော အကြောင်းအရာသုံးခုအပေါ်တွင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။စာနယ်ဇင်းများက ၎င်းတို့ကို ချိုးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝေဖန်ခြင်းပြုပါက မကြာခဏဆိုသလို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မော်ကွန်းမဂ္ဂဇင်း၊ [[မြန်မာနောင်း]]၊ [[ဒီဗွီဘီ]]၊ [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန]]၊ နှင့် BBC Burmese ကဲ့သို့သော အချို့မီဒီယာလုပ်ငန်းများသည် စုံစမ်းဖော်ထုတ်သည့် သတင်းဆောင်းပါးများ ထုတ်ဝေခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိက သတင်းထောက်များသည် အွန်လိုင်းအသရေဖျက်မှုကို တားဆီးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) ဖြင့် မကြာခဏ တရားစွဲဆိုခံကြရသည်။ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာသည် အစိုးရကို မျက်နှာသာပေးသော သတင်းများကို အများပြည်သူသို့ ထုတ်ပြန်သည့် ဝါဒဖြန့်မှုများတွင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်ကဲ့သို့ အချို့သောဒေသများတွင် စစ်တပ်က လုံခြုံရေးအကြောင်းပြချက်များဖြင့် ခရိုင်အများအပြားတွင် အင်တာနက်ကို ဖြတ်တောက်ထားသောကြောင့် သတင်းနှင့် အခြားအချက်အလက်များကို အွန်လိုင်းတွင် ရရှိနိုင်မှုမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။<ref name="rsf"/> သတင်းထောက်များအား ထိန်းသိမ်းခြင်းကို မြန်မာသမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦး[[သန့်မြင့်ဦး]]က "မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အတွက် ဝမ်းနည်းဖွယ်နေ့တစ်နေ့ဖြစ်ပြီး နောင်ဖြစ်လာမည့်အရာများအတွက် အရိပ်အယောင်တစ်ခု" ဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2018/09/06/crushing-free-press-myanmar|title=The Crushing of the Free Press in Myanmar|date=September 6, 2018|website=Human Rights Watch}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|မြန်မာအစိုးရ]]သည် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ (ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)) ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အာဏာတည်သည့်အချိန်မှစ၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မည်သူမဆို ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) အရ အများဆုံး ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်အထိ ချမှတ်ခံရနိုင်သည်။ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် PEN Myanmar ၏ အဆိုအရ၊ ဤဥပဒေ အာဏာတည်ချိန်မှစ၍ အမှုပေါင်း ၈၀ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အစိုးရ အာဏာရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လူပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် မီဒီယာအုပ်စု ၇၃ ခုမှာ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အချို့အမှုများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ မှတ်ချက်များပေးခဲ့မှုအတွက် တိုင်ကြားခံခဲ့ရပြီး နောက်ဆက်တွဲ တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-lazar-myanmar-commentary-idUSKCN1AV1PG|title=Commentary: Aung San Suu Kyi’s free press dilemma|first=Alex|last=Lazar|date=August 15, 2017|via=www.reuters.com}}</ref> ယခင်က မြန်မာမီဒီယာသည် မူလက [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ]]အတွင်း ဖန်တီးခဲ့သော မြန်မာအစိုးရ၏ ဆင်ဆာအဖွဲ့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ သတင်းထုတ်ဝေခွင့်ကို ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ အစောပိုင်းကာလတွင် မြန်မာအစိုးရသည် တိုက်ရိုက်ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ထိုပိတ်ပင်မှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ မီဒီယာများအား ဆင်ဆာအဖွဲ့သို့ မတင်ပြဘဲ သတင်းထုတ်ဝေခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ယခင်က သတင်းတိုင်း၊ သီချင်း၊ စာအုပ်နှင့် ကာတွန်းတိုင်းသည် "ဝေဖန်မှု" များကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်သည့် အဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-censorship-idUSBRE87J06N20120820|title=Myanmar government abolishes direct media censorship|first=Aung Hla|last=Tun|date=August 20, 2012|via=www.reuters.com}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များနှင့်ဖမ်းဆီးခံရမှုများ == '''ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်မြောက်မှုသတင်းနှင့် ဂျာနယ် ၉ စောင် ယာယီပိတ်ပင်ခံရမှု (၂၀၁၀):''' ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းကို ဖော်ပြရာ၌ စာပေစိစစ်ရေး၏ စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာခြင်းမရှိဟုဆိုကာ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်တွင်းထုတ် ဂျာနယ် ၉ စောင် အရေးယူခံရသည်။ First Eleven အားကစားဂျာနယ် နှင့် Hot News ဂျာနယ်တို့ကို ထုတ်ဝေခွင့် ၂ ပတ် ရပ်နားခဲ့ပြီး၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ မြန်မာပို့စ်၊ ပြည်သူ့ခေတ်၊ The Voice ၊ 7 Days၊ Venus နှင့် Myanmar Newsweek ဂျာနယ်တို့ကို ထုတ်ဝေခွင့် ၁ ပတ်စီ ရပ်နားခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဂျာနယ် ၉ စောင်အား တပြိုင်တည်း ထုတ်ဝေခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့ခြင်းမှာ မြန်မာ့မီဒီယာသမိုင်းတွင် စံချိန်တင် အရေအတွက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပွင့်လင်းလာနိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်များအပေါ် အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=မသင်းသီရိ |date=2010-11-22 |title=ဒေါ်စုသတင်း ကန့်သတ်မှုကြောင့် ဂျာနယ် ၉ စောင် ယာယီပိတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-journals-109870104/1241590.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> === ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် ထင်ရှားဖြစ်စဉ်များ (၂၀၁၁–၂၀၁၆) === ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင်လည်း သတင်းသမားများအပေါ် တရားစွဲဆိုမှုများ နှစ်အလိုက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် -<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၁ ခုနှစ် ==== * '''Hot News ဂျာနယ်နှင့် SSC ဆေးရုံ အသရေဖျက်မှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပထမပတ်ထုတ် Hot News ဂျာနယ်ပါ ရွှေဂုံတိုင်အထူးကုဆေးရုံ (SSC) ၏ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် ဝေဖန်ချက်ဆောင်းပါးကြောင့် ဆေးရုံဘက်မှ နစ်နာကြေး ကျပ်သိန်း ၂၀,၀၀၀ တောင်းဆိုကာ အသရေဖျက်မှုဖြင့် ဗဟန်းမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဒေါ်မမ (ခ) ဒေါ်ဟေမာနှင့် ရှေ့နေဦးသိန်းညွန့်တို့က ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ခွင့်ကို ကိုင်စွဲ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအပြင် Hot News သည် မြန်မာနိုင်ငံ ခရီးသွားလုပ်ငန်းဘုတ်အဖွဲ့နှင့်လည်း ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး တရားစွဲဆိုရန် သတိပေးခံခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Hot News အမှု SSC မရုပ်သိမ်းသေး |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-7690.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> * '''The Myanmar Times(မြန်မာတိုင်းမ်) အယ်ဒီတာချုပ် Ross Dunkley အမှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်တရားရုံးက မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် သြစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေအား အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် နာကျင်စေမှုနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုတို့ဖြင့် အပြစ်ရှိကြောင်း စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား နာကျင်စေမှုအတွက် ထောင်ဒဏ် (၁) လ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ချုပ်ရက်နှင့် ခုနှိမ်ကာ လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုအတွက် ဒဏ်ငွေကျပ် (၁) သိန်း ပေးဆောင်စေခဲ့သည်။ မစ္စတာ ဒန်ကလေသည် ဂျာနယ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာအစုစပ်လုပ်ကိုင်သူများနှင့် အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-06-30 |title=ရော့စ် ဒန်ကလေကို တရားရုံးက စီရင်ချက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/06/110630_dunkley_trial |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ေရာ့စ္ဒန္ကေလကို ေထာင္ဒဏ္ ၁ လ နွင့္ က်ပ္ ၁ သိန္း ျပစ္ဒဏ္ခ် |url=https://burmese.dvb.no/post/11874 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''မော်နီတာဂျာနယ် (The Monitor) နှင့် ဦးအောင်ဆန်းဦးတို့ တရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် က အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးအောင်ဆန်းဦး၊ မော်နီတာဂျာနယ် ထုတ်ဝေသူ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးလှမြင့်ဆွေနှင့် အယ်ဒီတာချုပ် [[မြတ်ခိုင်|ဦးမြတ်ခိုင်]] တို့ကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားရုံး၌ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လထုတ် မော်နီတာဂျာနယ်ပါ အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဦးအောင်ဆန်းဦးက ၎င်းတို့မောင်နှမနှစ်ဦး ရင်ဆိုင်နေရသည့် အိမ်ခြံမြေ တရားမမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ချက် မချရသေးမီ "၎င်းအားလုံး နိုင်ပြီးပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့မှုအပေါ် "တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု" (Contempt of Court) ဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများဖြစ်သော ဦးကြည်ဝင်းနှင့် ဦးဉာဏ်ဝင်းတို့က ကိုယ်စားလှယ်လွှဲစာဖြင့် ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ယင်းပြောကြားချက်သည် တရားရုံးက မဆုံးဖြတ်ရသေးသော ကိစ္စကို ဆုံးဖြတ်ပြီးသကဲ့သို့ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု ဥပဒေနှင့် ငြိစွန်းသည်ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဘက်က တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-08-10 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဦးအောင်ဆန်းဦးနဲ့ မော်နီတာဂျာနယ်ကို တရားစွဲ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/assk2-08102011092849.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-08-11 |title=ဦးအောင်ဆန်းဦး ပြောစကား တည်းဖြတ်ခွင့် မရှိလို့ အယ်ဒီတာက ပြောကြား |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myatkhine-assk-08112011140009.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မော်ဒန်ဂျာနယ် (Modern Journal) အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့ထုတ် မော်ဒန်ဂျာနယ်ပါ “လမ်းလွှဲလေးတော့ ကောင်းစေချင်” သတင်းဆောင်းပါးတွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်အင်ဂျင်နီယာက တံတားဖြတ်သန်းခ ကောက်ခိုင်းသည်ဟု ရေးသားခဲ့မှုအပေါ် မြို့နယ်အင်ဂျင်နီယာ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီက အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရသစ်လက်ထက်တွင် အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုက ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာတစ်ခုကို '''ပထမဆုံးအကြိမ်''' တရားစွဲဆိုခဲ့သည့် အမှုဖြစ်ပြီး၊ ဂျာနယ်တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ဦးဝေလျှံနှင့် သတင်းထောက် မသက်စုအောင်တို့သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တရားရုံး၌ အာမခံယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နှစ်ဖက်ကျေအေးရန် သဘောတူညီခဲ့ကြပြီး၊ မော်ဒန်ဂျာနယ်ဘက်မှလည်း မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်တွင် အမှားပြင်ဆင်ချက် ပြန်လည်ဖော်ပြပေးခဲ့ခြင်းဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ျပည္တြင္းသတင္းသမားနွစ္ဦးကို ႐ုံးတင္စစ္မယ္ |url=https://burmese.dvb.no/post/22384 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်စင်ငြိမ်းချမ်း |date=2012-03-23 |title=မော်ဒန်ဂျာနယ်အမှု ကျေအေးရန် နှစ်ဖက်သဘောတူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/03/23/7588.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ==== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ==== * '''The Voice Weekly ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့ထုတ် The Voice Weekly ဂျာနယ်တွင် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမီတက်က လုပ်ကိုင်ခွင့်ရထားသည့် မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်း၏ အစုရှယ်ယာရောင်းချမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ငွေရေးကြေးရေးကိစ္စများတွင် သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန၏ မရိုးသားမှုများရှိခဲ့ကြောင်း ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၏ အစီရင်ခံစာကို ကိုးကား၍ သတင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းသည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ကာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနက ဂျာနယ်ထုတ်ဝေသူ၊ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာနှင့် သတင်းရေးသားသူ သတင်းထောက်တို့ကို အသရေဖျက်မှုဖြင့် ဒဂုံမြို့နယ်တရားရုံးတွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လအတွင်း၌ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုအတွက် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စတင်စစ်ဆေးရန် တရားရုံးက ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ကာ အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2012-03-20 |title=The Voice ဂျာနယ်ကို သတ္ထုတွင်းဝန်ကြီးဌာန တရားစွဲပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/03/20/7387.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - The Voice Weekly အမှုကို ကြားနာတော့မယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2012/09/120920_the-voice-weekly-trial |access-date=2026-04-26 |website=www.bbc.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-03-20 |title=The Voice Weekly ဂျာနယ်ကို တရားစွဲဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-voice-weekly-03202012114329.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2012-05-12 |title=The Voice နှင့် သတ္တုတွင်း အမှု အပြီးသတ် ကြားနာမည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/05/12/9727.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''သတင်းထောက် မအေးသူစံ နှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ထက်ထက်မိုးဦး အမှု:'''၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကင်းမြို့နယ်တရားရုံးက [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7Day News]] မှ သတင်းထောက် မအေးသူစံကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ထက်ထက်မိုးဦးကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၃၂၃ အရ ဒဏ်ငွေကျပ် ၁,၀၀၀ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤအမှုသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းက ပါတီပွဲတစ်ခုတွင် သတင်းထောက်က ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စ မေးမြန်းရာမှ အစပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ လကျော်ကြာအောင် တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤအမှုသည် သတင်းထောက်တစ်ဦး သတင်းရယူစဉ် ဂုဏ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားခံရမှုအတွက် ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ လကျော်ကြာအောင် တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ထက္ထက္မိုး​ဦး​ကို ဒဏ္​ေငြက်ပ္ ၁ ​ေထာင္ ျပစ္ဒဏ္ခ် |url=https://burmese.dvb.no/post/23359 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''လျှပ်တပြက်ဂျာနယ် အမှု နှင့် တရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများက "မွတ်ဆလင်ကုလား ၁၀ ဦး အသတ်ခံရသည်" ဟု မှားယွင်းဖော်ပြခဲ့မှုအပေါ် '''"နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာအမှား မည်သူ တာဝန်ယူမည်နည်း"''' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မျက်နှာဖုံးသတင်း ရေးသားခဲ့ခြင်းနှင့် မသီတာထွေး၏ ဓာတ်ပုံကို ဖော်ပြခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် လျှပ်တပြက်ဂျာနယ်ကို စာပေစိစစ်ရေးက အကန့်အသတ်မရှိ ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ထို့နောက် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရက ဆူပူမှုဖြစ်ပွားအောင် လှုံ့ဆော်ရေးသားမှုဖြင့် အယ်ဒီတာချုပ် '''ဦးမြတ်ခိုင်''' ကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ (ဂ) တို့ဖြင့် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်သက်ဝိုင်း |date=2012-06-21 |title=လျှပ်တပြက်ဂျာနယ်ကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရ တရားစွဲပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/06/21/12833.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုနှင့် တရားမမှုဖြင့် စွဲဆိုခံရခြင်း:''' ကသာမြို့ရှိ "ဗယ်လဲင်တိုင်း" (Valentine) ကာရာအိုကေလုပ်ငန်းရှင် ဦးမြင့်မောင်က လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ် (အတွဲ ၃၊ အမှတ် ၈၄ နှင့် ၈၈) ပါ ရေးသားချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် ကသာမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်တရားသူကြီးက အဆိုပါအမှုကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာအမှုကြီး ၄၈၇/၁၂၊ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၀ အရ လက်ခံခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ကြားနာရန် ချိန်းဆိုခဲ့သည်။၎င်းအမှုတွင် ဆောင်းပါးရှင် '''ဟာဂျူလီ (ကသာ)''' ကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ပြီး၊ အယ်ဒီတာချုပ် '''ဦးမြတ်ခိုင်''' နှင့် ဆောင်းပါးရှင် ဟာဂျူလီ တို့ နှစ်ဦးအား "နစ်နာကြေး ငွေသိန်း ၅,၀၀၀ ရလိုမှု" ဖြင့် ကသာခရိုင်တရားရုံးတွင် တရားမမှုဖြင့် ထပ်မံစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါ တရားမမှုကို ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-07-29 |title=လျှပ်တစ်ပြက် ဂျာနယ်ကို အသရေဖျက်မှုနဲ့ စွဲဆိုမှု မြို့နယ်တရားရုံး လက်ခံ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lightening-journal-sued-07292012103016.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''ဆင်ဆာစနစ်ဖြေလျှော့မှု:''' ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဝေခြင်းမပြုမီ စာပေစိစစ်ရေးသို့ တင်ပြရသည့် စနစ်ကို စတင်ဖြေလျှော့ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာေပစိစစ္ေရးဌာန ဖ်က္သိမ္း |url=https://burmese.dvb.no/post/35733 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''ဒီဗွီဘီ (DVB) သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ အမှု (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ ဂျပန်ပညာသင်ဆုကိစ္စ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းခဲ့ရာမှ စတင်၍ ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် ကျောင်းသားမိဘ ကိုဝင်းမြင့်လှိုင်တို့ကို မကွေးမြို့နယ် ပညာရေးဌာနက ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှု (ပုဒ်မ ၃၅၃)၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု (ပုဒ်မ ၄၄၈) တို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-07 |title=DVB သတင်းထောက် ထောင်တစ်နှစ် စီရင်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/dvb-reporter-jail-04072014113403.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းတရားစွဲဆိုမှုအပေါ် ဒီဗွီဘီသတင်းဌာနက သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့နှစ်ဦးကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့နယ်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-07 |title=DVB သတင်းထောက်နဲ့ သတင်းပေး ထောင် ၁ နှစ်စီချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140407_dvb_reporter_jailed |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>ကိုဇော်ဖေသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့ ကမ္ဘာ့ သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်နေ့ မတိုင်ခင် RSF နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့က သူရဲကောင်း သတင်းသမား ၁၀၀ စာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့မှုထဲ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေလည်း ပါ၀င်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-30 |title=RSF ရဲ့ သူရဲကောင်း သတင်းသမား ၁၀၀ မှာ ကိုဇော်ဖေပါဝင် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140430_rsf_100heros |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>ယင်းအပြင် ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် အတူပါရှိသူ ကျောင်းသားမိဘတစ်ဦးကို ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှု၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်စီ ချမှတ်စီရင်ချက်အပေါ် ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလထုတ် ပြည်တွင်းရှိ ပုဂ္ဂလိကသတင်းစာနှင့် ဂျာနယ်အချို့သည် ၎င်းတို့၏ မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာများကို အနက်ရောင်များဖြင့် ဖော်ပြသည့် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ကို ပြုလုပ်၍ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရမှုအပေါ် စုပေါင်းဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-11 |title=ပြည်တွင်းစာစောင်အချို့ အနက်ရောင် အဖုံးနဲ့ ထုတ်ဝေ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140411_black_campaign |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ထောင် ၁နှစ် ပြစ်ဒဏ်ကို ၃ လဟု လျော့ချ ပြင်ဆင် သတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2014-07-05 |title=DVB သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ ပြန်လွတ် |url=https://burmese.voanews.com/a/dvb-journalist-zaw-pe-released/1951327.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2014-04-07 |title=သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေကို ခြွင်းချက်မရှိ လွှတ်ပေးရန် DVB တောင်းဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/04/07/57278.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ==== ၂၀၁၃ ခုနှစ် ==== * '''ပုဂ္ဂလိကသတင်းစာများ:''' ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိကနေ့စဉ်သတင်းစာများကို နှစ်ပေါင်း ၅၀ အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ထုတ်ဝေခွင့်ပြုခဲ့သည်။ * '''Eleven Media သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို အမှု:'''၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်းတွင် လွိုင်ကော်မြို့ရှိ ရှေ့နေ ဒေါ်အေးအေးဖြိုး၏ နေအိမ်သို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့်စပ်လျဥ်းပြီး Eleven Media သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို တရားစွဲဆိုခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်တရားရုံးက Daily Eleven သတင်းစာ၏ နယ်သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို ကို ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု (ပုဒ်မ ၄၅၁)၊ အသရေဖျက်မှု (ပုဒ်မ ၅၀၀) နှင့် ဆဲဆိုခြိမ်းခြောက်မှု (ပုဒ်မ ၂၉၇-ခ) တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ တပေါင်းတည်းကျခံစေရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ငွေဒဏ်သာချမှတ်နိုင်သည့် ပြစ်မှုမျိုးကို ထောင်ဒဏ်အထိ စီရင်ခဲ့ခြင်းမှာ တရားရေးမဏ္ဍိုင်ကို အသုံးချ၍ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတင်းလောကက ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ်အခြေစိုက် နယ်ခြားမဲ့သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) နှင့် CPJ တို့ကလည်း ယင်းစီရင်ချက်အပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2013-12-24 |title=အမျိုးသမီး နယ်သတင်းထောက် ထောင်ချခံရမှု RSF နှင့် CPJ ရှုတ်ချ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-female-journalist-jailed-cpj-/1816375.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စနေလင်း |date=2013-12-20 |title=နယ်သတင်းထောက် အပေါ် ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ချက်အား မီဒီယာများ ရှုတ်ချ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/20/52498.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)ပါ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပြဌာန်းခြင်း:''' ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက် တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် သည် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေကို ပြဌာန်းခဲ့သည်။ထိုထဲ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)သည် နောင်တွင် သတင်းမီဒီယာအပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုသဖွယ် အသုံးချခံဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2017-06-11 |title=ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) သတင်းမီဒီယာကို ဖိနှိပ်ဖို့ ပြဌာန်းထားတဲ့ ဥပဒေလား |url=https://burmese.voanews.com/a/3895547.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၄ ခုနှစ် (ဖိနှိပ်မှုအများဆုံးနှစ်) ==== * '''ယူနတီဂျာနယ် (Unity Journal) အမှု:''' ဇန်နဝါရီလ ၂၅ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ယူနတီဂျာနယ် တွင် လျှို့ဝှက်ဓါတုလက်နက်စက်ရုံဆိုသည့် သတင်းဆောင်းပါး ကြောင့် ဂျာနယ်၏ မကွေးတိုင်း ပေါက်မြို့နယ် ဌာနေသတင်းထောက် ကိုလူမော်နိုင်ကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် လျှို့ဝှက်ချက်ပေါက်ကြားမှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျာနယ်၏ အမူဆောင်အရာရှိချုပ် ဦးတင့်ဆန်း နှင့် သတင်းထောက်များဖြစ်ကြသော ကိုရာဇာဦး၊ ကိုပိုင်သက်ကျော် နှင့် ကိုစည်သူစိုးတို့ကို သတင်းရဲတပ်ဖွဲ့က ဆက်လက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုသူတို့ အလုပ်ကြမ်း နှင့် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်ချမှတ်ခံရပြီး၊နောက်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော် သို့ အယူခံခဲ့ရာမှ ၃နှစ် လျှော့ပြီး ၇နှစ် သို့ ပြောင်းလဲ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2014-03-18 |title=ယူနတီဂျာနယ်အမှု စတင်ကြားနာ |url=https://burmese.voanews.com/a/unity-journal-update/1873789.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-02-04 |title=ယူနတီဂျာနယ်ကိစ္စ စိုးရိမ်ကြောင်း စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့များ ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/worry-unity-journal-cause-02032014210047.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယူနတီ ဂျာနယ် သတင်းထောက်တွေကို တရားစွဲပြီ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ |url=http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/05/140521_unity_charged.shtml |access-date=2026-04-26 |website=www.bbc.co.uk |language=my}}</ref> * '''Tomorrowဂျာနယ် သတင်းထောက် ဦးတင်ရွှေအား ပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် အမိန့်ချမှတ်မှု :''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့၌ မီဒီယာဖိနှိပ်မှုရပ်တန့်ရေးနှင့် ဖမ်းဆီးခံသတင်းထောက်များ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ဆန္ဒပြရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည့် Tomorrow ဂျာနယ်၏ နယ်သတင်းထောက် ဦးတင်ရွှေ တရားစွဲခံရသည်။ မကွေးမြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းအား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခြင်းနှင့် စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် ဒဏ်ငွေကျပ် ၂၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ်) ထောင်ဒဏ် (၁) လ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဆန္ဒပြပွဲသည် DVB သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် Unity သတင်းဂျာနယ်မှ သတင်းထောက်များ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ခွင့်ပြုမိန့်တင်ပြခဲ့သော်လည်း ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ပြီးမှ တရားစွဲဆိုခံရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Tomorrow ဂျာနယ်သတင်းထောက် ပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရမှု ဒဏ်ငွေကျပ်နှစ်သောင်းပေးဆောင်ရန် အမိန့်ချ |url=https://news-eleven.com/article/260332 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * '''ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် Eleven Media Group အမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ထုတ် Weekly Eleven သတင်းဂျာနယ်ပါ "အများပြည်သူ ဝန်ဆောင်မှု မီဒီယာ ဥပဒေက နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွေကို သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာငွေ အလွဲသုံးစားမှုပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုနေသလား"ဆိုသည့် သတင်းဆောင်းပါးတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သော ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပုံနှိပ်စက်တင်ဒါအောင်ထားမှုများသည် သတ်မှတ်ဈေးနှုန်းများထက် ပိုနေသည်ဆိုသော အချက်နှင့်စပ်လျဥ်းပြီး ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ဦးဆောင်ညွန်ကြားရေးမှူး ဦးကျော်စိုးက တရားလိုလုပ်ပြီး ပုဒ်မ ၅ဝဝ အသရေဖျက်မှုဖြင့် Eleven Media Group က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်၊ မန်နေးဂျင်းအယ်ဒီတာ ဒေါက်တာသိန်းမြင့်၊ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး၊ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ် ဦးမြတ်သစ် နှင့် အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ ကိုနေထွန်းနိုင်တို့ကို ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံးတွင် ပုဒ်မ ၅၀၀ (အသရေဖျက်မှု) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-19 |title=ပြန်ကြားရေးနဲ့ Eleven Media အမှု စတင်စစ်ဆေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ministry-of-information-sue-eleven-media-11192014172354.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''Tomorrow ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့ထုတ် Tomorrow ဂျာနယ်ပါ “လက်ပံတန်းမြို့နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် သာသနာ့နယ်မြေများ ကျူးကျော်ခံနေရ” ဟူသော သတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ လက်ပံတန်းမြို့နယ်နေ ဦးအောင်ပွင့် (ခ) ဦးအောင်မြင့်က ဂျာနယ်အယ်ဒီတာချုပ်၊ သတင်းထောက်နှင့် ဒေသခံဖြစ်သူ ဦးစန်းမောင် (ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌ) တို့ကို အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် တာမွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုအတွက် ဂျာနယ်အယ်ဒီတာချုပ် ဒေါ်သဲစုလှိုင်နှင့် သတင်းထောက်တို့သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံထားရသည့် ဒေသခံ ဦးစန်းမောင်အား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျပ်သိန်း ၁၀၀ ဖြင့် တရားရုံးက အာမခံခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် သတင်းမီဒီယာသာမက သတင်းအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည့် ဒေသခံကိုပါ ပစ်မှတ်ထားတရားစွဲဆိုခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Tomorrow ဂ်ာနယ္အမႈတြင္ ပူးတဲြတရားစဲြဆိုခံထားရသည့္ေဒသခံ အာမခံ ရရွိ |url=https://burmese.dvb.no/post/76824 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''မွန်းတည့်နေဂျာနယ် (Bi-Midday Sun) အမှု:''' ဇူလိုင်လတွင် ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တရားရုံးက မွန်းတည့်နေဂျာနယ်မှ ဂျာနယ်တိုက် ပိုင်ရှင် ဦးကျော်မင်းခိုင် ၊ ဦးနေမင်းထွန်း၊ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ကိုအောင်သန်း၊ အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ ကိုဝင်းထင်၊ သတင်းထောက် မင်းဝသန် အစရှိသည့် ၅ ဦးကို နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အမြင့်ဆုံးထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-16 |title=ဘိုင်မွန်းတည့်နေ သတင်း သမားတွေကို ထောင်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/10/141016_bimoontenay_sentenced |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၎င်းတို့သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တိုင်းရင်းသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုများကို ကြားဖြတ်အစိုးရအဖြစ် တင်မြှောက်ကြောင်း "ဒီမိုကရေစီရေး စဉ်ဆက်မပြတ် လှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့" (MDCF) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ဂျာနယ်၌ ဖော်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစီရင်ချက်ချမှတ်ရာတွင် ထိုစဉ်က ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးဖြစ်သည့် မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သတင်းသမားများနှင့် ရှေ့နေများ၏ ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-16 |title=မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် သတင်းသမား ၅ ဦး ထောင် ၂နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/journalists-sentences/2485985.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> <ref>{{Cite web |last=နန်းဆိုင်နွမ် |date=2014-07-22 |title=Bi မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် အမှု ရမန် ထပ်ယူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/07/22/62224.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-10-17 |title=မွန်းတည့်နေဂျာနယ်အမှု စီရင်ချက် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/mid-day-sun-reporters-10172014033827.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''အလွတ်သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေဆုံးမှု:''' အောက်တိုဘာလတွင် မွန်ပြည်နယ်၌ သတင်းယူနေသည့် အလွတ်သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းမှုအောက်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။တပ်မတော် ဘက်ကမူ ကိုပါကြီး (ခ) ဗိုလ်ကြီး အောင်နိုင်သည် လက်နက်ကိုင် KKO အဖွဲ့၏ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ဗိုလ်ကြီးအောင်နိုင် ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် စခန်းချနေစဉ် အစောင့်ထံမှ သေနတ်ကို လုယူ၍ ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားခဲ့သောကြောင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းအား စခန်းချရာနေရာအနီးတွင်ပင် မြေမြှုပ်သဂြိုဟ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-24 |title=တပ်ကဖမ်းထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေဆုံးပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/10/141024_pargyi_dead |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-11-16 |title=သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေ ဆုံးမှု လူ ၅ဝ ကျော် စစ်ဆေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kopargyi-dead-investigate-soldiers-11162014121817.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် ၁၁ ဦး တရားစွဲခံရမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်စွာဝင်း အပါအဝင် ဝန်ထမ်း ၁၁ ဦးကို သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) (ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည့် ရေးသားမှု) ဖြင့် နေပြည်တော်၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံးတွင် အမှုဖွင့်တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-05 |title=တရားစွဲခံရမည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/myanmar-herald-journal-11052014015907.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၉ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် ဦးမျိုးရန်နောင်သိမ်းနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအပေါ် သုံးနှုန်းထားသည့် အသုံးအနှုန်းများသည် သမ္မတ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ တရားစွဲဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်စွာဝင်း၊ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဦးအောင်ကျော်မင်း၊ ဦးဆန်းထူးဝင်း၊ ဦးအံ့ခေါင်မင်း နှင့် ဖြန့်ချိရေးဝန်ထမ်း ဦးဇေယျာမိုး အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၁ ဦးကို တရားရုံးက နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-04 |title=မြန်မာ သံတော်ဆင့်ကို အစိုးရ တရားစွဲမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/11/141104_myanmar_thandawsint |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-11-07 |title=မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်က ၁၁ ဦးကို အမှုဖွင့် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-herald-charged-11072014100123.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တရားလိုပြုလုပ်၍ သတင်းမီဒီယာဥပဒေပုဒ်မ ၂၅(ခ)ဖြင့် တရားစွဲခံထားရသည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် ထုတ်ဝေသူမှ ဖြန့်ချိရေးအထိ ၁၁ ဦးအနက် နှစ်ဦးအား နေပြည်တော်၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ် တရားသူကြီးဦးခင်ဝင်းက အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်ဖြစ်သည့် ငွေဒဏ်ကျပ် ၁၀ သိန်းစီပေးဆောင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တရားစွဲခံထားရသည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်တို့အား ငွေဒဏ် ကျပ် ၁၀ သိန်းပေးဆောင်ရန်နှင့် ပေးဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိပါက ဥပဒေတွင်မပါဝင်သော ထောင်ဒဏ်ခြောက်လကျခံစေရန် ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားသူကြီးဦးခင်ဝင်း အမိန် |url=https://news-eleven.com/article/262735 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စနေလင်း |date=2014-09-24 |title=ရွေးချယ်စရာ မရှိတော့၍ ဂျာနယ် နှစ်စောင်ကို တရားစွဲဟု ဝန်ကြီး ဦးရဲထွဋ် ပြော |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/09/24/65070.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် လက်ပံတန်းမြို့နယ်၌ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့က မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ သတင်းထောက်တစ်ဦးကို သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) ဖြင့် ထပ်မံတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒေသခံရဲတပ်ဖွဲ့၏ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုအကြောင်း ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နေပြည်တော်တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး တရားရင်ဆိုင်နေရဆဲကာလအတွင်း နောက်ထပ်အမှုတစ်ခု တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2014-12-07 |title=သံတော်ဆင့်က သတင်းထောက် နောက်တစ်ဦး တရားစွဲခံရပြန်ပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/12/141207_thantawsint_journalist_charged |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ==== * '''The Myanmar Post (မြန်မာပို့စ်) ဂျာနယ်အမှု (၂၀၁၅):''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ် တရားရုံးက ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြန်မာပို့စ်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် ကိုသန်းထိုက်သူနှင့် ဒုသတင်းထောက်ချုပ် ကိုဆန်းမိုးထွန်းတို့ကို အသရေဖျက်မှု (ပုဒ်မ ၅၀၀) ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်နှင့် ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ် (UNDP) တို့ ပူးပေါင်းသည့် ဖိုရမ်နှင့် ပတ်သက်၍ "ပညာရည်နိမ့်ပါးမှုကြောင့် တပ်မတော်သားများ လွှတ်တော်တွင် ပါဝင်နေရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးမှဆို" ဟူသော သတင်းခေါင်းစဉ်ဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းသတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ဗိုလ်မှူးသိန်းဇော်က ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ရက်နေ့တွင် တရားလိုပြုလုပ်၍ တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အယ်ဒီတာ နှင့် ဒု-သတင်းထောက်ချုပ် ၂ဦးကို မော်လမြိုင်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ်စီရင် |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-20831.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာပို့စ်မှ ဂျာနယ်လစ် ၂ ဦးကို ထောင် ၂ လချ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/03/18/72754.html/attachment/myanmar-post/ |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2015-03-18 |title=မြန်မာသတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/journalists-sentenced/2685452.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''Eleven Media Group အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦး တရားစွဲခံရမှု''' ''':''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းတွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးကျော်စိုးက တရားလိုပြုလုပ်၍ '''The Daily Eleven''' သတင်းစာမှ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး အပါအဝင် တာဝန်ရှိသူ ၁၇ ဦးကို "တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု" ဖြင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်တွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာမျက်နှာဖုံး၌ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပုံနှိပ်စက်ဝယ်ယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ "တရားလိုပြသက်သေက ယူရို ၇ သိန်းဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်မှာ မှန်ကန်ကြောင်း ထွက်ဆိုသည်" ဟူသော သတင်းခေါင်းစဉ် ဖော်ပြချက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမှုတွင် ထုတ်ဝေသူ ဒေါက်တာသိန်းမြင့်၊ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး၊ ဆရာဦးမြတ်သစ်၊ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာများဖြစ်သည့် ကိုအောင်မျိုးသူ၊ ကိုသန်းဇော်ထွန်း၊ ကိုကျော်ဇောလင်း၊ ကိုနေထွန်းနိုင်၊ ကိုဦး(သင်္ချာ)၊ ကိုနရီမင်း၊ သတင်းထောက်ချုပ် ကိုမာန်သူရှိန်၊ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာများဖြစ်သည့် ကိုဇော်ဇော်အောင်၊ မအငယ်ထွေး၊ ကိုဟိန်းမင်းလတ်၊ ကိုစိုးထက်ခိုင်၊ ကိုနေ(မန်း)၊ မလင်းလင်းခိုင် နှင့် မနွဲ့ယဉ်အေးတို့ စုစုပေါင်း ၁၇ ဦးအထိ စံချိန်တင် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The Daily Eleven သတင်းစာမှ အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦးအား ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထပ်ဆင့်တရားစွဲဆိုထားခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အယ်ဒီတာချုပ်ကိုဝေဖြိုး၏ ရှင်းလင်းပြောကြားချက် |url=https://news-eleven.com/article/261682 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-07-04 |title=Daily Eleven အယ်ဒီတာများ အမှုတစ်ကြိမ်တည်းစစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်မည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/daily-eleven-lawsuit-once-decide-07032015230455.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မေစစ်ပိုင် |date=2015-06-20 |title=အလဲဗင်း အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦးကို တရားရုံး မထီမြင်ပြုမှုဖြင့် ပြန်ကြားရေးက တရားစွဲ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/06/20/76736.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''သမဂ္ဂဂျာနယ်''' '''သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုံ အမှု (၂၀၁၅):''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ် တရားရုံးက သမဂ္ဂဂျာနယ် သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုံ (ခ) မဆွေဇင်ဦးကို ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခြင်းနှင့် စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် ဒဏ်ငွေ တစ်သောင်းကျပ် (သို့မဟုတ်) ထောင်ဒဏ် ၁၅ ရက် ကျခံရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့က ကျရောက်သည့် "သတင်းသမားများအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများအား အရေးမယူ ပစ်ထားခြင်းများ အဆုံးသတ်ရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့" တွင် ဆူးလေဘုရားပေါ်၌ သတင်းမီဒီယာသမားများအပေါ် ဖိနှိပ်မှုရပ်တန့်ရန် ဆုတောင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် ကျောက်တံတားမြို့နယ်တရားရုံးတွင်၂၀၁၅ ဇွန် ၁ ရက်က တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2015-12-18 |title=မီဒီယာဖိနှိပ်မှု ရပ်တန့်ဖို့ ဆုတောင်းသူ ကျပ် ၁၀၀၀၀ ဒဏ်ရိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/court-sentenced-shwehmon-12182015102159.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဘုရားပေါ်တွင် ဆုတောင်းသည်ဟုဆိုကာ‘သမဂ္ဂဂျာနယ် သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုန်အား ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် တရားစွဲထားမှု ကျောက်တံတားမြို့နယ်တရားရုံး၌ ယနေ့ အမိန့်ချမည် |url=https://news-eleven.com/article/268002 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဦးထင်ကျော် နှင့် ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရလက်ထက် ထင်ရှားဖြစ်စဉ်များ (၂၀၁၆–၂၀၂၁) === အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်တွင် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)၊ မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှု အက်ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေတို့ကို အသုံးပြု၍ မီဒီယာသမားများအပေါ် တရားစွဲဆိုမှုများ ဆက်တိုက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် -<ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2019-06-24 |title=၆၆ (ဃ) နဲ့ တရားစွဲအမှုပေါင်း ၂၀၀ ရှိပြီ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-arrest-200-people-for-66-d-/4971395.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |first=I. S. P. |date=2018-03-28 |title=ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆို အရေးယူခံရသူများ {{!}} ISP-Myanmar |url=https://ispmyanmar.com/burmese/%e1%80%86%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%9e%e1%80%bc%e1%80%9a%e1%80%b9%e1%80%b1%e1%80%9b%e1%80%b8%e1%80%a5%e1%80%95%e1%80%b1%e1%80%92-%e1%80%95%e1%80%af%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%99-%e1%81%86%e1%81%86/ |access-date=2026-04-26 |language=en-GB}}</ref> ==== ၂၀၁၆ ခုနှစ် ==== * '''7Day Daily သတင်းစာကို တပ်မတော်က ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၃၁ အရ တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့ထုတ် 7Day Daily သတင်းစာတွင် သတင်းထောက် မင်းဟိန်းကျော် ရေးသားသည့် “စစ်တက္ကသိုလ်ဆင်း ညီနောင်များအား လက်ရှိအစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် သူရဦးရွှေမန်း တိုက်တွန်း” ဟူသော သတင်းဆောင်းပါးနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်တပ်တွင်း ပုန်ကန်မှုဖြစ်အောင် သွေးထိုးလှုံ့ဆော်သည်ဟုဆိုကာ တပ်မတော်မှ ဒုဗိုလ်မှူးကြီးလင်းထွန်းက တရားလိုပြုလုပ်၍ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးသောင်းစုငြိမ်းနှင့် သတင်းထောက် ကိုမင်းဟိန်းကျော်တို့အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သက်ဆိုင်ရာရဲစခန်းက သတင်းစာတိုက်သို့ တရားဝင်လာရောက်အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသတင်းမီဒီယာကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် တရားရုံးပြင်ပ နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းချက်များအရ ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင်ပင် အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းကျေအေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် အစိုးရပိုင်သတင်းစာများတွင် 7Day Daily သတင်းစာက တပ်မတော်ကို တောင်းပန်ကြောင်း "ပန်ကြားလွှာ" ကို ထုတ်ပြန်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-06-27 |title=7Day သတင်းစာကို စစ်တပ် တရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2016/06/160627_7day_army_case |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-06-29 |title=7 Day Daily တပ်မတော်ကို တောင်းပန်လွှာထုတ်ပြန် |url=https://burmese.voanews.com/a/3396585.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2016-06-27 |title=တပ်မတော် စွဲချက် 7 Day ညှိနှိုင်းဖို့ မျှော်လင့် |url=https://burmese.voanews.com/a/news-7days-issue-/3393684.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''BBC သတင်းထောက် ကိုနေလင်းအား ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း နာကျင်စေမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘီဘီစီသတင်းထောက် ကိုနေလင်း သည် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် (၃) လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကျောင်းသားများ၏ ဒီမိုကရေစီပညာရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းကို ဆိုင်ကယ်ဖြင့် လိုက်လံရယူနေစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ မန္တလေးတိုင်း၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံးက အမှုလက်ခံစစ်ဆေးပြီးနောက် ထိုပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။၎င်းအား ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒုတပ်ကြပ်ဘမော်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် နာကျင်စေခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၃၃၂ (ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား ဝတ္တရားဆောင်ရွက်စဉ် နာကျင်စေမှု) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းအမှုသည် သတင်းထောက်တစ်ဦး သတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အင်အားသုံးတားဆီးမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခအပေါ် ပြင်းထန်သော ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-06-06 |title=ရဲကို နာကျင်စေမှု BBC သတင်းထောက် ထောင် ၃ လ ကျ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/bbc-reporter-naylin-sentenced-3months-jail-06062016110155.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မကွေးအခြေစိုက် MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်များ လားရှိုးတွင် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် MGY ဂျာနယ် (အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၉) ပါ "ပြည်သူ့ဟစ်တိုင်" ကဏ္ဍတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် "တပ်မတော်မိသားစု နေထိုင်ပိုင်ဆိုင်သည့် ခြံဝင်းအား တရုတ်လူမျိုး ဧည့်နိုင်ငံသားက မတရားသိမ်းယူ ဖယ်ရှားခိုင်းခြင်းအား တိုင်တန်းခြင်း" ဟူသော သမ္မတထံ လိပ်မူတိုင်ကြားစာနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် လားရှိုးမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါအမှုတွင် တိုင်တန်းခံရသူ ဦးညွန့်မောင်က MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးနေခြည် အပါအဝင် အယ်ဒီတာ (၄) ဦးနှင့် တိုင်ကြားစာပေးပို့သူ (၂) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၆) ဦးကို တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ဂျာနယ်မှ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိဘဲ ပေးပို့သူ၏ အာဘော်အတိုင်း ဖော်ပြပေးခဲ့သည့် ပြည်သူ့အသံကဏ္ဍအပေါ် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မကွေးအခြေစိုက် သတင်းသမားများမှာ လားရှိုးမြို့အထိ သွားရောက်တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-11-15 |title=MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ အသရေဖျက်မှုနဲ့ တရားစွဲခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/mgy-journal-11152016071413.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်ကြောင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့ထုတ် Daily Eleven သတင်းစာတွင် '''“တစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ”''' အမည်ရှိ အယ်ဒီတာ့အာဘော် ဆောင်းပါး၌ ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦးက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးထံမှ ဒေါ်လာတစ်သိန်းဝန်းကျင်တန် '''Patek Philippe''' နာရီတစ်လုံးကို လက်ဆောင်ရရှိခဲ့သည်ဟု ရည်ညွှန်းရေးသားခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး '''ဦးမိုးဟိန်း''' က တရားလိုပြုလုပ်ကာ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ '''နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်'''နေ့တွင် တာမွေမြို့နယ်ရဲစခန်း၌ အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ယင်းအမှုတွင် Eleven Media Group မှ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်နှင့် အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုးတို့အား နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ကာ အမှုရင်ဆိုင်စေခဲ့သည်။ အမှုစစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်ဘက်က အဆိုပါရေးသားချက်မှာ အခြေအမြစ်မရှိကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ထံ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ Eleven သတင်းစာနှင့် နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် Eleven Media Group ဘက်ကလည်း အခြားသူများအပေါ် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တန်ပြန်တရားစွဲဆိုထားသည့် အမှုများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြေလည်သွားခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=အလဲဗင်း ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင်နဲ့ ထောင်ဝင်စာ တွေ့ခွင့်ရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-37968290 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-30 |title=တောင်းပန်ရတဲ့အကြောင်း ကို ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင် ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/eleven-explain-apology-12302016042209.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2016-11-14 |title=Eleven က စွဲထားတဲ့ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) အမှုတွေ စရုပ်သိမ်းနေ |url=https://burmese.voanews.com/a/eleven-start-to-revoke-their-sue-/3594966.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-09 |title=ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင်နဲ့ Eleven Media Group ကို အမှုဖွင့် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/dr-thanhtutaung-eleven-media-sue-11092016064743.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၇ ခုနှစ် ==== * '''The Voice Daily အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သရော်စာရေးသူအား တပ်မတော်က တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ရဲစခန်းမှတစ်ဆင့် The Voice Daily သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်မင်းဆွေနှင့် သရော်စာရေးသူ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် (ခ) ဦးကျော်စွာနိုင် တို့အား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုကြောင်း သမ္မန်စာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ တရားစွဲဆိုရခြင်းမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် The Voice သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" အမည်ရှိ သရော်စာဆောင်းပါးသည် တပ်မတော်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ခြေကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုဖြစ်စေပြီး တပ်မတော်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟု တပ်မတော်ဘက်က ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအမှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီက ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့ပြီး The Voice ဘက်မှ စိတ်မကောင်းဖြစ်ရပါကြောင်း ရှင်းလင်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ဘက်မှ မလုံလောက်ဟု ယူဆကာ တရားရုံးသို့ တိုက်ရိုက်တရားစွဲဆိုခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=မေခ |date=2017-05-17 |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် ၆၆(ဃ)နဲ့ တရားစွဲခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/the-voice-news-paper-66-d-/3854265.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Frontier |first=Mratt Kyaw Thu |date=2017-05-16 |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သရော်စာရေးသူတဦးကို ဆက်သွယ်ရေးပုဒ်မဖြင့် တပ်မတော်က တရားစွဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/the-voice-%e1%80%a1%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%ae%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-26 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref> * '''DVB နှင့် ဧရာဝတီ သတင်းထောက်များအား မတရားအသင်းနှင့် ဆက်သွယ်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်း:'''၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၌ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) ၏ သတင်းသွားရောက်ယူခဲ့သည့် DVB သတင်းထောက် ကိုအေးနိုင်၊ ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် နှင့် ဧရာဝတီသတင်းဌာန သတင်းထောက် ဦးသိန်းဇော် အပါအဝင် (၆) ဦးကို တပ်မတော်က ဖမ်းဆီးပြီး မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါအမှုကို '''၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်'''နေ့တွင် သီပေါမြို့နယ်တရားရုံး၌ တရားလိုဖြစ်သူ တပ်မတော်ဘက်က အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သဖြင့် သတင်းထောက်များအပါအဝင် ဖမ်းဆီးခံထားရသူများအားလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည့် ထင်ရှားသောဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2017-06-27 |title=ထိန်းသိမ်းခံ ဧရာဝတီနှင့် DVB မှ သတင်းသမား ၃ဦး အမြန်ဆုံး လွှတ်ပေးရန် AI တောင်းဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2017/06/27/137455.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုဒ္မ ၁၇(၁) ျဖင့္ တရားစြဲခံရသည့္ ဒီဗြီဘီႏွင့္ ဧရာဝတီသတင္းေထာက္အပါအဝင္ ၆ ဦး လြတ္ေျမာက္ |url=https://burmese.dvb.no/post/228967 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဉာဏ်ဝင်းအောင် |date=2017-06-29 |title=အဖမ်းခံ သတင်းထောက်သုံးဦး ပုဒ်မ ၁၇/၁နဲ့ အရေးယူခံရမှု ဝေဖန်မှုထွက်ပေါ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-journalists-to-be-charged-unlawful-association-act/3920768.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''မြန်မာဓာတ်ပုံသတင်းထောက်နှစ်ဦး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံအခြေစိုက် GEO မဂ္ဂဇင်း၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ထွက်ပြေးလာသူများ၏ သတင်းဓာတ်ပုံများရယူရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် မြန်မာဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုမင်းဇေယျာဦးနှင့် ကိုခွန်လတ်တို့အား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အာဏာပိုင်များက ကော့ဘ်ဇက်ဘဇားမြို့တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သတင်းထောက်ဗီဇာ (Journalist Visa) အစား ခရီးသွားဗီဇာ (Tourist Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဗီဇာစည်းကမ်းချိုးဖောက်မှုအပြင် ကနဦးတွင် သူလျှိုလုပ်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါအမှုအတွက် တရားရုံးက အာမခံပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ကာလအတန်ကြာ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သဖြင့် မိခင်သတင်းဌာနများနှင့် နိုင်ငံတကာသတင်းမီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများက စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ထိုအမှုသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်အရေးအခင်းကာလအတွင်း နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် သတင်းယူရင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အရေးကြီးသည့် မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် နှစ်ဦး ဘာလို့ အဖမ်း ခံထားရတာလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-41279922 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite news |title=မြန်မာ ဓါတ်ပုံ သတင်းထောက် ၂ ဦး ဖမ်းဆီး ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-41284435 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''နေပြည်တော် လွှတ်တော်အနီး ဒရုန်းရိုက်ကူးမှုဖြင့် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် တူရကီအခြေစိုက် TRT သတင်းဌာနမှ စင်ကာပူနိုင်ငံသား Lau Hon Meng၊ မလေးရှားနိုင်ငံသူ Mok Choy Lin၊ စကားပြန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် သတင်းထောက် ကိုအောင်နိုင်စိုးနှင့် ယာဉ်မောင်း ဦးလှတင်တို့ (၄) ဦးကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းတို့ (၄) ဦးလုံးကို ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် (၂) လစီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်တွင် ဒရုန်းအတွင်း၌ လွှတ်တော်နှင့် ပတ်သက်သည့် ရိုက်ကူးချက်များ မတွေ့ရှိရဘဲ အင်းဝဒေသမှ ဗီဒီယိုဖိုင်များသာ တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း တရားရုံးက ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အား သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်လည်း ထပ်မံအမှုဖွင့် တရားစွဲဆိုမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ထက်နိုင်ဇော် |date=2017-11-10 |title=လႊတ္ေတာ္အား Drone ႏွင့္ ဓာတ္ပုံ႐ိုက္ရန္ ႀကိဳးပမ္းမႈျဖင့္ လူ ၄ ဦး ေထာင္ ၂ လစီ ခ်မွတ္ခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2017/11/10/145964.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''တနင်္သာရီဂျာနယ်အား သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တိုင်းအစိုးရက တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ထုတ် တနင်္သာရီဂျာနယ် (အတွဲ ၅၊ အမှတ် ၁၇) တွင် ကလောင်အမည် မူးဆေးအိုး ရေးသားသည့် "မဲဆွယ်အပြုံး" အမည်ရှိ သရော်စာဆောင်းပါး ဖော်ပြခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါဆောင်းပါးသည် တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ရုံး ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးက ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် ထားဝယ်မြို့နယ်တရားရုံးသို့ ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမှုတွင် သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ (ဆ) ကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) ဖြင့် စွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သရော်စာသည် ရသစာပေအမျိုးအစားသာ ဖြစ်သော်လည်း အစိုးရအဖွဲ့က ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=တနင်္သာရီဂျာနယ်ကို စွဲချက်တင်သင့်မတင်သင့် ကြားနာမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-45408448 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''ရိုက်တာသတင်းထောက် ကိုဝလုံးနှင့် ကိုကျော်စိုးဦးတို့အား နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးထောင်ချခြင်း:'''၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ အင်းဒင်ကျေးရွာတွင် ရွာသား (၁၀) ဦး သတ်ဖြတ်ခံရသည့်ဖြစ်စဉ်ကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်နေသည့် ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနှင့် ကိုကျော်စိုးဦးတို့အား ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ၁၉၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ (Official Secrets Act) ချိုးဖောက်မှုဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြောက်ပိုင်းခရိုင်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် (၇) နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ သတင်းထောက်နှစ်ဦးသည် သတင်းအချက်အလက်ရယူရန် ချိန်းဆိုစဉ် ရဲအရာရှိများ၏ ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့ကြသော်လည်း ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရကာ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အင်းဒင်လူသတ်မှု စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်ကြောင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပူလစ်ဇာဆု (Pulitzer Prize)<ref>{{Cite web |date=2019-04-16 |title=ရိုက်တာ သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကျော်စိုးဦးတို့ လွတ်မြောက်ဖို့ ပူလစ်ဇာဆုက အကျိုးရှိမလား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47945825 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၊ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ - ယူနက်စကို (UNESCO) က ပေးအပ်သော UNESCO/Guillermo Cano Press Freedom Prize 2019 ဆု<ref>{{Cite web |date=2019-04-11 |title=ရိုက်တာသတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့ကို UNESCO သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ဆု ချီးမြှင့် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47891672 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> နှင့် Time မဂ္ဂဇင်း၏ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် အထင်ရှားဆုံးပုဂ္ဂိုလ် (Person of the Year) စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2018-12-11 |title=ရိုက်တာ သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့ TIME မဂ္ဂဇင်းရဲ့ Person of the Year ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-46532133 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ==== * '''မြန်မာတိုင်းမ်စ် အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေ မူးယစ်ဆေးဝါးအမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြန်မာတိုင်းမ်စ် (The Myanmar Times) သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း သြစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေ (Mr. Ross Dunkley) နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံသား မစ္စတာ ဂျွန် မက်ကမ်ဇီး (Mr. John McKenzie) တို့အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံသား (၇) ဦးကို ဗဟန်းမြို့နယ်ရှိ ၎င်းတို့ငှားရမ်းနေထိုင်သည့် နေအိမ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ဗဟန်းမြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် မူးယစ်တပ်ဖွဲ့စုတို့ ပူးပေါင်း၍ ရှောင်တခင်ဝင်ရောက်စစ်ဆေးရာမှ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲ၊ ရောင်းဝယ်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင်ပင် ဗဟန်းမြို့နယ်တရားရုံး၌ ရမန်နှစ်ပတ်ယူကာ ထိန်းသိမ်းစစ်ဆေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေသည် မြန်မာတိုင်းမ်စ်နှင့် ဖနွမ်းပင်ပို့စ် သတင်းစာတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ယခင်အစိုးရလက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ကလည်း အမှုရင်ဆိုင်ခဲ့ရဖူးသည့် ထင်ရှားသော မီဒီယာလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=ရော့စ် ဒန်ကလေကို မူးယစ်မှုနဲ့ ဖမ်းဆီး |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44413979 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''Weekly Eleven ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ (၃) ဦးအား ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့ထုတ် Weekly Eleven ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် “အမြဲရှုံးနေသည့် စက်သုံးဆီဆိုင်တွေ ပိတ်ရေး၊ ငွေချေးသူ ဘယ်သူမှန်း မသိသည့် ကျောင်းကား နှင့် လူအမည်ပေါက် ပြည်သူ့ရှယ်ယာ” ဟူသော ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးအောင်ကျော်ခိုင်က တရားလိုပြုလုပ်ကာ တာမွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါဆောင်းပါးသည် အများပြည်သူက အစိုးရအပေါ် အကြည်ညိုပျက်စေရန် ပြုလုပ်သည်ဟုဆိုကာ နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ Eleven Media Group မှ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ ကိုကျော်ဇောလင်း၊ အယ်ဒီတာ ကိုနရီမင်းနှင့် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ကိုဖြိုးဝေဝင်း တို့ (၃) ဦးမှာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Weekly Eleven ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် အပါအဝင် သုံးဦးအား ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုတွင် တရားလိုအား စတင်စစ်ဆေးပြီး အာမခံလျှောက်ထားမှုကို လာမည့်ရုံးချိန်း၌ အမိန့်ချမည် |url=https://news-eleven.com/news/1848 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=Weekly Eleven ဂျာနယ်မှ အယ်ဒီတာချုပ် အပါအဝင် သုံးဦးအား တရားစွဲဆိုထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က သတင်းမီဒီယာကောင်စီသို့ လာရောက်တိုင်ကြား |url=https://news-eleven.com/news/1979 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၉ ခုနှစ် ==== * '''ဧရာဝတီသတင်းဌာန တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၉ ခုနှစ် '''ဧပြီလ'''အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ဖြစ်ပွားနေသော ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော်တို့၏ တိုက်ပွဲသတင်းများကို မေးမြန်းဖော်ပြခဲ့သည့်အတွက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန (မြန်မာပိုင်း) တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ '''ကိုရဲနည်''' ကို တပ်မတော်က ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်ရဲစခန်းတွင် တပ်မတော်ဘက်က တရားလိုပြုလုပ်၍ အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၂၀၁၉ ခုနှစ် '''ဧပြီလ ၁၉ ရက်'''နေ့တွင် သတင်းဌာနဘက်က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် သတင်းမီဒီယာများ၏ ပဋိပက္ခသတင်းတင်ပြမှုအပေါ် တရားဥပဒေဖြင့် ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=အေအေ ရက္ခိုင့် တပ်မတော် နဲ့ တိုက်ပွဲ အကြောင်း သတင်းရေးတဲ့ ဧရာဝတီသတင်းဌာန ကို တပ်မတော် က ၆၆ ဃ နဲ့ တရားစွဲထား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47990667 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''Channel Mandalay ဗီဒီယိုသတင်းထောက် ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ကျောက်မီးသွေးစွမ်းအင်သုံး ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်းကို ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသည့် ဒေသခံများအား ရဲတပ်ဖွဲ့က နှိမ်နင်းမှုကို Channel Mandalay TV ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ပြသခဲ့သည့် သတင်းထောက် ကိုနန္ဒကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ထို့နောက် ၎င်းအား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၃၃၊ ၃၀၇၊ ၄၄၀၊ ၁၁၄ နှင့် ၄၃၅ စသည့် ပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စည်းမထားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) က ကိုနန္ဒသည် သတင်းယူနေစဉ် လက်တစ်ဖက်တွင် ကင်မရာ၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဖုန်းကိုင်ဆောင်ထားပြီး ရန်လိုသည့်အပြုအမူမရှိကြောင်း ဗီဒီယိုအထောက်အထားများဖြင့် ရှင်းလင်းခဲ့ကာ ကုလသမဂ္ဂအလုပ်အဖွဲ့ (UN Working Group) ထံသို့ တိုင်ကြား၍ နိုင်ငံတကာဖိအားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ဒေသတွင်း သတင်းယူနေသည့် သတင်းထောက်တစ်ဦးအား ပြင်းထန်သော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2019-08-15 |title=Channel Mandalay TV သတင်းထောက် ဖမ်းဆီးခံရမှု RSF ကုလကို တိုင်ကြား |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-refers-myanmar-journalist-arbitrary-detention-to-un/5042918.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=The Irrawaddy News |date=2019-06-21 |title=Channel Mandalay သတင္းေထာက္ကိုု၄ႀကိမ္ေျမာက္ရံုုးထုုတ္ |url=https://www.youtube.com/watch?v=yO-zDGSy9xw |access-date=2026-04-26}}</ref> ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ==== * '''သတင်းဌာနအယ်ဒီတာချုပ် (၃) ဦးအား အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် အမှုဖွင့်ခြင်း:''' ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်လအတွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ကို အစိုးရက အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာပြီးနောက်၊ AA နှင့် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခဲ့သည့် မန္တလေးအခြေစိုက် Voice of Myanmar (VOM) အယ်ဒီတာချုပ် ကိုနေမျိုးလင်းကို ၂၀၂၀ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (က)၊ ၅၂ (က) တို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်တွေအခြေစိုက် နေရဉ္စရာသတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ကိုခိုင်မြတ်ကျော်နှင့် ရန်ကုန်ခေတ်သစ်သတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ကိုသာလွန်ဇောင်းထက်တို့ကိုလည်း အလားတူဥပဒေဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုနေမျိုးလင်း၏ လုပ်ရပ်မှာ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေနှင့် အကျုံးဝင်ခြင်းမရှိကြောင်း ဥပဒေအရာရှိ၏ အကြံပြုချက်အရ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရာမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို အသုံးပြု၍ သတင်းမီဒီယာသမားများအား ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဇော်ဝင်းလှိုင် |date=2020-03-31 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ် ထိန်းသိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/voa-chief-editor-attested-/5352570.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စည်သူအောင်မြင့် |date=2020-04-13 |title=သတင်းသမားတွေကို ဘာကြောင့် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေနဲ့ ဖမ်းဆီး တရားစွဲဖို့ကြိုးစားသလဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/sithu-aung-myint-why-myanmar-charges-journalists-under-terrorism-law/5369474.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=Voice of Myanmar သတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/379433 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''Justice for Myanmar ဝက်ဘ်ဆိုက်အား ပိတ်ပင်ခြင်း:''' မြန်မာစစ်တပ်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ရေးသားနေသည့် Justice for Myanmar ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို မမှန်သတင်းများ ထုတ်လွှင့်နေသည်ဟုဆိုကာ ပိတ်ပင်ရန် '''ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန'''က အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် ကုမ္ပဏီများကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပိတ်ပင်မှုကို စစ်တပ်နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် အဖွဲ့တစ်ခု၏ တိုင်ကြားချက်အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဗြိတိန်အခြေစိုက် '''ARTICLE 19''' အဖွဲ့က ၎င်းလုပ်ရပ်သည် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ဖိနှိပ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2020-09-03 |title=မြန်မာက လူ့အခွင့်အရေး Website ကို ပိတ်ခိုင်းခြင်း Article 19 ရှုတ်ချ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-government-block-the-humanright-website-block-/5568343.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> === စစ်အာဏာသိမ်းကာလ ထင်ရှားဖြစ်စဥ်များ (၂၀၂၁ -၂၀၂၆) === ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း အခြေအနေ==== {{main|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချပြီးချိန်မှစ၍ သတင်းထောက်များစွာသည် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|date=2021-03-22|title=Myanmar coup: Detained BBC journalist Aung Thura released|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56480098|access-date=2021-03-24}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းခံရသည့် သတင်းဌာနများ |- ! စဉ် !! သတင်းဌာနအမည် !! လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းသည့် ရက်စွဲ !! အခြေစိုက်ဒေသ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || [[Mizzima News|မဇ္ဈိမ]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၂ || ဒီဗွီဘီ (DVB) || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၃ || ခေတ်သစ်မီဒီယာ || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၄ || [[Myanmar Now|မြန်မာနောင်း]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၅ || [[7Day News]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၆ || မြစ်ကြီးနားသတင်းဂျာနယ် || ၂၀၂၁၊ ဧပြီ ၂၉ || မြစ်ကြီးနား (ကချင်) || ဒေသအခြေစိုက် |- | ၇ || The 74 Media<ref>{{Cite web |date=2021-05-04 |title=ကချင်ပြည်နယ် အခြေစိုက် The 74 Media သတင်းဌာန ပိတ်သိမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the74media-closed-05042021064742.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ မေ ၃ || မြစ်ကြီးနား (ကချင်) || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၈ || တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ || ၂၀၂၁၊ မေ ၄ || တာချီလိတ် (ရှမ်း) || ဒေသအခြေစိုက် |- | ၉ || ဇေယျာတိုင်း (Zayar Times)<ref>{{Cite web |date=2021-12-30 |title=စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် ဇေယျာတိုင်း(စ်)သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီပိတ်သိမ်း |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-council-closes-sagaing-zeyar-times-news-agency-12302021013410.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ ဇူလိုင် ၁ || စစ်ကိုင်းမြို့ (စစ်ကိုင်း) || အမိန့်စာပါရက်စွဲ |- | ၁၀ || Delta News Agency<ref>{{Cite web |last=Editor |date=2021-10-24 |title=နစက လက်ထက်မှာ Delta News Agency သတင်းဌာနကို သတင်းထုတ်ဝေဖြန့်ချိခွင့် ပိတ်သိမ်းပြန် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2021/10/24/%e1%80%94%e1%80%85%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%91%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-delta-news-agency-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%8c%e1%80%ac%e1%80%94/ |access-date=2026-04-26 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ အောက်တိုဘာ ၄ || ပုသိမ် (ဧရာဝတီ) || အမိန့်စာပါရက်စွဲ |- | ၁၁ || [[The Irrawaddy|ဧရာဝတီသတင်းအေဂျင်စီ]] <ref>{{Cite web |title=သတင်းအေဂျင်စီနှင့် ထုတ်ဝေခြင်းလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်းအသိပေးကြေညာချက် |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/31753 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| ၂၀၂၂၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၂ || ဧရာဝတီတိုင်းမ်<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-06-12 |title=Ayeyarwaddy Times သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ပိတ်သိမ်း |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ayeyarwaddy-times-junta-06122023034233.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၃၊ ဇွန် ၁၀ || ပုသိမ် (ဧရာဝတီ) || မြန်မာ့အလင်းတွင် ကြေညာသည့်ရက် |- | ၁၃ || မဲခေါင်သတင်းဌာန (Mekong News) || ၂၀၂၃၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ || တောင်ကြီး (ရှမ်း) || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၄ || Chin World သတင်းအေဂျင်စီ<ref>{{Cite web |title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် |url=https://myanmar.gov.mm/my/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/%25E1%2580%259E%25E1%2580%2590%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%2580%25A1%25E1%2580%25B1%25E1%2580%2582%25E1%2580%25BB%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AE%25E1%2580%259C%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2595%25E1%25-4 |access-date=2026-04-26 |website=myanmar.gov.mm |language=my-MM}}</ref>|| ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ချင်းပြည်နယ် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၅ || KHONUMTHUNG MEDIA GROUP || ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ချင်းပြည်နယ် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၆ || မျက်မှောက်ခေတ် (Nowadays News) || ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] hm0bac0llh4r37j06cmcefsfwp17cja 0 274127 1028007 957486 2026-04-28T10:26:46Z Chenzeyan29 141880 1028007 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == ၎င်းတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု့== အဲန်လူမျိုးများသည် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရက်လုပ်ပြီးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref> ==ဘာသာစကား== အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် ဂုံရှမ်းစာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] ggfrricu8fihvv9ioeozd1vdry8o5pn 1028008 1028007 2026-04-28T10:27:26Z Chenzeyan29 141880 /* လူနေမှုဘဝ */ 1028008 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု့== အဲန်လူမျိုးများသည် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရက်လုပ်ပြီးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref> ==ဘာသာစကား== အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် ဂုံရှမ်းစာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 68ys9hgm2a3vo74vesadj2iiqx43sak 1028009 1028008 2026-04-28T10:27:48Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကား */ 1028009 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု့== အဲန်လူမျိုးများသည် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရက်လုပ်ပြီးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref> ==ဘာသာစကား== အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် ဂုံရှမ်းစာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] iy13w2xye4rchbsjibwn3y1jkq1v9mi 1028010 1028009 2026-04-28T10:28:26Z Chenzeyan29 141880 1028010 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု့== အဲန်လူမျိုးများသည် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရက်လုပ်ပြီးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref> == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] 02ah4c306ztu1zz7t3wrxgc1ggey6an 1028012 1028010 2026-04-28T10:29:44Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု */ 1028012 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု့== အဲန်လူမျိုးများသည် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရက်လုပ်ပြီးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref> == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] 15h5qqco6g49xvx8hzoizv632qtx4g7 1028013 1028012 2026-04-28T10:30:24Z Chenzeyan29 141880 1028013 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် သစ်စေးတစ်မျိုးကို မီးရှို့၍ရသော အမည်းရောင်အစေးဖြင့် သွားများကို တမင်အမည်းရောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ "သွားဖြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် တူသည်" ဟု ယူဆကာ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခွဲခြားရန်အတွက် သွားမည်းခြယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] 1lwgpcg4jvgzd6avju7prbvx0tbles5 1028014 1028013 2026-04-28T10:31:30Z Chenzeyan29 141880 /* သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ */ 1028014 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref><ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] 1mpmvw2wesgepsnb7zs8bkk3yw3ro3o 1028016 1028014 2026-04-28T10:37:10Z Chenzeyan29 141880 1028016 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref><ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==နေထိုင်ရာဒေသ== အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] 4jyc9bmmlno6gi2vrfjvuiy3fjqfgx1 1028017 1028016 2026-04-28T10:39:37Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်း */ 1028017 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref><ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==သမိုင်း== သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ အဆိုအရ မွန်-ခမာနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများထက် စောစီးစွာ ရောက်ရှိခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးတို့သည် ဝ နှင့် ပလောင် တို့နှင့် မျိုးနွယ်တူဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''.</ref> ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးများ ကျိုင်းတုံဒေသသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာချိန်တွင် အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် မှတ်တမ်းများအရ အဲန်လူမျိုးတို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းရှိ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် သွေးနှောမှု အလွန်နည်းပါးပြီး မိမိတို့၏ မူလရိုးရာများကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''.</ref> == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] ky6253xwugljj268e8o229fb74msj05 1028018 1028017 2026-04-28T10:40:33Z Chenzeyan29 141880 1028018 wikitext text/x-wiki '''အဲန်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]] အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခု ပြီး ရှေးကျသော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားသည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဲန်လူမျိုးတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၏ "ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်" ဟု တင်စားရလောက်အောင် ရိုးရာဓလေ့များကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = အဲန်လူမျိုး | native_name = အဲန် (En) | image = | caption = အဲန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအနက်ရောင် ဝတ်စုံနှင့် သွားမည်းခြယ်ဓလေ့ | population = ၂၀၁၇ လူဦးရေစာရင်းအရ ၃၆၀၀ | regions =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) | languages = [[အဲန်ဘာသာစကား|အဲန်]] | religion = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]] ၊[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} အဲန်လူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အရှေ့ပိုင်း) ရှိ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]တို့တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိဘဲ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ရွာတည်ကာ နေထိုင်သော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် အမဲလိုက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။ အဲန်လူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ရွာစုစုပေါင်း ၄၀ ရှိ ၂၀၁၇ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်။ == ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == အဲန်လူမျိုးများသည် အဲန်ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားနဲ့ ရှမ်းဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။ အဲန်းလူမျိုးများအနက် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြသောသူများသည် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]စာပေကိုအသုံးပြုကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ‌သောသူများသည် ဝ စာပေကို အသုံးပြုကြသည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ‘ဝ’ဗျည်းအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အဲန်ဘာသာစာပေ အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ| မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး ပလောင်နွယ် ဘာသာစကားများ ထဲတွင်ပါဝင်သော ဝအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။အဲန်ဘာသာစကားသည် [[ဝလူမျိုး|ဝ]] ဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားလေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရဝိသေသများ ရှိသည်။<ref>Edmondson, J. A. (1992). ''Hua-Miao Studies''. University of Texas at Arlington.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === အဲန်လူမျိုးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသဖြင့် "အနက်ရောင်ဝတ်စုံဝတ် လူမျိုးစု" ဟုလည်း လူသိများသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြောက်အမြား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> === သွားမည်းခြယ်ခြင်း ဓလေ့ === အဲန်လူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဝိသေသမှာ သွားများကို အမည်းရောင်ခြယ်သသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးများသည် သွားမည်းမှလှသည့်ဟု ယူဆကြပြီးသူတို့၏ သွားများကို မည်းအောင်မိုက်ကော်သစ်ပင်မှ အခေါက်ကို အဆီရရှိအောင် မှိုင်းတိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့အသက် ၁၂ ၊ ၁၃ နှစ် အရွယ်မှာကတည်းက စတင်သုတ်လိမ်းကြပြီး သစ်ရွက်ခြောက်၊ ဆေးနီသစ်ခေါက်ကို အခွံခွာ၍ ကွမ်းယာကဲ့သို့ အမြဲတစ်စေဝါးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးအားလုံးသည် နားပေါက်ဖောက်ကြပြီး သူတို့၏ရိုးရာပွဲနေ့များတွင် ပန်းများပန်ကြပြီး ငွေလက်ကောက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း ဖိနပ်စီးလေ့မရှိပေ။<ref>[https://burmese.dvb.no/post/197029 အဲန် (သို့မဟုတ်) ရိုးရာကိုစောင့်ရှောက်နေတဲ့ လူမျိုးစု] DVB Burmese မတ်လ ၂၃ ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်။</ref><ref>[https://sacministry.gov.mm/my/article/424 ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)မှအဲန်လူမျိုးများအကြောင်းဆောင်းပါးတို]{{Dead link|date=September 2025 }}Ministries of the President's Office စက်တင်ဘာ ၃၀ ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်။</ref><ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === အဲန်လူမျိုးအများစုသည် ရိုးရာနတ် ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျေးရွာများ၏ အဝင်တွင် နတ်စင်များ ထားရှိလေ့ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် နတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအချို့ ရှိလာခဲ့သည်။ == လူနေမှုဘဝ == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကျိုင်းတုံမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပင်တောက် (Pin Tauk) ဒေသရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ အိမ်ခြေ (၂၀) မှ (၅၀) ခန့်ရှိသော ရွာငယ်လေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ==သမိုင်း== သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ အဆိုအရ မွန်-ခမာနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများထက် စောစီးစွာ ရောက်ရှိခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ အဲန်လူမျိုးတို့သည် ဝ နှင့် ပလောင် တို့နှင့် မျိုးနွယ်တူဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''.</ref> ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးများ ကျိုင်းတုံဒေသသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာချိန်တွင် အဲန်လူမျိုးများသည် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် မှတ်တမ်းများအရ အဲန်လူမျိုးတို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းရှိ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် သွေးနှောမှု အလွန်နည်းပါးပြီး မိမိတို့၏ မူလရိုးရာများကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''.</ref> == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု့== အဲန်လူမျိုးများသည်မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ခရစ်ဘာသာ အပြင် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် သေဆုံးသွားသော ဘိုးဘေးနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ရိုးရာနတ်ပွဲကိုလည်း ဆောင်းအကုန် နွေအကူးကာလတွင် အမဲလိုက်ကြပြီး ရရှိလာသောသားကောင်ဖြင့် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>[https://www.shanstategovernment.com/ann/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးတရားဝင်ဝဘ်ဆိုဒ်ရှိအဲန်လူမျိုးများအကြောင်း၂၀၂၂ခုနှစ်] ၊Shan State Government</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}; [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လူမျိုးများ]] [[Category:မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများ]] sqca3f0lgk6y23s6bjgko7pn4rk2i2f 0 284409 1027953 1026102 2026-04-28T05:23:03Z Thantthihathu0 83371 အချက်အလက်အချို့ပြုပြင်တည်းဖြတ် 1027953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film |name=အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း |image=အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း.jpg |alt=မျက်လုံးတစ်လုံးရဲ့ပုံ (ထိပ်)၊ ရုပ်ရှင် ခေါင်းစီး(အလယ်)၊ ဆိပ်ခံတံတားပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်နေသော လူတစ်ဦး၏ ပုံ (အောက်) |caption=Theatrical release poster |director=[[:en:Darren Aronofsky|Darren Aronofsky]] |producer={{ubl|Eric Watson|Palmer West}} |screenplay={{ubl|[[Hubert Selby Jr.]]|Darren Aronofsky}} |based on={{Based on|''[[:en:Requiem for a Dream (novel)|အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း (ဝတ္ထု)]]''|Hubert Selby Jr.}} |starring={{Plain list| * [[:en:Ellen Burstyn|Ellen Burstyn]] * [[:en:Jared Leto|Jared Leto]] * [[:en:Jennifer Connelly|Jennifer Connelly]] * [[:en:Marlon Wayans|Marlon Wayans]] }} |music=[[:en:Clint Mansell|Clint Mansell]] |cinematography=[[:en:Matthew Libatique]] |editing=[[:en:Jay Rabinowitz (film editor)|Jay Rabinowitz]] |studio={{ubl|Thousand Words|[[:en:Protozoa Pictures]]}} |distributor={{ubl|[[:en:Artisan Entertainment]] (United States)|[[:en:Summit Entertainment]] (International)<ref>{{cite web|title=Summit pins 'Wrestler' |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |first=Dave |last=McNary |date=21 October 2007 |access-date=5 November 2021 |url=https://variety.com/2007/film/awards/summit-pins-wrestler-1117974445/|archive-date=November 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105160623/https://variety.com/2007/film/awards/summit-pins-wrestler-1117974445/|url-status=live}}</ref>}} |released={{Film date|2000|05|14|[[:en:2000 Cannes Film Festival|Cannes]]|2000|10|6|United States}} |runtime=မိနစ် ၁၀၂ <!--Theatrical runtime: 101:11--><ref name="BBFC">{{cite web | title=''REQUIEM FOR A DREAM'' (18) | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/requiem-dream-2001-3 | work=[[:en:British Board of Film Classification]] | date=November 23, 2000 | access-date=January 1, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140416222953/http://www.bbfc.co.uk/releases/requiem-dream-2001-3 | archive-date=April 16, 2014 | url-status=dead }}</ref> |country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု |language=အင်္ဂလိပ် |budget=$၄.၅သန်း<ref>{{cite web |date=19 March 1999 |last=Cox |first=Dan |title=Artisan, Aronofsky in tune on 'Requiem' |url=https://variety.com/1999/film/news/artisan-aronofsky-in-tune-on-requiem-1117492477/ |website=Variety |quote=Budget on "Requiem" is roughly $4.5 million. |access-date=November 23, 2020 |archive-date=December 7, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207005249/https://variety.com/1999/film/news/artisan-aronofsky-in-tune-on-requiem-1117492477/ |url-status=live }}</ref> |gross=$၇.၄ သန်း<ref name="mojo">{{cite web | url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2473428481/weekend/ | title=''Requiem for a Dream'' (2000) | work=[[:en:Box Office Mojo]] | date=January 1, 2002 | access-date=February 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130213043800/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=requiemforadream.htm | archive-date=February 13, 2013 | url-status=live }}</ref>}} '''အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း'''သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်က အမေရိကန် စိတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်း ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်ပြီး ဒါရိုက်တာ Darren Aronofsky မှ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူပြီး Ellen Burstyn ၊ Jared Leto ၊ Jennifer Connelly ၊ Christopher McDonald နှင့် Marlon Wayans တို့ သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ၎င်းကို Aronofsky က ဇာတ်ညွှန်းကို ရေးသားခဲ့တဲ့ Hubert Selby Jr. ရဲ့ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှာ ရေးသားခဲ့တဲ့ အမည်တူဝတ္ထုကို အခြေခံထားတာပါ။ ရုပ်ရှင်မှာ မူးယစ်ဆေးစွဲလမ်းမှု ထိခိုက်ခံရတဲ့ ဇာတ်ကောင် လေးဦးနဲ့ သူတို့ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းနဲ့ စိတ်ခံစားမှု အခြေအနေတွေကို ပြောင်းလဲစေပုံကို သရုပ်ဖော်ထားပါတယ်။ သူတို့စွဲလမ်းမှုကြောင့် စိတ်လွဲမှားမှုနဲ့ စိတ်ပျက်ခြင်း ကမ္ဘာတစ်ခုမှာ အကျဉ်းကျခံရစေခဲ့တယ်။ ရုပ်ရှင် ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ဇာတ်ကောင်တိုင်းဟာ ပို၍ဆိုးလာကာ သူတို့ရဲ့ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်ခြင်းတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အခြေအနေတွေရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ လက်တွေ့ဘဝကြောင့် ကြေကွဲသွားကာ ဘေးအန္တရာယ် အကျိုးဆက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ Selby ရဲ့ဝတ္ထုကို Aronofsky နဲ့ ထုတ်လုပ်သူ Eric Watson က ရွေးချယ်ခဲ့တယ်။ Selby ဟာ ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်အဖြစ် ပြောင်းဖို့ အမြဲတမ်း ရည်ရွယ်ခဲ့ပြီး Aronofsky က သူ့ကို မချဉ်းကပ်ခင်အရင်နှစ်များမှာ ဇာတ်ညွှန်းတစ်ပုဒ် ရေးခဲ့တယ်။ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် ရန်ပုံငွေရရှိဖို့ အစပိုင်း ရုန်းကန်မှုရှိပေမဲ့ Aronofsky ဟာ ဇာတ်လမ်းအတွက် စိတ်ပါဝင်စားပြီး ဇာတ်ညွှန်းကို Selby နဲ့အတူ ဖန်တီးခဲ့တယ်၊။ သူနဲ့ ဇာတ်ဆောင်တွေဟာ ရုပ်ရှင်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးတွေတင်မဟုတ်ပဲ ယေဘုယျအားဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းများအကြောင်း၊ သူတို့ရဲ့ အိပ်မက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ ကြိုးစားမှုက အထီးကျန်မှုနဲ့ လက်တွေ့ဘဝကို ရှောင်ရှားခြင်း အကြောင်းအရာကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးနဲ့ မီးလောင်ရာ လေပင့်ပေးနိုင်ပုံကြောင်းများကို ဆိုကြပါတယ်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ Brooklyn, New York မြို့မှာ အဓိက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးမှု ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ထုတ်လုပ်မှုအပြီး Clint Mansell က ဂီတကို ရေးသားခဲ့ပြီး Jay Rabinowitz ကလည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီရုပ်ရှင်ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ်က Cannes Film Festival မှာ ပြသခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲအပြင်မှာ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးနောက် Artisan Entertainment က ၂၀၀၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ပြဇာတ်ရုံထုတ်လွှင့်ခဲ့ပါတယ်။ ရုပ်ရှင်ဟာ ဒေါ်လာ ၄ သန်းနဲ့အတူ ဒေါ်လာ ၇ သန်း ရခဲ့ပြီး ဝေဖန်သူတွေက အပြုသဘောဆောင်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုရခဲ့တယ်။ ရုပ်ရှင်ရဲ့ အမြင်ပိုင်းဟန်၊ ဒါရိုက်တာ၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ တည်းဖြတ်မှု၊ ဂီတဂဏန်း၊ ဇာတ်ကောင်၊ စိတ်ခံစားမှု နက်ရှိုင်းမှုနှင့် အကြောင်းအရာအားလုံးက ချီးကျူးခံရပြီး Burstyn ဟာ အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် အော်စကာဆုနှင့် ရွှေဂလိုဘ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ==သရုပ်ဆောင်စာရင်း== * [[:en:Ellen Burstyn]] အဖြစ် Sara Goldfarb * [[:en:Jared Leto]] အဖြစ် Harry Goldfarb * [[:en:Jennifer Connelly]] အဖြစ်Marion Silver * [[:en:Marlon Wayans]] အဖြစ် Tyrone C. Love * [[:en:Christopher McDonald]] အဖြစ် Tappy Tibbons * [[:en:Mark Margolis]] အဖြစ် Mr. Rabinowitz * [[:en:Louise Lasser]] အဖြစ် Ada * [[:en:Marcia Jean Kurtz]] အဖြစ် Rae * [[:en:Suzanne Shepherd]] အဖြစ် Mrs. Scarlini * [[:en:Sean Gullette]] အဖြစ် Arnold၊ Marion's psychiatrist * [[:en:Keith David]] အဖြစ် Big Tim၊ Marion's pimp * [[:en:Dylan Baker]] အဖြစ် Southern Doctor * [[:en:Ajay Naidu]] အဖြစ် Mailman * [[:en:Denise Dowse]] အဖြစ် Tyrone's mother * [[:en:Ben Shenkman]] အဖြစ် Dr. Spencer * [[:en:Hubert Selby Jr.]] အဖြစ် Laughing Guard * Stanley B. Herman အဖြစ် Uncle Hank<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Helen |date=2018-09-17 |title=10 Actors Who Played The Same Character In Completely Different Movies |url=https://whatculture.com/film/10-actors-who-played-the-same-character-in-completely-different-movies?page=10 |access-date=2025-05-07 |website=WhatCulture.com |language=en}}</ref> * [[:en:Darren Aronofsky]] (''စာရင်းမသွင်း'') အဖြစ် visitor ==မှတ်စုများ== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== {{Wikiquote}} * {{IMDb title|0180093|Requiem for a Dream}} * {{mojo title|requiemforadream|Requiem for a Dream}} * {{rotten-tomatoes|requiem_for_a_dream|Requiem for a Dream}} * {{Metacritic film|title=Requiem for a Dream}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Requiem For A Dream}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:ဘိန်းဖြူစွဲခြင်းအကြောင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ တရားမဝင်မူးယစ်ဆေးလုပ်ငန်းအကြောင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည့်တန်ဆာမှုအကြောင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:ရုပ်မြင်သံကြားအကြောင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] gqo2xn96e5kfc0jdqbl235t7iszwgna 100 284848 1027864 1027647 2026-04-27T14:46:52Z Salai Rungtoi 22844 1027864 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=26|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[ဓနုဖြူမြို့]]က မြို့မဈေးကြီး ဧပြီ ၂၆ ရက်မနက်မှာ မီးလောင်ခဲ့လို့ ဆိုင်ခန်း ၂၅၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/954802 (DVB)] <!-- All news items above this line -->}} 9fhp36zbuwni82t96d9s515jw5o2hwl 0 284864 1027928 1027710 2026-04-28T04:10:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1027928 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] ktczds04vxhbnhspgqjl2mfyhtkq1fn 1027929 1027928 2026-04-28T04:12:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1027929 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=Sagano Line|dir=for {{STN|Kameoka|x}}, {{STN|Nijo|x|Kyoto|Nijo}} and {{STN|Kyōto|x}}|linecol=mediumpurple}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=Sanin Line|dir=for {{STN|Ayabe|x}}, {{STN|Fukuchiyama|x}} and {{STN|Higashi-Maizuru|x||Maizuru}}|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 73obvxrn6rfktdh3rs341q6zrym7jyt 1027933 1027929 2026-04-28T04:15:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1027933 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ ခမဲအိုခဘူတာ, နိဂျောဘူတာ နှင့် ကျိုတိုဘူတာ {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ အယဘဲဘူတာ, ဖုခုချိယာမဘူတာ နှင့် မအိဇုရုဘူတာ|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 1b9tffff3q08gtdn1ta7uwk9yxixet1 1027934 1027933 2026-04-28T04:15:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1027934 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ ခမဲအိုခဘူတာ, နိဂျောဘူတာ နှင့် ကျိုတိုဘူတာ}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ အယဘဲဘူတာ, ဖုခုချိယာမဘူတာ နှင့် မအိဇုရုဘူတာ|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] aaxhcno792m5jn3lq3wpo4ne0fnuv23 1027937 1027934 2026-04-28T04:17:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1027937 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 23eaagpsqon46miagu64vfvt0ey3dsf 1027938 1027937 2026-04-28T04:17:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1027938 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}} {{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}} {{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}} {{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}<br/>{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}} {{end box}} ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] k7tkxpyebnhx6bh4cb7px6jzg6cc3v9 1027939 1027938 2026-04-28T04:18:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ */ 1027939 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}} {{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}} {{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}} {{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}<br/>{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}} {{end box}} ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Route buses !scope="col"| Operator !scope="col"| Via !scope="col"| Destination !scope="col"| Route !scope="col"| Note |- !scope="row"| West JR Bus | [[Kyōtamba, Kyoto|Kyotanba Town Hall]]||[[Fukuchiyama Station]]||Empuku Line||Passengers with a valid [[Japan Rail Pass]] can ride this route for free |- !scope="row" rowspan="7"| [[Keihan Bus|Keihan Kyoto Kotsu]] |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]], [[Chiyokawa Station]], [[Yagi Station]], [[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||[[Kameoka Station]]||Kokudo Line [3]|| |- |Yunohana Onsen||[[Kameoka Station]]||Hachida Line [40]|| |- |Settsu Tenno||[[Fukusumi Station|Fukusumi]]||Enjo Line [44]|| |- |Funasaka||Nogei High School||Sonobe Engei Line [47]|| |- |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||[[Meiji University of Integrative Medicine]]||rowspan="2"|Meiji University of Integrative Medicine Line [45]|| |- |||Sonobe Ohashi|| |- |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||Nantan Hospital||Sonobe Yagi Line [46]|| |- !scope="row"| [[Nantan, Kyoto|Nantan Village Bus]] |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||Izumi||Miyama Sonobe Line||Runs on weekdays and Saturdays |} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] hscpqbeo7qqbnhjvqg1dmitl0qfi8b8 1027940 1027939 2026-04-28T04:20:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1027940 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}} {{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}} {{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}} {{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}<br/>{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}} {{end box}} ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Route buses !scope="col"| Operator !scope="col"| Via !scope="col"| Destination !scope="col"| Route !scope="col"| Note |- !scope="row"| West JR Bus | [[Kyōtamba, Kyoto|Kyotanba Town Hall]]||[[Fukuchiyama Station]]||Empuku Line||Passengers with a valid [[Japan Rail Pass]] can ride this route for free |- !scope="row" rowspan="7"| [[Keihan Bus|Keihan Kyoto Kotsu]] |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]], [[Chiyokawa Station]], [[Yagi Station]], [[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||[[Kameoka Station]]||Kokudo Line [3]|| |- |Yunohana Onsen||[[Kameoka Station]]||Hachida Line [40]|| |- |Settsu Tenno||[[Fukusumi Station|Fukusumi]]||Enjo Line [44]|| |- |Funasaka||Nogei High School||Sonobe Engei Line [47]|| |- |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||[[Meiji University of Integrative Medicine]]||rowspan="2"|Meiji University of Integrative Medicine Line [45]|| |- |||Sonobe Ohashi|| |- |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||Nantan Hospital||Sonobe Yagi Line [46]|| |- !scope="row"| [[Nantan, Kyoto|Nantan Village Bus]] |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||Izumi||Miyama Sonobe Line||Runs on weekdays and Saturdays |} ==သမိုင်းကြောင်း== ဆိုနိုဘဲဘူတာကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလိုက်ခြင်းနှင့်အတူ မီးရထားဘူတာသည်လည်း အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်ကာလ ဘူတာရုံအဆောက်အဦသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 7t540hl0aw8dosb7c7iwpgs06bhs4ub 1027941 1027940 2026-04-28T04:22:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အရေအတွက် */ 1027941 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}} {{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}} {{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}} {{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}<br/>{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}} {{end box}} ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Route buses !scope="col"| Operator !scope="col"| Via !scope="col"| Destination !scope="col"| Route !scope="col"| Note |- !scope="row"| West JR Bus | [[Kyōtamba, Kyoto|Kyotanba Town Hall]]||[[Fukuchiyama Station]]||Empuku Line||Passengers with a valid [[Japan Rail Pass]] can ride this route for free |- !scope="row" rowspan="7"| [[Keihan Bus|Keihan Kyoto Kotsu]] |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]], [[Chiyokawa Station]], [[Yagi Station]], [[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||[[Kameoka Station]]||Kokudo Line [3]|| |- |Yunohana Onsen||[[Kameoka Station]]||Hachida Line [40]|| |- |Settsu Tenno||[[Fukusumi Station|Fukusumi]]||Enjo Line [44]|| |- |Funasaka||Nogei High School||Sonobe Engei Line [47]|| |- |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||[[Meiji University of Integrative Medicine]]||rowspan="2"|Meiji University of Integrative Medicine Line [45]|| |- |||Sonobe Ohashi|| |- |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||Nantan Hospital||Sonobe Yagi Line [46]|| |- !scope="row"| [[Nantan, Kyoto|Nantan Village Bus]] |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||Izumi||Miyama Sonobe Line||Runs on weekdays and Saturdays |} ==သမိုင်းကြောင်း== ဆိုနိုဘဲဘူတာကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလိုက်ခြင်းနှင့်အတူ မီးရထားဘူတာသည်လည်း အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်ကာလ ဘူတာရုံအဆောက်အဦသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄၅၁၄ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] e6indrp7l9bvnidep7wttc96024shdc 1027943 1027941 2026-04-28T04:22:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1027943 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ | native_name = 園部駅 | native_name_lang = ja | type = | style = JR West | image = Sonobe Station, west entrance.jpg | alt = | caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် | other_name = | address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041 | country = Japan | coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}} | owned = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | line = {{plainlist| *{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}} *{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}} }} | distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}} | platforms = 2 [[island platforms]] | tracks = 4 | connections = {{rint|bus}} Bus stop | structure = At grade | code = JR-E16 | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}} | opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}} | closed = | former = | passengers = 8,538 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | map_dot_label = Sonobe Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano |line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}} }} [[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]] '''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို "[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]" ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် "မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ" ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}} ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}} {{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}} {{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}} {{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}} {{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}<br/>{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}} {{end box}} ==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Route buses !scope="col"| Operator !scope="col"| Via !scope="col"| Destination !scope="col"| Route !scope="col"| Note |- !scope="row"| West JR Bus | [[Kyōtamba, Kyoto|Kyotanba Town Hall]]||[[Fukuchiyama Station]]||Empuku Line||Passengers with a valid [[Japan Rail Pass]] can ride this route for free |- !scope="row" rowspan="7"| [[Keihan Bus|Keihan Kyoto Kotsu]] |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]], [[Chiyokawa Station]], [[Yagi Station]], [[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||[[Kameoka Station]]||Kokudo Line [3]|| |- |Yunohana Onsen||[[Kameoka Station]]||Hachida Line [40]|| |- |Settsu Tenno||[[Fukusumi Station|Fukusumi]]||Enjo Line [44]|| |- |Funasaka||Nogei High School||Sonobe Engei Line [47]|| |- |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||[[Meiji University of Integrative Medicine]]||rowspan="2"|Meiji University of Integrative Medicine Line [45]|| |- |||Sonobe Ohashi|| |- |[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||Nantan Hospital||Sonobe Yagi Line [46]|| |- !scope="row"| [[Nantan, Kyoto|Nantan Village Bus]] |[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||Izumi||Miyama Sonobe Line||Runs on weekdays and Saturdays |} ==သမိုင်းကြောင်း== ဆိုနိုဘဲဘူတာကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလိုက်ခြင်းနှင့်အတူ မီးရထားဘူတာသည်လည်း အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်ကာလ ဘူတာရုံအဆောက်အဦသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ==ခရီးသည်အရေအတွက်== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄၅၁၄ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * Kyoto College of Medical Science (formerly Kyoto College of Medical Science) * Kyoto Arts and Crafts University (KYOBI) * Kyoto School of Architecture (KASD) * Kyoto Traditional Crafts College (TASK) ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} *[http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 66i0kdrdl88cd3eck609mbbihvex2vz 3 284899 1027854 2026-04-27T12:17:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027854 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ex.example ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) mlmmt06oui0yu30ftsg9jhd0xtwnefx 3 284900 1027855 2026-04-27T13:17:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027855 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-21916-05 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 6yu3x3tjci1ksv9gqn6xtrjeju6ozjz 3 284901 1027858 2026-04-27T14:17:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027858 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25530-20 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) j9ys09c6w71pcntr5w0hnpzat7lb3i0 3 284902 1027859 2026-04-27T14:17:34Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027859 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Thanhng120 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 63a45lgfb0y083ory79orgwa0mtp4hb 3 284903 1027866 2026-04-27T15:17:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027866 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Winwarzaw9 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 9wbp177eeimft7riaivsbx9zvua4uzj 3 284904 1027867 2026-04-27T15:17:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027867 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25590-75 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၇၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) pqrnrp6dfjj11ricrzdzewhqdiaeukx 3 284906 1027875 2026-04-27T16:18:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027875 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chaing Kia shek ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၈၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) hxcffulxuosncdqd97gomhjjqwu19io 3 284907 1027876 2026-04-27T16:18:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027876 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25727-52 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၈၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) l8djl65odbzn8ep33gddz1ftfunejza 0 284908 1027878 2026-04-27T16:46:13Z နေနီဝန်း 89694 [[ဟာမင်း ဂါရင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] သို့ နေနီဝန်းက ရွှေ့ခဲ့သည်: အမည်စာလုံးပေါင်းမှားပြင်ရန် 1027878 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] a9imw3s09ubazrse0y7bbkh2qyg5i15 3 284909 1027880 2026-04-27T17:18:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027880 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mpns ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၈၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) bhlkhkyedy151bfqaurxyrwnpmr10mr 3 284910 1027881 2026-04-27T17:18:34Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027881 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-15604-46 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၁၈၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) l159tehx59ip942464tj7ce2f7kb83m 0 284911 1027883 2026-04-27T17:57:18Z Kaday Han Thaw 122086 Created by translating the opening section from the page "[[:ko:Special:Redirect/revision/41681998|히아킨토스]]" 1027883 wikitext text/x-wiki [[파일:Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg|thumb|ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ်]] '''ဟီအာခင်သော့စ်'''(Υάκινθος)သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ nopry1ow53u4qhdel6juw4wqg9qa2bu 1027884 1027883 2026-04-27T18:01:35Z Kaday Han Thaw 122086 1027884 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Greek | name = ဟီအာခင်သော့စ် | native_name = Ὑάκινθος | caption = ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ် | image = Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg | member_of = | god_of = အလှအပ၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ မင်းသား | parents = အေမီကပ်စ် မင်းကြီး နှင့် သာလီယာ (သို့မဟုတ်) ပီယာရပ်စ် နှင့် ကလီယို | siblings = | consort = [[အပိုလို]]၊ [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] }} '''ဟီအာခင်သော့စ်'''({{lang-el-gr|Ὑάκινθος}}; {{lang-en|Hyacinthus}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားတမျှ ချောမောလှပသော [[စပါတာ]](Sparta) မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုမှတစ်ဆင့် [[ဟီယာဆင့်ပန်း]] (Hyacinth flower) ပွင့်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူသိများသည်။ == ဒဏ္ဍာရီလာ ဇာတ်လမ်း == ဒဏ္ဍာရီများအရ ဟီအာခင်သော့စ်သည် အပိုလိုနတ်ဘုရား၏ အချစ်ဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ အမဲလိုက်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်လေနတ်ဘုရား [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] (Zephyrus) သည်လည်း ဟီအာခင်သော့စ်ကို ချစ်မြတ်နိုးနေသူဖြစ်သဖြင့် အပိုလိုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို မနာလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် အပိုလိုနှင့် ဟီအာခင်သော့စ်တို့သည် သံပြားဝိုင်းပစ်တမ်း (Discus) ကစားနေကြစဉ် အပိုလိုက သံပြားကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုစဉ် မနာလိုဖြစ်နေသော ဇက်ဖီရပ်စ်သည် လေကို လမ်းကြောင်းပြောင်း တိုက်ခတ်စေခဲ့ရာ သံပြားသည် လမ်းကြောင်းလွဲသွားပြီး ဟီအာခင်သော့စ်၏ ဦးခေါင်းကို ထိမှန်ကာ သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref name="Ovid">{{cite book |last=Ovid |title=Metamorphoses |year=AD 8}}</ref> == ဟီယာဆင့်ပန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးသွားသောအခါ အပိုလိုသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့သည်။ ဟီအာခင်သော့စ်၏ သွေးများ မြေခသွားသော နေရာမှ လှပသော ပန်းတစ်မျိုး ပွင့်လာခဲ့ရာ ထိုပန်းကို ဟီအာခင်သော့စ်ကို အစွဲပြု၍ "ဟီယာဆင့်ပန်း" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ထိုပန်းပွင့်များပေါ်တွင် အပိုလို၏ ငိုရှိုက်သံ "AI AI" (ဂရိဘာသာဖြင့် 'အို... ဝမ်းနည်းစရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟူသော စာလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hyacinthus |title=Hyacinthus |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.theoi.com/Ther/Hyakinthos.html Theoi Project: Hyakinthos] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] n3jdgctoks6aj0z9fkha2q2i8i4vnab 1027885 1027884 2026-04-27T18:02:04Z Kaday Han Thaw 122086 1027885 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Greek | name = ဟီအာခင်သော့စ် | native_name = Ὑάκινθος | caption = ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးခြင်း၊ ယံ ဘရော့ခ် | image = Jean_Broc_-_The_Death_of_Hyacinthos.jpg | member_of = | god_of = အလှအပ၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ မင်းသား | parents = အေမီကပ်စ် မင်းကြီး နှင့် သာလီယာ (သို့မဟုတ်) ပီယာရပ်စ် နှင့် ကလီယို | siblings = | consort = [[အပိုလို]]၊ [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] }} '''ဟီအာခင်သော့စ်'''(Ὑάκινθος; {{lang-en|Hyacinthus}})သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အပိုလို၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် အမြဲ အတူခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကိုခံရသည့် အမျိုးသားငယ်ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားတမျှ ချောမောလှပသော [[စပါတာ]](Sparta) မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုမှတစ်ဆင့် [[ဟီယာဆင့်ပန်း]] (Hyacinth flower) ပွင့်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရပ်ကြောင့် လူသိများသည်။ == ဒဏ္ဍာရီလာ ဇာတ်လမ်း == ဒဏ္ဍာရီများအရ ဟီအာခင်သော့စ်သည် အပိုလိုနတ်ဘုရား၏ အချစ်ဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ အမဲလိုက်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်လေနတ်ဘုရား [[ဇက်ဖီရပ်စ်]] (Zephyrus) သည်လည်း ဟီအာခင်သော့စ်ကို ချစ်မြတ်နိုးနေသူဖြစ်သဖြင့် အပိုလိုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို မနာလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် အပိုလိုနှင့် ဟီအာခင်သော့စ်တို့သည် သံပြားဝိုင်းပစ်တမ်း (Discus) ကစားနေကြစဉ် အပိုလိုက သံပြားကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုစဉ် မနာလိုဖြစ်နေသော ဇက်ဖီရပ်စ်သည် လေကို လမ်းကြောင်းပြောင်း တိုက်ခတ်စေခဲ့ရာ သံပြားသည် လမ်းကြောင်းလွဲသွားပြီး ဟီအာခင်သော့စ်၏ ဦးခေါင်းကို ထိမှန်ကာ သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref name="Ovid">{{cite book |last=Ovid |title=Metamorphoses |year=AD 8}}</ref> == ဟီယာဆင့်ပန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဟီအာခင်သော့စ် သေဆုံးသွားသောအခါ အပိုလိုသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့သည်။ ဟီအာခင်သော့စ်၏ သွေးများ မြေခသွားသော နေရာမှ လှပသော ပန်းတစ်မျိုး ပွင့်လာခဲ့ရာ ထိုပန်းကို ဟီအာခင်သော့စ်ကို အစွဲပြု၍ "ဟီယာဆင့်ပန်း" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ထိုပန်းပွင့်များပေါ်တွင် အပိုလို၏ ငိုရှိုက်သံ "AI AI" (ဂရိဘာသာဖြင့် 'အို... ဝမ်းနည်းစရာ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟူသော စာလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hyacinthus |title=Hyacinthus |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.theoi.com/Ther/Hyakinthos.html Theoi Project: Hyakinthos] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ဂရိဒဏ္ဍာရီ]] 39rk52nz884p9e3s0e9rslicqu7663k 0 284912 1027887 2026-04-27T18:44:35Z Zawzawaungthwin 100038 '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ 1027887 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများပေါ် မူတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သတင်းထောက်များ၏ လုံခြုံရေး အခြေအနေမှာ ကွာခြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ဤစာရင်းတွင် အစိုးရသက်တမ်းအလိုက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ၏ အမည်၊ သတင်းဌာန၊ ရက်စွဲနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများကို ခိုင်လုံသော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ သတင်းအချက်အလက် လက်လှမ်းမမီမှုနှင့် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေများကြောင့် အချို့သော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ကျန်ရှိနေနိုင်ပြီး၊ အချိန်နှင့်အမျှ ဆက်လက်မွမ်းမံသွားမည့် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁–၂၀၁၆) == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်သည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလဖြစ်ပြီး စာပေစိစစ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့သော သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများမှာ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် အခြားပုဒ်မများဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ဤစာရင်းတွင် အာမခံဖြင့် အပြင်မှနေ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ မပါဝင်ဘဲ ရဲစခန်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းထောင်များတွင် အမှန်တကယ် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသူများကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင် || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၄ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းရာမှ ပုဒ်မ ၃၅၃၊ ၄၄၈ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ၎င်းအတွက် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ဖြင့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ |- | ၂ || မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို || Daily Eleven || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || လွိုင်ကော်မြို့တွင် သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု၊ အသရေဖျက်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="5" | ၃ || ကိုလူမော်နိုင် || rowspan="5" | ယူနတီဂျာနယ် || ဌာနေသတင်းထောက် || ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၃၁ || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်ရှိ လျှို့ဝှက်ဓာတုလက်နက်စက်ရုံအကြောင်း သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မူလက ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အယူခံဝင်ပြီးနောက် ၇ နှစ်သို့ လျော့ပေါ့ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ |- | ဦးတင့်ဆန်း || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="4" | ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ |- | ကိုရာဇာဦး || သတင်းထောက် |- | ကိုပိုင်သက်ကျော် || သတင်းထောက် |- | ကိုစည်သူစိုး || သတင်းထောက် |- | rowspan="5" | ၄ || ဦးကျော်မင်းခိုင် || rowspan="5" | ဘိုင်မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် || rowspan="5" | ၂၀၁၄ ဇူလိုင် (ဖမ်းဆီး) || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြမှုကြောင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ |- | ဦးနေမင်းထွန်း || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် |- | ကိုအောင်သန်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ကိုဝင်းထင် || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ |- | ကိုမင်းဝသန် || သတင်းထောက် |- | ၅ || ကိုပါကြီး (ခ) ကိုအောင်ကျော်နိုင် || အလွတ်သတင်းထောက် || - || ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာ/အောက်တိုဘာ || သေဆုံး (ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်) || မွန်ပြည်နယ်အတွင်း သတင်းယူနေစဉ် စစ်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မှ ၎င်းအား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | rowspan="2" | ၆ || ကိုသန်းထိုက်သူ || rowspan="2" | မြန်မာပို့စ် ဂျာနယ် || အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၅ မတ် ၁၈ (စီရင်ချက်) || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="2" | လွှတ်တော်တွင်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ပြောကြားချက်ကို သတင်းဖော်ပြမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ကိုဆန်းမိုးထွန်း || ဒုသတင်းထောက်ချုပ် |} == NLD အစိုးရလက်ထက် (ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်) (၂၀၁၆–၂၀၂၁) == အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်ဖြစ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ ကနဦးတွင် မျှော်လင့်ချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံရမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ကို အသုံးပြု၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ မတရားအသင်းအက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းထောက်များကို အချုပ်အနှောင်ထားရှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်တို့အပေါ် ဝေဖန်ရေးသားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်သတင်းယူမှုများကြောင့် သတင်းသမားအများအပြားမှာ အာမခံမရဘဲ အချုပ်ခန်းအတွင်းမှ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်များ အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင်ရသူများ မပါဝင်ဘဲ၊ အချုပ်အနှောင်ခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2017-06-26 |title=ဖမ်းဆီးထားသည့် သတင်းထောက်များကို တပ်မတော်က ထိန်းသိမ်းထားဆဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%96%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%8a%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-27 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-04-30 |title=NLD အစိုးရလက်ထက် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပိုကျဆင်း၊ ဖိနှိပ်မှုပိုများလာ |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/press-freedom-and-nld-government-04302020120917.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆–၂၀၂၁) အတွင်း အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များစာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုနေလင်း || [[ဘီဘီစီ]] (BBC) || သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဇွန် ၆ (စီရင်ချက်) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၁၅ ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲသတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား နာကျင်စေမှု (ပုဒ်မ ၃၃၂) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="2" | ၂ || ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင် || rowspan="2" | Eleven Media Group || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="2" | Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အား ရည်ညွှန်းရေးသားမှုကြောင့် ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ |- | ကိုဝေဖြိုး || အယ်ဒီတာချုပ် |- | rowspan="2" | ၃ || ဦးကျော်မင်းဆွေ<ref>{{Cite news |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် အာမခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40832160 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| rowspan="2" | The Voice Daily || အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုပြီးဆုံး) || rowspan="2" | "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" သရော်စာကြောင့် တပ်မတော်မှ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ရာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ |- | ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် || သရော်စာရေးသူ |- | rowspan="3" | ၄ || ကိုအေးနိုင် || rowspan="2" | [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || သတင်းထောက် || rowspan="3" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂၆ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ထံ သတင်းသွားယူစဉ် မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် သီပေါထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် တပ်မတော်ဘက်မှ အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် || သတင်းထောက် |- | ဦးသိန်းဇော် || ဧရာဝတီ || သတင်းထောက် |- | rowspan="2" | ၅ || [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]] || rowspan="2" | ရိုက်တာ (Reuters) || သတင်းထောက် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်) || rowspan="2" | အင်းဒင်ကျေးရွာ လူသတ်မှုသတင်းကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်စဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2018-03-01 |title=ဖမ်းဆီးခံ ရိုက်တာသတင်းထောက် ၂ ဦး သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆုရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-43247440 |access-date=2026-04-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ကိုကျော်စိုးဦး || သတင်းထောက် |- | rowspan="4" | ၆ || Lau Hon Meng || rowspan="2" | TRT World || သတင်းထောက် (စင်ကာပူ) || rowspan="4" | ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၇ || rowspan="4" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="4" | နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်ပါ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အမှုအားလုံးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | Mok Choy Lin || သတင်းထောက် (မလေးရှား) |- | ကိုအောင်နိုင်စိုး || အလွတ်သတင်းထောက် || စကားပြန် |- | ဦးလှတင် || - || ယာဉ်မောင်း |- | rowspan="3" | ၇ || ကိုကျော်ဇောလင်း || rowspan="3" | Weekly Eleven || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ || rowspan="3" | ၂၀၁၈ အောက်တိုဘာ ၉ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝေဖန်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရက အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုနရီမင်း || အယ်ဒီတာ |- | ကိုဖြိုးဝေဝင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ၈ || ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့် || Channel Mandalay || ဗီဒီယိုသတင်းထောက် || ၂၀၁၉ မေ ၁၅ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်း ဆန္ဒပြပွဲကို Live လွှင့်ပြသစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ |- | ၉ || ကိုနေမျိုးလင်း || Voice of Myanmar (VOM) || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၂၀ မတ် ၂၇ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|AA]] အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |} == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) လက်ထက်တွင် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သတင်းဌာနများ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သတင်းဌာနရုံးခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် သတင်းသမားများကို ပစ်မှတ်ထားဖမ်းဆီးခြင်းများကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သတင်းထောက်များအား ဖမ်းဆီးရာတွင် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေများဖြင့်ပါ ပြင်းထန်စွာ တိုးမြှင့်အရေးယူခဲ့သည်။ သတင်းရယူနေစဉ်အတွင်း လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးခြင်းနှင့် တိုက်ပွဲများအတွင်း လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်သေဆုံးခြင်းများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် သတင်းဌာနအများအပြားမှာ နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိမ်းရှောင်၍ သတင်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခရောင်းလမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56980738 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ || Yuki Kitazumi || [[Nikkei Business Daily]] || သတင်းထောက် || ခေတ္တဖမ်းဆီးခံရ || အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်။<ref>{{Cite web |date=2021-04-19 |title=ဂျပန်သတင်းထောက် Yuki Kitazumi နောက်တစ်ကြိမ် အဖမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-arrested-japan-reporter-04192021002646.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-14 |title=Myanmar: to release arrested Japanese journalist |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57110486 |access-date=2026-04-27 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> |- | ၂ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || မကေဇွန်နွေး || [[မြန်မာနောင်း]] || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || ရန်ကုန်၊ မြေနီကုန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ၄ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၃ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုအောင်ရဲကို၊ ကိုရဲမျိုးခန့်၊ ကိုသိန်းဇော်၊ ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်၊ ကိုဗညားဦး || ဆဲဗင်းဒေး၊ MPA၊ AP၊ ဇီးကွက်၊ အလွတ်တန်း || သတင်းထောက်/ဓာတ်ပုံ || || ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူရင်း ဖမ်းဆီးခံရသည့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းထောက်ခြောက်ဦး ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရ |url=https://news-eleven.com/article/205441 |access-date=2026-04-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> |- | ၄ || မတ် ၁ || ကိုအောင်ကျော်<ref>{{Cite web |last=စောဖိုးခွား |date=2021-03-01 |title=DVB သတင်းထောက် နေအိမ်မှာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/interview/military-arrested-dvb-reporter-03012021125036.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| [[ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့သံ|DVB]] (မြိတ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၈) || မတ် ၁ ရက် ည ၁၁ နာရီတွင် မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၅ || မတ် ၉ || ကိုနေသန်မောင် <ref>{{Cite news |title=ကမာရွတ်မီဒီယာ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုနေသန်မောင်ရဲ့ စစ်ကြောရေးအတွေ့ အကြုံ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57658060 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| [[ကမာရွတ်မီဒီယာ]] || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၁၄) || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဇွန် ၁၅ တွင် အမေရိကန်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။ |- | ၆ || မတ် ၉ || ကိုဟံသာညိန်း<ref>{{Cite web |last=လင်းထင် |date=2022-12-26 |title=ကမာရွတ်မီဒီယာမှ ဦးဟံသာညိန်းကို လွတ်ရက်စေ့ခါနီးတွင် ထောင်ဒဏ်ထပ်တိုး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13577/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[ကမာရွတ်မီဒီယာ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် (စုစုပေါင်း) || လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် အတူဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၅၀၅ (က) အတွက် ၂ နှစ်နှင့် အီလက်ထရောနစ် ပုဒ်မ ၃၃ (က) အတွက် ၅ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။ |- | ၇ || မတ် ၁၉ || ကိုမင်းညို || [[ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့သံ|DVB]] (ပြည်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၈) || ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ် ချခံရသော်လည်း အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- | ၈ || မတ် ၁၉ || ကိုအောင်သူရ || [[BBC]] || သတင်းထောက် || ၃ရက် စစ်မေးခံရ<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=အဖမ်းခံရပြီး သုံးရက်မြောက်တွင် BBC သတင်းထောက် ပြန်လွတ်လာ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6206/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| နေပြည်တော်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၉ || မတ် ၁၉ || ကိုသန်းထိုက်အောင်<ref>{{Cite web |date=2022-03-22 |title=မဇ္ဈိမသတင်း အယ်ဒီတာ ကိုသန်းထိုက်အောင် ထောင်နှစ်နှစ် အမိန့်ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/mizzima-editor-thanhtikeaung-court-03222022042232.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ကိုအောင်သူရနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၀ || မတ် ၂၁ || ကိုအောင်ကိုကိုလတ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=​ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နေပြည်တော်သတင်းထောက်တစ်ဦး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6223/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || မတ် ၂၁ တွင် ရဲစခန်းသို့ ပစ္စည်းသွားထုတ်ရာမှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၁ || မတ် ၂၄ || နန်းဝင်းရီ၊ ကိုတင်အောင်ကျော်၊ နန်းနန်းတိုင်း၊ စိုင်းစည်သူ || [[ကမ္ဘောဇတိုင်း]] || အယ်ဒီတာ/သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ || တောင်ကြီးတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၁၂ || ဧပြီ ၃ || - || [[The Hakha Post]] || - || ရုံးခန်းစီးနင်းခံရ || ဟားခါးမြို့ရှိ ရုံးခန်းကို စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၁၃ || ဧပြီ ၈ || ဒေါ်သင်းသင်းအောင် နှင့် ကိုဂျိမ်း || [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || ဒါရိုက်တာ/သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ) || အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းခံရသည်။ |- | ၁၄ || ဧပြီ ၁၈ || Yuki Kitazumi<ref>{{Cite web |date=2021-05-14 |title=ဂျပန်သတင်းထောက် Yuki Kitazumi ကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးပြီး ပြန်လွှတ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-japan-journalist-freed/5890474.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[Nikkei Business Daily]] || သတင်းထောက် || ပြည်နှင်ဒဏ် || ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သံတမန်ရေးအရ ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၁၅ || ဧပြီ ၂၁ || - || [[မုံရွာဂေဇက်]] || - || ရုံးခန်းစီးနင်းခံရ || မုံရွာမြို့ရှိ သတင်းစာတိုက် စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၁၆ || မေ ၂၄ || Danny Fenster<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2021-11-12 |title=Danny Fenster ကိုထောင်ချတဲ့အပေါ် Frontier Myanmar စိတ်ပျက် |url=https://burmese.voanews.com/a/danny-fenster-frontier-myanmar-thomas-kean-voa-burmese-/6310595.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[Frontier Myanmar]] || မန်နေဂျင်း အယ်ဒီတာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်လေဆိပ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၁၇ || မေ ၂၅ || ကိုအောင်မြသန်း<ref>{{Cite web |title=ဧရာဝတီတိုင်းမ် သတင်းထောက် ကိုအောင်မြသန်း ထောင်ကလွတ်ပြီး ၁၀ ရက်ကြာ ပြန်အဖမ်းခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/474575 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || [[ဧရာဝတီတိုင်းမ်]] || မအူပင်သတင်းထောက် || ၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀ တွင် ပြန်လွတ်ပြီး၊ ဇူလိုင် ၁၀ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရ || မေ ၂၅ ညနေပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး တစ်ညလုံး စစ်ကြောရေးတွင် စစ်ဆေးခံရကာ မေ ၂၆ တွင် မအူပင်ရဲစခန်းသို့ ပို့ဆောင်ခံရသည်။ |- | ၁၈ || စက်တင်ဘာ ၁ || မသူဇာ (ခေါ်) အလှလေးသူဇာ || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် (၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ချမှတ်) || ကမာရွတ်မြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးမခံရမီ ၂၀၂၁ မေလက ၎င်းကို မတွေ့သဖြင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့ဖူးသည်။ |- | ၁၉ || အောက်တိုဘာ ၁၉ || သတင်းထောက် ၃ ဦး || [[မြစ်ကြီးနားဂျာနယ်]] || သတင်းထောက်ဟောင်း || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၅၀၅ (က) အမှု ပိတ်သိမ်းခံရသည်။ |- | ၂၀ || အောက်တိုဘာ ၁၉ || ထက်မြက်သူ || [[သံဖြူဇရပ်အသံ]] || ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောက်တိုဘာ ၁၉ မနက်ပိုင်းတွင် လွတ်မြောက်သည်။ |- | ၂၁ || အောက်တိုဘာ || ကိုလရော်၊ မဆိုင်းနူးပန်၊ မချန်၊ ကိုအောင်ခန့်၊ ကိုကျော်မြင့် || Kachinwave, 74 Media, ခေတ်ပုံရိပ်၊ အမိမြေ || သတင်းထောက်များ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ |- | ၂၂ || ဒီဇင်ဘာ ၅ || ကိုဇော်လင်းထွဋ် (ခ) ဖိုးသား၊ မမေဘယ်လ် || Focus Myanmar / အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ကားဖြင့်တိုက်ဖမ်းခံရ || ကြည့်မြင်တိုင် သပိတ်တွင် ကားဖြင့်တိုက်ခံရပြီး ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၃ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုစိုးနိုင်<ref>{{Cite web |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုးနိုင် စစ်ကြောရေးတွင်သေဆုံး၊ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို ဒဏ်ခတ်ရန် RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/505974 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ/ဒီဇိုင်နာ || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || လသာမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၄ ရက်အကြာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ |- | ၂၄ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုဇော်ထွန်း || အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ဖမ်းဆီးခံရ || လသာမြို့နယ်၊ ၂၁ လမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလလမ်းထောင့်တွင် ကိုစိုးနိုင်နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၁ || ကိုအောင်စံလင်း<ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=0001-11-30 |title=ဝက်လက်မြို့နယ်အခြေစိုက် DVB သတင်းထောက် ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9657/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့သံ|DVB]] (ဝက်လက်) || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ပင်ဇင်းရွာရှိ နေအိမ်သို့ ညသန်းခေါင်တွင် စစ်သား ၂၀ ခန့်က ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || မငြိမ်ငြိမ်းအေး (ခ) မေဘယ်လ်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်း |date=2022-07-19 |title=မြန်မာ သတင်းသမား ဖမ်းဆီးထောင်ချမှု ရပ်တန့်အောင် ကုလလုပ်ဆောင်ဖို့ RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-myanmar-freelancer-sentence/6664051.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] နှင့် အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂ || မေ ၇ || - || [[နိရဉ္စရာ သတင်းဌာန|နိရဉ္စရာ (Narinjara)]] || - || ရုံးခန်းစီးနင်းခံရ || စစ်တွေမြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်း ရှာဖွေခဲ့သဖြင့် လုပ်ငန်းများ ယာယီရပ်နားခဲ့ရသည်။ |- | ၃ || ဇူလိုင် ၃၀ || ကိုအေးကျော် || အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || စစ်ကိုင်းမြို့နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် ၄ ဦးမြောက် သတင်းထောက်ဖြစ်သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || မေ ၂၃ || ကိုစိုင်းဇော်သိုက်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာသတင်းထောက်များကို ထောင်တွင်း ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ချက်ချင်းရပ် တန့်ရန် CPJ ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/692465 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-09-06 |title=Myanmar Now ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုင်းဇော်သိုက် အကျဉ်းချခံထားရတာ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/57549/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မြန်မာနောင်း]] || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || စစ်တွေမြို့၌ မိုခါမုန်တိုင်းမှတ်တမ်းတင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာတွင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ၅၀၅-က၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုထက်အောင် || [[Development Media Group|DMG]] || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || စစ်တွေမြို့၌ သတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၎င်းကို လမ်းပြခိုင်း၍ DMG ရုံးခန်းကို စီးနင်းခဲ့ပြီး ပစ္စည်းများသိမ်းယူကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုစိုးဝင်းအောင် || [[Development Media Group|DMG]] || ညစောင့်ဝန်ထမ်း || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || ကိုထက်အောင်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် DMG ရုံးခန်းသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၄ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုအောင်ဆန်းဦး || [[Dawei Watch]] || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုမျိုးမြင့်ဦး || [[Dawei Watch]] || သတင်းထောက် || တစ်သက်တစ်ကျွန်း || ကိုအောင်ဆန်းဦးနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၄ မေလတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက တစ်သက်တစ်ကျွန်း (အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်) ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || စက်တင်ဘာ ၂၉ || မဆွတ်ရိန်ပန်<ref>{{Cite web |title=ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသည့် ကချင်သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/737995 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| [[၇၄ မီဒီယာ|74 Media]] || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် || ရန်ကုန်၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် အရပ်ဝတ်စစ်သားများက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးတွင် ၂၂ ရက်ကြာ နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ၅၀ (ည) ဖြင့် ထောင် ၁၀ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံရသဖြင့် ယခင် ၅၀၅ (က) အတွက် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ |- |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] off2rdrb7ux39r1mien32inovnubtmf 1027990 1027887 2026-04-28T08:02:20Z Zawzawaungthwin 100038 အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းခြင်း 1027990 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများပေါ် မူတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သတင်းထောက်များ၏ လုံခြုံရေး အခြေအနေမှာ ကွာခြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ဤစာရင်းတွင် အစိုးရသက်တမ်းအလိုက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ၏ အမည်၊ သတင်းဌာန၊ ရက်စွဲနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများကို ခိုင်လုံသော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ သတင်းအချက်အလက် လက်လှမ်းမမီမှုနှင့် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေများကြောင့် အချို့သော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ကျန်ရှိနေနိုင်ပြီး၊ အချိန်နှင့်အမျှ ဆက်လက်မွမ်းမံသွားမည့် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-03-08 |title=လွတ်လပ်တဲ့သတင်းမီဒီယာ ငါး ခု ထုတ်လုပ်ခွင့်ရုပ်သိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/media-banned-myanmar-military/5806067.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁–၂၀၁၆) == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်သည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလဖြစ်ပြီး စာပေစိစစ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့သော သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများမှာ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် အခြားပုဒ်မများဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ဤစာရင်းတွင် အာမခံဖြင့် အပြင်မှနေ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ မပါဝင်ဘဲ ရဲစခန်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းထောင်များတွင် အမှန်တကယ် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသူများကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင် || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၄ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းရာမှ ပုဒ်မ ၃၅၃၊ ၄၄၈ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ၎င်းအတွက် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ဖြင့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ |- | ၂ || မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို || Daily Eleven || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || လွိုင်ကော်မြို့တွင် သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု၊ အသရေဖျက်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="5" | ၃ || ကိုလူမော်နိုင် || rowspan="5" | ယူနတီဂျာနယ် || ဌာနေသတင်းထောက် || ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၃၁ || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်ရှိ လျှို့ဝှက်ဓာတုလက်နက်စက်ရုံအကြောင်း သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မူလက ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အယူခံဝင်ပြီးနောက် ၇ နှစ်သို့ လျော့ပေါ့ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ |- | ဦးတင့်ဆန်း || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="4" | ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ |- | ကိုရာဇာဦး || သတင်းထောက် |- | ကိုပိုင်သက်ကျော် || သတင်းထောက် |- | ကိုစည်သူစိုး || သတင်းထောက် |- | rowspan="5" | ၄ || ဦးကျော်မင်းခိုင် || rowspan="5" | ဘိုင်မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် || rowspan="5" | ၂၀၁၄ ဇူလိုင် (ဖမ်းဆီး) || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြမှုကြောင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ |- | ဦးနေမင်းထွန်း || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် |- | ကိုအောင်သန်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ကိုဝင်းထင် || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ |- | ကိုမင်းဝသန် || သတင်းထောက် |- | ၅ || ကိုပါကြီး (ခ) ကိုအောင်ကျော်နိုင် || အလွတ်သတင်းထောက် || - || ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာ/အောက်တိုဘာ || သေဆုံး (ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်) || မွန်ပြည်နယ်အတွင်း သတင်းယူနေစဉ် စစ်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မှ ၎င်းအား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | rowspan="2" | ၆ || ကိုသန်းထိုက်သူ || rowspan="2" | မြန်မာပို့စ် ဂျာနယ် || အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၅ မတ် ၁၈ (စီရင်ချက်) || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="2" | လွှတ်တော်တွင်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ပြောကြားချက်ကို သတင်းဖော်ပြမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ကိုဆန်းမိုးထွန်း || ဒုသတင်းထောက်ချုပ် |} == NLD အစိုးရလက်ထက် (ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်) (၂၀၁၆–၂၀၂၁) == အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်ဖြစ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ ကနဦးတွင် မျှော်လင့်ချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံရမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ကို အသုံးပြု၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ မတရားအသင်းအက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းထောက်များကို အချုပ်အနှောင်ထားရှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်တို့အပေါ် ဝေဖန်ရေးသားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်သတင်းယူမှုများကြောင့် သတင်းသမားအများအပြားမှာ အာမခံမရဘဲ အချုပ်ခန်းအတွင်းမှ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်များ အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင်ရသူများ မပါဝင်ဘဲ၊ အချုပ်အနှောင်ခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2017-06-26 |title=ဖမ်းဆီးထားသည့် သတင်းထောက်များကို တပ်မတော်က ထိန်းသိမ်းထားဆဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%96%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%8a%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-27 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-04-30 |title=NLD အစိုးရလက်ထက် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပိုကျဆင်း၊ ဖိနှိပ်မှုပိုများလာ |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/press-freedom-and-nld-government-04302020120917.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆–၂၀၂၁) အတွင်း အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များစာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုနေလင်း || [[ဘီဘီစီ]] (BBC) || သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဇွန် ၆ (စီရင်ချက်) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၁၅ ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲသတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား နာကျင်စေမှု (ပုဒ်မ ၃၃၂) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="2" | ၂ || ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင် || rowspan="2" | Eleven Media Group || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="2" | Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အား ရည်ညွှန်းရေးသားမှုကြောင့် ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ |- | ကိုဝေဖြိုး || အယ်ဒီတာချုပ် |- | rowspan="2" | ၃ || ဦးကျော်မင်းဆွေ<ref>{{Cite news |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် အာမခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40832160 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| rowspan="2" | The Voice Daily || အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုပြီးဆုံး) || rowspan="2" | "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" သရော်စာကြောင့် တပ်မတော်မှ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ရာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ |- | ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် || သရော်စာရေးသူ |- | rowspan="3" | ၄ || ကိုအေးနိုင် || rowspan="2" | [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || သတင်းထောက် || rowspan="3" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂၆ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ထံ သတင်းသွားယူစဉ် မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် သီပေါထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် တပ်မတော်ဘက်မှ အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် || သတင်းထောက် |- | ဦးသိန်းဇော် || ဧရာဝတီ || သတင်းထောက် |- | rowspan="2" | ၅ || [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]] || rowspan="2" | ရိုက်တာ (Reuters) || သတင်းထောက် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်) || rowspan="2" | အင်းဒင်ကျေးရွာ လူသတ်မှုသတင်းကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်စဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2018-03-01 |title=ဖမ်းဆီးခံ ရိုက်တာသတင်းထောက် ၂ ဦး သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆုရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-43247440 |access-date=2026-04-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ကိုကျော်စိုးဦး || သတင်းထောက် |- | rowspan="4" | ၆ || Lau Hon Meng || rowspan="2" | TRT World || သတင်းထောက် (စင်ကာပူ) || rowspan="4" | ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၇ || rowspan="4" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="4" | နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်ပါ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အမှုအားလုံးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | Mok Choy Lin || သတင်းထောက် (မလေးရှား) |- | ကိုအောင်နိုင်စိုး || အလွတ်သတင်းထောက် || စကားပြန် |- | ဦးလှတင် || - || ယာဉ်မောင်း |- | rowspan="3" | ၇ || ကိုကျော်ဇောလင်း || rowspan="3" | Weekly Eleven || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ || rowspan="3" | ၂၀၁၈ အောက်တိုဘာ ၉ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝေဖန်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရက အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုနရီမင်း || အယ်ဒီတာ |- | ကိုဖြိုးဝေဝင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ၈|| ဦးအောင်မင်းဦး || [[Development Media Group|DMG]] || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၁၉ မေ ၁၁ || အမှုဖွင့်ခံရ || သတင်းတပ်ဖွဲ့ (SB) က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇ (၂) ဖြင့် စစ်တွေမြို့မရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၉ || ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့် || Channel Mandalay || ဗီဒီယိုသတင်းထောက် || ၂၀၁၉ မေ ၁၅ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်း ဆန္ဒပြပွဲကို Live လွှင့်ပြသစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၀ || ကိုနေမျိုးလင်း || Voice of Myanmar (VOM) || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၂၀ မတ် ၂၇ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|AA]] အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၁|| - || [[Development Media Group|DMG]] || အယ်ဒီတာ || ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၃ || အမှုဖွင့်ခံရ || ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး စစ်တွေမြို့ အမှတ် (၂) ရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |} == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) လက်ထက်တွင် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သတင်းဌာနများ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သတင်းဌာနရုံးခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် သတင်းသမားများကို ပစ်မှတ်ထားဖမ်းဆီးခြင်းများကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သတင်းထောက်များအား ဖမ်းဆီးရာတွင် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေများဖြင့်ပါ ပြင်းထန်စွာ တိုးမြှင့်အရေးယူခဲ့သည်။ သတင်းရယူနေစဉ်အတွင်း လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးခြင်းနှင့် တိုက်ပွဲများအတွင်း လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်သေဆုံးခြင်းများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် သတင်းဌာနအများအပြားမှာ နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိမ်းရှောင်၍ သတင်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခရောင်းလမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56980738 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || မရွှေရည်ဝင်း<ref>{{Cite web |last=ခင်ဖြူထွေး |date=2021-07-02 |title=အကျဉ်းထောင်က ပြန်လွတ်လာသူ သတင်းထောက်မရွှေရည်ဝင်း |url=https://burmese.voanews.com/a/women-journalist-shwe-yee-win-07-02-2021/5951116.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || One News || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ပုသိမ်အကျဉ်းထောင်၌ ၅ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ဇွန် ၃၀ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၂ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ခေတ္တဖမ်းဆီးခံရ || အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်။ |- | ၃ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || မကေဇွန်နွေး || [[မြန်မာနောင်း]] || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ မြေနီကုန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထိန်းမ်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုအောင်ရဲကို၊ ကိုရဲမျိုးခန့်၊ ကိုသိန်းဇော်၊ ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်၊ ကိုဗညားဦး || ဆဲဗင်းဒေး၊ MPA၊ AP၊ ဇီးကွက်၊ အလွတ်တန်း || သတင်းထောက်/ဓာတ်ပုံ || || ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရသည်။AP သတင်းဌာနမှ ကိုသိန်းဇော်မှာမူ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့က ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2021-03-26 |title=စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းသမားများ ဆက်တိုက် အဖမ်းခံနေရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/03/26/239913.html |access-date=2026-04-28 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> |- | ၅|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုပါပွီး || The Hakha Times || CEO || ဖမ်းဆီးခံရ || ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ || ကိုရဲရင့်ထွန်း<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင် ၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10875/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| သံတော်ဆင့် (ပုသိမ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသည်။ |- | ၇ || မတ် ၁ || ကိုအောင်ကျော်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံရသည့် မြိတ်မှ DVB သတင်းထောက် မိသားစုနှင့် တွေ့ခွင့်မရသေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5980/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || DVB (မြိတ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ တွင် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၈|| မတ် ၅ || colspan="4" | မြေလတ်အသံ သတင်းဌာန || မကွေးမြို့အခြေစိုက် မြေလတ်အသံသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၉|| မတ် ၆ || ကိုဝဏ္ဏစိုး || Eleven || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မိတ္ထီလာမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းနေ့မွန်းလွဲပိုင်း၌ပင် ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၀|| မတ် ၈ || colspan="4" | [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန || ရန်ကုန်၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကား ၅ စီးခန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၁|| မတ် ၉ || colspan="4" | ကမာရွတ်မီဒီယာ ရုံးခန်း || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရှိ ရုံးခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| မတ် ၉ || ကိုနောင်ရိုး<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=ဖားကန့်က အလွတ်သတင်းထောက် နှစ်ယောက် ထောင်တစ်နှစ်ခွဲစီ ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hpa-khant-freelance-journalist-sentenced-one-and-half-year-in-jail-03302022105331.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ မတ် ၉ တွင် ဖားကန့်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၃|| မတ် ၉ || colspan="4" | [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]] ရုံးချုပ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=သန်လျင် Star City အိမ်ရာရှိ Mizzima သတင်းဌာနရုံးကို စစ်ကောင်စီဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6010/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ သန်လျင်မြို့နယ်၊ Star City ရှိ ရုံးချုပ်နေရာဟောင်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သော်လည်း ဖမ်းဆီးခံရသူ မရှိပါ။ |- | ၁၄ || မတ် ၉ || ကိုနေသန်မောင် || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။ |- | ၁၅ || မတ် ၉ || ကိုဟံသာညိန်း || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် (စုစုပေါင်း) || လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် အတူဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၅၀၅ (က) နှင့် အီလက်ထရောနစ်ပုဒ်မတို့ဖြင့် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၁၆|| မတ် ၁၁ || Robert Bociaga<ref>{{Cite web |title=ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ပိုလန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-79848 |access-date=2026-04-28 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် (ပိုလန်နိုင်ငံသား) || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || တောင်ကြီးမြို့တွင် သတင်းရယူစဉ် အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ လဝကအက်ဥပဒေ ၁၃(၁) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရပြီး ဒဏ်ငွေ ၂ သိန်းပေးဆောင်ခဲ့ရကာ တောင်လေးလုံးထောင်တွင် ၁၁ ရက်ကြာ ချုပ်နှောင်ခံရပြီးနောက် မတ် ၂၂ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၇|| မတ် ၁၆ || ဦးမင်းမင်းအောင် နှင့် ဒေါ်မေသွယ်အောင် || The Voice Daily / [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || ဥက္ကံမြို့နယ်တွင် သတင်းယူနေစဉ် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးစလုံး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်မေသွယ်အောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၈၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ လ ကျခံခဲ့ရပြီး၊ ဦးမင်းမင်းအောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၁၄၊ ၄၃၆၊ ၃၃၂ တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၈ || မတ် ၁၉ || ကိုမင်းညို || DVB (ပြည်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- | ၁၉ || မတ် ၁၉ || ကိုအောင်သူရ || [[BBC]] || သတင်းထောက် || ၃ ရက် စစ်မေးခံရ || နေပြည်တော်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၀ || မတ် ၁၉ || ကိုသန်းထိုက်အောင် || [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်(ပြန်လွတ်-၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကိုအောင်သူရနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၁ || မတ် ၂၁ || ကိုအောင်ကိုကိုလတ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=​ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နေပြည်တော်သတင်းထောက်တစ်ဦး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6223/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || မတ် ၂၁ တွင် ရဲစခန်းသို့ ပစ္စည်းသွားထုတ်ရာမှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၂|| မတ် ၂၄ || နန်းနန်းတိုင်း၊ နန်းဝင်းရီ၊ ဦးတင်အောင်ကျော် နှင့် စိုင်းစည်သူ<ref>{{Cite web |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ - Progressive Voice |url=https://progressivevoicemyanmar.org/my/2021/12/11/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99 |access-date=2026-04-28 |website=progressivevoicemyanmar.org |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သတင်းထောက်၊ ထုတ်ဝေသူနှင့် ဝန်ထမ်း || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဟိုပုံးမြို့ရှိ ရုံးခွဲတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့ ၄ ဦးစလုံးအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=0001-11-30 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9632/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၂၃|| မတ် ၂၆ || ဦးတင်ရွှေ (တင်ရွှေ-မင်းဘူး) || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ || မကွေးတိုင်း၊ မင်းဘူးမြို့တွင် ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂၄|| မတ် ၂၇ || ကိုထက်မြတ်သူ || Voice of Thanbyuzayat || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် သတင်းရယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်က ခြေထောက်ကို သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၅|| မတ် ၂၇ || ကိုစည်သူလွင် || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဒဏ်ရာရရှိ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || မန္တလေးမြို့တွင် သတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ညာဖက်လက်တွင် ကျည်ထိမှန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ |- | ၂၆|| မတ် ၂၉ || မချန်ဘူ နှင့် ကိုလရော်<ref>{{Cite web |date=2021-10-19 |title=အဖမ်းခံထားရတဲ့ မြစ်ကြီးနား သတင်းထောက်တွေ ပြန်လွတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myitkyina-journalists-released-10192021043101.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || 74 Media / Kachinwaves || သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || မြစ်ကြီးနားမြို့ အေးစေတီကြက်ခြေနီရုံးအနီး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် မြစ်ကြီးနားထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၂၇ || ဧပြီ ၃ || colspan="4" | The Hakha Post <ref>{{Cite web |date=2021-04-05 |title=The Hakha Post သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီတပ် ဝင်စီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-hakha-post-news-agency-04052021033311.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ဟားခါးမြို့ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၂၈|| ဧပြီ ၅ || ကိုလပြည့် || Bago Weekly (ပြည်) || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပြည်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂၉|| ဧပြီ ၅ || ကိုဇင်သော်နိုင် || Myanmar Post Weekly || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၃၀ || ဧပြီ ၈ || ဒေါ်သင်းသင်းအောင် နှင့် ကိုဂျိမ်းပူထောင်း<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-04-09 |title=မဇ္ဈိမသတင်းဌာန ဝန်ထမ်းဟောင်း ၂ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/mizzima-news-2-former-journalist-arrested-/5845843.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || ဒါရိုက်တာ/သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းခံရသည်။ |- | ၃၁|| ဧပြီ ၁၃ || ကိုအားဂျယ် နှင့် ကိုခရစ္စတိုဖာ || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၂|| ဧပြီ ၁၄ || မမျိုးမြတ်မြတ်ပန် || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၃ || ဧပြီ ၁၈ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ပြည်နှင်ဒဏ် || ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သံတမန်ရေးအရ ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃၄|| ဧပြီ ၂၀ || ကိုအောင်မျိုးထက် || အလွတ်တန်း (ကန့်ဘလူ) || အယ်ဒီတာ (ဟောင်း) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှ သတင်းထောက်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၅ || ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | မုံရွာဂေဇက် <ref>{{Cite web |date=2021-04-22 |title=မုံရွာဂေဇက်တိုက် ဝင်စီးခံရမှု နှင့် စစ်ကောင်စီရဲ့သတင်း အမှောင်ချ လုပ်ရပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-press-and-military-control-of-right-to-information-/5862592.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| မုံရွာမြို့ရှိ သတင်းစာတိုက်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၃၆|| ဧပြီ ၂၁ || ကိုနိုင်ထွန်းလင်း || Dakkhina Insight || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || ထားဝယ်မြို့တွင် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၇|| ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | '''တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ''' || '''ရှမ်းပြည်နယ်၊ တာချီလိတ်မြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။''' |- | ၃၈|| ဧပြီ ၂၄ || မတူးတူးသာ နှင့် မိသားစုဝင်များ || ဧရာဝတီ / သန်လျင်ပို့စ် || စာတည်း / အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || သန်လျင်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် သားဖြစ်သူ ကိုဉာဏ်လူသစ်၊ မောင်ဖြစ်သူ ကိုရဲနောင်နှင့် သားဖြစ်သူ၏ သူငယ်ချင်း ကိုသီဟထွန်းတို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စာရေးဆရာမ တူးတူးသာ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6599/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၃၉|| ဧပြီ ၂၇ || ကိုနေမျိုးလင်း နှင့် ကိုရှိုင်းအောင် <ref>{{Cite web |date=2021-06-17 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ်နဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦး ပြန်လွတ်လာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/vom-reporters-release-06172021064834.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || VOM || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၁၇) || မန္တလေးမြို့တွင် ဆွေးနွေးလိုသည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံခဲ့ရပြီး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး၌ ရုံးထုတ်စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၄၀|| မေ ၂ || ဦးစန်းမြင့် || အလွတ်တန်း (ပုသိမ်) || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် အရေးယူခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၁|| မေ ၅ || colspan="4" | '''ရွှေဖီမြေ သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ''' || '''ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးအခြေစိုက် ရွှေဖီမြေသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။''' |- | ၄၂ || မေ ၂၄ || Danny Fenster || Frontier Myanmar || မန်နေဂျင်း အယ်ဒီတာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်လေဆိပ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၃ || မေ ၂၅ || ကိုအောင်မြသန်း || ဧရာဝတီတိုင်းမ် || မအူပင်သတင်းထောက် || ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရ || မေ ၂၅ တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဇူလိုင် ၁၀ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရသည်။ |- | ၄၄|| မေ ၂၅ || ကိုဇော်ဝင်းမောင်<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2022-03-28 |title=သတင်းထောက် ကိုနောင်ရိုး အပါအဝင် လူငယ် ၇ ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲစီ ချမှတ် |url=https://burmese.kachinnews.com/2022/03/28/mar-28-z1/ |access-date=2026-04-28 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၁ မေ ၂၅ ရက် ညပိုင်းတွင် လုံးခင်းသပိတ်သတင်းသွားယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ မတ် ၂၈ ရက်တွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၅|| မေ ၂၈ || ကိုမျိုးသီဟကျော်<ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=မန္တလေးက MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soldiers-arrested-mpa-photographer-in-mandalay-05282021065502.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက်၌ မန္တလေး အိုးဘိုထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၆|| ဇွန် ၂၅ || colspan="4" | '''[[သံလွင်တိုင်းမ်]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ''' || မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သံလွင်တိုင်းမ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို ရဲနှင့် စစ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ရုံးခန်းငှားရမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အိမ်ရှင်အား စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ |- | ၄၇|| ဇွန် ၂၆ || ကိုမြင့်မြတ်အောင် (ခေါ်) ကိုဒီမြတ်ငြိမ်း || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၈|| ဇူလိုင် ၂၀ || မမြဝန်းရံ || သံလွင်သွေးချင်း (တောင်ကြီး) || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄၉|| ဩဂုတ် ၁၅ || ဦးစည်သူအောင်မြင့် နှင့် မထက်ထက်ခိုင်<ref>{{Cite news |title=မီဒီယာသမား ဦးစည်သူအောင်မြင့်နဲ့ မထက်ထက်ခိုင်တို့ကို ဖမ်းဆီးတရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-58285250 |access-date=2026-04-28 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ဘီဘီစီ မီဒီယာအက်ရှင် (မထက်ထက်ခိုင်) || ဝါရင့်သတင်းစာဆရာ နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်တစ်နေရာတွင် အတူတူဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးစည်သူအောင်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅၀၅-က၊ ၁၂၄-က တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်ပြီး မထက်ထက်ခိုင်အား ပုဒ်မ ၁၇-၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ကြောင်း ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | ၅၀ || စက်တင်ဘာ ၁ || မသူဇာ (ခေါ်) အလှလေးသူဇာ<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-11-22 |title=အလွတ်တန်းသတင်းထောက် မသူဇာ ထောင် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13276/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ကမာရွတ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၅၁|| စက်တင်ဘာ ၆ || ကိုမှူးအိမ်ဇော်<ref>{{Cite web |last=ချမ်းမြေ့အောင် |date=2021-09-13 |title=သတင်းသမားတွေ ပစ်မှတ်ထား ဖမ်းဆီးခံနေရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/arrested-reporters-09122021225402.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ခေတ္တ ရန်ကုန်တိုင်းလွှတ်တော် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က အင်အားအများအပြားဖြင့် ည ၁၁ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၅၂|| စက်တင်ဘာ ၁၁ || ကိုဝေလင်းယု နှင့် မထက်ထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-12-16 |title=သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ်မီဒီယာပို့စ်မှ သတင်းသမား၂ ဦးကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၅ နှစ်စီ ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13509/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ် || အယ်ဒီတာများ || ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ || ရန်ကုန်တွင် ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းမိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၃|| စက်တင်ဘာ ၁၄ || အမည်မသိ || ဒေသခံသတင်းဌာန || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရ || မကွေးတိုင်းရှိ နေအိမ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူကို သေနတ်ဖြင့်ချိန်ကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ နံနက် ၅ နာရီအထိ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမှောင်ခေတ်သို့ ပြန်လည်တွန်းပို့ခံရခြင်း -စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းသတင်းမီဒီယာများရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ – IJBS |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-2/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-28 |website=ijbs.online}}</ref> |- | ၅၄|| အောက်တိုဘာ ၁၁ || ကိုပြည့်ဖြိုးအောင်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=ဇေယျာတိုင်းမ် သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10013/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| ဒုအယ်ဒီတာချုပ် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုတွင် ရှိနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅၅|| အောက်တိုဘာ ၁၄ || colspan="4" | '''[[ဧရာဝတီသတင်းဌာန|ဧရာဝတီ]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ''' || ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၅၆|| အောက်တိုဘာ ၁၉ || ကိုထက်မြက်သူ || သံဖြူဇရပ်အသံ || ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ထိုနေ့မှာပင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၅၇|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || ကိုကောင်းဆက်လင်း<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=ဆေးရုံတင်ထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုကောင်းဆက်လင်း မိသားစုနဲ့ တွေ့ခွင့်မရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kaungsetlin-mpa-cannot-meet-with-his-family-12072021081354.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်းတွင် စစ်ကားဖြင့် တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-05-26 |title=သတင်းထောက် မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း အလုပ်နဲ့ ထောင် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hmueyadanarkhetmohmohtun-05262023063929.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၅၈|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်းအေး |date=2023-06-01 |title=ကားနဲ့တိုက်ဖမ်းခံရသူ ရုပ်သံသတင်းထောက် ထောင်ဒဏ် ၁၀နှစ်ထပ်မံချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-court-convicts-journalist-injured-by-army-on-2nd-charge-extending-jail-term-to-13-years/7117644.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| MPA || ရုပ်သံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသက်သေ၊ ပန်းပင်ကြီးလမ်းဖြစ်စဉ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9560/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်း ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကားဖြင့် အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ခြေလက်များတွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရရှိခဲ့ပြီး အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြင့် စစ်ဆေးရုံတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀ (ည) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်၊ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ်ကို အလုပ်နှင့်ထောင် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-15 |title=ပန်းပင်ကြီးလမ်း သပိတ် ဖြိုခွင်းဖမ်းဆီးခံရမှု မျက်မြင်သက်သေပြောပြချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cle2l3q292go |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ၅၉ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုစိုးနိုင်<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=ကိုစိုးနိုင် - ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ လက်စဖျောက်ခံရသူ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp3r614eln5o |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> || အလွတ်တန်း(Street Photography) || ဓာတ်ပုံ/ဒီဇိုင်နာ || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || လသာမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ |- | ၆၀ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုဇော်ထွန်း၉ခ)ဘလိတ် || အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ဖမ်းဆီးခံရ || ကိုစိုးနိုင်နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရပြီး၊ ပုဒ်မ ၅၀၅-က ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလဆန်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၆၁ || ဒီဇင်ဘာ ၁၁ || ကိုအောင်စံလင်း || DVB (ဝက်လက်) || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ နေအိမ်တွင် ညသန်းခေါင်၌ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2022-01-14 |title=ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ DVB သတင်းထောက် ရွှေဘိုထောင်ကိုရောက်ရှိနေ |url=https://myaelattathan.com/news/5653/ |access-date=2026-04-28 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> |- | ၆၂|| ဒီဇင်ဘာ ၁၉ || ကိုဖိုးသား (ခ) ဇော်လင်းထွဋ်<ref>{{Cite web |date=2020-01-23 |title=ကိုဇော်လင်းထွဋ် (ခ) ဖိုးသား၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း |url=https://aappb.org/bu/%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%bd%e1%80%8b%e1%80%ba-%e1%80%81-%e1%80%96%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e/ |access-date=2026-04-28 |website=Assistance Association for Political Prisoners |language=bu}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ဆန္ဒပြပွဲသို့အသွား လမ်း၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ မတ်လတွင် အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဒေါင်းတို့မျိုးဆက် သံချပ်အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉ တွင် မီးတုတ်သပိတ်ကြောင့် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-03-31 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ဖိုးသားနှင့် တကသကျောင်းသူ မဆုရည်လင်းတို့ ထောင်သုံးနှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/03/31/28202/ |access-date=2026-04-28 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || မငြိမ်ငြိမ်းအေး (ခ) မေဘယ်လ်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်း |date=2022-07-19 |title=မြန်မာ သတင်းသမား ဖမ်းဆီးထောင်ချမှု ရပ်တန့်အောင် ကုလလုပ်ဆောင်ဖို့ RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-myanmar-freelancer-sentence/6664051.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] နှင့် အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂|| ဇန်နဝါရီ ၁၆ || ကိုအောင်ဇော်ဇော်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=MFP သတင်းဌာနကို ရုပ်သံကူညီတည်းဖြတ်ပေးသူ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10160/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[Mandalay Free Press]] || သတင်းတည်းဖြတ်သူ (လုပ်အားပေး) || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၆ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ တောက္ကရှပ်ကျေးရွာရှိ နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ ဖုန်းနှင့် Laptop များအတွင်းရှိ အချက်အလက်များကြောင့်ဟု ယူဆရပြီး ၂၀၂၂ မတ် ၂၃ တွင် ကန့်ဘလူမြို့နယ်တရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃|| ဇန်နဝါရီ ၁၈ || မမိုးမြင့်၊ ကိုဇော် နှင့် ကိုသားကြီး<ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |date=0001-11-30 |title=ထားဝယ်မြို့ Dawei Watch သတင်းဌာနမှ ၃ ဦး အဖမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10152/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ထားဝယ်ဝေါ့ချ်|Dawei Watch]] || သတင်းထောက်များ နှင့် ရုံးအဖွဲ့ဝင် || နေအိမ်များတွင် ဖမ်းဆီးခံရ || တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များက ကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ည ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ Dawei Watch ရုံးကို ပိတ်ထားသည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း နေအိမ်များအထိ လိုက်လံစီးနင်း ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ |- | ၄|| ဇန်နဝါရီ ၂၂ || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက်တစ်ဦး || [[Western News]] || - || တရားစွဲဆိုခံရ (၁၂၄-က) || အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုလုပ်ကာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု ပုဒ်မ ၁၂၄-က ဖြင့် စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅ || မေ ၇ || - || [[နိရဉ္စရာ သတင်းဌာန|နိရဉ္စရာ (Narinjara)]] || - || ရုံးခန်းစီးနင်းခံရ || ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်း ရှာဖွေခဲ့သဖြင့် လုံခြုံရေးအရ သတင်းဌာန၏ လုပ်ငန်းများကို ယာယီရပ်နားခဲ့ရသည်။ |- | ၆ || ဇူလိုင် ၃၀ || ကိုအေးကျော်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2022-08-09 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုအေးကျော် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/ko-aye-kyaw-photo-journalist/6693896.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || စစ်ကိုင်းမြို့နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် ၄ ဦးမြောက် သတင်းထောက်ဖြစ်သည်။ |- | ၇|| ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ဦးကျော်ဇေယျ<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2022-12-25 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းအယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်ဇေယျ အဖမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kanbawza-tai-media-chief-editor-arrested-12242022235611.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရ || ၂၀၂၁ မတ်လမှစ၍ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသဖြင့် တိမ်းရှောင်နေစဉ် ပဲခူးတိုင်း၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ရဲများက ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဇန်နဝါရီ ၁၃ || ကိုမြတ်သူကျော် || - || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၈ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်၊ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၈ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ၆ လ ထပ်မံချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး အင်းစိန်ထောင်အတွင်း ရိုက်နှက်နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ထောင်တွင်းနှိပ်စက်ခံ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် မြတ်သူကျော်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/744048 |access-date=2026-04-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၂ || မေ ၂၃ || ကိုစိုင်းဇော်သိုက်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာသတင်းထောက်များကို ထောင်တွင်း ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ချက်ချင်းရပ် တန့်ရန် CPJ ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/692465 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-09-06 |title=Myanmar Now ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုင်းဇော်သိုက် အကျဉ်းချခံထားရတာ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/57549/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မြန်မာနောင်း]] || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || စစ်တွေမြို့၌ မိုခါမုန်တိုင်းမှတ်တမ်းတင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာတွင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ၅၀၅-က၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃|| အောက်တိုဘာ ၂၉ || colspan="4" | '''DMG သတင်းဌာန''' <ref>{{Cite web |last=လင်းထင် |date=2023-10-31 |title=စစ်တွေ DMG သတင်းဌာနကို စစ်တပ် ဝင်စီး၊ ဒေသခံသတင်းသမားများ တိမ်းရှောင်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44241/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| စစ်တွေမြို့ရှိ DMG ရုံးခန်းကို အင်အား ၂၀ ကျော်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ခင်ငြိမ်းချမ်း |first=ရောင်နီ |date=2024-05-17 |title=စစ်တွေမှ DMG သတင်းထောက် အကြမ်းဖက်ပုဒ်မဖြင့် အမှုထပ်ဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52507/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| DMG || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || စစ်တွေမြို့၌ သတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၎င်းကို လမ်းပြခိုင်း၍ DMG ရုံးခန်းကို စီးနင်းခဲ့ပြီး ပစ္စည်းများသိမ်းယူကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုစိုးဝင်းအောင် || DMG || ညစောင့်ဝန်ထမ်း || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || ကိုထက်အောင်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် DMG ရုံးခန်းသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုအောင်ဆန်းဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၇ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုမျိုးမြင့်ဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || တစ်သက်တစ်ကျွန်း || ကိုအောင်ဆန်းဦးနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၄ မေလတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက တစ်သက်တစ်ကျွန်း (အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်) ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | || သြဂုတ် ၂၁ || ကိုဝင်းထွဋ်ဦး နှင့် ကိုထက်မြက်သူ || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] / အလွတ်သတင်းထောက် || သတင်းထောက် နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || သတ်ဖြတ်ခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ နေအိမ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2024-08-30 |title=သတင်းထောက် ၂ ယောက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု UNESCO ပြစ်တင် |url=https://burmese.voanews.com/a/unesco-myanmar-journalist/7765275.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> |- | ၁ || စက်တင်ဘာ ၂၉ || မဆွတ်ရိန်ပန်<ref>{{Cite web |title=ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသည့် ကချင်သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/737995 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| [[၇၄ မီဒီယာ|74 Media]] || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် || ရန်ကုန်၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် အရပ်ဝတ်စစ်သားများက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးတွင် ၂၂ ရက်ကြာ နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ၅၀ (ည) ဖြင့် ထောင် ၁၀ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံရသဖြင့် ယခင် ၅၀၅ (က) အတွက် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ |- | ၂|| စက်တင်ဘာ ၂၉ || ကိုတာလင်းမောင် နှင့် ကိုနောင်ရိုး || Red News Agency / အလွတ်သတင်းထောက် || ဖားကန့်သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၉ တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဖားကန့်မြို့၌ KIA ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းရေးသားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နားလည်မှုလွဲမှားသဖြင့် ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၈ ရက်အကြာ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] rjski9qzmrw6fck3wz5qvmggxznqx29 3 284913 1027888 2026-04-27T19:18:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027888 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MeerPup1 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၁၈၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 2qw2e6l159z8du57hmtv3bklg8d75lg 3 284914 1027893 2026-04-27T20:19:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027893 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25784-48 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၉၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) k0tcslnu2clycca45xvaomodh0c8lby 14 284915 1027896 2026-04-27T20:41:35Z Thantthihathu0 83371 "[[Category:နိုင်ငံသားအလိုက် တေးဂီတအဖွဲ့များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027896 wikitext text/x-wiki [[Category:နိုင်ငံသားအလိုက် တေးဂီတအဖွဲ့များ]] byvapepiq2fv7njvlfg63u2eijlmfd7 3 284916 1027897 2026-04-27T21:19:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027897 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25517-60 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၁၉၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dhu8u3dc8imh55o56k3nlw5dkiz4e5t 3 284917 1027898 2026-04-27T21:19:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027898 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25832-13 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၁၉၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 0fl3bsfqrfut7zifkk8fkd0z3hb1ny9 3 284918 1027899 2026-04-27T22:19:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027899 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Yuishoka ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၁၉၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ph4q6v4c8ysx0xqft1zxtalgpxkeekc 100 284919 1027907 2026-04-28T01:59:06Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027907 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} gzq2vgdlsehzu4zm6hxtklcn3m40sio 1027918 1027907 2026-04-28T03:24:29Z Salai Rungtoi 22844 1027918 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်းပစ္စည်းရောင်းချသည့် အလီဘာဘာ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု SHOP APP MM ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ဧပြီလကုန် ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/311511 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} e094tz3niy6l10a5g8ay3jz3a8c6raz 100 284920 1027908 2026-04-28T01:59:24Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027908 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} egazylqrhrs2w03n3dxuzvc6o7azpq5 1027909 1027908 2026-04-28T02:05:10Z Salai Rungtoi 22844 1027909 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများကို နောက်ထပ် တစ်နှစ်သက်တမ်းတိုးမြှင့်ရန် ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီက ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} kyqzzj9i6mzuspriv62muyv4cw9m6gl 1027910 1027909 2026-04-28T02:07:14Z Salai Rungtoi 22844 1027910 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများကို နောက်ထပ် တစ်နှစ်သက်တမ်းတိုးမြှင့်ရန် ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီက ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] *အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦးတင်ညွန့်နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} 3aolqfef669iopys4zm5dpjlwyya8ee 1027911 1027910 2026-04-28T02:16:08Z Salai Rungtoi 22844 1027911 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများကို နောက်ထပ် တစ်နှစ်သက်တမ်းတိုးမြှင့်ရန် ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီက ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] *အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦးတင်ညွန့်နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] *ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]တွင် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သည့် တရုတ်နိုင်ငံသားများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံသား(၅၂)ဦးကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba/ (Popular)] <!-- All news items above this line -->}} 7futccthpuf8tsnsuzshutty73ntxb3 1027996 1027911 2026-04-28T09:30:24Z Salai Rungtoi 22844 1027996 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=27|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဂျကာတာမြို့|ဂျာကာတာမြို့]] ဆင်ခြေဖုံး၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရထားတိုက်မှုအတွင်း အနည်းဆုံး လူ ၁၄ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c9wej5j5821t(BBC)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများကို နောက်ထပ် တစ်နှစ်သက်တမ်းတိုးမြှင့်ရန် ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီက ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] *အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦးတင်ညွန့်နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c3exedpvenyt (BBC)] *ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]တွင် အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သည့် တရုတ်နိုင်ငံသားများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံသား(၅၂)ဦးကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba/ (Popular)] <!-- All news items above this line -->}} lyp6jolpngatzt6s0ny9zb2px7oa4q4 3 284921 1027912 2026-04-28T02:20:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027912 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25596-31 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၂၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 29zhnt703u8vvmt6c9dw4fqxgf6iyic 3 284922 1027915 2026-04-28T03:20:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027915 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25897-23 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) powu9p9498kcw0y7afzn2p7z4ucmkxc 3 284923 1027916 2026-04-28T03:20:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027916 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Na De Yan ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) adxpri1d4pgzyf3i2p0qwpow6qxcuuf 3 284924 1027917 2026-04-28T03:20:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027917 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် SolStarCel ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) i5bmryj7y854ulmbc91pxgx27871c0a 0 284926 1027923 2026-04-28T03:47:44Z Chenzeyan29 141880 [[ပျူ]] စာမျက်နှာကို [[ပျူ လူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း: ရှေးဟောင်းလူမျိုးစု 1027923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူ လူမျိုး]] gyrj8a6gg236zi6fxshiwnc6rgh1osp 6 284927 1027927 2026-04-28T04:09:26Z Thantthihathu0 83371 1027927 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 284928 1027930 2026-04-28T04:13:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "<includeonly>{{ #switch: {{{first}}}|2={{ja-Stalayout}}|}}|- |{{ #switch: {{{first}}}|1 |2 |4=width={{ #if: {{{pwidth|}}}|{{{pwidth}}}|30}}}} {{ #if: {{{span|}}}|rowspan={{{span|1}}}|}} style="{{ #switch: {{{first}}}|1 |2=border-top:solid 1px gray;|}}border-bottom:solid 1px gray;"|{{ #if: {{{span|}}}|'''{{{pfn}}}'''|<span style="color:{{ #i..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027930 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ #switch: {{{first}}}|2={{ja-Stalayout}}|}}|- |{{ #switch: {{{first}}}|1 |2 |4=width={{ #if: {{{pwidth|}}}|{{{pwidth}}}|30}}}} {{ #if: {{{span|}}}|rowspan={{{span|1}}}|}} style="{{ #switch: {{{first}}}|1 |2=border-top:solid 1px gray;|}}border-bottom:solid 1px gray;"|{{ #if: {{{span|}}}|'''{{{pfn}}}'''|<span style="color:{{ #if: {{{linecol|}}}|{{{linecol}}}|white}}">{{ #ifeq: {{{2}}}|m|'''○'''|{{ #ifeq: {{{1}}}|m|'''○'''|■}}}}</span>&nbsp;{{ #if: {{{nolinkindex|}}}|{{{nolinkindex}}}|{{ #if: {{{lineindex|}}}|[[{{{linename}}}|{{{lineindex}}}]]|[[{{{linename}}}]]}}}}}} |{{ #switch: {{{first}}}|1 |2=width={{ #if: {{{lwidth|}}}|{{{lwidth}}}|145}}}} style="{{ #switch: {{{first}}}|1 |2=border-top:solid 1px gray;|}}border-bottom:solid 1px gray;"|{{ #if:{{{span|}}}|<span style="color:{{ #if: {{{linecol|}}}|{{{linecol}}}|white}}">{{ #ifeq: {{{2}}}|m|'''○'''|■}}</span>&nbsp;{{ #if: {{{nolinkindex|}}}|{{{nolinkindex}}}|{{ #if: {{{lineindex|}}}|[[{{{linename}}}|{{{lineindex}}}]]|[[{{{linename}}}]]|}}}}|{{ #if: {{{next|}}}|{{{dir}}} <small>({{{next}}})</small>|{{{dir}}}}}}} {{ #if: {{{span|}}}|{{!}}|}} {{ #switch: {{{first}}}|1 |2=width={{ #if: {{{dwidth|}}}|{{{dwidth}}}|430}}}} {{ #if: {{{span|}}}|style="{{ #switch: {{{first}}}|1 |2=border-top:solid 1px gray;|}}border-bottom:solid 1px gray;"|}} {{ #if: {{{span|}}}|{{!}}|}} {{ #if: {{{span|}}}|{{#if:{{{nextstop|}}}|{{{dir}}} <small>({{{nextstop}}})</small>|{{{dir}}}}}|}}{{ #switch: {{{first}}}|3={{!}}}|}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 73yt8k3azwyw28m865bn5flmul8fayu 0 284929 1027932 2026-04-28T04:15:31Z Ninjastrikers 22896 [[ရှေးပျူလူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ပျူလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Ninjastrikers က ရွှေ့ခဲ့သည်: Revert 1027932 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူလူမျိုး]] 9e7x0nyszsjrdlrat63zx3pne4fsorz 0 284930 1027944 2026-04-28T04:29:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027944 wikitext text/x-wiki '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = Local | previous = တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ | next = တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} 5dztcx0uq0mbopm4aqokziqojpc9wml 1027945 1027944 2026-04-28T04:30:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1027945 wikitext text/x-wiki '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[Sagano Scenic Railway|{{color|white|Sagano Scenic Line}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = Local | previous = {{STN|Torokko Arashiyama|x}} | next = {{STN|Torokko Kameoka|x}}}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} 1a6ijcbp1tl9joooqrqdc53wbff8lo6 1027946 1027945 2026-04-28T04:31:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1027946 wikitext text/x-wiki '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = Local | previous = {{STN|Torokko Arashiyama|x}} | next = {{STN|Torokko Kameoka|x}}}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} 9xq24wlaw0irs1o3schtc0s6h12rfx6 1027947 1027946 2026-04-28T04:32:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1027947 wikitext text/x-wiki '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = Local | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]] {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} r5ofhiclvgikfkzu5vk8znpvjni09rd 1027948 1027947 2026-04-28T04:32:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကပ်လျက်ဘူတာများ */ 1027948 wikitext text/x-wiki '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = Local | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} 45iyc58ahcim01bssxz9y13qwlgtqgu 10 284931 1027949 2026-04-28T04:33:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{navbox | name = Sagano Scenic Line | title = Stations of the [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#e10021}} | listclass = hlist | list1 = * [[Torokko Saga Station|Torokko Saga]] * [[Torokko Arashiyama Station|Torokko Arashiyama]] * Torokko Hozukyō St..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027949 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Sagano Scenic Line | title = Stations of the [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | state = {{{state|autocollapse}}} | titlestyle = {{rail navbox titlestyle|#e10021}} | listclass = hlist | list1 = * [[Torokko Saga Station|Torokko Saga]] * [[Torokko Arashiyama Station|Torokko Arashiyama]] * [[Torokko Hozukyō Station|Torokko Hozukyō]] * [[Torokko Kameoka Station|Torokko Kameoka]] }}<includeonly> [[Category:Stations of Sagano Scenic Railway]] </includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Templates for railway lines in Japan]] </noinclude> jayz22qlbrx3x32at5rao5ce1rvnvhi 1 284932 1027951 2026-04-28T05:11:50Z Ninjastrikers 22896 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အပိုင်းသစ် 1027951 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) oversaa3akebp9kt4wk7ac9yk5263pv 1027967 1027951 2026-04-28T06:47:06Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1027967 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၇၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 5d2qejx8iz8urf53hh23h50xgu88p8v 1027972 1027967 2026-04-28T07:00:35Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1027972 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၇၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။ ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ekbiuzkqyfji8x9b17ljojbras0fejr 1027973 1027972 2026-04-28T07:01:37Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ် 1027973 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၇၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။ ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 71v6yd7nca0jfrriaxk9g4atpjpiogk 1027977 1027973 2026-04-28T07:14:41Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1027977 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၇၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။ ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာဘဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 64478azqvc0xt92nw3xc1xb55syc59v 1027981 1027977 2026-04-28T07:28:22Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */စာလုံးပေါင်းမှာပြင် 1027981 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၇၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။ ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) blnkqrbt6rh351bstiecogery5s9qoa 1027983 1027981 2026-04-28T07:30:22Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */တစ်ဦးတည်းပြောထား၍ပေါင်းစည်း 1027983 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။ ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dlm1jfdd5xotocdsyvdzudql05uczqh 1027988 1027983 2026-04-28T07:44:49Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */မန်းရှင်းခေါ် ရန်နှင့် မျဉ်းဖြတ်ထည့် 1027988 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 71t6u6vok5byx8k7kcpueq9wnbfw822 1027992 1027988 2026-04-28T08:16:32Z Zawzawaungthwin 100038 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1027992 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါဆိုတဲ့ စကား ကန့်ကွက်ပါတယ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းရှိတဲ့အပြင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွင်လည်း အဆိုပါ တွေ့ဆုံပွဲအခမ်းအနားသို့ ကော်မရှင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး လို့ တရားဝင် ဖော်ပြထားချက်ရှိပါတယ်။ဒီတော့ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို မူရင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ထားရှိပေးပါ။မှတ်ချက်အနေနဲ့ ကိုးကားပြပြီး စာသားတွေနဲ့သာ ရှင်းလင်းပြပေးပါ။ [https://www.moi.gov.mm/news/80796] [https://news-eleven.com/article/310870] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) kf61adx6enrf8vv6f7pwvk1bvi2e6ms 1028000 1027992 2026-04-28T10:10:43Z နေနီဝန်း 89694 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1028000 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါဆိုတဲ့ စကား ကန့်ကွက်ပါတယ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းရှိတဲ့အပြင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွင်လည်း အဆိုပါ တွေ့ဆုံပွဲအခမ်းအနားသို့ ကော်မရှင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး လို့ တရားဝင် ဖော်ပြထားချက်ရှိပါတယ်။ဒီတော့ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို မူရင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ထားရှိပေးပါ။မှတ်ချက်အနေနဲ့ ကိုးကားပြပြီး စာသားတွေနဲ့သာ ရှင်းလင်းပြပေးပါ။ [https://www.moi.gov.mm/news/80796] [https://news-eleven.com/article/310870] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::{{ping|Zawzawaungthwin}} စကားကိုလိုရာဖြတ်ပြီးကန့်ကွက်နေတာလားခင်ဗျ (နားလည်မှုလွဲတာလို့ယူဆပါတယ်) ကျနော်ပြောတာက တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်တရားဝင်websiteမှာ "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"စာရင်းမှာ သီးခြား ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) အဖြစ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို မဖော်ပြထားဘူးလို့ ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။ '''(စာရင်းက တာဝန်နှစ်ခုပူးတွဲယူခဲ့သူတွေကိုပဲ ဖော်ပြထားတာလို့နားလည်ရပါတယ်။)''' မှတ်တမ်းမှတ်ရာလို့ဆိုရာမှာလည်း တပ်မတော်ဘက်က တရားဝင်မှတ်တမ်းမှတ်ရာနဲ့ တရားဝင်သမိုင်းစာအုပ်တွေကိုပဲကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးနှစ်ခုမတူပေမဲ့ ၂၀၂၆မတ်လအတွင်းမှလွဲလို့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ထဲကိုခန့်ထားလေ့ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ {{ping|Ninjastrikers}}ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲရေးမယ့်အစား ဒီဆောင်းပါးတစ်ခုထဲမှာပဲ မတူတာကို ခေါင်းစဉ်ခွဲနဲ့ရှင်းလင်းရေးတာပိုသင့်တော်မယ်လို့ထင်ပါတယ်၊ သမိုင်းကြောင်းဟာတစ်ခုထဲဖြစ်နေပါတယ်၊ လူစာရင်းမှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးခန့်အပ်မှုမှလွဲလို့ ကျန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာအတူတူပဲဖြစ်နေလို့ပါ။ အားလုံးပဲ ကျေးဇူးပြုပြီး ပြန်လည်​မဆွေးနွေးခင်မှာ ကျနော်ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) eo923tpm5d31zp9abjnuc65d5wmwc81 1028026 1028000 2026-04-28T11:41:12Z Zawzawaungthwin 100038 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1028026 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါဆိုတဲ့ စကား ကန့်ကွက်ပါတယ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းရှိတဲ့အပြင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွင်လည်း အဆိုပါ တွေ့ဆုံပွဲအခမ်းအနားသို့ ကော်မရှင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး လို့ တရားဝင် ဖော်ပြထားချက်ရှိပါတယ်။ဒီတော့ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို မူရင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ထားရှိပေးပါ။မှတ်ချက်အနေနဲ့ ကိုးကားပြပြီး စာသားတွေနဲ့သာ ရှင်းလင်းပြပေးပါ။ [https://www.moi.gov.mm/news/80796] [https://news-eleven.com/article/310870] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::{{ping|Zawzawaungthwin}} စကားကိုလိုရာဖြတ်ပြီးကန့်ကွက်နေတာလားခင်ဗျ (နားလည်မှုလွဲတာလို့ယူဆပါတယ်) ကျနော်ပြောတာက တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်တရားဝင်websiteမှာ "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"စာရင်းမှာ သီးခြား ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) အဖြစ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို မဖော်ပြထားဘူးလို့ ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။ '''(စာရင်းက တာဝန်နှစ်ခုပူးတွဲယူခဲ့သူတွေကိုပဲ ဖော်ပြထားတာလို့နားလည်ရပါတယ်။)''' မှတ်တမ်းမှတ်ရာလို့ဆိုရာမှာလည်း တပ်မတော်ဘက်က တရားဝင်မှတ်တမ်းမှတ်ရာနဲ့ တရားဝင်သမိုင်းစာအုပ်တွေကိုပဲကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးနှစ်ခုမတူပေမဲ့ ၂၀၂၆မတ်လအတွင်းမှလွဲလို့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ထဲကိုခန့်ထားလေ့ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ {{ping|Ninjastrikers}}ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲရေးမယ့်အစား ဒီဆောင်းပါးတစ်ခုထဲမှာပဲ မတူတာကို ခေါင်းစဉ်ခွဲနဲ့ရှင်းလင်းရေးတာပိုသင့်တော်မယ်လို့ထင်ပါတယ်၊ သမိုင်းကြောင်းဟာတစ်ခုထဲဖြစ်နေပါတယ်၊ လူစာရင်းမှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးခန့်အပ်မှုမှလွဲလို့ ကျန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာအတူတူပဲဖြစ်နေလို့ပါ။ အားလုံးပဲ ကျေးဇူးပြုပြီး ပြန်လည်​မဆွေးနွေးခင်မှာ ကျနော်ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] Primary Source vs. Secondary Source တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဆိုတာက မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့၊ '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (Constitution)''' ဆိုတာကတော့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ '''Highest Law (အမြင့်ဆုံးဥပဒေ)''' ဖြစ်ပါတယ်။ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၁ ကာလုံ ဖွဲ့စည်းခြင်းမှာ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဆိုတာပဲ ပါပါတယ်။သူ့ဟာသူ ဘယ်နှစ်ခု ပူးတွဲ ယူယူ၊ ဥပဒေက ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ဝီကီခေါင်းစဉ်ကို ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ဝီကီရဲ့ '''Reliable Sources''' မူဝါဒနဲ့လည်း မကိုက်ညီပါဘူး။နောက်ပြီး ပူးတွဲတာဝန် (Concurrent Roles) နဲ့ သီးခြားရာထူး (Distinct Titles)ကိစ္စ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ကိစ္စဟာ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။ သူဟာ '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)''' ရာထူးကို သီးခြားခန့်အပ်ခံရတာဖြစ်ပြီး '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီရာထူးနှစ်ခုဟာ "သီးခြားစီ" ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။'''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်ရင် '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူရတယ် (Ex-officio)။ဒါပေမဲ့ '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူတိုင်း '''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ဒါကြောင့် စာမျက်နှာခေါင်းစဉ်ကို ပေါင်းရေးလိုက်ရင် ဒီလို သီးခြားခန့်အပ်မှုတွေရှိတဲ့အခါမှာ အချက်အလက်တွေ ရှုပ်ထွေးသွားနိုင်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။WP:PRECISION (တိကျမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ)ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ '''Title Precision''' အရ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုဟာ အကြောင်းအရာကို တိတိကျကျ ဖော်ပြရပါမယ်။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် စာမျက်နှာဟာ အဲဒီ "ရာထူး" အကြောင်းကိုပဲ ရေးတာဖြစ်လို့၊ နောက်ကနေ ပူးတွဲတာဝန်တွေကို အမြီးအမောက် လိုက်တပ်နေစရာ မလိုပါဘူး။ခင်ဗျား ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်ပြီး ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 7bw9eupra1pc8j56nqiee4k1wuj22h1 3 284933 1027952 2026-04-28T05:20:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027952 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Naysuriyan ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) o28wdxs7awxcpj14yfk9o8idtrfquts 3 284934 1027961 2026-04-28T06:21:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027961 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-10852-97 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 910lidvrmw1x5w2c94xvxr3sd05aduc 3 284935 1027962 2026-04-28T06:21:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1027962 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25716-45 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) d9i33jm6u3jj5b6tzsii8ediaqosknf 0 284936 1027997 2026-04-28T09:38:31Z နီပိန်းဖခင်ကြီး 142106 ""နီပိန်း"ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလောကတွင် လွန်စွာအသုံးတွင်ကျယ်လာသော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1027997 wikitext text/x-wiki "နီပိန်း"ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလောကတွင် လွန်စွာအသုံးတွင်ကျယ်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ "နီ"ဆိုသည်မှာ အနီရောင်အားပါတီအလံတွင်အသုံးပြုထားသည့် NLD ပါတီအား ဆိုလိုပြီး "ပိန်း"ဆိုသည်မှာ တုံးသည်အသည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ NLD ပါတီထောက်ခံသောတုံးအသူများဟု ဆိုလိုခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ 5ywksats6jqys51vjm4egm98bfw169h 1028002 1027997 2026-04-28T10:12:29Z ~2026-25958-78 142108 I added citations and background history 1028002 wikitext text/x-wiki "နီပိန်း"ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလောကတွင် လွန်စွာအသုံးတွင်ကျယ်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ "နီ"ဆိုသည်မှာ အနီရောင်အားပါတီအလံတွင်အသုံးပြုထားသည့် NLD ပါတီအား ဆိုလိုပြီး "ပိန်း"ဆိုသည်မှာ တုံးသည်အသည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ NLD ပါတီထောက်ခံသောတုံးအသူများဟု ဆိုလိုခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ '''နီပိန်းခေါ်အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ၏ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း''' ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ရွေးကောက်ပွဲ တွင် အာဏာရပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ( National League for Democracy – NLD) သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသမာမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရရေးမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတော်အာဏာကို မတရားရယူရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အတွက် ကျန်ပါတီများနှင့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများက နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှုနှင့်အညီ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းအဖြေရှာရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို အဓမ္မနည်းဖြင့်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာကာ နိုင်ငံတော်တာဝန်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၇ နှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းကာ နိုင်ငံတော်တာဝန်များကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။[1] <ref>{{Cite web |title=SAC-3(MEDIA)-Final-1-2-33mb.pdf |url=https://drive.google.com/file/d/1pANj9SiCSGm9pniiPwtF4vKv4m7OchzD/view?usp=embed_facebook |access-date=2026-04-28 |website=Google Docs}}</ref> ယင်းဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားသည့်နေ့ရက်တွင်ပင် NLD ပါတီအကြီးအကဲ ဦးဝင်းထိန်က နိုင်ငံတော်အာဏာလွဲပြောင်းယူမှုကို ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးအနေဖြင့် ဆန့်ကျင်ကြရန်၊ ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် Civil Disobedience Movement (CDM) လုပ်ကြရန် NLD ဥက္ကဋ္ဌ၏ ဖေ့စ်ဘွတ် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာပေါ်မှ ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်တွင် နေပြည်တော် စည်ပင်ဧည့်ရိပ်သာ၌ ဦးဝင်းထိန်နှင့် NLD လွှတ်တော် အမတ်ဟောင်းများက အစည်းအဝေးပြုလုပ်ကာ Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw (CRPH)အား အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ယောက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ဖေဖော်ဝါ ရီလမတိုင်မီ ဆန္ဒပြမှုများသည် ငြိမ်းချမ်းသော အသွင်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း နောက် ပိုင်းတွင် CRPH ၏ ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်သော လူအုပ်ကြီး များအသွင် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အစိုးရရုံးဌာနများအား ဖျက်ဆီးခြင်း၊ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များအား ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရန်မူခြင်း၊ CDM မပြုလုပ်သည့် ဝန်ထမ်းများအား ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ အကျပ် ကိုင်ခြင်းနှင့် Social Punishment များ လုပ်ဆောင်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာကြပါသည်။ မတ်လ အလယ်ပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြ အတိုက်အခံပါတီ ထောက်ခံသူများထဲမှ အမြစ်မြေလှန်တော်လှန်လိုသူ အချို့သည် ရိုးရှင်းသော်လည်း သေစေနိုင်သည့် လက်လုပ်ဒေသန္တရလက်နက်များကို စတင်အ သုံးပြုလာကြပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက် တွင် CRPH က အမျိုသားစည်းလုံးညီညွတ် ရေးအစိုးရ  (National Unity Gov -ernment - NUG) အားဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စင်ပြိုင်အစိုးရ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=Terrorist Acts of CRPH, NUG and PDFs – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ |access-date=2026-04-28 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> ထို့နောက်တွင် NUG က နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နှောင့် ယှက်နိုင်ရန်အတွက် ပြည့်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (People’s Defense Forces - PDFs) ခေါ် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် NUG ၏ အဆိုအရ “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ” ၏ ရှေ့ပြေးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်ဆိုသော PDF များကို NUG က ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ PDF များသည် လက်လုပ်ပေါက်ကွဲစေ တတ်သောပစ္စည်းများ (improvised explosive devices - IED) ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ၊ မီးရှို့ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်မှုများကို အဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် လည်း NUG၊ PDF နှင့် NLD အဖွဲ့ဝင်များသည် CDM လှုပ်ရှားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ တော်လှန်ရေး ဆိုသော လှုပ်ရှားမှုများတွင် မပါဝင်သူများကို အရှက်ခွဲရန် နှင့် ဖိအားပေးရန် တိုက်တွန်းသည့် ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ဇော်ဝေစိုး၊ ရီမွန်၊ ဇင်မာအောင် နှင့် ခင်မမမျိုးတို့သည် PDF များကို တိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း၊ မျိုးဆက်သစ် လူငယ်ဆယ်ကျော်သက်များ (Generation Z - GZ) ကို တိုင်းရင်း သားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်းများ (ethnic armed organizations - EAO) ထံတွင် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုဆိုင်ရာသင်တန်းများ ရရှိရန် စီစဉ်ပေးခြင်း၊ လက်နက် ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ရန်ပုံငွေများ ရရှိရန် စီစဉ်ပေးခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်အားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စီးပွား ရေးသမားများနှင့် ပြည်သူလူထုထံမှ ရန်ပုံငွေများ ကောက်ခံခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါသည်။ နိုင်ငံရေးအသိနိမ့်ပါးသော လူငယ်လူရွယ်များနှင့် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ လုပ်ဆောင်မည့် သူများအား တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်းများ (EAO) ၏ နယ်မြေ များတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု၊ လက်နက်ငယ်များနှင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများအတွက် လေ့ကျင့်မှုများဆိုင်ရာ သင်တန်းများ တက်ရောက်နိုင်ရန် NLD ပါတီအား အခိုင်အမာထောက်ခံ သူများသည် NUG ၏ ညွှန်ကြားမှုဖြင့် စီစဉ်ပေးခဲ့ကြပါသည်။ အချို့သော EAO များသည် PDF များသို့ လက်နက်နှင့် ခဲယမ်းမီးကျောက်များ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကြပါသည်။[2]<ref>{{Cite web |title=Terrorist Acts of CRPH, NUG and PDFs – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ |access-date=2026-04-28 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> ဤသို့ PDF များ အင်အားကြီးထွားလာခြင်းနှင့်အတူ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများကို ပစ်မှတ် ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး အပါအဝင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ အများအပြား ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး နယ်စပ်ဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူများ ပိုမိုတန်ခိုးထွားလာကာ လွတ်မြောက်နယ်မြေများ ပိုမိုပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါသည်။ ----https://drive.google.com/file/d/1pANj9SiCSGm9pniiPwtF4vKv4m7OchzD/view<nowiki/>https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ ouqq0r7qxfb3qhw8uj0mt9kn6vwlnlg 1028027 1028002 2026-04-28T11:53:24Z Zawzawaungthwin 100038 {{db-attack}} 1028027 wikitext text/x-wiki {{db-attack}} "နီပိန်း"ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလောကတွင် လွန်စွာအသုံးတွင်ကျယ်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ "နီ"ဆိုသည်မှာ အနီရောင်အားပါတီအလံတွင်အသုံးပြုထားသည့် NLD ပါတီအား ဆိုလိုပြီး "ပိန်း"ဆိုသည်မှာ တုံးသည်အသည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ NLD ပါတီထောက်ခံသောတုံးအသူများဟု ဆိုလိုခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ '''နီပိန်းခေါ်အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ၏ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း''' ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ရွေးကောက်ပွဲ တွင် အာဏာရပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ( National League for Democracy – NLD) သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသမာမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရရေးမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတော်အာဏာကို မတရားရယူရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အတွက် ကျန်ပါတီများနှင့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများက နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှုနှင့်အညီ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းအဖြေရှာရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို အဓမ္မနည်းဖြင့်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာကာ နိုင်ငံတော်တာဝန်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၇ နှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းကာ နိုင်ငံတော်တာဝန်များကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။[1] <ref>{{Cite web |title=SAC-3(MEDIA)-Final-1-2-33mb.pdf |url=https://drive.google.com/file/d/1pANj9SiCSGm9pniiPwtF4vKv4m7OchzD/view?usp=embed_facebook |access-date=2026-04-28 |website=Google Docs}}</ref> ယင်းဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားသည့်နေ့ရက်တွင်ပင် NLD ပါတီအကြီးအကဲ ဦးဝင်းထိန်က နိုင်ငံတော်အာဏာလွဲပြောင်းယူမှုကို ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးအနေဖြင့် ဆန့်ကျင်ကြရန်၊ ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် Civil Disobedience Movement (CDM) လုပ်ကြရန် NLD ဥက္ကဋ္ဌ၏ ဖေ့စ်ဘွတ် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာပေါ်မှ ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်တွင် နေပြည်တော် စည်ပင်ဧည့်ရိပ်သာ၌ ဦးဝင်းထိန်နှင့် NLD လွှတ်တော် အမတ်ဟောင်းများက အစည်းအဝေးပြုလုပ်ကာ Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw (CRPH)အား အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ယောက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ဖေဖော်ဝါ ရီလမတိုင်မီ ဆန္ဒပြမှုများသည် ငြိမ်းချမ်းသော အသွင်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း နောက် ပိုင်းတွင် CRPH ၏ ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်သော လူအုပ်ကြီး များအသွင် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အစိုးရရုံးဌာနများအား ဖျက်ဆီးခြင်း၊ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များအား ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရန်မူခြင်း၊ CDM မပြုလုပ်သည့် ဝန်ထမ်းများအား ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ အကျပ် ကိုင်ခြင်းနှင့် Social Punishment များ လုပ်ဆောင်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာကြပါသည်။ မတ်လ အလယ်ပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြ အတိုက်အခံပါတီ ထောက်ခံသူများထဲမှ အမြစ်မြေလှန်တော်လှန်လိုသူ အချို့သည် ရိုးရှင်းသော်လည်း သေစေနိုင်သည့် လက်လုပ်ဒေသန္တရလက်နက်များကို စတင်အ သုံးပြုလာကြပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက် တွင် CRPH က အမျိုသားစည်းလုံးညီညွတ် ရေးအစိုးရ  (National Unity Gov -ernment - NUG) အားဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စင်ပြိုင်အစိုးရ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite web |title=Terrorist Acts of CRPH, NUG and PDFs – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ |access-date=2026-04-28 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> ထို့နောက်တွင် NUG က နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နှောင့် ယှက်နိုင်ရန်အတွက် ပြည့်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (People’s Defense Forces - PDFs) ခေါ် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် NUG ၏ အဆိုအရ “ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ” ၏ ရှေ့ပြေးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်ဆိုသော PDF များကို NUG က ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ PDF များသည် လက်လုပ်ပေါက်ကွဲစေ တတ်သောပစ္စည်းများ (improvised explosive devices - IED) ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ၊ မီးရှို့ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်မှုများကို အဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် လည်း NUG၊ PDF နှင့် NLD အဖွဲ့ဝင်များသည် CDM လှုပ်ရှားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ တော်လှန်ရေး ဆိုသော လှုပ်ရှားမှုများတွင် မပါဝင်သူများကို အရှက်ခွဲရန် နှင့် ဖိအားပေးရန် တိုက်တွန်းသည့် ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ဇော်ဝေစိုး၊ ရီမွန်၊ ဇင်မာအောင် နှင့် ခင်မမမျိုးတို့သည် PDF များကို တိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း၊ မျိုးဆက်သစ် လူငယ်ဆယ်ကျော်သက်များ (Generation Z - GZ) ကို တိုင်းရင်း သားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်းများ (ethnic armed organizations - EAO) ထံတွင် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုဆိုင်ရာသင်တန်းများ ရရှိရန် စီစဉ်ပေးခြင်း၊ လက်နက် ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ရန်ပုံငွေများ ရရှိရန် စီစဉ်ပေးခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်အားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စီးပွား ရေးသမားများနှင့် ပြည်သူလူထုထံမှ ရန်ပုံငွေများ ကောက်ခံခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါသည်။ နိုင်ငံရေးအသိနိမ့်ပါးသော လူငယ်လူရွယ်များနှင့် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ လုပ်ဆောင်မည့် သူများအား တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်းများ (EAO) ၏ နယ်မြေ များတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု၊ လက်နက်ငယ်များနှင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများအတွက် လေ့ကျင့်မှုများဆိုင်ရာ သင်တန်းများ တက်ရောက်နိုင်ရန် NLD ပါတီအား အခိုင်အမာထောက်ခံ သူများသည် NUG ၏ ညွှန်ကြားမှုဖြင့် စီစဉ်ပေးခဲ့ကြပါသည်။ အချို့သော EAO များသည် PDF များသို့ လက်နက်နှင့် ခဲယမ်းမီးကျောက်များ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကြပါသည်။[2]<ref>{{Cite web |title=Terrorist Acts of CRPH, NUG and PDFs – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ |access-date=2026-04-28 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> ဤသို့ PDF များ အင်အားကြီးထွားလာခြင်းနှင့်အတူ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများကို ပစ်မှတ် ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး အပါအဝင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ အများအပြား ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး နယ်စပ်ဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူများ ပိုမိုတန်ခိုးထွားလာကာ လွတ်မြောက်နယ်မြေများ ပိုမိုပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါသည်။ ----https://drive.google.com/file/d/1pANj9SiCSGm9pniiPwtF4vKv4m7OchzD/view<nowiki/>https://www.mofa.gov.mm/en/terrorist-acts-of-crph-nug-and-pdfs/ pafekr2h8tugs9tbi8858k0yj4irldz 2 284937 1027999 2026-04-28T10:00:43Z Naysuriyan 142103 นายนนนท์ 1027999 wikitext text/x-wiki [https://suriyanthournsrijan.org Naysuriyan] 7uakrm1q8346qq0uhu53sbqtpdrque1 2 284938 1028001 2026-04-28T10:11:51Z Jam Phawy Kham 55749 "'''သျှမ်းကျောင်းသားများသမဂ္ဂ''' သျှမ်းကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ [ တႆး :shn:ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ_လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး|ၸူမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028001 wikitext text/x-wiki '''သျှမ်းကျောင်းသားများသမဂ္ဂ''' သျှမ်းကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ [ တႆး [[:shn:ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ_လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး|ၸူမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး]] ] ကို ၂၀၂၀ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သျှမ်းကျောင်းသားလူငယ်များ ၉ယောက်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 7zbh4cfcjk0jnkwtllk0b0cktoxacdy 3 284939 1028004 2026-04-28T10:21:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028004 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25958-78 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) er33i84l21aev0vznabgllhrygwb65y 3 284940 1028005 2026-04-28T10:22:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028005 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25766-25 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) l0163ki24jeikk2j17vc6yn3kv5j58g 3 284941 1028006 2026-04-28T10:22:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028006 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် နီပိန်းဖခင်ကြီး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) a0k1aoxdn77pcnp7uv0e26rrtmm22ro 3 284942 1028025 2026-04-28T11:22:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028025 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ဆန္ဒောဘာသ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) e4v6ikqu32f0lwm4sb9gc95y13i6y5o